Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 978 1234550 1173705 2026-07-10T00:01:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234550 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = linnaeusklokje | Ofbyld= [[Ofbyld:Linnaea borealis 8803.JPG|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[kaarde-eftigen]] (''Dipsacales'') | Famylje= [[papsûgers (famylje)|papsûgers]] (''Caprifoliaceae'') | Skaai= [[linnaeusklokjes (skaai)|linnaeusklokjes]] (''Linnaea'') | Wittenskiplike namme= Linnaea borealis | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] | lânkaart= }} It '''Linnaeusklokje''' (''Linnaea borealis''; borealis = "fan it noarden") is in saneamde [[twillingblom]] (nei de bloeifoarm) neamd nei [[Carolus Linnaeus]]. It plantsje komt foar yn it noarden fan [[Jeropa]] en yn sawat alle berch-eftige gebieten yn Jeropa. It Linnaeusklokje is in tige beskieden, kwetsber plantsje. It hat in hichte fan sa'n 10 sm, mei twa lytse blomkes op in tin stâltsje. Yn Nederlân is it plantsje seldsum. It komt spoaradysk foar op de [[Fryske waadeilannen|Waadeilannen]]. == Sjoch ek == * [[List fan planten]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Papsûger (famylje)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sint-Pierre en Miquelon]] l8eh3rpupppc2av4z4mw99uwm56p7sl 0 2492 1234574 1176975 2026-07-10T00:17:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234574 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = wylde ierdbei | Ofbyld= [[Ofbyld:Wyldeierdbei.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[roaseftigen]] (''Rosales'') | Famylje= [[roazen (famylje)|roazen]] (''Rosaceae'') | Skaai= [[ierdbeien (skaai)|ierdbeien]] (''Fragaria'') | Wittenskiplike namme= Fragaria vesca | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''wylde ierdbei''' (''Fragaria vesca'') is de wylde tsjinhinger fan de [[ierdbei|kultuerierdbei]]. Mar dêr't de kultuerierdbei in [[krusing]] is, is de Wylde ierdbei in soart op himsels. == Plant == De Wylde ierdbei groeit fral yn boskgebieten, meast op in wat fochtige sângrûn yn filtere sinneljocht. De plant hat lytse wite blomkes. De dielde, trijedûbele blêden binne glânzgjend, en hawwe in skerptakkige blêdrâne. De fruchten, einliks binne it [[sabeare frucht]]en, ferspriede in swiete rook. Se binne te iten, mar binne al lytser as dy fan de kultuerierdbei. [[Ofbyld:Fragaria vesca - metsmaasikas.jpg|left|thumb|300px|Wylde ierdbei.]] == Gebrûk == === Fruchten === De lytse fruchten smeitsje fris, wat se gaadlik makket foar fruchteslaad en -drinken, sjerp en sjem. Se binne wat [[laksearen]]d, en der sit in soad izer yn en [[fitamine]]s [[Fitamine A|A]] en [[Fitamine C|C]]. Ierdbeien kinne soargje foar wite tosken, en komme toskstien foar. === Blêden === De blêden binne gaadlik foar tafoeging oan krûdetee of slaad. In ôftreksel fan jonge blêden helpet by bloedearmoede. Yn dy beide foarmen soargje de blêden ek foar in bettere [[spiisfertarring]]. Utwindich kinne se brûkt wurde as in kompres doopt yn in ôftreksel, dêr't lytse wûnen mei genêzen wurde kinne. == Sjoch ek == * [[List fan planten]] {{DEFAULTSORT:Wilde ierdbei}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Ierdbei (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Bolivia]] [[Kategory:Eksoat yn Brazylje]] [[Kategory:Eksoat yn de Komoaren]] [[Kategory:Eksoat yn de Maldiven]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Japan]] [[Kategory:Eksoat yn Kolombia]] [[Kategory:Eksoat yn Madagaskar]] [[Kategory:Eksoat yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn Mozambyk]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]] [[Kategory:Eksoat yn Perû]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Eksoat yn Yndia]] [[Kategory:Eksoat yn Yndoneezje]] 0tqngbc8kvyg0c1t0an6l0q7cl7bs22 0 3456 1234573 1173618 2026-07-10T00:17:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234573 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = wylde hyasint | Ofbyld= [[Ofbyld:Wyldehyasint.png|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[asperzje-eftigen]] (''Asparagales'') | Famylje= [[asperzjes (famylje)|asperzjes]] (''Asparagaceae'') | Skaai= [[wylde hyasinten]] (''Hyacinthoides'') | Wittenskiplike namme= Hyacinthoides non-scripta | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L.]]) Chouard ''ex'' Rothm., 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''wylde hyasint''' (''Hyacinthoides non-scripta'', foarhinne ''Scilla non-scripta'' of ''Endymion non-scriptus'') is in [[maaitiidsplant]] fan it slachte "Scilla". De plant waard al troch [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] beskreaun. Hy dielde him yn by de hyasinten. Ut dy tiid stamt ek de it nammediel ''non-scripta'' omdat by dizze plant yn tsjinstelling ta de hyasinten gjin wite tekens yn de blomdekblêden te ûnderskieden binne. Letter die bliken dat de plant ta it slachte "Scilla" hearde. De blêden binne gersfoarmich, lang en 1-3 sm breed. De blommen binne buis- oant klokfoarmich, meast wyt of blauw. Op ien en itselde steanplak kin in ferskaat oan kleuren en foarmen oantroffen wurde. De frucht is aaifoarmich, it sied is swart. [[Ofbyld:Wyldehyasintdet.png|thumb|left|Wylde hyasint (detail)]] == Fersprieding == De plant komt oarspronklik út [[Ibearysk Skiereilân|Súdwest]]- en [[Noardwest-Jeropa]]. It tsjintwurdige ferspriedingsgebiet beslacht Noard-Frankryk, Lúksumboarch, Belchje, Nederlân, Noardwest-Dútslân en Grut-Brittanje. De wylde hyasint wurdt rekkene ta de [[Stinzeplant|stinzeplanten]]. == Sjoch ek == * [[List fan planten]] * [[Stinzeplant]] {{DEFAULTSORT:Wilde hiasint}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Asperzje (famylje)]] [[Kategory:Stinzeplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Itaalje]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Roemeenje]] d5russfbgb1zvef11peei8em8d3anrp 0 3490 1234535 1176946 2026-07-09T23:50:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234535 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = holwoartel | Ofbyld= [[Ofbyld:Corydalis cava a1.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[bûterblomeftigen]] (''Ranunculales'') | Famylje= [[klaproazen (famylje)|klaproazen]] (''Papaveraceae'') | Skaai= [[helmblommen (skaai)|helmblommen]] (''Corydalis'') | Wittenskiplike namme= Corydalis cava | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L.]]) Schweigg. & Körte, 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''Holwoartel''' (''Corydalis cava'') is in betiid bloeiende en oerbliuwende plant. De plant begjint faak yn maart al te bloeien en it blêd is meastentiids foar it begjin fan de simmer al wer ôfstoarn. De blêden sjogge der wat griisblau-eftich út. De rozetblêden binne symmetrysk gearstald, de stâleblêden asymmetrysk. De blommen binne readpears as wyt. Op it iene plak oerhearskje de readpearse blommen, op it oare plak de wite. De namme holwoartel slacht op de knol fan de plant dy't hol is. De plant komt yn Midden- East- en Súd- Europa yn it wyld foar. Yn Nederlân binne se oanplante by [[States en Stinzen|states en stinzen]], dêr't se ferwyldere binne. De holwoartel wurdt dan ek rekkene ta de [[stinzeplant|stinzeplanten]] == Sjoch ek == * [[List fan planten]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Klaproas (famylje)]] [[Kategory:Stinzeplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] 56xqgfkcc5lxcfjprlfvzxg792z1xes 1234536 1234535 2026-07-09T23:50:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1234536 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = holwoartel | Ofbyld= [[Ofbyld:Corydalis cava a1.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[bûterblomeftigen]] (''Ranunculales'') | Famylje= [[klaproazen (famylje)|klaproazen]] (''Papaveraceae'') | Skaai= [[helmblommen (skaai)|helmblommen]] (''Corydalis'') | Wittenskiplike namme= Corydalis cava | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L.]]) Schweigg. & Körte, 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''holwoartel''' (''Corydalis cava'') is in betiid bloeiende en oerbliuwende plant. De plant begjint faak yn maart al te bloeien en it blêd is meastentiids foar it begjin fan de simmer al wer ôfstoarn. De blêden sjogge der wat griisblau-eftich út. De rozetblêden binne symmetrysk gearstald, de stâleblêden asymmetrysk. De blommen binne readpears as wyt. Op it iene plak oerhearskje de readpearse blommen, op it oare plak de wite. De namme holwoartel slacht op de knol fan de plant dy't hol is. De plant komt yn Midden- East- en Súd- Europa yn it wyld foar. Yn Nederlân binne se oanplante by [[States en Stinzen|states en stinzen]], dêr't se ferwyldere binne. De holwoartel wurdt dan ek rekkene ta de [[stinzeplant|stinzeplanten]] == Sjoch ek == * [[List fan planten]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Klaproas (famylje)]] [[Kategory:Stinzeplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] 1kyrauqy7udyq66myv9dkr39mamsxm7 0 3491 1234524 1176937 2026-07-09T23:43:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234524 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = frisselgrien | Ofbyld= [[Ofbyld:Frisselgrien2.png|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[gensiaaneftigen]] (''Gentianales'') | Famylje= [[frisselgrienen (famylje)|frisselgrienen]] (''Apocynaceae'') | Skaai= [[frisselgrienen (skaai)|frisselgrienen]] (''Vinca'') | Wittenskiplike namme= Vinca minor | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} '''Frisselgrien''' (''Vinca minor'') is in [[stinzeplant]]sje dat fan oarsprong út it [[Middellânske See|Middellânskeseegebiet]] komt. Yn Nederlânske natuergebieten is de plant beskerme. Frisselgrien is feitlik in blêdhâldend strewel. Har aaifoarmige blêden binne mar sa'n 3-4 sm lang, de pearse blomkes fan likernôch 2,5-3 sm ferskine al ier yn de maaitiid. De Vinca minor wurdt mar sa'n 10-15 sm heech, mei útrinners oer de boaiem fan op syn meast in heale meter. Frisselgrien hat in foarkar foar sinne of healskaad. Yn [[Nederlân]] is de plant yn it wyld seldsum en dêrom beskerme. Frisselgrien wurdt yn tunen in soad brûkt as boaiemôfdekker. Yn súdliker streken is it in algemien foarkommende plant. <gallery> Ofbyld:0012614 Vinca minor.jpg| Ofbyld: Vinca minor - Kleine maagdenpalm.jpg|''Frisselgrien, blomkes'' Ofbyld:Frisselgrien.png|''Frisselgrien, detail'' </gallery> == Sjocht ek == * [[List fan planten]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Frisselgrien (famylje)]] [[Kategory:Stinzeplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] jlgobq7gzk8eg4dp8y1awda1z5clvrv 0 3495 1234549 1176953 2026-07-10T00:00:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234549 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = liderke | Ofbyld= [[File:Galanthus nivalis.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[asperzje-eftigen]] (''Asparagales'') | Famylje= [[narsissen (famylje)|narsissen]] (''Amaryllidaceae'') | Skaai= [[liderkes (skaai)|liderkes]] (''Galanthus'') | Wittenskiplike namme= Galanthus nivalis | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] | lânkaart= }} It '''liderke''' of '''snieklokje''' (''Galanthus nivalis'') is in op syn meast 25 sm. heech bolgewaaks. It plantsje, dat sjoen wurdt as in maitydsboade, wurdt rekkene ta de [[stinzeplant]]en. == Oare Fryske nammen == It liderke wurdt yn Fryslân ek beneamd as ''neaken boutsje'', ''neaken earske'', ''foarjiersberntsje'', ''maarteblomke'', ''wyt wyfke'', ''neaken mantsje'' of ''neaken wyfke''. In soad minsken brûke ek de letterlike Nederlânske oersetting ''Snieklokje''. == Uterlik == De blommen hawwe elts in eigen blomstâle en hingje as in klokje oan de top fan it stâltsje. In blom hat 6 bledsjes, wêrfan de bûtenste trije langwerpich binne en de binnenste trije omkeard hertfoarmich. De lange snyleftige blêden binne blau-eftich grien. == Fersprieding == De plant komt, omdat er gau en maklik ferwylderet, yn in soad streken foar. De oarsprong leit nei alle gedachten yn Súd- en Midden-Jeropa, al is it bewiis dêrfoar suver net mear te leverjen. [[Ofbyld:Liderke2.png|thumb|left|Liderke (detail)]] [[Ofbyld:Galanthus Nivalis, sneeuwklokje. 12-02-2024. (d.j.b.).jpg|thumb|left|dûbele flowered Snowdrop.]] {{clear}} == Sjoch ek == * [[List fan planten]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Narsis (famylje)]] [[Kategory:Stinzeplant]] [[Kategory:Túnplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] 3isasmxdc2uveug3csxiiopa0snw98j 0 3527 1234551 1176954 2026-07-10T00:01:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234551 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = lyts fioeltsje | Ofbyld= [[Ofbyld:Miedesweltsje.png|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[malpigia-eftigen]] (''Malpighiales'') | Famylje= [[fioeltsjes (famylje)|fioeltsjes]] (''Violaceae'') | Skaai= [[fioeltsjes (skaai)|fioeltsjes]] (''Viola'') | Wittenskiplike namme= Viola arvensis | Beskriuwer, jier= Murray, 1770 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} It '''lyts fioeltsje''' of '''miedesweltsje''' (''Viola arvensis'', synonym: ''Viola tricolor'' far. ''arvensis'') is in op boulân yn [[Europa]] algemien foarkommend plantsje dat dêr meast sjoen wurdt as ûnkrûd. Benammen op nôtfjilden komt it in soad foar. It plantsje kin oant 20 sm heech wurde en woartelet mar leafst oant 45 sm djip. De bloeitiid is fan [[april]] oant [[oktober]]. De blommen binne lyts, meastal net grutter as 1 sm. Nei it rypjen springe de ienhokkige fruchten iepen en slingerje it sied yn 'e rûnte. It sied hat in oaljehâldend oanhingsel dêr't eamelders sljocht op binne en dat dêrtroch bydraacht oan de fersprieding. It lyts fioeltsje is fan it [[boskfioeltsje]] te ûnderskieden troch de meast twakleurige blommen en de opsteande bledsjes oan de sydkant. It Miedesweltsje is sawat oer de hiele wrâld te finen. [[Ofbyld:Miedesweltsje_sied.png|thumb|left|Iepensprongen frucht]] == Sjoch ek == * [[List fan planten]] {{DEFAULTSORT:Lits fioeltsje}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Fioeltsje (famylje)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Grienlân]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Madeara]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Eksoat yn Yslân]] 3c6eade2qblr04ohdjz4dqml6ryy1yj 0 3588 1234533 1176944 2026-07-09T23:49:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234533 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = helmblom | Ofbyld= [[File:Helmblom.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[bûterblomeftigen ]] (''Ranunculales'') | Famylje= [[klaproazen (famylje)|klaproazen]] (''Papaveraceae'') | Skaai= [[helmblommen (skaai)|helmblommen]] (''Corydalis'') | Wittenskiplike namme= Corydalis solida | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L.]]) Clairville, 1811 | IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''Helmblom''' (''Corydalis solida'') is in [[stinzeplant]] dy't besibbe is oan de [[holwoartel]] (''Corydalis cava''). De helmblom bloeit yn maart - april. Yn de simmer ferspriede [[mychammel]]s de siedsjes, dy't ek wol mychammelbroadsjes neamd wurde. Yn tsjinstelling ta dy fan de Holwoartel, binne de knollen fan de Helmblom nét hol. De blommen binne boppedat wat lytser en it blêd is finer opdield. == Sjocht ek == * [[List fan planten]] {{Commonscat|Corydalis solida}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Klaproas (famylje)]] [[Kategory:Stinzeplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] do8v9gvw4smdmyajntfgs4upwz4k4vf 0 3603 1234485 1229945 2026-07-09T17:34:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 swartmiezen --> blokmiezen 1234485 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=blokmies |Ofbyld= [[File:Cold feet (31589329683).jpg|250px]] |lûd=[[File:Parus major 15mars2011.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai= [[blokmiezen]] (''Parus'') |Wittenskiplike namme= Parus major |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige ---- |lânkaart=[[File:Parus major distribution map.png|center|250px]] }} De '''blokmies''' (''Parus major'') is mei 14 sm de grutste fûgel út de famylje fan de [[miesfûgels]] (''Paridae''). De blokmies is algemien yn hiel [[Jeropa]] en [[Aazje]], oeral dêr't beammen steane, foaral yn tunen, parken en iepen boskgebieten. == Oare Fryske nammen == De blokmies wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as ''blausyske'', ''blokfink'', ''bijbiter'', ''gielboarstke'', ''stiselkopke'' as ''swartkopke''. == Foarkommen == De blokmies is maklik te kennen oan syn swarte kop mei wite wangen. Fierders hat de fûgel in giel lyfke mei in swarte streek oer de midden. De mantsjes binne fan de wyfkes te ûnderskieden troch de bredere swarte streek oer it lyfke. Ek is by de mantsjes it giel feller as by de wyfkes. De blokmies is sa'n 14 sm grut en hat in wjukspanwiidte fan 22,5-25,5 sm. Fierder waacht in folwoeksen fûgel in 20 gram. == Iten == De blokmies yt it leafst [[ynsekten]]. Yn de hjerst en by winterdei ite blokmiezen ek graach sied en nuten. Op foerplankjes komme se dan ek geregeld lâns. == Fuortplanting == De blokmies is in echte [[hoalebrieder]]. It wyfke siket it hol en bout dêr in nêst dêr't se twa kear in nêst jongen utbriedt. De 6-12 [[Aai (bist)|aaien]] komme nei sa'n 12-15 dagen út. De jongen wurde noch 3 wike troch beide âlden fuorre ear't se útfleane. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] == Keppeling om utens == [[Ofbyld:Parus major, Germany 2009.ogv|thumb|right|300px|thumbtime=14|Fideo Blokmies]] * [http://www.beleefdelente.nl/koolmees Webcams Blokmieskenest op beleeflente.nl] * [http://www.vogelbescherming.nl/content.aspx?cid=593&view=photo vogelbescherming.nl] Foto's en sang fan de koalmies * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Parus+major SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd * [https://www.mezencam.nl/ www.mezencam.nl] Live webcam (yn briedseizoen) yn in nestkast fan in koalmies. * [http://www.dutchnature.com/parusnest/ Parusnest] Filmkes * [https://www.vogelstimmen-wehr.de/avi.htm#km vogelstimmen-wehr.de] Filmkes mei sang fan de koalmies * Hella Krause-Zimmer: "Zauber einer Begegnung – Erlebnisse mit einer Kohlmeise" -ISBN 3-7235-1175-9 * Jenny De Laet: "De vier seizoenen van de mezen"- ISBN 90-5487-392-2 * Andrew Gosler: "The Great Tit" - ISBN 0-600-57950-6 * Meindert de Jong: "Mezen" - ISBN 90-03-98440-9 <gallery> Image:Parus_major_1_(Marek_Szczepanek).jpg|<small>''Ofwachtsjend...''</small> Image:Parus major g1.jpg|<small>''Folwoeksen wyfke''</small> Image:Great Tit fledgeling.jpg|<small>''Jonge koalmies''</small> Image:Eggs of Parus major.jpg|<small>''Aaikes mei 1 eurosint''</small> </gallery> * {{Wikiwurdboek}} * {{commonsLyts|Parus major|Blokmies}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blokmies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] 200k2i91slkbgibt49c7q968q8y9v7r 0 3604 1234480 1177237 2026-07-09T16:08:19Z RomkeHoekstra 10582 tf, tekst wat oars yndield en útwreide. Tf, de fûgel yt net dinneappels, mar it sied dêrfan. 1234480 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = wâldmies |Ofbyld = [[File:Coal tit UK09.JPG|250px]] |lûd = [[File:Periparus ater.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[ûnechte swartmiezen]] (''Periparus'') |Wittenskiplike namme= Periparus ater |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:PeriparusAterIUCN2018 2.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''wâldmies''' (''Periparus ater''; synonym: ''Parus ater'') is in 11 sm grutte [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miesfûgels]] (''Paridae''). In oare namme yn it Frysk foar de fûgel is '''swarte mies'''. == Skaaimerken == Wâldmiezen wurde likernôch 11 sintimeter grut, likernôch like grut as de [[blaumies]]. It fûgeltsje hat in grutte kop, mar net in swarte búkstreek lykas by de [[blokmies]]. De wâldmies hat in swarte krún, in wyt plak yn 'e nekke, wite wangen en twa wite wjukstreken. Mantsjes en wyfkes binne allyk. == Fersprieding en systematyk == De wâldmies komt meast foar yn [[Nullewâld|nullewâlden]]. Oars as de [[blaumies]] en de [[blokmies]] komt de wâldmies net faak by de minsken yn 'e tún. Yn it grutste part fan Jeropa komt dizze fûgel it hiele jier foar. Yn Nederlân komt de wâldmies fral yn it easten en it suden foar, mei as bolwurken de [[Feluwe]], [[Drinte]], eastlik [[Noard-Brabân]] en [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]. Yn Fryslân is de fûgel benammen yn it súdeasten fan 'e provinsje te finen. It oantal briedpearen waard yn 2018-2020 op 14.000 oant 18.000 fûgels rûsd. Sûnt 1985 nimme de oantallen fan 'e populaasje ôf, foar in part om't nullebosken yn mear natuerlike leafbosken omset binne. De wâldmies telt 24 [[ûndersoarte]]n: * ''P. a. britannicus'': [[Grut-Brittanje]] en noardeastlik [[Ierlân]]. * ''P. a. hibernicus'': Ierlân (behalve it noardeasten). * ''P. a. ater'': [[Skandinaavje]] en noardeastlik Jeropa oer [[Sibearje]] oant [[Kamtsjatka]], noardlik [[Japan]], [[Koreä]], noardeastlik [[Sina]] en noardeastlik [[Mongoalje]]. * ''P. a. abietum'': kontinentaal westlik, sintraal en súdeastlik Jeropa en [[Anatoalje]]. * ''P. a. vieirae'': it [[Ibearysk Skiereilân]]. * ''P. a. sardus'': [[Korsika]] en [[Sardynje]]. * ''P. a. atlas'': [[Marokko]]. * ''P. a. ledouci'': noardlik [[Algerije]] en noardlik [[Tuneezje]]. * ''P. a. cypriotes'': [[Syprus]]. * ''P. a. moltchanovi'': súdlik de [[Krim]]. * ''P. a. michalowskii'': [[Kaukasus]] (behalve dielen fan de Súdlike Kaukasus). * ''P. a. derjugini'': fan noardeastlik [[Turkije]] oant de súdwestlike Kaukasus. * ''P. a. eckodedicatus'': westlik [[Sina]]. * ''P. a. gaddi'': súdeastlik [[Azerbeidzjan]] en noardlik [[Iran]]. * ''P. a. chorassanicus'': súdwestlik [[Turkmenistan]] en noardeastlik Iran. * ''P. a. phaeonotus'': súdwestlik Iran. * ''P. a. rufipectus'': fan súdeastlik [[Kazachstan]] oant noardwestlik Sina. * ''P. a. martensi'': [[Kali Gandaki]]gebiet yn sintraal [[Nepal]]. * ''P. a. melanolophus'': fan eastlik [[Afganistan]] en noardwestlik Pakistan oant de noardwestlike [[Himalaya]]. * ''P. a. aemodius'': fan de eastlike Himalaya oant noardlik [[Birma]]. * ''P. a. pekinensis'': it eastlike diel fan Sintraal-Sina. * ''P. a. insularis'': de súdlike [[Koerilen]] en [[Japan]]. * ''P. a. kuatunensis'': súdeastlik Sina. * ''P. a. ptilosus'': [[Taiwan]]. == Iten == De wâldmies yt it meast ynsekten en it sied fan spjirren en dinnen. == Fuortplanting == [[Ofbyld:Periparus ater ledouci 232 Ouarsenis Algerie.jpg|200px|thumb|left|Aaien fan 'e wâldmies.]] De wâldmies is in [[hoalebrieder]]. It wyfke briedt 2 wiken allinnich op 'e 7 oant 10 aaien. De jongen wurde 15-17 dagen troch beide âlden fersoarge foardat se útfleane. == Status == De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige op 'e Reade List. Der wurdt fan útgien dat de populaasje stabyl is. In rûzing fan 2018 giet út fan in populaasje fan 90.000.000 oant 159.000.000 folwoeksen fûgels. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/coal-tit-periparus-ater BirdLife, oproppen 9 july 2026.] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/zwarte-mees Fûgelbeskerming, oproppen 9 july 2026.] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/14610/?language=english Sovon, oproppen 9 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Periparus ater|Wâldmies}} }} {{DEFAULTSORT:Waldmies}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Unechte swartmies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] lcv5iaiv7hrtro6i67sqds35pryktr2 0 5140 1234465 1172174 2026-07-09T13:41:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234465 wikitext text/x-wiki {{Biste-ûndersoarte |Namme=swart boumantsje |Ofbyld= [[File:Pied Wagtail rear view 700.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[piperfûgels]] (''Motacillidae'') |Skaai= [[boumantsjes]] (''Motacilla'') |Soarte= [[boumantsje]] (''Motacilla alba'') |Wittenskiplike namme= Motacilla alba yarrellii |Beskriuwer, jier= Gould, 1837 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart= }} It '''swart boumantsje''' (''Motacilla alba yarrellii'') is in fûgel út de famylje fan de [[boumantsjes]]. It wurdt meast sjoen as in ûndersoart fan it [[boumantsje]] mar somtiden ek wol as in aparte soart (''Motacilla yarrellii'') om't er dúdlik te ûnderskieden is, ek yn fersprieding, fan it gewoane boumantsje. ==Foarkommen== It swarte boumantsje hat in hiele protte fan it boumantsje mar ynstee fan in grize rêch hat er in swarte rêch. Dêrtroch liket er in stik donkerder as it gewoane boumantsje. ==Fersprieding== It swart boumantsje komt tige algemien foar yn [[Grut-Brittanje]]. Op it festelân fan [[Europa]] lit er him einst net sjen. Komselden is der wol ris in eksimplaar yn Nederlân te sjen. [[Kategory:Fûgelûndersoarte]] [[Kategory:Boumantsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] 74om88vmuin0k0d9jgvssnfpvod4835 1234466 1234465 2026-07-09T13:41:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 namme beskriuwer(s) folút 1234466 wikitext text/x-wiki {{Biste-ûndersoarte |Namme=swart boumantsje |Ofbyld= [[File:Pied Wagtail rear view 700.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[piperfûgels]] (''Motacillidae'') |Skaai= [[boumantsjes]] (''Motacilla'') |Soarte= [[boumantsje]] (''Motacilla alba'') |Wittenskiplike namme= Motacilla alba yarrellii |Beskriuwer, jier= [[John Gould (ornitolooch)|Gould]], 1837 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart= }} It '''swart boumantsje''' (''Motacilla alba yarrellii'') is in fûgel út de famylje fan de [[boumantsjes]]. It wurdt meast sjoen as in ûndersoart fan it [[boumantsje]] mar somtiden ek wol as in aparte soart (''Motacilla yarrellii'') om't er dúdlik te ûnderskieden is, ek yn fersprieding, fan it gewoane boumantsje. ==Foarkommen== It swarte boumantsje hat in hiele protte fan it boumantsje mar ynstee fan in grize rêch hat er in swarte rêch. Dêrtroch liket er in stik donkerder as it gewoane boumantsje. ==Fersprieding== It swart boumantsje komt tige algemien foar yn [[Grut-Brittanje]]. Op it festelân fan [[Europa]] lit er him einst net sjen. Komselden is der wol ris in eksimplaar yn Nederlân te sjen. [[Kategory:Fûgelûndersoarte]] [[Kategory:Boumantsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] g8yulkxuzrp5glpp4cz0fwaykvyl7iu 0 5378 1234497 1153655 2026-07-09T18:04:11Z Drewes 2754 by de tiid brocht 1234497 wikitext text/x-wiki De '''Rink van der Veldepriis''' is in priis foar it bêste oarspronklik en nij proaza, ferskynt as in selsstannige boekútjefte en skreaun yn it [[Frysk]] of yn ien fan de [[Streektaal|streektalen]] dy’t yn Fryslân brûkt wurde. De priis is neamd nei de yn 2001 ferstoarne skriuwer [[Rink van der Velde]], en de eask is dan ek dat it folksaardich wurk wêze moat, skreaun foar in breed publyk, lykas dat ek gou foar Van der Velde syn wurk. Gemeente [[Smellingerlân]] en de útjouwer [[Fryske Parse Boekery]] hawwe de priis yn 2003 ynsteld. De sjuery wurdt ynsteld troch de stifting [[It Fryske Boek]]. Foar eltse winner wurdt troch [[Anne Woudwijk]] in byldsje makke nei in tema út it wurk fan Rink van der Velde. Fierders krijt de winner in jildpriis fan 1.250 euro. ==Priiswinners== De priis wurdt ien kear yn de twa jier útrikt foar wurk dat yn de twa jierren derfoar ferskynd is: * [[2004]]: [[Koos Tiemersma]] - ''De ljedder''. * [[2006]]: [[Harmen Wind]] - ''It ferset''. * [[2008]]: [[Auck Peanstra]] - ''Sitebuorren, myn eigen paradys''. * [[2010]]: [[Arjen Terpstra]] - ''De hearen fan Fryslân'' * [[2012]]: [[Ferdinand de Jong]] - ''It dak fan de wrâld'' * [[2014]]: [[Ale S. van Zandbergen]] - ''Littenser merke'' * [[2016]]: [[Anne Feddema]] - ''De triennen fan Cheetah'' * [[2018]]: [[Willem Schoorstra]] - ''De nacht fan Mare'' * [[2020]]: [[Johan Veenstra]] - ''Vroeger is veurgoed veurbi'j'' * [[2022]]: [[Leo Popma]] - ''It sket fan Toussaint'' * [[2024]]: [[Gerard de Jong]] - ''Blau fan dagen, griis fan ônrust'' * [[2026]]: [[Marga Claus]] - ''Libbe'' ==Keppelings om utens== * [http://www.tresoar.nl/mmtresoar/main/content_pagina_volledig_teaser_rechts.jsp?lang=fr&pagina=rinkpriis&stylesheet=frieseschrijvers.css De Rink van der Veldepriis by Tresoar]. [[Kategory:Fryske literatuerpriis]] [[Kategory:Priis of ûnderskieding ynsteld yn 2003]] 40yr8h0pj7qa8l9xjjw3epb0ao8r2nu 0 7570 1234532 1176943 2026-07-09T23:48:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234532 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = helm | Ofbyld= [[File:Helmgras kijkduin februari 2005.JPG|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[gerseftigen]] (''Poales'') | Famylje= [[gerzen (famylje)|gerzen]] (''Poaceae '') | Skaai= [[helmgerzen]] (''Ammophila'') | Wittenskiplike namme= Ammophila arenaria | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L.]]) Link, 1827 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} '''Helm''' of '''plomreid''' (''Ammophila arenaria'') is soarte út it skaai fan de [[helmgerzen]] (''Ammophila''). Helm hat djippe woartels en hat lange [[woartelstôk|woartelstokken]]. Dêrmei foarmet him ûnder de plant in net fan woartels dat de plant in protte hâld jout. Hjirtroch kin de plant goed waakse dêr't de grûn te los is foar oare planten, lykas [[stosân]]. Om't de plant ek fierders oanpast is oan wyn en sân is er gaadlik om oan te planten yn de dúnen: it woarstelstelsel dat de planten hâld jout, hâldt ek it sân fan de ûndergrûn byelkoar. De plant rôllet syn blêden allinnich út at der focht genôch is, en ek dan rjochtet er syn blêden nei de wyn. Helm kin sa it fochtferlies lyts hâlde, en om't de plant net goed oer sâlt kin is it ek in foardiel dat it sa minder problemen fan sâlt stowetter hat. Helm waakst oan de Noard-Atlantyske eastkust, fan [[Yslân]] oant Noardwest [[Afrika]]. De plant kin fan 50 oant 120 sm grut wurde. Helm hat yn juny en july plomieren fan 7 ta 22 sm. Mei dy plomieren hat de plant in protte wei fan nôt. Om't der lykwols gjin nôtkerrels ynkomme, krige helm ek de namme fan ''gelde ier''. {{CommonsBalke|Ammophila arenaria}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Helmgers]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] 0n0kb1zwvxfkplio03g1bwc8gudvd4w 0 8112 1234411 1177069 2026-07-09T12:55:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234411 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=grutte wite koalflinter |Ofbyld= [[File:Large white spread wings.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[wytflinters]] (''Pieridae'') |Skaai= [[koalfinters]] (''Pieris'') |Wittenskiplike namme= Pieris brassicae |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''grutte wite koalflinter''' (''Pieris brassicae'') is in soarte yn it skaai fan de [[Koalflinters]] (''Pieris''). == Fersprieding == De grutte wite koalflinter is oeral te finen; it is dan ek in algemiene [[stânflinter]]. Neffens eartiids is de fersprieding net feroare. Dat de Grutte Wite Koalflinter eartiids ek al algemien wie, docht bygelyks bliken út Ter Haar, dy't yn [[1928]] de soarte yn hiel Nederlân soms tige skealik neamt. Dizze flinter stiet op de [[Reade list fan oerdeiflinters|reade list]] as ''net bedrige''. == Flinter == De fleantiid: begjin april oant ein juny, en begjin july oant healwei oktober, foaral tusken 15 july en 1 septimber. == Rûp == It liif fan de [[rûp]] is griiseftich en hielendal bedekt mei swarte tekens en stippen. De rûp hat giel op 'e sydkant. De rûp fret foaral koal. De jonge rûpen libje yn groepferbân en ite foaral de rânen fan it blêd. De gruttere rûp libbet allinnich. De rûp ferpopket him ûnder in keunstmjittich kapke fan blêden. == Ofbyldings == <gallery mode=packed heights="160px"> (MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute-Garonne France - male dorsal.jpg|''Pieris brassicae'' ♂ (MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute Garonne France - male ventral.jpg|''Pieris brassicae'' ♂ △ (MHNT) Pieris brassicae - Foret de Bouconne, France - female dorsal.jpg|''Pieris brassicae'' ♀ (MHNT) Pieris brassicae - Foret de Bouconne, France - female ventral.jpg|''Pieris brassicae'' ♀ △ </gallery> <gallery mode=packed heights="160px"> Large White eggs 600.jpg|Aaikes Pieris brassicae (caterpillar).jpg|Rûp Großer Kohlweißling.JPG|[[Pop]] Pieris brassicae - lt.jpeg|Underside </gallery> == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] == Keppeling om utens == * {{Wikisoarten|Pieris brassicae}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Koalflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] 6mj75hi9to4sl9yy6z4kaygl1uhfst0 0 8114 1234430 1188558 2026-07-09T13:09:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234430 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=lytse foksflinter |Ofbyld= [[File:Aglais urticae LC0310.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[foskes]] (''Aglais'') |Wittenskiplike namme= Aglais urticae |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Aglais urticae appearance.png|center|250px]] }} De '''lytse foksflinter''' of koartwei '''foks''' (''Aglais urticae'') is in soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan de [[foskes]] (''Aglais''). == Namme == De lytse foksflinter hjit yn it Frysk ek wol ''Foske'' as ''Lytse Foks''. [[Ofbyld:lytse foks.jpg|left|thumb|250px|lytse foksflinter.]] == Fersprieding == De lytse foksflinter is in algemiene [[stânflinter]]. De flinters komme soms foar yn grutte oantallen. Se binne faak te finen yn tunen. De flinter fertoant swalkgedrach. == Flinter == De fleantiid: ein maaie - begjin augustus, en ein july - winter - april, foaral augustus. == Rûp == [[Ofbyld:Ruplytsefoks.jpg|thumb|left|Rûp]] It liif fan de rûp is gieleftich griis; bytiden is de rûp donkerder. De kop is swart mei giele flekjes. Jonge rûpen meitsje spinselnêsten yn brânnettels. Dy spinsels binne maklik te finen; se binne faak te finen op iepen en sinnige plakjes. Folwoeksen rûpen libje allinnich. De rûp fret fan de [[grutte brânnettel]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] {{DEFAULTSORT:Litse foksflinter}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Foske]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] 20if7rpwr1wisorve9wkm4xos0glfe8 0 8123 1234429 1177128 2026-07-09T13:09:02Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234429 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme= |Ofbyld= [[File:Lycaena_phlaeas1.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[echte fjoerflinters]] (''Lycaena'') |Wittenskiplike namme= Lycaena phlaeas |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1761 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''lytse fjoerflinter''' (''Lycaena phlaeas'') is in soarte yn it skaai fan de [[echte fjoerflinters]] (''Lycaena''). == Fersprieding == De lytse fjoerflinter is in algemiene [[stânflinter]], mar wurdt meastal net yn grutte oantallen oantroffen. Faak is er te finen op drûge greiden en heide. De flinter is honkfêst. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ''net bedrige''. == Flinter == De boppekant fan de flinter is altyd oranje mei ûnregelmjittige swarte plakjes. De ûnderkant is griisbrún mei lytse plakjes. Yn Fryslân wurde alle jierren flinters sjoen wêrby it oranje ferfongen is troch ljochtgiel of wyt. ===Fljochtiid === Heal april - ein juny, en begjin july - ein oktober, foaral 5 - 20 augustus. De lytse fjoerflinter fljocht yn twa generaasjes, soms yn trije generaasjes. == Rûp == De rûp kin 20 mm lang wurde. It liif is donkergrien mei in readbrune streek oer de rêch. De rûp is bedutsen mei lytse wite wartsjes mei dêrop koarte donkere hierkes. De kop is lyts en brún. De rûp is meastal te finen oan de ûnderkant fan de blêden. De rûp fret in lyts laachje fan it blêd, wêrtroch besette blêden goed wer te kennen binne oan it trochfallende ljocht. De rûp fret fan de [[lytse surk]] en de [[soere surk]]. <gallery mode=packed heights=150px style="text-align:left"> File:Lycaena phlaeas - Kulna.jpg|lytse fjoerflinter File:Lycaena_phlaeas_rup.jpg|rûp fan de lytse fjoerflinter File:Lycaena_phlaeas2.jpg|lytse fjoerflinter </gallery> == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] {{DEFAULTSORT:Litse fjoerflinter}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Echte fjoerflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] onmhi48ryrkemkkm0i15pp9ahcoa13c 0 8137 1234443 1177184 2026-07-09T13:18:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234443 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=roumantel |Ofbyld= [[File:Nymphalis antiopa.JPG|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[foksflinters]] (''Nymphalis'') |Wittenskiplike namme= Nymphalis antiopa |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''roumantel''' of '''keningsmantel''' (''Nymphalis antiopa'') is in soarte yn it skaai fan de [[foksflinters]] of grutte foksflinters (''Nymphalis''). == Foarkommen == De roumantel stiet op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] oanjûn as ferdwûn. It is dan ek in beskerme soart. Dat nimt net wei dat der alle jierren wol in pear [[swerfflinter]]s sjoen wurde. Soms oerwinterje se ek yn Nederlân. Yn [[1995]] wie der sels sprake fan in ynvaazje. Ek yn [[2006]] binne der in soad roumantels sjoen. It is noch ôfwachtsjen oft se har fêstige hawwe. Faak binne se te finen by boskrânen, iepen plakken en brede paden yn 'e bosk. It is in swermlustige soarte. == De flinter == De flinter is maklik wer te kennen. De wjuklingte is likernôch 30 oant 35 mm. Flinters dy't oerwintere hawwe, hawwe in wite râne om de wjukken. De flinter oerwinteret op plakken dêr't er drûch sitte kin, lykas holle beammen en grotten. '''Fleantiid''': Fan ein maart oant mids septimber. De roumantel fljocht altyd yn ien generaasje. == Rûp == De rûp kin 55 mm lang wurde. It liif is swart mei fine wite stipkes. Op de rêch hat er brune plakken. De toarns binne lang en swart. De rûpen libje in grutte groepen byelkoar yn rûpenêsten. Folwoeksen rûpen libje allinnich. De groeiperioade fan de rûp is yn de foarsimmer. De rûp fret: [[wylch]], [[popelier]], [[bjirk]] en [[prunus]]. <gallery mode=packed> Nymphalis antiopa3.jpg|De roumantel Nymphalis antiopa MHNT CUT 2013 3 13 Tombebœuf Male Dorsal.jpg|♂ Nymphalis antiopa MHNT CUT 2013 3 13 Tombebœuf Male Ventral.jpg|♂ △ </gallery> == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Aureliaflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] 6slycnt96t2p6j7j3znwi1hmj46szre 0 8138 1234435 1177136 2026-07-09T13:12:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234435 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=lytse wite koalflinter |Ofbyld= [[File:Kleiner Kohlweissling Pieris rapae 2.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[wytflinters]] (''Pieridae'') |Skaai= [[koalfinters]] (''Pieris'') |Wittenskiplike namme= Pieris rapae |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''lytse wite koalflinter''' ''(Pieris rapae)'' is in soarte yn it skaai fan de [[Koalflinters]] ''(Pieris).'' == Foarkommen == De lytse wite koalflinter libbet yn tige ferskillende biotopen, lykas drûchten, tunen, diken, blomrike greiden en boskrânen. De Lytse Wite Koalflinter is yn Fryslân tige algemien. == Flinter == De wjuklingte is 21-27 mm. It mantsje en it wyfke hawwe beide twa swarte plakjes op de foarwjukken. By it wyfke binne de plakken in bytsje grutter. === Fleantiid === De flinter is te sjen fan begjin april ôf oant ein juny, en begjin july oant heal augustus. Dat jildt foaral foar de twadde helte fan juny. De Lytse Wite Koalflinter fleant soms yn trije en soms sels yn fjouwer oerrinnende generaasjes. == Rûp == De rûp kin 30 mm lang wurde. It liif is blau-eftich grien en bedutsen mei fine, lytse swarte stipkes. De gruttere rûp fret foaral út it hert fan de [[Koal]]plant; sadwaande kin er grutte skea feroarsaakje. Túnkers binne dan ek net wiis mei dizze rûp. De groei fan de rûp fynt foaral plak yn de simmer. De rûp ferpopket him meastentiids ûnder in keunstmjittich dakje fan stiennen of planten. Der oerwinterje gjin flinters, allinnich poppen. De rûp fret in soad [[Krúsblommigen]] lykas Koal, [[Damastblom]], [[Wyld Koalsied]], [[Dúnkoalsied]], [[Radys]], [[Pinksterblom (plant)|Pinksterblom]], [[Judaspeinje]], [[Wylde Reseda]] en [[Giele Reseda]]. <gallery> Ofbyld:Kleiner Kohlweissling Pieris rapae.jpg|Rûp Ofbyld:ChristianBauer Pieris rapae cocoon.jpg|Poppe Ofbyld:Pieris.rapae.6834.jpg|Flinter </gallery> == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] {{DEFAULTSORT:Litse wite koalflinter}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Koalflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] jzbun59jcutwiq3837si7hudzrt0nsp 0 8139 1234407 1177055 2026-07-09T12:49:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234407 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=gintsiaanblaujurkje |Ofbyld= [[File:Glaucopsyche alcon-01 (xndr).jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[grutte blaujurkjes]] (''Phengaris'') |Wittenskiplike namme= Phengaris alcon |Beskriuwer, jier= [[Michael Denis|Denis]] & [[Ignaz Schiffermüller|Schiffermüller]], 1775 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''gintsiaanblaujurkje''' (''Phengaris alcon'', syn. ''Maculinea alcon'' en ''Glaucopsyche alcon'') is in [[flinter]]soarte út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[grutte blaujurkjes]] (''Phengaris'') yn de famylje fan de [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae''). De namme wurdt ek [[stavere]] as '''gensiaanblaujurkje'''.<ref>De flinter is ferneamd nei de plant it skieppeklokje (''Gentiana pneumonanthe''), in lid fan 'e plantefamylje ''Gentianaceae''. Op 'e ''List fan Fryske Plantenammen'' fan D. Franke en D.T.E. van der Ploeg wurde de planten út dy famylje "gensiaan" neamd (s. 34). Yn it ''Frysk Hânwurdboek'' (FA), stiet "gensiaan" (s. 593) en gjin "gintsiaan", en yn it âldere ''Frysk Wurdboek (Frysk-Nederlânsk)'' stiet "gentiaan" (s. 331) en net ien fan beide oare foarmen. Yn oare publikaasjes, lykas ''Dagvlinders in Fryslân'' (Fryske Akademyrige 911) en ''Deiflinters en Libellen'' (fan Sake P. Roodbergen foar it Fryske Gea), wurdt it flinterke gintsiaanblaujurkje neamd.</ref> == Foarkommen == It gintsiaanblaujurkje is yn [[Nederlân]] slim bedrige. De flinter stelt hege easken oan it libbensgebiet. Gintsiaanblaujurkjes libje op wiete heide en fochtige greiden. Se binne tige honkfêst. Om't út ûndersyk bliken die dat it gintsiaanblaujurkje hiel sterk efterút gien is, hat de [[Flinterstifting]] in beskermingsplan opsteld. Ta it behâld en ferbinen fan de libbensgebieten fan it gintsiaanblaujurkje wurde stikjes heidefljild [[plagjen|plagge]]. Dit wurdt in pear kear yn it jier dien mei groepkes frijwiligers fan de [[Blauwe Brigade]]n. Der moat plagge wurde om't de flinters harren aaikes lizze op it [[skieppeklokje]] (''Gentiana pneumonanthe''), dat ferlet hat fan iepen romte op de heide. Mar it moat mei de hân dien wurde om't oars ek de eamelnêsten fuorthelle wurde, dêr't de rûpen ferlet fan hawwe. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as: ''bedrige'', mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar. == Flinter == De wjuklingte is likernôch 17 mm. By de mantsjes is de boppekant fan de fleugels sûnder plakken. De wyfkes binne griisbrún mei ûndúdlike plakken en soms blauwe bestowings. ===Fleantiid=== De flinter fleant fan ein juny oant begjin septimber, foaral 15 oant 30 july. It gintsiaanblaujurkje fleant altyd yn ien generaasje. == Rûp == De flinter leit syn aaikes mar op ien plant en dat is it skieppeklokje. De rûp yt allinnich fan dy plant. Nei tsien dagen lit de rûp him op de grûn falle. Ien kear op de grûn wurde se fûn troch de [[rûchknoopeamel]]s (''Myrmica scabrinodis''), de [[boskstékeamel]]s (''Myrmica ruginodis'') of de [[reade stekeamel]]s (''Myrmica rubra''), dy't de rûpen meinimme nei it nêst. De rûp jout de eamels swiete stof, dêrfoar fersoargje de eamels de rûp. As de rûp grut genôch is ferpopket de rûp him. As de flinter út de pop komt, moat er meitsje dat er fuort komt, oars pakke de eamels de flinter. De rûp fret allinnich it [[skieppeklokje]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] == Keppeling om utens == * http://www.gentiaanblauwtje.nl {{boarnen|boarnefernijing= * Dagvlinders in Fryslân, ISBN 90 330 1118 2 (Fryske Parse) <references/> ---- {{Commonscat|Phengaris alcon|Gintsiaanblaujurkje}} }} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Reachwjukflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] 79fu0a7ebyosklruz5bck2sbj4je3k1 0 8140 1234406 1177054 2026-07-09T12:48:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234406 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=gieltsje |Ofbyld= [[File:Zitronenfalter (Gonepteryx rhamni) 1.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[wytflinters]] (''Pieridae'') |Skaai= [[gieltsjes]] (''Gonepteryx'') |Wittenskiplike namme= Gonepteryx rhamni |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''gieltsje''' (''Gonepteryx rhamni'') is in flintersoarte yn it skaai fan de [[gieltsjes]] (''Gonepteryx''). == Foarkommen == It gieltsje is in algemiene [[stânflinter]]. Hy libbet op ferskate plakken dêr't de planten [[Stikelhout]] en [[Sprakelhout]] groeie. It Gieltsje wurdt yn hiel Nederlân waarnommen, allinnich op de seeklaai, it rivieregebiet en de [[Flevolân|Flevopolders]] is er wat seldsumer. It Gieltsje is de lêste tsien jier sterk efterútgongen. Oft dat no ûnderdiel is fan natuerlike ferskillen of dat it gewoan in efterútgong is, is net dúdlik. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|reade list]] stiet de flinter as: ''net bedrige''. == Flinter == De wjuklingte is 27 oant 30 mm. It Gieltsje is dúdlik wer te kennen. It mantsje is gielich, mar it wyfke is ynwyt, folle witer as it mantsje. De flinter oerwinteret yn beamkeguod en tichte gerssoarten. <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Gonepteryx rhamni - Préserville France - male dorsal.jpg|''Gonepteryx rhamni'' ♂ (MHNT) Gonepteryx rhamni - Préserville France - male ventral.jpg|''Gonepteryx rhamni'' ♂ △ (MHNT) Gonepteryx rhamni - Foret de Bouconne France - female dorsal.jpg|''Gonepteryx rhamni'' ♀ (MHNT) Gonepteryx rhamni - Foret de Bouconne France - female ventral.jpg |''Gonepteryx rhamni'' ♀ △ </gallery> == Fleantiid == It Gieltsje fleant fan begjin july oant de winter. It fleant altyd yn ien generaasje. == Rûp == De rûp kin oant 35 mm wurde. It liif is grien mei fine swarte stipkes. De kop is grien en is ek bedutsen mei swarte stipkes. De groeitiid fan de rûp is fan de maitiid oant de simmer. De rûp fret fan Sprakelhout en Stikelhout. == Taksonomy == It Gieltsje waard troch [[Carolus Linnaeus]] beskreaun as ''Papilio rhamni'' yn de tsiende útjefte fan syn ''Systema Naturae'' ([[1758]]). De namme ''Gonepteryx rhamni'' wurdt taskreaun oan [[William Leach]] ([[1815]]). == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] == Keppeling om utens == * {{Wikisoarten|Gonepteryx rhamni}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Wytflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] hi2nmfb0238y6a8vucgxl4to0z0kons 0 8148 1234417 1177099 2026-07-09T12:59:52Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234417 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=ikarusblaujurkje |Ofbyld= [[File:Common blue butterfly (Polyommatus icarus) male 3.JPG|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[File:Common blue butterfly (Polyommatus icarus) female.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[blaujurkjes]] (''Polyommatus'') |Wittenskiplike namme= Polyommatus icarus |Beskriuwer, jier= [[Siegmund Adrian von Rottemburg|Rottemburg]], 1775 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''ikarusblaujurkje''' (''Polyommatus icarus'') is in flintersoarte yn it skaai fan de [[blaujurkjes]] (''Polyommatus''). == Foarkommen == It ikarusblaujurkje is in tige algemiene [[stânflinter]]. De flinter kin fûn wurde yn greiden op diken en bjirmen. De flinter kin ferspraat oer hiel [[Nederlân]] sjoen wurde. It is in frij honkfêste soart. == Flinter == De wjuklingte is ûngefear 15 mm. De boppekant fan de wjuk is by it mantsje blau en by it wyfke brún. Soms hat dat brún in sterke blauwe bestowing, mar it komt ek foar dat der suver brune wyfkes fûn wurde. Op de ûnderkant fan de foarwjuk steane twa grutte plakken. De plakken op de ûnderkant fan de foar- en de achterwjuk binne like grut. === Fljochtiid === De flinter fljocht fan begjin maaie oant begjin oktober, foaral fan 1 oant 25 juny en fan 25 july oant 25 augustus. It ikarusblaujurkje fljocht soms yn twa of trije oerrinnende generaasjes. == Rûp == De rûp kin 15 mm lang wurde. It liif is felgrien mei in donkere griene rêchline. Der rinne wyteftige streken by de sydkant fan de rûp lâns. Hy oerwinteret as in [[healwaaks rûp]] tusken lagen planteôffal. De rûp groeit yn de neisimmer en de betide hjerst en it dêrnei kommende foarjier. De rûp ferpopket frij op de grûn. De rûp fret fan de [[hopklaver]] en de [[tôchklaver]]. <gallery> Ofbyld:Polyommatus icarus (female) - Kulna.jpg|in wyfke Ofbyld:Polyommatus icarus (male) - Niitvälja.jpg|in mantsje Ofbyld:Common blue Polyommatus icarus in flight.jpg|in mantsje yn flecht </gallery> == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[kategory:Blaujurkje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] a0pur3q6p42lrljcyj1t5764jrknce0 0 8149 1234432 1171598 2026-07-09T13:10:52Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234432 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=lytse iisfûgelflinter |Ofbyld= [[File:White admiral (Limenitis camilla).jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[iisfûgelflinters]] (''Limenitis'') |Wittenskiplike namme= Limenitis camilla |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1764 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''lytse iisfûgelflinter''' (''Limenitis camilla'') is in soarte yn de famylje fan de [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae''). == Foarkommen == De lytse iisfûgelflinter libbet foaral in ôfwikseljende fochtige mingde bosken of leafbosken. Hy kaam earder foar op in grut diel fan de sângrûnen yn East- en Súd-Nederlân. Op it stuit binne se allinnich nog te finen yn [[Twinte]] en de [[Achterhoek]]. Fan 1990 ôf is de flinter sterk efterútgongen. De Lytse Iisfûgelflinter is in honkfêste soart. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ''bedrige'', mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar. [[Ofbyld:Kleiner Eisvogel Amstetten 0706.jpg|thumb|left|lytse iisfûgelflinter]] == Flinter == De wjuklingte is likernôch 22 oant 29 mm. Oer de ûnderkant fan de efterwjuk rint in dûbele rige donkere plakjes. De flinter liket sterk op de [[Blauwe Iisfûgelflinter]]. === Fljochtiid === De flinter fljocht fan ein maaie ôf oant ein augustus. Benammen de earste helte fan juny oant ein july. Soms is der in twadde generaasje yn septimber mar dat is mar hiel seldsum. == Rûp == De rûp kin 30 mm wurde. It liif is felgrien mei twa rigen brune fertakke toarns op 'e rêch. De kop is brún. De hiele rûp is bedutsen mei wite wartsjes. De rûp hat in tige ûnderskiedend fretspoar. De rûpen frette de blêden sà op dat allinnich de middennerf stean bliuwt. Se oerwinterje troch in blêd fan de [[Kamperfoelje]] byelkoar te spinnen ta in soartemint kapsule. De rûp fret allinnich fan de Kamperfoelje. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Ofbyld:Leminitis camilla bockmerholz2004.jpg|thumb|400px|center|Lytse Iisfûgelflinter mei sprate wjukken.]] {{DEFAULTSORT:Litse iisfugelflinter}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Iisfûgelflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] 5l7id61imm7ljt89ypiktufuht85ntb 0 8153 1234438 1177153 2026-07-09T13:15:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234438 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=oranje luzerneflinter |Ofbyld= [[File:Colias croceus (Dordogne).jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[wytflinters]] (''Pieridae'') |Skaai= [[luzernefinters]] (''Colias'') |Wittenskiplike namme= Colias croceus |Beskriuwer, jier= [[Étienne Geoffroy Saint-Hilaire|Geoffroy Saint-Hilaire]], 1785 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''oranje luzerneflinter''' (''Colias croceus'') is in soarte yn it skaai fan de [[luzerneflinters]] (''Colia''). == Foarkommen == De oranje luzerneflinter is in frij algemiene trekflinter dy't fan maaie oant oktober yn Nederlân wêze kin. Der binne soms jierren dat de flinter rûnom sjoen wurdt, mar it swiertepunt fan de waarnimmings leit yn it suden fan it lân en de kuststreek bylâns. == Flinter == De wjuklingte is likernôch 22 oant 27 mm. De boppekant fan de wjuk is oranje mei giel. By de mantsjes is de dûnkere achterrâne oan de boppekant troch ljochte ieren trochbrutsen. De wyfkes binne oranje en hawwe oranje stippen yn de donkere efterrâne. De Oranje Luzerneflinter rêstet noait út mei sprate wjukken. <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male dorsal.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male ventral.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ △ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female dorsal.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female ventral.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ △ </gallery> === Fleantiid === De earste flinters wurde sjoen yn maaie/juny. De neikommende generaasjes wurde sjoen begjin july oant begjin novimber. == Rûp == De rûp wurdt likernôch 35 mm. It liif is grien, mei in dizige oranje streek der oer. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Ofbyld:Bolboreta 03-08-2006 Bastavales Galicia 4.jpg|center|thumb|400px|Oranje Luzerneflinter.]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Luzerneflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] t56lxmnz5oq1mbbmomaxrr1yrfii7jj 0 8154 1234450 1177210 2026-07-09T13:25:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234450 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=stikelflinter |Ofbyld= [[File:0 Belle-dame (Vanessa cardui) - Echinacea purpurea - Havré (3).jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[atalantaflinters]] (''Vanessa'') |Wittenskiplike namme= Vanessa cardui |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''stikelflinter''' (''Vanessa cardui'') is in soarte yn it skaai fan de [[atalantaflinters]] (''Vanessa''). == Foarkommen == De stikelflinter is in [[trekflinter]]. Hy kin de winters yn ús lân net oerlibje. Alle jierren wurdt Europa kolonisearre fanút Súd-[[Spanje]] en [[Afrika]]. Yn geunstige trekjierren kinne de flinters rûnom sjoen wurde. Sommige jierren is er net te sjen. As der Saharasân yn Nederlân is, dan binne der faak ek Stikelflinters. == Flinter == De wjuklingte fan de flinter is 26 oant 30 mm. === Fleantiid === De flinter is te sjen fan april ôf oant begjin septimber. Foaral is er likernôch heal augustus te sjen. Der is mar ien generaasje. == Rûp == De rûp kin 35 mm lang wurde. It liif is flewielswart mei giele healemoanne-foarmige tekens. Hy is bedutsen mei flinke giele en swarte toarntsjes. Yn Nederlân groeie de rûpen yn de simmerperioade; yn Nederlân en omkriten soenen de rûpen stjerre fan de kjeld at hja de winters oer bleaunen. De rûp fret [[stikelplanten]], lykas de [[Spierstikel]] en de [[Lytse Kladde]], de [[Dúnstikels]] en de [[Grutte Brânnettel]]. <gallery> Vanessa cardui india.jpg| 0 Belle-dame (Vanessa cardui) - Echinacea purpurea - Havré (2).JPG| Vanessa cardui MHNT CUT 2013 3 14 Pontfaverger-Moronvilliers Dos.jpg|''Vanessa cardui'' Vanessa cardui MHNT CUT 2013 3 14 Pontfaverger-Moronvilliers Ventre.jpg|△ ''Vanessa cardui'' Nymphalidae face.jpg </gallery> == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] {{commonsBalke|Vanessa cardui}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Atalantaflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] c4upbkcv19fg3pqgdqde5rtqy7oe16e 0 8155 1234437 1177150 2026-07-09T13:14:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234437 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=nûmerflinter |Ofbyld= [[File:Vanessa atalanta brok beentree.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[atalantaflinters]] (''Vanessa'') |Wittenskiplike namme= Vanessa atalanta |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''nûmerflinter''' (''Vanessa atalanta'') is in soarte yn it skaai fan de [[atalantaflinters]] (''Vanessa''). == Foarkommen == De nûmerflinter is in echte [[trekflinter]]. Hy kin yn Nederlân allinnich oerlibje yn hiele sêfte winters. Fan Súd-Europa út trekt er alle jierren nei it noarden ta. Yn goeie trekjierren kin dizze flinter yn hiel Nederlân sjoen wurde. Yn septimber kinne trekkende nûmerflinters dy't wer nei it suden ta gean yn groepkes waarnommen wurde. == Flinter == De flinter is altyd wer te kennen oan de patroanen op de wjukken. De boppenside fan de wjukken hat in hast kringfoarmich oranje patroan, wylst it patroan op de ûnderside sifereftige foarmen hat. Under de rjochterwjuk liket it nûmer ''98'' te stean. De wjuklingte is 26 oant 32 mm. === Fljochtiid === De flinters kinne sjoen wurde fan maaie oant oktober. Der is mar ien generaasje. == Rûp == De rûp kin 35 mm lang wurde. Der binne grutte ferskillen yn it uterlik fan de rûpen. It liif farieart fan grien oant donkerbrún en swart, mar it kin ek giel wêze mei swarte flekken. De rûp bestiet út ferskillende segminten. Elk segmint hat fertakke toarntsjes yn de kleuren fan it liif. De rûp libbet yn in byinoar-spûn blêd. Yn Nederlân groeie de rûpen yn de simmerperioade. De measte rûpen stjerre yn 'e hjerst. De rûp fret fan de [[grutte brânnettel]] en de [[lytse brânnettel]]. {| |[[Ofbyld:Schmetterlinge auf Melone serviert.jpg|right|thumb|''Op meloen.'']] |[[Ofbyld:Vanessa atalanta-05 (xndr).jpg|left|thumb|''Wjukken sletten.'']] |[[Ofbyld:Vanessa atalanta-03 (xndr).jpg|center|thumb|''Wjukken iepen.'']] |} {{DEFAULTSORT:Numerflinter}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Atalantaflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] n1bp4nbrsownpmvkv23ol6oqx3kakcw 0 8160 1234421 1177107 2026-07-09T13:03:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234421 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=keizersmantel |Ofbyld= [[File:Argynnis.paphia.male.2616.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[echte parlemoerflinters]] (''Argynnis'') |Wittenskiplike namme= Argynnis paphia |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''keizersmantel''' (''Argynnis paphia'') is in soarte yn de famylje fan de [[aureliaflinters]] (''Nymhalidae''). == Foarkommen == De keizersmantel libbet yn iepen bosken, boskrânen en brede boskpaden. Fan [[1920]] ôf is it ferspriedingsgebiet stadichoan lytser wurden. Yn [[1980]] is de Keizersmantel as [[stânflinter]] ferdwûn. Sa no en dan wurde der nog wol flinters sjoen. Faak binne dit swalkers. Yn de measte gefallen wurde sokke swalkers tige ferspraat oer it lân sjoen. Yn [[1992]] en [[1996]] binne der likernôch 40 eksimplaren sjoen. Ek yn [[2006]] binne der tsientallen sjoen. Der binne oanwizings dat de soart him wer fuortplantet, mar dat is noch net mei wissichheid te sizzen. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|reade list]] stiet dizze flinter as ''ferdwûn''. == Flinter == De wjuklingte is 27 oant 35 mm. De ûnderkant fan de efterwjuk is grieneftich mei wite streken. De mantsjes hawwe op de boppekant fan de foarwjuk dikke swarte geurstreken dy't by de ieren lâns rinne. === Fljochtiid === De keizersmantel is te finen fan ein juny oant begjin septimber. De flinter fljocht yn ien generaasje. == Rûp == De rûp kin 45 mm lang wurde. It liif is griiseftich mei in brede giele rêchline, mei in tin lyntsje yn 'e midden. Der sitte lange fertakke toarns op it liif fan de rûp. De rûp oerwinteret yn bastspjalten dat it is in [[healwaaks rûp]]. Earst yn it foarjier ite hja wer. De groeiperioade is yn it foarjier en yn de foarsimmer. De rûp fret it [[boskfioeltsje]] en it [[blaufioeltsje]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] {| |[[Ofbyld:Argynnis paphia f. valezina.jpg|thumb|''A. paphia valesina'' in wyfke.]] |[[Ofbyld:Argynnis paphia1 perlowiec malinowiec small.jpg|thumb|Keizersmantel]] |[[Ofbyld:Argynnis paphia - Kaisermantel Virgental 2.jpg|thumb|Twa Keizermantels.]] |} <gallery mode=packed> Argynnis paphia MHNT CUT 2013 3 24 PONT GERENDOINE Male Dorsal.jpg|♂ Argynnis paphia MHNT CUT 2013 3 24 PONT GERENDOINE Male Ventral.jpg|△ ♂ Argynnis paphia MHNT CUT 2013 3 24 Cabrerets 46 Female Dorsal.jpg|♀ Argynnis paphia MHNT CUT 2013 3 24 Cabrerets 46 Female Ventral.jpg|△ ♀ </gallery> [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Aureliaflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] bznyjmh3w2i1k1uro1phxtil10c5dqr 0 8163 1234412 1177071 2026-07-09T12:56:02Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234412 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=grutte wjerskynflinter |Ofbyld= [[File:Apatura iris.jpeg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[wjerskynflinters]] (''Apatura'') |Wittenskiplike namme= Apatura iris |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''grutte wjerskynflinter''' (''Apatura iris'') is in soarte yn de famylje fan de [[Aureliaflinters]] (''Nymhalidae''). == Foarkommen == De grutte wjerskynflinter libbet yn âlde fochtige leafbosken. Ek libje se in groepen in boskjes by rivierkes. Meastal fljocht er heech yn de beammen en komt net folle op de grûn. De Grutte Wjerskynflinter wie frij algemien yn grutte parten fan [[Twinte]], de [[Achterhoeke]], sintraal [[Noard-Brabân]] en [[Súd-Limburch]]. Tusken [[1920]] en [[1975]] bleau de stân likernôch gelyk. Dêrnei is it bot efterútgong. Tsjintwurdich is de flinter in seldsume [[stânflinter]]; der binne noch mar 12 oant 15 populaasjes. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ''slim bedrige'', mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar. <gallery mode=packed> Apatura iris MHNT CUT 2013 3 18 Compiegne Dos.jpg| Wjerskynflinter Apatura iris MHNT CUT 2013 3 18 Compiegne Ventre.jpg|△ Wjerskynflinter </gallery> == Flinter == De wjukken binne 31 oant 40 mm lang. Op de boppekant fan de foarwjuk stiet in ûnopfallende donker plak by de efterrâne. De mantsjes hawwe in prachtige pearse glâns. De wyfkes binne brún en wat grutter. === Fleantiid === De flinter is te sjen fan begjin juny oant ein augustus, foaral tusken 1 en 20 july. De flinter fljocht altyd yn ien generaasje. == Rûp == De rûp kin ûngefear 40 mm lang wurde. It liif is grien mei giele streken op de sydkant. De kop is hiel bysûnder omdat der twa útstekkende rôze hoarntsjes op sitte. De [[healwaaks rûp]]en oerwinterje yn de skors of tûken fan beammen. De rûp fret fan de [[skiere wylch]] en de [[boskwylch]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Wjerskynflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] 1tt0k6rv2p2mqhto5ow2w2b8l2o7zd2 0 8176 1234427 1177125 2026-07-09T13:07:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234427 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=lânkaartflinter |Ofbyld= [[File:Araschnia levana LC0263.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[lânkaartflinters]] (''Araschnia'') |Wittenskiplike namme= Araschnia levana |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''lânkaartflinter''' (''Araschnia levana'') is in soarte yn it skaai fan 'e [[lânkaartflinters]] (''Araschnia''). == Foarkommen == De lânkaartflinter is in tige algemiene flinter. Hy is faak te sjen by boskrânen, kapflakten en houtwâlen. It is in swermlustige soarte. Foar 1930 wie dizze flinter in ûngewoane ferskining yn Nederlân. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|reade list]] stiet de flinter as ''net bedrige''. == Flinter == De foarjiergeneraasje sjocht der oars út as de simmergeneraasje. It ferskil sit him bygelyks yn de wjuklingte. Yn 'e maaitiid is dy 16 oant 18 mm; dy fan 'e simmer is 17 oant 21 mm. De ûnderkant fan de flinter fertoant altyd in lânkaartepatroan. <gallery mode=packed> Araschnia levana MHNT CUT 2013 3 15 Forme printanière Toulouse Dos.jpg|''Araschnia levana f. prorsa'' Araschnia levana MHNT CUT 2013 3 15 Forme printanière Toulouse Ventre.jpg|''Araschnia levana f. prorsa'' △ Araschnia levana MHNT CUT 2013 3 15 Forme estivale Compiegne Dos.jpg|''Araschnia levana f. levana '' Araschnia levana MHNT CUT 2013 3 15 Forme estivale Compiegne Ventre.jpg|''Araschnia levana f. levana '' △ </gallery> === Fleantiid === De flinter fleant fan mids april oant ein juny en fan ein juny oant ein septimber. Se fleane foaral tusken 10 july oant 15 augustus. De Lânkaartflinter fleant yn twa generaasjes. [[Ofbyld:XN Araschnia levana caterpillar 00.jpg|thumb|left|In rûp fan de Lânkaartflinter.]] == Rûp == De rûp kin 20 mm lang wurde. It liif is swart en is bedutsen mei wite spikkels. De toarns fan de rûp binne swart of oranje-giel. De rûp libbet yn lytse groepen byelkoar. Folwoeksen rûpen libje allinnich. De pop oerwinteret hingjend oan in stâle yn in krûdlaach. De rûp fret de [[Grutte brânnettel]]. {{Clear}} == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Ofbyld:Araschnia levana - 2. Generation - 2f u. 2m auf Blüte.jpg|center|thumb|400px|Fjouwer lânkaartflinters fan de twadde generaasje.]] {{DEFAULTSORT:Lankaartflinter}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Lânkaartflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] p62cuzim7my8o97lwjwt1q4s5pnvogb 0 8177 1234459 1177220 2026-07-09T13:34:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234459 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=swellesturtflinter |Ofbyld= [[File:PapilioMachaon2016 001.JPG|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[paazjes]] (''Papilionidae'') |Skaai= [[swellesturtflinters]] (''Papilio'') |Wittenskiplike namme= Papilio machaon |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''swellesturtflinter''' (''Papilio machaon'') is in soarte yn it skaai fan de [[swellesturtflinters]] (''Papilio''). == Foarkommen == De swellesturtflinter kin op ferskate terreinen fûn wurde, lykas [[greide]]n mei in protte [[Krûd (plant)|krûden]], [[Tún|tunen]], sompich lân en ekers. De swellesturtflinter mei graach swalkje. De flinter kin dan ek hiele einen fleane. Yn geunstige simmers kin er ek yn [[Fryslân]] sjoen wurde. Mar sommige jierren is er ek net te sjen. Yn [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] binne altyd Swellesturtflinters. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ''net bedrige''. == Flinter == De wjuklingte is 32 oant 41 mm. De grûnkleur is giel. De swellesturtflinter wurdt faak sjoen by heuvels. Dêr moetsje de mantsjes en de wyfkes elkoar. <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Papilio machaon - Chęciny (Mazovie) - Poland - male dorsal.jpg| ♂ (MHNT) Papilio machaon - Chęciny (Mazovie) - Poland - male ventral.jpg| ♂ △ Papilio machaon MHNT CUT 2013 3 11 Cahors Female.jpg|♀ </gallery> === Fljochtiid === De flinter fljocht fan begjin april ôf oant ein juny en fan ein juny oant ein septimber, foaral tusken 25 july oant 5 augustus. Fljocht meast yn twa generaasjes, hiel soms yn trije. == Rûp == De rûp kin 50 mm lang wurde. De rûp is grut mei in ljochtgriene kleur. Elk segmint hat in swarte bân. De kop is gieleftich mei swarte tekens. De rûp feroaret bot tidens it groeien en ferfeljen. De rûpen ûntwikkelje by't simmer. As de rûp him ûnfeilich fielt dan wurdt it [[osmaterium]] útskulpe. Dat osmaterium is in soart foarke-eftich orgaan. Dêrmei kin de rûp in stank feroarsaakje om sa oanfallers fuort te jeien. De rûp fret [[skermblommigen]]. <gallery> Ofbyld:01 chenille machaon (detail).jpg|Rûp mei it útskulpe foarke-orgaan, it osmarterium. Ofbyld:Chenille de Grand porte queue (macaon).jpg|De rûp. Ofbyld:Papilio.machaon.jpg|De pop. </gallery> == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Swellesturtflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] ijuirs551mp9ckb50dagw16ca513kho 0 8191 1234414 1177079 2026-07-09T12:57:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234414 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=heideblaujurkje |Ofbyld= [[File:Silver-studded blue (Plebeius argus) male.jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[File:Silver-studded blue (Plebeius argus) female.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[juwielblaujurkjes]] (''Plebejus'') |Wittenskiplike namme= Plebejus argus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''heideblaujurkje''' (''Plebeius argus'') is in flintersoarte yn it skaai fan de [[juwielblaujurkjes]] (''Plebejus''). == Foarkommen == De flinter komt lokaal soms yn flinke oantallen foar. Se hâlde fan wiete [[heide]]. Se binne noch te finen op de [[Waadeilannen]] en de hege [[sângrûn]]en. It is in honkfêste soart. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ''gefoelich'', mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar == Flinter == De wjuklingte is ûngefear 14 mm. Op de ûnderkant fan de efterwjuk sit in oranje bân mei swarte flekken. De flinter liket persys op it [[ûnechte heideblaujurkje]] (''Plebejus idas''). Om wis te wêzen fan de soarte moat in mantsje fongen en mei in lûp besjoen wurde. === Fleantiid === De flinter is fan begjin juny ôf oant ein augustus te sjen, foaral tusken 5 oant 25 july. It heideblaujurkje fleant yn ien en soms yn twa generaasjes. == Rûp == De rûp kin 15 mm lang wurde. It liif is gieleftich mei grien mar ek wol ljochtbrún. De rûp is hielendal bedutsen mei fine hierkes. De jonge rûpen ite allinnich de sêfte dielen fan de plant. It aaike oerwinteret, dat de rûp groeit foaral yn de foarsimmer as ek de [[heide]] bloeit. De rûp ferpopket him op de grûn. Dit ferpopkjen duorret likernôch in moanne. De rûp fret [[skrobberheide]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Juwielblaujurkje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] hh6glibo31o7jhfqmf3ddmdhek52guz 0 8238 1234401 1140556 2026-07-09T12:44:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234401 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=feanbeiblaujurkje |Ofbyld= [[File:Agriades optilete-mo.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[mansskyldblaujurkjes]] (''Agriades'') |Wittenskiplike namme= Agriades optilete |Beskriuwer, jier= [[August Wilhelm Knoch|Knoch]], 1781 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''feanbeiblaujurkje''' (''Agriades optilete'', syn. ''Plebeius optilete'', ''Vacciniina optilete'' en ''Albulina optilete'') is in flintersoarte yn it skaai fan de [[mansskyldblaujurkjes]] (''Plebejus''), dat ferneamd is nei de plant [[mansskyld]] of rotsjasmyn (''Adrosace''). == Foarkommen == De soarte komt yn [[Nederlân]] allinnich noch foar yn [[Drinte]] en súdeastlik [[Grinslân]]. It is in honkfêste soarte. Se libje op it [[heechfean]] en it leafst mei bosk der omhinne. [[Ofbyld:Plebeius optilete1.jpg|230px|left|thumb|[[Pearjen]]de feanbeiblaujurkjes.]] Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ''slim bedrige'', mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar. == Flinter == De wjuklingte is ûngefear 14 mm. By it mantsje is de boppekant fan de wjukken djip fioletblau. It wyfke is brún mei in ûndúdlike blauwe bestowing op de efterwjuk. Op de ûnderkant fan de efterwjuk is in opfallend oranje mei blau plak te sjen. Soksoarte plak komt allinnich foar by it feanbeiblaujurkje. === Fleantiid === De flinter is te sjen fan begjin july ôf oant healwei augustus, foaral tusken 25 juny en 5 july. It feanbeiblaujurkje fljocht altyd yn ien generaasje. == Rûp == De rûp groeit earst yn de simmer. Dan ite de rûpen blêden. De rûp oerwinteret ek tusken de blêden as in [[healwaaks rûp]]. Yn it foarjier gean de rûpen fierder mei iten mar dan ite se farske blomknoppen. De rûp fret fan de [[feanbei]], [[feanheide]], [[glop]] en [[beikeheide]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Reachwjukflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] 19dhy7f4y279laoom5gf3wtejkw5eql 0 8239 1234455 1177212 2026-07-09T13:29:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234455 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=sulverskiif |Ofbyld= [[File:Pearl bordered fritillary.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[hoedersparlemoerflinters]] (''Boloria'') |Wittenskiplike namme= Boloria euphrosyne |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''sulverskiif''' (''Boloria euphrosyne'') is in soarte yn de it skaai fan de [[hoedersparlemoerflinters]] (''Boloria'') == Foarkommen == Yn Nederlân komt dizze flinter net mear foar. De lêste waarnimming wie yn [[1959]]. De Sulverskiif is al noch te finen yn de [[Ardinnen]] en [[Eifel]] yn [[Belgje]]. It is in honkfêste soarte. De kâns dat de flinter oait wer út himsels nei [[Nederlân]] ta komt is hiel lyts. De flinter hâldt fan begerske boskrânen en iepen plakken yn 'e bosk. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|reade list]] stiet de sulverskiif as ''ferdwûn'' út Nederlân. == Flinter == De wjuklingte is ûngefear 19 oant 23 mm. Op de ûnderkant fan de efterwjuk sit yn 'e midden in opfallend plak. Dat is it Sulverplak. Fandêr ek de namme ''Sulverskiif''. === Fleantiid === De flinter fljocht fan begjin maaie ôf oant begjin juny. As der in twadde generaasje is fljocht de flinter ek fan ein july ôf oant ein augustus. De Sulverskiif fljocht yn ien generaasje, soms yn twa. <gallery mode="packed"> Grand collier argenté MHNT CUT 2013 3 21 Lalbenque Dos.jpg| Sulverskiif Grand collier argenté MHNT CUT 2013 3 21 Lalbenque Ventre.jpg| △ Sulverskiif </gallery> == Rûp == De rûp oerwinteret as [[healwaaks rûp]] tusken de blêden. De groeiperioade leit yn 'e maaitiid en yn 'e simmer. De rûp fret [[fioeltsjes]], [[hûnsfioeltjes]] en it [[boskfioeltsje]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Hoedersparlemoerflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] rlugrnq499h3rvzoxcqr7qilhh3he17 0 8240 1234424 1177119 2026-07-09T13:05:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234424 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=kommaflinter |Ofbyld= [[File:Hesperia comma-02 (xndr).jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[groukopflinters]] (''Hesperiidae'') |Skaai= [[brângroukopkes]] (''Hesperia'') |Wittenskiplike namme= Hesperia comma |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''kommaflinter''' (''Hesperia comma'') is in soarte yn it skaai fan de [[brângroukopkes]] (''Hesperia''). == Foarkommen == De flinter is de lêste jierren bot efterútgongen. De kommaflinter is yn [[Nederlân]] noch te finen yn de dunen tusken [[Wyk oan See]] en [[Egmond]]. Ek binne de flinters noch te finen op de [[Waadeilannen]]. Op de [[Feluwe]] is de flinter noch frij algemien. It is in honkfêste soarte dy't hâldt fan drûge, skrale greiden. Ek haldt de Kommaflinter fan dunen en heidegebieten. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinters as ''bedrige'', mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar. == Flinter == Op de foarwjuk fan in mantsje stiet in soart kommafoarmige streek, dêrfandinne de namme 'kommaflinter'. De wjuklingte is likernôch 12 oant 15 mm. De ûnderkant fan de efterwjuk is griisgrien mei in pear opfallende wite plakken. === Fljochtiid === De flinter is te sjen fan heal juny ôf oant heal septimber, foaral tusken 25 july en 20 augustus. De kommaflinter fljocht altyd yn ien generaasje. == Rûp == De rûp kin 30 mm lang wurde. It liif is griiseftich fan kleur. De kop is hast hielendal swart. De jonge rûp libbet ticht by de grûn. De rûp groeit yn it foarjier en de simmer. De rûp fret ferskillende gerssoarten lykas [[strúskegers]], [[ringers]], [[bjindergers]] en [[skieppegers]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Groukopflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] d0snb6w6a9a7tqh1uyeu4tzpotvjv89 0 8287 1234566 1176967 2026-07-10T00:11:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234566 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = skieppeklokje | Ofbyld= [[File:Gentiana pneumonanthe 0002.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[gensiaaneftigen]] (''Gentianales'') | Famylje= [[gensianen (famylje)|gensianen]] (''Gentianaceae'') | Skaai= [[gensianen (skaai)|gensianen]] (''Gentiana'') | Wittenskiplike namme= Gentiana pneumonanthe | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} It '''skieppeklokje''' ''(Gentiana pneumonanthe)'' is in oerbliuwende simmerbloeier dy't heart by de [[gensiaanfamylje]] (''Gentianaceae''). De plant wurdt ek wol [[Duzendskoan]] neamd. == Uterlik == It Skieppeklokje kin 60 sm heech wurde. De bloei fynt plak tusken heal july en ein augustus. Guon planten begjinne lykwols earder te groeien. De planten kinne mear as 30 jier âld wurde. Aldere planten hawwe mear bloeistâlen. De blommen binne in donker himelsblau; de blêden binne langwerpich en fan boppe donkergrien. It Skieppeklokje is de ienichste [[weardplant]] fan it [[Gintsiaanblaujurkje]]. == Fersprieding == It Skieppeklokje is wat in seldsume plant wurden. De plant is wetlik beskerme en stiet dan ek op de [[Reade list]]. Om de plant te fermearderjen is de [[Blauwe Brigade]] oprjochten. Hjirfan kin it Gintsiaanblaujurkje. profiteare. De soarte komt noch it meast foar op wiete heidegrûn. Dêrneist is de plant ek te finen op de Waadeilannen. Bûten Nederlân komt de plant yn hiel de wrâld foar, sels oant [[Sibearje]] ta. [[Ofbyld:Gentiana pneumonanthe Sturm9.jpg|thumb|left|Skieppeklokje.]] == Sjoch ek == * [[List fan planten]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Gensiaan (famylje)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] onutj7ommv2xrkx8bif0v3svss48h63 0 8298 1234408 1177063 2026-07-09T12:50:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234408 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=grienjurkje |Ofbyld= [[File:Green hairstreak (Callophrys rubi) 3.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[elfkes (skaai)|elfkes]] (''Callophrys'') |Wittenskiplike namme= Callophrys rubi |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''grienjurkje''' (''Callophrys rubi'') is in flintersoarte yn it skaai fan de [[elfkes (skaai)|elfkes]] (''Callophrys''). == Foarkommen == It grienjurkje kin lokaal yn grutte oantallen foarkomme. Mar der binne ek parten fan Nederlân dêr't er minder talryk is, benammen yn Noard- en West-[[Nederlân]]. Grienjurkjes hâlde fan skrale greiden. Ek binne se faak te finen op de heide. It is in frij honkfêste soart. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ''net bedrige''. == Flinter == De wjuklingte is ûngefear 14 mm. By flinters dy't oan 'e ein fan harren libben sitte is de griene kleur dy't se op de ûnderkant fan de wjuk hawwe ferdwûn. == Fljochtiid == De flinter fljocht fan ein april ôf oant heal augustus. Foaral tusken 1 en 15 juny. De flinter fljocht altyd yn ien generaasje. == Rûp == De rûp kin 20 mm lang wurde. It liif is heldergrien mei skeane giele streken der oerhinne. It liif is bedutsen mei lytse hierkes. De rûp groeit yn de foarsimmer. De flinter oerwinteret yn syn pop. Hy is dan al hielendal ûntwikkele mar bliuwt yn de pop oant de omstannichheden goed binne. De rûp fret fan de [[hulst (plant)|hulst]], [[blebberbei]] en heideplanten lykas [[skrobberheide]]. == Ofbyldings == <gallery> Ofbyld:Callophrys rubi - Grüner Zipfelfalter.jpg| </gallery> == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] == Keppeling om utens == *{{Wikisoarten|Callophrys rubi}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Elfke (flinter)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] 9j7h9ecdvq2je9u7o187fa5dgo2bg68 0 8299 1234441 1177164 2026-07-09T13:17:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234441 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=poarperstreekparlemoerflinter |Ofbyld= [[File:Und.sp.2006-06-24.JPG|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[moarmerparlemoerflinters]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Brenthis'') |Wittenskiplike namme= Brenthis ino |Beskriuwer, jier= [[Siegmund Adrian von Rottemburg|Rottemburg]], 1775 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''poarperstreekparlemoerflinter''' (''Brenthis ino'') is in soarte yn de famylje fan de [[aureliaflinters]] (''Nymhalidae''). [[Ofbyld:Brenthis ino - Keila.jpg|thumb]] [[File:Brenthis ino, Violetter Silberfalter 07.JPG|thumb|]] == Foarkommen == Froeger wiene der lytse populaasjes in [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] mar dy binne in de rin fan de jierren ferdwûn. De flinter hâldt fan matich fiedselrike rûchten en greiden mei rivierkes. De poarperstreekparlemoerflinter is noch te finen yn de [[Ardennen]] en [[Eifel]]. It is in honkfêste soarte. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ''ferdwûn út Nederlân''. De flinter is yn [[2006]] 1 kear sjoen. == Flinter == De wjuklingte is 17 oant 22 mm. De boppekant is oranje krektas by de [[Grutte Parlemoerflinter]]. De Poarperstreekparlemoerflinter is lykwols in stik lytser. De ûnderkanten fan de efterwjukken binne giel mei in fiolette bân mei donkere ringen. <gallery mode=packed> Brenthis ino MHNT CUT 2013 3 20 Espezel Dos.jpg|Poarperstreekparlemoerflinter Brenthis ino MHNT CUT 2013 3 20 Espezel Ventre.jpg|△ Poarperstreekparlemoerflinter </gallery> === Fleantiid === De flinter fljocht fan begjin juny ôf oant begjin augustus. De poarperstreekparlemoerflinter fljocht yn ien generaasje. == Rûp == De groeiperioade fan de rûp is yn it foarjier en yn de foarsimmer. It aaike fan de flinter oerwinteret. De rûp fret fan de [[wyld geiteburd]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Aureliaflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] 1izbipnvzn7e48nx3qb2tfljrno7736 0 8300 1234463 1177234 2026-07-09T13:37:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234463 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=twakleurige heaflinter |Ofbyld= [[File:Coenonympha arcania bl.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[heaflinters]] (''Coenonympha'') |Wittenskiplike namme= Coenonympha arcania |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''twakleurige heaflinter''' (''Coenonympha arcania'') is in soarte yn de famylje fan de [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae''). == Fersprieding== Sûnt [[1988]] is dizze flinter yn [[Nederlân]] net mear te finen. Earder kaam dizze soarte noch foar op de [[Feluwe]] en yn de buert fan [[Nymwegen]]. De Twakleurige Heaflinter is noch al te finen yn de [[Ardinnen]] en de [[Eifel]]. De flinter hâldt fan drûge waarme greiden mei beskutting fan boskrânen. It is honkfêste soarte. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ''ferdwûn út Nederlân''. == Flinter == De wjuklingte is likernôch 18 mm. De boppekant fan de foarwjuk is oranje mei in donkerbrune râne. De efterwjuk is brún. Op de ûnderkant fan de efterwjuk sit in rige eachplakken. De mantsjes hawwe spitsere wjukken as de wyfkes. <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Coenonympha arcania - Foret de Bouconne, France - male dorsal.jpg|''Coenonympha arcania'' ♂ (MHNT) Coenonympha arcania - Foret de Bouconne, France - male ventral.jpg|''Coenonympha arcania'' ♂ △ (MHNT) Coenonympha arcania - Foret de Bouconne, France - female dorsal.jpg|''Coenonympha arcania'' ♀ (MHNT) Coenonympha arcania - Foret de Bouconne, France - female ventral.jpg|''Coenonympha arcania'' ♀ △ </gallery> === Fleantiid === De flinter fljocht fan begjin juny ôf oant begjin augustus, foaral ein juny. De twakleurige heaflinter fljocht altyd yn ien generaasje. == Rûp == De rûp oerwinteret as in [[healwaaks rûp]], yn in gerspôle. De rûp fret ferskillende gerssoarten lykas [[skieppegers]], [[miedegers]], [[spanjer]], [[pearelgers]], [[ringers]] en [[finnige koartstâle]]. [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Heaflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] 492b8glotai8577gpxr44zgl7q0sclj 0 8394 1234440 1177155 2026-07-09T13:16:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234440 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=oranjetipke |Ofbyld= [[File:Orange tip (Anthocharis cardamines) male.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[wytflinters]] (''Pieridae'') |Skaai= [[oranjetipkes]] (''Anthocharis'') |Wittenskiplike namme= Anthocharis cardamines |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''oranjetipke''' ''(Anthocharis cardamines)'' is in soarte yn de famylje fan de [[wytflinters]] (''Pieridae''). == Foarkommen == It oranjetipke kin troch hiel Nederlân hinne fûn wurde. Mar yn it westen en op de [[Feluwe]] wurdt er minder faak sjoen. De flinter hâldt net fan hiele drûge gebieten. Se hâlde fan fochtige greiden en rûchten. De flinter bliuwt frij stabyl, hy hat him allinnich útwreide yn 'e dunen en op de Waadeilannen. Op de [[reade list]] stiet de flinter as net bedrige. == Fljochtiid == De flinter fleant fanôf heal april oant ein july. Foaral tusken 1 en 20 maaie. Fleant altyd yn 1 generaasje. == Flinter == De wjuklingte is likernôch 20 mm. De ûnderkanten fan de efterwjukken binne gielgrien. De wyfkes hawwe gjin oranje kleure foarwjuktip. <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Anthocharis cardamines - Foret de Bouconne, France - male dorsal.jpg|''Anthocharis cardamines'' ♂ (MHNT) Anthocharis cardamines - Foret de Bouconne, France - male ventral.jpg|''Anthocharis cardamines'' ♂ △ (MHNT) Anthocharis cardamines - Foret de Bouconne, France - female dorsal.jpg|''Anthocharis cardamines'' ♀ (MHNT) Anthocharis cardamines - Foret de Bouconne, France - female ventral.jpg|''Anthocharis cardamines'' ♀ △ </gallery> == Rûp == It liif fan de rûp is ljocht blau-eftich grien. De ûnderkant fan de rûp is donkergrien. Foaral de jonge rûp hat lytse swarte stipkes oer it liif. De jonge rûp fret earst de blommen en giet letter oer op de fruchten. De rûp groeit allinnich yn de foarsimmer. De flinter oerwintert as pop. De pop hinget faak oan in stâle fan in plant. De rûp fret fan de [[pinksterblom (plant)|pinksterblom]] en [[sipelkrûd]]. [[Ofbyld:13 chenille Aurore.jpg|thumb|left|234px|''In rûp'']] [[Ofbyld:05 Emergence de Anthocharis Cardamines.jpg|thumb|right|234px|''In pop'']] {{Clear}} == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Wytflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] mur82c0bp5w86yuwf5pavvzgol3573o 0 8491 1234416 1177094 2026-07-09T12:58:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234416 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=ierdbeiflinter |Ofbyld= [[File:Grizzled skipper (Pyrgus malvae).jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[groukopflinters]] (''Hesperiidae'') |Skaai= [[puzelgroukopkes]] (''Pyrgis'') |Wittenskiplike namme= Pyrgus malvae |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''ierdbeiflinter''' (''Pyrgus malvae'') is in soarte yn it skaai fan de [[puzelgroukopkes]] (''Pyrgus''). == Foarkommen == De ierdbeiflinter is in seldsume flinter. Yn hiel Europa is de efterútgong fan de flinter te sjen. De flinter hâldt fan fochtige drûge greiden en heidefjilden. De flinter komt foar yn it midden fan Nederlân, yn de súdlike dunen fan [[Noard-Hollân]], [[Skiermûntseach]] en [[Skylge]]. It is in honkfêste soart. [[Ofbyld:Pyrgus malvae - Kulna.jpg|thumb|left|250px|Ierdbeiflinter.]] Op de [[reade list fan deiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as bedrige, mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar. == Fljochtiid == De flinter fljocht fanôf heal april oant heal juny. Foaral tusken 15 maaie en 5 juny. Fljocht altyd yn 1 generaasje. == Flinter == De ierdbeiflinter is in lytseftige groukopflinter. De wjuklingte is likernôch 11 mm. De boppekanten fan de wjukken binne donkerbrún mei in soart wite plakjes. Ek is dúdlik in rige mei grize plakjes te sjen. It wite fjouwerkante plak op de boppekant fan de efterwjuk is goed te sjen. De ûnderkant fan de efterwjuk is ljochtbrún. == De rûp == De rûp kin 20 mm lang wurde. It liif is ljochtgrien-eftich en is bedekt mei koarte wyteftige boarsteltsjes. De kop is swartbrún mei hierkes. Hiele jonge rûpen libje yn in siden ûnderkommen ûnder in blêd. De gruttere rûpen rolje it blêd op en meitsje dat as in ûnderkommen. De rûpen ite meastel yn de jûntiid en op de betide moarn. De rûp groet yn de foarsimmer en yn de simmer. De rûp ferpopket him yn in losse kokon yn in krûdlaach. De pop oerwinteret. De rûp fret fan [[wylde ierdbei]] planten, [[tormentil]], [[daubream]], [[hantsjeblêd]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Groukopflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] kglneismexxapiknewux030lrk6q5jw 0 8492 1234458 1177219 2026-07-09T13:34:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234458 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=swartteistergroukopke |Ofbyld= [[File:Thymelicus lineola on aster MD3.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[groukopflinters]] (''Hesperiidae'') |Skaai= [[lytse gersgroukopkes]] (''Thymelicus'') |Wittenskiplike namme= Thymelicus lineola |Beskriuwer, jier= [[Ferdinand Ochsenheimer|Ochsenheimer]], 1808 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart= }} It '''swartteistergroukopke''' (''Thymelicus lineola'') is in soarte yn it skaai fan de [[lytse gersgroukopkes]] (''Thymelicus''). == Foarkommen == It swartteistergroukopke kin oeral sjoen wurde. Op de klaaigrûnen is de flinter in bytsje seldsumer. Hy libbet yn greiden en rûchten. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ''net bedrige''. == Flinter == De wjuklingte is 12 oant 14 mm. De wjukken binne ljochtbrún; it liket wol giel. De ûnderkant fan de flinters is swart. De geurstreek fan it mantsje rint oer de ieren fan de foarwjukken. <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Thymelicus lineola - St Foy d'Aigrefeuille - France - male dorsal.jpg|''Thymelicus lineola'' ♂ (MHNT) Thymelicus lineola - St Foy d'Aigrefeuille - France - male ventral.jpg| ♂ △ (MHNT) Thymelicus lineola - St Foy d'Aigrefeuille - France - female dorsal.jpg| ♀ (MHNT) Thymelicus lineola - St Foy d'Aigrefeuille - France - female ventral.jpg| ♀ △ Thymelicus spp -xndr).jpg| </gallery> === Fljochtiid === De flinter fljocht fan heal juny ôf oant begjin septimber, foaral tusken 10 july en 10 augustus. It Swartteistergroukopke fljocht altyd yn ien generaasje. == Rûp == De rûp komt yn april út it aai. Aaien wurde yn groepkes troch it wyfke ôfsetten. De aaikes binne plat en wyt. Fanút in selsmakke kokerke geane se op syk nei iten. De rûp kin 25 mm wurde. It liif is gersgrien mei wyteftige griene linen. De groeiperioade fan de rûp is yn it foarjier en/of yn de foarsimmer. Foar it ferpopkjen makket de rûp in blêde[[kokon]]. De rûp fret ferskillende soarten gers lykas: [[knopgers]], [[weetgers]], [[fiter (plant)|fiter]], [[finnige koartstâle]] en [[raaigers]]. [[Ofbyld:Thymelicus spp-02 (xndr).jpg|thumb|center|250px|Swartteistergroukopke.]] == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Lyts gersgroukopke]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] hpy2x7llou9i14esfbrxbapjy5rg6ap 0 8532 1234425 1177120 2026-07-09T13:05:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234425 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=krikelbeampaazje |Ofbyld= [[File:Lycaenidae - Thecla betulae-1.JPG|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[echte lytse paazjes]] (''Thecla'') |Wittenskiplike namme= Thecla betulae |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''krikelbeampaazje''' (''Thecla betulae'') is in flintersoarte yn it skaai fan de [[echte lytse paazjes]] (''Thecla'') út 'e famylje fan 'e [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae''). == Foarkommen == De flinter wurdt hieltiten faker sjoen yn tunen en parken. De grutste populaasjes libje op de [[Feluwe]] en yn [[Súd-Limburch]]. It is in honkfêste soart. De flinter hâldt fan krikelstrewellen, houtwâlen en boskrânen. Op de [[reade list fan deiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as bedrige, mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar. == Fleantiid == De flinter fljocht fan begjin juny ôf oant ein septimber. Foaral tusken 5 oant 31 augustus. De flinters fleane altyd yn 1 generaasje. == Flinter == De wjuklingte is likernôch 17 mm. De ûnderkanten fan de wjukken binne ljochtbrún oant oranje. De wyfkes hawwe op de boppekant fan de foarwjuk in oranje plak. == De rûp == De rûp kin 20mm lang wurde. It liif is wyteftich-grien mei tinne skeane streken op de flanken. It hiele liif is bedekt mei fine behierring. De kop is lyts en swart. De groei fan de rûp is yn it foarjier en foarsimmer. De aaikes fan de flinter binne wyt en plat. Se binne foaral yn de winter te finen. Tusken okselblêden fan jong hout yn takken. It aai oerwintert. De rûp fret [[krikelbeam]], soms [[prommebeam]] en [[kersebeam]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Reachwjukflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] f02kg47p4jqgfhu07mfapta1hiufpt1 1234426 1234425 2026-07-09T13:06:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Foarkommen */ [[]] 1234426 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=krikelbeampaazje |Ofbyld= [[File:Lycaenidae - Thecla betulae-1.JPG|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[echte lytse paazjes]] (''Thecla'') |Wittenskiplike namme= Thecla betulae |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''krikelbeampaazje''' (''Thecla betulae'') is in flintersoarte yn it skaai fan de [[echte lytse paazjes]] (''Thecla'') út 'e famylje fan 'e [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae''). == Foarkommen == De flinter wurdt hieltiten faker sjoen yn tunen en parken. De grutste populaasjes libje op de [[Feluwe]] en yn [[Súd-Limburch]]. It is in honkfêste soart. De flinter hâldt fan krikel[[strewel]]len, [[houtwâl]]en en [[boskrâne]]n. Op de [[reade list fan deiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as bedrige, mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar. == Fleantiid == De flinter fljocht fan begjin juny ôf oant ein septimber. Foaral tusken 5 oant 31 augustus. De flinters fleane altyd yn 1 generaasje. == Flinter == De wjuklingte is likernôch 17 mm. De ûnderkanten fan de wjukken binne ljochtbrún oant oranje. De wyfkes hawwe op de boppekant fan de foarwjuk in oranje plak. == De rûp == De rûp kin 20mm lang wurde. It liif is wyteftich-grien mei tinne skeane streken op de flanken. It hiele liif is bedekt mei fine behierring. De kop is lyts en swart. De groei fan de rûp is yn it foarjier en foarsimmer. De aaikes fan de flinter binne wyt en plat. Se binne foaral yn de winter te finen. Tusken okselblêden fan jong hout yn takken. It aai oerwintert. De rûp fret [[krikelbeam]], soms [[prommebeam]] en [[kersebeam]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Reachwjukflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] qvlmy7oo58i6agkgcnzqewa6xp0fxl2 0 8534 1234452 1177211 2026-07-09T13:26:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234452 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=súdlike luzerneflinter |Ofbyld= [[File:Berger's Clouded Yellow (28516174703).jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[wytflinters]] (''Pieridae'') |Skaai= [[luzernefinters]] (''Colias'') |Wittenskiplike namme= Colias alfacariensis |Beskriuwer, jier= [[Heinrich Ribbe|Ribbe]], 1905 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart= }} De '''súdlike luzerneflinter''' (Colias alfacariensis) is in flintersoarte yn it skaai fan de [[luzerneflinters]] (Colias) . == Foarkommen == De súdlike luzerneflinter is in honkfêste soart. De flinter komt net foar yn ús lân. Hy is mar njoggen kear sjoen. De flinter komt wol foar yn de [[Ardinnen]] en [[Eifel]]. De flinter hâldt fan kalkgreiden mei reade klaver. == Fleantiid == De flinter fljocht fanôf april oant oktober. De flinter fljocht in twa generaasjes. == Flinter == De wjuklingte fan de flinter is likernôch 21 oant 27mm. De foarwjukpunt is rûn. Op de ûnderkant fan de efterwjuk sit in oranje plak. De mantsjes binne helder sitroengiel. De súdlike luzerneflinter liket dan ek in soart op de [[giele luzerneflinter]]. In goed ûnderskied meitsje is lestich. == Rûp. == De rûp oerwinteret yn in struisellaach. De rûp fret fan de [[reade klaver]] en [[kroankrûd]]. [[Ofbyld:Colias alfacariensis - Hufeisenklee-Gelbling 06.jpg|thumb|270px|left]] [[Ofbyld:Colias alphacariensis01.jpg|thumb|234px|right]] == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] {{DEFAULTSORT:Sudlike luzerneflinter}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Luzerneflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] a7cbbofpu1qvzo4258wqtlqsavg68ag 0 8544 1234419 1177102 2026-07-09T13:01:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234419 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=ipepaazje |Ofbyld= [[File:White Letter Hairstreak (9430716950).jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[beampaazjes]] (''Satyrium'') |Wittenskiplike namme= Satyrium w-album |Beskriuwer, jier= [[August Wilhelm Knoch|Knoch]], 1782 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''ipepaazje''' (''Satyrium w-album'') is in flintersoarte yn it skaai fan de [[beampaazjes]] (''Satyrium''). == Foarkommen == De ipepaazje libbet by grutte [[iperenbeam]]men. Se binne foaral te finen yn [[Súd-Limburch]] en yn it easten fan it lân. It is in flinter dy't lestich te finen is. Yn [[Nederlân]] binne mar 105 ipepaazjes fûn. It hat altyd al in seldsume flinter west. Sûnt [[1977]] is de flinter efterútgong. De [[ypsykte]] briek út, wêrtroch der in soad sike mar ek sûne Ipen kapt binne. Der binne wol nije ipen plante mar dizze ipen drage noch gjin fruchten en binne dus gjin [[weardplant]]en. Yn de jierren tachtich like de flinter ferdwûn. Gelokkich binne yn de jierren njoggentich noch in pear flinters fûn. Útstoarn is er noch net, mar hy sit op it rântsje. Op de [[reade list fan deiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as slim bedrige, mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar. == Fljochtiid == De flinter fljocht fanôf heal juny oant heal augustus. De flinter fljocht altyd yn 1 generaasje. == De flinter == De wjuklingte is likernôch 16 mm. Op de efterwjuk foarmet in wite line in dúdlike W mei steile sydkanten. De oranje moanneplakken binne grut en hawwe de foarm fan heale moannen. Se binne swart mei in râne. De wyfkes binne in bytsje grutter as de mantsjes en de wyfkes binne ek in bytsje ljochter op 'e boppekant. == De rûp == De rûp kin 15 lang wurde. It liif is gieleftich mei grien. It liif is bedekt mei lytse wite hierkes. Soms binne de rûpen ek wol readeftich. De folwoeksen rûp libbet op de boppekant fan ipeblêden. Hy kin it best fûn wurde troch fan ûnderen troch in blêd nei de sinne te sjen. De rûp groeit yn it foarjier en yn de foarsimmer. De rûp is likernôch trije wiken pop. De rûp fret allinnich [[yp]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Reachwjukflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] 9fnun35ufqpq9sx1x7ytsst6e6jomqi 0 8545 1234460 1177222 2026-07-09T13:35:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234460 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=tekene groukopke |Ofbyld= [[File:Steppenheiden-Würfel-Dickkopffalter.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[groukopflinters]] (''Hesperiidae'') |Skaai= [[puzelgroukopkes]] (''Pyrgis'') |Wittenskiplike namme= Pyrgus carthami |Beskriuwer, jier= [[Jacob Hübner|Hübner]], 1813 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''tekene groukopke''' (''Pyrgus carthami'') is in flintersoarte yn it skaai fan de [[puzelgroukopkes]] (''Pyrgus''). == Foarkommen == Dizze flinter is 1 kear sjoen yn Nederlân ([[1917]]). De flinter hâldt fan tige waarme en drûge greiden. It is in honkfêste soarte. == Fleantiid. == De flinter fljocht fan ein maaie oant ein juny. Fljocht altyd yn 1 generaasje. == Flinter == De wjuklingte is likernôch 14mm. De plakken op de boppekant fan de wjukken binne ljochtgriis oant wyt. De ûnderkant fan de efterwjuk is gielgrien mei in soart wite plakjes. Dy plakjes hawwe grize rânen. De rûp oerwinteret as in [[healwaaks rûp]] yn in struisellaach. De groeiperioade fan de rûpen is yn de simmer en it der op folgjende foarjier. De rûp fret fan de[[sulverblêd]]soarten. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Groukopflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] kejxxayo8z0o06k1ivgwg3pmzri71j8 0 8601 1234442 1177169 2026-07-09T13:18:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234442 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=reade fjoerflinter |Ofbyld= [[File:Lycaena.hippothoe.male.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[echte fjoerflinters]] (''Lycaena'') |Wittenskiplike namme= Lycaena hippothoe |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1761 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''reade fjoerflinter''' (''Lycaena hippothoe'') is in soarte yn it skaai fan de [[echte fjoerflinters]] (''Lycaena''). == Foarkommen == Tusken [[1981]] en [[1986]] binne twa reade fjoerflinters sjoen yn [[Súd-Limburch]]. Oant [[1990]] is er in populaasje west by [[Faals]]. De flinter hâldt fan wiete greiden. Se komme noch foar yn de [[Ardennen]] en [[Eifel]]. It is in honkfêste soart. Op de [[reade list fan deiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ferdwûn. Ynternasjonaal komt er noch rûnom foar. == Fljochtiid == De flinter fljocht fan ein maaie of oant midden july. De flinter fljocht altyd yn 1 generaasje. == De flinter == De wjuklingte is likernôch 17 mm. De mantsjes binne op de boppekant donker oranje mei in readeftige glâns. By de wyfkes is de boppekant fan de foarwjuk dof oranje mei brune plakken. <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Lycaena hippothoe - Jaśliska, Poland - male dorsal.jpg |''Lycaena hippothoe'' ♂ (MHNT) Lycaena hippothoe - Jaśliska, Poland - male ventral.jpg |''Lycaena hippothoe'' ♂ △ </gallery> == De rûp == De rûp oerwintert as in [[healwaaks rûp]] yn in blêdelaach. De groeiperioade fan de rûp leit yn de simmer en it der neikommende foarjier. De rûp fret [[surkesoarten]] en [[njirrewoartel]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Echte fjoerflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] 3us7k6le9jyo4gxa99ajol3dn6i5c8t 0 8602 1234423 1177118 2026-07-09T13:04:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234423 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=kolibryflinter |Ofbyld= [[File:Macroglossum stellatarum01.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[pylksturtflinters]] (''Sphingidae'') |Skaai= [[langtongflinters]] (''Macroglossum'') |Wittenskiplike namme= Macroglossum stellatarum |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Distribution map Macroglossum stellatarum.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânflinter]] <br>{{Color box|#0000FF}} fersprieding by 't [[simmer]] <br>{{Color box|#FFFF00}} fersprieding by 't [[winter]]</small> }} De '''kolibryflinter''' (''Macroglossum stellatarum'') is in soarte yn de famylje fan de [[pyksturtflinters]] (''Sphingidae''). De flinter is in oerdei aktive [[nachtflinter]]. == Foarkommen == De kolibryflinter is in trekflinter út [[Súd-Jeropa]]. De flinter wurdt elk jier wol yn [[Nederlân]] sjoen. As der waarme simmers binne kin it oprinne oant wol tûzen. == Fljochtiid == De flinter kin sjoen wurde fan ein maaie ôf oant ein oktober. == Flinter == De flinter fljocht oerdei krekt as in [[kolibry]] op bloeiende planten. De flinter kin efterút fleane. == Rûp == Yn Nederlân wurdt de rûp net faak fûn, mar it kin wol. De rûp kin 65 mm lang wurde. It liif is grien of brún mei lytse wite stipkes. De rûp ferpopket him yn de grûn. De rûp fret fan [[slytsoarten]]. <gallery mode=packed heights=150px style="text-align:left"> File:Macroglossum stellatarum1.jpg|De kolibryflinter File:Macroglossum stellatarum MHNT.jpg|''Macroglossum stellatarum'' File:Macroglossum stellatarum - Taubenschwänzchen - Raupe.jpg|De rûp File:Macroglossum_stellatarum_MHNT_sur_Raiponce.jpg|''Macroglossum stellatarum'' </gallery> == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Pylksturtflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] m53wpji71ryhuiin0cv078lthjcqbzq 0 8603 1234461 1142479 2026-07-09T13:36:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234461 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=timeblaujurkje |Ofbyld= [[File:Maculinea arion Large Blue Upperside SFrance 2009-07-18.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[grutte blaujurkjes]] (''Phengaris'') |Wittenskiplike namme= Phengaris arion |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Maculinea arion distribution.png|center|250px]] }} It '''timeblaujurkje''' (''Phengaris arion'', foarh. ''Maculinea arion'') is in [[flinter]]soarte yn it skaai fan de [[grutte blaujurkjes]] (''Phengaris''). == Foarkommen == De flinter hâldt fan drûge iepen sinnige greiden. Eartiids wie de flinter foaral te finen yn [[Gelderlân]] en [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]. Op dit momint is de flinter ferdwûn. Yn súdlik [[Ingelân]] is de flinter fannijs útsetten. Dizze populaasje docht it goed. == Fljochtiid == De flinter fljocht fan ein juny ôf oant midden augustus. Fljocht altyd yn 1 generaasje. == De flinter == De wjuklingte is likernôch 20 mm. De boppekant fan de wjukken is glânzjend blau. De swarte plakken op de wjukken binne grut. By de wyfkes binne de plakken grutter. De ûnderkanten fan de wjukken binne griis. <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Phengaris arion - Radawa Poland - male dorsal.jpg |''Phengaris arion'' ♂ (MHNT) Phengaris arion - Radawa Poland - male ventral.jpg |''Phengaris arion'' ♂ △ </gallery> == De rûp == De folwoeksen rûp fret him yn it nêst fan de [[sânstekeamel]] (''Myrmica sabuleti'') en oerwinteret dêr ek. De rûp fret dan eamellarven. De rûp fret earst [[time]] en letter eamellarven. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Reachwjukflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] cud3sunldziz1df6uz7xj9lvqcy4inb 0 8628 1234410 1177067 2026-07-09T12:54:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234410 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=grutte fjoerflinter |Ofbyld= [[File:Lycaena dispar02.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[echte fjoerflinters]] (''Lycaena'') |Wittenskiplike namme= Lycaena dispar |Beskriuwer, jier= [[Adrian Hardy Haworth|Haworth]], 1802 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart= }} De '''grutte fjoerflinter''' (''Lycaena dispar'') is in flintersoarte yn it skaai fan de [[echte fjoerflinters]] (''Lycaena''). == Foarkommen == Yn [[Nederlân]] fljocht de ûndersoart ''L. d. batava''. Dizze ûndersoart fan de grutte fjoerflinter libbet yn sompen of yn lannen mei feanmoas. De earste kear dat de grutte fjoerflinter yn Nederlân sjoen waard wie yn [[1915]] yn de Lindefallei. Dêrnei blykte hy ek in oare dielen fan Fryslân foar te kommen. Fan de jierren sechtich ôf giet de flinter stadichoan efterút. De grutte Fjoerflinter komt no allinnich noch foar yn trije gebieten yn noardwest [[Oerisel]] en súdeast [[Fryslân]]. Op de [[reade list fan deiflinters|Nederlânsk reade list]] stiet de flinter as "earnstich bedrige". Ynternasjonaal is de status "gefoelich". == Fljochtiid == De flinter fljocht fan heal juny ôf oant ein augustus. Foaral tusken 10 oant 25 july. Fljocht altyd in 1 generaasje. == Flinter == De wjuklingte is likernôch 21 mm. De boppekant fan de wjukken is by de mantsjes glânzjend oranje mei op de foarwjuk twa swarte plakjes. By de wyfkes is de boppekant fan de foarwjuk oranje mei swarte plakjes. De grûnkleur fan de efterwjuk is ljochtblau. <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Lycaena dispar - Kašėtos - Lithuania - male dorsal.jpg |''Lycaena dispar'' ♂ (MHNT) Lycaena dispar - Kašėtos - Lithuania - male ventral.jpg |''Lycaena dispar'' ♂ △ (MHNT) Lycaena dispar - Kaunas - Lithuania - female dorsal.jpg|''Lycaena dispar'' ♀ (MHNT) Lycaena dispar - Kaunas - Lithuania - female ventral.jpg |''Lycaena dispar'' ♀ △ </gallery> == Rûp == De rûp kin 20 mm lang wurde. De rûp is ljochtgrien en op de rêch gieleftich. Op it liif hat de rûp knobbeltsjes mei wite behierring. Se ite earst de ûnderkant fan de blêden op. As de rûp grutter is wurdt ek de boppekant opfretten. De rûpen frette it leafst jonge blêden. De groeiperioade fan de rûp is yn de neisimmer en de dêrop komende maitiid en foarsimmer. De rûp oerwintert as in [[healwaaks rûp]] tusken blêden of moas. It falt goed ôf om de rûp te determinearjen, se lykje in soad op [[blêdwapslarven]]. Op it fjild is noait mei wissigens te sizzen oft it no in rûp is ja of nee. De [[aaikes]] fan de rûp binne plat mei seis of sân stjerfoarmige ribbels. Se binne te finen op de boppekant fan de hantsjeriis blêden. De rûp fret fan de [[hantsjeriis]]. == Ofbyldingen == <gallery heights="250px" widths="250px"> Ofbyld:Lycaena dispar01.jpg| Ofbyld:Lycaena dispar.JPG| </gallery> == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Echte fjoerflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] cdvjltls488hhww3taqcg3c5glm0zuh 0 8629 1234456 1171604 2026-07-09T13:32:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234456 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=sulverstreekheaflinter |Ofbyld= [[File:Coenonympha hero - Nature Conservation-001-073-g035.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[heaflinters]] (''Coenonympha'') |Wittenskiplike namme= Coenonympha hero |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1761 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''sulverstreekheaflinter''' ''(Coenonympha hero)'' is in flintersoarte yn it skaai fan de [[aureliaflinters]] ''(nyphalidae)'' == Foarkommen == De flinter is net mear sjoen yn de [[Benelúks]] fan [[1960]] ôf. It liket der net op dat de flinter oait wer weromkomme sil. It is honkfêste soarte. De flinter hâldt fan wiete boskgreiden. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ferdwûn. == Fljochtiid == De flinter fljocht fan ein maaie ôf oant begjin juny. Fljocht altyd yn ien generaasje. == Flinter == De wjuklingte is likernôch 17 mm. De boppekant fan de foarwjukken is donkerbrún en by de wyfkes mei twa lytse oranje stipkes. Op de boppekant fan de efterwjukken stean fjouwer swarte eachplakjes. By de mantsjes binne dizze eagen net altyd te sjen. Op de ûnderkant fan de wjukken rint in streek mei eachplakken. Dy plakken binne ôfsetten mei in sulveren streek. <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Coenonympha hero - Krakow Poland - male dorsal.jpg|''Coenonympha hero'' ♂ (MHNT) Coenonympha hero - Krakow Poland - male ventral.jpg| ''Coenonympha hero'' ♂△ </gallery> == Rûp == De rûp oerwinteret as in [[healwaaks rûp]] yn in gerspôle. De weardplant fan de rûp binne ferskillende soarten gers lykas [[smele]] en [[swinkgers]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[kategory:Heaflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] 8fmx0w2l4k5w43n8nlxywcygygwbhp3 0 8676 1234462 1177231 2026-07-09T13:37:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234462 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=tsyskeblomgroukopke |Ofbyld= [[File:Carcharodus alceae 1.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[groukopflinters]] (''Hesperiidae'') |Skaai= [[echte spikkelbrune groukopkes]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Carcharodus'') |Wittenskiplike namme= Carcharodus alceae |Beskriuwer, jier= [[Eugen Johann Christoph Esper|Esper]], 1780 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''tsyskeblomgroukopke''' ''(Carcharodus alceae)'' is in soarte yn it skaai fan de [[echte spikkelbrune groukopkes]] (''Carcharodus''). == Foarkommen == De flinter hâldt fan gêrzige rûchten op waarme skeanten. Nei [[1951]] is dizze flinter net wer yn [[Nederlân]] sjoen. De flinter komt nog wol foar yn [[Eifel]] en de [[Ardinnen]]. De flinter fertoant swerfgedrach. [[File:Carcharodus alceae MHNT.jpg|thumb|left|250px|Tsyskeblomgroukopke]] Op de [[reade list fan deiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ferdwûn. == Fleantiid == De flinter fljocht fan heal april ôf oant ein juny. Fan ein juny oant heal augustus en soms ein augustus oant heal septimber. Fljocht yn twa en soms yn trije generaasjes. == Flinter == De wjuklingte is likernôch 14mm. De boppekant fan de foar- en efterwjuk hat donkere en ljochte kamûflaazjetekens. De efterrâne fan de efterwjuk liket kartele. De ûnderkant fan de efterwjuk is grieneftich mei wite plakken. == De rûp == De rûp oerwinteret as in [[healwaaks rûp]]. De rûp ferpopket him yn it foarjier. De rûp fret fan de [[tsyskeblom]] en [[teewoartel]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] {{DEFAULTSORT:Tsiskeblomgroukopke}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Groukopflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] 4llh7ah3325w50oo0z3o533376ub9d2 0 8677 1234431 1177130 2026-07-09T13:10:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234431 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=lytse heideflinter |Ofbyld= [[File:Hipparchia statilinus01.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[boskwachters]] (''Hipparchia'') |Wittenskiplike namme= Hipparchia statilinus |Beskriuwer, jier= [[Johann Siegfried Hufnagel|Hufnagel]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Hipparchia statilinus distribution.png|center|250px]] }} De '''lytse heideflinter''' (''Hipparchia statilinus'') is in soarte yn it skaai fan de [[boskwachters]] (''Hipparchia''). == Foarkommen == De flinter komt yn Nederlân allinnich nog foar op de [[Feluwe]]. De flinter hâldt fan pioniersfegetaasje en drûge heide. It is in honkfêste soarte. Op de [[Nederlânske reade list]] stiet de flinter as slim bedrige, mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar. == Fljochtiid == De flinter fljocht fan heal juny ôf oant heal septimber. Fjocht altyd yn 1 generaasje. == De Flinter == De wjuklingte is likernôch 21 oant 25 mm. De boppekant fan de foarwjuk is swartgriis oant donkerbrún sûnder oranje tekening. De ûnderkant fan de foarwjuk is brún mei eachplakken. <gallery mode="packed" heights="180px"> Hipparchia statilinus MHNT CUT 2013 3 31 Concots male dorsal.jpg|♂ Hipparchia statilinus MHNT CUT 2013 3 31 Concots male ventral.jpg| ♂ △ Hipparchia statilinus MHNT CUT 2013 3 31 Fontanes female dorsal.jpg|♀ Hipparchia statilinus MHNT CUT 2013 3 31 Fontanes female ventral.jpg|♀ △ </gallery> == De rûp == De rûpen groeien tige traach. De lytse rûpen komme al yn septimber/ oktober út mar begjinne pas mei groeien yn it folgjende foarjier. De rûp ferskillende soarten gers lykas [[skieppegers]] en [[bjint]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] {{DEFAULTSORT:Litse heideflinter}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Boskwachter (flinterskaai)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] tk9c69sf8sddd0w18rmrt3wnt0le349 0 8763 1234433 1177132 2026-07-09T13:11:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234433 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=lytse parlemoerflinter |Ofbyld= [[File:Nymphalidae - Issoria lathonia-002.JPG|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[lytse parlemoerflinters]] (''Issoria'') |Wittenskiplike namme= Issoria lathonia |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''lytse parlemoerflinter''' ''(Issoria lathonia)'' is in flintersoarte yn it skaai fan de [[Issoria]]. == Foarkommen == Yn de dunen is de flinter in algemiene stânflinter. Yn it binnenlân is it in ûnregelmjittige stânflinter. It is swalklustige soarte. De flinter hâldt fan skrale, drûge en waarme greiden mei fioeltsjes. Op de [[reade list]] stiet de flinters as kwetsber. == Fljochtiid == De flinter fljocht fan begjin april ôf, oant ein novimber. Foaral tusken 15 oant 25 april en tusken 10 juny en augustus. Fljocht altyd yn trije oerrinnende generaasjes. <gallery mode=packed> Issoria lathonia MHNT CUT 2013 3 24 PONT GERENDOINE Male Dorsal.jpg|♂ Issoria lathonia MHNT CUT 2013 3 24 PONT GERENDOINE Male Ventral.jpg|♂△ Issoria lathonia MHNT CUT 2013 3 24 Meyrueis Female Dorsal.jpg|♀ Issoria lathonia MHNT CUT 2013 3 24 Meyrueis Female Ventral.jpg|♀△ </gallery> == Flinter == De wjuklingte fan de flinter is likernôch 19 oant 23 mm lang. Op de ûnderkant fan de efterwjukken sitte grutte sulveren plakken. De wjukfoarm is hoekich. == Rûp. == De rûp kin 30 mm lang wurde. It liif is swart mei toarnen. De kop is ljochtbrún mei donkere plakjes. De rûp oerwinteret as in [[healwaaks rûp]]. De groeiperioade fan de rûp is yn de hjerst, it foarjier en de simmer. De rûp groeit fluch. De rûp fret fan it [[dúnfioeltsje]], [[lyts fioeltsje]] en it [[trijekleurich fioeltsje]]. [[Ofbyld:Issoria lathonia2 2006-09-03.jpg|400px|left]] [[Ofbyld:Tanacetum vulgare Schönhagen.JPG|275px|right]] == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] {{DEFAULTSORT:Litse parlemoerflinter}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Lytse parlemoerflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] 8rr5pjjcibhib48nrjit306vyvuky2x 0 8902 1234513 1173713 2026-07-09T23:35:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234513 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = beargers | Ofbyld= [[File:Xerophyllum tenax - Glacier National Park.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[leelje-eftigen]] (''Liliales'') | Famylje= [[ienbeien (famylje)|ienbeien]] (''Melanthiaceae'') | Skaai= [[beargerzen (skaai)|beargerzen]] (''Xerophyllum'') | Wittenskiplike namme= Xerophyllum tenax | Beskriuwer, jier= (Pursh) Nuttall, 1818 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} '''Beargers''' (''Xerophyllum tenax'') is in gerseftige mar duorjende plantesoarte yn de famylje [[Melanthiaceae]] yn it skift fan de [[Leeljeëftigen]] (''Liliales''). It wurdt fan 15 sm. oant 150 sm. heech. De blêden, dy't yn in groepke fan de grûn ôf om de lytse stâle groeie, kinne 30 sm. oant 100 sm. lang wurde en binne 2 sm. oant 6 sm. breed. De blom foarmet in wite knop op in eigen hege stâle. Beargers waakst yn it westen fan [[Noard-Amearika]], fral yn heger lizzende gebieten. De blêden fan de plant binne tige stevich. De plant waard dêrom troch [[Yndianen]] brûkt foar it meitsjen fan kuorren. De [[woartelstôk]] fan de plant kin oerlibje at de plant delbaarnt. Nei't it fjoer alle oare planten en âld hout ferbaarnd hat is dêrom it Beargêrs faak de earste plant dy't wer opkomt. == Ferwizings == *[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?Xerophyllum+tenax Beargers by it Jepson Floaraproject] {{noat|Ingelsk}} *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=XETE USDA-planteprofyl foar Beargers] {{noat|Ingelsk}} *[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242102053 Beargers yn de Floara fan Noard-Amearika] {{noat|Ingelsk}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Ienbei (famylje)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kanada]] 8jqqoo9zfpn3fnhnyumsujxnfskmjtt 0 9209 1234448 1140389 2026-07-09T13:24:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234448 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=spegelgroukopke |Ofbyld= [[File:Heteropterus morpheus1.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[groukopflinters]] (''Hesperiidae'') |Skaai= [[spegelgroukopkes]] (''Heteropterus'') |Wittenskiplike namme= Heteropterus morpheus |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1771 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''spegelgroukopke''' (''Heteropterus morpheus'') is in flintersoarte yn it monotypyske skaai fan de [[spegelgroukopkes]] (''Heteropterus''). == Foarkommen == Yn [[Nederlân]] is de flinter in seldsume soarte. Se binne tige honkfêst en tige kwetsber. Se komme noch foar yn [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] en [[Noard-Brabân]]. Hiel lokaal komme se in soad foar. Yn [[1950]] kaam de flinter allinnich foar de omkriten fan [[Apeldoarn]]. Nei 1950 ek yn Brabân. [[Ofbyld:Heteropterus.morpheus.2490.jpg|thumb|left|220px|It spegelgroukopke.]] Yn [[1990]] kaam de flinter yn fjouwer ferskillende gebieten foar: by Apeldoarn, de Weesterbosk, yn Goar flakby Soerendonk en de Grutte Peel. De populaasjes by Soerendonk en de Weesterbosk binne efterút gong. Mar de populaasje yn De Peel wurdt grutter. Fan [[2002]] ôf fleant der ek in populaasje by Deurne. De flinter hâldt fan heide en leafbosken. Faak binne se te finen by boskrânen. Op de [[reade list fan deiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as bedrige, mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar. == Flinter == De wjuklingte is likernôch 15 oant 18 mm. De ûnderkant fan de efterwjuk hat grutte wite plakken. Dy lykje wol op spegels. Dêrom ek de namme Spegelgroukopke. De flinters fleane op in huppeljende wize. In stikje omheech en dan wer nei ûnderen. == Fljochtiid == De flinter fljocht fan begjin augustus ôf. Foaral tusken 1 oant 20 july. De flinter fljocht altyd yn ien generaasje. == De rûp == De rûp is grien mei in brún kopke. De rûp oerwinteret as in healwaaks rûp. De rûp oerwinteret allinnich tusken ynspûne blêden. De rûp groeit yn de simmer en de hjerst en it foarjier dêrop. De rûp fret ferskillende soarten gers en reid. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Groukopflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] a2hwvpfqz7jq2kk4jvccc8xucozqmnf 0 9278 1234445 1177193 2026-07-09T13:21:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234445 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=Skylger flinter |Ofbyld= [[File:Limenitis populi L..jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[iisfûgelflinters]] (''Limenitis'') |Wittenskiplike namme= Limenitis populi |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Skylger flinter''' of '''grutte iisfûgelflinter''' (Limenitis populi) is in flintersoarte yn it skaai fan de [[iisfûgelflinters]] (''Limenitis''). == Foarkommen == De flinter komt yn Nederlân allinnich noch foar op westlik [[Skylge]]. Mar dêr ek net yn grutte oantallen. It is in tige honkfêste soarte. De flinter hâldt fan iepen leafbosken. Op de [[reade list fan deiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ferdwûn, mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar. == Fljochtiid == De flinter fljocht fan ein maaie oant heal augustus. Hy fljocht altyd yn 1 generaasje. == De flinter == De wjuklingte is likernôch 32 oant 43 mm. De boppekant fan de wjukken is brún mei op de efterrâne in rige oranje moanneplakken. By de wyfkes is in wite bân op de boppekant fan de efterwjuk te sjen. By de mantsjes is dit net of hast net te sjen. == De rûp == De rûp oerwinteret as in [[healwaaks rûp]]. Se meitsje fan tûken en blêden in ûnderkommen. De rûp fret fan de [[kletterbeam]] en de [[peppel]]. [[Ofbyld:Limenitis populi-01.jpg|center|thumb|456px]] == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] {{DEFAULTSORT:Skilger flinter}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Aureliaflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] sodlmvrpaysoph3apz0522fuzziuun1 0 9280 1234422 1177110 2026-07-09T13:04:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234422 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=klaverblaujurkje |Ofbyld= [[File:Mazarine Blue. Polyommatus (Cyaniris) semiargus - Flickr - gailhampshire.jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[File:Polyommatus semiargus 04 - female (HS).jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[klaverblaujurkjes]] (''Cyaniris'') |Wittenskiplike namme= Cyaniris semiargus |Beskriuwer, jier= [[Siegmund Adrian von Rottemburg|Rottemburg]], 1775 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''klaverblaujurkje''' (''Cyaniris semiargus'', foarh. ''Polyommatus semiargus'') is in flintersoarte yn it skaai fan de [[klaverblaujurkjes]] (''Cyaniris''). == Foarkommen == De flinter hâldt fan drûge greiden. De flinter wurdt sa no en dan sjoen in [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]. Yn [[2006]] binne se op ferskillende plakken sjoen. De jierren dêrfoar binne se ek sjoen, mar faak wie dat mar tydlik. It is in honkfêste soarte. Op de [[reade list fan deiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ferdwûn, mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar. == Fljochtiid == De flinter fljocht fan mids maaie ôf oant mids septimber. Fljocht yn 1 en soms yn meardere generaasjes. == De flinter == De wjuklingte is likernôch 15 mm. De boppekant fan de wjukken is by de mantsjes fiolet blau mei swarte rânen, by it wyfke binne se brún. == De rûp == De rûp oerwinteret as in [[healwaaks rûp]] yn in blêdelaach. De rûp groeit yn de neisimmer en yn 'e maitiid. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Reachwjukflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] gzo6lmm1yu13riqmdfshm3z55rpbw9s 0 9295 1234404 1177046 2026-07-09T12:47:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234404 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=foars groukopke |Ofbyld= [[File:2014.06.27.-2-Kaefertaler Wald-Mannheim--Rostfarbiger Dickkopffalter-Maennchen.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[groukopflinters]] (''Hesperiidae'') |Skaai= [[grutte gersgroukopkes]] (''Ochlodes'') |Wittenskiplike namme= Ochlodes sylvanus |Beskriuwer, jier= [[Eugen Johann Christoph Esper|Esper]], 1777 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Distribution Ochlodes sylvanus.jpg|center|250px]] }} It '''foars groukopke''' (''Ochlodes sylvanus'') is in flintersoarte yn it skaai fan de [[grutte gersgroukopkes]] (''Ochlodes''). == Foarkommen. == It foars groukopke is in algemiene stânflinter. De flinter is foaral te finen yn wiete greiden en rûchten. Se binne faak te finen yn de dunen. It is in honkfêste soarte. De populaasje trend is nei 1995 negatyf. [[Ofbyld:Ochlodes sylvanus m Saarland 01.jpg|thumb|left|230px|thumb|In foars groukopke.]] Op de [[reade list fan deiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as gefoelich. == Fleantiid == De flinter fljocht fan juny ôf oant begjin augustus. Foaral tusken 1 en 25 july. Fljocht altyd in 1 generaasje. == De flinter == De wjuklingte is likernôch 12 oant 15 mm. De ûnderkant fan de efterwjuk is gieleftich mei dúdlike ljochte plakken. It mantsje hat op de boppekant fan de foarwjuk in dúdlike geurstreek. De flinter fljocht mei in op-en-del geande beweging. == De rûp == De rûp kin 30 mm lang wurde. It liif is donkergrien mei koarte hierboarsteltsjes. De kop is witich brún. Nei septimber giet de rûp yn 'e rêst om yn it foarjier fierder te groeien. De [[healwaaks rûp]] oerwinteret yn in koker fan blêden. De rûp fret fan ferskillende soarten gers. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Groukopflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] of7vv09uy5zry1jskdgmnc0t8ssou50 0 9303 1234547 1176951 2026-07-09T23:58:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234547 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = leppeltsjedief | Ofbyld= [[Ofbyld:A Field of Shepherd’s-purse.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[koaleftigen]] (''Brassicales'') | Famylje= [[koalen (plantefamylje)|koalen]] (''Brassicaceae'') | Skaai= [[leppeltsjedieven]] (''Capsella'') | Wittenskiplike namme= Capsella bursa-pastoris | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus]]) Medikus, 1792 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''Leppeltsjedief''' (''Capsella bursa-pastoris'') heart ta de [[koal (famylje)|koalfamylje]]. It is in rjochtopsteande plant mei wite [[Blom (plant)|blommen]] en bochtich takkelige blêden yn in [[blêdrozet|woartelrozet]]. De leppeltsjedief is in tige algemiene wylde plant, dy't sawol yn tunen as op ruderale grûnen foarkomt,en yn bjirmen, strjitrânen, muorren, ensfh. fûn wurde kin. == Oare Fryske nammen == De namme komt fan de hertfoarmige 6 oant 9 mm lange haukes, dy't it model hawwe fan de tas dy't earder troch skepers en boeren brûkt waard. Yn de folksmûle stiet de leppeltsjedief ek bekend as leppeltjeblom, dûbeltsjedief, einepoat en foarkjes-en-leppeltsjes. == Uterlik == De oant 60 sm hege plant is ien- of twajierrich, en bloeit fan [[maart]] oant [[septimber]]. Rûnom de spoelfoarmige woartel steane de woartelblêden yn in rozet; de wite blommen steane yn in strús groepearre. De leppeltsjedief is in winterfêste plant. Se freget in goed wettertrochlittende, wat sânige, stikstofhâldende grûn yn sinne of healskaad. De blommen hawwe fjouwer oant 3 mm lange wite kroanbledsjes. De tsjelkblêden binne oant heal sa lang as de kroanblêden. De pinfoarmige woartel is faak ferhoute. De blommen binne strúsfoarmich by inoar. === Fersprieding === De plant komt yn de hiele wrâld foar mei útsûndering fan Polyneezje, fan [[Yslân]] yn it noarden oant yn de [[Alpen]] en de [[Pyreneeën]] op 3000 meter hichte. Hoewol't de plant troch in soad ynsekten opsocht wurdt, komt der relatyf mar in bytsje krúsbestowing foar. Der is wol faak sprake fan selsbestowing, dêrtroch binne der in soad fêst ferervjende farianten. De plant komt wierskynlik fan oarspring út it gebiet fan de [[Middellânske See]]. === Ekology === De leppeltsjedief wurdt faak oantaasten troch de skimmel ''[[Cystopus candidans]]''. Soks docht û.o. bliken út pleatslike ferdikkings en in wite oanslach. === Brûken === It krûd wurdt yn ferskate produkten ferwurke. Yn de folksgenêskunde waard / wurde ôftreksels brûkt tsjin bliedings, ûntstekkings fan de urinewegen, en as kompres op iepen bliedzjende wûnen.<br /> Jonge (foar de bloei) rozetbledsjes kinne brûkt wurde yn salades, of smoard yn it sopsoarten. == Keppeling om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=flora_nl&record=Capsella+bursa-pastoris SoortenBank.nl] beskriuwings en ôfbylden == Sjocht ek == * [[List fan planten]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Koalplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Eksoat yn Andorra]] [[Kategory:Eksoat yn de Azoaren]] [[Kategory:Eksoat yn Belgje]] [[Kategory:Eksoat yn Denemark]] [[Kategory:Eksoat yn Dútslân]] [[Kategory:Eksoat yn Eastenryk]] [[Kategory:Eksoat yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Eksoat yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Eksoat yn Finlân]] [[Kategory:Eksoat yn Frankryk]] [[Kategory:Eksoat yn Fryslân]] [[Kategory:Eksoat yn Gibraltar]] [[Kategory:Eksoat yn Guernsey]] [[Kategory:Eksoat yn Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn Yslân]] [[Kategory:Eksoat yn Itaalje]] [[Kategory:Eksoat yn Jersey]] [[Kategory:Eksoat yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Eksoat yn Kazachstan]] [[Kategory:Eksoat yn Lychtenstein]] [[Kategory:Eksoat yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Eksoat yn Madeara]] [[Kategory:Eksoat yn Malta]] [[Kategory:Eksoat yn Man]] [[Kategory:Eksoat yn Monako]] [[Kategory:Eksoat yn Nederlân]] [[Kategory:Eksoat yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Noarwegen]] [[Kategory:Eksoat yn Portegal]] [[Kategory:Eksoat yn San Marino]] [[Kategory:Eksoat yn Sibearje]] [[Kategory:Eksoat yn Syprus]] [[Kategory:Eksoat yn Skotlân]] [[Kategory:Eksoat yn Spanje]] [[Kategory:Eksoat yn Sweden]] [[Kategory:Eksoat yn Switserlân]] [[Kategory:Eksoat yn Wales]] [[Kategory:Eksoat yn Afganistan]] [[Kategory:Eksoat yn Alaska]] [[Kategory:Eksoat yn Algerije]] [[Kategory:Eksoat yn Anguilla]] [[Kategory:Eksoat yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Barbados]] [[Kategory:Eksoat yn Bermuda]] [[Kategory:Eksoat yn Bolivia]] [[Kategory:Eksoat yn Brazylje]] [[Kategory:Eksoat yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Eksoat yn de Bahama's]] [[Kategory:Eksoat yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Eksoat yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn de Filipinen]] [[Kategory:Eksoat yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]] [[Kategory:Eksoat yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Eksoat yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Eksoat yn Dominika]] [[Kategory:Eksoat yn Egypte]] [[Kategory:Eksoat yn Etioopje]] [[Kategory:Eksoat yn Fjetnam]] [[Kategory:Eksoat yn Frânsk-Sint-Marten]] [[Kategory:Eksoat yn Grenada]] [[Kategory:Eksoat yn Gûadelûp]] [[Kategory:Eksoat yn Haïty]] [[Kategory:Eksoat yn Irak]] [[Kategory:Eksoat yn Iran]] [[Kategory:Eksoat yn Israel]] [[Kategory:Eksoat yn Jamaika]] [[Kategory:Eksoat yn Japan]] [[Kategory:Eksoat yn Jordaanje]] [[Kategory:Eksoat yn Kambodja]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Kenia]] [[Kategory:Eksoat yn Kirgyzje]] [[Kategory:Eksoat yn Kolombia]] [[Kategory:Eksoat yn Kuba]] [[Kategory:Eksoat yn Laos]] [[Kategory:Eksoat yn Libanon]] [[Kategory:Eksoat yn Lybje]] [[Kategory:Eksoat yn Maleizje]] [[Kategory:Eksoat yn Marokko]] [[Kategory:Eksoat yn Martinyk]] [[Kategory:Eksoat yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn Mongoalje]] [[Kategory:Eksoat yn Montserrat]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Eksoat yn Oezbekistan]] [[Kategory:Eksoat yn Pakistan]] [[Kategory:Eksoat yn Palestina]] [[Kategory:Eksoat yn Perû]] [[Kategory:Eksoat yn Porto Riko]] [[Kategory:Eksoat yn Saba]] [[Kategory:Eksoat yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Eksoat yn Sina]] [[Kategory:Eksoat yn Singapoer]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Helena]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Marten]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Eksoat yn Spitsbergen]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Eksoat yn Syrje]] [[Kategory:Eksoat yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Eksoat yn Tailân]] [[Kategory:Eksoat yn Taiwan]] [[Kategory:Eksoat yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Eksoat yn Tuneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn Yndia]] [[Kategory:Eksoat yn Yndoneezje]] d6rffy6hie7riwemmkd4edvpncurrl1 0 9307 1234541 1176920 2026-07-09T23:54:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234541 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = kalmuswoartel | Ofbyld= [[File:Acorus calamus1.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[kalmuseftigen]] (''Acorales'') | Famylje= [[kalmusplanten (famylje)|kalmusplanten]] (''Acoraceae'') | Skaai= [[kalmusplanten (skaai)|kalmusplanten]] (''Acorus'') | Wittenskiplike namme= Acorus calamus | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''kalmuswoartel''' (''Acorus calamus'') is in [[fêste plant|fêste]] moerasplant. == Oare Fryske nammen == Yn it Frysk wurdt de kalmuswoartel ek wol [[Earrebarrebrea]], [[Kalmswoartel]], [[Kalmwoartel]], [[Kalmerwoartel]], [[Kauwoartel]], [[Kollumerwoartel]] as [[Swannebrea]] neamd. [[Ofbyld:Acorus calamus.spadix.jpg|left|thumb|250px|Close-up fan bloeikolf]] == Uterlik == De plant hat in stevige, lange [[woartelstôk]] mei sêfte [[woartel (plant)|woartels]]. De woartelstôk krûpt ticht oer de grûn. Hy produsearret oant 1 meter lange, swurdfoarmige, rjochtoereinsteande [[blêd (plant)|blêd]]en en in allinnichsteande, rjochtopgeande blomstâle. De foarm fan de blomstâle liket op dy fan it blêd. Oan de blomstâle groeit de [[bloeikolf]], dy't út de sydkant fan de stâle liket te kommen. De bloeikolf bestiet út ticht opinoar steande, lytse, gielgriene blommen. De [[fruchten]] binne reade [[bei]]en mei meardere siedden. De plant fermearderet him net allinnich troch [[geslachtlike fuortplanting]] mar kin him ek troch [[fegetative fuortplanting]] fermearderje troch ûnderierdske útrinners dy't út de woartelstok ûntspringe. == Fersprieding == De kalmuswoartel is lânseigen yn [[Yndia]] en it suden fan [[Sina]]. De kalmuswoartel komt tsjintwurdich ek foar yn [[Jeropa]] en [[Noard-Amearika]], wêr't hy troch de minsk ynfierd is. De plant komt foar fan de bergen oant yn it [[leechlân]] oan de wetterkant fan marren, fivers, sleatten en bline rivierearms. Yn Jeropa komt benammen in [[triploïd]]e foarm foar dy't him allinnich troch woartelstokken fermannichfâldigje kin. [[Ofbyld:Acorus_calamus_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-006.jpg|200px|thumb|left]] De woartelstok kin brûkt wurde yn de keuken as [[smaakmakker]] fan ferskate gerjochten. De woartelstok kin it bêste yn lytse hoeveelheden iten wurde omdat hy yn grutte hoeveelheden giftich is, en in Hallusinearjende útwurking hawwe kin. De kalmuswoartel wurdt is ek in wichtich bestândiel fan [[bearenburch]]. Hy smakket bitter en krûdich en hat in skerpe, aromatyske rook. De woartelstôk befettet ûnder oare [[fitamine C]], [[choline]], [[koolhydraten]], plantaardige gom, [[etearyske oalje]] en bitterstoffen. Yn de [[krûdegenêskunde]] wurdt de kalmuswoartel brûkt foar de behanneling fan [[spiisfertarring]]sfersteuring, pine yn 't liif, [[roazigens]] en net folle sin oan iten ha. == Sjoch ek == * [[List fan planten]] {{CommonsLyts|Acorus calamus|Kalmuswoartel}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Kalmus (famylje)]] [[Kategory:Medisinale plant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yndia]] [[Kategory:Eksoat yn Albaanje]] [[Kategory:Eksoat yn Andorra]] [[Kategory:Eksoat yn Belgje]] [[Kategory:Eksoat yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Eksoat yn Bulgarije]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Denemark]] [[Kategory:Eksoat yn Dútslân]] [[Kategory:Eksoat yn Eastenryk]] [[Kategory:Eksoat yn Estlân]] [[Kategory:Eksoat yn Finlân]] [[Kategory:Eksoat yn Frankryk]] [[Kategory:Eksoat yn Fryslân]] [[Kategory:Eksoat yn Grikelân]] [[Kategory:Eksoat yn Guernsey]] [[Kategory:Eksoat yn Hongarije]] [[Kategory:Eksoat yn Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn Itaalje]] [[Kategory:Eksoat yn Jersey]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Kosovo]] [[Kategory:Eksoat yn Kroaasje]] [[Kategory:Eksoat yn Letlân]] [[Kategory:Eksoat yn Litouwen]] [[Kategory:Eksoat yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Eksoat yn Lychtenstein]] [[Kategory:Eksoat yn Man]] [[Kategory:Eksoat yn Moldaavje]] [[Kategory:Eksoat yn Montenegro]] [[Kategory:Eksoat yn Nederlân]] [[Kategory:Eksoat yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Noarwegen]] [[Kategory:Eksoat yn Poalen]] [[Kategory:Eksoat yn Portegal]] [[Kategory:Eksoat yn Roemeenje]] [[Kategory:Eksoat yn Servje]] [[Kategory:Eksoat yn Skotlân]] [[Kategory:Eksoat yn Sloveenje]] [[Kategory:Eksoat yn Slowakije]] [[Kategory:Eksoat yn Spanje]] [[Kategory:Eksoat yn Sweden]] [[Kategory:Eksoat yn Switserlân]] [[Kategory:Eksoat yn Tsjechje]] [[Kategory:Eksoat yn Wales]] nfmpn38a8spou5rqj02u62b0udhg53h 0 9363 1234587 1174826 2026-07-10T00:35:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234587 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte |Namme = Gewoane swevelkop |Ofbyld = [[File:2024 Gewoane swevelkop.jpg|270px]] |Ryk = [[skimmels]] (''Fungi'') |Stamme = [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycota'') |Klasse = [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'') |Skift = [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales'') |Famylje = (''Strophariaceae'') |Skaai = [[swevelkoppen]] (''Hypholoma'') |Wittenskiplike namme = Hypholoma fasciculare |Beskriuwer, jier= ([[William Hudson|Huds.]]) [[Paul Kummer|P.Kumm.]] (1871) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''gewoane swevelkop''' (''Hypholoma fasciculare'', earder ek: ''Psilocybe fascicularis'') is in giftige [[poddestoel]], dy't ta de famylje ''Strophariaceae'' heart en yn ús kontrijen ien fan 'e meast foarkommende poddestuollen is. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Sulphur tuft fungus (Hypholoma fasciculare). Watercolour, 18 Wellcome V0043317.jpg|thumb|left|Ofbyld fan gewoane swevelkopkes.]] De hoed hat in diameter fan 2 oant 6 sm en in swevelgiele mei in donkerder, faak roestread of oranjebrún sintrum. Oan 'e râne fan 'e hoed sitte faak donkerbrune skobkes of felumresten. De foarm is ynearsten bolfoarmich, letter platter mei in bultsje yn 'e midden of somtiden in dûk. De plaatsjes steane tich op inoar en binne ynearsten gieleftich, dan grieneftich en lang om let oliifbrún. De spoaren binne poarperbrún fan kleur. Gewoane swevelkopkes ha in 3 oant 10 sm lange en 4 oant 10 mmm dikke stâl mei in swakke ringsône. De stâl is fierder yn 'e regel oeral like dik of wurdt nei boppe smeller. De kleur is swevelgiel en oan 'e basis oranjebrún. Fan binnen is de stâl hol. De gewoane swevelkop wurdt gau betiizge mei de ytbere [[dinneswevelkop]] (''Hypholoma capnoides'') en it [[stobbeswamke]] (''Kuehneromyces mutabilis''). == Fersprieding == [[Ofbyld:Hypholoma fasciculare (1) (50544635763).jpg|thumb|left|Grutte groepen gewoane swevelkopkes.]] De soarte hat in grutte fersprieding yn Noard-Europa en Noard-Amerika. Der binne ek waarnimmingen bekend út Iran en yn it easten fan Turkije. Yn Nederlân is it in tige soad foarkommende soarte en neffens de Fryske natoergids fan [[Sake P. Roodbergen|Sake Roodbergen]] is it yn Fryslân de meast foarkommende poddestoel. De poddestoel komt yn 'e maitiid oant de lette hjerst foar en groeit yn tichte groepen oan 'e foet fan leaf- of nullebeammen yn bosken en parken. It gewoane swevelkopke is in [[saprofyt]] en hiel faak binne se yn grutte groepen op dea hout te sjen. == Ytberens == De gewoane swevelkop is tige giftich en dus net ytber. Nei it iten ûnsteane nei 5 oant 10 oeren klachten lykas diarree, mislikens, spuie en der hinne falle. Ek binne der gefallen fan in minder sicht en ferlamming. Nei in pear dagen ferdwine de klachten wer. De smaak fan 'e gewoane swevelkop is bitter. == Bûtenlânske nammen == * Dútsk: ''Grünblättriger Schwefelkopf'' * Frânsk: ''Hypholome en touffe, Agaric doré'' * Ingelsk: ''Sulphur tuft'' * Italjaansk: ''Ifoloma fasiculato'' * Nederlânsk: ''Gewoon Zwavelkopje'' == Keppeling om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=paddenstoelen&record=Psilocybe+fascicularis SoortenBank.nl] beskriuwings en ôfbylden {{Boarnen|boarnefernijing= * Paddenstoelen, Peter Roberts en Shelley Evans, ISBN 978-90-8998-668-9 * Poddestuollen, Fryske Natoergids, Sake P. Roodbergen, ISBN 978 949 205 236 0 {{Reflist}} ---- {{Commonscat|Hypholoma fasciculare|Gewoane swevelkop}} }} [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Kopergrienswameftige]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Man]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Japan]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] gy87hx7whq6zul76uaakdxph4wvzof5 0 9368 1234570 1176972 2026-07-10T00:14:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234570 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = tongerblom | Ofbyld= [[File:Glechoma hederacea-01 (xndr).jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[lippeblomeftigen]] (''Lamiales'') | Famylje= [[lippeblommen (famylje)|lippeblommen]] (''Lamiaceae'') | Skaai= [[tongerblommen]] (''Glechoma'') | Wittenskiplike namme= Glechoma hederacea | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} '''Tongerblom''' (''Glechoma hederacea'') is in lytse, krûpende plant dy't op de knopen woartelet. De namme komt wierskynlik fan it Goatyske wurd ''Gunderaba'' dat ''wûndrank'' betsjut. De blêden binne nierfoarmich mei in kartele râne. Hoe sinniger it stânplak , deste lytser binne de blêden.<br /> == Oare Fryske nammen == De Tongerblom wurdt ek wol [[Seare Blêden]], [[Fuotsje]], [[Gesondheidsblêd]], [[Hynstepoat]], [[Hûntsjedraaf]], [[Knikelblêd]], [[Knikelsblêd]], [[Miammeldersblom]], [[Rondaaljeblêd]], [[Skarnikelsblêd]] en [[Úlkenbledsje]] neamd. <br /> == Bloeiwize == De plant bloeit yn 'e maaitiid mei pears-blauwe lipblommen, dy't yn in [[skynkrânse]] stean. De ûnderlippe is oan de ein yn twaen spjalt en de boppelippe is flak en net bol. Der binne twaslachtige en funksjoneel froulike eksimplaren. De lêste hawwe dúdlik folle lytsere blommen. De plant bloeit fan maart oant juny, mar om april hinne is yn Nederlân faak it hichtepunt fan de bloei. De planten kinne harren groeiplak in dúdlik pearse gloed jaan. == Fersprieding == Tongerblom is yn West-Jeropa tige algemien en kin yn alderlei soarten begroeiïngs foarkomme. It groeit sels as [[epifyt]] yn bygelyks [[knotwylch|knotwylgen]]. De plant is in goede boaiembedekker, dy't winterdeis ek grien bliuwt. Yn it foarjier is de kleur fan de plant min ofte mear pears troch de lege temperatueren en yn de simmer grien. De Tongerblom wurdt ek wol as genêskrêftich krûd tapast tsjin byg. jokte en wûnen. It wurdt ek wol brûkt yn de [[bier]]brouwerij. Dêr wie it de foarrinner fan [[Hop (plant)|hop]]. == Ekologyske aspekten == Op de Tongerblom fleane in oantal [[solitêre bij]]en: de [[andoarnbij]] (''anthophora furcata''), [[Boskmitselbij]] (''Osmia uncinata''), [[blauwe mitselbij]] (''osmia caerulentes''), [[gewoane sachembij]] (''anthophora plumipes''), [[gouden mitselbij]] (''osmia aurulenta''), [[grutte wolbij]] (''anthidum manicatum'') en [[nepetabij]] (''anthophora quadrimaculata''). == Galery == <gallery> Ofbyld:hondsdraf blad Glechoma hederacea.jpg|Blêd Ofbyld:Hondsdraf plant met bloemen (Glechoma hederacea).jpg|Tongerblom bloeiwize Ofbyld:Hondsdraf (Glechoma hederacea).jpg|Blomkroan </gallery> == Literatuer == * [[Ruud van der Meijden|Meijden, R van der]]: [[Heukels' floara fan Nederlân]]. 22ste printinge Grins 1996 * Weeda. E.: [[Nederlânske Oecologyske Floara]] diel 3 1988 == Keppeling om utenss == * http://www.wildebijen.nl : oersjoch fan solitêre bijen yn Nederlân * http://www.kruidenvrouwtje.nl/pan/hondsdraf.htm == Sjoch ek == * [[List fan planten]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Lippeblom]] [[Kategory:Boaiembedekker]] [[Kategory:Medisinale plant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Taiwan]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] drsiufhs78agw7tmzcl2235zfn1mw6f 0 9459 1234545 1176949 2026-07-09T23:57:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234545 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = koweblomke | Ofbyld= [[File:Belis peremnis - panoramio.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[hynsteblomeftigen]] (''Asterales'') | Famylje= [[hynsteblommen (famylje)|hynsteblommen]] (''Asteraceae'') | Skaai= [[koweblomkes]] (''Bellis'') | Wittenskiplike namme= Bellis perennis | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] | lânkaart= }} It '''koweblomke''' (''Bellis perennis'') is in lytse [[oerbliuwende plant]] dy't maksimaal 15 sintimeter heech wurdt. De blêden steane allegear yn in woartelrozet en binne spatelfoarmich. De bledrâne is kartele. Oan 'e ein fan de blomstâle stiet ien blomke. Dat is maksimaal 2,5 sm grut en bestiet út in hert fan giele [[buisblom]]men, mei in krânse fan wite [[straalblom]]men. Salang it net friest, kinne se it hiele jier troch bloeie. Koweblomkes wurde ek wol ''Finneblom'', ''Finneblomke'', ''Fintsjeblom'', ''Lamkeblom'', ''Teeblom'', ''Túnblom'' of ''Túntsjeblom'' neamd.<br /> Koweblomkes wurde ek brûkt foar de siertún. Dit binne [[kultivar]]s mei grutte blommen. == Fuortplanting en fersprieding == Koweblomkes plantsje harren ûngeslachtlik fuort trochdat yn de oksels fan de blêden sydstâlen ûntstean dy't útgroeie ta in nij rozet. Dy stâltsjes wurde net sa lang, wêrtroch't koweblomkes tichte matten foarmje kinne. De plant plantet him ek mei siedden fuort. [[File:Bellis perennis full plant.jpg|250px|left|thumb|De hiele plant]] It Koweblomke komt fan oarsprong allinnich foar yn [[Jeropa]] en Súdwest-Aazje, mar hat him ek yn oare dielen fan de wrâld ferspriede, lykas Noard- en Súd-Amearika. Yn hiel Jeropa is er algemien. Yn [[Grut-Brittanje]] skynt hy efterút gean troch in skimmelynfeksje. == Symboal == Koweblomkes hawwe in symboalyske betsjutting. Se jilde as symboal foar keinens en dêrmei gearhingjend foar [[Maria]]. Se wurde faak troch bern plukt dy't der dan in keatling fan meitsje. == Ekologyske betsjutting == De plant komt in soad foar yn gerslannen. Benammen op [[hiem]]en stean gauris koweblomkes. Eigeners tinke hjir hiel ferskillend oer. Guon fine dat der allinnich mar gers stean mei en bestride se. Oaren genietsje fan it fleurige oansjen dy't it hiem krijt troch al dy blomkes en de wille dy't bern der fan ha. It Koweblomke groeit ek in soad yn berms en yn gerslân, dat dan foar hjoeddeiske begripen wol ekstensyf beheard wurde moat. == Sjoch ek == * [[List fan planten]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Hynsteblom (famylje)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn de Azoaren]] [[Kategory:Eksoat yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]] [[Kategory:Eksoat yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Eksoat yn Estlân]] [[Kategory:Eksoat yn Finlân]] [[Kategory:Eksoat yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Letlân]] [[Kategory:Eksoat yn Litouwen]] [[Kategory:Eksoat yn Madeara]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Noarwegen]] [[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]] [[Kategory:Eksoat yn Sibearje]] [[Kategory:Eksoat yn Sina]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Eksoat yn Tristan da Cunha]] [[Kategory:Eksoat yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Eksoat yn Yslân]] eczubs1m2ezxvamco5q8uywd0c5rv8h 0 9471 1234555 1221672 2026-07-10T00:04:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234555 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = maarteblomke | Ofbyld= [[File:Leucojum vernum closeup RHu 2023.JPG|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[asperzje-eftigen]] (''Asparagales'') | Famylje= [[narsissen (famylje)|narsissen]] (''Amaryllidaceae'') | Skaai= [[narsisklokjes]] (''Leucojum'') | Wittenskiplike namme= Leucojum vernum | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} It '''maarteblomke''' (''Leucojum vernum'') is in bolgewaaks út 'e [[narsissen|narsissefamylje]]. It maarteblomke is famylje fan it [[liderke]], likegoed as fan de [[titelroas]], de klivia en amaryllis. De blomstâle hat meastentiids ien blom mei seis, like grutte blombledsjes fan 2 oant 2,5 sm., dy’t in bolfoarmich klokje foarmje. Karakteristyk foar it maarteblomke binne de griene, somtiden giele, plakken krekt foar de top fan de blombledsjes. Oan de bledsjes sit in stompe top, dy’t faak wat bûgd is. Lykas by it liderke hinget it blomke meastal. De blom hat seis moaltriedsjes en in knotsfoarmige stamper mei in grien rinkje der om. It maarteblomke is sa’n 10 oant 30 sm. heech, krekt wat heger as it liderke. It blêd is glânzjend grien en breder as dy fan it liderke. Der binne guon maarteblomkes dy’t dûbele blommen oan ien blomstâle hawwe. De blom bloeit yn febrewaris–maart, sa’n twa wike nei’t de liderkes iepengean. == Ekology == It maarteblomke hâldt fan sinne of plakken mei wat skaad. It hat de foarkar foar in fochtige, fiedingrike boaiem en wreidet him dêr maklik út. De siedden wurde ferspraat troch eamelers. == Fersprieding == Komt oarspronklik út [[België]], Dútslân, en Noard- en East-Frankryk. Dizze soart komt foar op fochtige, fiedingrike hellingbosken ûnder leafhout tegearre mei [[blêdlok]], [[holwoartel]], [[helmblom]], [[boskgoudstjer]], giele anemoan en bûtergieltsje. [[File:Lenteklokje (Leucojum vernum), 05-03-2026. (d.j.b.).jpg|thumb|245px| Delikate blom fan in Leucojum vernum yn maart]] It maarteblomke is al in âlde [[sierplant]]. Sûnt [[1420]] moat it al yn [[tunen]] bekend wêze. Ien fan de rykste fynplakken is de Tún fan juffer Sickenga yn [[Wolvegea]] efter de [[Tsjerke op 'e Hichte]]. Oant 1916 ta groeide it maarteblomke noch yn it wyld op ’e Tankenberg by [[Oldenzaal]]. == Keppeling om utens == * [https://www.stinzenflora-monitor.nl/stinzenplanten/lenteklokje/ Maarteblomke op ''Stinzenflora-monitor.nl''] == Sjoch ek == * [[List fan planten]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Narsis (famylje)]] [[Kategory:Stinzeplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Eksoat yn Denemark]] [[Kategory:Eksoat yn Finlân]] [[Kategory:Eksoat yn Fryslân]] [[Kategory:Eksoat yn Guernsey]] [[Kategory:Eksoat yn Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn Jersey]] [[Kategory:Eksoat yn Man]] [[Kategory:Eksoat yn Nederlân]] [[Kategory:Eksoat yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Noarwegen]] [[Kategory:Eksoat yn Skotlân]] [[Kategory:Eksoat yn Sweden]] [[Kategory:Eksoat yn Wales]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] l4f8gbibidzh5q6rir50q6d12l5xflp 0 9752 1234512 1176928 2026-07-09T23:35:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234512 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = Ayttablomke | Ofbyld= [[File:Winterling-Bluete-70.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[bûterblomeftigen]] (''Ranunculales'') | Famylje= [[bûterblommen (famylje)|bûterblommen]] (''Ranunculaceae'') | Skaai= [[Ayttablomkes]] (''Eranthis'') | Wittenskiplike namme= Eranthis hyemalis | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L.]]) Salisbury, 1807 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] | lânkaart= }} It '''Ayttablomke''' of de '''winterakonyt''' (''Eranthis hyemalis'') is as wylde plant te finen yn berchbosken yn súdwest-Jeropa, bgl. yn [[Itaalje]], de [[Balkan (skiereilân)|Balkan]] en dy kontreien. Oeral oars yn [[Jeropa]] is it allinne as túnplant te finen. Hjir en dêr is it min ofte mear ynboargere. It Ayttablomke wurdt rekkene ta de [[stinzeplant]]en. [[Ofbyld:Blntp 060326 winterlinge.jpg|left|230px|thumb|Ayttablomkes yn Tierpark Berlin]] == Sjoch ek == * [[List fan planten]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Bûterblom (famylje)]] [[Kategory:Stinzeplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] jjlihoa96w7twmmpalgfzzf60tlcks3 0 9764 1234564 1176963 2026-07-10T00:09:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234564 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = reade surk | Ofbyld= [[File:Rumex sanguineus var sanguineus.JPG|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[miereftigen]] (''Caryophyllales'') | Famylje= [[readskonken (plantefamylje)|readskonken]] (''Polygonaceae'') | Skaai= [[surken]] (''Rumex'') | Wittenskiplike namme= Rumex sanguineus | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} '''Reade surk''' (''Rumex sanguineus'') is ien fan de grutte surkesoarten. It giet by de [[stinzeplant|stinzeplanten]] om in foarm mei tige moaie readpoarperen blêdieren, ''Rumex sanguineus'' var. ''sanguineus''. Dizze foarm fan de Reade Surk komt allinne mar foar op plakken dêr't ek oare stinzeplanten steane. De plant stiet bygelyks op [[Martenastate]] yn [[Koarnjum]] == Sjoch ek == * [[List fan planten]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Readskonk (famylje)]] [[Kategory:Stinzeplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Bermuda]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Helena]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] io4ly23lxxlss8q54d1ulnz1dlsr6m6 0 9795 1234499 1176929 2026-07-09T19:13:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234499 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = barchjeblom | Ofbyld= [[File:Iris pseudacorus from sweden.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[asperzje-eftigen]] (''Asparagales'') | Famylje= [[irissen (famylje)|irissen]] (''Iridaceae'') | Skaai= [[irissen (skaai)|irissen]] (''Iris'') | Wittenskiplike namme= Iris pseudacorus | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''barchjeblom''' (''Iris pseudacorus'') is in 80 sm oant ien meter hege ouwerplant fan swiet, stilsteand of stadich streamend wetter. De plant groeit yn ûndjip wetter dat oant sawat 30 sm djip is. De plant wurdt ek wol bargeblom, bargesnyl, earrebarreblom earrebarresnyl en floddermûtse neamd. ==Beskriuwing== De lange, smelle [[blêd (plant)|blêd]]en hawwe in wat opsteande middennerf en bliuwe it hiele jier grien. [[File: Iris pseudacorus MHNT.BOT.2004.0.115a.JPG|thumb|left|Sieddoas en frucht fan de ''Iris pseudacorus'']] De [[Blom (plant)|blommen]] binne fan [[maaie]] oant [[juny]] te sjen en binne 5 oant 12 sm yn trochsneed. De blom hat in grut grien [[skutblêd (plant)|skutblêd]], trije grutte ôfhingjende blomdekslippen, en trije lytsere kroanblêden. Nei de bloei sitte de siedden as in rôltsje munten opinoar steapele yn trijekantige sieddoazen (''barchjes''). Dizze befetsje loftholten wêrtroch't se driuwen bliuwe. Bern boartsje faak mei de fruchten troch der lúsjefersprikjes yn te stekken om sa bisten út te byldzjen. == Fersprieding == Yn [[Fryslân]] is de barchjeblom in bekende plant by sleatten lâns en op oare sompige plakken mei ûndjip wetter. It oantal planten rûn ein [[20e iuw]] in Nederlân slim werom, reden wêrom't de plant yn [[List fan wetlik beskerme planten|Nederlân wetlik]] beskerme west hat, mar no net mear. == Ekologyske aspekten == Trochdat de barchjeblom safolle fiedingsstoffen út it [[wetter]] opnimt, kin de plant bydrage oan it skjinhâlden fan it wetter. De nektar is nochal djip weistoppe, [[Huningbij|Bijen]] en [[hommels]] moatte der hielendal yn krûpe om by de nektar te kommen. At de blommen hielendal ryp binne, rôlje de siedden der út. De siedden driuwe oer it wetter oant se by de wâl stykjen bliuwe en ûntkime. Oare planten yn de omjouwing binne bygelyks de [[dotterblom]], [[kalmuswoartel]] en [[bûterblêden]] yn de buert. De [[lissnúttuorre]] (''Mononychus punctum-album'') is in lyts (3-4 mm) tuorke dat libbet fan de sappen fan de barchjeblom, de rûp libbet fan en yn de siedden. == Tunen == De barchjeblom kan in túnfivers kweekt wurde. De fiver moat dêrfoar wol grut genôch wêze, oars groeit de fiver hurd ticht en ha de planten net folle profyt fan inoar. Yn de tún kin fermeardering troch siedfoarming (siedden drûch bewarje) én troch skuorren barre. == Keppeling om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=flora_nl&record=Iris+pseudacorus SoortenBank.nl] beskriuwing en ôfbylden [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Iris (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Japan]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] p29xd1rilyykr883sone6lu6lymu1dv 0 9893 1234562 1176961 2026-07-10T00:08:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234562 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = piipkrûd | Ofbyld= [[File:Anthriscus sylvestris.jpeg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[woarteleftigen]] (''Apiales'') | Famylje= [[woartelplanten (famylje)|woartelplanten]] (''Apiaceae '') | Skaai= [[piipkrûden]] (''Anthriscus'') | Wittenskiplike namme= Anthriscus sylvestris | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L.]]) Hoffmann, 1814 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} '''Piipkrûd''' (''Anthriscus sylvestris'') is in [[planten|plant]] út de famylje fan de [[skermblommen]] (Apiaceae). <br> Dizze soarte komt yn [[Fryslân]] algemien foar, yn it bysûnder op plakken dy't mei gers begroeid binne. De plant komt meast talryk foar oan 'e kant fan 'e dyk dy't hjirtroch wyt fan kleur wurdt. <br> Piipkrûd wurdt ek wol ''pipekrûd'', ''fluitekrûd'', ''fluitestâlen'', ''franjekrûd'', ''hûnestang'', ''kikkertskrûd'', ''piperkrûd'', ''pypkrûd'', ''spûkeblom'' of ''stjonkblom'' neamd. ==Botanyske beskriuwing== De skermen binne gearstald út wite blomkes dy't nochal ier bloeie. De plant is behierre en kin 1,5 meter heech wurd. De stâlen binne hol mei groeven en faak readbewaze. <br> Trochdat de stâle hol is, kin der in fluitsje fan makke wurde. Om een fluit te meitsjen moat by in holle Piipkrûdpiip, mei ûnderoan in tichte knoop, ûngefear op healwei in sneed oerlangs makke wurde.<br> De [[Blom (plant)|blom]] is wyt en hat in trochsneed fan 3 à 4 mm. Elk blomke hat in omwynseltsje en fiif kroanbledsjes, wêrfan't der twa wat lytser binne. De blommen foarmje [[bloeiwize|gearstalde skermen]] mei 8 oant 15 skermstrielen.<br> De bloeiperioade rint fan april oant juny. De [[blêd (plant)|blêd]]en binne twa- oant trijefâldich [[blêdfoarm|fearre]]; de ûnderkant is sêftbehierre. Piipkrûd hat donkerbrune, silinderfoarmige [[Frucht (plant)|fruchtsjes]] mei in ribbele [[snaffel (plant)|snaffel]]. De plant waard troch [[Jac. P. Thijsse]] ek wol ''Hollânsk kant'' neamd. Dit omdat de blommen fyn fan foarm binne. ==Fotogalery== <gallery> Image:Fluitenkruid vruchten Anthriscus sylvestris.jpg|fruchten Image:Anthriscus_sylvestris_Fluitenkruidbloemen_closeup1.jpg Image:Anthriscus sylvestris Fluitenkruidbloemen.jpg </gallery> <gallery> Image:Anthriscus sylvestris(01).jpg </gallery> == Sjoch ek == *[[List fan planten]] == Keppelings om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=flora_nl&record=Anthriscus+sylvestris SoortenBank.nl] beskriuwing en ôfbylden {{commonsBalke|Anthriscus sylvestris}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Woartelplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Etioopje]] [[Kategory:Eksoat yn Kenia]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] dgtihqy041y7npx5tz50xmp4kftzltx 0 9948 1234529 1176939 2026-07-09T23:46:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234529 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = grutte tuorrebout | Ofbyld= [[File:Typha latifolia norway.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[gerseftigen]] (''Poales'') | Famylje= [[tuorrebouten (famylje)|tuorrebouten]] (''Typhaceae'') | Skaai= [[tuorrebouten (skaai)|tuorrebouten]] (''Typha'') | Wittenskiplike namme= Typha latifolia | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''grutte tuorrebout''' of '''grutte bollepyst''' (''Typha latifolia'') is in oant mear as 2 meter hege plant fan fiedselrike ouwers mei lange grutte blêden, en in karakteristike brune "sigaar" oan de útein fan syn stâlen. De plant bloeit in juny/july mei de manlike [[ier (bloeiwize)|ier]] meastal fuort boppe de froulike ljochtbrune ier, wêroan't de blommen sitte. By ripens binne de froulike ieren swarteftich brún; de sigaren. By de [[lytse tuorrebout]] binne de ripe sigaren gieleftich oant grieneftich fan kleur. === Fersprieding === De grutte tuorrebout is in tige algemiene plant en komt foar oan wetterkanten yn tige fiedselrike omstannichheden en yn soere, fiedselryk wurdende marren en puollen. De plant komt net foar oan grutte iepen wetters. De plant kin him ûnder geunstige omstannichheden hurd troch woartelstokken ferspriede. De tuorrebout stiet bekend as in beskerme plantesoarte, mar stiet net op de [[Nederlânske Reade List (planten)|reade list]] en ek net op de [[List fan wetlik beskerme planten yn Nederlân]]. === Gebrûk === De opdrûge ripe bloeiwize wurdt troch bern wol oanstutsen en brûkt as 'stjonksigaar'. It plús ít de ripe bloeiwize is hiel handich by it oanmeitsjen fan fjoer. De woartelstokken binne tige setmoalryk en in boarne fan fiedsel by ekstreme. Yn 'e maitiid kinne de jonge knoppen iten wurde.. == Sjoch ek == * [[List fan planten]] == Keppeling om utens == * {{soartebank|2738}} {{CommonsBalke|Typha latifolia}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Tuorrebout (famylje)]] [[Kategory:Wetterplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen floara yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Brazylje]] [[Kategory:Eksoat yn de Filipinen]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Yndoneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Japan]] [[Kategory:Eksoat yn Maleizje]] [[Kategory:Eksoat yn Man]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Papoea Nij-Guineä]] d9yp1tkq5nelbn1a0d2p454cq9oqhh7 0 9949 1234552 1176955 2026-07-10T00:02:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234552 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = lytse tuorrebout | Ofbyld= [[File:Typha angustifolia (habitus) 1.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[gerseftigen]] (''Poales'') | Famylje= [[tuorrebouten (famylje)|tuorrebouten]] (''Typhaceae'') | Skaai= [[tuorrebouten (skaai)|tuorrebouten]] (''Typha'') | Wittenskiplike namme= Typha angustifolia | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''lytse tuorrebout''' of '''lytse bollepyst''' (''Typha angustifolia'') is in soarte út de famylje fan de [[tuorrebouten (famylje)|tuorrebouten]]. De lytse tuorrebout komt foar oan wâlkanten, op sompen en yn [[reid]]lannen en is geskikt om yn middelgrutte of grutte [[fiver]]s te plantsjen. Dizze soarte hat slanker blêd as syn grutte broer, de [[grutte tuorrebout]] (''Typha latifolia''). Yn hichte ûntrint de lytse tuorrebout de grutte net safolle. In hichte fan twa meter is berikber. Yn juny/july bloeie alle soarten tuorrebouten mei manlike en froulike ljochtbrune [[ier (bloeiwize)|ieren]], dêr't de blommen oan sitte. By rypheid binne de froulike ieren gieleftich oant grieneftich. De froulike blommen sitte ûnder de strampels fan de lytse skutblêden. == Sjoch ek == [[List fan planten]] == Keppeling om utens == *{{Soartebank|2737|Lytse tuorrebout}} {{CommonsBalke|Typha angustifolia}} {{DEFAULTSORT:Litse tuorrebout}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Tuorrebout (famylje)]] [[Kategory:Wetterplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yndia]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Eksoat yn Yndoneezje]] 7uh4fia0vs6m4kfh0x8v0r03xf5tah3 0 11275 1234521 1176935 2026-07-09T23:41:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234521 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = finnestikel | Ofbyld= [[File:Cirsium arvense - põldohakas.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[hynsteblomeftigen]] (''Asterales'') | Famylje= [[hynsteblommen (famylje)|hynsteblommen]] (''Asteraceae'') | Skaai= [[stikels (skaai)|stikels]] (''Cirsium'') | Wittenskiplike namme= Cirsium arvense | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L.]]) Scopoli, 1772 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''finnestikel''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Cirsium arvense'') is de stikel dy't yn Nederlân it meast foarkomt. {{stobbe|plant}} == Sjoch ek == * [[List fan planten]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Hynsteblom (famylje)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn Alaska]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Bermuda]] [[Kategory:Eksoat yn Brazylje]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Grienlân]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Yslân]] [[Kategory:Eksoat yn Japan]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]] [[Kategory:Eksoat yn Sina]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Eksoat yn Yndoneezje]] o4dx5u4p16ne6nlyvg173h4ajnfn979 0 11662 1234405 1177051 2026-07-09T12:48:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234405 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=giele luzerneflinter |Ofbyld= [[File:Colias hyale2 2006-08-18.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[wytflinters]] (''Pieridae'') |Skaai= [[luzernefinters]] (''Colias'') |Wittenskiplike namme= Colias hyale |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''giele luzerneflinter''' (''Colias hyale'') is in soarte yn it skaai fan de [[luzerneflinters]] (''Colia''). == Foarkommen == In seldsume [[trekflinter]] dy’t yn wikseljende oantallen per jier yn [[Nederlân]] sjoen wurdt. De oantallen wurde de lêste jierren minder. Oant juny wurde measte giele luzerneflinters sjoen yn [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]. Dernei wurde hja mear ferspraat oer it hiele lân oantroffen. == Flinter == De wjuklingte is likernôch 20 oant 25 mm. De boppekant fan de wjuk is spits mei in donkere tekening. De grûnkleur fan de mantsjes is ljocht grieneftich giel. De Giele Luzerneflinter rêstet noait út mei sprate wjukken. <gallery mode=packed heights="160px"> (MHNT) Colias hyale - Novy Jicin Moravie Czech Republic - male dorsal.jpg|''Colias hyale'' ♂ (MHNT) Colias hyale - Novy Jicin Moravie Czech Republic - male ventral.jpg|''Colias hyale'' ♂△ </gallery> == Fleantiid == De earste flinters wurde sjoen yn maaie en juny. De neikommelingen derfan fleane fan july ôf. == Rûp == De rûpen wurde sjoen fan heal juny ôf. Op plakken dêr't de flinter sjoen wurdt oerwinteret de soarte as [[healwaaks rûp]]. De rûp fret fan de [[Luzerne]], [[Wikje]] en [[Klaver]]. [[Ofbyld:Colias hyale 0001.jpg|center|400px]] == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Luzerneflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] mtb2zxgscdb1huubqg3839et72vaq07 0 11695 1234449 1177206 2026-07-09T13:24:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234449 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=sprakelhoutblaujurkje |Ofbyld= [[File:Holly blue butterfly (Celastrina argiolus) female.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[beamblaujurkjes]] (''Celastrina'') |Wittenskiplike namme= Celastrina argiolus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''sprakelhoutblaujurkje''' (''Celastrina argiolus'') is in flintersoarte yn it skaai fan de [[beamblaujurkjes]] (''Celastrina''). == Foarkommen == De flinter komt hiel algemien yn [[Nederlân]] foar. It is dan ek in algemiene [[stânflinter]]. [[Ofbyld:Celastrina.argiolus.2001.10.08.jpg|left|230px|thumb|It sprakelhoutblaujurkje.]] Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ''net bedrige''. == Flinter == De foarwjuklingte is ûngefear 14 mm. De boppekant fan de wjukken is by de mantsjes wetterich blau mei ljochte swarte rânen. By it wyfke is dizze râne breder. De ûnderkant fan de wjukken is sulver mei lytse swarte plakken. De efterwjuk hat gjin eachplakken en gjin sturtsje. De flinters frette daudrippen, sappen fan bliedzjende beammen en nektar. De flinter fleant heech yn strûken of beammen. == Fleantiid == De flinter is fan begjin maart ôf oant ein juny te sjen. De twadde generaasje tusken heal juny oant oktober. It sprakelhoutblaujurkje fljocht yn twa en soms yn trije generaasjes. == Rûp == Jonge rûpen ite foaral knoppen of de fruchten fan de plant. Gruttere rûpen frette ek wol de blêden. De soart oerwinteret as healwaaksrûp tusken de blêden. De rûp fret fan de [[hûnemigershout]], [[stikelhout]], [[hulst (plant)|hulst]], [[klimop]], [[biezemheide]], [[kattesturt]] en de [[flinterstrúk]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Beamblaujurkje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] dgb1eug7a1tx8cpxhycdfo8d0brirc0 0 11718 1234439 1177154 2026-07-09T13:16:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234439 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=oranje sâneachje |Ofbyld= [[File:Pyronia tithonus.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[oranje sâneachjes]] (''Pyronia'') |Wittenskiplike namme= Pyronia tithonus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''oranje sâneachje''' ''(Pyronia tithonus)'' is in flintersoarte yn it skaai fan de [[oranje sâneachjes]] (''Pyronia''). == Foarkommen == It Oranje Sâneachje is algemiene [[stânflinter]]. De flinter komt yn twa ferskillende gebieten foar. Yn it noardeasten fan [[Nederlân]] en in it suden fan Nederlân. Dêr tuskenyn wurdt de flinter hast net sjoen. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinters as no net bedrige. == Fleantiid == De flinter fleant fan begjin juny ôf, oant ein augustus. De flinter fleant altyd in ien generaasje. == Flinter == De wjuklingte fan de flinter is likernôch 16 oant 20 mm lang. De boppekant fan de wjukken is oranje mei brune brede rânen. Yn de wjukpunt sit in swart plakje mei twa witte streekjes deryn. It mantsje hat in grutte swarte geurstreek op de foarwjukken. De flinter is lang dwaande om te sinnebaden. Se sitte dan mei sprate wjukken op strûken, beammen of planten. <gallery mode=packed> Pyronia tithonus MHNT CUT 2013 3 32 Balma male dorsal.jpg|♂ Pyronia tithonus MHNT CUT 2013 3 32 Balma male ventral.jpg|♂ △ Pyronia tithonus MHNT CUT 2013 3 32 Balma female dorsal.jpg| ♀ Pyronia tithonus MHNT CUT 2013 3 32 Balma female ventral.jpg| ♀ △ </gallery> == Rûp == De rûp oerwinteret as in [[healwaaks rûp]] yn in gerspôle. De rûp fret fan ferskillende soarten gers. [[Ofbyld:Pyronia tithonus02.jpg|300px|center]] == Sjoch ek == {{Commonscat|Pyronia tithonus|Oranje Sâneachje}} * [[List fan flinters]] {{DEFAULTSORT:Oranje saneachje}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Aureliaflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] obvpjc3tni77cjfkeg6akzaro5zzzp7 0 11789 1234446 1177202 2026-07-09T13:22:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234446 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=sompeparlemoerflinter |Ofbyld= [[File:Marsh fritillary (Euphydryas aurinia) male.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[damboerdflinters]] (''Euphydryas'') |Wittenskiplike namme= Euphydryas aurinia |Beskriuwer, jier= [[Siegmund Adrian von Rottemburg|Rottemburg]], 1775 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''sompeparlemoerflinter''' (''Euphydryas aurinia'') is in [[flinter]]soarte yn it skaai fan de [[damboerdflinters]] (''Euphydryas''). == Foarkommen == De sompeparlemoerflinter stiet op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] oanjûn as ferdwûn yn Nederlân. It is dan ek in beskerme soart. De lêste populaasje is yn [[1982]] ferdwûn. Dizze populaasje wie flakby [[Utert (stêd)|Utert]]. De flinter hâldt fan skrale fochtige greiden. Ek hâlde se fan de blaugerzen. De flinter is tige algemien yn Sintraal- en Súd-Jeropa. == De flinter == De wjuklingte is likernôch 16 oant 22 mm. De boppekant fan de wjukken is swart mei oranje plakken. Dizze oranje plakken kinne op ferskillende manieren oardere wêze. Yn de binnenkant fan de wjukken hawwe de oranje plakken giele stipkes. Op de bûtenkant fan de wjukken hawwe de oranje plakken swarte stipkes. <gallery mode=packed> Euphydryas aurinia MHNT CUT 2013 3 26 Clermont le Fort Dorsal.jpg|Sompeparlemoerflinter Euphydryas aurinia MHNT CUT 2013 3 26 Clermont le Fort Ventral.jpg|△ Sompeparlemoerflinter </gallery> == Fleantiid == De flinter fleant fan begjin maaie oant heal juny. De flinter fleant altyd yn ien generaasje. De flinters wurde hast noait sjoen at se nektar drinke. De mantsjes sykje daliks in wyfke. == Rûp == De rûp oerwinteret yn in speanzelsnest. De ferpopping bart yn de fegetaasje. De aaikes wurde yn grutte oantallen ôfset op de blêden fan de [[weardplant]]. De rûp fret: [[blauwe knoop]], [[druvekrûd]]. [[Ofbyld:Euphydryas aurinia beckeri.jpg|thumb|right|250px]] == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Aureliaflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] or9wr8dger4829jjtiipcw5mdwyyiv4 0 11874 1234420 1140399 2026-07-09T13:02:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234420 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=kalkgerslângroukopke |Ofbyld= [[File:Red-underwing skipper (Spialia sertorius).jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[groukopflinters]] (''Hesperiidae'') |Skaai= [[spikkelbûnte groukopkes]] (''Spialia'') |Wittenskiplike namme= Spialia sertorius |Beskriuwer, jier= [[Johann Centurius Hoffmannsegg|Hoffmannsegg]], 1804 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''kalkgerslângroukopke''' (''Spialia sertorius'') is in soarte yn it skaai fan de [[spikkelbûnte groukopkes]] (''Spialia''). == Foarkommen == It kalkgerslângroukopke is as [[stânflinter]] út [[Nederlân]] ferdwûn. Der hat lange tiid in populaasje west yn [[Súd-Limburch]] mar dizze is jammer genôch útstoarn. De meast tichtbye populaasje is yn it [[Belgje|Belgyske]] diel fan de [[Faalskerberch]]. In ein fan Nederlân is dat net fuort. Der is dan ek noch altyd hoop dat de flinter wer yn Limburch komt. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet dizze flinter as ''ferdwûn''. Om utens komt er lykwols noch rûnom foar. == Flinter == De wjuklingte is likernôch 11 mm. Flinters dy’t krekt út de [[Chrysalis|pop]] komme kist goed werkenne oan de reade ûnderkant fan de wjukken. Flinters dy’t al in pear dagen fleane hawwe dizze reade ûnderkant net mear. Op de foarwjuk oan de foarkant binne in pear wite plakken. <gallery mode=packed> (MHNT) Spialia sertorius - Bossey, Haute-Savoie, France - male dorsal.jpg|''Spialia s. sertorius'' ♂ (MHNT) Spialia sertorius - Bossey, Haute-Savoie, France - male ventral.jpg|''Spialia s. sertorius'' ♂ △ </gallery> === Fljochtiid === De flinter fljocht fan begjin maaie ôf oant ein juny. De flinter fljocht faak yn ien generaasje, soms yn twa. == Rûp == De [[Flinteraai|aaikes]] wurde ien foar ien ôfset op de [[weardplant]]. De [[lytse pimpernel]] is de plant wêr't de rûpen fan ite. De rûp oerwinteret as [[healwaaks rûp]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Groukopflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] bkesd23jd6vnynyov08cztwv1mii080 0 11884 1234457 1171605 2026-07-09T13:33:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234457 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=swartstippelige parlemoerflinter |Ofbyld= [[File:Boloria.selene.1.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[hoedersparlemoerflinters]] (''Boloria'') |Wittenskiplike namme= Boloria selene |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''swartstippelige parlemoerflinter''' (''Boloria selene'') is in soarte yn it skaai fan de [[hoedersparlemoerflinters]] (''Boloria''). == Foarkommen == De swartstippelige parlemoerflinter is seldsume [[stânflinter]]. Hy komt foar op de grins fan de [[provinsje]]s [[Súd-Hollân]] en [[Utert (provinsje)|Utert]]. Ek komt de flinter foar yn [[Fryslân]] en ek op [[Skylge]]. Der is in populaasje yn [[Oerisel]]. Yn [[1993]] is de soarte útsetten yn it natuergebiet [[De Meie]]. Der hat him in selsstannige populaasje ûntwikkele. Yn [[2001]] is in populaasje útsetten by [[Ilperfjild]]. Dy populaasje hat it net rêden. De flinter hâldt fan wiete, skrale greiden mei blomrike healannen. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|reade list]] stiet de flinter as ''bedrige''. == Flinter == De wjuklingte is 18 oant 22 mm. De boppekant fan de wjukken is oranje mei swarte plakken en stippen. De ûnderkanten fan de wjukken binne mei in soad kontrast tekene. Alle plakken yn de middenbân binne giel of sulver. <gallery mode="packed"> Boloria selene MHNT CUT 2013 3 21 Sornac Dos.jpg|Swartstippelige parlemoerflinter Boloria selene MHNT CUT 2013 3 21 Sornac Ventre.jpg| △ Swartstippelige parlemoerflinter </gallery> === Fleantiid === De flinter fljocht yn twa generaasjes. De earste generaasje fljocht fan maaie ôf oant heal juny. De twadde generaasje fljocht fan heal juny ôf oant heal septimber. De flinters binne de hiele dei aktyf. == Rûp == De rûp oerwinteret as [[healwaaks rûp]]. De [[pop|ferpopping]] fynt plak oan in stâle leech yn de fegetaasje. De weardplant fan de rûp is it [[Moerasfioeltsje]], [[Hûnsfioeltsje]] en it [[Dúnfioeltsje]]. [[Ofbyld:Boloria.selene.2.jpg|thumb|right|300px]] == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Hoedersparlemoerflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] ez66ynllb8vjznyjobrt8z4y0qr2uuv 0 12063 1234402 1177042 2026-07-09T12:45:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234402 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=fjildparlemoerflinter |Ofbyld= [[File:Melitaea cinxia (3722394380).jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[echte plakflinters]] (''Melitaea'') |Wittenskiplike namme= Melitaea cinxia |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''fjildparlemoerflinter''' (''Melitaea cinxia'') is in flintersoarte yn it skaai fan de [[echte plakflinters]] (''Melitaea''). == Foarkommen == De fjildparlemoerflinter is sûnt [[1995]] yn [[Nederlân]] ferdwûn as [[stânflinter]]. Dochs wurdt de flinter yn [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] sa út en troch sjoen. De fjildparlemoerflinter hâldt fan krûdige, skrale greiden. It lân moat rommelich wêze. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as slim bedrige, mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar. == Fleantiid == De flinter fljocht fan heal maaie oant heal juny. De flinters fleane allinnich as de sinne skynt. Se binne faak te sjen by plakken mei in soad nektar. Fljocht altyd yn 1 generaasje. == Flinter. == De wjuklingte is likernôch 16 oant 21 mm. De boppekant fan de wjukken is by de mantsjes oranje brún. It wyfke hat mear plakken op de wjukken. De ûnderkant fan de wjukken binne krêmkleurich mei oranje streken en swarte plakken. <gallery mode=packed> Melitaea cinxia MHNT CUT 2013 3 27 Avilly-Saint-Léonard dorsal.jpg|Fjildparlemoerflinter Melitaea cinxia MHNT CUT 2013 3 27 Avilly-Saint-Léonard ventral.jpg| △ Fjildparlemoerflinter Melitaea cinxia chenille.JPG| </gallery> == [[Rûp]] == De [[Flinter Aai|aaikes]] wurde yn groepkes troch it wyfke ôfset. Sy docht dat op in lytse [[weardplant]], lizzend ûnder in blêd. De rûp oerwinteret as in [[healwaaks rûp]]. Se oerwinterje yn groepkes yn speazelnesten. It [[Chrysalis|ferpopkjen]] fynt plak yn de dichte fegetaasje. De rûp fret fan de [[smelle weegbree]]. [[Ofbyld:Melitaea.cinxia.1.jpg|thumb|right|300px| [[Charaxes eurialus]]]] == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Echte plakflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] ab86qh8pyfx68riw0cr6bwincbgubdz 0 12149 1234434 1177135 2026-07-09T13:11:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234434 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=lytse swartstreekwytflinter |Ofbyld= [[File:Pieris napi(Bielinek bytomkowiec).JPG|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[wytflinters]] (''Pieridae'') |Skaai= [[koalfinters]] (''Pieris'') |Wittenskiplike namme= Pieris napi |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''lytse swartstreekwytflinter''' ''(Pieris napi)'' is in flintersoarte yn it skaai fan de [[koalflinters]] (''Pieris''). == Foarkommen == De lytse swartstreekwytflinter is in tige algemiene [[stânflinter]]. Hy komt oer it hiele lân ferspraat foar. De lytse swartstreekwytflinter hâldt fan fochtige greiden en boskrânen. Ek komme se foar yn tunen, parken en op de heide. Se hawwe in foarkar foar wiete plakjes. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|reade list]] stiet de flinter as no net bedrige. == Fleantiid == De flinter fleant fan begjin maaie oant begjin juny. De twadde en tredde generaasje oerlaapje elkoar. Dy generaasjes fleane fan heal juny ôf oant heal septimber. == Flinter. == De wjuklingte is likernôch 20 oant 24 mm. De ieren op de efterwjuk binne griis grien. It swarte plak op de foarwjuk punt rint nei ûnderen ta. Op de boppekant fan de foarwjuk sit in swart plak. It mantsje hat ien plak en it wyfke hat twa plakken. <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Pieris napi napi - Foret de Bouconne, France - male dorsal.jpg |''Pieris napi'' ♂ (MHNT) Pieris napi napi - Foret de Bouconne, France - male ventral.jpg|''Pieris napi'' ♂ △ (MHNT) Pieris napi napi - Foret de Bouconne, France - female dorsal.jpg |''Pieris napi'' ♀ (MHNT) Pieris napi napi - Foret de Bouconne, France - female ventral.jpg|''Pieris napi'' ♀ △ </gallery> == [[Rûp]] == De rûp oerwinteret as in [[Chrysalis|pop]]. Dy pop hinget faak oan in stien of takke. De [[weardplant]]en fan de rûp binne foaral Sipelkrûd, de Pinksterblom en krúsblommigen lykas koal. [[Ofbyld:Pieris.napi.female.jpg|thumb|300px|center|In wyfke]] == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] {{DEFAULTSORT:Litse swartstreekflinter}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Koalflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] ivaqj3zihnxr7mqa5prkjv5c7xobemw 0 12175 1234418 1177100 2026-07-09T13:00:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234418 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=ikeflinter |Ofbyld= [[File:Neozephyrus quercus-08 (xndr).jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[ikeflinters]] (''Neozephyrus'') |Wittenskiplike namme= Neozephyrus quercus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''ikeflinter''' of '''gewoane ikeflinter''' (''Neozephyrus quercus'', syn. ''Favonius quercus'') is in soarte yn it skaai fan 'e [[ikeflinters]] (''Neozephyrus''). == Foarkommen == De flinter is in algemiene [[stânflinter]]. Dôchs wurdt de flinter net faak sjoen. De flinter is te finen op keale sângrûn en foaral yn de dunen. De flinters frette foaral [[huningdauwe]]. Moarns betiid komt de flinter nei ûnderen om te drinken fan de fochtige grûn of fan 'e dauwe. De flinter fljocht jûns let heech yn de beam krunen fan ikelbeammen. Dêrom wurde se net in soad sjoen en dat wylst der bytiden hiel wat omspane yn mar in pear beammen. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ''net bedrige''. == Flinter == De flinter is likernôch 16 mm lang. De mantsjes hawwe in pearseftige glâns op de efter- en de foarwjukken. It wyfke hat swarteftige efterwjukken. Oan de efterkant fan de wjukken hawwe sawol de mantsjes as de wyfkes in lyts sturtsje. === Fljochtiid === De flinter fljocht fan mids july oant ein augustus. De fljocht fleant altyd yn ien generaasje. == Rûp == Jonge [[rûp]]en boarje harsels yn de knop fan in blêd. Gruttere rûpen sitte yn speanzelnesten. En frette foaral yn de nacht. It [[Chrysalis|ferpopkjen]] bart yn in losse kokon. De rûp oerwinteret as in [[Flinter Aai|aaike]] by in knop oan de ein fan in takke. De [[weardplant]] fan de flinter is de [[ikebeam]] en dan foaral de [[simmeriik]]. <gallery mode=packed heights=150px style="text-align:left"> File:Neozephyrus quercus-04 (xndr).jpg| File:Neozephyrus quercus - Thécla du chêne - Femelle - MNHT.jpg| </gallery> == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Ikeflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] kp87ebg19xycpx1ayky5uvxdx5xkqg8 0 13794 1234409 1171631 2026-07-09T12:51:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234409 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=griis elfke |Ofbyld= [[File:Hoary elfin Callophrys polios 7801458 2017-06-03.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[elfkes (skaai)|elfkes]] (''Callophrys'') |Wittenskiplike namme= Callophrys polios |Beskriuwer, jier= [[John Hawley Cook|Cook]] & [[Frank E. Watson|Watson]], 1907 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart= }} It '''griis elfke''' (''Callophrys polios'') is in flintersoarte út [[Noard-Amearika]] yn it skaai fan de [[elfkes (skaai)|elfkes]] (''Callophrys''). == Foarkommen == It griis elfke hâldt fan wylde krûdeftige greiden. Ek wurde se wol sjoen oan de râne fan it bosk. Mantsjes sykje in plakje op om op syk te gean nei wyfkes. Se sitte faak op in blêd ûnder oan de beam. == Flinter == De wjuklingte is ûngefear 25 mm. De boppekant fan de wjukken binne oranje brún. De ûnderkant fan de wjukken binne donker brún. Oan de ein fan de wjukken feroaret de kleur fan brún nei griiseftich. Oan de wjukken is gjin sturt. === Fljochtiid === De flinter fljocht fan ein april ôf oant juny. De flinter fljocht altyd yn ien generaasje. == Rûp == De [[Flinteraai|aaikes]] lizze allinnich op de [[weardplant]]. De rûp oerwintert as [[healwaaks rûp]]. De rûp fret fan de [[berendruf]]. == Sjoch ek == * [[list fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Elfke (flinter)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] 7i6axumrcmhfsne8pbd9tg8pqv98cvu 0 13796 1234403 1171629 2026-07-09T12:46:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234403 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=foarjiersblaujurkje |Ofbyld= [[File:Celastrina ladon 03745.JPG|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[reachwjukflinters]] (''Lycaenidae'') |Skaai= [[beamblaujurkjes]] (''Celastrina'') |Wittenskiplike namme= Celastrina ladon |Beskriuwer, jier= [[Pieter Cramer|Cramer]], 1780 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''foarjiersblaujurkje''' (''Celastrina ladon'') is in flintersoarte yn it skaai fan de [[beamblaujurkjes]] (''Celastrina''). == Foarkommen == It foarjiersblaujurkje komt foar yn 'e hiele [[legere 48 steaten]] fan 'e [[Feriene Steaten]]. Ek komt de flinter foar yn [[Kanada]] en yn it suden, bygelyks yn [[Kolombia]] en [[Meksiko]]. Se hâlde fan wiete gebieten mei beammen. Se komme faak foar oan de râne fan in bosk. == Flinter == De wjuklingte is ûngefear 24 mm. De foarjier generaasje is ljochtblau en de simmer generaasje is wyt fan kleur. Yn it foarjier hat it wyfke oan de úteinen fan de wjukken swarte rântsjes. De flinter hellet faak [[nektar]] út de [[sideplant]], de [[brem]] en [[wylde liguster]]. == Fljochtiid == De flinter fljocht yn ferskillende generaasjes troch. Se fleane fan jannewaris oant oktober. Hoe noardliker hoe minder faak dat der ferskillende generaasjes binne. Ek is de fljochtiid dan minder lang. == Rûp == De [[rûp]] fret fan in soad ferskillende [[waerdplant|weardplanten]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] == Keppeling om utens == * {{Wikisoarten|Celastrina argiolus ladon}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Beamblaujurkje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] bw553vu7c3o0xpgdi307dmxcroofpd4 0 16698 1234604 1193968 2026-07-10T06:18:12Z Hurkonides 5270 1234604 wikitext text/x-wiki '''Nanne Kalma''' ([[Amersfoart]], [[15 oktober]] [[1949]]) is yn de [[folk]]muzyk in multy-ynstrumintalist en komponist. Hy waard grutbrocht yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Hy die mei oan de groepen ''Pugh’s Place'', ''Farmers Union'', [[Irolt]], ''De Peerelaar'', Kajto, Kat yn ’t Seil, Liereliet en it duo Nanne & Ankie / Nan'n Ankie. Hy is ûnderskieden mei de [[Fryske Anjer]] en beneamd ta [[Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau]]. == Pugh’s Place == Yn 1964 kaam hy foar it earst yn oanrekking mei de [[The Beatles|Beatles]] dy't in soad yndruk op him makken. Hy rjochtet dan syn earste band '''The Example''' op mei syn maten Jan van der Heide, Hans Kerkhoven, Jan Ottevanger en George Snijder. Yn de rin fan 1965 begjinne se mei optreden. Under ynfloed fan de psychedelyske ûntwikkelingen yn de popmuzyk wurdt de namme letter feroare yn [[Pugh's Place]]. It giet de band foar de wyn. Yn it earstoan spilen se benammen yn Fryslân, mar al gau wurde se frege yn it hiele lân. De muzykstyl ûntwikkelt him ûnder ynfloed fan benammen de Ingelske popmuzyek. Groepen as [[Spooky Tooth]], [[Traffic (band)|Traffic]] en letter benammen [[Yes (band)|Yes]] wurde grutte foarbylden. De groep wurdt opmurken by de lanlike omroppen en mei [[Boudewijn de Groot]] as producer wurde de single 'Nothing Is Real Here' en de lp 'West One' opnommen. Der wurde plannen makke foar in twadde lp, mar yn [[1970]] moat der in kar makke wurde tusken stúdzje en optreden as beropsband. It blykt eins net mooglik om troch te gean as amateurband. Nei dagenlang oerlis dielt de groep Boudewijn de Groot mei dat de twadde lp der net komt en dat de band stoppet. == Farmers Union == Nanne Kalma wol wat oars, eas mei in leger lûdsfolume. Hy komt in oanrekking mei Piet Kok en [[Sido Martens]], dy't beide mei folkmuzyk dwaande binne. Mei harren en sjongster Liedwien van der Veer begjint hy yn 1972 de folkgroep [[Farmers Union]]. As Nanne Kalma kennis nimt fan de Flaamske groep Rum dy't yn it Flaamsk sjongt, beslút hy syn folgjende projekt yn syn eigen taal te dwaan. Farmers Union moat om ferskillende redenen earder stopje as ferwachte. Eigentlik bestiet de band mar in jier. == Irolt == Nanne Kalma begjint te ûndersykjen op hokker wize hy yn it [[Frysk]] of yn it Nederlânsk wurkje kin. Hy siket tradisjonele Fryske lietsjes dy't yn de styl fan de Ingelske groepen [[Steeleye Span]] en [[Fairport Convention]] bewurke wurde kinne. Hy fynt dy ferskes net en beslút dêrom dy ferskes sels te meitsjen. Hy freget in tal befreone dichters om teksten foar him te skriuwen. Tegearre mei syn freondinne [[Inez Timmer]] makket hy in plan foar in studioprojekt. Mei in oantal freonen meitsje se yn 1975 in folkrock-lp yn it Frysk. De studiogroep neame se [[Irolt]] en de plaat hjit 'De Gûdrûn Sêge'. It blykt de earste plaat yn in styl te wêzen yn it Frysk en de útwurking by it publyk is geweldich. Der wurde yn it hiele lân tûzenen eksemplaren fan ferkocht en it stimulearret in soad oaren om ek yn it Frysk te sjongen. Der komme oanfragen om op te treden mei Irolt en sa ûntsteane der yn de rin fan de jierren wikseljende formaasjes om Nanne Kalma en Inez Timmer. Ze nimme yn totaal 7 lp's op. == De Peerelaar == Yn de jierren 80 begjint Inez Timmer mear en mear belangstelling te krijen foar jazz en musicalmuzyk en giet se studearjen oan it konservatorium yn Hilversum. Ein 1985 wurdt Nanne Kalma frege troch Marita Kruijswijk en Marian Nesse om ta te treden ta de folkgroep [[De Peerelaar]]. Hy beslút dat te dwaan. Ek oare Irolt-leden dogge der dingen by en it begjint hieltiten lestiger te wurden om repetysjemominten te finen en om optredens oan te nimmen. Nanne Kalma wol net dat Irolt in slomjend bestean lieden giet en stelt út oan de oaren om te stopjen. Sa wurdt yn 1987 op it folkfestival Tsjoch 10 yn Snits het ôfskiedskonsert fan Irolt jûn. == Kajto en Kat yn ’t Seil== [[File:Kajto.jpg|thumb|left|Ankie van der Meer, Marian Nesse, Marita Kruijswijk]] Al rillegau wurde nei it ôfskiedsoptreden fan Irolt nije linen sichtber. Ek Ankie van der Meer giet meispyljen yn De Peerelaar. Nei in toernee yn Hongarije, wêr't se gjin oankundigingen dwaan koenen yn Frânsk, Dútsk, Ingelsk, Nederlânsk of Frysk, giet Ankie fan der Meer [[Esperanto]] learen. Nei it ôfskiedskonsert fan Irolt freget se Nanne Kalma, hoe't hy it fine soe om muzyk te meitsjen yn it Esperanto. Hy fynt dat tige ynspirearjend en yn 1987 set hy de earste Esperanto-teksten op muzyk. Se freegje Marita Kruijswijk en Marian Nesse om mei te dwaan en sa krijt de groep in twadde namme: [[Kajto]]. Omdat it repertoire fan de groep hieltyd mear in mingfoarm wurdt en se in soad yn it maritime sirkwy spylje, brûke se ek foar De Peerelaar in oare namme: [[Kat yn 't Seil]]. === Earste Esperanto-cd fan de wrâld === Yn 1989 presintearret [[Kajto]] yn [[Brighton]] de earste cd yn it Esperanto fan de wrâld. De groep wurdt yn binnen- en bûtenlân frege om spyljen te kommen. Ek Kat yn 't Seil wurdt rûnom frege. Sa reizget en spilet de groep in allerlei lannen, net allinnich yn Jeropa mar ek yn Noard-Amearika, de iene kear as Kajto, de oare kear wer as Kat yn 't Seil. == Liereliet == Yn it Esperanto en yn it Frysk en Nederlânsk komme der fan [[Kajto]] en [[Kat yn ’t Seil]] yn de rin fan de jierren in protte cd's út, soms yn kombinaasje mei de groep [[Liereliet]]. Liereliet is in [[a capella|a-capella]]groep, dy't ûntstien is by it lyksa neamde evenemint yn [[Warkum]]. Nanne en Ankie binne fêste leden fan dizze groep. Se trede eins allinnich yn it bûtenlân op en binne jierrenlang fêste gasten op de grutte festivals yn [[Douarnenez]], [[Brest (Frankryk)|Brest]] en [[Paimpol]] yn [[Bretanje (regio)|Bretanje]]. Yn 2002 beslút de groep te stopjen en gjin útnûgings mear oan te nimmen. De namme Liereliet, oait op fersyk fan Nanne betocht troch skriuwer [[Hylke Speerstra]], bliuwt trochlibjen yn 'Liereliet - Warkum', sûnt 2008 de namme foar it Ynternasjonale Festival fan Maritime muzyk dêr. == Nanne & Ankie / Nan'n Ankie == Sûnt ein jierren 90, groeit der by Nanne Kalma en Ankie van der Meer de behoefte om wer mear mei Fryske teksten oan de slach te gean. Se beslute as duo [[Nanne & Ankie]] muzyk te meitsjen, op te treden en cd's op te nimmen. Se ferbreedzje harren terrein en sette teksten fan de Australyske skriuwer [[Michael Roads]] op muzyk en nimme dat op. Se betinke, sa't se dat neame, lietferhalen mei faak in histoaryske eftergrûn. Se reizgje wer en trede in soad op yn it bûtenlân, oant yn Amearika en Austraalje ta. == Festivalproduksjes == Neist it spyljen yn in allerlei groepen docht Nanne Kalma in soad op organisatoarysk mêd. Hy stie oan de basis fan it jierlikse [[Tsjoch]]-festival en de Feriening fan Fryske Folkmuzikanten: oant en mei Tsjoch 25 hat hy yn de festival-kommisje sitten. In soad fan syn ideeën sitte yn it jierlikse Festival fan Maritime Muzyk yn Warkum. Sûnt it begjin yn 1980 sit hy al yn dee organisaasje. Mei foar dit festival hat hy grutte muzykteaterproduksjes makke, lykas Van 't Schip Batavia, Kinkhoarns yn de Mist, Der lizze wurden yn de boat, Stoomôfblazen yn it Kraaienêst, De Reis nei de Wylde Kust, It Sulver fan de See en Henry Hudson en de Heale Moanne. In 2007 meitsje Nann'n Ankie in lietsjesprogramma ter gelegenheid fan it 75-jierrich bestean fan de [[Ofslútdyk]]. It is in opdracht fan it [[Suderseemuseum]] yn Inkhuzen. Dit programma, 'It Bern, Spylman en de Ofslútdyk', wurdt letter útwurke ta it teatrale konsertprogramma 'Dyk fol Muzyk'. == Prizen == Yn 2000 krijt hy fan Kommissaris fan de Keninginne [[Ed Nijpels]] de [[Fryske Anjer]] útrikt en yn it jier 2003 wurdt hy beneamd ta [[Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau]]. It binne bliken fan wurdearring foar syn bjusterbaarlike produksje, syn talleaze stimulearjende organisatoaryske aktiviteiten, syn bijdrage oan de ûntwikkeling fan en syn ynfloed op de Frysktalige muzyk, de Nederlânske maritime lietkultuer en de Esperanto muzykkultuer. Foar dat lêste krige hy, yn Dútslân, tegearre mei de aoare Kajto-leden yn 2005 de 'FAME Kultur-Premio' útrikt, de wichtichste kulturele priis yn de Esperanto-wrâld. == Boarnen == *[http://www.friespopnet.nl/artikelen.php?id=552 Ynterview op Frysk Popnet] <small>(deade keppeling)</small> == Keppeling om utens== * [https://www.tresoar.nl/literatuur/biografieen/64133b667611185f13bceb17 Ynformaasje op Sirkwy.] *[http://www.nanne-ankie.nl Webstee fan duo Nanne & Ankie] {{DEFAULTSORT:Kalma, Nanne}} [[Kategory:Nederlânsk muzikant]] [[Kategory:Nederlânsk folksmuzykartyst]] [[Kategory:Nederlânsk sjonger]] [[Kategory:Nederlânsk komponist]] [[Kategory:Frysk muzikant]] [[Kategory:Frysk folksmuzykartyst]] [[Kategory:Frysk sjonger]] [[Kategory:Frysk komponist]] [[Kategory:Sjonger yn it Frysk]] [[Kategory:Sjonger yn it Esperanto]] [[Kategory:Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1949]] 4ht8jigluiha6ehi8dbx7qga7a5r7ed 0 17121 1234556 1216274 2026-07-10T00:04:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234556 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= mistel | Ofbyld= [[File:Viscum album 2026 G1.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[sandelhouteftigen]] (''Santalales'') | Famylje= [[sandelhoutplanten (famylje)|sandelhoutplanten]] (''Santalaceae'') | Skaai= [[mistels]] (''Viscum'') | Wittenskiplike namme= Viscum album | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''mistel''' (''Viscum album'') is een wintergriene plant dy't yn beammen libbet. It is in heal[[parasyt]]: foar wetter en sâlten is hy ôfhinklik fan syn [[Gasthear (biology)|gasthear]]. De mistel wurdt ek "mistletoe", "fûgellym" neamd. Yn Nederlân is de plant [[List fan wetlik beskerme planten yn Nederlân|wetlik beskerme]]. [[Ofbyld:Kiefern-Mistel.jpg|thumb|left|225px|In fan in [[din]] ôfskuorde mistel. Goed is it ôfwarmeganisme fan de beam te sjen oan de woekeringen en de harslaach]] De mistel komt yn hiel Fryslân foar. De noardlike grins is net [[Súd-Limburch]] lykas algemien oannomd wurdt. Yn Súd-Limburch is hy frij algemien, mar yn de rest fan Nederlân minder. Yn Dútslân komt de mistel ek in soad foar, benammen yn appelbeammen. Yn Noard-[[Denemark]] is de mistel wol oantroffen yn in [[kletterbeam]]. De plant komt foar yn [[popelier]]en, (mar nea yn [[klapperbeam]]men), [[Appel (frucht)|appelbeammen]] en [[hagedoarn]]strûken. De wite bei-eftige frucht wurdt troch fûgels ferspraat. Se wurde opfretten yn de oksel fan in beamtûke, it died bliuwt lizzen en sprút út. De woartel groeit yn de beam. Siedden wurde net fertard en hawwe in kliemske laach, fandêr ek de namme '' fûgellym''. De siedden binne fergiftich. ===Kulturele betsjutting=== *Benammen by de jierwikseling wurdt de mistel as fersiering ophong. It ferhaal wol dat men immen dy't der ûnder stiet samar tútsje mei. *By de [[Kelten]] en [[Germanen]] wie de mistel in hillige plant, dy't yn harren magyske fruchtberheidsrituelen in grutte rol spile. Neffens [[Plinius de Aldere]] snied in yn it wyt klaaide [[druïde]] yn de midwintersearemony mei in gouden sikkel de mistel út de hillige iik. De ôfsniene plant mocht de grûn net reitsje en waard yn wite doeken opfong. Dêrnei slachte hy de offerbisten en dompele de mistel yn wetter dat dan as beskerming tsjin sykten en ûnheil brûkt waard. De offerjeften wienen bedoeld foar de geasten fan de fruchtberheid, lykas de goadinne [[Freya]]. [[Ofbyld:Picswiss VD-47-53.jpg|thumb|225px|left|Mistels]] *In de Skandinavyske mytology waard [[Baldr|Balder]] deade troch in pylkoerd makke fan in mistel. *De mistel stie as genêsmiddel bekend yn de krûdegenêskunde ([[Hippokrates fan Kos|Hippocrates]], [[Dodoens]]). Yn de antroposofy en de folksgenêskunde wurde de medisinale eigenskippen fan de mistel noch altyd brûkt. *De mistel wurdt oan de balken fan stâlen hong; dit wie om de heksen, spûken of nachtmerjes fuort te jeien en sa it fee fruchtber te hâlden. {{CommonsBalke|Viscum album}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Sandelhoutplant]] [[Kategory:Parasyt]] [[Kategory:Kryst]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yndia]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] 5x6c06lnnt3v0irlo7u93uzpziq75ni 0 18658 1234413 1177077 2026-07-09T12:57:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234413 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=hazze-eargroukopke |Ofbyld= [[File:Carcharodus lavatherae.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[groukopflinters]] (''Hesperiidae'') |Skaai= [[ûnechte spikkelbrune groukopkes]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Muschampia'') |Wittenskiplike namme= Muschampia lavatherae |Beskriuwer, jier= [[Eugen Johann Christoph Esper|Esper]], 1783 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} It '''hazze-eargroukopke''' (''Muschampia lavatherae'', foarh. ''Carcharodus lavatherae'') is in soarte yn it skaai fan de [[ûnechte spikkelbrune groukopkes]] (''Muschampia''), dêr't er nei yn [[2020]] nei [[DNA|DNA-ûndersyk]] hinne oerpleatst is út it skaai fan 'e [[echte spikkelbrune groukopkes]] (''Carcharodus''). == Foarkommen == Yn [[Nederlân]] komt de flinter net foar. De flinter komt wol foar yn [[Spanje]], súdlik [[Frankryk]], [[Itaalje]] de [[Balkan]] en [[Grikelân]]. Hy fljocht fan 200 oant 1600 meter heech. De flinter hâldt fan drûge soere greiden. De flinter is it leafst op plakken mei in soad blommen. De populaasjes binne oer it generaal lyts. As it waarm is sykje de flinters plakken mei fochtige grûn om dêr te drinken. == Fleantiid == De flinter fljocht yn maaie, juny en july. == De flinter == It hazze-eargroukopke ûnderskiedt him fan oare groukopkes troch de griene glâns op de boppekant fan de wjukken en it lichem. == De rûp == De [[Flinteraai|aaikes]] wurde ien foar ien ôfset op de blêden fan stachys soarten. De lytse rûpen meitsje spinsels mei blêden wêrûnder se ûnder it iten skûlje. Earst libje de rûpen fan de siedden fan de weardplant, letter ite se ek de blêden. Se oerwinterje yn it tredde of fjirde stadium as larve. De ferpopping fynt plak oan de ûnderkant fan de [[weardplant]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Groukopflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] l6tvfa6d3fla769lp07y74w606zeyxi 0 18764 1234436 1173385 2026-07-09T13:13:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234436 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=monarchflinter |Ofbyld= [[File:Monarch In May.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[monarchflinters]] (''Danaus'') |Wittenskiplike namme= Danaus plexippus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:MonarchDistribution2-3a.png|center|250px]] }} De '''monarchflinter''' (''Danaus plexippus'') is in soarte yn it skaai fan de [[monarchflinters]] (''Danaus''). == Foarkommen == De monarchflinter hat mar in pear populaasjes yn it suden fan [[Jeropa]]. Hy is ferneamd wurden om syn trekneigingen en kin as seldsume gast yn de kuststreken fan noardwest-Jeropa sjoen wurde. De populaasjes lizze op waarme oant tige waarme drûge plakken lykas eroazjeslinken. De flinter komt ek wol foar yn tunen en parken. De populaasjes binne lyts en libje yn 'e lânbougebieten. Se wurde mei útstjerren bedrige troch it gebrûk fan herbisiden en ynsektisiden, brânen en it stoarten fan ôffal. [[Ofbyld:Monarch caterpillar (2).jpg|180px|left|thumb||De [[rûp]] fan de Monarchflinter]] == Fljochtiid == De flinter fljocht fan begjin april oant ein septimber. Se fleane yn ferskillende generaasjes. == De rûp == Yn [[Spanje]] wurde [[Flinter Aai|aaikes]] ôfsetten op de [[Ascepias curassavica]], op de [[Kanaryske Eilannen]] ek op de [[Gomphocarpus fruticosus]]. De flinters plantsje harren yn meardere generaasje fuort. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Monarchflinter]] [[Kategory:Bedrige ynsekt]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Eksoat yn Amerikaansk-Samoä]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Brûnei]] [[Kategory:Eksoat yn de Azoaren]] [[Kategory:Eksoat yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Eksoat yn de Filipinen]] [[Kategory:Eksoat yn de Galapagoseilannen]] [[Kategory:Eksoat yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Eksoat yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Eksoat yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Eksoat yn East-Timor]] [[Kategory:Eksoat yn Fanûatû]] [[Kategory:Eksoat yn Fidzjy]] [[Kategory:Eksoat yn Frânsk-Polyneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Gibraltar]] [[Kategory:Eksoat yn Gûam]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Madeara]] [[Kategory:Eksoat yn Maleizje]] [[Kategory:Eksoat yn Mauritsius]] [[Kategory:Eksoat yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Eksoat yn Naurû]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Niûé]] [[Kategory:Eksoat yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Eksoat yn Reünion]] [[Kategory:Eksoat yn Samoä]] [[Kategory:Eksoat yn Sina]] [[Kategory:Eksoat yn Taiwan]] [[Kategory:Eksoat yn Tokelau]] [[Kategory:Eksoat yn Tonga]] [[Kategory:Eksoat yn Tûvalû]] [[Kategory:Eksoat yn Wallis en Fûtûna]] [[Kategory:Eksoat yn Yndoneezje]] 912p1nhih8nzqxl6hq3j0g9s598d01b 0 18786 1234428 1171620 2026-07-09T13:08:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234428 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=lytse apolloflinter |Ofbyld= [[File:Parnassius phoebus sacerdos BE-MK-3256e.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[paazjes]] (''Papilionidae'') |Skaai= [[echte apolloflinters]] (''Parnassius'') |Wittenskiplike namme= Parnassius phoebus |Beskriuwer, jier= [[Johan Christian Fabricius|Fabricius]], 1793 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart= }} De '''lytse apolloflinter''' (''Parnassius phoebus'') is in soarte yn it skaai fan de [[echte apolloflinters]] (''Parnassius''). == Foarkommen == De flinter komt yn [[Jeropa]] allinnich yn de [[Alpen]] foar. Yn de [[Frankryk|Frânske]], [[Itaalje|Italjaanske]], [[Switserlân|Switserske]] en [[Eastenryk]]ske Alpen. De flinter is tige seldsum yn [[Lychtenstein]] en [[Súd-Dútslân]]. De flinter fljocht tusken de 1200 en 2800 meter. De measte populaasjes binne te finen tusken de 1800 oant 2200 meter. De lytse apolloflinter fljocht yn de bergen foaral op fochtige plakken. Lykas by markes en of beekjes en plakken dy tydlik oerstreame. De flinter is bot efterútgien de lêste 25 jier. Se binne dan ek kwetsber. == Fljochtiid == De flinter fljocht fan begjin july ôf oant ein augustus. == De flinter == De flinter hat syn namme te danken oan de [[Grykske mytology|Grykske god]] [[Apollo (god)|Apollo]]. Apollo is ûnder oare de god fan it ljocht. <gallery mode=packed> Parnassius phoebus MHNT CUT 2013 3 6 Cervières (Hautes-Alpes) male dos.jpg|♂ Parnassius phoebus MHNT CUT 2013 3 6 Cervières (Hautes-Alpes) male ventre.jpg|♂ △ Parnassius phoebus MHNT CUT 2013 3 6 Arvieux female dos.jpg|♀ Parnassius phoebus MHNT CUT 2013 3 6 Arvieux female ventre.jpg|♀△ </gallery> == De rûp == De [[weardplant]] de ''[[Saxifraga aizoides]]'' groeit op plakken wêr't it fochtich is. It wyfke leit de [[Flinteraai|aaikes]] op de weardplant mar ek wol yn de buert derfan. De tige jonge [[rûp]]en oerwinterje yn it aai of der bûten as in [[healwaaks rûp]]. De folwoeksen rûpen binne dofswart mei op eltse side in rige oranjereade of giele plakken. Oan it begjin fan de simmer spinne se ûnderoan de waerdplant of op de grûn in kokon om harren dêryn te [[pop|ferpopkjen]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Ofbyld:Parnassius pheobus 2007-08-05 Schneeberg Austria.jpg|thumb|300px|center|In lytse Apolloflinter yn [[Eastenryk]]]] {{DEFAULTSORT:Litse apolloflinter}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Echte apolloflinter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] 05mzvvldc7pkeyssizn2ke8y246t0y6 0 19740 1234514 1176930 2026-07-09T23:36:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234514 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = blêdlok | Ofbyld= [[File:Allium ursinum0.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[asperzje-eftigen]] (''Asparagales'') | Famylje= [[narsissen (famylje)|narsissen]] (''Amaryllidaceae'') | Skaai= [[sipels (skaai)|sipels]] (''Allium'') | Wittenskiplike namme= Allium ursinum | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} '''Blêdlok''' (''Allium ursinum'') is in boskplant, dy't faak yn grutte groepen op fochtige fiedselrike boaiems fan [[leafbosk]]en foarkomt. Se hat it leafst koele bosken. Blêdlok is beskerme yn [[Nederlân]] en [[Belgje]]. De plant stiet dan ek op de [[List fan wetlik beskerme planten yn Nederlân]]. De plant bloeit yn de maitiid. De plant ferspriedet in [[sipel]]geur. [[Kat]]ten kinne net goed oer de geur en komme dêrom net gau yn in tún dêr't Blêdlok stiet. De Blêdlok is in [[stinzeplant]]. De blom hat wite stjerfoarmige blomkes. De stâle groeit rjocht omheech fanút in bol. De plant is mearderjierrich. == Gebrûk fan blêdlok == Farske blêden fan de Blêdlok soene weardefolle genêskrêftige stoffen hawwe dy’t mei it drûgjen ferlern gean. De blêden wurde faak brûkt yn salades, sop of kwark. <gallery> Image: AlliumUrsinum-bloem-hr.jpg|Blêdlok, blomkes Image: Allium ursinum8 ies.jpg|In fjild fol mei Blêdlok </gallery> == Sjocht ek == * [[List fan planten]] * [[List fan wetlik beskerme planten yn Nederlân]] {{DEFAULTSORT:Bledlok}} [[Kategory:Stinzeplant]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Sipel (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] 9rlvhkibqlmv3ai2cba7u7blgdc8b91 1234515 1234514 2026-07-09T23:37:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1234515 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = blêdlok | Ofbyld= [[File:Allium ursinum0.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[asperzje-eftigen]] (''Asparagales'') | Famylje= [[narsissen (famylje)|narsissen]] (''Amaryllidaceae'') | Skaai= [[sipels (skaai)|sipels]] (''Allium'') | Wittenskiplike namme= Allium ursinum | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} '''Blêdlok''' (''Allium ursinum'') is in boskplant, dy't faak yn grutte groepen op fochtige fiedselrike boaiems fan [[leafbosk]]en foarkomt. Se hat it leafst koele bosken. Blêdlok is beskerme yn [[Nederlân]] en [[Belgje]]. De plant stiet dan ek op de [[List fan wetlik beskerme planten yn Nederlân]]. De plant bloeit yn de maitiid. De plant ferspriedet in [[sipel]]geur. [[Kat]]ten kinne net goed oer de geur en komme dêrom net gau yn in tún dêr't blêdlok stiet. Blêdlok is in [[stinzeplant]]. De blom hat wite stjerfoarmige blomkes. De stâle groeit rjocht omheech fanút in bol. De plant is mearderjierrich. == Gebrûk fan blêdlok == Farske blêden fan de Blêdlok soene weardefolle genêskrêftige stoffen hawwe dy’t mei it drûgjen ferlern gean. De blêden wurde faak brûkt yn salades, sop of kwark. <gallery> Image: AlliumUrsinum-bloem-hr.jpg|Blêdlok, blomkes Image: Allium ursinum8 ies.jpg|In fjild fol mei Blêdlok </gallery> == Sjocht ek == * [[List fan planten]] * [[List fan wetlik beskerme planten yn Nederlân]] {{DEFAULTSORT:Bledlok}} [[Kategory:Stinzeplant]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Sipel (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] 53xmloiwuw72p56qurmdomxrwir39ba 0 19812 1234548 1176952 2026-07-09T23:59:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234548 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = libbene deade | Ofbyld= [[File:Ziemowit 01.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[leelje-eftigen]] (''Liliales'') | Famylje= [[drûchbloeiers (famylje)|drûchbloeiers]] (''Colchicaceae '') | Skaai= [[drûchbloeiers (skaai)|drûchbloeiers]] (''Colchicum'') | Wittenskiplike namme= Colchicum autumnale | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} '''Libbene deade''' (''Colchium autumnale'') komt yn [[Súd-Limburch]] noch in soad foar. Yn de rest fan [[Nederlân]] giet de plant hurd efterút. De plant is dêrom ek [[List fan wetlik beskerme planten yn Nederlân|wetlik beskerme]]. Libbene deade fielt him it bêste thús op frij fochtige boaiems fan liem of klaai. Somtiden komme se ek wol foar op greiden en yn de úterwierden. De libbene deade hat ûnder de grûn in [[knol]]. Twa kear yn it jier komt it plantsje boppe de grûn út. Yn de hjerst stiet de plant yn bloei mei ljochtpearze of rôze blomkes. Yn it maityd hat it plantsje stevige blêden mei frucht hâldende stangels. It is in mearjierrige plant dy’t harren sels útsiede as de omstannichheden goed binne. == Gebrûk == Yn de folksgenêskunde wurdt de plant brûkt tsjin gielsucht. Yn de [[Midsiuwen]] waarden de plant sjoen at betsjoeningskrûd. It dragen fan de knol soel beskerming jaan tsjin de [[pest]]. De libbene deade befet op basis fan drûchgewicht 0.3 oant 1.2 persint [[colchicine]], wat in sterk [[fergif]] is. Colchicine is in âld ûntstekkingsremjend middel dat goed tsjin [[jicht]] wurket. De terapeutyske brjitte hjirfan is mar lyts. Dat betsjut dat er mar in lyts ferskil is tusken in wurksume en in giftige dosearring. Ek waard it spul wol brûkt tsjin [[kanker]]. <gallery> Image: Colchicum autumnale.jpg |Wylde hjersttijleas, in groep mei blomkes </gallery> == Sjocht ek == * [[List fan planten]] * [[List fan wetlik beskerme planten yn Nederlân]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Drûchbloeier (famylje)]] [[Kategory:Medisinale plant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Eksoat yn Denemark]] [[Kategory:Eksoat yn Estlân]] [[Kategory:Eksoat yn Finlân]] [[Kategory:Eksoat yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Eksoat yn Letlân]] [[Kategory:Eksoat yn Litouwen]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Noarwegen]] [[Kategory:Eksoat yn Sweden]] [[Kategory:Eksoat yn Wyt-Ruslân]] sg0duyor1un5z8rodisz64muular024 0 20441 1234553 1176956 2026-07-10T00:03:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234553 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = ljippeblom | Ofbyld= [[File:Fritillaria meleagris0.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[leelje-eftigen]] (''Liliales'') | Famylje= [[leeljes (famylje)|leeljes]] (''Liliaceae'') | Skaai= [[ljippeblommen]] (''Fritallaria'') | Wittenskiplike namme= Fritillaria meleagris | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] | lânkaart= }} De '''ljippeblom''' of ek wol '''wylde ljippeblom''' (''Fritillaria meleagris'') is in soarte yn it skaai fan de [[ljippeblommen]] (''Fritillaria''). De soarte stie op de [[list fan wetlik beskerme planten yn Nederlân]]. == Klassifikaasje == * ''Skaai'': [[ljippeblommen]] (''Fritillaria'') ** ''Soarte'': '''ljippeblom''' (''Fritillaria meleagris'') == Ferskaat == Dizze [[blom]] is in part fan it nasjonale symboal fan [[Kroaasje]]. {{stobbe|plant}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Leelje (famylje)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Eksoat yn Denemark]] [[Kategory:Eksoat yn Guernsey]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn Jersey]] [[Kategory:Eksoat yn Man]] [[Kategory:Eksoat yn Sweden]] tvv9trx3g0by9xhcxdvqpdhvamksgut 0 21595 1234568 1176970 2026-07-10T00:13:02Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234568 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= swanneblom | Ofbyld= [[File:Nymphaea alba 26-8-2007 15-13-19.JPG|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[swanneblomeftigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Nymphaeales'') | Famylje= [[swanneblommen (famylje)|swanneblommen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Nymphaeaceae'') | Skaai= [[swanneblommen (skaai)|swanneblommen]] (''Nymphaea'') | Wittenskiplike namme= Nymphaea alba | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- | lânkaart= [[File:Nymphaea alba range.svg|250px]] }} {{Net te betiizjen|de [[swannepopel]]}} De '''swanneblom''', ek '''dûker''', '''flesse''', '''fleske''', '''flessehals''', '''kankerblêden''', '''kanneblêden''', '''plomp''', '''pompeblêd''', '''wite wetterleelje''' of '''wetterroas''' (''Nymphaea alba''), is in algemien foarkommende [[wetterplant]] mei driuwende blêden. De swanneblom groeit meast yn leechfeanplassen, petgatten, brede sleatten, net meer brûkte kanalen en oan de ouwer fan stadich streamende rivieren. Dy wetters ha in djipte fan maksimaal trije meter. De plant hat in sprieding fan 150 sm. Swanneblommen kinne frij goed tsjin wetterfersmoarging. De namme nymphaéa betsjut yn it Gryksk 'wettergoadinne', fanwege de groei yn it wetter. Alba betsjut 'wyt'. De blêden komme yn it foarjier oan it oerflak en dêrnei komme de blommen. It is de grutste blom fan de Nederlânske lânseigen planten. Se komt faak foar mei de [[giele plomp]] op wat fiedselearme plakken, mar beide soarten steane ek faak tegearre. Tige licht streamend wetter ferdraacht de plant wol, mar minder goed as giele plomp. Yn situaasjes mei izerryke kwel dêr’t it fosfaat bûn wurdt, kin se better stânhâlde as giele plomp; yn oare situaasjes wurdt se faak troch dizze soarte ferdreaun. Beskaadzjen troch beammen of moerasplanten wurdt net goed ferdroegen.<ref>[https://www.ecopedia.be/planten/witte-waterlelie Ecopedia.be]</ref> Swanneblommen binne lânseigen yn Noard-Afrika, tuskenbeidenklimaat Aazje, Europa en tropysk Aazje (Jammu en Kasjmir). == Dielen fan de plant == === Blêd === De blêden fan de swanneblom lykje sterk op dy fan de [[giele plomp]], mar se binne mear sirkelrûn. De leareftige blêden binne oan de boppekant donkergrien, fan ûnderen readeftich, geefrânich en wat bochtich. De blêden binne sa goed as rûn en driuwe op it wetteroerflak. De blêden ha in waakslaach dy 't se beskermet tsjin wetter. De blêden kinne in trochsneed krije oant 30 sm en in sprieding fan 150 sm de plant. Se hawwe in hertfoarmige foet. De fjouwer tsjelkblêden binne aairûn, fan bûten grien en fan binnen wyt. Der binne in soad kroanblêden. De bûtensten binne langer as de tsjelkblêden. Se steane yn in soad rigen, hawwe gjin huninggroefkes en geane nei binnen ta stadichoan yn de maltriedden oer. Der binne in soad moaltriedden. De stimpels op it fruchtbegjinsel binne feriene ta in sirkelrûne skiif mei linefoarmige, giele strielen. De frucht is bolrûn en bedutsen mei de littekens fan de kroanblêden en de moaltriedden. === Stâle en woartelstok === Yn de boaiem ûnder wetter hat de plant in woartelstok. De dikke, horizontale, wat fertakke woartelstok hat boppe-oan littekens fan blêd- en blomstâlen en ûnderoan woartelrizels. De blommen sitte oan de ein fan de lange stâlen. Middenyn blêd- en blomstâlen sitte fjouwer gruttere luchtkanalen. De blêdstâlen binne nei ûnderen ta trijehoekich, nei boppen ta rûn en drage oan de foet lansetfoarmige steunbledsjes. <ref>[https://wilde-planten.nl/wittewaterlelie.htm Wildeplanten.nl]</ref> De blêdstâle is rûn en hat grutte luchtkanalen dy't lucht nei de [[woartelstôk]] geliede. Der binne tweintich oant fiifentweintich puntige [[kroanblêd]]en en fjouwer [[tsjelkblêd]]en. === Blom === De plant hâldt fan sinne en bloeit meastal yn de moannen juny oant augustus. Swanneblommen hawwe geurige wite blommen mei in trochsneed fan 10-20 sm die op it wetteroerflak driuwe. De wite blommen hawwe in soad lytse moaltriedden oan de binnenkant. De blommen fan de swanneblom iepenje har foar ljocht en slute har as it tsjuster is. De allinnichsteande [[blom (plant)|blommen]] stean allinnich op silindryske blomstâlen en binne in bytsje swietrokich. De blomme slute har by rein en nachts, sadat it stomoal besmoute is. De grutte blom falt tige op troch de wite binnenkant fan de tsjelkblêden en de soad wite kroanblêden, wylst ek de, al is de mar swakke huningrook, lokmiddel foar de ynsekten is. De sittende [[stimpel (plant)|stimpels]] foarmje in oranjegiele knop mei acht oant fjouwerentweintich stimpelstrielen. De stimpel skiedet focht ôf, dat nei alle gedachten troch ynsekten opslikke wurdt. Dochs komme der net folle ynsekten op ôf. De stampers binne tagelyk mei of wat earder as de maoltriedden ryp, mar de stimpel bliuwt in pear dagen geskikt om stomoal op te nimmen. Krúsbestowing troch ynsekten bart net faak en selsbestowing is regel, trochdat de helmtriedden har sikkelfoarmich bûge en mei harren knopkes boppe de ta in plaat útsprate stimpels komme te stean.<ref>[https://waarneming.nl/species/7099/ Waarneming.nl]</ref> === Frucht === Nei de bloei en befruchting krollet de stâle op wêrtroch't de blom ûnder wetter dûkt dêr't de frucht him ûntwikkelje sil. De [[frucht (plant)|frucht]], dy't ûnder wetter ripet, hat meastal de foarm fan in flesse, mar is soms bolfoarmich. De ripe fruchten bûge har wer om oant se ûnder wetter binne. Gewoanwei rottet dan de fruchtwand of hy springt iepen troch swolling fan it slym dat om de siedden sit. Earst foarmet de hiele ynhâld in slymeftige klompe, mar úteinlik lost dit slym op en komme de De [[sied (plant)|siedden]] frij. De siedden (ellipsoïde en 2-3 mm lang) wurde, sadree't se ryp bine, frijjûn en driuwe op it oerflak tanksij in mei lucht folde keamer. Elts sied is omjûn troch in siedmantel dy't los tsjin de siedhûd leit, sadat der tusken beide in luchtlaach sit. Dêrtroch driuwe se en wurde se mei it wetter of troch de poaten fan wetterfûgels meifierd. Einlik is de siedmantel ferrotte, de lucht ûntwykt en no sinke de siedden. Ek wetterfûgels soargje wol foar fersprieding fan de siedden, trochdat se de fruchten iepenhakke om de siedden, dy't ryk oan fiedsel binne, te bemachtigjen. Faak bliuwe dan in pear siedden mei slym der om oan de boarstfearren fan de snaffelhoeken sitten. Dy wurde meidroegen en op oare plakken ôfstrutsen. Dêrnei sinke se en kinne yn de modder útsprute. == Taksonomy == It soarte waard foar it earst publisearre en beskreaun troch [[Carl Linnaeus]] yn syn boek 'Species Plantarum', op side 510 in 1753. De reade fariëteit (Nymphaea alba f. rosea) wurdt kweekt yn de mar Fagertärn ("Fair tarn") yn de bosk fan Tiveden, Sweden, dêr't it yn it begjin fan de 19e iuw ûntdutsen waard. De ûntdekking late ta grutskalige eksploitaasje, wêrtroch't it hast útstoarn wie yn it wyld eardat it beskerme waard. Nymphaea candida J. Presl wurdt soms beskôge as in ûndersoarte fan N. alba (N. alba, L. subsp. candida (J. Presl) Korsh.) == Fytogemy== De plant is fergiftich en waard eartiids brûkt yn de folksgenêskunde. It befettet de aktive alkaloïden nufarine en nymfaeïne en is in kalmearjend middel en in afrodisiakum/anafrodisiakum, ôfhinklik fan de boarnen. Hoewol't woartels en stâlen yn de tradysjonele krûdegenêskunde tegearre mei de blom brûkt wurde, binne de blomblêden en oare blomdielen it krêftichst. Alkohol kin brûkt wurde om de aktive alkaloïden te ekstrahearjen en it fersterket ek de kalmearjende effekten. De woartel fan de plant waard hûnderten jierren lang troch muontsen en nonnen brûkt as anafrodisiakum, plette en mingd mei wyn. Yn de ierste printe medyske hânboeken hanthavenen auteurs dit gebrûk, hoewol't se warskôgen foar it iten fan grutte en frekwinte doases. == Myten en leginden == Der besteane in soad mytes en legindes oer de swanneblom, wêrûnder ferhalen oer nimfen en de skilderijen fan [[Claude Monet]]. Yn de Midsiuwen waard de swanneblom beskôge as in teken fan keinens; muontsen en nonnen ieten dan ek de woartelstok en siedden, omdat tocht waard dat dizze dielen fan de plant lustremjende stoffen befetsje soene. <gallery> Ofbyld:Cleaned-Illustration Nymphaea alba.jpg|swanneblom Ofbyld:Nymphaea_alba_overview.jpg|swanneblom Ofbyld:Nymphaea alba 26-8-2007 15-51-49.JPG|rôze fariëteit Ofbyld:Claude_Monet_-_Water_Lilies_-_1906,_Ryerson.jpg|Swanneblommen troch Monet Ofbyld:Nyphaea_alba_blatt.jpeg|blêden Ofbyld:Water_lily_time-lapse.ogv|Time-lapsevideo: bloei fan in swanneblom </gallery> == Sjoch ek == * [[Swanneblommen]], in earder Frysk tydskrift. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.floravannederland.nl/planten/witte_waterlelie Floara fan Nederlân] * {{Soartebank|2103|Swanneblom}} <references/> }} {{CommonsBalke|Nymphaea alba}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Swanneblom (famylje)]] [[Kategory:Wetterplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] p0i3tfylqg6214naxg4dfihkk4f6jt1 2 24006 1234600 944587 2026-07-10T00:45:24Z MicBy67 2803 1234600 wikitext text/x-wiki [[File:MicBy67.png|550px|center]] <div style="background-color:white"><div style="font-family:Courier New;"> {{Babel|de|li|fy-1}} <big>Goeie, myn namme is 'MicBy67'. Ik hoopje oan dit projekt in bydrage jaan te kinnen. Sûnt 18 april 2009 bin ik mear of minder aktyf op de Fryske Wikipedy. Ik kin net goed Frysk prate of skriuwe. Mar ik kin it Frysk goed lêze en begryp hast alles. Dochs moat ik hjir gâns mei in wurdboek wurkje. Ik ha ek ien twade namme op dit Wikipedy: [[Meidogger:Der Exporteur|Der Exporteur]].</big> == Lytse helpers foar my == *<nowiki>{{subst:Wolkom}} --~~~~</nowiki> [[af:Gebruiker:MicBy67]] [[de:Benutzer:MicBy67]] [[fo:Brúkari:MicBy67]] [[is:Notandi:MicBy67]] [[li:Gebroeker:MicBy67]] [[nl:Gebruiker:MicBy67]] [[nds:Bruker:MicBy67]] [[stq:Benutser:MicBy67]] cpjg3a8ibfce4uok62987cokmia10wb 0 24665 1234518 1176932 2026-07-09T23:39:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234518 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= bremerheide | Ofbyld= [[File:Cytisus scoparius 1.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[klavereftigen]] (''Fabales'') | Famylje= [[klavers (famylje)|klavers]] (''Fabaceae'') | Skaai= [[bremerheideplanten]] (''Cytisus'') | Wittenskiplike namme= Cytisus scoparius | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L.]]) Link, 1822 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} '''Bremerheide''' (''Cytisus scoparius'') is in strûk út de [[flinterblommenfamylje]] (''Leguminosae'') dy't in soad liket op de [[hoannespoar]], mar gjin stikels hat. De strûk kin wol 2 meter heech wurde. De tûken en wigen binne ffiifkantich en net behierre. At [[ynsekten]] de op de blommen komme, wurdt it [[stomoal]] op harren afsjitten. Bremerheide komt tige algemien foar, benammen op sângrûn, heidefjilden, dunen en oan spoardiken. [[Ofbyld:Cytisus scoparius.jpg|thumb|left|200px|De blommen.]] Brem hat net folle blêden en binne mar lyts. De ûnderste binne trijetallich hânfoarmich gearstald, de boppeste inkelfâldich. De bledsjes falle gau ôf, mar de tûken bliuwe lykwols grien. Bremerheide hat hânfoarmich gearstalde blêden. De blommen binne goudgiel en ± 2 sm lang. Se foarmje losse strusen. De blomstâlen binne ± 1 sm lang. De [[styl (plant)|styl]] is oprôle. Bremerheide bloeit yn maaie en juny. Bremerheide draacht in swarte pûl fan 2,5-4 sm lang. Allinnich de rânen fan de pûlen binne behierre, de rest is keal. == Gebrûk == *Fan de twigen fan bremerheide kinne [[biezem]]s makke wurde. Yn it ferline waard de rizel fan de plant yn tiden fan krapte brûkt as ferfanger fan jute. *Yn bremerheide sit it fergiftige [[sparteïne]] dat in stimulearjende wurking hat op it hert. Yn de [[fytoterapy]] wurdt de plant dêrom ek brûkt by hertswakte. Ek wurdt bremerheide brûkt by lichte reumatyske oandwanings. {{boarnen|boarnefernijing= *{{Aut|Hüsstege G.}} (1976). ''Zakflora voor bos en heide.'' Helmond/Antwerpen: Utjouwerij Helmond/Standaard Uitgeverij. }} {{CommonsBalke|Cytisus scoparius}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Klaver (famylje)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Eksoat yn Alaska]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Bolivia]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Japan]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Madagaskar]] [[Kategory:Eksoat yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Yndia]] gyl006biob5ryqtibmzp3qkfn1jk2x7 0 24844 1234415 1177080 2026-07-09T12:58:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234415 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=heideflinter |Ofbyld= [[File:Hipparchia semele.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[aureliaflinters]] (''Nymphalidae'') |Skaai= [[boskwachters]] (''Hipparchia'') |Wittenskiplike namme= Hipparchia semele |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''heideflinter''' (''Hipparchia semele'') is in soarte yn de famylje fan de [[aureliaflinters]] == Foarkommen == De flinter komt hast net mear foar yn [[Nederlân]]. De flinter is dan seldsum. De flinter komt foar lâns de dunen wêr’t heide is. Yn [[It Goai]] komt de heideflinter noch foar. Mar alle jierren in lyts bytsje minder faak. De flinter hâldt net fan hiele iepen terreinen. Hjir en der moat al in beam stean dit omdat oars de flinter it te waarm krijt. De flinter hat yn de perioade july oant augustus in soad [[nektar]] nedich. In libbenskrêftige populaasje hat in grut heidefjild nedich mei hjir en dêr in beam. Op de [[Reade list fan oerdeiflinters|Nederlânske reade list]] stiet de flinter as ''gefoelich''. == Fleantiid == De flinter fleant fanôf heal juny oant ein septimber. Der is in pyk yn it oantal flinters midden augustus. De flinter fleant yn 1 generaasje. == Rûp == De flinter oerwinteret as [[rûp]]. De flinter set de [[Flinter Aai|aaikes]] ôf op keale plakken. Hjir is faak wat waarmer, dan hawwe de rûpen mear kâns. De rûp ferstoppet himsels by it [[Chrysalis|ferpopkjen]] yn de grûn. De rûp fret [[skrobberheide]], [[skieppegers]] en [[swinkgers]] == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Boskwachter (flinterskaai)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] fpf2i0hg8o43cqjez15k8aamemoh8f5 0 24880 1234569 1176971 2026-07-10T00:13:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234569 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= swannepopel | Ofbyld= [[File:Butomus umbellatus - harilik luigelill Keilas.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[snoekeblêdeftigen]] (''Alismatales'') | Famylje= [[swannepopels (famylje)|swannepopels]] (''Butomaceae'') | Skaai= [[swannepopels (skaai)|swannepopels]] (''Butomus'') | Wittenskiplike namme= Butomus umbellatus | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''swannepopel''' (''Butomus umbellatus''), ek: '''stuoltsjeblom'', ''kankerblom''', en faak foutyf '''swanneblom''' neamd (de [[swanneblom]] is de [[Nederlânsk]]e ''waterlelie''), is in moerasplant mei rôze blommen yn de [[swannepopels (famylje)|swannepopelfamylje]]. It is de ienige plantesoarte yn dizze famylje. De plant is yn Fryslân en Nederlân [[List fan wetlik beskerme planten yn Nederlân|wetlik]] beskerme. De blom hjit swannepopel omdat de [[stamper]]s in foarm hawwe dy't sterk liket op sierlike swantjes. De seis stampers hawwe oan de foet nektarklieren. [[Ofbyld:ButomusUmbellatus2.jpg|thumb|left|200px|Blom fan de swannepopel.]] It feit dat de swannepopel yn Nederlân wetlik beskerme is, betsjut net dat de plant seldsum is, krekt oarsom, op de klaaigebieten yn Nederlân is hy algemien. De plant groeit faak yn sleatten dy't jierliks skjinmakke wurde. Hy hat der net sa bot fan te lijen omdat dizze skjinmakbeurten syn leefmiljeu yn stân hâlde. De swannepopel groeit yn fiedselryk wetter. Wannear't de plant opûkt mids ferskate seldsume planten yn relatyf fiedselearm wetter, is dat it teken dat it wetter fiedselryk oan it wurden is en dat de fynpriuwers út soksoarte miljeu ferdwinen gean sille. De swanneblom wurdt in soad besocht troch [[graafwesp]]en. As [[eksoat]] is de swannepopel yntrodusearre yn de [[Feriene Steaten]] fan Amearika, dêr wurdt dizze plant ''flowering rush'' neamd. De plant tiert dêr te goed. == Keppeling om utens == * [http://plants.usda.gov/cgi_bin/plant_profile.cgi?symbol=BUUM USDA ynfo] * {{soartebank|1233|Swannepopel}} {{commonsBalke|Butomus umbellatus }} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Swannepopel (famylje)]] [[Kategory:Wetterplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yndia]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] qcvmo5n9hg0ltoah361ttek1etwb9mr 0 24929 1234525 1176938 2026-07-09T23:44:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234525 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= giele plomp | Ofbyld= [[File:Nuphar lutea (habitus).jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[swanneblomeftigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Nymphaeales'') | Famylje= [[swanneblommen (famylje)|swanneblommen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Nymphaeaceae'') | Skaai= [[plompen]] (''Nuphar'') | Wittenskiplike namme= Nuphar lutea | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L.]]) Smith, 1809 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} {{Net te betiizjen|de [[swanneblom]]}} De '''giele plomp''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Nuphar lutea''), ek '''dûker''', '''eineblom''', '''pompeblêd''', '''plompeblêd''' of '''wetterplomp''', is in algemien foarkommende [[wetterplant]], dy't driuwende blêden hat en ta de wetterleeljefamylje (''Nymphaeaceae'') heart. De blêden fan de giele plomp wurde [[pompeblêd]]en neamd. De plant groeit benammen yn marren, puollen en plassen mei in djipte oant trije meter. De plant wurdt meastal fûn yn ûndjipper wetter as de [[swanneblom]]. == Fersprieding == De giele plomp ferspriedet him mei dikke fersprantele [[woartelstok]]ken en mei [[sied (plant)|sied]]. Ek soargje wetterfûgels wol foar de fersprieding fan de siedden, trochdat se de fruchten iepenhakke om de fiedselrike siedden te bemachtigjen. Faak bliuwe dan in inkele mei slym omjûne siedden oan de boarstelfearrren fan de snaffelhoeken sitten. Dy siedden wurde meidroegen en op oare plakken ôfstrutsen. == Dielen fan de plant == ===Blêd === Yn it earste jier hat de plant meast allinnich blêden dy't net boppe wetter komme. Pas yn it twadde jier binne donkergriene driuwblêden te sjen. De grutte blêden sitte mei stâlen ferspraat oan de woartelstokken dy’t yn de boaiem woartelje. In soad blêden hawwe in djip nier- oant hertfoarmich ynsniene foet en de râne fan de grutte blêden is geef. De driuwende blêden binne wat flakker as dy fan de besibbe [[swanneblom]]. De giele plomp hat ek ûnderdûkte blêden dy’t trochskinend binne. === Blom === De twaslachtige giele [[blom]] komt yn de simmer boppe wetter. De bloeitiid is tusken maaie en augustus. De blommen stekke sa’n 10 sm boppe wetter út en binne oant 5 sm yn trochsneed.<ref>[https://www.floravannederland.nl/planten/gele_plomp Flora van Nederland]</ref> Se ferskine tagelyk mei de blêden. Op de blomboaiem steane fiif oant seis grutte tsjelkblêden en in soad lytse, ek giele kroanblêden ynplante, krektas in soad moaltriedden dy ’t yn in spiraal steane. De blommen slute har by rein en nachts, sadat it stomoal besmoute is. De tsjelkblêden foarmje in kom om de rest fan de blom. De tsjelkblêden binne grutter as de kroanblêden. It boppestannich fruchtbegjinsel is ploaid en draacht in brede stimpelskiif. Der binne in soad moaltriedden. Dy wjerkeatse neist giel ek [[ultrafiolet]] ljocht, wêrtroch’t se goed te finen binne foar [[bijen]]. <ref>[https://www.ecopedia.be/planten/gele-plomp Ecopedia.be]</ref> === Frucht === Nei befruchting troch in protte soarten ynsekten dy’t op de nektar ôfkomme, ûntstiet in flessefoarmige, beieftige frucht mei in soad siedden. De ripe fruchten litte los fan de stâle en driuwe, trochdat de fruchtblêden yn twa lagen skieden binne: in bûtenste, griene, saprike laach en in binnenste, wite laach, dy’t ryk is oan lucht en de siedden omslút. Nei in skoft lit de bûtenste laach los, mar dan splitse de tuskenskotten fan de frucht har yn twaen. Sa ûntsteane healemoannefoarmige skiven mei in fêste bûtenwand. Dêrbinnen lizze de siedden, beklaaid mei slym. Ek dy driuwe troch de luchtblazen yn it slym. Stadichwei ferrottet no dy bûtenwand, de lucht ûntsnapt út de blazen en de siedden sinke. De siedden libje mar koart, minder as in jier, en wurde troch it wetter ferspraat. Se binne twasiedlobbich. === Stâle en woartelstok === De woartelstokken lizze horizontaal yn de boaiem. Oan de boppekant binne de ynplantingsplakken fan de blêd- en blomstâlen foar foarôfgeande jierren as littekens te sjen, wylst der oan de ûnderkant brune rizelwoartels útkomme. Oan ‘e ein komme der langgstâlige blêden út. De rjochtopsteande blêdstâlen binne oan de foet oan wjersiden fluezich ferbrede en ha gjin steunblêden. Nei boppen ta binne se trijekantich. Nauwe luchtkanalen soargje foar transport fan soerstof fan de hûdmûltsjes yn de blêden nei de ûndergrûnske woartelstokken. Dy kanaaltsjes sitte ek yn de blomstâlen. Guon [[larve]]n fan ynsekten meitsje ûnder wetter gebrûk fan de luchtkanalen om te sykheljen. == Omjouwing == Pompeblêden groeie yn stilsteand oant matich streamend fiedselryk wetter dat net al te djip is. Se komme foar yn hast hiel Europa en oangrinzjende dielen fan Aazje en Noard Afrika. It soarte groeit yn oant trije meter djip wetter en draacht by oan de hoemannichte soerstof yn it wetter. Soms is de groei sa wilich dat hiele wetteroerflakken bedekt wurde troch de grutte blêden. Se biede in leefgebiet oan fisken en in soad oare wetterdieren lykas ynsekten, slakken, fûgels, rivierkreeften, elanden, harten, muskusrôten en bevers. De woartelstokken wurde graach fretten troch muskusrôten. Stikken woartelstok komme bytiden boppe driuwen at se los rekke binne troch bygelyks oanfretten troch rôten. De giele plomp produsearret in soad [[soerstof]]. De plant kin der min oer as de baoeim omdold wurdt. Yn dit troebele wetter kinne de driuwende blêden noch oan fotosynteze dwaan, mar foar folslein ûnderdûkte wetterplanten is dat ûnmooglik. Beskaadzjen fan it wetter troch beammen wurdt ek net goed ferdroegen. == Ferskaat == Giele plomp waard eartiids oan it fee opfuorre en brûkt tsjin kealheid en hûnsdûmens. Yn de ye ytbere woartel sit de stof nupharine, in fergiftige stof dy’t teneate dien wurdt troch de woartel goed te sieden. De siedden wurde rustere iten sûnt de plant ferskynde nei de lêste kâlde perioade yn it [[Mesolitikum]]. De giele plomp is de nasjonale plant fan Fryslân. Sân pompeblêden steane yn it read ôfbylde op de [[Fryske flagge]]. Stienhouwers ha de foarmen fan de blommen op de dakken fan de katedraal fan Bristol en de Westminster Abbey kerve, mooglik as oanmoediging fan it selibaat. <gallery> Ofbyld:Nuphar_floral_diagram.jpg|diagram fan de blom Ofbyld:Nuphar lutea 02 by-dpc.jpg|flessefoarmige frucht Ofbyld:Duży Jeziorak.jpg|biotoop Ofbyld:Nuphar_lutea2_ies.jpg|blom Ofbyld:Billeder af nordens flora (Plate 182) BHL10459565.jpg|út Nordens Flora </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= *{{Aut|Neve, A. & R.W.J.M. van der Ham}} (2014) [https://www.bestuivers.nl/Portals/5/EBooks/Bijenplanten/files/downloads/Bijenplanten_web.pdf Bijenplanten: nectar en stuifmeel voor honingbijen], Leien: EIS Kenniscentrum insecten en andere ongewervelden, Naturalis Biodiversity Center & KNNVôfdieling Delfland, s. 27. * [https://waarneming.nl/species/7098/ Waarneming.nl] * {{Soartebank|2102|Giele plomp (''Nuphar lutea'')}} <references/> }} {{CommonsBalke|Nuphar lutea|Giele plomp}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Swanneblom (famylje)]] [[Kategory:Wetterplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] bvw2cwuhsilfvs0gg6bqu4k2tk6b1qx 0 26279 1234572 1176973 2026-07-10T00:16:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234572 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= twiblêd | Ofbyld= [[File:Maianthemum bifolium1.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[asperzje-eftigen]] (''Asparagales'') | Famylje= [[asperzjes (famylje)|asperzjes]] (''Asparagaceae'') | Skaai= [[twiblêden]] (''Maianthemum'') | Wittenskiplike namme= Maianthemum bifolium | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L.]]) F.W. Schmidt, 1794 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} '''Twiblêd''' (''Maianthemum bifolium'') is in giftige [[fêste plant]] dy't by de [[asperzjefamylje]] (''Asparagaceae'') heart. [[Ofbyld:Illustration_Maianthemum_bifolium0.jpg|thumb|180px|left|''Maianthemum bifolium'']] De plant wurdt 7-20 sm heech, hat in rjochtopgeande stâle en in tinne [[woartelstôk]] (rizoom). Der sitte meastentiids twa bledsjes oan de blomstâle, dêrom ek de soartnamme ''bifolium''. It blêd fan de net bloeiende plant ferwylket, as de plant yn bloei komt. De spitse blêden binne 3-8 sm lang en 2-5 cm breed, [[blêdfoarm|aairûn]] en hawwe in hertfoarmige foet. Op de [[nerven]] komme lytse, tinne hierren foar. Twiblêd bloeit yn maaie en juny mei wite blommen, dy't yn in trosse sitte. De blomslippen steane earst stjerfoarmich út en binne by it âlder wurden fan de blom weromslein. De frucht is in rûne bei mei ien of twa siedden. Unripe beien binne read spikkele en kleurje read by it ryp wurden. De plant komt foar op skadige plakken op fochtige oant frij drûge, wat fiedselearme grûn, lykas heidefjilden. == Nammen yn oare talen == *Dútsk: ''Zweiblättrige Schattenblume'' *Frânsk: ''Maïanthème à deux feuilles'' *Ingelsk: ''False lily of the valley, May lily'' *Nederlânsk: ''Dalkruid'' {{CommonsBalke|Maianthemum bifolium)}} {{DEFAULTSORT:Twibled}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Asperzje (famylje)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sint-Pierre en Miquelon]] 74iydhczdd1fozo15smr9kkmndc8gy1 0 26358 1234567 1176968 2026-07-10T00:12:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234567 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= snoekeblêd | Ofbyld= [[File:pijlkruid1.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[snoekeblêdeftigen]] (''Alismatales'') | Famylje= [[snoekeblêden (famylje)|snoekeblêden]] (''Alismataceae'') | Skaai= [[snoekeblêden (skaai)|snoekeblêden]] (''Sagittaria'') | Wittenskiplike namme= Sagittaria sagittifolia | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} '''Snoekeblêd''' (ek ''pileblêd'', ''pilekrûd'',''Omodaka'' ''pylkblêd'' of ''pylkkrûd'' (''Sagittaria sagittifolia'') is in wetterplant út de weversblêdfamylje (''Alismataceae''). Kweekte foarmen komme út East-Aazje. De namme ferwiist faaks nei de blêdfoarm. ==Beskriuwing== It is in [[oerbliuwende plant|oerbliuwende]], 70-100 sm hege moeras- of [[wetterplant]] mei knoleftich ferdikke, 4-5 sm grutte [[rizoom|rizomen]]. De knollen binne aaifoarmich, wyt of grien fan kleur en bedekt mei skobben. De blêden binne pylkfoarmich, donkergrien, ûndield en langstâle. Under wetter binne de blêden ljochtgrien, lang en smel. Boppe wetter hawwe de blêden in dúdlike pylkfoarm. De trijekante stâlen kinne wol in heale meter boppe wetter útstekke. [[Ofbyld:pijlkruid2.jpg|thumb|left|250px|''Snoekeblêd'']] De plant bloeit fan july-septimber en hat yn de midden in brún oant donkerpears plak. De blommen groeie yn langhalige bloeiwizen. De blommen besteane út trije frije [[kroanblêd]]en en trije griene tsjelkblêden. De fruchten binne lyts. De plant kin temperatoeren oant -20&nbsp;°C ferneare. De soarte groeit yn wetter tusken de 10-60 sm djip. It wetter moat neutraal oant licht basysk fan [[pH]] wêze. == Fersprieding == De blommen binne ienslachtich. Manlike blommen sitte yn de boppeste krânsen fan de blom, froulike yn de ûnderste krânsen. De siedden ferspriede har driuwend oer it wetter. Se binne yn rêststeat en binne noch net by steat út te spruten. Pas at se bleatsteld binne oan in perioade fan lege temperatoeren kinne se kime. [[Ofbyld:Sagittaria sagittifolia nf.jpg|thumb|right|180px|''Snoekeblêd'']] == Ekologyske aspekten == Yn de stâlestikken fan de plant dy't ûnder wetter sitte kinne gongen makke wurde troch larven fan de dûnsmiggen ([[Chironomidae]]). Ek slakken kinne de plant oantaaste. Boppe wetter binne de stâlen krekt wer gefoelich foar swarte lûs. [[Ofbyld:SagittariaSagittifolia-bloem-kl.jpg|thumb|left|250px|''Snoekeblêd'']] == Tapassings == De setmoalhâldende, swiet aromatysk smeitsjende knoltsjes wurde yn [[Folksrepublyk Sjina|Sjina]] en [[Japan]] as griente iten. De knoltsjes wurde skyld, yn lytse stikken snien en dan sean. Se binne in bestândiel fan in soad Aziatyske gerjochten. Yn de knollen sit 20% setmoal en 5% [[proteïne|aaiwyt]]. Ek de jonge blêden binne ytber. De plant wurdt benammen kultivearre yn Sjina, Japan en [[Taiwan]] en op lytsere skeal yn [[Yndoneezje]] en [[Maleizje]]. It duorret seis oant sân moanne eardat de oanplante planten rispe wurde kinne. == Tún == Yn de túnfiver kinne de planten of knollen it bêste yn de maitiid of hjerst yn kuorren of amers útplante wurde, sadat de planten ek maklik úttinne wurde kinne. Jou de plant in sinnich plak foar moaie blommen, al kin de plant ek wol wat skaad brûke. Troch de ôfmjitting is de plant net geskikt far lytse fivers. [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Snoekeblêd (famylje)]] [[Kategory:Wetterplant]] [[Kategory:Griente]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yndoneezje]] nczza0agm1od6luka5j4mwnpo6u5ste 0 28445 1234516 1173666 2026-07-09T23:37:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kultivearre 1234516 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = boekweet | Ofbyld= [[File:메밀.JPG|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[miereftigen]] (''Caryophyllales'') | Famylje= [[readskonken (plantefamylje)|readskonken]] (''Polygonaceae'') | Skaai= [[boekweetplanten]] (''Fagopyrum'') | Wittenskiplike namme= Fagopyrum esculentum | Beskriuwer, jier= Moench, 1794 | IUCN-status= status: [[File:Kultivearre.png|250px]] | lânkaart= }} '''Boekweet''' (''Fagopyrum esculentum'') ek wol ''boekweit'', ''boekwyt'', ''bokweit'', ''bokweet'', ''bokwyt'' of ''perfyt'', is in plant út de [[readskonkfamylje]] (''Polygonaceae''). De botanyske namme Fagopyrum betsjut 'boekweet' (fagus = boek (de beam) en puros = weet). Yn oare talen hat it lyksoartige nammen: 'bokwiet' (Afrikaansk), 'buckwheat' (Ingelsk), 'Buchweizen' (Dútsk) en 'boghvede' (Deensk). == Skaaimerken == It is in [[ienjierrige plant]] mei in holle, rjochtopgeande, him faker fertakjende, reade stâle. De blêden binne trijehoekich oant hertfoarmich. It woartelstelsel bestiet út in sterk spranteljende [[pinwoartel]]. De bloei begjint al yn in jong stadium, soms al nei seis wiken, en giet dan 25-30 dagen troch. De blommen steane in langstâlige plommen by elkoar, wyt en rôze fan kleur, en befetsje in soad [[nektar]]. Op earme grûnen kin boekweet 50 sm heech wurde. Foardat de bloei dien is binne der al ripe fruchten. [[Ofbyld:Fagopyrum esculentum flowers, Boekweit bloemen.jpg|thumb|left|180px|Boekweetblom]] It ytbere sied sit oan tinne stâltsjes dy't yn ripe tastân maklik loslit. It hat in moal- en aaiwytrike ynhâld, oerienkommend mei dy fan [[Klaver (plant)|klaver]]. Der wienen earder twa rassen bekend: op de feangrûnen de Staphorster brúnswarte en op de sângrûnen de Brabânske grize boekweet. De hjoeddeiske rassen produsearje minder nektar as de âlde rassen. By it bewarjen moat it sied drûch wêze want it skimmelt gau. Ien kilo sied befet ± 45.000 siedden. De foarm fan it boekweetsied liket in soad op [[Bûk (beam)|bûkels]], al binne se folle lytser, ûngefear 6 mm lang. It sied waard ta moal meald, hoewol't boekweit beslist gjin nôt is. Boekweet is in 'pseudonôt': de siedden, it moal en alle oare ôflate produkten fan boekweet befetsje gjin [[gluten]] en binne sa faak in útkomst foar minsken mei allergyen. It moal kin goed mongen wurde mei dat fan nôt om sa stro te meitsjen. Rustere boekweetkerrels hjitte ek wol 'kasha' en binne bekend út de East-Europeeske keukens. Yn boekweetmoal sit in soad [[magnesium]], [[kalium]] en [[fosfor]]. It is streksum en licht fertarber. It wurdt tsjintwurdich ek ferboud foar de genêskunde. == Ferbou == Boekweet is in plantesoarte dat sûnt de [[15e iuw]] ferboud wurdt op de Fryske sângrûnen en soks barde sûnder [[dongjen]]. Sadwaande wie it in útkomst foar earme boeren, der wie ommers gjin fee of kaptaal nedich. It lân rekke ek net útrûpele. Boekweet freget in djip losmakke boufuorge, de pinwoartel krijt sa makliker de kâns om te groeien. Djip ploegjen freget in sôad lûkkrêft. De spreuk "boekweet wurdt ferboud op hynsteswit" hat hjiryn har oarsprong. Boekweetlân op sângrûn waard faak twa kear ploege. Ein febrewaris of begjin maart waard djip ploege, en by of foar it siedzjen (nei de [[Swartehagekjeld]]) barde dat nochris, mar dan tige ûndjip. Boekweetbou ferge in soad skoffeljen en wjudzjen. It waard breedwerpich of yn rigen op in ôfstân fan 30 sm siedde en 3 sm djip. Troch de flugge groei is it in goede boaiembedekker, mar men hie wol in soad lêst fan it ûntúch hoannepoat. It nôt wie tear en de rispinge mislearre geregeld troch kerbûstich waar of nachtfroast. Letter fergoeden de hege strieprizen it risiko wat. Nei 1700 wie de boekweet foar de [[Drachten|Drachtster]] en [[De Gordyk|de Gordykster]] nôtkeaplju it belangrykste produkt. Op de net-ôfgroeven heechfeangebieten waard ek boekweet ferboud (fean-boekweet) neidat de heide der ôfbaarnd wie. Dit feanbaarnen joech in soad reek ûntwikkeling, wêroer de klachten sels út Hollân wei kamen. (oer it brânen yn it Drintske fean). [[Ofbyld:Fagopyrum esculentum seed 001.jpg|thumb|right|250px|Siedfoarming]] == Sân en feangebieten == Der waard terske mei krûme terskkneppels op in fan ôfplagge stik grûn bûtendoar. Oan de ein waard 'de marse' slein wêrby't de fleiels tagelyk delkamen. Der leinen planken ûnder de skeaven. By dit terskjen waard stevich dronken en ta eintsjebeslút ek iten. De boekweetbou is nei [[1850]] hurd werom rûn. Yn 1876 waard noch 10% fan it boulân troch boekweet ynnomd, mar nei 1900 is de tylt yn Fryslân finaal ferdwûn. Hjouwer en jirpels kamen derfoar yn 't plak. De Frânske boekweet wie in konkurrint. Der wie ek in groeiend ferlet fan feefoerbou. Eaststellingwerf hat it noch it langste folholden. Yn 1920 waarden noch 11 fan de 7600 ha. (Oeriselske en Gelderske sângrûn) yn Fryslân tyld. It sie waard earder oan oan pelmoolners ferkocht, dy't de boekweetgrôt fan makken, de grûnslach foar "boekweten Janke, sa stiif as in planke". In oar gerjocht wie boekwetenbrij. Boekweetdoppen waarden brûkt foar bêdekessens. Der waard lang ûnderskied makke tusken sânboekweet en feanboekweet. [[Ofbyld:Fagopyrum гречка.jpg|thumb|left|180px|Boekweetsied]] == Komôf == Boekweet is in kultuergewaaks dat it ierst sa'n 6.000 jier lyn ferboud waard op it fêstelân fan [[Súdeast-Aazje]], dêr't it him wei fersprate nei [[Mantsjoerije]], [[Mongoalje]] en [[Tibet]]. It tinken is ornaris dat it letter, oan 'e ein fan 'e [[Midsiuwen]], fia de [[Siderûte]] nei [[East-Jeropa]] brocht waard. Dêrwei waard it fierder oer [[Midden-Jeropa|Midden]]- en [[West-Jeropa]] ferspraat. Ut stomoalûndersyk hat lykwols ek bliken dien dat boekweet al foar it begjin fan de jiertelling yn Nederlân foarkaam. Argyfûndersyk leart dat al sûnt [[1390]] in flugge yntroduksje fan boekweit wie yn de Nederlannen. De sintra hjirfan binne de Kempen en de Iselfallei. Taalkundige gegevens dogge fermoeden dat de boekweet lâns trije siden West-Europa binnenkaam: in noardlike rûte, mooglik fia de [[Hânze]], mei as nammetype boekweet, in eastlike hannelswei mei nammetype 'Heidenkorn' of 'Pohanka', en in súdlike rûte mei as nammetype 'Saraseensk' of 'Moarsk nôt'. {{boarnen|boarnefernijing= * {{EvF|Boekweit}} }} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Readskonk (famylje)]] [[Kategory:Nôt]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tailân]] g02lepck6dxhakv7u94ix91iygvooyx 0 32187 1234481 1173746 2026-07-09T16:08:46Z Drewes 2754 - deade kepp 1234481 wikitext text/x-wiki In moaie [[stinzeplant]] is it '''Haarlimmer klokkespul''', de folde foarm fan de [[Knolstienbrek]]. ''Saxifraga granulata'' 'plena' is in plant út de [[stienbrekfamylje]] (Saxifragaceae). It is in foldblommige [[cultivar]] dy't ferwyldere as [[stinzeplant]] foarkomt by bûtens as [[Martenastate]] yn [[Koarnjum]], [[Skierstins (Feanwâlden)]], [[Hûs te Manpad]] (Heemstede), [[Thijsse's Hof]] (Bloemendaal), en de [[Haarlimmerhout]]. [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Stienbrek (famylje)]] [[Kategory:Stinzeplant]] [[Kategory:Túnplant]] 9inn4mdmhb6g9jc07qd8vb2781v0of9 0 32192 1234544 1176948 2026-07-09T23:56:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234544 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= knolstienbrek | Ofbyld= [[File:Saxifraga granulata 140505.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[stienbrekeftigen]] (''Saxifragales'') | Famylje= [[stienbrekken (famylje)|stienbrekken]] (''Saxifragaceae'') | Skaai= [[stienbrekken (skaai)|stienbrekken]] (''Saxifraga'') | Wittenskiplike namme= Saxifraga granulata | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] | lânkaart= }} De '''knolstienbrek''' (''Saxifraga granulata'') is in [[stinzeplant]] út de [[stienbrekfamylje]] (''Saxifragaceae''). De soarte komt foar yn [[West-Europa]] en yn de bergen fan [[Súd-Europa]]. De knolstienbrek groeit yn Súd-Nederlân en healannen oan rivieren, mar ek oan boskpaden. [[Ofbyld:Saxifraga granulata Sturm60.jpg|thumb|left|''stienbrek'']] It is in fêste plant dy 't 15-50 cm heech wurdt. Oan de foet fan de plant sitte krekt boppe of ûnder de grûn lytse boltsjes, fandêr de soarteoantsjutting ''granulata''. Troch dy boltsjes fermearderet de knolstienbrek him [[fegetative fermeardering|fegetatyf fuort]]. De 1-3 sm lange [[blêd (plant)|blêd]]en binne mei útsûndering fan de boppeste rûn oant nierfoarmich mei karteltoske râne. De boppeste blêden binne wat langwerpiger. De knolstienbrek bloeit yn Nederlân fan maaie - juny mei wite [[blom (plant)|blom]]men, dy't ± 1,5 sm grut binne. De blom bestiet út fiif [[kroanblêd]]en. De [[bloeiwize]] is in los [[byskerm]]. De folde foarm fan de Knolstienbrek is [[Haarlimmer klokkespul]] (''Saxifraga granulata'' 'plena') is in foldblommige [[cultivar]] dy't ferwyldere as [[stinzeplant]] foarkomt by bûtens as [[Martenastate]] yn [[Koarnjum]], [[Hûs te Manpad]] (Heemstede), [[Thijsse's Hof]] (Bloemendaal), en de [[Haarlimmerhout]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=flora_nl&id=2506&menuentry=soorten ôfbylde Knolstienbrek] *[http://www.saxifraga.org/plants/saxbase/taxon.asp?Taxon=616 ''Saxifraga granulata''] }} {{CommonsBalke|Saxifraga granulata}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Stienbrek (famylje)]] [[Kategory:Stinzeplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] lo2h8ptakcli56308dn6w57rruynv80 0 32230 1234522 1173723 2026-07-09T23:42:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kultivearre 1234522 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= flaaks | Ofbyld= [[File:Flax flowers.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[malpigia-eftigen]] (''Malpighiales'') | Famylje= [[flaaksplanten (famylje)|flaaksplanten]] (''Linaceae'') | Skaai= [[flaaksplanten (skaai)|flaaksplanten]] (''Linum'') | Wittenskiplike namme= Linum usitatissimum | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= status: [[File:Kultivearre.png|250px]] | lânkaart= }} {{stobbe|plant}} [[Ofbyld:Linum usitatissimum field, Vlasveld.jpg|thumb|''Flaaksfjild'']] [[Ofbyld:Stem-histology-cross-section-tag.svg|thumb|Trochsneed stâle<br /><small>1=moarch; 2=primêrksyleem; 3=ksyleem; 4=floëem; 5=sklerenchym (de vezel); 6=Bast/cortex; 7=epidermis</small>]] '''Flaaks''' (''Linum usitatissimum'') is in plant út de [[flaaksfamylje]] (''Linaceae''). It is in gewaaks dat al lang boud wurdt. Der binne blaubloeiende en wytbloeiende [[ras (plant)|rassen]]. Dêrneist binne der rassen mei brún [[Sied (plant)|sied]] en rassen mei giel sied. De sieden binne likernôch 5 mm lang. De rassen kinne neffens gebrûk sa yndield wurde: * Rizelvlas: foar [[linnen]]produksje, wurdt al mear as 6000 jier tylt * Oaljeflaaks: foar [[lynsiedoalje]] Planten fan oaljeflaaks binne koarter en fertûkje mear en wurde boud foar it sie dêr't oalje út helle wurdt == Fotogalery == <gallery> Ofbyld:Vlas_bloem.jpg|Blom en siedbol Ofbyld:Vlas witbloeiend (Linum usitatissimum).jpg|Wytbloeiend flaaks Ofbyld:Linum_usitatissimum_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-088.jpg| Ofbyld:Vlas.jpg|Drûgjend flaaks Ofbyld:Vlasvezels (1).JPG|Vlasvezels Ofbyld:Flax_seeds.jpg|Flaakssied Ofbyld:Linum usitatissimum (linseed).jpg|Oaljeflaakssied: hat in protte [[essinsjele fetsoeren]] </gallery> == Sjoch ek == * [[Flaaksbewurkingsmuseum]] == Keppelings om utens == * [http://www.vlasparlee.be www.vlasparlee.be] Getuigenissen over de vlasteelt in de Leiestreek (Flaanderen) * [http://www.s-gravendeel.net/historie/vlasscriptie/index.php www.s-gravendeel.net] Doktoraalskripsje: ''De vlasserij in 's-Gravendeel'' {{Commonscat|Linum usitatissimum}} {{Commonscat|Flax}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Flaaks (famylje)]] [[Kategory:Lânbougewaaks]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] g30dp4x3ejhksfsl6ypfn4yunhwgb5k 0 32505 1234542 1200585 2026-07-09T23:55:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234542 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= kantroas | Ofbyld= [[File:Divlja ruza grm 270508.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[roaseftigen]] (''Rosales'') | Famylje= [[roazen (famylje)|roazen]] (''Rosaceae'') | Skaai= [[roazen (skaai)|roazen]] (''Rosa'') | Wittenskiplike namme= | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''kantroas''', ''kantsjeroas'', ''kantsjebeam'' (''Rosa canina''; Nederlânsk: ''Hondsroos'') is in yn de [[Benelúks]] yn de natoer foarkommende [[Roazen|roas]] út de famylje ''Rosa caninae''. De strûk komt foar yn [[Jeropa]], Noardwest-[[Afrika]] en Súdwest-Aazje. Yn Noard-Amerika is de plant ynbrocht. De plant is foar it earst wittenskiplik beskreaun troch [[Carolus Linnaeus|Linaeus]] yn 1753. ==Beskriuwing== De strûk wurdt 1 oant 3 meter heech. De blêden en tûken binne grien of kinne somtiden út in readens skine en hawwe gjin klieren oan de ûnderkant. De [[stikel (botany)|stikels]] binne meast heakfoarmich bûgd. Rosa canina 'Assisiensis' is in kultivar sûnder toarnen. De kantroas bloeit yn juny en july mei 4-6 cm grutte, wite of rôze [[blom (plant)|blommen]]. De [[kroanblêd]]en binne folle langer as de [[Tsjelk (blom)|tsjelkblêden]]. De frucht is in ovale, read-oranje, 1,5-2 cm grut [[kantsje]]s. De sieden kinne har sûnder befruchting ([[apomiksy]]) ûntjaan. Dizze roas komt foar op grûn dêr't wat yn sit, net al te soere, net al te tsjustere plakken. Mei syn stikels beskermet er him tsjin fretterij. De kantroas komt benammen oan [[bosk]]rânen, yn hagen en yn strewiel foar. De blommen wurde fan [[bijen]] bestowd, de kantsjes wurde graach iten yn de moannen desimber, jannewaris en febrewaris, troch allerhanne fûgels, sa as de [[readwjuk]] en de [[fjildlyster]]. Op de kantroas komt de [[Diplolepis rosae|bedeguaargal]] foar, in woekering feroarsake troch de [[galbrimzen|galbrims]] ''Diplolepis rosae''. == Namme == It elemint ''honds-'' (hûn) dat yn in protte talen oan de namme fan dizze roas hinget, stammet út de antike genêskunde: de plant waard brûkt tsjin [[hûnsdûmens]] (rabiës). '''Nammen yn oare talen''' * [[Dútsk]]: Hundsrose * [[Ingelsk]]: Dog Rose * [[Frânsk]]: Églantier, Rosier des chiens, "hûneroas". * [[Sweedsk]]: ''stenros'', "stienroas." * [[Noarsk]]: ''steinnype'', "stiennen heup." * [[Deensk]]: ''hunderose'', "hûneroas." * [[Azerbeidzjaansk]]: ''itburunu'', "hûnenoas." == Tapassing == Fan de kantsjes wurdt ûnder oaren [[jam]] en sjerp makke. Dizze jam befettet in soad [[Asorbinesoer|fitamine C]]. Fierders sit der ek [[karoteen]], [[Tiamine|fitamine B1]] en [[riboflavine|fitamine B2]] yn. De plant is teffens ryk oan beskate [[anti-oksidant]]en. en is wol tylt foar boppeneamde produkten, fral yn tiden fan tekoarten of yn oarlochstiid. Yn de [[Fietnamkriich]], waard ''Rosa canina'' wol drûge troch soldaten en yn tabak dien. It smoken joech in myld hallúsinogeen effekt en abnormale dreamen.<ref>Ninh, Bao: ''The Sorrow of War'', 1995</ref> == Ofbylden == <gallery> Ofbyld:Rosa canina 6.JPG|''Kantroas, blom'' Ofbyld:Rosa canina.jpg|''Kantroas, kantsjes'' Ofbyld:Rosa_rubiginosa_hips.jpg|''Kantsjes'' Ofbyld:Rosa canina throns.jpg|''[[Toarn (plant)|Stikels]]'' Ofbyld:Diplolepis rosae 08 ies.jpg|''Bedeguaargal'' File:A Blume 33 020be wp1.jpg| </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * Wikipedia nl:''Hondsroos'' }} {{commonsBalke|Rosa canina}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Roas (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] cyd39mqso0jazk6p2v6ohusy2dhjfwo 1234543 1234542 2026-07-09T23:55:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1234543 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= kantroas | Ofbyld= [[File:Divlja ruza grm 270508.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[roaseftigen]] (''Rosales'') | Famylje= [[roazen (famylje)|roazen]] (''Rosaceae'') | Skaai= [[roazen (skaai)|roazen]] (''Rosa'') | Wittenskiplike namme= Rosa canina | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''kantroas''', ''kantsjeroas'', ''kantsjebeam'' (''Rosa canina''; Nederlânsk: ''Hondsroos'') is in yn de [[Benelúks]] yn de natoer foarkommende [[Roazen|roas]] út de famylje ''Rosa caninae''. De strûk komt foar yn [[Jeropa]], Noardwest-[[Afrika]] en Súdwest-Aazje. Yn Noard-Amerika is de plant ynbrocht. De plant is foar it earst wittenskiplik beskreaun troch [[Carolus Linnaeus|Linaeus]] yn 1753. ==Beskriuwing== De strûk wurdt 1 oant 3 meter heech. De blêden en tûken binne grien of kinne somtiden út in readens skine en hawwe gjin klieren oan de ûnderkant. De [[stikel (botany)|stikels]] binne meast heakfoarmich bûgd. Rosa canina 'Assisiensis' is in kultivar sûnder toarnen. De kantroas bloeit yn juny en july mei 4-6 cm grutte, wite of rôze [[blom (plant)|blommen]]. De [[kroanblêd]]en binne folle langer as de [[Tsjelk (blom)|tsjelkblêden]]. De frucht is in ovale, read-oranje, 1,5-2 cm grut [[kantsje]]s. De sieden kinne har sûnder befruchting ([[apomiksy]]) ûntjaan. Dizze roas komt foar op grûn dêr't wat yn sit, net al te soere, net al te tsjustere plakken. Mei syn stikels beskermet er him tsjin fretterij. De kantroas komt benammen oan [[bosk]]rânen, yn hagen en yn strewiel foar. De blommen wurde fan [[bijen]] bestowd, de kantsjes wurde graach iten yn de moannen desimber, jannewaris en febrewaris, troch allerhanne fûgels, sa as de [[readwjuk]] en de [[fjildlyster]]. Op de kantroas komt de [[Diplolepis rosae|bedeguaargal]] foar, in woekering feroarsake troch de [[galbrimzen|galbrims]] ''Diplolepis rosae''. == Namme == It elemint ''honds-'' (hûn) dat yn in protte talen oan de namme fan dizze roas hinget, stammet út de antike genêskunde: de plant waard brûkt tsjin [[hûnsdûmens]] (rabiës). '''Nammen yn oare talen''' * [[Dútsk]]: Hundsrose * [[Ingelsk]]: Dog Rose * [[Frânsk]]: Églantier, Rosier des chiens, "hûneroas". * [[Sweedsk]]: ''stenros'', "stienroas." * [[Noarsk]]: ''steinnype'', "stiennen heup." * [[Deensk]]: ''hunderose'', "hûneroas." * [[Azerbeidzjaansk]]: ''itburunu'', "hûnenoas." == Tapassing == Fan de kantsjes wurdt ûnder oaren [[jam]] en sjerp makke. Dizze jam befettet in soad [[Asorbinesoer|fitamine C]]. Fierders sit der ek [[karoteen]], [[Tiamine|fitamine B1]] en [[riboflavine|fitamine B2]] yn. De plant is teffens ryk oan beskate [[anti-oksidant]]en. en is wol tylt foar boppeneamde produkten, fral yn tiden fan tekoarten of yn oarlochstiid. Yn de [[Fietnamkriich]], waard ''Rosa canina'' wol drûge troch soldaten en yn tabak dien. It smoken joech in myld hallúsinogeen effekt en abnormale dreamen.<ref>Ninh, Bao: ''The Sorrow of War'', 1995</ref> == Ofbylden == <gallery> Ofbyld:Rosa canina 6.JPG|''Kantroas, blom'' Ofbyld:Rosa canina.jpg|''Kantroas, kantsjes'' Ofbyld:Rosa_rubiginosa_hips.jpg|''Kantsjes'' Ofbyld:Rosa canina throns.jpg|''[[Toarn (plant)|Stikels]]'' Ofbyld:Diplolepis rosae 08 ies.jpg|''Bedeguaargal'' File:A Blume 33 020be wp1.jpg| </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= <references/> * Wikipedia nl:''Hondsroos'' }} {{commonsBalke|Rosa canina}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Roas (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] 0xoxl83td5evwmolekc5ir6z5n52bfc 0 32530 1234578 1176974 2026-07-10T00:22:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234578 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= wylde apel | Ofbyld= [[File:Malus sylvestris (villeple) tre.jpg|250px]]<br><small>beam</small><br>[[File:Malus sylvestris 005.JPG|250px]]<br><small>fruchten</small> | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[roaseftigen]] (''Rosales'') | Famylje= [[roazen (famylje)|roazen]] (''Rosaceae'') | Skaai= [[apels (skaai)|apels]] (''Malus'') | Wittenskiplike namme= Malus sylvestris | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L.]]) Miller, 1768 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] | lânkaart= }} De '''wylde apel''' (''Malus sylvestris'' = apel út it bosk) is in plant út de [[roazefamylje]] (''Rosaceae''). De soarte komt foar yn [[Jeropa]] en Súdwest-[[Aazje]] yn hagen en strewiel. It is in lytse beam of strûk, dy't tsien meter heech wurde kin, mar meast is stik lytser bliuwt. Fan de wylde apel stamje de kweekte rassen ôf: [[Appel (frucht)|''Malus domesticus'']]. Somtiden wurdt de stamme noch as ûnderstamme brûkt dêr't nijmoadrige rassen op [[intsje|inte]] wurde, mar faker wurde stadiger groeiende ûnderstammen brûkt. Wylde apels wurde ek wol as als sierstrûk kweekt. == Skaaimerken == De wylde apel hat in tichte, lege en koepelfoarmige kroan mei tichte, kringeljende tûken. De bast is griiseftich brún of donkerbrún. Faak is de bast barsten yn rjochthoekige stikjes. De twigen binne ribbelich en faak toarnich. De boppekant is donkerpears en de ûnderkant is bleekbrún. Der sitte lytse knoppen op fan 4-5 mm. Dizze binne donkerpears en bedutsen mei lytse hierkes. De wylde appel hat aaifoarmige blêden mei in ôfrûne of kilige foet. De spitske blêden binne kartele of skerptakkich. It blêd is sa'n 5 x 3 sm grut. De blêdstâle is mei groeven en ticht behierre. Het blêd is oan de boppekant heldergrien en oan de ûnderkant bleek en dûnzich. De wylde appel hat lytse blommen mei fiif wite [[kroanblêd]]sjes dy't út in rôzens skine. Der binne in soad giele moalstêfkes. De bloeiwijze is in skermfoarmige string en sit oan de útein fan de koarte lotten. De frucht (de apel) is bolfoarmich en grienich-giel mei wite spikkels. Somtiids binne se in bytsje read. De top en basis binne wat yndûke. Wylde apels binne soer, mar wol lekker. == Gebrûk == De Wylde Apel wurdt foar de sier brûkt, mar ek foar it hout. It readbrune hout is hurd en taai. It hat in fine [[fezel]] en wurdt brûkt foar snijwurk en eartiids yn de weinmakkerij en foar houten skroeven. <gallery> Ofbyld:Cleaned-Illustration Malus domestica.jpg Ofbyld:Яблоня Lob.jpg|''Wylde apelbeamkes'' Ofbyld:Malus sylvestris inflorescence, Vosseslag, Belgium.jpg|''Blomkes'' </gallery> {{commonsBalke|Malus sylvestris}} {{DEFAULTSORT:Wilde apel}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Roas (famylje)]] [[Kategory:Beam]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] 3piwslc6x0brqpqszdw7we3rta3mza8 0 32956 1234575 1225958 2026-07-10T00:20:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234575 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= esk | Ofbyld= [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[lippeblomeftigen]] (''Lamiales'') | Famylje= [[oliven (famylje)|oliven]] (''Oleaceae'') | Skaai= [[esken (skaai)|esken]] (''Fraxinus'') | Wittenskiplike namme= Fraxinus excelsior | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- | lânkaart= [[File:Fraxinus excelsior range.svg|250px]] }} De '''Esk''' (''Fraxinus excelsior'') is in plantesoarte út de [[olivefamylje]] (''Oleaceae''). It is in [[leafbeam]] dy't lânseigen is yn Jeropa. It is in beam dy't frijwat hurd waakst en sa'n 40 m heech wurde kin. == Groei == De beam hat in ûneven fearre blêd, dat út sân oant trettsjin dielblêden bestiet. De lansetfoarmige blêden, sûnder stâlen, steane krúslings tsjin inoar oer. De kroan fan de beam is iepen, sadat er in soad ûndergroei mooglik is. Yn de winter ferliest de beam syn blêd. [[File:Fraxinus excelsior MHNT.BOT.2007.40.58.jpg|thumb|left|''Fraxinus excelsior'']] De Esk bloeit ear't it blêd der is. It blêd komt trije oant fjouwer wiken letter as by de measte oare beammen. De [[frucht (plant)|fruchten]] hawwe wjukjes dy't helpe by de fersprieding op de wyn. De knoppen binne swart, mei koart, filteftich hier en in koart staltsje. De bast bliuwt lang glêd en geef, by de âldere beam komme der ticht op elkoar steande greven yn. == Fersprieding == In esk freget fiedsume grûn mei leafst wetter tichteby of wiete grûn. In natuerlik eskebosk ûntstiet dan ek yn beekdellings. Yn Fryslân is de Esk sadwaande fral in beam fan de klaai. De Esk komt foar op hast it hiele Jeropeeske kontinint, yn súd-Noarwegen en Sweden, east fan de [[Swarte See]] yn de [[Kaukasus]] en yn in smelle strook yn noard-[[Spanje]]. Fierders ek yn de Britske Eilannen, mar sûnder noardlik Skotlân en ek net yn noardwest Ierlân. == Tapassings == It [[sied (plant)|sied]]winnen kin yn twa tiden dien wurde. Yn de earste helte fan augustus is it sied noch grien, mar kin al siedde wurde, omdat it dan noch gjin [[kiemrêst]] hat. Ornaris bliuwt it sied de hiele winter sitten en moat de perioade fan de kiemrêst dien wêze ear't it sied útrinne kin en rispe wurde kin. It hout fan de Esk is ljocht fan kleur, taai en sterk. Fanwegen dy eigenskippen wurdt it [[hout]] brûkt foar de lizzers fan gymnastyktastellen en foar stâlen fan [[bile]]n, foarken en [[bots]]en en út reden fan de flamtekening ek foar meubels, flierren en treppen. Eartiids waarden jonge tûken wol as iten foar [[fee]] brûkt. De duorsumens fan eskenhout bûtendoar is lykwols frijwat leech: it wurdt yndield yn klasse 5, de leechste klasse. De Esk is, lykas de [[Wylch]] geskikt om knotte te wurden. == Alde esken yn Nederlân == * Yn it [[Arboretum Trompenburg]] te Rotterdam stean in stikmannich esken út 1870. * Yn de polder Nieuw Bonaventura tusken [[Strijen]] en [['s-Gravendeel]] stie oant 2001 in âlde esk fan hast 180 jier. * Yn [[Dwersgrêft]] (ûnder [[Giteren]]) stiet de âldste esk fan Nederlân; hy is mear as 220 jier. <gallery> Image:Fraxinus excelsior11.JPEG|Beam Image:Fraxinus excelsior(01).jpg|Bast Image:Es mannelijke bloeiwijze (Fraxinus excelsior male inflorescens).jpg|Manlike bloeiwize yn knop Image:Illustration Fraxinus excelsior0.jpg|Tekening Esk Image:EurAshSeeds.jpg|Fruchten Image:Fraxinus excelsior Blatt.jpg|Uneven fearre blêd Image:Esche gemeine Holz.JPG|Eskenhout Ofbyld:Fraxinus-excelsior-09-01-2008-170.jpg|Knop yn 'e winter File:Knoppen van een es (Fraxinus excelsior). 03-03-2026. (actm.) 01.jpg|Knoppen fan in gewoane esk (''Fraxinus excelsior''). </gallery> == Keppelings om utens == * [http://www.houtinfo.nl/main.php?mn=0&o=body&id=1002&sresult=true&script_action=single&item_id=270 Ynformaasje oer eskenhout by it Sintrum Hout] {{boarnen|boarnefernijing= *{{Aut|Helge Vedel/Johan Lange}}, ''Bomen en struiken in bos en veld''. Moussault's útjouwerij, Baarn (1976) }} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Esk (skaai)]] [[Kategory:Beam]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] 7nk3yrt70o3r8gzixahhmj0nqqhjeys 0 32997 1234511 1176927 2026-07-09T23:34:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234511 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= aapkeskaaiblom | Ofbyld= [[File:Orchis simia flowers.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[asperzje-eftigen]] (''Asparagales'') | Famylje= [[kaaiblommen (famylje)|kaaiblommen]] (''Orchidaceae'') | Skaai= [[kaaiblommen (skaai)|kaaiblommen]] (''Orchis'') | Wittenskiplike namme= Orchis simia | Beskriuwer, jier= Lamarck, 1779 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] | lânkaart= }} {{stobbe|plant}} De '''Aapkeskaaiblom''' (''Orchis simia'') is in [[orgidee]]. De soarte stiet op de [[list fan wetlik beskerme planten yn Nederlân]]. It kin 20-40 sm heech wurde. [[Ofbyld:Simia 500h.jpg|thumb|left|200px|wite Aapkeskaaiblom]] {{Clearleft}} == Sjoch ek == * [[List fan planten]] * [[List fan wetlik beskerme planten yn Nederlân]] ==Keppeling om utens== [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=flora_nl&id=2130&menuentry=soorten Aapkeskaaiblom op SoortenBank.nl] {{commonsBalke|Orchis simia}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Kaaiblom (famylje)]] [[Kategory:Bedrige plant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkmenistan]] jhbpa5hqvho10e9nf13gyycqd5d8dlk 0 33394 1234576 1176936 2026-07-10T00:21:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234576 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= flear | Ofbyld= [[File:Sambucus nigra 004.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[kaarde-eftigen]] (''Dipsacales'') | Famylje= [[muskuskrûden (famylje)|muskuskrûden]] (''Adoxaceae'') | Skaai= [[flearen (skaai)|flearen]] (''Sambucus'') | Wittenskiplike namme= Sambucus nigra | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- | lânkaart= [[File:Sambucus nigra range.svg|250px]]<small>Lânseigen fersprieding yn [[Jeropa]], [[Afrika]] en [[Aazje]]. De giele trijehoekjes jouwe yntroduksjes wer op plakken bûten it oarspronklike ferspriedingsgebiet.</small><br>[[File:Sambucus nigra canadensis & cerulea range map 2.png|250px]]<small>Fersprieding yn [[Noard-Amearika]]. De ferskillende kleuren jouwe de [[ûndersoarte]]n wer.</small> }} De '''Flear''' (''Sambucus nigra'') is in soarte yn it skaai fan de [[Flearen (plant)|flearen]] (''Sambucus''). De flear hat swarte beien, en is de wichtichste flearsoarte yn Jeropa. In fariant fan de flear, dy't lykwols ek wol ferwyldere rekke is, is de [[piterseeljeflear]] (''Sambucus nigra Laciniata''), dy't djip ynsniene blêden hat. {{stobbe|plant}} [[Kategory:Planteskaai]] [[Kategory:Flear (skaai)]] [[Kategory:Beam]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn Egypte]] [[Kategory:Eksoat yn Israel]] [[Kategory:Eksoat yn Jordaanje]] [[Kategory:Eksoat yn Libanon]] [[Kategory:Eksoat yn Malta]] [[Kategory:Eksoat yn Palestina]] [[Kategory:Eksoat yn Syprus]] [[Kategory:Eksoat yn Syrje]] rn07efscdq3t6p4ibnrlr8jgd296z7o 1234577 1234576 2026-07-10T00:21:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1234577 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= flear | Ofbyld= [[File:Sambucus nigra 004.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[kaarde-eftigen]] (''Dipsacales'') | Famylje= [[muskuskrûden (famylje)|muskuskrûden]] (''Adoxaceae'') | Skaai= [[flearen (skaai)|flearen]] (''Sambucus'') | Wittenskiplike namme= Sambucus nigra | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- | lânkaart= [[File:Sambucus nigra range.svg|250px]]<small>Lânseigen fersprieding yn [[Jeropa]], [[Afrika]] en [[Aazje]]. De giele trijehoekjes jouwe yntroduksjes wer op plakken bûten it oarspronklike ferspriedingsgebiet.</small><br>[[File:Sambucus nigra canadensis & cerulea range map 2.png|250px]]<small>Fersprieding yn [[Noard-Amearika]]. De ferskillende kleuren jouwe de [[ûndersoarte]]n wer.</small> }} De '''Flear''' (''Sambucus nigra'') is in soarte yn it skaai fan de [[Flearen (plant)|flearen]] (''Sambucus''). De flear hat swarte beien, en is de wichtichste flearsoarte yn Jeropa. In fariant fan de flear, dy't lykwols ek wol ferwyldere rekke is, is de [[piterseeljeflear]] (''Sambucus nigra Laciniata''), dy't djip ynsniene blêden hat. {{stobbe|plant}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Flear (skaai)]] [[Kategory:Beam]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn Egypte]] [[Kategory:Eksoat yn Israel]] [[Kategory:Eksoat yn Jordaanje]] [[Kategory:Eksoat yn Libanon]] [[Kategory:Eksoat yn Malta]] [[Kategory:Eksoat yn Palestina]] [[Kategory:Eksoat yn Syprus]] [[Kategory:Eksoat yn Syrje]] orzaw1jmihjb0v2bu0xjurod75amg1k 0 33482 1234505 1124449 2026-07-09T20:51:25Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en wat tekst. 1234505 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Groot-Abeele | ôfbylding = GroôtAbeele.jpg | flagge = | wapen = | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] | ynwennertal = | oerflak = | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 1 m | koördinaten = | postkoade = 4338 | netnûmer = 0118 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 29 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 36 | lon_sec = 42 | lon_dir = E }} '''Groot-Abeele''' is in [[buorskip]] yn 'e gemeente [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]] op it [[Seelân|Siuwske]] [[skiereilân]] [[Walcheren]]. De buorskip leit oan 'e noardkant fan [[East-Souburg]] en net fier besuden de [[Middelburch]]ske Erasmuswyk. Oant 1966 hearde Groot-Abeele by de gemeente East- en West-Souburch. It buorskip bestiet út trije strjitten mei de nammen Grote Abeele, Abeelseweg Oost en Abeelse Bongerd. It hearehûs 'Huize Abeele' út 1848 is in bysûnder gebou. Foarhinne wie Groot-Abeele in populêre stop foar deitoeristen út Flissingen en Middelburch; der wiene doe trije herbergen. Klein-Abeele wie in noch lytser buorskip, in pear hûndert meter benoarden Groot-Abeele oan 'e âlde Vlissingseweg. De lêste resten fan dat plak binne ferdwûn by de ynundaasje (oerstreaming) fan Walcheren yn 1944. Doe't it Kanaal troch Walcheren yn 1872 groeven waard, kaam in diel fan 'e Abeelseweg oan 'e oare kant fan it kanaal te lizzen. Oan 'e wâl fan it kanaal, lâns de tramline Flissingen-Middelburch, ûntstie in nije buorskip: Nieuw-Abeele (foarhinne hearrend by de gemeente East- en West-Souburch, no part fan Middelburch). Njonken lânbouarbeiders, dy't op 'e pleatsen oan en om 'e Abeelseweg wurken, kamen ek wurknimmers fan 'e trammaatskippij yn Nieuw-Abeele te wenjen. {{CommonsBalke|Groot-Abeele}} [[Kategory:Plak yn Flissingen]] p2xdzwo7my01xlhmuzpkt2jpvc8493w 1 34061 1234475 327612 2026-07-09T15:03:40Z RomkeHoekstra 10582 /* Fryske skaainamme. */ nije seksje 1234475 wikitext text/x-wiki [[Blokmies]] hebben wij dubbelt met [[Koalmies]]. Kan dat iemand samenfatten??--[[Meidogger:Bernd|Bernd]] 14 maaie 2010, 18.36 (CEST) == Fryske skaainamme. == :{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk}} De blokmies wurdt hjir yn it skaai swartmiezen (Parus) set, by de [[miesfûgels]] blokmiezen (Parus). Ik tink dat it blokmiezen wêze moat, mar bin net hielendal wis. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 9 jul 2026, 17.03 (CEST) 3nwujwq8a8um81v00sfi18fic135piz 1234476 1234475 2026-07-09T15:04:28Z RomkeHoekstra 10582 1234476 wikitext text/x-wiki [[Blokmies]] hebben wij dubbelt met [[Koalmies]]. Kan dat iemand samenfatten??--[[Meidogger:Bernd|Bernd]] 14 maaie 2010, 18.36 (CEST) == Fryske skaainamme. == :{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk}} De blokmies wurdt hjir yn it skaai swartmiezen (Parus) set, by de [[miesfûgels]] blokmiezen (Parus). Ik tink dat it blokmiezen wêze moat, mar bin net hielendal wis. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 9 jul 2026, 17.03 (CEST) 8g97auddne7vzo53dgns0u85rv4tqvg 1234490 1234476 2026-07-09T17:38:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Fryske skaainamme. */ Antwurd 1234490 wikitext text/x-wiki [[Blokmies]] hebben wij dubbelt met [[Koalmies]]. Kan dat iemand samenfatten??--[[Meidogger:Bernd|Bernd]] 14 maaie 2010, 18.36 (CEST) == Fryske skaainamme. == :{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk}} De blokmies wurdt hjir yn it skaai swartmiezen (Parus) set, by de [[miesfûgels]] blokmiezen (Parus). Ik tink dat it blokmiezen wêze moat, mar bin net hielendal wis. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 9 jul 2026, 17.03 (CEST) ::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik haw it oanpast. Ik fyn 'blokmies' wat in aparte namme, wy sprekke hjir altyd fan 'swartkopkes' en 'blaukopkes' (foar de blaumies). Miskien dat it der sa yn slûpt is doe't ik hjir in pear jier lyn de ferâldere ynfoboks ferfong. Ik begryp earlik sein net goed wêr't 'blokmies' op slacht, mar it skynt de gongberste Fryske namme foar dizze fûgel te wêzen. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 9 jul 2026, 19.38 (CEST) ho5d8fojmda2k325vcgmrr4b26q5jho 0 34784 1234447 1218874 2026-07-09T13:23:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234447 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=spearsoerder |Ofbyld= [[File:Rheumaptera hastata Julian Alps Slovenia 1.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse= [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift= [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje= [[lânmjitters (flinters)|lânmjitters]] (''Geometridae'') |Skaai= [[spearsoerders]] (''Rheumaptera'') |Wittenskiplike namme= Rheumaptera hastata |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart= }} De '''spearsoerder''' (''Rheumaptera hastata'') is in [[nachtflinter]] út 'e famylje fan 'e [[lânmjitters (flinters)|lânmjitters]] of spanners (''Geometridae''). Spearsoerders binne goed te werkennen oan 'e swartwite tekening op 'e foar- en efterwjuk, dy't bestiet út in ôfwikseling fan swarte en wite dwersbannen. Karakteristyk binne de wite [[spear]]punten, dy't fanút de brede bûtenste wite dwersbân de wjukseame ynstekke (in "spearsoerd" is in spearpunt). De [[flinter]] is oerdeis fral op waarme, sinnige dagen warber. Hy hat in foarwjuklingte tusken de 14 en 19 millimeter. De pearsoerder hat syn ferspriedingsgebiet pop it noardlik part fan it [[noardlik healrûn]]. Yn [[Nederlân]] is it in seldsume flinter, dy't fan ein april april oant begjin augustus meast op 'e [[Feluwe]] sjoen wurdt. Hy oerwinteret as [[pop]]. == Sjoch ek == * [[List fan flinters]] {{CommonsBalke|Rheumaptera hastata|Spearsoerder}} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Lânmjitter (flinterfamylje)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[fr:Rheumaptera]] ny3dda68p1hukbgfdrvhkuu9zgn5hn0 0 35885 1234571 1173630 2026-07-10T00:15:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kultivearre 1234571 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= Toskaanske jasmyn | Ofbyld= [[File:Toskaanske Jasmyn 47.JPG|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[gensiaaneftigen]] (''Gentianales'') | Famylje= [[frisselgrienen (famylje)|frisselgrienen]] (''Apocynaceae'') | Skaai= [[stjerjasminen]] (''Trachelospermum'') | Wittenskiplike namme= Trachelospermum jasminoides | Beskriuwer, jier= (Lindley) Lemaire, 1851 | IUCN-status= status: [[File:Kultivearre.png|250px]] | lânkaart= }} De '''Toskaanske jasmyn''' of '''Sineeske stjerjasmyn''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Trachelospermum jasminoides'' of ''Rhyncospermum jasminoides'') is in [[túnplant]] dy’t heart ta de famylje fan de [[frisselgrienen (famylje)|frisselgrienen]] (''Apocynaceae''). Nettsjinsteande de ferwizing yn 'e namme nei de [[Itaalje|Italjaanske]] regio [[Toskane]], komt dizze plant fan oarsprong út [[East-Aazje]]: [[Japan]], [[Koreä]], súdlik [[Sina]] en [[Fjetnam]]. ==Grûn== De plant kin it beste op gewoane bedonge túngrûn setten wurde. De plant freget in goede fochttrochlittende grûn. Brûk gewoane túngrûn en jou yn it foarjier goed fertarde stâldong. ==Bloei== De blêden binne glimmend, langhalich of lansetfoarmich. De plant bloeit goed op in muorre op it suden. De lekker rûkende wite stjerfoarmige blomkes hawwe omsleine kelkslippen. Dizze jasmyn kin yn de folle grûn mar ek as kûp- en terrasplant hâlden wurde. Bloeit op it âlde hout tusken maaie - septimber. Freget sinnich oant healskaad en beskut plak. ==Groei== De grienbliuwende klim- en slingerplant kin oant 6 meter heech wurde, yn ús klimaat 4 meter. Kin as klimplant en as boaiembedekker brûkt wurde. Kin ek lâns pergola’s en klimrekken lieden wurde. Groeit yn de begjinfaze stadich, mar ienkear oanslein is it in sterke groeier. ==Underhâld== Snoei him pas yn it neijier werom as er wer nije blêden foarme hat. De sapstreamen komme yn it foarjier op gong en de kans bestiet dat er dan deabliedet. Allinnich echt drûge endeade tûken kinne yn it foarjier snoeid wurde. De kûpplant moat wol op in froastfrij ljocht plak oerwinterje. De plant is wol winterhurd, mar by strange froast (-10 graden) of langduorjende froast de grûn om de plant ôfdekke mei strie of mei noppenfoly. [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Frisselgrien (famylje)]] [[Kategory:Túnplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Koreä]] 5dpry1d82hypks95bnfh9ltidt2b01f 0 36566 1234507 1124418 2026-07-09T21:23:37Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks 1234507 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Esveld | ôfbylding = | flagge = | wapen = | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Gelderland.svg|20px]] [[Gelderlân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Barneveld vlag.svg|20px]] [[Barneveld (gemeente)|Barneveld]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3 = | ynwennertal = | oerflak = | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = | koördinaten = | postkoade = 3771 | netnûmer = 0342 | webside = | mapname = Gelderlân | lat_deg = 52 | lat_min = 9 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 34 | lon_sec = 56 | lon_dir = E }} '''Esveld''' is in [[buorskip]] yn 'e [[Barneveld (gemeente)|gemeente Barneveld]] yn 'e provinsje [[Gelderlân]]. De buorskip leit 2 kilometer eastlik fan [[Barneveld]]. {{Koördinaten|52_08_15_N_5_37_21_E_type:city_zoom:13_region:NL|52° 08' NB, 5° 37' EL}} {{GemeenteBarneveld}} [[Kategory:Plak yn Barneveld]] kpeeohk0mi8ivlf3vzrk08e66aalozi 0 38303 1234558 1176921 2026-07-10T00:06:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234558 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= moalstokje | Ofbyld= [[File:Ambrosia plant arnold van vliet-1-.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[hynsteblomeftigen]] (''Asterales'') | Famylje= [[hynsteblommen (famylje)|hynsteblommen]] (''Asteraceae'') | Skaai= [[moalstokjes (skaai)|moalstokjes]] (''Ambrosia'') | Wittenskiplike namme= Ambrosia artemisiifolia | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] | lânkaart= }} It '''moalstokje''' (''Ambrosia artemisiifolia''), ek wol bekend as '''alsemambrosia''', is in [[ienjierrige plant]], dy't heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[hynsteblomplanten]] (''Compositae'' of ''Asteraceae''). De plant komt út [[Noard-Amearika]] en is yn Nederlân op in soad plakken ynboargere (komt [[advintyfsoarte|advintyf]] foar). Ambrosia is it Grykske wurd foar 'fiedsel foar de goaden', wêrtroch't se ivich libben. De plant skiedt de stof [[koronopiline]] út, dy't de groei fan oare planten yn de omjouwing behindert. ==Beskriuwing== De plant wurdt 20-100 sm heech. De [[blêd (plant)|blêd]]en binne meastal [[blêdfoarm|dûbelfearre]], soms inkelfearre. It moalstokje bloeit yn septimber en oktober mei ienslachtige, ± 3 mm grutte, [[holtsje]]s. De kopkes sitte yn in [[ier (bloeiwize)|ier]]. Der sitte gjin [[strieskob]]ben yn de kopkes en in [[pappus (blomstruktuer)|pappus]] ûntbrekt. De klokfoarmige manlike kopkes hingje nei ûnderen en hawwe keale of in bytsje behierre, fergroeide [[omwynsel]]blêden. De griis-wite, froulike kopkes binne ienblommich en hawwe twa aaifoarmige skutblêden. De blommen sitten net botte opfallend yn de blêdoksels ûnder de manlike blomkopkes. De brune frucht is in nútsje sûnder fruchtplús en hat de foarm fan in pylkpunt. It nútsje hat in heech oaljegehalte. It omwynsel om it nútsje hat fiif oant sân priemfoarmige stikels, dy't útrinne yn in lange [[snaffel (plant)|snaffel]]. It fruchtsje heakket troch de priemfoarmige stikels yn de facht fan bisten en wurdt sa ferspriede. [[Ofbyld:Ambrosia artemisiifolia.jpg|270px|thumb|left|''Fruchten'']] == Allergy == [[Ofbyld:Starr 031108-3168 Ambrosia artemisiifolia.jpg|thumb|''Ambrosia artemisiifolia'']] [[Ofbyld:Starr 031108-3169 Ambrosia artemisiifolia.jpg|thumb|''dûbelfearre blêd'']] It [[stomoal]] jout in heftige [[heakoarts]]reaksje, krektas it oanreitsjen fan de [[bloeiwize]]. Yn Nederlân fine ûndersikers de lêste jierren in sterke groei fan it oantal ambrosia[[stomoal|pollen]] yn de loft. De lette bloei fan de plant, yn septimber en oktober, ferlinget it [[heakoartsseizoen]] mei twa moannen. By in waarme simmer folge troch in waarme hjerst kin de plant hieltiten better yn Europa dije. Dizze woekerjende plant driget in grutte kweadogger te wurden as de no bekende fersprieders fan pollen. Per plant kin oant in miljard pollen ferspriede wurde, wêrby't de allergyske wurking fan de pollen inkele kearen sterker is as dy fan gers, de oant op 't heden grutste oarsaak fan pollenallergy yn Nederlân. == Ymport yn Europa == De plant komt rjochting de lege lannen troch benammen ymport fan hinnen- en fûgelfoer en fetbollen, dêr't ek de siedden fan it moalstokje tusken sitte. Yn [[Dútslân]] is it wyls by wet ferbean dit foer te ymportearjen as de siedden fan it moalstokje der net úthelle binne. Yn [[Switserlân]], [[Eastenryk]] en [[Hongarije]] is it sels ferbean de plant yn de tún te hawwen en it is foarskreaun om dizze der út te heljen. Hjirby wurdt oanret: * by it weiheljen wanten te brûken; * it lof net yn de [[Gft-bak|GFT-kontener]] te dwaan mar yn de smoargenskontener, sadat itt ferbaarnd wurdt. De eksplosive fersprieding fan de plant hat it omtinken fan it [[Ministearje fan Lânbou, Natoer en Fiedselkwaliteit]].<ref>NOS journaal, "[http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2007/8/19/190807_hooikoorts.html Hooikoortsplant ambrosia in opmars.]", 19 augustus 2007</ref> Yn oktober 2006 binne nei in oprop fan it radioprogramma [[Vroege Vogels]] 160 meldingen fan moalstokjes yn Nederlân samle. == Nammen yn oare talen == * Ingelsk Common ragweed * Dútsk: Beifußblättriges Traubenkraut, ook Beifuß-Ambrosie * Frânsk: Ambroisie à feuilles d'armoise * Sweedsk: Malörtsambrosia * Deensk: Bynke-Ambrosie * Hongaarsk: Ürömlevelű parlagfű == Keppeling om utens == * [http://www.waarneming.nl/soort.php?id=6424tab=wn Resinte waarnimmings] op ''Waarneming.nl'', mei beskriuwing en foto's. {{boarnen|boarnefernijing= <references /> ---- {{Commonscat|Ambrosia artemisiifolia}} }} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Hynsteblom (famylje)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Brazylje]] [[Kategory:Eksoat yn Albaanje]] [[Kategory:Eksoat yn Algerije]] [[Kategory:Eksoat yn Andorra]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Belgje]] [[Kategory:Eksoat yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Eksoat yn Bulgarije]] [[Kategory:Eksoat yn de Azoaren]] [[Kategory:Eksoat yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Eksoat yn de Oekraïne]] [[Kategory:Eksoat yn Denemark]] [[Kategory:Eksoat yn Dútslân]] [[Kategory:Eksoat yn Eastenryk]] [[Kategory:Eksoat yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Eksoat yn Frankryk]] [[Kategory:Eksoat yn Fryslân]] [[Kategory:Eksoat yn Grikelân]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Hongarije]] [[Kategory:Eksoat yn Itaalje]] [[Kategory:Eksoat yn Japan]] [[Kategory:Eksoat yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Eksoat yn Kaapverdje]] [[Kategory:Eksoat yn Kazachstan]] [[Kategory:Eksoat yn Kirgyzje]] [[Kategory:Eksoat yn Kosovo]] [[Kategory:Eksoat yn Kroaasje]] [[Kategory:Eksoat yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Eksoat yn Lychtenstein]] [[Kategory:Eksoat yn Madeara]] [[Kategory:Eksoat yn Marokko]] [[Kategory:Eksoat yn Moldaavje]] [[Kategory:Eksoat yn Monako]] [[Kategory:Eksoat yn Montenegro]] [[Kategory:Eksoat yn Nederlân]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Eksoat yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Eksoat yn Oezbekistan]] [[Kategory:Eksoat yn Poalen]] [[Kategory:Eksoat yn Portegal]] [[Kategory:Eksoat yn Roemeenje]] [[Kategory:Eksoat yn San Marino]] [[Kategory:Eksoat yn Servje]] [[Kategory:Eksoat yn Sibearje]] [[Kategory:Eksoat yn Sina]] [[Kategory:Eksoat yn Sloveenje]] [[Kategory:Eksoat yn Slowakije]] [[Kategory:Eksoat yn Spanje]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Eksoat yn Switserlân]] [[Kategory:Eksoat yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Eksoat yn Tsjechje]] [[Kategory:Eksoat yn Tuneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Turkije]] [[Kategory:Eksoat yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Eksoat yn Yndia]] pczg3tqcrqvmf76wotq4y27osqwc1qx 0 38396 1234520 1173752 2026-07-09T23:40:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234520 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= duvelswannelstôk | Ofbyld= [[File:Aralia elata en fleur4081.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[woarteleftigen]] (''Apiales'') | Famylje= [[klimmerblêden (famylje)|klimmerblêden]] (''Araliaceae'') | Skaai= [[duvelswannelstokken (skaai)|duvelswannelstokken]] (''Aralia'') | Wittenskiplike namme= Aralia elata | Beskriuwer, jier= (Miquel) Seemann, 1868 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''duivelswannelstok''' of '''ingelbeam''' (''Aralia elata'') is in markante strûk of lytse beam. It duvelske sit him yn de skerpe stikels op de stamme. De skermen mei blêden sitte oan de top, dêrtroch is it dekorative strûk. Groeit yn ljocht en healskaad. == Klimmerblêd == De duvelswannelstok heart ta de klimopachtigen (''Araliaceae'') en is dus famylje fan de gewoane klimmerblêd (''klimop''), mar kin sels net klimme. De besibbenens is pas te sjen as de blommen fergelike wurde. De soarten hawwe in bolskermfoarmige bloeiwize. De measte oare soarten fan de klimopfamylje, lykas ''Acanthopanax'' en ''Kalopanax'', drage skerpe stikels op tûken en twigen. In duvelswannelstôk hat lange blêdstâlen mei dêroan twa- oant trijekear fearre blêden. De grutte skermen mei blêden groeie yn alle rjochtingen. De skermen binne licht bûgd en steane hast horizontaal op de stamme. De strûk hat in sterk arsjitektoanyske foarm: keale opgeande stammen mei platte skermen derop. Soks is benammen winterdeis goed te sjen as de blêden ôffallen binne en allinnich de stammen oerbliuwe. == Japan == De duvelswannelstôk is lânseigen yn [[Japan]] en groeit dêr yn iepen bosken en op flakten. De strûk is blêdferliezend. De bloei begjint yn july en rint troch oant yn oktober. Der komme in soad [[bij]]en op de blommen ôf. By de bloei stiet de strûk mids in swiete rook. De blommen dy't befruchte binne litte harren [[Tsjelk (plant)|tsjelkbl]]êdsjes falle. Under de strûk leit dan in tapyt fan krêmekleurige blommeoerbliuwsel. == Beien == As de donkere swartblauwe beien ienkear ryp binne, dale swermen [[protter]]s op dit lekkere hapje del. It tiidstip fan ryp wêzen fan de beien is hast lyk oan de oankommende trek fan de protters. Yn in sucht binne de beien ferdwûn, sapspatten fan de beien en protterstront bliuwe as oantinken efter.<br /> Aralia lient him goed om as solitêr yn foar- of achtertún te plantsjen. De plant hoecht net snoeid te wurden, útrinners komme bytiden wol meardere meters fan de memmeplant boppe de grûn, krektas bygelyks de [[ferwielbeam]]. == Kultivearre soarten == * Aralia elata 'Variegata' is in fariëteit mei grut, wytbûnt blêd. Ek te keap ûnder Aralia elata 'Albomarginata' * Aralia elata 'Aureovariegata': mearstammige strûk mei goudgiel rânen oan de blêden. Groeit stadich. * Aralia elata 'Golden Umbrella': goudbûnt kleure blêden. De stamme kin by't winter diels wromfrieze. * Aralia elata 'Silver Umbrella': smelle wite blêdrâne. Wurdt 2 - 3 meter heech. <gallery mode=packed heights=150px style="text-align:left"> File:Duvelswannelstôk blommen 42.JPG|duvelswannelstôk File:Duvelswannelstôk stamme mei toarnen 43.JPG|stamme mei toarnen File:Duvelswannelstôk beien en blommen 44.JPG|beien en blommen File:Duvelswannelstôk 45.JPG|duvelswannelstôk </gallery> == Keppeling om utens == * [http://www.neerlandstuin.nl/struiken/aralia.html Side oer túnplanten] {{Commonscat|Aralia elata}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Klimmerblêd (famylje)]] [[Kategory:Túnplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] flum3hqf3iql41kbezuzkphoe4bvpgh 0 42062 1234540 1173670 2026-07-09T23:53:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kultivearre 1234540 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= teeplant | Ofbyld= [[File:Csinensis.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[heide-eftigen]] (''Ericales'') | Famylje= [[teeplanten (famylje)|teeplanten]] (''Theaceae'') [] | Skaai= [[teeplanten (skaai)|teeplanten ]] (''Camellia'') | Wittenskiplike namme= Camellia sinensis | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L.]]) Kuntze, 1887 | IUCN-status= status: [[File:Kultivearre.png|250px]] ---- | lânkaart= [[File:Tea plants native range.jpg|250px]]<small>Oarsprongsgebiet fan 'e teeplant.</small> }} De '''teeplant''' (''Camellia sinensis'') is in plant dy't fan oarsprong groeit yn [[Súdeast-Aazje]]. De jonge leaten fan dizze plant wurde brûkt om [[tee (drank)|tee]] te meitsjen. ''Sinensis'' is [[Latyn]] foar [[Sina|Sineesk]]. Tsjintwurdich wurdt tee oer de heule wrâld yn tropyske en subtropyske gebieten ferboud. Fan dizze plant wurde [[wite tee]], [[griene tee]], [[oalong]] en [[swarte tee]] makke. [[Ofbyld:Tea plantation with road and trees.jpg|250px|thumb|left|Teeplanazje yn Yndia]] [[File:Camellia sinensis MHNT.BOT.2016.12.24.jpg|thumb|left|250px|It sied fan ''Camellia sinensis'']] De teeplant is een [[grienbliuwend]]e strûk of lytse beam dy't sa'n 17 m heech wurde kin, mar meastal oant ûnder de twa meter snoeid wurdt as it om de blêden kweekt wurdt. De plant hat in sterke [[pinnewoartel]]. De blommen binne giel-wyt mei in diameter fan sa'n 2,5-4 sm mei 7 of 8 blomblêdsjes. De siedden fan de teeplant kinne fynmeald wurde foar tee-oalje, in swiete oalje om iten te sieden dy't net betize wurde moat mei [[teebeamoalje|Tea Tree-oalje]], in [[etearyske oalje]] dy't brûkt wurdt foar medyske en kosmetyske doelen en makke wurdt fan de blêden fan in oare plant. {{commonscat|Camellia sinensis}} [[Kategory:Tee]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Teeplant (famylje)]] [[Kategory:Lânbougewaaks]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yndia]] d81xai892zgl9olyzho0y54ddat1vfz 0 43326 1234538 1230645 2026-07-09T23:51:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kultivearre 1234538 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = ierdappel | Ofbyld= [[Ofbyld:Potatoes.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[ierdappeleftigen]] (''Solanales'') | Famylje= [[ierdappelplanten (famylje)|ierdappelplanten]] (''Solanaceae'') | Skaai= [[ierdappelplanten (skaai)|ierdappelplanten]] (''Solanum'') | Wittenskiplike namme= Solanum tuberosum | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= status: [[File:Kultivearre.png|250px]] | lânkaart= }} De '''ierdappel''', '''earpel''', '''ierpel''', '''jirpel''', '''ierappel''' of '''rjappel''' (''Solanum tuberosum'') is in [[soarte]] [[plant]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[Antophyta|blomplanten]] (''Antophyta''), it [[skift]] fan 'e [[ierdappeleftigen]] (''Solanales''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ierdappelplanten (famylje)|ierdappelplanten]] (''Solanaceae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[ierdappelplanten (skaai)|ierdappelplanten]] (''Solanum''). Dizze plant foarmet [[knol]]len ûnder de [[grûn]], dy't [[stiselmoal]] befetsje en tige streksum binne. De ierdappel is oarspronklik ôfkomstich út [[Súd-Amearika]] en waard koart foar de ein fan 'e [[sechstjinde iuw]] foar it earst troch weromkearende [[ûntdekkingsreizger]]s yn [[Jeropa]] yntrodusearre. Tsjintwurdich foarmje ierdappels de haaditensboarne foar de [[befolking]] fan in grut tal [[lân|lannen]], benammen yn [[Jeropa]], mar ek yn oare dielen fan 'e [[Westerske wrâld]]. Fierders wurdt de ierdappel ek almar mear yn [[ûntwikkelingslân|ûntwikkelingslannen]] ynfierd. Neist [[rys]], [[pasta (daaiguod)|pasta]] en [[bôle]] is de ierdappel no ien fan 'e wichtichste boarnen fan [[koalhydraten]] fan 'e wrâld. ==Fiedingswearde== Krekt as [[rys]], [[pasta (daaiguod)|pasta]] en [[bôle]] is de ierdappel in wichtige boarne fan [[koalhydraten]]. Ierdappels befetsje ek [[fitamine B6]] en [[Fiedingsfezels|fezels]]. Trochsneed fiedingswearden fan ierdappels (sa't op de ferpakking stiet), tamakke lykas meast wenst: {| border="0" cellpadding="8" |- align=left |- valign=top | :'''Fiedingswearde''' :Enerzjy :Fetten :<small>- ''wêrfan fersêde fetsoeren''</small> :Koalhydraten :<small>- ''wêrfan sûkers''</small> :Fezels :Aaiwiten :Sâlt | :'''de 100 g''' :kJ 362, kkal 86 :0,4 g :0,1 g :17,9 g :0,4 g :1,5 g :1,7 g :< 0,1 g |} == Skiednis == De ierdappel komt fan oarsprong út [[Súd-Amearika]] ([[Perû]] en de noardlike helte fan [[Sily]] om presys te wêzen) en waard troch [[ûntdekkingsreizger]]s meinaam nei Jeropa. Earst waard hy net as iten brûkt omdat tocht waard dat de hiele plant giftich wie. Boeren wiene yn 't earstoan dan ek net happich op it ferbouwen fan ierdappels. Earst yn [[1727]] waard de ierdappel yn Nederlân erkend as fiedsel. Dat barde yn Fryslân, dêr't dan ek in ferskaat fan ierdappelsoarten weikomme en kweekt binne. Stadichoan krige de ierdappel dochs linkendewei mear de rol fan folksiten en yn de 18e iuw waard de ierdappel yn alle Jeropeeske lannen ferboud. Troch it hege gehalte oan fitamine C waard de knol ek brûkt om [[skuorbot]] op lange seereizen foar te kommen. [[Geert Veenhuizen]] (ûnder oare [[eigenheimer]] en [[reade star]]) en Kornelis Lieuwes de Vries ([[Bintje]]) wiene Nederlanners dy't har yn de 19e en 20e iuw dwaande holden mei de tylt en ûntjouwing fan de ierdappel. [[File:Patates.jpg|right|thumb|250px|Ferskate skylkleuren.]] == Soarten == In oantal bekende ierdappelsoarten binne: * [[Wâldgieltsje]] * [[Bintsje]] * [[Eigenheimer]] of [[Borger (ierdappel)|Borger]] * [[Nicola (ierdappel)|Nicola]] * [[Doré (ierdappel)|Doré]] * [[Opperdoezer Ronde]] * Frieslander Wrâldwiid binne der sa'n 4.000 ierdappelrassen,<ref>http://news.nationalgeographic.com/news/2002/06/0610_020610_potato.html</ref> dêr't sa'n 200 fan yn [[België]] en/of [[Nederlân]] kweekt wurde. == Produksje == De trochsneed wrâldboarger iet yn de earste dekade fan de 20e iuw sa’n 33 kilo ierdappels jiers. De pleatslike populariteit fan de ierdappel is slim wikseljend en kin samar feroarje. It is in wichtich gewaaks yn Jeropa (benammen East- en Sintraal-Jeropa), dêr’t de produksje steesoan de heechste fan de wrâld is, mar de grutste groei sit him de lêste dekades yn Súd- en East-[[Azië]]. [[Sina]] is no de grutste produsint en sawat in tredde fan de wrâldproduksje sit yn Sina en [[Yndia]]. <ref name="Hijmans 2001 403–12">url=http://www.springerlink.com/content/x337773202025363/ </ref> Ierdappels ferbouwe is mei net al tefolle wurk goed te dwaan en hy past him ridlik goed oan oan de ferskate klimaten, as it mar koel en wiet genôch is foar de plant om wetter út de grûn te heljen om de stiseleftige knol foarmje te kinnen. Ierdappels binne wol o sa fetber foar sykten. [[File:Aardappel bessen Fresco.jpg|right|thumb|250px|[[Bei]]en fan ierdappel.]] === Op de bou === Nei’t de grûn troch lânwurk ree makke is, wurde de setters yn de grûn treaun. Foar in gewoane tylt wurde de poaters yn april/maaie set en mei in bytsje grûn bedutsen. Dat kin mei in [[Ierdappelsetmasine|setmasine]]. De ierdappels wurde yn rêgen tylt. Yn de rin fan de waakstiid wurde dy in pear kear opstrutsen mei help fan in [[opstriker]]. Dêrby wurdt oan wjerskanten in bytsje grûn oer de woartels fan de plant skood. Dêrtroch bliuwe de woartels hieltyd goed ûnder de grûn sadat der gjin griene knollen ûntsteane en sa de rêch dêr’t de ierdappels yn waakse ek ûntstiet. Foar’t de ierdappels dolt wurde, wurdt it gewaaks lofklapt en/of deaspuite. Troch dat deameitsjen fan it lôf behurdet de skyl, wêrtroch’t de by it dollen minder skeind wurde. De ierdappels wurde mei in [[ierdappeldoller]] út de grûn helle. Ofhinklik fan it ras wurdt der betiid, heal-betiid of let rispe. In probleem by ierdappels is it stjitblau, dat ûntstiet trochdat de ierdappels by of nei it dollen skansearje troch ûnder oare in te grutte falhichte, drukplakken, smiten of stjitten. By in lege temperatuer nimt de gefoeligens foar stjitblau ta. Under de skyl ûntsteane blauwe plakken, dy’t by it skilen in soad ferlies opsmite. De blauwe plakken ûntsteane trochdat yn stikkene sellen it aminosoer [[tyrosine]] en [[fenol]]en omset wurde yn it brúngrize of blauswarte [[melanine]]. Eartiids waarden de ierdappels winterdeis yn in bult (kûle) opslein op it lân. Dy bult waard mei reid of strie ôfdutsen, omdat de ierdappels ûnder ynfloed fan ljocht oars grien wurde. By it bewarjen wurdt nei in hoart, ôfhinklik fan it ras, de sprútrêst ferbrutsen en begjint de ierdappel út te rinnen. Dêrom wurde ierdappels gauris mei guod behannele dat it spruten opkeard. In natuerlike sprútkearder is [[karvon]]. Yn it tsjuster ûntsteane by it útrinnen lange, wite spruten. It útrinnen is tsjin te gean troch de spruten geregeldwei te ferwiderjen. <gallery mode="packed" heights="150"> File:Kartoffelanbau acker.jpg|thumb|Ierdappelrêgen File:Solanum tuberosum stootblauw (1).jpg|thumb|Stjitblau by Pearel File:Planting Potatos.jpg|thumb|Setmasine. File:Récolte pommes de terre en Bretagne.JPG|thumb|Ierdappeldolle ([[Frankryk]]). File:Potato harvest and farmers Dieng.jpg|thumb|Ierdappelsykje ([[Yndoneezje]]). </gallery> ===Tiden yn it jier=== De tylt fan ierdappels duorret meiïnoar altyd sawat fiif moanne en kin op ferskate stuiten yn de winter en de maitiid úteinsette. De folgjende fjouwer haadperioades wurde oantsjut:<ref>''Bosatlas van het voedsel'', [[Noordhoff Utjouwers]], 1e pr, 2014, p. 30</ref> *Betiid: febrewaris - juny *Heal-betiid: maart - july *Heal-let: april - septimber *Let: maaie - oktober === Syktebestriding === Yn it seizoen wurdt, ôfhinklik fan it waar, troch de measte kwekers alle 7 oant 10 dagen mei in [[gemysk bestridingsmiddel|gewaaksbeskermingsmiddel]] spuite tsjin de [[ierdappelsykte]] (phytophthora). De needsaak fan gemyske bestriding is allinnich te beheinen troch safolle mooglik [[resistinsje by planten|resistint]]e rassen te nimmen. Mei help fan [[planteferedeling]], bygelyks troch [[Genetyske technology|genetyske modifikaasje]] wurdt besocht om mear resistinte rassen te kweken, mar dat proses ferrint dreech. By it kweken fan ierdappelrassen lykas [[Bintsje]], [[Bildtstar]] en [[Eigenheimer]] wurde relatyf in soad gewaaksbeskermingsmiddels brûkt. Ierdappels út de gongbere tylt dêr’t minder miljeubestridingsmiddels by brûkt wurde, binne ûnder oare [[Doré (ierdappel)|Doré]], [[Escort (ierdappel)|Escort]], [[Alpha (ierdappel)|Alpha]], [[Van Gogh (ierdappel)|Van Gogh]] en [[Santé]].<ref>[http://www.milieuloket.nl/9292000/modulesf/vfz6gbxu9004 Milieuloket]</ref> ==== Sykten en pleagen ==== Ierdappels binne fetber foar ferskate [[plantesykte]]n en [[pleachynsekt|pleagen]]. Dat binne bygelyks: {| class="wikitable" | rowspan="8" | [[skimmels]] || [[ierdappelsykte]] (phytophthora) || [[File:Aardappel Parel Phytophthora.jpg|150px|Phytophtora]] |- | [[alternaria]] || [[File:Alternaria solani - leaf lesions.jpg|150px|Lôfskea troch ''Alternaria solani'']] |- | [[fusarium]] (drûchrot) || [[File:Aardappel Phytophthora Fresco.jpg|150px|Troch fusarium oantaaste ierdappels (ras Fresco)]] |- | [[Rhizoctonia-sykte|lakskurft]] || [[File:Rhizoctonia hyphae 160X.png|150px|Hyfen Rhizoctonia solani]] |- | [[netskurft]] (''Streptomyces'' spp.) || [[File:Streptomyces_sp_01.png|150px|Netskurftstruktuer]] |- | [[sulverskurft]] || [[File:Aardappelschurft (Streptomyces scabies on potato).jpg|150px|Skurft op Doré]] |- | [[wylsykte]] || |- | [[wartsykte]] || [[File:Synchytridium endobioticum.jpg|150px|Wartsykte]] |- | rowspan="3" | [[baktearjes]] || [[stâlewietrot]] || |- | [[swartskonkigens]] || [[File:Blackleg of Potato Stem Wilt.png|150px|Stâleferkleuring en swart wurden]] |- | [[Brúnrot (ierdappelsykte)|brúnrot]] || |- | rowspan="2" | [[ynsekten]] || [[Blêdluzen|blêdlús]] || [[File:Aphidoidea puceron Luc Viatour.jpg|150px|Blêdluzen]] |- | [[ierdappelkrobbe]] || [[File:Colorado potato beetle.jpg|150px|ierdappelkrobbe]] |- | rowspan="3" | [[nematoade]]n |- | [[ierdappelwurgens]] (ierdappelsyste-ieltsje) : ''[[Globodera rostochiensis]]'' : ''[[Globodera pallida]]'' |[[File:PotatoNematodeCysts.jpg|150px|''Globodera rostochiensis'']] |- | [[woartelknobbelieltsjes]] : ''[[Meloidogyne hapla]]'' : ''[[Meloidogyne chitwoodi]]'' : ''[[Meloidogyne fallax]]'' |[[File:A juvenile root-knot nematode (Meloidogyne incognita) penetrates a tomato root - USDA-ARS.jpg|150px|''Globodera rostochiensis''|Meloidogyne incognita ieltsje dat in tomatewoartel ynkringt, fergrutting 500X]] |- | rowspan="5" | ferskate [[firus (biology)|firussen]] en [[firoïde]]n || blêdrolfirus || |- | ierdappel X-firus || |- | ierdappel Y-firus || |- | ierdappel S-firus || |- | [[ierdappelspindelknolfiroïde]] (PSTVd) || |} === Biologyske tylt === Yn de [[Biologyske lânbou|biologyske ierdappeltylt]] wurdt net spuite. It gefolch is wol, dat it groeiseizoen daliks oer is sadree’t in persiel op gruttere skaal rekke wurdt troch phytophthora. Lytse besmettings kinne noch útrûge wurde troch de planten pleatslik dea te brânen. Fóár de rispinge wurde de planten op it hiele persiel deabaarnd. Troch iere besmetting wurdt der gâns minder rispe by de biologyske tylt en mei’t dy besmetting frijwat ritich is binne de jieropbringsten slim wikseljend. Om’t biologyske produkten meast streekrjocht oan de klant ferkocht wurde, leannet de tylt dochs. [[File:Solanum tuberosum flower, 'Doré' bloem (4).jpg|right|thumb|180px|Bloeiend ierdappelras Doré.]] == Keuring == Yn it foarste plak is de boer sels ferantwurdlik foar de kwaliteit en sûnens fan de ierdappels. Lykwols binne der (strange) kontrôles, sawol op it lân as by it bewurkjen (bewarjen, lêzen, sortearjen) fan ierdappels. Dy kontrôle wurdt dien troch de NAK<ref>https://www.nak.nl/aardappelen</ref>. De NAK hâldt de sûnens, rassuverens en kwaliteit yn de gaten. Der binne sa’n 85 karmasters aktyf dy’t om ende by 38.000 hektare poaters beöardielje. Partijen ierdappels dy’t oan alle easken foldogge wurde troch de NAK sertifisearre. Sûnder sertifisearring troch de NAK binne ierdappels net te ferhanneljen. == Top ierdappelprodusearjende lannen == Nettsjinsteande it lytse oerflak stiet Nederlân wol yn de top tsien fan ierdappelprodusearjende lannen. {| class=wikitable !Lân !Miljoen metrike ton (2013) |- |{{CHNf}} |style="text-align:right;"|88.9 |- |{{INDf}} |style="text-align:right;"|45.3 |- |{{RUSf}} |style="text-align:right;"|30.2 |- |{{UKRf}} |style="text-align:right;"|22.3 |- |{{USAf}} |style="text-align:right;"|19.8 |- |{{GERf}} |style="text-align:right;"|9.7 |- |{{BANf}} |style="text-align:right;"|8.6 |- |{{FRAf}} |style="text-align:right;"|7.0 |- |{{NEDf}} |style="text-align:right;"|6.8 |- |{{POLf}} |style="text-align:right;"|6.3 |- |'''Wrâldtotaal''' | style="text-align:right"|368.1 |} :Boarne: FAOSTAT<ref name="FAOSTAT">url=http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor</ref> == Posysje Nederlân en Fryslân == Yn Nederlân wurde boud: *konsumpsje-ierdappels *processing ierdappels [[fabryksierdappel]]s *setmoalierdappels [[fabryksierdappel]]s *poaters De grutste arealen oan ierdappels yn Nederlân binne foar konsumpsje-ierdappels [[Flevolân]], [[Seelân]] en [[Noard-Brabân]]. Yn de [[feankoloanje]]s yn [[Drinte]] en [[Grinslân]] wurde in soad [[fabryksierdappel]]s boud foar it winnen fan setmoal. Yn it noarden, troch minder luzen, poaters. De meast ferboude ierdappel hat 2n=48 [[gromosoom|gromosomen]] en is in [[tetraploïde]] plant, dêr’t alle gromosomen fan ien plant ôfkomme ([[autoploïde]]). Ierdappels wurde hast altyd kweekt fan ién inkelde [[klone|kloon]] mei sa goed mooglike [[gen]]en. Alle ‘bintsjes’ komme bygelyks fan ién kloon. Sûnt koart is der in nije wize fan ierdappelferedeling ûntwikkele wêrby’t der fan [[diploïde]] planten út sied, troch selsbestowing fan inkelde generaasjes [[Homozygoat|homozygoate]] âlderlinen makke wurde. Dy âlderlinen wurde brûkt om [[Hybride (biology)|hybride]] ierdappelsied te meitsjen.<ref>Lindhout, P. et al. Towards F1 Hybrid Seed Potato Breeding. Potato Research (2011) 54:301–312. https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs11540-011-9196-z</ref> {| class="wikitable" ! colspan="2" | &nbsp; ! colspan="5" | Nederlân ! colspan="5" | Fryslân |- ! colspan="2" | &nbsp; ! 2000 ! 2005 ! 2014 ! 2015 ! 2016 ! 2000 ! 2005 ! 2014 ! 2015 ! 2016 |- | Ierdappels, totaal | are | style="text-align:right;" | 18.016.160 | style="text-align:right;" | 15.578.061 | style="text-align:right;" | 15.625.247 | style="text-align:right;" | 15.651.111 | style="text-align:right;" | 15.789.953 | style="text-align:right;" | 882.937 | style="text-align:right;" | 785.397 | style="text-align:right;" | 840.379 | style="text-align:right;" | 840.920 | style="text-align:right;" | 840.916 |- | — Konsumpsje-ierdappels | | style="text-align:right;" | 8.741.303 | style="text-align:right;" | 6.582.921 | style="text-align:right;" | 7.406.842 | style="text-align:right;" | 7.173.565 | style="text-align:right;" | 7.332.080 | style="text-align:right;" | 146.880 | style="text-align:right;" | 103.274 | style="text-align:right;" | 139.874 | style="text-align:right;" | 124.626 | style="text-align:right;" | 125.548 |- | — Poatierdappels | | style="text-align:right;" | 4.180.152 | style="text-align:right;" | 3.926.211 | style="text-align:right;" | 3.987.369 | style="text-align:right;" | 4.184.803 | style="text-align:right;" | 4.140.509 | style="text-align:right;" | 699.510 | style="text-align:right;" | 661.087 | style="text-align:right;" | 684.161 | style="text-align:right;" | 698.112 | style="text-align:right;" | 697.581 |- | — Setmoalierdappels | | style="text-align:right;" | 5.094.705 | style="text-align:right;" | 5.069.029 | style="text-align:right;" | 4.231.036 | style="text-align:right;" | 4.292.743 | style="text-align:right;" | 4.317.364 | style="text-align:right;" | 36.547 | style="text-align:right;" | 21.036 | style="text-align:right;" | 16.344 | style="text-align:right;" | 18.182 | style="text-align:right;" | 17.786 |- | Bedriuwen, totaal | tal | style="text-align:right;" | 15.267 | style="text-align:right;" | 10.458 | style="text-align:right;" | 9.324 | style="text-align:right;" | 9.507 | style="text-align:right;" | 9.569 | style="text-align:right;" | 560 | style="text-align:right;" | 421 | style="text-align:right;" | 350 | style="text-align:right;" | 357 | style="text-align:right;" | 343 |- | — Bedriuwen, konsumpsje-ierdappels | | style="text-align:right;" | 10.887 | style="text-align:right;" | 7.035 | style="text-align:right;" | 6.779 | style="text-align:right;" | 6.742 | style="text-align:right;" | 6.813 | style="text-align:right;" | 306 | style="text-align:right;" | 170 | style="text-align:right;" | 168 | style="text-align:right;" | 147 | style="text-align:right;" | 155 |- | — Bedriuwen, poatierdappels | | style="text-align:right;" | 3.273 | style="text-align:right;" | 2.324 | style="text-align:right;" | 2.321 | style="text-align:right;" | 2.419 | style="text-align:right;" | 2.294 | style="text-align:right;" | 429 | style="text-align:right;" | 327 | style="text-align:right;" | 281 | style="text-align:right;" | 288 | style="text-align:right;" | 265 |- | — Bedriuwen, setmoalierdappels | | style="text-align:right;" | 2.916 | style="text-align:right;" | 2.049 | style="text-align:right;" | 1.409 | style="text-align:right;" | 1.508 | style="text-align:right;" | 1.594 | style="text-align:right;" | 25 | style="text-align:right;" | 13 | style="text-align:right;" | 14 | style="text-align:right;" | 21 | style="text-align:right;" | 18 |- |} :Boarne: CBS<ref>url=http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=80780NED&D1=24-31,90-97&D2=0,6&D3=0,5,14-16&HDR=G1,G2&STB=T&VW=T</ref> == Ierdappelgerjochten == <gallery mode="packed" heights="160"> Ofbyld:Hutspot_met_stooflap_op_bord.JPG|Oranjerats op board mei sju en [[stooflap]]. Fariant mei jirpels der daliks trochhinne stampt, wêrby't ek [[woartel (griente)|winterwoartel]] brûkt is ynstee fan jonge woartels. File:Collection of products made from potatoes, K7239-8 (8456930946).jpg|Ferskate gerjochten File:Burger and fries (1).jpg|Hamburger mei patat File:BakedPotatoWithButter.jpg|Bakte ierdappel yn de skyl, mei bûter bestrutsen File:Fish n chips.JPG|Fish and chips </gallery> ==Bildtse Aardappelweken== Yn 2018 sille de Biltske Ierdappelwiken heve. It programma omfiemet ûnder oare de poëtyske bân tusken Malta en Fryslân mei de ierdappel as ferbinend elemint, lokaasjefoarstellings mei (ierdappel)keunst sintraal, in grut Frysk-Malteesk ierdappelmiel oan de Aldebiltdyk, besichtiging fan de gewaaksen op It Bilt, in agrarysk sympoasium en in skoalleprojekt. Foar de poézij oer en om de ierdappel hinne wurkje û.o. mei: [[Geart Tigchelaar]], [[Janneke Spoelstra]], [[Simon Oosting]], [[Tsead Bruinja]], [[Yva Hokwerda]], [[Arjen Dijkstra]], [[Baukje Wytsma]], [[Ben Cami]], [[Hans Andreus]], [[Jantsje Post]], [[Achille Mizzi]], [[Fra Gioele (Joe P. Galea)]], [[Jesmond Sharples]], [[Josef Borg]], [[Manwel Cassar]] en [[Omar Seguna]]. <ref>https://www.bildtseaardappelweken.nl</ref> == Sechje == :Der binne mar twa dingen yn 'e wrâld dy't in man sels útsykje moat: :In ierdappel en in wiif.<ref>[[Simke Kloosterman]]/[[Wieke de Haan]], 'De Fryske Petiele en wat der op en yn leit', s. 85. De Tille, Ljouwert 1986</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> * [https://library.wur.nl/biola/bestanden/1738624.pdf Biologyske ierdappelkweek] }} {{CommonsBalke|Potato}} [[Kategory:Ierdappel| ]] [[Kategory:Basisiten]] [[Kategory:Griente]] [[Kategory:Lânbougewaaks]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Ierdappelplant (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Perû]] 16ljo0yfvfer6ypxxv118jhe22mwrb1 0 44657 1234554 1176957 2026-07-10T00:04:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234554 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= maaieklokje | Ofbyld= [[File:Convallaria majalis inflorescence - Keila.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[asperzje-eftigen]] (''Asparagales'') | Famylje= [[asperzjes (famylje)|asperzjes]] (''Asparagaceae'') | Skaai= [[maaieklokjes]] (''Convallaria'') | Wittenskiplike namme= Convallaria majalis | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- | lânkaart= [[File:Convallaria majalis range.png|center|250px]] <small>{{Color box|#228B22}} C. majalis L.<br>{{Color box|#CD3333}} C. keiskei Miq. (syn. C. majalis var. keiskei (Miq.)<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Makino)<br>{{Color box|#68228B}} C. pseudomajalis W.Bartram (syn. C. montana <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Raf., C. majalis var. montana (Raf.) H.E.Ahles)</small> }} It '''maaieblomke''' (''Convallaria majalis'') is in oant 30 sm hege [[fêste plant]] dy't yn it wyld foarkomt yn boskrike streken, mar ek as túnplant hâlden wurdt. Yn de grûn sit in krûpende [[woartelstôk]]. In pear blêden steane oan de foet fan de bloeistâle. It maaieblomke is giftich trochdat it bepaalde [[glykoside]]n befettet.<ref>Hüsstege G. (1976). ''Zakflora voor bos en heide.'' Helmond/Antwerpen: Uitgeverij Helmond/Standaard Uitgeverij.</ref> == Skaaimerken == De [[blêd (plant)|blêd]]en binne breed-elliptysk, stâle en ûnbehierre. Se steane yn twatallen by elkoar. Under oan de plant sit in skie fan papiereftige blêden. [[Ofbyld:Convallaria-oliv-r2.jpg|thumb|left|180px|Maaieklokje.]] [[Ofbyld:Convallaria majalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-045.jpg|thumb|left|180px|[[Botany]]ske tekening fan it maaieklokje.]] De blom is wyt, klokfoarmich en hat in oangename rook. De blommen wurde ± 8 mm lang. Der bestiet ek in [[cultivar]] mei rôze blommen. Der foarmet him in nei ien kant kearde trosse fan 6 - 12 blommen. Dizze bloeit yn de moannen maaie en juny. De soartoantsjutting ''majalis'' betsjut 'fan de moanne maaie'. De frucht fan it maaieblomke is in reade bei dy't twa blauwe [[sied (plant)|siedden]] befet. == Tapassingen == De blommen en woartels wurde troch de farmaseutyske yndustry ferwurke, omdat dizze de hertwurking beynfloedzje kinne. Yn âlde geskriften út de 16e iuw is te lêzen dat dizze kennis doe al bekend wie. Ek waarden de drûge blommen taheakke oan [[snúftabak]]. Ut de blommen kin gjin [[etearyske oalje]] wûn wurde. Omdat de rook tige populêr is yn de [[parfum]]ery en de [[kosmetika]], wurdt dizze mei help fan [[geurstof]]fen as [[hydroksysitronellal]] gearstald. == Ferskaat == * It maaieblomke is de nasjonale blom fan [[Finlân]]. {{Boarnen|boarnefernijing= <References/> ---- {{Commonscat|Convallaria majalis}} }} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Asperzje (famylje)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Koreä]] gmz7ysu6tl80nku3022rq37upc3el8y 0 46218 1234534 1176945 2026-07-09T23:49:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234534 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= hynsteblom | Ofbyld= [[File:Paardenbloemen.JPG|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[hynsteblomeftigen]] (''Asterales'') | Famylje= [[hynsteblommen (famylje)|hynsteblommen]] (''Asteraceae'') | Skaai= [[hynsteblommen (skaai)|hynsteblommen]] (''Taraxacum'') | Wittenskiplike namme= Taraxacum officinale | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L.]]) Weber & F.H. Wiggers, 1780 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} {{stobbe|plant}} De '''hynsteblom''' (''Taraxacum officinale'') is in soarte út de [[kompositefamylje]] (''Asteraceae''). Yn dizze famylje binne blommen tige redusearre en lyts en steane ticht by elkoar yn in [[blomkopke]]. Hynsteblommen binne tige algemien. Yn april kinne se hiele greiden giel kleurje. Dochs kinne bepaalde mikro-soarten en seksjes seldsum wêze. <gallery> Ofbyld:Loewenzahn pae.jpg Ofbyld:Flower Rex 4.jpg Ofbyld:Taraxacum officinale in pasture.jpg Ofbyld:Taraxacum officinale. Pyszkowo.jpg </gallery> {{DEFAULTSORT:Hinsteblom}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Hynsteblom (famylje)]] [[Kategory:Medisinale plant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn Alaska]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Yndia]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]] [[Kategory:Eksoat yn Sily]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] jwyjaixvtvnwqm540h88qs5fppew3gj 0 51892 1234523 1173718 2026-07-09T23:43:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234523 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= flinterstrûk | Ofbyld= [[File:BuddlejaDavidiiStrauch.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[lippeblomeftigen]] (''Lamiales'') | Famylje= [[helmkrûden]] (''Scrophulariaceae'') | Skaai= [[flinterstrûken (skaai)|flinterstrûken]] (''Buddleja'') | Wittenskiplike namme= Buddleja davidii | Beskriuwer, jier= Franchet, 1887 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''flinterstrûk''' (''Buddleja davidii'') is in [[soarte]] út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[flinterstrûken]] (''Buddleja''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[helmkrûden]] (''Scrophulariaceae'') en it [[skift]] fan 'e [[lippeblomeftigen]] (''Lamiales''). Dizze soarte is bekend as [[túnplant]]. Yn [[Jeropa]] is de soart foaral as túnplant yn gebrûk, mar de [[plant]] komt ek ferwyldere foar. De strûk kin wol wat mar net in soad strange foarst ferneare, by om-en-de-by -15 graden Celsius giet de plant dea. ==Keppeling om utens== {{CommonsLyts|Buddleja davidii}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Helmkrûd (famylje)]] [[Kategory:Túnplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Dútslân]] [[Kategory:Eksoat yn Eastenryk]] [[Kategory:Eksoat yn Frankryk]] [[Kategory:Eksoat yn Hongarije]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn Itaalje]] [[Kategory:Eksoat yn Kroaasje]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Portegal]] [[Kategory:Eksoat yn Skotlân]] [[Kategory:Eksoat yn Sloveenje]] [[Kategory:Eksoat yn Slowakije]] [[Kategory:Eksoat yn Spanje]] [[Kategory:Eksoat yn Switserlân]] [[Kategory:Eksoat yn Tsjechje]] [[Kategory:Eksoat yn Wales]] 8030tw1n4v9snjzkvxestc0n4y3xq8l 0 53286 1234526 1213528 2026-07-09T23:44:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234526 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= grutte gersstjer | Ofbyld= [[File:Ornithogalum nutans bloemen.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[asperzje-eftigen]] (''Asparagales'') | Famylje= [[asperzjes (famylje)|asperzjes]] (''Asparagaceae'') | Skaai= [[gersstjerren (skaai)|gersstjerren]] (''Ornithogalum'') | Wittenskiplike namme= Ornithogalum nutans | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] | lânkaart= }} De '''grutte gersstjer''' (''Ornithogalum nutans'') is in plant. Yn de 23e printinge fan de '[[Hendrik Heukels|Heukels]]' wurdt er yndield yn de [[asperzjefamylje]] (''Asparageaceae''), mar neffens it [[APG II-systeem]] is it ek tastien de soarte te setten yn de [[narsisfamylje]] (''Hyacinthaceae''). De 6 sm grutte blom bestiet út twa trio's wite kroanblêden. Lykas by de faker foarkommende (gewoane) [[gersstjer]] (''Ornithogalum umbellatum'') hawwe de kroanblêden oan de ûnderside in griene streek dy't oan de ein fan it kroanblêd ta rint. De blommen hingje yn in strúsfoarm oan in 40-50 sm lange stâle. Dêr't de blommen fan de gewoane gersstjer nei boppen iepen steane, hingje se by de grutte gersstjer nei de sydkant of nei ûnderen knakt. De bloei is fan april oant maaie. [[Ofbyld:Ornithogalum nutans (2).jpg|thumb|left|250px|Blom]] [[File:Ornithogalum nutans MHNT.BOT.2016.24.43.jpg|thumb|''Ornithogalum nutans'']] De [[blêd (plant)|blêd]]en binne breed, linefoarmich en kinne 0,5 m lang wurde, ûngefear like lang as de blomstâle. == Fersprieding == De plant komt út it [[Middellânske-Seegebiet]]: it westen fan Turkije en it easten fan Grikelân. Om 1600 is de plant op de Hortus yn [[Leiden]] ynfierd, en fersprate him dêrwei oer de stêd. Yn Nederlân komt it soarte eins allinnich as [[stinzeplant]] foar op lângoeden flak efter de kust. De grûn bestiet út fiedselrike, wiete kalkhâldende grûn yn leafbosken. Yn Nederlân is de plant beskerme yn it ramt fan de Floara & Faunawet. It soarte is hjiryn opnomd op de list mei beskerme plantesoarten. Dêr't de gewoane gersstjer him benammen fegetatyf fuortplantet, set de grutte gersstjer ek goed sied en ferspriedet him middels siedden. == Tún == De plant kin hiel bêst wat skaad hawwe, en docht it dan ek goed as ûnderbegroeiing by struken op healiepen plakken. Op in humusrike, wat fochtige grûn sille se har goed fermannichfâldigje. {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=flora_nl&id=2135&menuentry=soorten Grutte gersstjer (''Ornithogalum nutans'')] }} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Asperzje (famylje)]] [[Kategory:Stinzeplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] kj2ip5d49h79h1xa2zqs0ttp9gkjnuy 0 53734 1234546 1176950 2026-07-09T23:58:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234546 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= krûpende bûterblom | Ofbyld= [[File:Creeping butercup close 800.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[bûterblomeftigen]] (''Ranunculales'') | Famylje= [[bûterblommen (famylje)|bûterblommen]] (''Ranunculaceae'') | Skaai= [[bûterblommen (skaai)|bûterblommen]] (''Ranunculus'') | Wittenskiplike namme= Ranunculus repens | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} {{stobbe|plant}} De '''krûpende bûterblom''' (''Ranunculus repens'') is in plant ǘt de famylje fan de [[Ranunculaceae]]. {{CommonsBalke|Ranunculus repens}} {{DEFAULTSORT:Krupende buterblom}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Bûterblom (skaai)]] [[Kategory:Medisinale plant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn Alaska]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Bermuda]] [[Kategory:Eksoat yn de Bahama's]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] 7xiotf9s70wzcyyli33iiyak49zed71 0 69972 1234509 1173710 2026-07-09T23:26:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kultivearre 1234509 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= | Ofbyld= [[File:Arachis hypogaea - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-163.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[klavereftigen]] (''Fabales'') | Famylje= [[klavers (famylje)|klavers]] (''Fabaceae'') | Skaai= [[apenuten (skaai)|apenuten]] (''Arachis'') | Wittenskiplike namme= Arachis hypogaea | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= status: [[File:Kultivearre.png|250px]] | lânkaart= }} De '''apenút''' of '''pinda''' (''Arachis hypogaea'') is in plant, en de [[pûlfrucht]] dêrfan. It is, oars as de namme seit, net wier in [[Nút (frucht)|nút]]. Apenútsjes wurde baarne iten, of soms út de skyl, of roastere. Mar der wurdt ek oalje en [[nútsjesmoar]] fan makke. {{stobbe|plant}} <gallery> Peanut 9417.jpg| Peanut oil bottle.jpg| PeanutButter.jpg Peanuts (Arachis hypogaea) - in shell, shell cracked open, shelled, peeled.jpg| Dragee_"Арахис_в_шоколаде"_02.jpg| </gallery> [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Klaver (famylje)]] [[Kategory:Lânbougewaaks]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bolivia]] kj2g0iqrl1cwnij6nf19d92dcir5cs5 0 81671 1234563 1176962 2026-07-10T00:09:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234563 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = reade blebberbei | Ofbyld= [[File:Vaccinium vitis-idaea 20060824 003.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[heide-eftigen]] (''Ericales'') | Famylje= [[heideplanten (famylje)|heideplanten]] (''Ericaceae'') | Skaai= [[blebberbeien (skaai)|blebberbeien]] (''Vaccinium'') | Wittenskiplike namme= Vaccinium vitis-idaea | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''reade blebberbei''' (''Vaccinium vitis-idaea'') is in plant út de [[heidefamylje]] (''Ericaceae''). == Beskriuwing == De [[dwerchstrûk]] wurdt tusken de 10 en 40 sm heech en hat in kompakte, rjochtopsteande foarm. De ovale [[blêd (plant)|blêd]]en binne ôfwikseljend pleatst en twadielich rangskikt. Se binne donkergrien en leareftich. Oan 'e ein fan de tûkjes komme troskes mei meast wite, somtiden wat rossige, klokfoarmige blomkes. De blommetroskes besteane út fjouwer blommen. By oare soarten blebberbeien binne dat meastentiids fiif. Ein aughustus, begjin septimber rypje de beien yn fiif oant seis wike fan wyt nei helder read. Kultifearre rassen rypje ûnder geunstige omstannichheden ein septimber, begjin oktober nochris. De reade blebberbei is in grienbliuwende plant. == Fersprieding == Omdat de reade blebberbei winterhurd is (oant -22&nbsp;°C) komt de soarte oaral op it noardlik healrûn foar, oant de [[noardpoalsirkel]] yn [[Grienlân]]. Yn Nederlân is de soart ûnder oaren te finen yn [[Sallân]] en op de [[Feluwe]]. Se hawwe in foarkar foar sinnige drûge plakken op soere, skrale grûn mar ferneare ek skaadrike bosken en earme sângrûn. [[File:Vaccinium vitis-idaea (flowering).jpg|thumb|left|250px|Reade blebberbei yn 'e bloei]] == Fermeardering == Reade blebberbeien fermearderje harren neist bestowing ek troch it foarmjen fan ûndergrûnske útrinners. Hoewol de reade blebberbei faaks te finen is yn de buert fan de [[blauwe blebberbei]] (''Vaccinium myrtillus'') kruse de soarten mar selden. De hybride tusken beide soarten hjit ''Vaccinium × intermedium''. == Tapassings == De reade blebberbei wurdt faak by wyldgerjochten servearre yn de keukens fan noard- en sintraal Europa, benammen yn Skandinaavje, Poalen en Ruslân. Omdat de frucht frijwat soer is, wurdt dy selden rauw iten en meastentiids ferwurke ta kompôte. De frucht befettet ûnder oaren [[fitamine C]], [[fitamine B1]], [[fitamine B2]], [[fitamine B3]] en [[β-karoteen]] en mineralen as [[kalium]], [[kalsium]], [[magnesium]] en [[fosfaat]]. Oan de blêden wurde genêskrêftige eigenskippen taskreaun. De dêryn foarkommende stof antosyaan soe nier- en blaasynfeksjes foar komme kinne. [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Heide (famylje)]] [[Kategory:Lânbougewaaks]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Koreä]] 25f2oeoafqy9u0ejcagdlwhuof6fcja 0 101148 1234605 1016037 2026-07-10T06:21:35Z Hurkonides 5270 1234605 wikitext text/x-wiki In '''toernee''' (fan it [[Frânsk]]e ''tournée'') is in rûnreis fan [[artyst]], yn 'e regel út 'e [[muzyk]]yndustry, mei as doel om in rige [[foarstelling (teäter)|foarstelling]]s te jaan, meast yn 'e foarm fan [[konsert]]en. Benammen yn 'e hjoeddeiske [[popmuzyk]] kinne sokke toernees útwaakse ta ûndernimmings dêr't miljoenen [[euro's]] mei anneks binne en dêr't per konsert soms wol tsientûzen [[fan (persoan)|fans]] of mear mei betsjinne wurde. Ek yn 'e [[klassike muzyk]] sprekt men fan toernees, mar de ynteine binnendoarfoarstellings fan in klassyk [[orkest]] hawwe net folle gemien mei de útskroevene iepenloftkonserten fan [[popstjer]]ren. Toernees duorje ornaris minimaal in pear [[wike]]n, mar meastal in pear [[moanne (tiid)|moannen]] oant in healjier of noch langer. De redens om 'op toernee te gean', rinne útinoar. Guon artysten dogge it poer foar harren [[keunst]], nammentlik om't se har muzyk mei harren fans diele wolle. It komt lykwols faak foar dat promosjonele en [[kontrakt]]uële ferplichtings of [[kommersje]]le doelen in rol spylje (dy't rjochte binne op it beheljen fan 'e maksimale [[omset]] út it ferkeapjen fan [[kaartsje]]s). Soms giet men ek wol op toernee foar it [[goede doel]]. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://de.wikipedia.org/wiki/Tournee ''Einzelnachweise'', op dizze side]. }} [[Kategory:Muzyk]] [[Kategory:Lienwurd út it Frânsk]] r75tskryj1t1q20q5duu3aa765pve9h 0 113417 1234539 1205477 2026-07-09T23:52:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kultivearre 1234539 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = rys | Ofbyld= [[Ofbyld:Koeh-232.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]]<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[gerseftigen]] (''Poales'') | Famylje= [[gerzen (famylje)|gerzen]] (''Poaceae'') | Skaai= [[risen]] (''Oryza'') | Wittenskiplike namme= Oryza sativa | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= status: [[File:Kultivearre.png|250px]] | lânkaart= }} '''Rys''' (''Oryza sativa'') heart lykas alle [[nôt]]soarten by de [[gersfamylje]] (''Poaceae''). Rys is it wichtichste iten foar in grut part fan de wrâldbefolking, benammen yn de waarmere oarden. Yn de [[subtropen]] wurdt de [[Undersoart (taksonomy)|ûndersoart]] ''Oryza sativa'' subsp. ''japonica'' ferboud, wylst yn de [[tropen]] de ûndersoart ''Oryza sativa'' subsp. ''indica'' de oerhân hat. [[Sina]] is de grutste produsint en konsumint fan rys en [[Tailân]] is de grutste eksporteur. It wurd ''padie'' slacht op ryskerrels dy’t noch strak yn it [[tsjêf]] sitte. Rys kin ek meald wurde ta rysmoal en dêrnei seefd ta [[Blom (keuken)|rysblom]]. In bekend merk wie Molenaars bernemoal. == Aldste rys == Op grûn fan [[fytolyt|fytolite]]-ûndersyk waard kultivearre ryst fêststeld yn [[sedimint]]en fan de [[Eastsineeske See]], dy’t foar’t neist troch de [[Jangtsekiang]] oanfierd waarden. Mei [[C14-datearring]] waard in âldens fan 13.900 [[Before Present|kal. jierren BP]] fêststeld, wat der op wiist dat dy kultivaasje datearret út in frijwat waarme en wiete [[Allerød Ynterstadiaal]]. De fytoliten ferdwûnen tusken 13.000–10.000 jier BP, wat oerienkomt mei it kâlde [[Jonge Dryas]] stadiaal. Nei 10.000 jier BP ferskynden se wer. Se konkludearren dat it kâldere klimaat de kultivaasje ûnderbrutsen hie.<ref>2002. [http://web.archive.org/web/20131112112127/http://www.igcas.ac.cn/admin/uploadfiles/2005115172455_lu-rice.pdf ''Rice domestication and climatic change: phytolith evidence from East China.'' Boreas, 31: 378–385]</ref> :{|class="toccolours" |De âldste rys dy’t troch boeren kultivearre waard, soe ûntdutsen wêze yn [[Súd-Korea]].<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3207552.stm Yn oktober 2000 waard dit troch de [[British Broadcasting Corporation|BBC]] bekendmakke.</ref> Fia [[radiometryske datearring]] soe fêststeld wêze dat de 59 [[Karbonisaasje|karbonisearre]] ryskerrels út it tiidrek fan 12.000 oant 13.000 jier foar Kr. komme. Dat soe goed 3.000 jier âlder wêze as de ryskerrels dy’t fûn binne by de [[Giele Rivier]] lâns en de [[Jangtsekiang]] yn [[Sina]]. De ryskerrels dy’t fûn binne by opgravings troch Lee Yung-jo en Woo Jong-yoon tusken 1997 en 2001 yn de Súdkoreaanske provinsje [[Noard-Chungcheong]]. Op dit berjocht kaam lykwols gjin inkeld ferfolch mear, sadat de fynst earder sjoen wurde moat as in utering fan in op Koreaansk nasjonalisme basearre winsk de âldste rysfynst kleme te kinnen.<ref>Kim, Minkoo, 'Multivocality, Multifaceted Voices, and Korean Archaeology' in: Junko Habu, Clare Fawcett, John Matsunaga (eds.), ''Evaluating Multiple Narratives. Beyond Nationalist, Colonialist and Imperialist Archaeologies'', New York (Springer) 2007, s.118-138, ISBN 0-387-71824-9</ref> |} == Rassen == Yn Amearika wurde meast rys[[ras (plant)|rassen]] ferboud dy’t in lange kerrel opjouwe. Yn België en Nederlân wurdt meast langkerrelige rys iten. Yn Azië wurde wolle mear rysrassen boud dy’t in koarte kerrel opjouwe. Yn [[Japan]] wurdt in apart type [[sakee-rys]] boud foar it meitsjen fan de hegere kwaliteiten [[sakee]]. Dy rys mei in lange kerrel wurdt mear as in meter heech, hat in swier ear (de top dêr’t de ryskerrels yn sitte, de [[plûm (bloeiwize)|plûm]] en wurdt mei de hân rispe. Ofhinklik fan de soarte [[setmoal]] yn de kerrel is der gewoane rys en kleefrys. Kleefrys hat folle mear [[amylopektine]] as gewoane rys, dy’t mear [[amyloaze]] hat. Dy kleefrys sjocht der witer út as gewoane rys en klibbet nei it tameitsjen. Der binne rassen dy’t geskikt binne foar de saneamde wiete rysbou, en rassen dy’t geskikt binne foar de drûge rysbou. By de wiete rysbou wurde de fjilden splis set lykas yn [[sawa (rysfjild)|sawa’s]]. De wichtichste funksje fan it splis setten is [[túch]]bestriding. [[File:Oryza rufipogon - National Taiwan University - DSC01108.JPG|right|thumb|180px|Proeffjild by de nasjonale universiteit fan [[Taiwan]].]] Yn Afrika komt in oare soarte foar, ''[[Oryza glaberrima]]''. Dizze soarte dy’t goed [[resistinsje by planten|resistint]] is tsjin sykten en pleagen en troch syn flotte [[fegetative fermeardering|fegetative]] ûntjouwing túch oerwaakst, wurdt al iuwenlang yn ûnder oare [[Ekwatoriaal-Guinee]], [[Guinee-Bissau]], [[Sierra Leone]] en [[Senegal]] iten. Koartlyn hat it [[WARDA]] (Afrikaansk ûndersykssintrum foar rys) rassen yntrodusearre dy’t fuortkommen binne út krusings tusken ''Oryza sativa'' subsp. ''japonica'' en ''Oryza glaberrima''. Dizze rassen binne bekend ûnder de namme [[NERICA]] - New Rice for Africa. == Parboiled rys == ''Parboiled'' rys is yn it tsjêf seane rys, wêrtroch’t der mear [[nutriïnt]]en oerbliuwe nei it [[pelmole|pellen]] fan de ryskerrel en de rys makliker ta te meitsjen is. Ek de tekstuer fan de kerrel feroaret troch it sieden. ''Parboiled'' rys wurdt al mear as 2.000 jier tapast en is foar’t neist ûntstien yn de omkriten fan de [[Perzyske Golf]]. Tsjintwurdich wurdt it in soad iten yn ûnder oare Yndia en Pakistan. == Tamakkingswetter == Tamakke rys befettet in soad fan it [[wetter]] dêr’t it yn tamakke is, de gearstalling fan dat wetter hat ynfloed op de kwaliteit fan de seane rys. De hoemannichte [[drûge stof]] yn it wetter is fan ynfloed op it oplossingsfermogen. [[Wetterhurdens|Hurd wetter]], mei in hege [[pH]], sil minder maklik de ryskerrels ynkomme by it berêden en de ryskerrel minder lykmjittich gear meitsje as sêft wetter mei in legere pH. == Produksje en konsumpsje == Foar de produksje fan rys is waarm waar en wetter essinsjeel. De wichtichste rysprodusearjende lannen lizze yn [[Azië]]. Yn de trije rispjierren tusken 2006/07 en 2008/09 waard yn trochsneed 442,4 miljoen ton, pelde, rys produsearre. Dêrfan wie it oanpart fan Azië krekt mear as 400 miljoen ton, wêrfan’t [[Sina]] allinnich 128,9 miljoen ton prodesearre.<ref>http://www.fao.org/docrep/013/al969e/al969e00.pdf</ref>. De ynternasjonale hannel is beheind, jiers wurdt mar sawat 6 à 7 prosint fan de hiele rispinge eksportearre. Wichtige eksporteurs binne [[Tailân]], mei sawat 9 miljoen ton jiers, en [[Fjetnam]]. Bûten Azië is de [[Feriene Steaten]] in grutte eksporteur. De trochsneed ryskonsumpsje leit wrâldwiid op 56 kilo de man jiers, wêrfan’t it swiertepunt dúdlik yn de net-ûntwikkele lannen leit. Yn [[Myanmar]] wurdt de man de measte rys iten, sawat 236 kilo jiers; yn de [[Jeropeeske Uny]] leit dat op sawat 5,5 kilo.<ref>http://www.fao.org/docrep/013/al969e/al969e00.pdf</ref>. <gallery widths="150" heights="150"> Terrace field yunnan china denoised.jpg|[[Terras (lânbou)|Rysterrassen]] yn de [[Sina|Sineeske]] provinsje [[Yunnan]] Rice terrace of Tegallalan 200507-3.jpg|Rysterrassen yn [[Baly (eilân)|Baly]] US long grain rice.jpg|Langkerrelige rys Rice Field.jpg|Rysfjild Rice-combine-harvester, Katori-city, Japan.jpg|Rys [[terskjen|terskje]] Unhulled rice.jpg|Net-pelde rys WhiteRice.jpg|Pelde en slipe rys Oryza sativa, Rijst, midden langkorrelige rijst met andere zaden, rechts witte, kort korrelige.jpg|Lofts langkerrelige rys mei oar sied, rjochts wite, koart kerrelige Riso parboiled.jpg|Parboiled rys Brown rice.jpg|[[Húltsjerys]] (brune rys) Wildriceraw.jpg|Wylde rys Bipolaris oryzae.jpg|Blêdfloksykte 'Brown Spot' ''[[Bipolaris oryzae]]'' </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= <references/>}} {{DEFAULTSORT:Ris}} [[Kategory:Rys| ]] [[Kategory:Basisiten]] [[Kategory:Lânbougewaaks]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Gersplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] q2l6vtkddk2o59vofv9btr39v4szdrg 0 121654 1234486 1172185 2026-07-09T17:34:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 1234486 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Blokmies]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blokmies]] thgvnhdhp3d2fw8q14gpxu60oy3mloi 0 130872 1234530 1176941 2026-07-09T23:47:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234530 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme=heanen | Ofbyld= [[File:Juncus.conglomeratus.2.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[gerseftigen]] (''Poales'') | Famylje= [[rusken (famylje)|rusken]] (''Juncaceae'') | Skaai= [[rusken (skaai)|rusken]] (''Juncus'') | Wittenskiplike namme= Juncus conglomeratus | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} '''Heanen''' of '''heannen''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Juncus conglomeratus'', syn. ''Juncus subuliflorus''; [[Nederlânsk]]: ''biezenknoppen'')<ref>{{Berjocht:Nederlânsk-Frysk|381}}</ref><ref>{{Aut|Franke, D,}} en {{Aut|Ploeg, D.T.E. van der}}, ''List fan Fryske Plantenammen'', Ljouwert, 1985 ([[Fryske Akademy]]), s. 42.</ref> is in tichte pôlen foarmjende, [[mearjierrige plant]], dy't heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[rusken (famylje)|rusken]] (''Juncaceae''). De [[Heanmar]] by [[Koudum]] is neamd nei heanen. ==Foarkommen== It is in plant fan wiete, soere grûn, dy't foarkomt yn skriele gerslannen, dúndellings en ôfgravings, op wiete [[heide]]paden en op kapflakten. Dizze soarte wurdt fernijd op 'e [[Nederlânske Reade List fan Planten]] as "algemien foarkommend" en as "stabyl of tanommen". Heanen is lânseigen yn [[Jeropa]], [[Noard-Afrika]] en [[West-Aazje]], en komt no ek as in troch de [[minske]] yntrodusearre [[eksoat]] foar yn [[Noard-Amearika]]. [[File:Juncus.conglomeratus.jpg|left|thumb|150px|Bloeiwize.]] ==Skaaimerken== De plant wurdt 20-100&nbsp;[[sm]] heech, foarmet in koarte, tichte [[woartelstôk]], en hat in dofgriene [[stâle (plant)|stâle]] mei ûnûnderbruten [[murch (plant)|murch]] en tweintich oant fyftich rouwe ribben. De ljochtbrune, skiefoarmige [[blêd (plant)|blêden]] sitte ûnderoan de plant. ==Fuortplanting== Heanen [[bloei]]t yn [[maaie]] en [[juny]]. De skie fan it stâle-eftige skutblêd is troch de wat ynrôle rânen frij breed. De 2-4&nbsp;sm lange bloeiwize is almeast in ta in kleaune yninoar krongen plom. De glânzjend readbrune [[frucht (plant)|frucht]] is in [[doasfrucht]]. Op 'e yndûkte top fan 'e frucht sit op in ferheging it oerbliuwsel fan 'e [[stile (plant)|stile]]. De wat kleverige frucht is foar syn fersprieding ôfhinklik fan passearjende [[bisten]]. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Juncus_conglomeratus ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Juncus conglomeratus}} }} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Rusk (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Alaska]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] 6a8dpoem573b0wcago2h917htwzaa5j 0 134417 1234560 1222769 2026-07-10T00:07:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234560 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = oat | Ofbyld= [[File:Avena_sterilis_Habitus_2010-5-08_DehesaBoyaldePuertollano.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= blêdplanten (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[gerseftigen]] (''Poales'') | Famylje= [[gerzen (famylje)|gerzen]] (''Poaceae'') | Skaai= [[hjouwerplanten]] (''Avena'') | Wittenskiplike namme= Avena sterilis | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} '''Oat'''<ref>{{Frysk-Nederlânsk|678}}</ref><ref name="Frysk Hânwurdboek">{{Fuotnoat|{{Frysk Hânwurdboek|1323}}}}</ref>, '''ile hjouwer'''<ref>{{Aut|Franke, D.}} en {{Aut|Ploeg, D.T.E. van der}}, ''List fan Offisjele Fryske Plantenammen'', Ljouwert, 1985 (Fryske Akademy), 3e printinge, s. 45.</ref> of '''wylde hjouwer'''<ref name="Frysk Hânwurdboek"/> (''Avena sterilis'') is in ienjierrige plant út de gerzefamylje (''Poaceae'') en is de foarâlder fan hjouwer. Oat komt fan natuere foar yn Europa oant Sintraal-Azië en Noard-Afrika. De soarte is ferspraat nei Noard-Amearika.<ref>C.E. Hubbard: ''Grasses. A Guide to their Structure, Identification, Uses and Distribution in the British Isles''. Penguin, Londen 1992, side 237. {{ISBN|0-14-013227-9}}</ref> Oat komt foar as ûntúch yn nôt, flaaks en koalsiedikkers en yn bjirmen, op diken en stoartplakken. It oantal [[gromosoom|gromosomen]] is 2n = 42. Oat wurdt 60-120 sm heech en hat woartels oant in meter djip.<ref>Siegmund Seybold (Hrsg.): ''Schmeil-Fitschen interaktiv'' (cd-rom), Quelle & Meyer, Wiebelsheim 2001/2002, {{ISBN|3-494-01327-6}}</ref> De keale raaien hawwe 2-5 knopen. De blêdskie is keal, mar de ûnderste binne faak ferspraat behierre. It [[ligula|tonkje]] is 3-6 mm lang mei in fluezige râne. It blêd is 10-50 sm lang, 4-10 mm breed en sawol oan de basis as oan de râne koart behierre. Oat bloeit fan juny oant augustus. De bloeiwize is in 10-40 sm lange en oant 20 cm brede piramidefoarmige plom mei útsteande tûken en hingjende ierkes. In ierke hat 2-3 blomkes en is sûnder tsjêfnulle 16-25 mm lang. De as fan it ierke is behierre. De ripe fruchten falle ôfsûnderlik ôf. De ûnderste, lansetfoarmige, keale tsjelktsjefkes hawwe 7-9 nerven en binne like lang as it ierke. De ûnderste, lansetfoarmige kroantsjefkes hawwe sân nerven, binne 15-20 mm lang en hawwe oan de top twa koarte tosken. De ûnderste helte is beset mei stive, faak brune hierren. De knikte tsjêfnulle is 15-40 mm lang en yn it ûnderste diel draaid. De [[helmhokje]]s binne 3 mm lang. <gallery widths=250px heights=250px> Avena sterilis (1).jpg|Bloeiwize Avena sterilis spikelet (1).jpg|Ier Avena sterilis spikelet (2).jpg|Ierkes </gallery> De nôtfrucht is ticht behierre en 7-8 mm lang. Se bliuwe oant 20 jier kymkrêftich. == Nammen yn oare talen == De nammen yn oare talen: * Dútsk: Tauber Hafer * Ingelsk: Wild oat * Sweedsk: Storhavre {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.verspreidingsatlas.nl/5028 Ferspriedingsatlas] * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=flora_nl_v2&id=649&menuentry=soorten Soartebank] * [http://www.soortenbank.nl/ ''Avena sterilis'' op Soartebank] * {{fr}}[https://www.tela-botanica.org/bdtfx-nn-8901-synthese Tele Botanica] ---- {{reflist}} }} {{CommonsBalke|Avena sterilis}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Gersplant]] [[Kategory:Nôt]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn Kolombia]] [[Kategory:Eksoat yn Ekwador]] [[Kategory:Eksoat yn Perû]] [[Kategory:Eksoat yn Sily]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]] [[Kategory:Eksoat yn Paraguay]] [[Kategory:Eksoat yn Brazylje]] [[Kategory:Eksoat yn Maly]] [[Kategory:Eksoat yn Niger]] [[Kategory:Eksoat yn Gabon]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Eksoat yn Simbabwe]] [[Kategory:Eksoat yn Kenia]] [[Kategory:Eksoat yn Eritreä]] [[Kategory:Eksoat yn Etioopje]] [[Kategory:Eksoat yn Sibearje]] [[Kategory:Eksoat yn Sina]] [[Kategory:Eksoat yn Japan]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] 6sxo3zbaisn8otnjbzwxlo7jm05jdat 10 136445 1234579 1174824 2026-07-10T00:28:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 + lemma IUCN-status 1234579 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours vatop infobox" cellpadding="1" cellspacing="0" style="float:right; clear:right; width:250px; padding:0px; margin-left:0.5em;border: 1px solid #999999; color: #000; background-color: #F8F8F8; font-size:85%" ! align="center" bgcolor="#FF91A4" | {{#if:{{{Namme|}}}|<big>{{{Namme}}}</big>|<big>{{PAGENAME}}</big>}} |- | align="center" width="250" | {{{Ofbyld}}} |- ! align="center" bgcolor="#FF91A4" | '''[[taksonomy]]''' |- | {| style="border:0; background-color: #F8F8F8" |- valign=top | '''[[ryk (taksonomy)|ryk]]''' || {{{Ryk}}} |- valign=top | '''[[stamme (taksonomy)|stamme]]''' || {{{Stamme}}} |- valign=top | '''[[klasse (taksonomy)|klasse]]''' || {{{Klasse}}} |- valign=top | '''[[skift]]''' || {{{Skift}}} |- valign=top | '''[[famylje (taksonomy)|famylje]]''' || {{{Famylje}}} |- valign=top | '''[[skaai (taksonomy)|skaai]]''' || {{{Skaai}}} |} |- ! align="center" bgcolor="#FF91A4" | '''[[soarte]]''' |- ! align="center" | ''{{{Wittenskiplike namme}}}'' |- | align="center" | <small>{{{Beskriuwer, jier}}}</small> |- | align="center" | {{#if: {{{IUCN-status|}}} | {{{IUCN-status}}} }} |- ! align="center" bgcolor="#F8F8F8" | {{#if: {{{lânkaart|}}} | [[ferspriedingsgebiet]] }} |- | align="left" width="250" | {{{lânkaart}}} |} <noinclude> [[Kategory:Ynfoboks Natoer|Skimmel]] </noinclude> 1vkql91uapf1sgp77zz0s8rpjluxtxb 0 136446 1234592 1174827 2026-07-10T00:39:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234592 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte |Namme= kleverige knolamanyt |Ofbyld= [[File:Destroying Angel 02.jpg|270px]] |Ryk= [[skimmels]] (''Fungi'') |Stamme= [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycota'') |Klasse= [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'') |Skift= [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales'') |Famylje= [[amanyteftigen]] (''Amanitaceae'') |Skaai= [[amaniten]] (''Amanita'') |Wittenskiplike namme = Amanita virosa |Beskriuwer, jier= ([[Elias Magnus Fries|Fr.]]) Bertillon, 1866 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart= }} De '''kleverige knolamanyt''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Amanita virosa'') is in [[skimmel]]soarte út 'e [[stamme (taksonomy)|stamme]] fan 'e [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycota''), it [[skift]] fan 'e [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[amanyteftigen]] (''Amanitaceae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[amaniten]] (''Amanita''), dy't foarkomt yn [[Jeropa]]. It is in tige [[gif]]tige [[poddestoel]] dy't [[amatoksine]] en [[fallotoksine]] befettet, en dy't yn potinsje [[dea]]dlik is foar de [[minske]]. Hy stiet sadwaande yn it [[Ingelsk]] bekend as de ''destroying angel'' ("ferdylgjende ingel") en yn it [[Frânsk]] as de ''ange de la mort'' ("ingel fan 'e dea"), temear om't ûnfolwoeksen eksimplaren op beskate ytbere poddestuollen lykje. De kleverige knolamanyt waard foar it earst yn [[1866]] beskreaun troch de [[Sweden|Sweedske]] [[mykolooch]] [[Elias Magnus Fries]]. De wittenskiplike soartenamme ''virosa'' komt fan it [[Latyn]]ske [[wurd]] ''virosus'' ("giftich"), dêr't ek ús wurd "[[firus]]" fan ôflaat is. ==Fersprieding en biotoop== De kleverige knolamanyt komt yn frijwol hiel [[Jeropa]] foar, hoewol't it yn in soad gebieten in tige seldsume poddestoel is. Yn [[Nederlân]] is dat ek sa, en dêrom stiet er op 'e Nederlânske [[Nederlânske Reade List (poddestuollen)|Reade List]] foar poddestuollen. Kleverige knolamaniten komme foar yn [[leafwâld]] en [[nullewâld]], mar benammen yn [[mingd wâld]], dêr't se op [[moas]]sige grûn oan 'e ein fan 'e [[simmer]] en [[hjerst]]mis faak ûnder [[bjirk]]en groeie. [[File:Amanita virosa 02.jpg|left|thumb|180px|Unfolwoeksen kleverige knolamaniten mei kegelfoarmige huodden.]] ==Uterlike skaaimerken== De kleverige knolamanyt ferskynt boppe de [[grûn]] as in wyt, aaifoarmich objekt, beklaaid mei in universeel [[felum (myology)|felum]]. Neigeraden dat er groeit, brekt de [[hoed (poddestoel)|hoed]] frij út 'e aaifoarmige húl. Dy hoed hat in [[diameter]] fan tusken de 5 en 10&nbsp;[[sintimeter|sm]] en is altyd wyt fan [[kleur]], hoewol't de midden wat [[ivoar]]kleurich lykje kin. Hy is earst kegelfoarmich, mar plattet letter ta en wurdt dan skiiffoarmich. De hoed is ornaris keal en befettet mar selden [[felum (myology)|felumresten]]. De opfallend slanke [[stâle (poddestoel)|stâle]] is beklaaid mei ôfsteande wite [[skob]]ben. It [[fruchtlichem]] hat in dúdlike wite [[beurs (poddestoel)|beurs]] wêrfan't kwabben tsjin 'e stâle oan lizze of ôfsteand binne. Yn 't earstoan hat it wite fleis fan 'e kleverige knolamanyt mar in swakke [[rook]], mar neigeraden dat de poddestoel langer folwoeksen is, begjint it in ûnoangenaam [[swiet]]e geur ôf te jaan. As men it [[iten|yt]] (net dwaan!), skynt it nei [[radys]] te smeitsjen. De [[spoar (poddestoel)|spoaren]] binne [[amyloïde]] en hawwe in min ofte mear rûne foarm fan 8 oant 10&nbsp;[[mikrometer|µm]] by 7 oant 9&nbsp;µm. ==Giftigens== De kleverige knolamanyt heart, yn 'e mande mei ferskate oare soarten [[amaniten]], ta de [[gif]]tichste poddestuollen fan 'e wrâld. Guon gesachhawwende boarnen riede sels ôf om 'e kleverige knolamanyt mei de bleate hân oan te reitsjen, en alhielendal om se yn kontakt komme te litten mei oare poddestuollen, dy't men letter [[iten|opite]] wol (bgl. troch se yn deselde [[koer (ark)|koer]] te lizzen). De kleverige knolamanyt hat yn it [[ferline]] al foar ferskate [[ferstjerren|stjergefallen]] soarge troch [[poddestoelfergiftiging]]. As in poddestoel [[skilen|skyld]] wurde kin, wurdt dat gauris beskôge as in teken fan [[iten|ytberens]], mar by dizze soarte is dat in potinsjeel fatale tinkflater. It is ûndúdlik wêrom't de kleverige knolamanyt, dy't sterk liket op beskate ytbere poddestuollen, minder deaden feroarsake hat as de nau besibbe en ek tige giftige, mar der hiel oars útsjende [[griene knolamanyt]] (''Amanita phalloides''). Mooglik hat dat dermei te krijen dat de kleverige knolamanyt sa seldsum is. [[File:Amanita virosa.jpg|right|thumb|250px|Kleverige knolamaniten.]] Kleverige knolamaniten befetsje twa aktive [[gif]]stoffen: [[amatoksine]] en [[fallotoksine]]. Fallotoksine bestiet út teminsten sân [[gemyske ferbining|ferbinings]], en hoewol't it tige giftich is, draacht it net in soad by oan 'e reäksje op konsumpje fan 'e kleverige knolamanyt, om't it net troch it minsklik lichem opnommen liket te wurden. Amatoksine is in groep fan teminsten acht ferbinings, wêrfan't [[alfa-amanitine]] de giftichste is. Dat taast sawol de [[lever]] as de [[nieren]] oan, yn 'e regel mei deadlike ôfrin. De [[symptoom|symptomen]] begjinne lykwols oer it algemien pas ferskate [[oere]]n nei de konsumpsje fan 'e poddestoel, wat de kleverige knolamanyt noch problematysker makket. ==Ferwikseling== Unfolwoeksen eksimplaren fan 'e kleverige knolamanyt lykje op ferskate ytbere poddestuollesoarten, lykas [[sjampinjon]]s, wat de kâns op fergiftiging by fersin grutter makket. It ferskil is te sjen oan 'e [[kleur]] fan 'e [[plaatsje (poddestoel)|plaatsjes]], dy't by de kleverige knolamanyt wyt binne. By sjampinjons is dat nea sa, en binne se rôze oant poarperswart. ==Behanneling== Konsumpsje fan 'e kleverige knolamanyt is in [[genêskunde|medysk]] needgefal dêr't men foar opnommen wurde moat yn it [[sikehûs]]. Der bestiet gjin [[antygif]] foar. De earste behanneling is yn 'e regel om troch ynname fan [[houtskoal]] of mei in [[maachspieling]] it [[spiisfertarringskanaal]] skjin te krijen. Om't de earste symptomen fan fergiftiging troch kleverige knolamaniten pas oeren nei de konsumpsje begjinne, is it dêr faak al te let foar. Tatsjinning fan [[floeistof]]fen, om 'e mei de fergiftiging mank geande [[útdrûging]]sferskynsels tsjin te gean, en oare lichemsûnderstypjende behannelings folgje. Fierders binne der beskate middels dêr't in [[pasjint]] op basis fan eardere gefallen baat by hawwe kinne soe, lykas in [[ynfús]] mei in hege doazis [[penisilline|penisilline G]] of mei [[silibinine]]. As in pasjint dêrmei oerlibje kin, moat er 36 oeren nei de konsumpsje fan 'e poddestoel wer opbettere wêze. As de fergiftiging te fier hinne is, kin it lykwols wêze dat inkeld in [[levertransplantaazje]] noch útsicht op oerlibjen biedt. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Amanita_virosa ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Amanita virosa}} }} [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Amanyt]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] d2sse62yq7e86vi1cz1krlimk5wms4c 0 137035 1234565 1198317 2026-07-10T00:10:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234565 wikitext text/x-wiki {{Disclaimer medyske side}} {{Plantesoarte| | Namme = sint-janskrûd | Ofbyld= [[File:(MHNT) Hypericum perforatum flower and buttons.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[malpigia-eftigen]] (''Malpighiales'') | Famylje= [[sint-janskrûden (famylje)|sint-janskrûden]] (''Hypericaceae'') | Skaai= [[sint-janskrûden (skaai)|sint-janskrûden]] (''Hypericum'') | Wittenskiplike namme= Hypericum perforatum | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} It '''sint-janskrûd''' (''Hypericum perforatum'') is in plant út de [[Sint-Janskrûdfamylje]] (''Hypericaceae''). De [[fêste plant]] wie hiem yn Europa en hat him dêrút wei fierder ferspraat. It krûd bloeit om de [[nammedei]] fan [[Sint-Johannes]] op 24 juny hinne. De soart wurdt fanâlds as [[Krûdegenêskunde|genêskrêftich krûd]] brûkt en is as plantaardich [[antydepressivum]] te krijen. Sint-janskrûd is rûnom te finen yn ‘e berms lâns de diken en it spoar. De plant wurdt 20-85 sm heech en hat in rûne [[stâle (plant)|stâle]] mei oant twa smelle listen. De keale, elliptyske oant aairûne geefrânige, 1,5-3 sm lange [[blêd (plant)|blêd]]en hawwe in soad trochsichtige punten en in stompe blêdfoet. Dy trochsichtige puntsjes binne folle mei [[etearyske oalje]]. It Sint-Janskrûd bloeit fan juny oant septimber mei giele blommen. De [[blêd (plant)|kroanblêd]]en binne 1-1,6 sm lang. De [[blêd (plant)|tsjelkblêd]]en binne lansetfoarmich, spits en geefrânich. De kroanblêden hawwe mar in pear swarte punten. De blommen teare iepen as in tichtteard doaske dat jo oan ien klep iepenlûke. Yn in ''reagebol '' fan [[blomstêf]]kes is de stamper suver ferstoppe. De giele blommen foarmje in [[strûs]] en bloeie likernôch trije dagen. Yn parken en tunen wurdt in ferskaat oan kweekte farianten fan de Sint-Janskrûdfamylje brûkt as boaiembedekker. Dêr binne guon ûnder mei blommen fan wol 7 oant 8 sm. == Sompe-sint-Janskrûd == Yn it natoergebiet [[Houtwiel (Feanwâlden)|It Houtwiel]] boppe [[Feanwâlden]] groeit in hiel bysûnder famyljelid fan de Sint-Janskrûden, it Sompe-sint-Janskrûd. <ref>Wolfgang Hensel: ''Blommen. Oersetten en foar Fryslân bewurke troch [[Sake Roodbergen|Sake P. Roodbergen]].'' Bornmeer 2013, s. 77.</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= <references /> }} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Sint-janskrûd (skaai)]] [[Kategory:Medisinale plant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Eksoat yn Kuba]] [[Kategory:Eksoat yn Meksiko]] [[Kategory:Eksoat yn Gûatemala]] [[Kategory:Eksoat yn Belize]] [[Kategory:Eksoat yn El Salvador]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Brazylje]] [[Kategory:Eksoat yn Sily]] [[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]] [[Kategory:Eksoat yn Paraguay]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] m28cgsfn05a8qsh1xb8opsk8d99wss0 0 146489 1234591 1174828 2026-07-10T00:38:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234591 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte| Namme= inketfiskswam| Ofbyld= [[File:Inketfiskswam (Burgum).jpg|270px]] ''Inketfiskswam yn Burgum'' | Ryk= [[skimmels]] (''Fungi'')| Stamme= [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycota'')| Klasse= [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'')| Skift= [[stjonkswameftigen]] (''Phallales'') | Famylje= [[stjonkswammen]] (''Phallaceae'') | Skaai= [[traaljestjonkswammen]] (''Clathrus'') | Wittenskiplike namme = Clathrus archeri | Beskriuwer, jier= ([[Miles Joseph Berkeley|Berk.]]) [[Donald M. Dring|Dring]] 1980 | IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]| lânkaart= }} De '''Inketfiskswam''' (''Clathrus archeri'', synonym: ''Anthurus archeri'') is in skimmel út de grutte famylje Phallaceae, sis mar de stjonkswammefamylje. == Beskriuwing == De foarm fan de skimmel docht tinken oan de tentakels fan de [[Inketfisken|inketfisk]]. Ynearsten ûntstiet der in aaifoarmige bol, it saneamde [[duvelsaai]], dêr't meardere lange readkleurige tentakels út komme en dan út inoar waakse. Om de swam hinne hinget in nei kadavers stjonkende rook, itjinge tal fan miggen oanlûkt. == Foarkommen == De inketfiskswam komt oarspronklik út [[Austraalje (kontinint)|Austraalje]] en [[Tasmaanje]] en wurdt sûnt 1921 fûn yn [[Europa]]. Der wurdt tocht dat der spoaren fan de swam meinommen binne troch de Australyske troepen, dy't yn de [[Earste Wrâldkriich]] yn Europa meifochten. In oare teory is dat skimmel mei de ynfier fan Australyske wol yn Europa telâne kaam. Wis is dat snypsel fan hout it fierder fersprieden fan de inktfiskswam holpen hat. De soarte is noch seldsum yn Nederlân, mar komt wol jimmeroan mear foar yn wiet greidelân en/of yn in boskeftige omjouwing. Yn oktober 2020 helle it foarkommen fan in koloanje inketfiskswammen oan de Kolfbaan yn [[Burgum]] it nijs.<ref>[https://www.lc.nl/friesland/tytsjerksteradiel/Deze-felrode-en-stinkende-inktviszwammen-trekken-hordes-fotografen-naar-Burgum-26128748.html Ljouwerter Krante, 21 oktober 2020]</ref> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Clathrus archeri|Inketfiskswam}} }} [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Stjonkswam]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Jeropa]] tqhqo07jeowe4ki3zdqodgr6xvlolto 0 146492 1234593 1174829 2026-07-10T00:40:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234593 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte |Namme = miggeswam |Ofbyld = [[File:Miggeswammen yn Ryptsjerk.jpg|260px]] Miggeswammen |Ryk = [[skimmels]] (''Fungi'') |Stamme = [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycota'') |Klasse = [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'') |Skift = [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales'') |Famylje = [[amanyteftigen]] (''Amanitaceae'') |Skaai = [[amaniten]] (''Amanita'') |Wittenskiplike namme = Amanita muscaria |Beskriuwer, jier= ([[Carolus Linnaeus|L.]]<!--1753--> : [[Elias Magnus Fries|Fr.]]<!--1821-->) [[Jean-Baptiste de Lamarck|Lamarck]]<!--1783--> |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] | lânkaart= }} De '''Miggeswam''' (''Amanita muscaria'') is in algemien foarkommende [[poddestoel]] yn grutte parten fan 'e wrâld. Benammen de reade hoed fan 'e poddestoel hat stoffen mei hallusinearjende skaaimerken en de poddestoel falt dêrom ûnder de opiumwet. De poddestoel is giftich. == Beskiuwing == [[Ofbyld:Burgum, miggeswammen.jpg|thumb|left|Miggeswammen yn ferskillende stadia.]] De miggeswam is mei syn reade hoed en wite stippen in opfallende poddestoel en foldocht mei syn ferskining oan de poddestuollen út de mearkes. De hoed kin 5 oant 15 sintimeter breed wêze, ferskilt fan read oant somtiden oranje-giel en hat ûnder de hoed wite lamellen. De ferneamde wite stippen op 'e hoed binne resten fan it omklaaisel (''velum universale''), dêr't de poddestoel yn siet ear't er út de grûn kaam. De slanke, wite stâl stiet op in knolfoarmige foet en hat in wite kraach mei in gieleftige râne. In jonge miggeswam is bolfoarmich en by it âlder wurden wurdt de hoed platter en yn it lêst bleker en in bytsje komfoarmich. == Foarkommen == De miggeswam komt yn hiel Europa yn bosk en bermen foar by leafbeammen lykas de bjirk, boek en iik, mar ek wol by nullebeammen. Fierder is de miggeswam te finen yn Noard-Amearika, Noard-Afrika en it noarden fan Aazje. Yn Austraalje, Nij-Seelân, Súd-Amearika en Súd-Afrika is de miggeswam yntrodusearre. == Oars == De miggeswam waard eartiids brûkt by [[Sjamaan|sjamaanske]] rituelen yn [[Laplân]]. Der wurdt gekjeijend wolris ornearre dat de hallusinearjende skaaimerken de oarsaak binne fan de fleanende [[rindier]]en en de readwyt klaaide krystman. == Keppeling om utens == * [http://www.paddenstoeleninfriesland.nl/ Poddestuollen yn Fryslân] {{boarnen|boarnefernijing= * Paddenstoelen, Peter Roberts en Shelley Evans, ISBN 978-90-8998-668-9 * Poddestuollen, Fryske Natoergids, Sake P. Roodbergen, ISBN 978 949 205 236 0 {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amanita muscaria|Miggeswam}} }} [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Amanyt]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] 4ef5in5vf484g3oq4ryedhaglj1b2hk 0 146524 1234601 1174830 2026-07-10T00:45:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234601 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte| Namme= readekoalswam| Ofbyld= [[File:Readekoalswam yn Tytsjerk.jpg|270px]] ''Readekoalswam yn Tytsjerk'' | Ryk= [[skimmels]] (''Fungi'')| Stamme= [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycota'') | Klasse= [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'')| Skift= [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales'') | Famylje= [[truffelswammen]] (''Hydnangiaceae'') | Skaai= [[tûlswammen]] (''Laccaria'') | Wittenskiplike namme = Laccaria amethystina | Beskriuwer, jier= ([[William Hudson|Huds.]]) [[Mordecai Cubitt Cooke|Cooke]] | IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]| lânkaart= }} De '''readekoalswam''' (''Laccaria amethystina'') is in swam út it skaai fan de tûlswammen (''Laccaria''). Fanwegen de fiolette kleur fan de swam wurdt de poddestoel ek wol '''ametistswam''' neamd. De readekoalswam is ytber. == Skaaimerken == De readekoalswam is lyts oant middelgrut en falt benammen yn fochtige omstannichheden op troch de fiolette kleur. By droechte wurdt de readekoalswam bleek en kin dan feal oant hast bún fan kleur wurde. De hoed is 2 oant 6 sentimeter breed en wulfich oant plat. By it âlder wurden wurdt de hoed golvjend en lykje de rânen brutsen. De ek fiolette lamellen fan de hoed binne breed oanhechte. De stâl is 4 oant 10 sintimeter lang en likernôch 4 oant 8 millimeter breed. Yn tsjintstelling ta de hoed bliuwt de stâl ek by droech waard de kleur hâlden. It spoarepoeier fan de readekoalswam is wyt; it fruchtfleis pears en wetterich. It rûkt en smakket ûnopfallend oant ûnmerkber. == Foarkommen == De readekoalswam komt hast yn de hiele wrâld in soad foar, útsein yn it westen fan Noard-Amearika en Grienlân. Fan de simmer oant de hjerst komt de poddestoel in soad foar yn leaf- en nuddelbosken. Dêr waakst de poddestoel op blêden en nuddels. == Keppeling om utens == * [http://www.paddenstoeleninfriesland.nl/ Poddestuollen yn Fryslân] {{boarnen|boarnefernijing= * Paddenstoelen, Peter Roberts en Shelley Evans, ISBN 978-90-8998-668-9 * Poddestuollen, Fryske Natoergids, Sake P. Roodbergen, ISBN 978 949 205 236 0 {{reflist}} ---- {{Commonscat|Laccaria amethystina|Readekoalswam}} }} [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Truffelswam]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] 2ibgcdyrgkll85pycqcyme2mt74d48f 0 146590 1234599 1174831 2026-07-10T00:44:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234599 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte| Namme= reade swevelkop| Ofbyld= [[File:Reade swevelkopkes by Wynjewâld.jpg|270px]] ''Reade swevelkopkes yn 'e bosk by Wynjewâld (2020)'' | Ryk= [[skimmels]] (''Fungi'')| Stamme= [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycota'')| Klasse= [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'')| Skift= [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales'') | Famylje= [[kopergrienswameftigen]] (''Strophariaceae'') | Skaai= [[swevelkoppen]] (''Hypholoma'') | Wittenskiplike namme = Hypholoma lateritium | Beskriuwer, jier= ([[Jacob Christian Schäffer|Schaeff.]]<!--1774--> : [[Elias Magnus Fries|Fr.]]<!--1821-->) [[Paul Kummer|P. Kumm.]]<!--1871--> | IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]| lânkaart= }} De '''reade swevelkop''' (''Hypholoma lateritium'') is in poddestoelsoarte fan it swevelkoppenskaai, dy't yn groepkes op dea hout waakst. De [[poddestoel]] komt yn de hjerst foar, benammen op de sângrûn. == Beskriuwing == De hoed fan de poddestoel stiet op in 5 oant 12 sintimeter lange en 5 oant 12 millimeter dikke, gielige stâl. De hoed is stienread fan kleur en wurdt nei bûten ta bleker. Yn jonge foarm is de hoed paraboloïde fan foarm en wurdt yn de âldere foarm flak en wulvich. De râne besit in brede seame fan felumflokken. De lamellen binne griis-grien en letter brún fan kleur. De spoaren fan de reade swevelkop binne poarperswart. == Foarkommen == Reade swevelkopkes waakse yn de hjerst yn groepkes op dea hout fan de iik, bjirk en de boek. == Keppeling om utens == * {{nl}} [http://www.paddenstoeleninfriesland.nl/ Poddestoelen yn Fryslân] * {{nl}} [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=paddenstoelen&id=562&menuentry=soorten Soartebank] {{clear}} {{Commonscat|Hypholoma lateritium|Reade swevelkop}} [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Kopergrienswameftige]] [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] qpuzrqfanretms29cf2l91m5cg1ak7t 0 146593 1234590 1174832 2026-07-10T00:37:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234590 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte| Namme= grutte stjonkswam| Ofbyld= [[File:Grutte stjonkswam (Phallus impudicus).jpg|270px]] ''Grutte stjonkswam yn 'e bosk by Wynjewâld (2020)'' | Ryk= [[skimmels]] (''Fungi'')| Stamme= [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycota'')| Klasse= [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'')| Skift= [[stjonkswameftigen]] (''Phallales'') | Famylje= [[stjonkswammen]] (''Phallaceae'') | Skaai= [[stjonkswammen]] (''Phallus'') | Wittenskiplike namme = Phallus impudicus | Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|L.]]<!--1753--> : [[Christian Hendrik Persoon|Pers.]]<!--1801--> | IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]| lânkaart= }} De '''grutte stjonkswam''' (''Phallus impudicus'') is in algemien foarkommende [[poddestoel]]. It is in [[saprofyt]]. == Beskriuwing == De grutte stjonkswam waakst út in aaifoarmige bol, bekend ûnder in hekse- of [[duvelsaai]]. Yn in relatyf koart skoftke tiid ferskynt út dat aai in wite, spûnseftige stâl fan maksimaal likernôch 20 sintimeter heech. De ikelfoarmige kop fan de stjonkswam is mei in oliifbrune en slimerige spoarelaach oerdutsen, ''gleba'' neamd. De grutte stjonkswam is oan de stank meters fierderop te rûken. Dêrmei lûkt de stjonkswam miggen oan, dy't soargje foar de fersprieding fan de spoaren. Sûnder spoarelaach is de kop wyteftich fan kleur mei in raateftige struktuer. Oan de top fan de kop is in lytse iepening. == Fersprieding == De grutte stjonkswam waakst fan de simmer oant de hjerst op [[Humus|humusrike]] sângrûn en op fermôge hout yn bosk, parken en tunen. De fersprieding is fan Europa, Aazje oant Noard-Amearika. == Keppeling om utens == * {{nl}} [http://www.paddenstoeleninfriesland.nl/fynsten/Phallus%20impudicus.html Poddestuollen yn Fryslân] {{clear}} {{Commonscat|Phallus impudicus|Grutte stjonkswam}} [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Stjonkswam]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] 3dj2dqys5jxs0pjluduccthr0zcrrco 0 146594 1234580 1225163 2026-07-10T00:30:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234580 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte| Namme= braaktuolle| Ofbyld= [[File:Braaktuolle ((Russula emetica).jpg|270px]] ''Braaktuolle by [[Swarteweisein]], Tytsjerk (2020)'' | Ryk= [[skimmels]] (''Fungi'')| Stamme= [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycota'')| Klasse= [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'')| Skift= [[tuolle-eftigen]] (''Russulales'') | Famylje= [[tuollen]] (''Russulaceae'') | Skaai= [[echte tuollen]] (''Russula'') | Wittenskiplike namme = Russula emetica| Beskriuwer, jier= ([[Jacob Christian Schaeffer|Schaeff.]]) [[Pers.]]<!--1796--> | IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]| lânkaart= }} De '''Braaktuolle''' (''Russula emetica'') is in reade [[poddestoel]], dy't de namme te tankjen hat om't er giftich is. == Beskriuwing == De braaktuolle hat in bolfoarmige reade hoed fan 3 oant 7/8 sintimeter breed. Mei't er âlder wurdt kriget de braaktuolle in flakke hoed. De stâl is wyt en by de basis breder. Alhoewol't de braaktuolle giftich is, waard er yn dielen fan Europa wol iten nei't er earst trochsean waard. Dochs is it perfoarst ôf te rieden; minsken kinne der goed siik fan wurde. == Fynplakken == De braaktuolle hâldt fan wiete bosken yn Europa, Aazje, Noard-Amearika en Noard-Afrika. == Keppeling om utens == * {{nl}} [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=paddenstoelen&id=757 Soartebank] * {{nl}} [https://www.paddenstoeleninfriesland.nl/ Poddestoelen yn Fryslân] {{clear}} {{CommonsBalke|Russula emetica|Braaktuolle}} [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Afrika]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Aazje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Noard-Amearika]] [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Echte tuolle]] slium0thaxzk0sjkx3ovk73jl1ermry 0 146601 1234594 1227204 2026-07-10T00:41:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234594 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte| Namme= panteramanyt| Ofbyld= [[File:Panteramanyt (Amanita pantherina) by Surhústerfean 2.jpg|270px]] ''Panteramaniten yn ferskate stadia <br> (Surhústerfean, 2017)'' | Ryk= [[skimmels]] (''Fungi'')| Stamme= [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycota'')| Klasse= [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'')| Skift= [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales'') | Famylje= [[amanyteftigen]] (''Amanitaceae'') | Skaai= [[amaniten]] (''Amanita'') | Wittenskiplike namme = Amanita panthera | Beskriuwer, jier= ([[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]<!--1815--> : [[Elias Magnus Fries|Fr.]]<!--1821-->) [[Julius Vincenz von Krombholz|Krombh.]]<!--1836--> | |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] lânkaart= }} De '''panteramanyt''' (''Amanita panthera'') is in grutte [[poddestoel]] út de famylje amanyteftigen (''Amanitaceae''). De panteramanyt is giftich en besit lykas de [[miggeswam]] muscazone en iboteensoer. It iten fan de panteramanyt kin liede ta stûpen of koma. De panteramanyt falt lykas de miggeswam ûnder de wurking fan de Opiumwet. == Beskriuwing == [[File:Tab90-Agaricus maculatus Schaeff.jpg|thumb|left|150px|<center>''Yllustraasje fan Jacob Christian Schäffer (1762)''</center>]] De grize oant brune hoed fan de panteramanyt is bolfoarmich en letter maksimaal 10 sintimeter breed en flak mei op de râne groeven. Lykas de miggeswam hat ek de hoed fan de panteramanyt fan it felum ôfkomstige flokken. De wite lamellen ûnder de hoed binne ticht tsjin inoar oanhechte. De stâl is oan de foet knolfoarmich mei in dúdlike râne en wurdt sa'n tsien oant fyftjin sintimeter heech. Yn it midden fan de wite stâl hinget in ring. De spoaren fan de panteramanyt binne wyt. == Fynplakken == De panteramanyt is yn de neisimmer oant de hjerst te finen op sângrûn yn hiel [[Europa]] en dielen fan [[Aazje]]. De poddestoel is yntrodusearre yn [[Súd-Afrika]] en op [[Vancouvereilân]] yn [[Kanada]]. Hy giet ferbinings oan mei [[leafbeam]]men en stiet yn berms en parken, fral lâns paden. == Keppeling om utens == * {{nl}} [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=paddenstoelen&id=394&menuentry=soorten Soartebank] * {{nl}} [https://www.paddenstoeleninfriesland.nl/ Poddestoelen yn Fryslân] {{clear}} {{Commonscat|Amanita pantherina|Panteramanyt}} [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Aazje]] [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Amanyt]] b7n4clt88h6uqy8g8a9ehmvkw582mrp 1234595 1234594 2026-07-10T00:42:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 1234595 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte| Namme= panteramanyt| Ofbyld= [[File:Panteramanyt (Amanita pantherina) by Surhústerfean 2.jpg|270px]] ''Panteramaniten yn ferskate stadia <br> (Surhústerfean, 2017)'' | Ryk= [[skimmels]] (''Fungi'')| Stamme= [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycota'')| Klasse= [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'')| Skift= [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales'') | Famylje= [[amanyteftigen]] (''Amanitaceae'') | Skaai= [[amaniten]] (''Amanita'') | Wittenskiplike namme = Amanita panthera | Beskriuwer, jier= ([[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]<!--1815--> : [[Elias Magnus Fries|Fr.]]<!--1821-->) [[Julius Vincenz von Krombholz|Krombh.]]<!--1836--> | IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]| lânkaart= }} De '''panteramanyt''' (''Amanita panthera'') is in grutte [[poddestoel]] út de famylje amanyteftigen (''Amanitaceae''). De panteramanyt is giftich en besit lykas de [[miggeswam]] muscazone en iboteensoer. It iten fan de panteramanyt kin liede ta stûpen of koma. De panteramanyt falt lykas de miggeswam ûnder de wurking fan de Opiumwet. == Beskriuwing == [[File:Tab90-Agaricus maculatus Schaeff.jpg|thumb|left|150px|<center>''Yllustraasje fan Jacob Christian Schäffer (1762)''</center>]] De grize oant brune hoed fan de panteramanyt is bolfoarmich en letter maksimaal 10 sintimeter breed en flak mei op de râne groeven. Lykas de miggeswam hat ek de hoed fan de panteramanyt fan it felum ôfkomstige flokken. De wite lamellen ûnder de hoed binne ticht tsjin inoar oanhechte. De stâl is oan de foet knolfoarmich mei in dúdlike râne en wurdt sa'n tsien oant fyftjin sintimeter heech. Yn it midden fan de wite stâl hinget in ring. De spoaren fan de panteramanyt binne wyt. == Fynplakken == De panteramanyt is yn de neisimmer oant de hjerst te finen op sângrûn yn hiel [[Europa]] en dielen fan [[Aazje]]. De poddestoel is yntrodusearre yn [[Súd-Afrika]] en op [[Vancouvereilân]] yn [[Kanada]]. Hy giet ferbinings oan mei [[leafbeam]]men en stiet yn berms en parken, fral lâns paden. == Keppeling om utens == * {{nl}} [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=paddenstoelen&id=394&menuentry=soorten Soartebank] * {{nl}} [https://www.paddenstoeleninfriesland.nl/ Poddestoelen yn Fryslân] {{clear}} {{Commonscat|Amanita pantherina|Panteramanyt}} [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Aazje]] [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Amanyt]] evo5420a0wjp293cn1qbagxqdnl481r 0 157287 1234519 1176933 2026-07-09T23:39:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234519 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= dûkelpjut | Ofbyld= [[File:Small Bur-Reed (3818415894) 4x3.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[gerseftigen]] (''Poales'') | Famylje= [[tuorrebouten (famylje)|tuorrebouten]] (''Typhaceae'') | Skaai= [[dûkels]] (''Sparganium'') | Wittenskiplike namme= Sparganium natans | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} '''Dûkelpjut''' (''Sparganium natans'') is in [[wetterplant]] út de dûkelfamylje (''Sparganiaceae''). De dûkelpjut is in seldsume plant, dy't sûnt de jierren 1950 jimmeroan efterút gyng en tsjintwurdich op de Nederlânske Reade list fan planten stiet. Yn Fryslân is de plant lykwols op ferskillende plakken op 'e nij ûntdutsen. De plant wurdt 10 oant 100 sm heech en komt yn ûndjip, skjin wetter foar. De plant hat ûnfertûke stâlen mei smelle en (oars as by oare dûkelsoarten) oan beide kanten flakke blêden, dy't foar in part driuwe, mar ek rjocht op stean kinne. De bloeitiid is fan juny oant yn augustus mei wytgiele blommen. Plakken dêr't de plant yn Fryslân foarkomt of wer ûntdutsen is binne û.o. de [[Sweagermieden]], de [[Twizelermieden]], de Droegehamstermieden, de [[Ychtenerfeanpolder]] en [[Rottige Meente]]. Ek yn oan Fryslân grinzgjende natoergebieten lykas De Wieden en [[De Weerribben]] nimt it tal planten fan de dûkelpjut ta. Oare yn Nederlân foarkommende planten fan de dûkelfamylje binne de driuwdûkel, de grutte dûkel en de lytse dûkel. {{Boarnen|boarnefernijing= * Twirre 2018-1 * [https://wilde-planten.nl/kleinsteegelskop.htm Wilde Planten] {{Reflist}} ---- {{Commonscat|Sparganium natans}} }} {{DEFAULTSORT:Dukelpjut}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Dûkel]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tuneezje]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] 78miwu1rocaruj53p8yo5kiam9nwp64 0 165915 1234517 1176931 2026-07-09T23:38:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234517 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= boskgoudstjer | Ofbyld= [[File:Gagea whole plant.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[leelje-eftigen]] (''Liliales'') | Famylje= [[leeljes (famylje)|leeljes]] (''Liliaceae'') | Skaai= [[goudstjerren]] (''Gagea'') | Wittenskiplike namme= Gagea lutea | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L.]]) Ker Gawler, 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''boskgoudstjer''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Gagea lutea'') heart ta de ynlânske wylde planten. Yn Fryslân lit er him eins allinne noch mar yn [[Feanwâlden]] fine. Tusken de [[Skierstins]] en de [[pastorij]] binne der yn 'e maitiid, sa om maart hinne, lytse tropkes fan dizze goudstjerren lâns de Muontsewei te sjen. Neffens [[Douwe van der Ploeg|D.T.E. van der Ploeg]] liket dat it iennige plak yn Fryslân te wêzen dêr't er him hanthavenje koe. Sok hanthavenjen hat nei alle gedachten te krijen mei de bysûndere boaiem om 'e Skierstins hinne. [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Leelje (famylje)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] qbdnp6v39uoloi61k89r5iox26mbekl 0 168944 1234527 1173728 2026-07-09T23:45:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kultivearre 1234527 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= grutte nachtpit | Ofbyld= [[File:Oenothera glazioviana 03 ies.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[mirte-eftigen]] (''Myrtales'') | Famylje= [[tieneblommen (famylje)|tieneblommen]] (''Onagraceae'') | Skaai= [[nachtlampkes]] (''Oenothera'') | Wittenskiplike namme= Oenothera glazioviana | Beskriuwer, jier= Micheli, 1875 | IUCN-status= status: [[File:Kultivearre.png|250px]] | lânkaart= }} De '''grutte nachtpit''' (''Oenothera glazioviana'') is in nachtbloeier, dy't ein juny en letter bloeit. Gâns it skaai fan 'e [[nachtlampkes]] (''Oenothera'') binne fan [[Amearika|Amerikaansk]] komôf, mar soarten as de grutte nachtpit (dy't lânseigen is yn [[Brazylje]]) binne no tige wenstich yn Fryslân en in protte oare dielen fan 'e wrâld. De blommen bliuwe ticht oan hja ien jûn iepenje en foar dy iene jûn iepen bliuwe. It binne grutte giele blommen dy't yn it jûnsljocht dúdlik te finen binne, dat de jûnsflinters kinne sjen wêr't hja wêze moatte. De blommen bloeie mar ien jûn, mar hja groeie yn groepen by elkoar yn ien plant, dat de oare jûns kin him dêr op dat stee wer in nije blom útteare. {{Stobbe|plant}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Tieneblom]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Brazylje]] [[Kategory:Eksoat yn Angoala]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn de Azoaren]] [[Kategory:Eksoat yn Belgje]] [[Kategory:Eksoat yn Dútslân]] [[Kategory:Eksoat yn Eastenryk]] [[Kategory:Eksoat yn Ekwador]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Frankryk]] [[Kategory:Eksoat yn Fryslân]] [[Kategory:Eksoat yn Grikelân]] [[Kategory:Eksoat yn Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Yndoneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn Japan]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Lesoto]] [[Kategory:Eksoat yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Eksoat yn Malta]] [[Kategory:Eksoat yn Nederlân]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]] [[Kategory:Eksoat yn Pakistan]] [[Kategory:Eksoat yn Portegal]] [[Kategory:Eksoat yn Sily]] [[Kategory:Eksoat yn Skotlân]] [[Kategory:Eksoat yn Spanje]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Eksoat yn Swazylân]] [[Kategory:Eksoat yn Sweden]] [[Kategory:Eksoat yn Taiwan]] [[Kategory:Eksoat yn Tanzania]] [[Kategory:Eksoat yn Tristan da Cunha]] [[Kategory:Eksoat yn Wales]] ghm1itm0dvw55sgzg8e4ffgaukb5irz 1234528 1234527 2026-07-09T23:46:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1234528 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme= grutte nachtpit | Ofbyld= [[File:Oenothera glazioviana 03 ies.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[mirte-eftigen]] (''Myrtales'') | Famylje= [[tieneblommen (famylje)|tieneblommen]] (''Onagraceae'') | Skaai= [[nachtlampkes]] (''Oenothera'') | Wittenskiplike namme= Oenothera glazioviana | Beskriuwer, jier= Micheli, 1875 | IUCN-status= status: [[File:Kultivearre.png|250px]] | lânkaart= }} De '''grutte nachtpit''' (''Oenothera glazioviana'') is in nachtbloeier, dy't ein juny en letter bloeit. Gâns it skaai fan 'e [[nachtlampkes]] (''Oenothera'') binne fan [[Amearika|Amerikaansk]] komôf, mar soarten as de grutte nachtpit (dy't lânseigen is yn [[Brazylje]]) binne no tige wenstich yn Fryslân en in protte oare dielen fan 'e wrâld. De blommen bliuwe ticht oan hja ien jûn iepenje en foar dy iene jûn iepen bliuwe. It binne grutte giele blommen dy't yn it jûnsljocht dúdlik te finen binne, dat de jûnsflinters kinne sjen wêr't hja wêze moatte. De blommen bloeie mar ien jûn, mar hja groeie yn groepen by elkoar yn ien plant, dat de oare jûns kin him dêr op dat stee wer in nije blom útteare. {{Stobbe|plant}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Tieneblom]] [[Kategory:Túnplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Brazylje]] [[Kategory:Eksoat yn Angoala]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn de Azoaren]] [[Kategory:Eksoat yn Belgje]] [[Kategory:Eksoat yn Dútslân]] [[Kategory:Eksoat yn Eastenryk]] [[Kategory:Eksoat yn Ekwador]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Frankryk]] [[Kategory:Eksoat yn Fryslân]] [[Kategory:Eksoat yn Grikelân]] [[Kategory:Eksoat yn Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Yndoneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn Japan]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Lesoto]] [[Kategory:Eksoat yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Eksoat yn Malta]] [[Kategory:Eksoat yn Nederlân]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]] [[Kategory:Eksoat yn Pakistan]] [[Kategory:Eksoat yn Portegal]] [[Kategory:Eksoat yn Sily]] [[Kategory:Eksoat yn Skotlân]] [[Kategory:Eksoat yn Spanje]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Eksoat yn Swazylân]] [[Kategory:Eksoat yn Sweden]] [[Kategory:Eksoat yn Taiwan]] [[Kategory:Eksoat yn Tanzania]] [[Kategory:Eksoat yn Tristan da Cunha]] [[Kategory:Eksoat yn Wales]] nswsn9d8vkznfun1fbgrn1k123l4c9d 0 177344 1234602 1226332 2026-07-10T00:45:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234602 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte |Namme = skobbige inketswam |Ofbyld = [[File:Skobbige inketswam (Ryptsjerk).jpg|260px]] |Ryk = [[skimmels]] (''Fungi'') |Stamme = [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycota'') |Klasse = [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'') |Skift = [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales'') |Famylje = [[sjampinjoneftigen]] (''Agaricaceae'') |Skaai = [[inketswammen]] (''Coprinus'') |Wittenskiplike namme = Coprinus comatus |Beskriuwer, jier= ([[Otto Friedrich Müller|Müller]]) [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]] (1797) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''skobbige inketswam''' (''Coprinus comatus'') is in soad foarkommende inketswam fan it skaai ''Coprinus''. De skobbige inketswam is in [[Nematofage skimmel|nematofage]] (nematoaden itende) [[Skimmels|skimmel]]. Troch de skobbige hoed fan 'e poddestoel hat er syn Ingelske bynamme ''lawyer's wig'' (advokateprûk) te tankjen. Eartiids waard it focht fan 'e swam ek wol brûkt as skriuwinket. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Skobbige inketswam, jong stadium (Ryptsjerk).jpg|thumb|left|Skobbe inketswam, jong stadium.]] Ynearsten is de 5-15 sm hege hoed fan 'e skobbige inketswam aai- oant klokfoarmich. It oerflak is beset mei in soad skobben. De boppekant is gielich oant brún, wylst de skobben yn 'e regel wyt binne. As de poddestoel âlder wurdt, skuort de hoed en begjint dan nei bûten ta omheech te kroljen. De wite plaatsjes ferkleure dan en wurde lang om let swart. De holle stâl is 10 oant 20 sm heech mei in losse ring, dy't gau ôffalt. Neffens resint ûndersyk stiet de soarte tichter by de gewoane sjampinjon (''Agaricus bisporus'') as oare inketswammen. == Ekology == De skobbige inketswam is fan maaie oant novimber faak yn groepkes op 'e grûn te finen, lykas ikkers, greide, parken en bermen. Ek yn 'e stêd wurdt de poddestoel in soad op bedonge gers oantroffen. De soarte komt op it hiele Europeeske, Súd-Amerikaanske, Noard-Amerikaanske en Australyske kontinint foar. Fierder komt de soarte allinne in it noarden fan Afrika foar en yn Aazje ûntbrekt de poddestoel allinne yn it súdlike diel en Yndoneezje. == Tapassing == In jonge skobbige inketswam it goed te iten, mar moat fuort nei it rispjen ferwurke wurde. De swam kin net mear iten wurde as it stadium fan 'e ferkleuring begjint. Yn [[Sina]] is der kommerjele tylt fan 'e poddestoel. == Keppeling om utens == * [https://www.paddenstoeleninfriesland.nl/ Poddestuollen yn Fryslân] {{boarnen|boarnefernijing= * Paddenstoelen, Peter Roberts en Shelley Evans, ISBN 978-90-8998-668-9 {{reflist}} ---- {{Commonscat|Coprinus comatus|Skobbige inketswam}} }} [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Inketswam]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] hvqjnpnuhwjaru3ydsvojhtuafkj0hz 0 177347 1234589 1174836 2026-07-10T00:36:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234589 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte |Namme = Griene knolamanyt |Ofbyld = [[File:2024 Griene knolamanyt by Ryptsjerk.jpg|260px]] |Ryk = [[skimmels]] (''Fungi'') |Stamme = [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycota'') |Klasse = [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'') |Skift = [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales'') |Famylje = [[amanyteftigen]] (''Amanitaceae'') |Skaai = [[amaniten]] (''Amanita'') |Wittenskiplike namme = Amanita phalloides |Beskriuwer, jier= ([[Sébastien Vaillant|Vaill.]] ex [[Elias Magnus Fries|Fr.]]) [[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] (1833) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''griene knolamanyt''' (''Amanita phalloides'') is ien fan 'e giftigste [[Poddestoel|poddenstuollen]] yn 'e wrâld. Dêrfandinne wurdt de poddestoel yn it Ingelsk ek wol ''death angel'' of ''death cap'' neamd. == Beskriuwing == [[Ofbyld:2011-10-26 Amanita phalloides (Fr.) Link 177883.jpg|thumb|left|Griene knolamaniten fan jong nei âld.]] De hoed hat in trochsnit fan 4 oant 12 sm. Ynearsten is de hoed bolfoarmich dy't letter plat wurdt. De kleur fan 'e hoed is ljocht oliifgrien oant gielich en wurdt nei bûten ta bleker. De plaatsjes binne wyt. De stâl is ek wyt en hat in hingjende ring mei oan 'e boppekant in groefeftich fertikaal patroan. Om 'e bolle ûnderkant sit in grutte wite, sekeftiger beurs. Griene knolamaniten rûke weeïch swiet, itjinge slimmer wurdt as se âlder wurde. == Foarkommen == Griene knolamaniten komme yn Europa, Noard-Afrika en West-Aazje foar. Dêrnjonken is de soarte yntrodusearre yn Noard-Amerika, East- en Súd-Afrika, Súd-Amerika, Austraalje en Nij-Seelân. Se binne algemien yn leafbosk by ike-, bûke-, hazze- en kastanjebeammen op 'e boaiem yn groepkes fan july oant oktober te finen. == Betizing == De griene knolamanyt kin mei oare soarten betiizge wurde dy't ytber binne. As er noch lyts is wurdt de griene knolamanyt somtiden foar in gewoane sjampinjon oansjoen. Oare soarten dy't der op lykje binne de tropyske beursswam (''Volvariella volvacea'') of de gielgriene ridderswam (''Tricholoma flavovirens''). == Fergiftigens == In lyts bytsje fan 30 oant 50 gram fan 'e griene knolamanyt ite kin al ta de dea liede. Amatoksine en fallotoksine feroarsaakje nei konsumpsje yn in pear oeren tiid slimme pine yn 'e búk, spuie en diarree. Dan is it lykwols al te let en helpt it útpompen fan 'e mage net mear. In ynfús mei in leverbeskermend middel of in levertransplantaasje kin dan noch helpe. Nei in pear dagen soarget de knolamanyt foar selskea, itjinge begjint mei it útfallen fan 'e lever. {{boarnen|boarnefernijing= * Paddenstoelen, Peter Roberts en Shelley Evans, ISBN 978-90-8998-668-9 {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amanita phalloides|Griene knolamanyt}} }} [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Amanyt]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Afrika]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Aazje]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Amearika]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Eksoat yn Kenia]] [[Kategory:Eksoat yn Tanzania]] nvvue9g7dq7exxezkmkxh60dhct8duj 14 177493 1234487 1172184 2026-07-09T17:34:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Kategory:Swartmies]] omneamd ta [[Kategory:Blokmies]]: sjoch oerlis by Blokmies 1172184 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Moskeftige]] [[Kategory:Miesfûgel]] 7vf4nwg9y3xj5vk6zhncbrdcqpqsx3a 1234489 1234487 2026-07-09T17:35:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1234489 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Miesfûgel]] 9s3odc64t2xzmealagj59xjpar9zfc0 0 177736 1234531 1176942 2026-07-09T23:48:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234531 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme=heinebal | Ofbyld= [[File:BolboschoenusMaritimus2.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[gerseftigen]] (''Poales'') | Famylje= [[blaugerzen]] (''Cyperaceae'') | Skaai= [[bolknopspytsen]] (''Bolboschoenus'') | Wittenskiplike namme= Bolboschoenus maritimus | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L.]]) [[Eduard Palla|Palla]], 1905 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} '''Heinebal''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Bolboschoenus maritimus'', synonym: ''Scirpus maritimus'')<ref>{{Aut|Franke, D,}} en {{Aut|Ploeg, D.T.E. van der}}, ''List fan Fryske Plantenammen'', Ljouwert, 1985 ([[Fryske Akademy]]), s. 43.</ref> is in [[plant]]esoarte út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[blaugerzen]] (''Cyperaceae''). It komt foar yn skoarren, [[kwelder]]s en op plakken dêr't de grûn noch sâltich is troch eardere dyktrochbrekken dy't streamkes, rillen, slinken en [[wiel|wielen]] foarmen. Heinebal is werom te kennen troch de trijekantige stâle en de bloeiwize. Under de grûn hat de plant rûne houtene knollen dêr't fiedingsstoffen yn opslein binne. Dy knollen wurde in soad fretten troch oerwinterjende [[skiere goes|skiere guozzen]]. {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- * [http://www.kuleuven-kortrijk.be/bioweb/?lang=nl&detail=696 Universiteit Leuven, campus Kortrijk: ynventaris fan planten mei ôfbylden] * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=flora_nl_v2&id=497&menuentry=soorten Heinebal op soortenbank.nl] * [http://www.panneweel.be www.panneweel.be] }} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Blaugersplant]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] am74zuxjcln0jlmmaajzpgxoxlq3odv 0 177967 1234603 1227604 2026-07-10T00:46:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234603 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte |Namme = |Ofbyld = [[File:Wite bonkjeswam.jpg|260px]] Wite bonkjeswammen |Ryk = [[skimmels]] (''Fungi'') |Stamme = [[slúfkeswammen]] (''Ascomycota'') |Klasse = [[bekerswammen (klasse)|bekerswammen]] (''Pezizomycetes'') |Skift = [[echte bekerswammen]] (''Pezizales'') |Famylje = [[bonkjeswameftigen]] (''Helvellaceae'') |Skaai = [[bonkjeswammen]] (''Helvella'') |Wittenskiplike namme = Helvella crispa |Beskriuwer, jier= ([[Giovanni Antonio Scopoli|Scop.]]) [[Elias Magnus Fries|Fr.]] (1822) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] | lânkaart= }} De '''wite bonkjeswam''' (''Helvella crispa'') is in skimmel út de famylje ''Helvellaceae''. == Namme == De namme ferwiist nei de foarm fan 'e soarte, dy't op in bonke foar de hûn liket. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Bresadola - Helvella crispa.png|thumb|left|Yllustraasje.]] De wite bonkjeswam is in likernôch fiif oant fyftjin sm hege poddestoel mei in sealfoarmige hoed fan 3 oant 6 sm, dy't út likernôch trije ûnregelmjittige lobben bestiet. De boppekant fan 'e hoed is krêmkleurich oant ljocht gielbrún. De ûnderkant fan 'e hoed hat lytse hierkes. De râne fan 'e hoed stiet frij fan 'e stâl, dy't witich is en djippe groeven yn 'e lingte mei ûnregelmjittige holtes hat. Nei boppe ta wurdt de ien oant fiif sm dikke stâl smeller. De rook fan 'e jonge poddestuollen is ynearsten oangenaam, by âldere eksimplaren faak swiet. De spoarekleur fan 'e wite bonkjeswam is wyt. == Fersprieding == Wite bonkjeswammen groeie fan 'e neisimmer oant it begjin fan 'e winter op 'e grûn. Se hawwe in grut ferspriedingsgebiet fan Sina, Japan, Aazje oant Europa en Noard-Amerika en binne te finen yn leafbosk, oan paden en by hagen. De wite bonkjeswam wurdt selden by nullebeammen sjoen. Yn ús kontreien is de wite bonkjesswam in algemiene soarte. == Ytberens == De soarte is giftich en it is better om de wite bonkjeswam te mijen. Dochs wurdt de soarte in soad yn it easten fan Europa en Midden-Amerika (dêr't se op 'e merk ferkocht wurde) iten. Troch de wite bonkjeswam goed hjit te meitsjen, wurde guon gifstoffen ôfbrutsen. == Keppeling om utens == * [https://www.paddenstoeleninfriesland.nl/ Poddestuollen yn Fryslân] {{boarnen|boarnefernijing= * Paddenstoelen, Peter Roberts en Shelley Evans, ISBN 978-90-8998-668-9 * Poddestuollen, Fryske Natoergids, Sake P. Roodbergen, ISBN 978 949 205 236 0 {{reflist}} ---- {{Commonscat|Helvella crispa|Wite bonkjeswam}} }} [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Bonkjeswam]] [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Kanada]] n6xlof1nk56drwj2hf9d33yp8zi4y4p 0 177970 1234588 1223174 2026-07-10T00:36:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234588 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte |Namme = Giele bjirketuolle |Ofbyld = [[Ofbyld:2024 Giele bjirketuolle.jpg|260px]] |Ryk = [[skimmels]] (''Fungi'') |Stamme = [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycota'') |Klasse = [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'') |Skift = [[tuolle-eftigen]] (''Russulales'') |Famylje = [[tuollen]] (''Russulaceae'') |Skaai = [[echte tuollen]] (''Russula'') |Wittenskiplike namme = Russula claroflava |Beskriuwer, jier= ([[William Bywater Grove|Grove]]) (1888) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''giele bjirketuolle''' (''Russula claroflava'') is in [[poddestoel]] út de famylje ''Russulaceae''. == Beskriuwing == [[Ofbyld:2010-08-11 Russula claroflava Grove. ss. Melz, & Zv., J. Schff 98988.jpg|thumb|left|Giele bjirketuollen yn ferskillende stadia.]] De giele bjirketuolle hat in giele hoed mei in diameter fan 4-12 sm. De hoed is yn jonge foarm heal bolfoarmich, dy't by it âlder wurden flak wurdt mei yn 'e midden in dûkje. De bûtenrâne fan 'e hoed hat groeven. De hoed is wat plakkerich en dêrom bliuwt smoargens of blêd faak oan 'e hoed kleven. De wyteftige plaatsjes wurde letter okerkleurich. De spoaren binne ljocht okerkleurich. De soarte hat in 1 oant 2 sm dikke wite stâl, dy't 4 oant 10 sm heech is. By it âlder wurden feroarje de stâl en plaatsjes yn in grizige oant swarteftige kleur. Giele bjirketuollen lykje op 'e [[gielwite tuolle]] en de [[sinnetuolle]]. == Fersprieding == De poddestoel komt fan Noard-Amearika oant Europa en in grut part fan Aazje foar. Se groeie yn wiete bosken mei [[Bjirken (skaai)|bjirken]] of op 'e [[heide]] op sângrûn tusken feanmoask. Giele bjirketuollen komme fan 'e simmer oant yn 'e hjerst algemien yn Nederlân foar. == Ytberens == De giele bjirketuolle is ytber en hat in mylde smaak. == Keppeling om utens == * [https://www.paddenstoeleninfriesland.nl/ Poddestuollen yn Fryslân] {{boarnen|boarnefernijing= * Paddenstoelen, Peter Roberts en Shelley Evans, ISBN 978-90-8998-668-9 * Poddestuollen, Fryske Natoergids, Sake P. Roodbergen, ISBN 978 949 205 236 0 {{reflist}} ---- {{Commonscat|Russula claroflava|Giele bjirketuolle}} }} [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Echte tuolle]] [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Aazje]] 1xtar4g9i431kwpwv2kvfkna7x6bex4 0 177983 1234597 1224529 2026-07-10T00:43:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234597 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte |Namme = Pearse pipertuolle |Ofbyld = [[Ofbyld:2024 Pearse pipertuolle.jpg|250px]] |Ryk = [[skimmels]] (''Fungi'') |Stamme = [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycota'') |Klasse = [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'') |Skift = [[tuolle-eftigen]] (''Russulales'') |Famylje = [[tuollen]] (''Russulaceae'') |Skaai = [[echte tuollen]] (''Russula'') |Wittenskiplike namme = Russula sardonia |Beskriuwer, jier= [[Elias Magnus Fries|Fr]] (1838) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- | lânkaart=[[File:Distribution of Russula sardonia.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} waarnimmings <br>{{Color box|#cccccc}} gjin gegevens<br>{{Color box|#ffffd0}} gjin befêstige waarnimmings<br>{{Color box|#888888}} net-Europeeske lannen.</small> }} De '''pearse pipertuolle''' (''Russula sardonia''; synonimen: ''R. drimeia, R. chrysodacryon'' en ''R. emeticiformis'') is in poddestoel út de famylje Russulaceae. == Beskriuwing == De hoed fan 'e pearse pipertuolle is pears oant donkerread en likernôch 4 oant 10 sm grut mei by it âlder wurden yn 'e midden in dûk. Jonge poddestuollen binne heal bolfoarmich. De plaatsjes binne ljocht giel oant rjemmekleurich en steane ticht op inoar. De 1-1,5 sm dikke stâl fan 'e pearse pipertuolle is yn 'e regel donkerread of -pears fan kleur en wat koarter as de trochsnit fan 'e hoed. De stâl is glêd en wurdt by it âlder wurden spûnseftich. De spoareprint is ljocht okergiel. Ut en troch wurdt de soarte yn 'e typyske kleurfoarmen giel of grieneftich oantroffen. Sûnder mikroskopysk ûndersyk binne sokke eksimplaren dreech te determinearjen. Soarten dy't op 'e pearse pipertuolle lykje binne de [[spientuolle]] (''R. caerulea''), de [[appelrooktuolle]] (''R. torulosa'') en de [[poarperreade tuolle]] (''R. queletii''). == Fersprieding == De soarte komt yn Europa foar. Yn it suden fan Súd-Amerika en Súd-Afrika is de pearse pipertuolle yntrodusearre. It is in algemien soarte dy't op soere en sânige grûn by dinnebeammen yn 'e bosk en op heidefjilden op 'e grûn te finen is. == Ytberens == Pearse purpertuollen rûke nei fruit. Se binne net ytber en smeitsje bitter en skerp. Wurde se iten dan kinne se maach- en termklachten feroarsaakje. == Keppeling om utens == * {{nl}} [https://www.paddenstoeleninfriesland.nl/ Poddestoelen yn Fryslân] * {{nl}} [https://www.verspreidingsatlas.nl/0126970 Ferspriedingatlas yn Nederlân] * {{nl}} [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=paddenstoelen&id=757 Soartebank] {{boarnen|boarnefernijing= * Paddenstoelen, Peter Roberts en Shelley Evans, ISBN 978-90-8998-668-9 * Poddestuollen, Fryske Natoergids, Sake P. Roodbergen, ISBN 978 949 205 236 0 * [https://zwammen.floraeuropa.eu/nl/zoekresultaat/paddestoel-of-zwam/purperrode-russula-detail Flora Europa, oproppen 16 novimber 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Russula sardonia|Pearse pipertuolle}} }} [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Echte tuolle]] [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Man]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Wales]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Sily]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] lkvb7bbnigyvwgknkjl64oht2u7rth4 0 178101 1234583 1175396 2026-07-10T00:32:52Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234583 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte |Namme = feeëwaaksplaat |Ofbyld = [[File:Feeëwaaksplaat (Hygrocybe ceracea).jpg|260px]] |Ryk = [[skimmels]] (''Fungi'') |Stamme = [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycotaa'') |Klasse = [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'') |Skift = [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales'') |Famylje = [[waaksplaatsje-eftigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Hygrophoraceae'') |Skaai = [[waaksplaatsjes]] ('' Hygrocybe'') |Wittenskiplike namme = Hygrocybe ceracea |Beskriuwer, jier= ([[James Sowerby|Sowerby]]) [[Paul Kummer|P.Kumm.]] (1871) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''feeëwaaksplaat''' (''Hygrocybe ceracea'') is in skimmel út de famylje waaksplaateftigen (''Hygrophoraceae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Hygrocybe ceracea, Butter Waxcap.jpg|thumb|left|Feeëwaaksplaten.]] De feeëwaaksplaat is in opfallend giele oant oranje poddestoel. De 1 oant 3,5 sm brede hoed is by jonge eksimplaren healrûn en wurdt dan platter mei yn it sintrum faak in bultsje. By wiet waar is de hoed waakseftich en gled. De lamellen steane relatyf opfallend wiid fan inoar. Meastentiids binne de lamellen ljochter as de hoed en bytiden ek wyt. De stam is 2 oant 5 sm heech en 0,2 oant 0,5 sm dik. Feeëwaaksplaatsjes ha gjin spesifike rook. De spoareprint is wyt. == Fersprieding == De feeëwaaksplaat is lânseigen yn Europa en Noard-Amerika en wurdt fan augustus oant en mei novimber op skraal, moasryk en kalkearm gerslân en yn berms sjoen. Op 'e reade list stiet de feeëwaaksplaats as gefoelich kategorisearre. == Ytberens == Feeëwaaksplaten binne net ytber. == Ferlykbere soarten == Soarten dêr't de Feeëwaaksplaat mei betiizge wurde kin binne de Hunningwaaksplaat (''Hygrocybe reidii'') en it Gewoane fjoerswamke (''Hygrocybe miniata''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.zwammen.floraeuropa.eu/nl/zoekresultaat/paddestoel-of-zwam/elfenwasplaat-detail Flora Europa, oproppen 21 novimber 2024.] * [https://www.verspreidingsatlas.nl/0059040 NMV Ferspriedingsatlas] ---- <references/> {{Commonscat|Hygrocybe ceracea}} }} [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Waaksplaatsje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Noard-Amearika]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] jr747car982xn50ypgi3uei7hfxm960 0 178104 1234585 1175474 2026-07-10T00:34:13Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234585 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte |Namme = gewoan snieswamke |Ofbyld = [[File:Gewoane snieswamke (Cuphophyllus virgineus).jpg|260px]] |Ryk = [[skimmels]] (''Fungi'') |Stamme = [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycotaa'') |Klasse = [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'') |Skift = [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales'') |Famylje = [[waaksplaatsje-eftigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Hygrophoraceae'') |Skaai = [[waaksplaatsjes]] ('' Hygrocybe'') |Wittenskiplike namme = Cuphophyllus virgineus |Beskriuwer, jier= ([[Franz Xaver von Wulfen|Wulfen]]) Kovalenko 1989 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart= }} It '''gewoane snieswamke''' (''Cuphophyllus virgineus'') is in [[skimmel]] út de famylje [[waaksplaatsje-eftigen]] (''Hygrophoraceae''). De soarte komt foar op skraal, moasryk gerslân en yn berms. Faak binne se yn gruttere groepen fan septimber oant desimber te finen. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Jungfern-Ellerling Cuphophyllus virgineus.jpg|thumb|left|Snieswamkes.]] De poddestuollen groeie meast yn groepen. De tinfleizige [[hoed (mykology)|hoed]] mjit 1,5-3 (-5) sm en is wulve as er noch jong is, letter wurdt de hoed flak of komfoarmich mei yn 'e midden somtiden in lyts bultsje. By wiet waard kin de ivoarwite hoed wat ferkleurje. As it snieswamke fochtich wurdt krije de rânen trochskinende groeven. De dikke, waakseftige en krêmwite lamellen steane relatyf wiid fan inoar en rinne by de stâl ôf. De stâl wurdt 2-5 oant 6 sm lang en 3-5 mm dik. Foar it grutste part is de stâl silindrysk fan foarm en nei ûnder ta wurdt er puntiger. Ynearsten is de stâl fan binnen fol mei fleis, mar letter wurdt dy hol. Oan 'e bûtenkant is de stâl glêd en ivoarwyt mei oan 'e basis in somtiden wat rôzebrunige kleur. It fruchtfleis rûkt net en smakket myld. It spoarepoeier is wyt. == Fersprieding == De soarte komt nei alle gedachten yn [[symbioaze]] foar mei [[moassen|moas]] yn skraal gerslân. Snieswamkes ha in foarkar foar in kalkhâldende boaiem. Yn Noard-Amearika komme se ek yn bosk foar. De poddestuollen binne fan septimber oant desimber te sjen. Gewoane snieswamkes komme yn 'e tuskenbeide sône fan it noardlik healrûn foar yn hiel [[Europa]], [[Noard-Amearika]] en it noarden fan [[Aazje]]. De soarte is ek oantroffen yn [[Austraalje]]. Gewoane snieswamkes komme faker foar as de bedrige besibbe soarten en wurdt net bedrige. == Betizing == De soarte kin maklik betize wurde mei de net ytbere [[rûkende waaksplaat]] (''Cuphophyllus russocoriaceus'') en de trochstrings [[gewoane greidewaaksplaat]] (''Cuphophyllus pratensis var. pallidus''), dy trochstrings in grutter fruchtlichem hat en net [[hygrofaan]] is. Gefaarlik is de betizing mei de tige algemien foarkommende [[giftige greidetrachterswam]] (''Clitocybe quisquiliarum''). {{Boarnen|boarnefernijing= * Foar boarnen en referinsjes sjoch: [[:de:Jungfern-Ellerling]] <references/> ---- {{Commonscat|Cuphophyllus virgineus}} }} [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Waaksplaatsje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Noard-Amearika]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Aazje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] jjhr2ysb2wtcsg1lnt6t2ouj3ny24pz 0 178106 1234582 1175480 2026-07-10T00:31:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234582 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte |Namme = echte huningswam |Ofbyld = [[File:Armillaria mellea, Honey Fungus, UK.jpg|260px]] |Ryk = [[skimmels]] (''Fungi'') |Stamme = [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycotaa'') |Klasse = [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'') |Skift = [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales'') |Famylje = [[fluchgroeiende swammen]] (''Physalacriaceae'') |Skaai = [[huningswammen]] (''Armillaria'') |Wittenskiplike namme = Armillaria mellea |Beskriuwer, jier= ([[Martin Vahl|Vahl]]) [[Paul Kummer|P.Kumm.]] 1871 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart= }} De '''echte huningswam''' (''Armillaria mellea''), ek '''echte hunningswam''', '''echte hunichswam''' of '''echte hunnichswam''', is in soad foarkommende [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjeswam]] fan it skaai [[huningswammen]] (''Armillaria''). De poddestoel wurdt meast yn 'e hjerst sjoen. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Armillaria mellea20100914 315.jpg|thumb|left|Jonge eksimplaren.]] De swam hat in hunninggiele kleur mei in hoed fan in diameter tusken 2 oant 12,5 sm en oerdutsen mei smelle donkere skobben dy't der by rein ôfspiele. By jonge eksimplaren is de hoed ynrolle wêrby't er troch it [[Velum (mykology)|velum]] mei de stâl ferbûn is. Yn it begjin is de oliifgiele oant oranjebrune hoed fan 'e poddestoel konveks mar letter wurdt de hoed [[umbonaat]]. De oant 10 sm hege silindryske stâl is 5 oant 15 mm dik en hat flak ûnder de hoed in fleisige wyteftige ring, dy't nei de basis ta gieler en somtiden ek dikker wurdt. it spoarpoeier is wyt oant krêm. == Fersprieding == De echte huningswam is algiemen en komt yn [[Noard-Amearika]], [[Europa]] en it noarden fan [[Aazje]] en [[Sina]] foar. Yn [[Súd-Afrika]] is de soarte yntrodusearre. De soarte komt yn bosk, parken, tunen mei leafbeammen foar. By beamstronken of op stobbes is de echte hunningswam yn grutte konsintraasjes te sjen. [[Ofbyld:2024 Echte hunningswam (Armillaria mellea).jpg|thumb|left|Echte hunningswam by in stobbe oan 'e Slachtedyk by Ryptsjerk.]] De skimmel libbet op it ynfektearre [[Substraat (biochemy)|substraat]] as [[parasyt]]. Troch de lange swarte ûndergrûnske swamtriedden, dy't op skuonfiters lykje, kin de skimmel him gau oer lange ôfstannen ferspriede nei oar geskikt substraat. De parasitêre oanfal fan 'e skimmel betsjut de dea fan 'e gasthearbeam. Dêrnei kin de skimmel him noch in jier of wat [[Saprofyt|saprofytysk]] fiede mei it deade hout. De fruchtlichems ferskine fral yn 'e neisimmer oan 'e foet fan 'e beammen en dêrnei by de haadwoartels lâns, sadat it liket dat se ek op 'e grûn groeie. Se ferdwine wer yn novimber, mar somtiden binne se ek it hiele jier troch te sjen. == Ytberens == De echte hunningswam is ytber, mar kin by guon lju termklachten feroarsaakje. By foarkar wurde de poddestuollen plukt as de ring noch sletten is. Dêrnei binne de poddestuollen minder geskikt om op te iten. {{Boarnen|boarnefernijing= * Foar boarnen en referinsjes sjoch: [[:de:Honiggelber Hallimasch]] * Peter Roberts en Helley Evans, ''Paddenstoelen'', ISBN 978-90-8998-668-9 <references/> ---- {{Commonscat|Armillaria mellea}} }} [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Huningswam]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Noard-Amearika]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Aazje]] hdp0tz2h21eha3ttnoqfelks8ucryf7 0 178118 1234596 1175556 2026-07-10T00:42:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234596 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte |Namme = pearelpûster |Ofbyld = [[File:2024 Pearelpûster (Lycoperdon perlatum).jpg|260px]] |Ryk = [[skimmels]] (''Fungi'') |Stamme = [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycotaa'') |Klasse = [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'') |Skift = [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales'') |Famylje = [[pûstereftigen]] (''Lycoperdaceae'') |Skaai = [[pûsters]] (''Lycoperdon'') |Wittenskiplike namme = Lycoperdon perlatum |Beskriuwer, jier= ([[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]) 1796 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''pearelpûster''' (''Lycoperdon perlatum'') is in [[skimmel]] yn 'e famylje ''Lycoperdaceae''. It is in wite pûster en as er ryp is komme de spoaren frij út in gatsje oan 'e boppekant fan it fruchtlichem. De soarte waard lang tawiisd oan 'e bûkskimmels (''Gastromycetidae''), mar [[Fylogeny|fylogenetysk]] ûndersyk lit dy [[takson]] langer net ta. De pearelpûster en syn besibbe soarten wurde no by de sjaminjoneftigen (''Agaricaceae'') yndield, dy't njonken plaatsjeswammen ek soarten omfieme, dy't gjin fruchtlichem mei lamellen ha. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Common Puffball - Lycoperdon perlatum - geograph.org.uk - 4272731.jpg|thumb|left|Aldere pearelpûsters.]] De pearelpûster is likernôch 3 oant 10 sm heech en hat de foarm fan in omkearde par of flesse mei in dúdlike stâl. It oerflak is mei wratsjes en stikels mei in koanyske foarm beset. As se fuortwreaun wurde ûntstiet der in netfoarmich patroan op it oerflak. De wratten wurde nei de basis fan 'e stâl hieltiten lytser. Ynearsten is de fruchtmassa yn 'e krop stevich en wyt, mar by it útdrûgjen falt it fleis útinoar yn oliifbrún spoarepoeier. As se ryp binne, skuort de kroan iepen sadat de spoaren út it gatsje ûntsnappe. De wyn blaast se fuort en sa ferspriedt de soarte him. De pearelpûster waard eartiids brûkt om bloed mei te sturjen en brânwûnen te behanneljen. De spoaren kinne yrritaasjes oan 'e noas en eagen feroarsaakje. Guon folken leauwe sels dat se blinens feroarsaakje. Ek kin it ynheljen fan 'e spoaren yn 'e longen in allergyske reaksje feroarsaakje. == Fersprieding == De soarte komt yn grutte parten fan 'e wrâld foar yn leaf- en nullebosk. Se wurde faak yn grutte groepen yn klusters fûn. De fruchtlichems binne fan juny oant novimber te finen. == Ytberens == Pearelpûsters kinne iten wurde as se jong binne. De geur is krûdich. Salang it fleis noch wyt is, kinne se ek rau iten wurde. Se binne net geskikt om te sieden, om 't it fleis dan taai wurdt. De soarte kin koart yn bûter goudbrún bakt wurde. == Gelikense soarten == Der binne in pear soarten dy't op 'e pearelpûster lykje: * de [[donkerbrune pûster]] (''Lycoperdon umbrinum'') * de [[stjonkende pûster]] (''Lycoperdon foetidum'') * de [[ploaifoetpûster]] (''Lycoperdon excipuliforme'') * de [[swartwurdende pûster]] (''Lycoperdon nigrescens'') {{Boarnen|boarnefernijing= * Foar boarnen en referinsjes sjoch: [[:de:Flaschen-Stäubling]] * Peter Roberts en Helley Evans, ''Paddenstoelen'', ISBN 978-90-8998-668-9 <references/> ---- {{Commonscat|Lycoperdon perlatum}} }} {{DEFAULTSORT:Pearelpuster}} [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Pûster (skaai)]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Noard-Amearika]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Aazje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Súd-Amearika]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Afrika]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Oseaanje]] 9unkbr3gp7suyf9hhh5v1rsy3mbubxl 0 178119 1234581 1175560 2026-07-10T00:30:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234581 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte |Namme = donkere huningswam |Ofbyld = [[Ofbyld:2024 Donkere hunningswam (A. Ostoayae).jpg|260px]] |Ryk = [[skimmels]] (''Fungi'') |Stamme = [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycotaa'') |Klasse = [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'') |Skift = [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales'') |Famylje = [[fluchgroeiende swammen]] (''Physalacriaceae'') |Skaai = [[huningswammen]] (''Armillaria'') |Wittenskiplike namme = Armillaria ostoyae |Beskriuwer, jier= ([[Henri Charles Louis Romagnesi|Romagn.]]) [[Josef Herink|Herink]] 1973 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart= }} De '''donkere huningswam''' (''Armillaria ostoyae''), ek '''donkere hunningswam''', '''donkere hunichswam''' of '''donkere hunnichswam''', is in [[skimmel]] út de famylje ''[[Physalacriaceae]]''. It is in [[parasyt|parasitêre]] [[plaatsjesswam]] mei in ring. Se binne faak yn grutte groepen te sjen by beammen, op stobben en woartels fan leaf- en nullebeammen op sângrûn. As de poddestoel op in beam groeit betsjut dat de dea fan syn gasthear. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Opienka miodowa (Armillaria mellea).JPG|thumb|left|Jonge eksimplaren.]] De hoed kriget in trochsnit fan 3 oant 10 sm, faak sels oant 20 sm. By jonge eksimplaren is de hoed healbolfoarmich, letter wurdt dy wulvich oant plat. It oerflak is fleiskleurich oant readbrún en oerdutsen mei donkere, ôf te wriuwen skobkes. De râne is ljochter en kriget letter lytse, ûnregelmjittige groefkes. De wyteftige oant ljochtbrune lamellen binne útprotsjend of rjocht. By de âldere eksimplaren binne se flekkerich readbrún. De wyteftige stâl is oant 15 sm lang en 2 oant 3 sm yn diameter. As de hoed begjint te iepenjen wurdt de stâl yn 'e lingte triedderich en as se âlder wurde somtiden hol. It fruchtfleis is wyteftich en it hat in oangename rook. It spoarepoeier is wyt. == Bedriging foar bosken == Yn [[Switserlân]] ûntdutsen wittenskippers fan it Federaal Undersyksynstitút foar Wâld, Snie en Lânskip de grutste donkere hunningpoddestoel fan Europa. It [[mykelium]] fan 'e poddestoel is mear as 500 m lang en 800 m breed. De sichtbere dielen fan it poddestoellichem hearre ta in grut ûndergrûnsk netwurk fan [[rizomorf]]en. It foarmet in bedriging foar it Switserske Nasjonale Park, om 't se dêr de berchdinnen deadzje. In mykeliumnetwurk fan likernôch 9 km² grut fan 'e donkere hunningswam waard yn it Malheur National Forest yn [[Oregon]] fûn. Neffens it hjoeddeiske witten is de poddestoel yn Oregon de grutste fan 'e wrâld en wat oerflak oanbelanget is it ek it grutste libbene organisme op 'e wrâld. Rûsd wurdt dat it organisme likernôch 1.900 oant 8.650 jier âld is.<ref>Peter Roberts en Helley Evans, ''Paddenstoelen'' (2016), ISBN 978-90-8998-668-9, side 63</ref> == Ytberens == [[Ofbyld:Armillaria ostoyae 2.jpg|thumb|left|Fandele hunnnigswammen.]] De donkere hunningswam kin by goede tarieding iten wurde. Net elkenien ferneart de poddestoel. By guon minsken kin it iten grypeftige symtoanen feroarsaakje. Lykas by de gewoane hunningswam makket it rauwe fleis jin mislik. Dêrom moat it teminsten 8 minuten trochsean wurde. {{Boarnen|boarnefernijing= * Foar boarnen en referinsjes sjoch: [[:de:Dunkler Hallimasch]] <references/> ---- {{Commonscat|Armillaria ostoyae}} }} [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Huningswam]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Noard-Amearika]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Aazje]] sym0998aadydw237riv8rfhr6zdzhru 0 178125 1234598 1175564 2026-07-10T00:44:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234598 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte |Namme = prachtskermke |Ofbyld = [[Ofbyld:2024 Prachtskermke (Mycena crocata).jpg|260px]] |Ryk = [[skimmels]] (''Fungi'') |Stamme = [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycotaa'') |Klasse = [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'') |Skift = [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales'') |Famylje = [[skermke-eftigen]] (''Mycenaceae'') |Skaai = [[skermkes]] (''Mycena'') |Wittenskiplike namme = Mycena crocata |Beskriuwer, jier= ([[Heinrich Adolf Schrader|Schrad.]]) [[Paul Kummer|P.Kumm.]] 1871 | datum= 1871 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart= }} It '''prachtskermke''' (''Mycena crocata'') is in [[skimmel]] út de famylje ''[[Mycenaceae]]''. Prachtskermkes binne fan 'e simmer oant yn 'e lette hjerst te finen yn [[leafbosk]]en tusken blêden, op stobben en tûken fan [[bûkebeam]]men, somtiden ek [[Elzebeam|elze-]] of [[Bjirken (skaai)|bjirkebeammen]]. De poddestoel is allinne te sjen op kalkrike liemboaiem. == Beskriuwing == De hoed is 1 oant 2,5 sm breed en is as it prachtskermke jong is kegelfoarmich, dêrnei al gau klokfoarmich. It oerflak fan 'e hoed is glêd by wiettigens, by drûchte is de hoed dof en likernôch healwei mei groeven. De hoed is griisgiel oant griisbrún en mei oranje flekken. De kroan is donkerder. De lamellen sitte bochtich oan 'e stâl fêst en se binne wyt mei oranje flekken. [[Ofbyld:Mycena crocata1.jpg|thumb|left|Groep prachtskermkes.]] It silindryske en holle stâltsje is lang, tin en 4 oant 12 sm lang en 0,1 oant 0,2 sm breed. De kleur is gieleftich oant ljochtgriis yn it boppeste diel. Nei ûnder wurdt de stâl helder readeftich giel oant gielbrún. De basis fan 'e stâl is wyt of gielich en woartelt faak swak. By skansearring skiedt it tinne en wetterige fleis ryklik saffraangiel (''crocate'' betsjut saffraankleurich) oant oranjeread molkesap. De spoareprint is rjemmewyt. De poddestoel hat gjin aparte rook en in mylde smaak. == Fersprieding == It prachtskermke komt yn [[Aazje]], [[Noard-Amearika]] (selden yn 'e [[Feriene Steaten]]), [[Súd-Amearika]], it noarden fan [[Afrika]] ([[Algerije]]) en [[Europa]] foar. Yn Europa is it prachtskermke fral oan 'e bûkebeam bûn. De poddestoel komt ek yn it suden en súdeasten fan Europa foar. Yn [[Grikelân]] komt it prachtskermke in soad yn 'e bûkebosken foar. Ek wurdt it prachtskermke yn [[Frankryk]] en de [[Benelúks]]lannen sjoen. Prachtskermkes komme lykwols net foar yn [[Ierlân]]. Dêrfoaroer is it poddestuoltsje yn hiel Midden-Europa te sjen oant yn [[Wyt-Ruslân]]. Nei it noarden ta komt it prachtskermke allinne yn it suden fan [[Skandinaavje]] foar. Boppe de 58e breedtegraad is it prachtskermke yn [[Sweden]] ôfwêzich. == Ytberens == Fanwegen syn lytse fruchtlichem fan tin fleis is it prachtskermke net ytber. {{Boarnen|boarnefernijing= * Foar boarnen en referinsjes sjoch: [[:de:Gelborangemilchender Helmling]] * Peter Roberts en Helley Evans, ''Paddenstoelen'', ISBN 978-90-8998-668-9 <references/> ---- {{Commonscat|Mycena crocata}} }} [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Skermke]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Noard-Amearika]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Aazje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Súd-Amearika]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Afrika]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Lúksemboarch (lân)]] koaqzejkilig60erah7vqzi3hz2i4c7 0 178147 1234584 1175648 2026-07-10T00:33:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234584 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte |Namme = geweiswam |Ofbyld = [[Ofbyld:2024 Geweiswam (Xylaria hypoxylon).jpg|260px]] |Ryk = [[skimmels]] (''Fungi'') |Stamme = [[slúfkeswammen]] (''Ascomycota'') |Klasse = [[kearnswamnen]] (''Sordariomycetes'') |Skift = [[houtgnodzeswammen]] (''Xylariales'') |Famylje = [[houtgnodze-eftigen]] (''Xylariaceae'') |Skaai = [[houtgnodzen]] (''Xylaria'') |Wittenskiplike namme = Xylaria hypoxylon |Beskriuwer, jier= ([[Carolus Linnaeus|L.]]) [[Robert Kaye Greville|Grev.]] 1824 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart= }} De '''geweiswam''' (''Xylaria hypoxylon'') is in swam út de famylje ''Xylariaceae''. De geweiswam groeit op deade tûken, houtsnypsels en ferrotte stobbes fan leafbeammen. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Xylaria hypoxylon1.jpg|thumb|left|Geweiswam.]] De geweiswam groeit faak yn boskjes en is in lytse swam fan 7 oant 8 sm heech. Te sjen is it [[myselium]], it donkere en taaie trieddenetwurk fan 'e skimmel. Yn 'e bûkdielen dêrfan sitte de feitlike fruchtlichems (it saneamde ''[[perithecium]]''). Oars as skors hat it fleis fan 'e [[strom (skimmel)|stroma]] in wite kleur. De noch net ripe stromata dogge yn 'e foarm tinken oan in gewei fan in hert, dêrfandinne syn namme. Se binne oan 'e úteinen troch de [[konidium]]spoaren wyt bepoeiere. Yn 'e maitiid ferdwynt de poeier en set it bûkdiel op. It oerflak is wreed fanwegen de talrike [[Perithecium|peritheciën]] - troch dy iepeningen ûntsnappe de spoaren nei bûten. De kleur fan it spoarepoeier is swart. De donkeroliifbrune spoaren binne elliptysk-beanboarmich, gled en ha twa ljochtere oaljedrippen en in kymspleet. De spoarenmaat is 11-15,5 × 4,5-6,5&nbsp;µm. == Fersprieding == De geweiswam is in saprobiotyske bewenner fan ferrot hout en brutsen tûken. Selden is de geweiswam op nullehout te finen. It hiele jier kin de geweiswam oantroffen wurde yn bosk mei geskikte [[Substraat (biogemy)|substraten]]. It is in tige algemiene soarte. De geweiswam komt yn it west fan Noard-Amearika, yn hiel Europa en Aazje en Noard-Afrika foar. == Ytberens == Geweiswamkes binne net ytber. {{Boarnen|boarnefernijing= * Foar boarnen en referinsjes sjoch: [[:de:Geweihförmige Holzkeule]] * Peter Roberts en Helley Evans, ''Paddenstoelen'', ISBN 978-90-8998-668-9, side 624 <references/> ---- {{Commonscat|Xylaria hypoxylon}} }} [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Houtgnodze]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Noard-Amearika]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Aazje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Afrika]] 403vgtqx9yz8nw6v6xd4ifplnbi4e46 0 178271 1234586 1176239 2026-07-10T00:35:01Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234586 wikitext text/x-wiki {{Skimmelsoarte |Namme = gewoane glimmerinketswam |Ofbyld = [[File:2024 Gewoane glimmerinketswam (Coprinellus micaceus).jpg|260px]] |Ryk = [[skimmels]] (''Fungi'') |Stamme = [[stâltsjeswammen]] (''Basidiomycotaa'') |Klasse = [[plaatsjesswammen (klasse)|plaatsjesswammen]] (''Agaricomycetes'') |Skift = [[plaatsjesswammen (skift)|plaatsjesswammen]] (''Agaricales'') |Famylje = [[franjehoedeftigen]] (''Psathyrellaceae'') |Skaai = [[lytse inketswammen]] (''Coprinellus'') |Wittenskiplike namme = Coprinellus micaceus |Beskriuwer, jier= (Bull.) Vilgalys, Hopple & Jacq. Johnson 2001<ref>[https://indexfungorum.org/Names/NamesRecord.asp?RecordID=474361 {{en}} Index Fungorum]</ref> |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart= }} De '''gewoane glimmerinketswam''' (''Coprinellus micaceus'') is in skimmel út de famylje ''Psathyrellaceae''. == Beskriuwing == De [[Hoed (mykology)|hoed]] hat it diameter fan 1 oant 3 sm. By jonge poddestuollen is de foarm aaifoarmich, letter wurdt de hoed stadichoan klokfoarmich mei in tochsnit oant 5 sm. De kleur fan 'e hoed is krêm oant okerbrún en nei de midden ta donkerder. De hoed had hast oant de krún fine groefkes, dy't by't âlder wurden grutter wurde. Jonge poddestuollen ha in soad glimkjende skilferkes (resten fan it [[Velum (mykology)|velum]]) op 'e hoed. By wat rein spiele dy gau fuort. As de poddestoel âlder wurdt begjint de hoed mear te ribbeljen. [[Ofbyld:Coprinus micaceus (2) (30534285663).jpg|thumb|left|Kluster gewoane glimmerinketswamkes.]] De lamellen fan 'e gewoane glimmeinketswam binne ynearsten wyt- oant gieleftich wyt, dêrnei griisbrún oant griispears en mei it âlder wurden swart. De wite stâl is 3 oant 8-10 sm heech en 3 oant 5 mm dik. De stâl is hol en net stabyl. De basis is ljocht oant dúdlik bolfoarmich ferdikt en ljocht okergiel. By jonge poddestuollen is de stâl mei fine flokken oerdutsen, de âldere binne glêd. De stâl hat gjin ring. De spoareprint is brún. == Fersprieding == De gewoane glimmerinketswam komt hast oer de hiele wrâld foar, útsein op [[Grienlân]] en de poalen. Yn Europa is de soarte tige algemien. Se komme faak yn grutte klusters foar op âldes stobbes. De skimmel kin by gaadlike waarsomstannichheden ferskillende kearen yn 't jier poddestuollen produsearje. De soarte libbet op libbene en deade beammen yn bosk, tún, park, berm en ûnder strûken. Se binne te finen yn leaf- en mingd bosk, mar seldsum yn nullebosk. De skimmel libbet as [[sapriobiont]] op fermôge hout en wurdt ek fûn op hout ûnder de grûn en oan 'e foet fan libbene beammen. Dat lêste tsjut faaks op [[parasitisme]] fan 'e skimmel oan 'e woartel. De soarte is net tier wat de pH-wearde fan 'e boaiem oanbelanget. De fruchlichems komme it hiele jier foar, mar benammen yn 'e moannen april oant en mei novimber.<ref>[https://waarneming.nl/species/672948/ Waarneming.nl]</ref> == Betizing == [[Ofbyld:Coprinellus micaceus Glistening Inky Cap.jpg|thumb|left|Glimmerinketswamkes.]] Der binne oare poddestuollen dy't in soad op 'e gewoane glimmerinketswam lykje en mei help fan in mikroskoop te ûnderskieden binne. Soarten dy't maklik betiizgje binne de [[pearelglimmerinketswam]] (''Coprinellus saccharinus'') en de [[greideglimmerinketswam]] (''Coprinellus truncorum''). As de velumresten fan 'e hoed wosken binne, is der ek oerienkomst mei de [[rûchspoarige inketswam]] (''Coprinellus silvaticus''). Dy lêste is lykwols tige seldsum en besit wrateftige spoaren. == Ytberens == De gewoane glimmerinketswam is ytber. De poddestoel komt yn tige grutte swarms foar, itjinge it skytbytsje fruchtfleis oan in yndividuele poddestoel kompinsearret. De gewoane glimmerinketswam hat gjin opfallende smaak. {{Boarnen|boarnefernijing= * Foar boarnen en referinsjes sjoch: [[:de:Gemeiner Glimmertintling]] * Peter Roberts en Helley Evans, ''Paddenstoelen'', ISBN 978-90-8998-668-9 <references/> ---- {{Commonscat|Coprinellus micaceus}} }} [[Kategory:Skimmelsoarte]] [[Kategory:Poddestoel]] [[Kategory:Lytse inketswam]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Jeropa]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Noard-Amearika]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Súd-Amearika]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Aazje]] [[Kategory:Lânseigen skimmel yn Austraalje]] osug2wzb01w1b4gpuu11ey90k4cf5k5 0 182670 1234464 1194416 2026-07-09T13:40:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234464 wikitext text/x-wiki {{Biste-ûndersoarte |Namme=Malaitadwerchiisfûgel |Ofbyld= |lûd= |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Soarte= [[Guadalcanaldwerchiisfûgel]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Ceyx nigromaxilla'') |Wittenskiplike namme= Ceyx nigromaxilla malaitae |Beskriuwer, jier= [[Ernst Mayr|Mayr]], 1935 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Solomon Islands - Malaita.PNG|center|250px]] }} De '''Malaitadwerchiisfûgel''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Ceyx nigromaxilla malaitae''; foarh. ''Ceyx malaitae'')is in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Guadalcanaldwerchiisfûgel]] (''Ceyx nigromaxilla''), dy't foarkomt op it eilân [[Malaita]] yn 'e [[Salomonseilannen]]. ==Taksonomy== De Malaitadwerchiisfûgel waard oarspronklik beskôge as in [[ûndersoarte]] fan wat doe de [[feroarlike dwerchiisfûgel]] (''Ceyx lepidus'' of ''Alcedo lepidus'') neamd waard. Dy soe foarkommen hawwe fan 'e [[Filipinen]] oant de [[Salomonseilannen]]. In [[DNA|DNA-ûndersyk]] út [[2013]] wiisde lykwols út dat de fyftjin erkende ûndersoarten mar sa'n bytsje gemien hiene, dat se as selsstannige [[soarte]]n erkend wurde moasten. Sadwaande besleat de [[Ynternasjonale Uny fan Ornitologen]] (IOU) yn [[2017]] om 'e feroarlike dwerchiisfûgel op te spjalten. Tolve fan 'e ûndersoarten, wêrûnder de Malaitadwerchiisfûgel krigen doe offisjeel erkenning as soarte. Wat oerbleau ûnder de wittenskiplike namme ''Ceyx lepidus'' wie de [[Molukske dwerchiisfûgel]]. Yn [[2023]] besleat de IOU op basis fan neier ûndersyk nei de Malaitadwerchiisfûgel dat dat dochs net in selsstannige soarte wie, mar ynstee in ûndersoarte fan 'e [[Guadalcanaldwerchiisfûgel]] (''Ceyx nigromaxilla''), dy't foarkomt op [[Guadalcanal]], in oar eilân yn 'e Salomonseilannen. Sa ferlear de Malaitadwerchiisfûgel nei seis jier wer de status fan soarte. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Malaita_dwarf_kingfisher ''References'', op dizze side]. }} {{DEFAULTSORT:Malaitadwerchiisfugel}} [[Kategory:Fûgelûndersoarte]] [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] m5d9q7xoabradtbn5hf8nz0995emokp 0 183045 1234561 1196166 2026-07-10T00:07:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234561 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = Oerjierske Kowetonge | Ofbyld= [[File:20200507 overblijvende ossentong.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse=[[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[rûchblêdeftigen]] (''Boraginales'') | Famylje= [[rûchblêden]] (''Boraginaceae'') | Skaai= '''kowetongen''' (''Pentaglottis'')<br><small>[[Ignaz Friedrich Tausch|Tausch]], 1829</small> | Wittenskiplike namme= Pentaglottis sempervirens | Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1753 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] | lânkaart= }} De '''oerjierske kowetonge''' ek wol '''griene kowetonge''' (''Pentaglottis sempervirens'', [[synonym]]: ''Anchusa sempervirens'' L.) wurdt yn [[Nederlân]] rekkene ta de [[Stinzeplant|stinzeplanten]]. Hy liket sa tusken 1900 en 1924 yn Nederlân kaam te wêzen en goed yn it stinzemiljeu te passen. ^{<small>[https://www.plantennamen.info/nederlandse-namen/overblijvende-ossetong-pentaglottis-sempervirens]</small>} Mar al yn 1594 wurdt er hjir as sierplant beskreaun. ^{<small>[https://natuurtijdschriften.nl/pub/661233/STR2015047004006.pdf]</small>} De plant is benammen lânseigen op it [[Ibearysk Skiereilân]]. It begryp oerjierrich hat gauris in negatyf lûd, mar krekt yn de floara net. Dêr betsjut it dat in plant him yn dy kontreien yn 'e winter hanthavenje kin. ==Skaaimerken== De stâle en it blêd binne behierre. It blêd dat altiten grien bliuwt ''(Sempervirens),'' fielt oan as in kowetonge of lykas de noch Fryskere namme hawwe wol in oksebyt. De rozetblêden binne spikkele mei wite flekjes, mar net sa folle as by it [[longkrûd]]. De strûs mei lytse blauwe blomkes sit oan in keal stâltsje dat út de blêdhoeke wei komt. ''Pentaglottis'' betsjut "mei fiif tongen" en dan giet it oer de fiif tsjelkblêden dy't nei bûten steane. De plant makket in tsjokke pinwoartel oan, dy't wol brûkt wurdt om der pearse of [[Bordeauxread|bordeauxreade]] kleurstof út te heljen. ==Fersprieding== De plant wurdt troch fûgels dy't de nútsjes/siedsjes meinimme, ferspraat. Op 'e koartere ôfstân is der fersprieding troch eamelders dy't gek binne op 'e nútsjes, om't der in soarte fan suertsje foar harren oan sit. It is de iennige Pentaglottis soarte dy't yn Nederlân yn it wyld foarkomt. <gallery> AnchusaSempervirens-plant-hr.jpg|plant AnchusaSempervirens-blad-hr.jpg|blêd AnchusaSempervirens-bloem-hr.jpg|blom </gallery> [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Rûchblêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Belgje]] [[Kategory:Eksoat yn Nederlân]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Tsjechje]] [[Kategory:Eksoat yn Slowakije]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn Skotlân]] [[Kategory:Eksoat yn Wales]] [[Kategory:Eksoat yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Itaalje]] fdw7r1dla0cx8ajo8ppudeaj9eca61t 0 184089 1234467 1198862 2026-07-09T13:42:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234467 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Otidiphaps nobilis insularis.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[fazantdowen]] (''Otidiphaps'') |Wittenskiplike namme = Otidiphaps insularis |Beskriuwer, jier= [[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1883 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = }} De '''swartnekfazantdo''' (''Otidiphaps insularis'') is in bedrige fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). De fûgel wurdt troch in soad autoriteiten as de [[ûndersoarte]] ''Otidiphaps nobilis insularis'' fan 'e [[fazantdo]] (''Otidiphaps nobilis'') beskôge, mar [[BirdLife International]] en de [[IUCN]] behannelje de soarte as in selsstannige soarte. De fûgel waard foar it earst sûnt de beskriuwing yn 1883 troch in ekspedysje yn septimber 2022 op in hichte fan 1000 m fan 'e Mount Kilkerran mei in kamerfal fotografearre. Tusken dy tiid waard tocht dat de fûgel dêr útstoarn wie.<ref>[https://news.mongabay.com/2022/11/in-png-researchers-find-a-large-pigeon-lost-to-science-for-140-years/ Mongabay: ''In PNG, researchers find a large pigeon lost to science for 140 years'', 21 novimber 2022.]</ref> == Beskriuwing == De 42 oant 50 sm lange fûgel weaget likernôch 500 gram. De kop, it boarst, de búk en de stút en ûnderrêch binne swart mei in pearse glâns. De mantel en wjukken binne kastanjebrún en de sturt is swart. De soarte ûnderskiedt him fan oare fazantdowen troch in ûntbrekken fan in wyt, griis of grien plak yn 'e nekke. == Fersprieding == De swartnekfazantdo is [[Endemisme|endemysk]] op it eilân [[Fergusson]] ([[D'Entrecasteaux-eilannen]], Nij-Guineä) en libbet yn reinwâlden oant in hichte fan 1700 m boppe seenivo. == Iten == De fûgel libbet op 'e grûn en yt sied en fruchten. == Status == De populaasje wurdt op 50 oant 250 fûgels rûsd (2021) en it ferspriedingsgebiet is beheind. Dêrfandinne is de kâns op útstjerren oanwêzich. De fûgels wurde bedrige troch it ferlies fan habitat troch de houtkap fan ynternasjonale bedriuwen en predaasje fan ferwyldere katten. Wittenskippers hoopje dat de ûntdekking fan 'e fûgel yn 2022 laat ta beskermingsmaatregelen, dêr't ek oare planten en bisten op it eilân foardiel fan ha. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-naped-pheasant-pigeon-otidiphaps-insularis#SpeciesReferences Birdlife] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Otidiphaps nobilis|Fazantdo}} }} {{DEFAULTSORT:Swartnekfazantdo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Fûgelûndersoarte]] [[Kategory:Fazantdo]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] 9phd8ad60exnu3sxjf3s9u7yia19h13 0 184092 1234468 1198865 2026-07-09T13:43:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234468 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Otidiphaps nobilis.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[fazantdowen]] (''Otidiphaps'') |Wittenskiplike namme = Otidiphaps aruensis |Beskriuwer, jier= [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]], 1928 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = }} De '''wytnekfazantdo''' (''Otidiphaps aruensis'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dowen]] (''Columbidae''). Oer it generaal wurdt de fûgel as de [[ûndersoarte]] ''Oditiphaps nobilis aruensis'' fan 'e [[fazantdo]] (''Otidiphaps nobilis'') behannele. [[BirdLife International]] en de [[IUCN]] beskôgje de fûgel as in aparte soarte yn it skaai (''Otidiphaps''). == Fersprieding == De soarte komt allinnich foar yn primêr reinwâld op de [[Arû-eilannen]] foar de kust fan [[Nij-Guineä]]. == Hâlden en dragen == De fûgel is net goed bestudearre mar nei alle gedachten wakker te fergelykjen mei oare soarten fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]]. Se libje meast op 'e grûn en it iten bestiet út sied en fallen fruit. == Status == De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as kwetsber (VU, 2016) op 'e [[Reade list]]. In rûzing fan 2014 giet út fan in populaasje fan 2500 oant 10.000 folwoeksen fûgels. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-naped-pheasant-pigeon-otidiphaps-aruensis Birdlife] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Otidiphaps nobilis|Fazantdo}} }} {{DEFAULTSORT:Wytnekfazantdo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Fûgelûndersoarte]] [[Kategory:Fazantdo]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] 25mb3rk7ni3so9g70ydt7wp53erxn06 0 184813 1234498 1200677 2026-07-09T18:57:12Z FreyaSport 40716 2026 1234498 wikitext text/x-wiki {{Priis | ôfbylding = Col du Tourmalet Le géant.jpg | ôfbyldingstekst = Byld fan de reus op de Tourmalet | ôfbyldingsbreedte = | namme = <span style="color:white;"> Souvenir Jacques Goddet </span> | histoaryske namme = | nasjonaliteit = {{FRAnasj}} | útrikt foar = de hurdfytser dy't as earste 2,115 m hichte berikt. | útrikt troch = [[Omgong fan Frankryk]] | frekwinsje = Meastentiids alinne as de Tourmalet yn it parkoers opnaam is. | datum = | plak = | ynsteld = [[2001]] | 1e útrikking = | opheft = | webside = }}De '''Souvenir Jacques Goddet''' is in spesjale priis yn de [[Omgong fan Frankryk]] dy't sûnt [[2001]] útrikt wurdt en neamd is nei [[Jacques Goddet]], de twadde direkteur fan de omgong. De priis wurdt útrikt oan de hurdfytser dy't as earste 2,115 m hichte berikt, de priis wurd sûnt [[2008]] standert op de [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] yn de [[Pyreneeën]] útrikt. De [[Switserlân|Switserske]] hurdfytser [[Sven Montgomery]] wie yn [[Omgong fan Frankryk 2001|2001]] de earste winner fan de priis. Yn [[2002]] waard de priis útrikt oan de fytser dy't as earste 1,709 meter berikte op de [[Col d'Aubisque]] en yn [[2007]] lei de meet foar de priis op 2,001 meter hichte op de [[Port de Pailhères]]. {| class="wikitable" ! Jier ! Berch ! Winner |- | [[Omgong fan Frankryk 2001|2001]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge CH}} [[Sven Montgomery]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2002|2002]] | [[Col d'Aubisque]] | {{Flagge FR}} [[Laurent Jalabert]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2003|2003]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge FR}} [[Sylvain Chavanel]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2006|2006]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge ES}} [[David de la Fuente]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2007|2007]] | [[Port de Pailhères]] | {{Flagge ES}} [[Rubén Pérez]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2008|2008]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge FR}} [[Rémy Di Gregorio]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2009|2009]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | <ref>[De winner fan de priis de [[Italjanen|Italjaanske]] hurdfytser [[Franco Pellizotti]], waard posityf befûn op it brûken fan doping, syn resultaten en prizen fan 2009 waarden skrast.]</ref> |- | [[Omgong fan Frankryk 2010|2010]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge FR}} [[Christophe Moreau]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2011|2011]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge FR}} [[Jérémy Roy]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2012|2012]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge FR}} [[Thomas Voeckler]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2014|2014]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge FR}} [[Blel Kadri]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2015|2015]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge PL}} [[Rafał Majka]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2016|2016]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge FR}} [[Thibaut Pinot]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2018|2018]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge FR}} [[Julian Alaphilippe]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2019|2019]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge FR}} [[Thibaut Pinot]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2021|2021]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge FR}} [[Pierre Latour]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge NO}} [[Tobias Halland Johannessen]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2024|2024]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge ES}} [[Oier Lazkano]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge FR}} [[Lenny Martinez]] |- | [[Omgong fan Frankryk 2026|2026]] | [[Col du Tourmalet|Tourmalet]] | {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] |} ==Sjoch ek== * De ''"[[Souvenir Henri Desgrange]]"'', neamd nei de earste direkteur fan de omgong, [[Jacques Goddet]], is in gelikense priis dy't sûnt de [[omgong fan Frankryk 1947]] takend wurdt. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Frankryk}} [[Kategory:Omgong fan Frankryk]] [[Kategory:Frânske sportpriis]] [[Kategory:Priis of ûnderskieding ynsteld yn 2001]] 62gtrar0nhgu741huyhs5023q8m9m65 0 186242 1234610 1234126 2026-07-10T07:46:24Z FreyaSport 40716 /* Knock-outfase */ bywurke 1234610 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks ynternasjonale fuotbalkompetysje | namme = FIFA wrâldkampioenskip fuotbal 2026<br />2026 FIFA World Cup | gastlân = {{USAf}}<br>{{CANf}}<br>{{MEXf}} | kampioen = | ôfbylding = 2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | iepeningswedstryd = [[11 juny]] [[2026]] | finale = [[19 july]] [[2026]] | tiims = 48 | stadions = 16 | foarige = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2030|2030]] | wedstriden = | doelpunten = | besikers = | topskoarder(s) = | beste spiler = | beste doelman = }} It '''Wrâldkampioenskip fuotbal 2026''' sil de 23e edysje wêze fan 'e FIFA Wrâldbeker, organisearre troch [[FIFA]], en sil spile wurde yn 'e Feriene Steaten, Kanada en Meksiko. It toernoai sil plakfine yn 11 stêden yn 'e Feriene Steaten, twa yn Kanada, en trije yn Meksiko. It sil spile wurde fan 11 juny oant 19 july. 48 teams sille meidwaan. De gaststêd waard keazen op 13 juny 2018 yn Moskou, Ruslân, en fersloech Marokko yn 'e bod om de FIFA Wrâldbeker 2026 te organisearjen. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/44464913 World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament]</ref> <ref>[https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37518625/us-mexico-canada-officially-launch-bid-co-host-2026-world-cup U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup]</ref> {{clear}} == Stadions == ===Kanada=== {{Posysjekaart+ |Kanada |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=49.276389 |lon=-123.111944 |label=BC Place|position=top}} {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=43.632778 |lon=-79.418611 |label=BMO|position=top}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Vancouver]]<br>([[Britsk-Kolumbia]]) | [[BC Place Stadium]] | [[Ofbyld:BCplace stadium.jpg|100px]] |54.500 |- | [[Toronto]]<br>([[Ontario]]) | [[BMO Field]] | [[Ofbyld:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|100px]] |30.000 |} {{clear}} ===Feriene Steaten=== {{Posysjekaart+ |Feriene Steaten |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=40.813528 |lon=-74.074361 |label=MetLife|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.953 |lon=-118.339 |label=SoFi|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=32.747778 |lon=-97.092778 |label=AT&T|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.048889 |lon=-94.483889 |label=Arrowhead|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=29.684722 |lon=-95.410833 |label=NRG|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=37.403 |lon=-121.97 |label=Levi's|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=47.616667 |lon=-122.316667|label=Lumen|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.755556 |lon=-84.4|label=Mercedes|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=42.090833 |lon=-71.264444|label=Gilette|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=25.957919 |lon=-80.238842|label=Hard Rock|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.900833 |lon=-75.1675|label=Lincoln|position=left}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]<br>([[Nij-Jersey]]) | [[MetLife Stadium]] | [[Ofbyld:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|100px]] |82.500 |- | [[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]<br>([[Kalifornje]]) | [[SoFi Stadium]] | [[Ofbyld:SoFi Stadium 2021.jpg|100px]] |70.240 |- | [[Arlington (Teksas)|Arlington]]<br>([[Teksas]]) | [[AT&T Stadium]] | [[Ofbyld:Cowboys stadium.JPG|100px]] |80.000 |- | [[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]<br>([[Missoery]]) | [[Arrowhead Stadium]] | [[Ofbyld:Arrowhead Stadium 2010.JPG|100px]] |76.416 |- | [[Houston]]<br>([[Teksas]]) | [[NRG Stadium]] | [[Ofbyld:Reliantstadium.jpg|100px]] |72.220 |- | [[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]<br>([[Kalifornje]]) | [[Levi's Stadium]] | [[Ofbyld:Levi's Stadium in February 2016 prior to Super Bowl 50 (24398261729).jpg|100px]] |68.500 |- | [[Seattle]]<br>([[Washington (steat)|Washington]]) | [[Lumen Field]] | [[Ofbyld:QwestFieldPano.jpg|100px]] |69.000 |- | [[Atlanta]]<br>([[Georgia]]) | [[Mercedes-Benz Stadium]] | [[Ofbyld:Mercedes Benz Stadium time lapse capture 2017-08-13.jpg|100px]] |71.000 |- | [[Foxborough]]<br>([[Massachusetts]]) | [[Gillette Stadium]] | [[Ofbyld:Gillette Stadium (Top View).jpg|100px]] |65.878 |- | [[Miami]]<br>([[Floarida]]) | [[Hard Rock Stadium]] | [[Ofbyld:Dolphinstadiumint.JPG|100px]] |64.767 |- | [[Philadelphia]]<br>([[Pennsylvania]]) | [[Lincoln Financial Field]] | [[Ofbyld:Philly (45).JPG|100px]] |69.796 |} ===Meksiko=== {{Posysjekaart+ |Meksiko |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=19.302778 |lon=-99.150556 |label=Azteca|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=20.681667 |lon=-103.462778 |label=Akron|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=25.669167 |lon=-100.244444 |label=BBVA|position=bottom}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Meksiko-Stêd]] | [[Estadio Azteca]] | [[Ofbyld:Azteca entrance.jpg|100px]] | 87.523 |- | [[Zapopan]]<br>([[Jalisco]]) | [[Estadio Akron]] | [[Ofbyld:Estadio Omnilife Chivas.jpg|100px]] | 49.850 |- | [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]<br>([[Nuevo León]]) | [[Estadio BBVA]] | [[Ofbyld:Estadio BBVA Bancomer (1).jpg|100px]] | 53.500 |} == Groepen == ''De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 32.'' {{Kolommen4 |Kolom1= ; Groep A * {{MEXf}} * {{RSAf}} * {{KORf}} * {{CZEf}} ; Groep B * {{CANf}} * {{BIHf}} * {{QATf}} * {{SUIf}} ; Groep C * {{BRAf}} * {{MARf}} * {{HAIf}} * {{SCOf}} |Kolom2= ; Groep D * {{USAf}} * {{PARf}} * {{AUSf}} * {{TURf}} ; Groep E * {{GERf}} * [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] * {{CIVf}} * {{ECUf}} ; Groep F * {{NEDf}} * {{JPNf}} * {{SWEf}} * {{TUNf}} |Kolom3= ; Groep G * {{BELf}} * {{EGYf}} * {{IRIf}} * {{NZLf}} ; Groep H * {{ESPf}} * {{CPVf}} * {{URUf}} * {{KSAf}} ; Groep I * {{FRAf}} * {{SENf}} * {{IRQf}} * {{NORf}} |Kolom4= ; Groep J * {{ARGf}} * {{ALGf}} * {{AUTf}} * {{JORf}} ; Groep K * {{PORf}} * {{CODf}} * {{UZBf}} * {{COLf}} ; Groep L * {{ENGf}} * {{CROf}} * {{GHAf}} * {{PANf}} }} == Groepsfaze == === Groep A === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{RSAf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{KORf}}''' | {{CZEf}} | '''2 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''18 juny''</small> | {{CZEf}} | {{RSAf}} | '''1 - 1 ''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{KORf}} | '''1 - 0 ''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{CZEf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | '''0 - 3''' |- | <small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{RSAf}}''' | {{KORf}} | '''1 - 0''' |} === Groep B === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{CANf}} | {{BIHf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{QATf}} | {{SUIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SUIf}}''' | {{BIHf}} | '''4 - 1 ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CANf}}''' | {{QATf}} | ''' 6 - 0 ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{SUIf}} | {{CANf}} | '''2 - 1''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{BIHf}} | {{QATf}} | '''3 - 1''' |} === Groep C === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{BRAf}} | {{MARf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{HAIf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{SCOf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{SCOf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{MARf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''19 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{BRAf}}''' | {{HAIf}} | '''3 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{SCOf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{BRAf}}''' | '''0 - 3''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MARf}}''' | {{HAIf}} | '''4 - 2''' |} === Groep D === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{PARf}} | '''4 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUSf}}''' | {{TURf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''19 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{AUSf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{TURf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{PARf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''25 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{TURf}} | {{USAf}} | '''3 - 2''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | {{PARf}} | {{AUSf}} | '''0 - 0''' |} === Groep E === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''7 - 1''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | {{ECUf}} | '''1 - 0''' |- |<small>''[[Toronto]]''</small> |<small>''20 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | {{CIVf}} | '''2 - 1''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''20 juny''</small> | {{ECUf}} | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''0 - 0''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | '''0 - 2''' |- |<small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''25 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ECUf}}''' | {{GERf}} | '''2 - 1''' |} === Groep F === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''14 juny''</small> | {{NEDf}} | {{JPNf}} | '''2 - 2''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SWEf}}''' | {{TUNf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''20 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{NEDf}}''' | {{SWEf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''20 juny''</small> | {{TUNf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{JPNf}}''' | '''0 - 4''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''25 juny''</small> |{{JPNf}} |{{SWEf}} | '''1 - 1''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> |<small>''25 juny''</small> | {{TUNf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NEDf}}''' | '''1 - 3''' |} === Groep G === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Seattle]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{BELf}} | {{EGYf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{IRIf}} | {{NZLf}} | '''2 - 2''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''21 juny''</small> | {{BELf}} | {{IRIf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{NZLf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{EGYf}}''' | '''1 - 3''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{EGYf}} | {{IRIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NZLf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{BELf}}''' | '''1 - 5''' |} === Groep H === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{ESPf}} | {{CPVf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{KSAf}} | {{URUf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''21 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ESPf}}''' | {{KSAf}} | '''4 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{URUf}} | {{CPVf}} |'''2 - 2''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{CPVf}} | {{KSAf}} |'''0 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{URUf}} |bgcolor="ccccff"| {{ESPf}} |'''0 - 1''' |} === Groep I === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{SENf}} |'''4 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''16 juny''</small> | {{IRQf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' |'''1 - 4''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{IRQf}} | '''3 - 0''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' | {{SENf}} | '''3 - 2''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NORf}} |bgcolor="ccccff"| {{FRAf}} | '''1 - 4''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''26 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{SENf}} | {{IRQf}} | '''5 - 0''' |} === Groep J === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{ALGf}} |'''3 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUTf}}''' | {{JORf}} |'''3 - 1''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{AUTf}} |'''2 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''22 juny''</small> | {{JORf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ALGf}}''' |'''1 - 2''' |- | <small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{ALGf}} | {{AUTf}} |'''0 - 0''' |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{JORf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' |'''1 - 3''' |} === Groep K === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{PORf}} | {{CODf}} |'''1 - 1''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{UZBf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{COLf}}''' |'''1 - 3''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''23 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{PORf}}''' | {{UZBf}} | '''5 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]<small>'' | <small>''23 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{COLf}}''' | {{CODf}} | '''1 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> | {{COLf}} | {{PORf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Atlanta]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{CODf}} | {{UZBf}} | '''3 - 1''' |} === Groep L === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''17 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ENGf}}''' | {{CROf}} | '''4 - 2''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''17 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GHAf}}''' | {{PANf}} | '''1 - 0 ''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{ENGf}} | {{GHAf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{PANf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{CROf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{PANf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ENGf}}''' | '''0 - 2''' |- | <small>''[[Philadelpia]]''</small> | <small>''27 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CROf}}''' | {{GHAf}} | '''2 - 1''' |} === Klassearring nûmers trije=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=150|Team !width=20|Wed !width=20|W !width=20|G !width=20|V !width=20|Foar !width=20|Tsjin !width=20|DoelS !width=20|Pnt. |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{CODf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{SWEf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{GHAf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{ECUf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{CIVf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || −1 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{ALGf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{PARf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || −2 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{SENf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- |align="left"| {{IRIf}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- |align="left"| {{KORf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 || '''3''' |- |align="left"| {{SCOf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || −3 || '''3''' |- |align="left"| {{URUf}} || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 || '''2''' |} == Knock-outfase == <small>''* tusken heakjes de útslach nei strafskoppen''</small> {{Wedstrydskema lêste 32 | RD1 = Lêste 32 | RD2 = Achtste finale | RD3 = Kwartfinale | RD4 = Heale finale | RD5 = Finale <!-- selbreedte --> | team-width = 175 | score-width = 50 <!-- Lêste 32 --> | RD1-seed01 = | RD1-team01 = {{GERf}} | RD1-score01= 1 (3) | RD1-seed02 = | RD1-team02 = '''{{PARf}}''' | RD1-score02= 1 '''(4)''' | RD1-seed03 = | RD1-team03 = '''{{FRAf}}''' | RD1-score03= '''3''' | RD1-seed04 = | RD1-team04 = {{SWEf}} | RD1-score04= 0 | RD1-seed05 = | RD1-team05 = {{RSAf}} | RD1-score05= 0 | RD1-seed06 = | RD1-team06 = '''{{CANf}}''' | RD1-score06= '''1''' | RD1-seed07 = | RD1-team07 = {{NEDf}} | RD1-score07= 1 (2) | RD1-seed08 = | RD1-team08 = '''{{MARf}}''' | RD1-score08= 1 '''(3)''' | RD1-seed09 = | RD1-team09 = '''{{PORf}}''' | RD1-score09= '''2''' | RD1-seed10 = | RD1-team10 = {{CROf}} | RD1-score10= 1 | RD1-seed11 = | RD1-team11 = '''{{ESPf}}''' | RD1-score11= '''3''' | RD1-seed12 = | RD1-team12 = {{AUTf}} | RD1-score12= 0 | RD1-seed13 = | RD1-team13 = '''{{USAf}}''' | RD1-score13= '''2''' | RD1-seed14 = | RD1-team14 = {{BIHf}} | RD1-score14= 0 | RD1-seed15 = | RD1-team15 = '''{{BELf}}''' | RD1-score15= '''3''' | RD1-seed16 = | RD1-team16 = {{SENf}} | RD1-score16= 2 | RD1-seed17 = | RD1-team17 = '''{{BRAf}}''' | RD1-score17= '''2''' | RD1-seed18 = | RD1-team18 = {{JPNf}} | RD1-score18= 1 | RD1-seed19 = | RD1-team19 = {{CIVf}} | RD1-score19= 1 | RD1-seed20 = | RD1-team20 = '''{{NORf}}''' | RD1-score20= '''2''' | RD1-seed21 = | RD1-team21 = '''{{MEXf}}''' | RD1-score21= '''2''' | RD1-seed22 = | RD1-team22 = {{ECUf}} | RD1-score22= 0 | RD1-seed23 = | RD1-team23 = '''{{ENGf}}''' | RD1-score23= '''2''' | RD1-seed24 = | RD1-team24 = {{CODf}} | RD1-score24= 1 | RD1-seed25 = | RD1-team25 = '''{{ARGf}}''' | RD1-score25= 3 | RD1-seed26 = | RD1-team26 = {{CPVf}} | RD1-score26= 2 | RD1-seed27 = | RD1-team27 = {{AUSf}} | RD1-score27= 1 (2) | RD1-seed28 = | RD1-team28 = '''{{EGYf}}''' | RD1-score28= 1 '''(4)''' | RD1-seed29 = | RD1-team29 = '''{{SUIf}}''' | RD1-score29= '''2''' | RD1-seed30 = | RD1-team30 = {{ALGf}} | RD1-score30= 0 | RD1-seed31 = | RD1-team31 = '''{{COLf}}''' | RD1-score31= '''1''' | RD1-seed32 = | RD1-team32 = {{GHAf}} | RD1-score32= 0 <!-- Achtste finales --> | RD2-seed01 = | RD2-team01 = {{PARf}} | RD2-score01= 0 | RD2-seed02 = | RD2-team02 = '''{{FRAf}}''' | RD2-score02= '''1''' | RD2-seed03 = | RD2-team03 = {{CANf}} | RD2-score03= 0 | RD2-seed04 = | RD2-team04 = '''{{MARf}}''' | RD2-score04= '''3''' | RD2-seed05 = | RD2-team05 = {{PORf}} | RD2-score05= 0 | RD2-seed06 = | RD2-team06 = '''{{ESPf}}''' | RD2-score06= '''1''' | RD2-seed07 = | RD2-team07 = {{USAf}} | RD2-score07= 1 | RD2-seed08 = | RD2-team08 = '''{{BELf}}''' | RD2-score08= '''4''' | RD2-seed09 = | RD2-team09 = {{BRAf}} | RD2-score09= 1 | RD2-seed10 = | RD2-team10 = '''{{NORf}}''' | RD2-score10= '''2''' | RD2-seed11 = | RD2-team11 = {{MEXf}} | RD2-score11= 2 | RD2-seed12 = | RD2-team12 = '''{{ENGf}}''' | RD2-score12= '''3''' | RD2-seed13 = | RD2-team13 = '''{{ARGf}}''' | RD2-score13= '''3''' | RD2-seed14 = | RD2-team14 = {{EGYf}} | RD2-score14= 2 | RD2-seed15 = | RD2-team15 = '''{{SUIf}}''' | RD2-score15= 0 '''(4)''' | RD2-seed16 = | RD2-team16 = {{COLf}} | RD2-score16= 0 (3) <!-- kwartfinales --> | RD3-seed01 = | RD3-team01 = '''{{FRAf}}''' | RD3-score01= '''2''' | RD3-seed02 = | RD3-team02 = {{MARf}} | RD3-score02= 0 | RD3-seed03 = | RD3-team03 = {{ESPf}} | RD3-score03= | RD3-seed04 = | RD3-team04 = {{BELf}} | RD3-score04= | RD3-seed05 = | RD3-team05 = {{NORf}} | RD3-score05= | RD3-seed06 = | RD3-team06 = {{ENGf}} | RD3-score06= | RD3-seed07 = | RD3-team07 = {{ARGf}} | RD3-score07= | RD3-seed08 = | RD3-team08 = {{SUIf}} | RD3-score08= <!-- Heale finales --> | RD4-seed01 = | RD4-team01 = {{FRAf}} | RD4-score01= | RD4-seed02 = | RD4-team02 = | RD4-score02= | RD4-seed03 = | RD4-team03 = | RD4-score03= | RD4-seed04 = | RD4-team04 = | RD4-score04= <!-- Finale --> | RD5-seed01 = | RD5-team01 = | RD5-score01= | RD5-seed02 = | RD5-team02 = | RD5-score02= }} == Keppeling om utens == * [http://fifa.com/worldcup/index.html Offisjele webside fan de FIFA] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|FIFA World Cup 2026}} }} {{Navigaasje Wrâldkampioenskip fuotbal}} [[Kategory:Wrâldkampioenskip fuotbal|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] 68uh8xmdbzx6yw8wnnfa7y1htoo1p9n 0 187280 1234559 1209121 2026-07-10T00:06:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234559 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = Njirrewoartel | Ofbyld= [[File:Bistorta_officinalis.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[miereftigen]] (''Caryophyllales'') | Famylje= [[readskonken (plantefamylje)|readskonken]] (''Polygonaceae'') | Skaai= [[njirrewoartels]] (''Bistorta'') | Wittenskiplike namme= Bistorta officinalis | Beskriuwer, jier= [[Delarbre]], 1800 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] | lânkaart= }} De '''njirrewoartel''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Bistorta officinalis'', [[synonym|syn]]. ''Persicaria bistorta'') is in plantesoarte út de readskonkfamylje (''Polygonaceae''). == Namme == De namme is ôflaat fan de slangeftige woartel. Ek de soartoantsjutting bistorta wiist yn dy rjochting, dat betsjut twa kear draaid. == Determinaasje == Njirrewoartel is in fêste krûdplant. Se is mei har slangfoarmige woartelstôk en allinnichsteande bloeistâle mei tichte, rôze bloeiwize en is troch syn karakteristyk foarme blêden goed te determinearjen. De 30–100 sm hege plant begjint mei in woartelroset en hat in rjochtopsteande stâle mei in ierfoarmige bloeiwize. Hjirby komme de manlike en froulike blommen oan ien stâle foar. De út in woartelrozet ûntspringende blêden binne trijehoekich-aairûn. De plant groeit oan iggen fan sleatten, faak yn groepen. De bloeitiid rint fan maaie oant augustus. == Ekology == Njirrewoartel stiet op sinnige oant ljocht bedutsen, fochtige oant sompige, matich soere, itens- en humusrike, kalkearme sân-, liem- of lichte klaai en ferdraacht gjin bekalking, ûntwettering en beweiding. De plant groeit foaral yn wiete gerslannen, by sleatten lâns en yn ljochte bosken. Hy fermearderet har foaral fegetatyf. It is in yndikatoarsoarte foar it oan it oerflak kommen fan kwelwetter. De plant wurdt ek kweekt as tún- en [[stinzeplant]] en ferwylderet faak. De plant is de [[weardplant]] foar de [[reade fjoerflinter]] en de ringeachpearelmoerflinter. == Syntaksonomy == Yn de syntaksonomy stiet njirrewoartel te boek as kensoarte foar de assosjaasje fan ingelwoartel en moeraszegge. == Fersprieding == Yn Europa komt de plant oeral foar, útsein yn it noarden fan Skandinaavje. Ek yn Aazje komt de plant yn de tuskenbeiden streken foar. Yn Noard-Amearika is de plant ynfierd, se kin der ûnder oare yn Alaska fûn wurde. Ek op oare plakken is de plant soms ynboargere. Yn Nederlân is de soart frij seldsum yn Noard-Brabân en yn it súdeasten, seldsum yn Gelderlân, Oerisel en yn it noardeasten en earne oars tige seldsum. De plant komt yn it wyld foaral by feanrivierkes foar; it tal groeiplakken nimt stadichoan ôf. Yn België is de njirrewoartel algemiener yn Walloanje dan yn Flaanderen. Yn Flaanderen is in dúdlik eastlik swiertepunt waar te nimmen. Yn Limboarch, Antwerpen, East-Flaanderen en Flaamsk-Brabân hat it gros fan'e groeiplakken in natuerlik karakter. Inkeld yn de Ardennen is it in algemiene soart. == Gebrûk == Al yn 'e 15e iuw waard de plant brûkt yn 'e genêskunde. It krûd wie al earder beskreaun, mar dan ûnder oare nammen. De plant waard brûkt tsjin [[skuorbot]] en as wûnkrûd of bloedstjelpend middel. Troch de foarm fan de woartel koe it neffens de signatuerlear tapast wurde by njirrebiten en oar gif. In âlde namme foar it krûd wie dan ek ''Serpentaria''. It is noch altyd ien fan de bêste gearlûkende krûden. Yn it ferline waard de plant in soad as griente iten, benammen de spruten en it jong blêd. Se waard ek brûkt by it learloaien. == Keppeling om utens == * [https://www.stinzenflora-monitor.nl/stinzenplanten/adderwortel/ Njirrewoartel op ''Stinzenflora-monitor.nl''] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60430545-2 Njirrewoartel op 'e webside fan 'e Botanyske Tún fan Kew] [[Kategory:Stinzeplant]] [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Readskonk (famylje)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Eksoat yn Denemark]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Finlân]] [[Kategory:Eksoat yn Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Yslân]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn Man]] [[Kategory:Eksoat yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Eksoat yn Noarwegen]] [[Kategory:Eksoat yn Sweden]] ktazxl6i4s3qusdhgci4ncc7i0v3u73 0 188887 1234557 1214574 2026-07-10T00:05:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234557 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme=mistelkaktus | Ofbyld= [[File:Rhipsalis_baccifera_01_ies.jpg|250px]] | Ryk= [[planten]] (''Plantae'') | Stamme= [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse= [[bedutsensieddigen]] <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(''Angiospermae'') | Skift= [[miereftigen]] (''Caryophyllales'') | Famylje= [[kaktussen]] (''Cactaceae'') | Skaai= [[mistelkaktussen]] (''Rhipsalis'') | Wittenskiplike namme= Rhipsalis baccifera | Beskriuwer, jier= ([[John Miller|J.S. Muell.]]) [[William T. Stearn|Stearn]], 1939 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- | lânkaart=[[File:Fersprieding fan de mistelkaktus (Rhipsalis baccifera).png|center|250px]] }} De '''mistelkaktus''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Rhipsalis baccifera''), ta ûnderskie fan besibbe [[soarte]]n ek wol de '''gewoane mistelkaktus''' neamd, is in [[plant]]esoarte út it [[skift]] fan 'e [[miereftigen]] (''Caryophyllales''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kaktussen]] (''Cactaceae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[mistelkaktussen]] (''Rhipsalis''). Dizze plant komt yn 'e [[Nije Wrâld]] foar yn [[Midden-Amearika|Midden]]- en [[Súd-Amearika]] en dielen fan it [[Karibysk Gebiet]]. It is de iennichste kaktussoarte dy't ek lânseigen is yn 'e [[Alde Wrâld]], dêr't er foarkomt yn [[tropysk]] [[Afrika]], [[Madagaskar]] en [[Sry Lanka]]. De [[IUCN]] klassifisearret de mistelkaktus as net bedrige. ==Taksonomy== De mistelkaktus ferskynde foar it earst yn in [[wittenskip]]ke útjefte as [[yllustraasje]] fan 'e [[Dútslân|Dútsk]]-[[Ingelân|Ingelske]] [[botany]]sk [[yllustrator]] [[John Miller (botanysk yllustrator)|John Miller]] ([[berne]] as Johann Sebastian Müller) ([[1715]]–[[1792]]), yn it wurk ''Illustratio Systematis Sexualis Linnæi'' ("Yllustraasjes fan 'e [[Linnaeus|Linnaeyske]] [[Geslachtsorganen]]"), dat yn dielen útkaam fan [[1770]] oant [[1777]]. De tekening fan Miller waard yn [[1939]] wittenskiplik falidearre troch de beskriuwing fan 'e plant troch de Ingelske [[botanikus]] [[William T. Stearn]] ([[1911]]–[[2001]]). ==Fersprieding== De mistelkaktus is opmerklik om't it de iennichste [[kaktus]]soarte is dy't him ek bûten de [[Nije Wrâld]] ferspraat hat. Yn 'e [[Amearika's]] is dizze plant lânseigen yn [[Midden-Amearika]], fan 'e [[kust]] fan 'e [[Golf fan Meksiko]] yn eastlik [[Meksiko]] oant it súdeasten fan [[Panama]]. In isolearre [[populaasje (biology)|populaasje]] komt foar yn 'e neite fan 'e stêd [[Colima (stêd)|Colima]], deunby de kust fan 'e [[Stille Oseaan]] yn westlik Meksiko. [[File:Rhipsalis baccifera ssp mauritania Stirton.jpg|left|180px|thumb|In mistelkaktus groeiend op in [[beam]] yn [[Súd-Afrika]].]] Yn it [[Karibysk Gebiet]] is de mistelkaktus fierders lânseigen yn it súdlike part fan [[Kuba]], ûnder in tinkbyldige line tusken de havenstêden [[Manzanillo (Kuba)|Manzanillo]] en [[Mayarí]]. Fierders komt er foar op [[Jamaika]], [[Hispanjoala]], [[Porto Riko]] en de measte [[Lytse Antillen]]. De plant ûnbrekt lykwols op 'e [[Bahama's]], de [[Turks- en Kaikoseilannen]], de [[Kaaimaneilannen]], [[Barbados]], [[Trinidad en Tobago]], [[Bonêre]], [[Kurasau]] en [[Arûba]]. Yn [[Súd-Amearika]] beslacht it [[ferspriedingsgebiet]] dielen fan 'e noardkust fan [[Fenezuëla]] en [[Kolombia]] en in brede baan fan Kolombia oer it [[Amazônegebiet]] fan noardlik-sintraal [[Brazylje]] alhiel nei de eastpunt fan dat lân, by [[Recife]] oan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust. Fan súdlik Kolombia ôf is der ek in fragmitaryske fersprieding yn 'e sintrale [[Andes]] fan [[Ekwador]] en [[Perû]] en in mear oaniensletten areaal yn sintraal en eastlik [[Bolivia]], dat trochrint yn sintraal [[Paraguay]] en it noarden fan [[Argentynje]]. Yn 'e [[Alde Wrâld]] komt de mistelkaktus foar yn 'e [[tropysk]]e dielen fan [[Afrika]], besuden in frij rjochte line dy't rint fan [[Sierra Leöane]] yn [[West-Afrika]] oant it [[Etiopysk Heechlân]] yn sintraal [[Etioopje]] en dêrwei yn súdlike rjochting nei de kust fan 'e [[Yndyske Oseaan]] yn súdlik [[Somaalje]]. De súdgrins fan dat ferspriedingsgebiet rint fan 'e westkust fan sintraal [[Angoala]] mei in grutte bocht fia súdwestlik [[Sambia]], westlik [[Simbabwe]], de [[Transfaal]] en eastlik [[Lesoto]] nei de súdkust fan [[Súd-Afrika]]. Dêropta komt dizze plant ek foar op hiel [[Madagaskar]] en yn [[Aazje]] op [[Sry Lanka]]. ==Teoryen oer de fersprieding bûten de Nije Wrâld== It is dúdlik dat de fersprieding fan 'e mistelkaktus nei de [[Alde Wrâld]] gjin resint barren is. Ien hypoteze datoangeande is dat de [[sied (plant)|siedden]] fan 'e plant oarspronklik by fersin meinommen binne de [[Atlantyske Oseaan]] oer op [[skip]]pen dy't [[hannel]] dreaune tusken it [[Karibysk Gebiet]] en [[Afrika]] of tusken [[Brazylje]] en Afrika, om dêrnei troch tadwaan fan [[fûgels]] fierder ferspraat te wurden. Dat soe dan yn 'e [[fyftjinde iuw|fyftjinde]] of [[sechstjinde iuw]] al plakfûn hawwe moatte, en sels dat liket net lang genôch lyn om ta de ferskillen te kommen tusken de [[ûndersoarte]]n oan wjerskanten fan 'e [[oseaan]]. In hypoteze dêr't in protte [[botanisy]] mear wearde oan hechtsje, is dêrom dat fûgels dy't de [[frucht (plant)|fruchten]] fan 'e mistelkaktus fretten hiene, de Atlantyske Oseaan oerstutsen hawwe en de siedden yn Afrika wer útdriten hawwe. Dat soe al tûzenen jierren lyn bard wêze kinne, wêrnei't de plant op deselde wize almar fierder yn eastlike rjochting ferspraat is. ==Uterlike skaaimerken== De mistelkaktus is in [[epifyt]], in plant dy't groeit op in oare plant sûnder dêrby skea oan te rjochtsjen. Likemin as oare [[mistelkaktussen]] (''Rhipsalis'') hat dizze plant de [[stikel (botany)|stikels]] dêr't [[kaktussen]] om bekendsteane. Dat wie ek de reden dat er yn 't earstoan troch [[botanisy]] net as in kaktus werkend waard. De [[stâle (plant)|stâltsjes]] binne tin en ôfhingjend. De [[blom]]men binne [[wyt]] mei in [[giel]]e kearn en hawwe in [[diameter]] fan likernôch 1&nbsp;[[sm]]. De [[frucht (plant)|fruchten]] binne [[wyt]] oant [[sjartreuze (kleur)|sjartreuze]] en hawwe wol wat wei fan [[oliif (frucht)|oliven]], mar dan lytser. <gallery mode=packed heights=150px style="text-align:left"> File:Rhipsalis_baccifera.jpg|twiichjes File:%E7%B5%B2%E8%91%A6_Rhipsalis_cassutha_-%E9%A6%99%E6%B8%AF%E5%85%AC%E5%9C%92_Hong_Kong_Park-_(9237450587).jpg|blommen File:Rhipsalis_baccifera_02_ies.jpg|fruchten File:Rhipsalis_baccifera_term%C3%A9s.jpg|fruchten </gallery> ==Biotoop== De mistelkaktus is in soarte dy't benammen foarkomt yn it [[tropysk reinwâld]]. ==Status== De mistelkaktus hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt. ==Undersoarten== De mistelkaktus fertoant oansjenlik wat [[polymorfy (biology)|polymorfy]] en kin opdield wurde yn gâns in tal [[ûndersoarte]]n. [[Spesimina]] út [[Midden-Amearika]] binne ornaris [[polyploïdy|tetraploïde]] (hawwe fjouwer sets [[gromosomen]]), wylst [[Súd-Amearika|Súdamerikaanske]] spesimina [[polyploïdy|diploïde]] binne (mei twa sets gromosomen). {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Rhipsalis_baccifera ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Rhipsalis baccifera}} }} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Mistelkaktus]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frânsk-Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Uganda]] 6jhggg3xfviujz4zkbopekc11q6zitf 0 190961 1234537 1224228 2026-07-09T23:51:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234537 wikitext text/x-wiki {{Plantesoarte| | Namme = houtstikel | Ofbyld = [[Ofbyld:Cirsium palustre 2146.tif|250px]] | Ryk = [[planten]] (''Plantae'') | Stamme = [[blêdplanten]] (''Euphyllophyta'') | Klasse = [[bedutsensieddigen]] (''Angiospermae'') | Skift = [[hynsteblomeftigen]] (Asterales) | Famylje = [[hynsteblommen]] (Asteraceae) | Skaai = [[stikels]] (''Cirsium'') | Wittenskiplike namme= Cirsium palustre | Beskriuwer, jier= ([[Linnaeus|L]]) [[Giovanni Antonio Scopoli|Scop.]], 1772 | IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] | lânkaart= }} De '''houtstikel''' (''Cirsium palustre'') is in [[plant]]esoarte út de [[hynsteblomme]]famylje (''Asteraceae''). De plant oerwinteret mei winterknoppen ûnder of krekt boppe de grûn en is [[monokarp]], wat betsjut dat de plant mar ien kear yn syn libben bloeit en dêrnei stjert. == Skaaimerken == De houtstikel is in twajierrige, krûdeftige plant dy't in hichte fan 60 oant 120 sm berikke kin. De stâl is oant de top ta beblêde mei stikelige en bochtige blêden. De stâl sels is meastentiids allinnich oan 'e top fertakke. De plant bloeit fan juny oant septimber. De readpearse blomkopkes hawwe koarte stâltsjes en steane yn boskjes byinoar. De kleaunen binne hast sûnder blêd. It omwynsel is faak pearsich en hat swakke stikels. Hoewol't de measte blommen readpears binne, komme der hiel soms ek wite blomkompes foar. De houtstikel kin [[hybride (biology)|hybridisearje]] mei de [[soldatekwast]] (''Cirsium dissectum''). Dizze tige seldsume en lokale hybride, ''Cirsium × forsteri'', komt foar yn blaugerslannen dêr't beide soarten tegearre foarkomme. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet fan 'e houtstikel beslacht Noard- en Sintraal-[[Jeropa]] en rint yn [[Aazje]] troch oant West-[[Sibearje]]. Yn [[Noard-Amearika]] is de soarte troch de minske yntrodusearre. {{CommonsBalke|Cirsium palustre}} [[Kategory:Plantesoarte]] [[Kategory:Hynsteblom (famylje)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Man]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen floara yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Kanada]] [[Kategory:Eksoat yn de Azoaren]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] 0yutvz9tplg3m7ee12c5kfjk11nai0g 0 190985 1234444 1224216 2026-07-09T13:20:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234444 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Sitrusflinter |Ofbyld = [[Ofbyld:Skoenlapper Citrus Swallowtail.JPG|250px]] |Lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[ledefuotten]] (''Arthropoda'') |Klasse = [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift = [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje = [[paazjes]] (''Papilionidae'') |Skaai = [[swellesturtflinters]] (''Papilio'') |Wittenskiplike namme = Papilio demodocus |Beskriuwer, jier= [[Eugenius Johann Christoph Esper|Esper]], 1798 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |soarte = ''Papilio demodocus demodocus'' ''Papilio demodocus bennetti'' |lânkaart = }} De '''sitrusflinter''' (''Papilio demodocus'') is in grutte, opfallende flinter út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[paazjes]] (''Papilionidae''). Hy komt rûnom foar yn [[Afrika]] besuden de [[Sahara]] en op it eilân [[Madagaskar]]. Om't de soarte fral om 'e Kryst hinne fleant, hat de sitrusflinter yn it [[Ingelsk]] ek de namme Krystflinter (''Christsmas butterfly'') krige. == Ferskining == De sitrusflinter hat in spanwiidte fan likernôch 90 oant 120 millimeter. De basiskleur fan 'e wjukken is swart, mei in patroan fan giele plakken en bannen. Op 'e efterwjukken sitte twa opfallende eachplakken: ien donkerblau eachplak oan 'e boppekant en ien readbrún plak oan 'e binnenkant fan 'e wjuk. Oars as in soad oare paazjes hat de sitrusflinter gjin 'sturtjes' oan 'e efterwjukken. De mantsjes en wyfkes ha in soad fan inoar, al binne de wyfkes faak wat grutter. <gallery mode="packed" heights="150px"> Ofbyld:Papilio demodocus larva IMG 8543s.jpg|De rûp. Ofbyld:Papilio demodocus pupa 1.jpg|De pop. Ofbyld:Citrus Swallowtail (Papilio demodocus) (52749470760).jpg|Flinter yn it [[Nasjonaal Park Kruger|Krugerpark]], [[Mpumalanga]]. </gallery> == Fersprieding en leefgebiet == De sitrusflinter is ien fan 'e meast foarkommende flinters yn Afrika. It ferspriedingsgebiet rint fan [[Etioopje]] oant [[Súd-Afrika]] en op 'e eilannen yn 'e Yndyske Oseaan, lykas de [[Seysjellen]] en [[Mauritsius]]. De soarte past him maklik oan en komt ek yn tunen, parken, boskrânen en op lânbougrûn foar. Benammen yn gebieten dêr't sitrusfruchten ferboud wurde, is de flinter in bekende ferskining. == Ekology en libbenssyklus == De namme sitrusflinter komt fan 'e foarkar fan 'e rûpen foar planten út de sitrusfamylje (''Rutaceae''), lykas sitroen-, sinesappel- en limoenbeammen. [[File:Papilio demodocus larva IMG 8545s.jpg|thumb|left|Rûp mei útstutsen osmetarium.]] It wyfke leit de lytse, gielige aaikes ien foar ien op it jonge blêd fan 'e gasthearplant. Ynearsten lykje de jonge rûpkes op fûgelstront ([[mimikry]]), wat harren beskermet tsjin rôfdieren. Letter wurde de rûpen grien mei brune en wite bannen. As se bedrige wurde, stekt de rûp in foarke-eftich orgaan út 'e kop (it osmetarium) dat in aaklike rook ferspriedt. De ferpopping fynt plak oan in tûke, wêrby't de pop fêstsit mei in spintried. De kleur fan 'e pop kin ferskille fan grien oant brún, ôfhinklik fan 'e ûndergrûn en wurdt bepaald troch it oerflak dêr't de rûp him op ferpopt. De folwoeksen flinters binne flugge fleaners en komme by in breed ferskaat oan blommen om nektar te drinken. == Status == De sitrusflinter wurdt troch de [[IUCN]] net as bedrige beskôge. Yn 'e lânbou kin de soarte as in pleach beskôge wurde, om't de rûpen grutte hoemannichten blêden fan jonge sitrusbeammen frette kinne. Yn tunen wurdt de flinter lykwols faak wolkom hjitten fanwegen syn grutte en moaie kleuren. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://www.inaturalist.org/taxa/68322-Papilio-demodocus, Papilio demodocus, iNaturalist, oproppen 4 april 2026.] *[https://vmus.adu.org.za/vm_view_db.php?database=lopi&concept_id=811, LepiMap: African Lepidoptera Conservation, oproppen 4 april 2026.] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Papilio_demodocus, Papilio demodocus, Ingelske Wikipedia, foar technyske details.] *[https://www.reddit.com/r/Entomology/comments/1f47bgg/bird_poop_caterpillars/?tl=nl Reddit, oproppen 4 april 2026.] *[https://www.iucnredlist.org/search?query=Papilio%20demodocus&searchType=species IUCN, oproppen, 4 april 2026. ] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Papilio demodocus|''Papilio demodocus''}} }} {{DEFAULTSORT:Sitrusflinter}} [[Kategory:Swellesturtflinter]] [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] 76k4h0h6ro9zgg105118s2stnj4gv85 0 192138 1234451 1231095 2026-07-09T13:25:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234451 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = streekte goudspanner |Ofbyld = [[Ofbyld:Strepe goudspanner.jpg|250px]]<br><small>Strepe goudspanner oan 'e Westerdyk yn [[Ryptsjerk]].</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse = [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift = [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje = [[lânmjitters (flinterfamylje)|lânmjitters]] (''Geometridae'') |Skaai = [[goudspanners]] (''Camtogramma'') |Wittenskiplike namme= Camtogramma bilineata |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''streekte goudspanner''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Camtogramma bilineata''), yn 'e natoergids ''Nachtflinters'' fan [[Sake P. Roodbergen]] oantsjut as de '''strepe goudspanner''', is in [[nachtflinter]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[lânmjitters (flinterfamylje)|lânmjitters]] (''Geometridae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Camptogramma bilineata - female (2006-06-28).jpg|thumb|left|Wyfke.]] De flinter hat in wjukspanne fan 20 oant 25 millimeter. De foarwjukken binne opfallend goudgiel oant ljochtbrún mei ferskate fine, weagjende, wite en donkere dwersstreken. Troch dizze karakteristike strepen is de soarte meastentiids maklik te ûnderskieden fan oare spanners. De flinter is oerdeis ek faak aktyf en fleant maklik út it gers of fan strûken op as er fersteurd wurdt. By wyfkes binne faak twa oan 'e wite dwersstreken grinzgjende (donker)brune dwersbannen te sjen, wylst it mantsje dêr effener giel is. De flinter fleant fan maaie oant augustus en de soarte bringt ien of twa generaasjes fuort. De oant 24 mm lange rûpen libje op ferskate lege planten, lykas ''Galium'', ''Rumex'' en [[fûgelwikje]] (''Vicia cracca''). Rûpen binne meastentiids ljochtgrien, gielgrien of bleekbrún. Oer de rêch rint in donkere faak dizige lingtestreek. Dêrnjonken hat de rûp oan 'e sydkanten faak ljochte, witige of giele lingtestreken. De oergongen tusken de segminten kinne giel of rôzich wêze. == Fersprieding == De soarte komt foar yn hast hiel [[Europa]], fan it noarden fan [[Skandinaavje]] oant hielendal yn it suden op [[Malta]]. Bûten Europa rint it ferspriedingsgebiet fierder troch nei [[Noard-Afrika]], [[Lyts-Aazje]] (Turkije), it noarden fan [[Iran]] en [[Turkmenistan]] en nei it easten ta oer [[Sibearje]] oant it [[Altai-berchtme]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.gbif.org/species/4524376 Global Biodiversity Information Facility, oproppen 28 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Camptogramma bilineata|Streekte goudspanner}} }} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Goudspanner]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] l30gazcp9euefc4taynhbi19mmbm0f5 1234453 1234451 2026-07-09T13:27:40Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Camtogramma --> Camptogramma 1234453 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = streekte goudspanner |Ofbyld = [[Ofbyld:Strepe goudspanner.jpg|250px]]<br><small>Strepe goudspanner oan 'e Westerdyk yn [[Ryptsjerk]].</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[lidpoatigen]] (''Arthropoda'') |Klasse = [[ynsekten]] (''Insecta'') |Skift = [[flinters]] (''Lepidoptera'') |Famylje = [[lânmjitters (flinterfamylje)|lânmjitters]] (''Geometridae'') |Skaai = [[goudspanners]] (''Camptogramma'') |Wittenskiplike namme= Camptogramma bilineata |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''streekte goudspanner''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Camptogramma bilineata''), yn 'e natoergids ''Nachtflinters'' fan [[Sake P. Roodbergen]] oantsjut as de '''strepe goudspanner''', is in [[nachtflinter]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[lânmjitters (flinterfamylje)|lânmjitters]] (''Geometridae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Camptogramma bilineata - female (2006-06-28).jpg|thumb|left|Wyfke.]] De flinter hat in wjukspanne fan 20 oant 25 millimeter. De foarwjukken binne opfallend goudgiel oant ljochtbrún mei ferskate fine, weagjende, wite en donkere dwersstreken. Troch dizze karakteristike strepen is de soarte meastentiids maklik te ûnderskieden fan oare spanners. De flinter is oerdeis ek faak aktyf en fleant maklik út it gers of fan strûken op as er fersteurd wurdt. By wyfkes binne faak twa oan 'e wite dwersstreken grinzgjende (donker)brune dwersbannen te sjen, wylst it mantsje dêr effener giel is. De flinter fleant fan maaie oant augustus en de soarte bringt ien of twa generaasjes fuort. De oant 24 mm lange rûpen libje op ferskate lege planten, lykas ''Galium'', ''Rumex'' en [[fûgelwikje]] (''Vicia cracca''). Rûpen binne meastentiids ljochtgrien, gielgrien of bleekbrún. Oer de rêch rint in donkere faak dizige lingtestreek. Dêrnjonken hat de rûp oan 'e sydkanten faak ljochte, witige of giele lingtestreken. De oergongen tusken de segminten kinne giel of rôzich wêze. == Fersprieding == De soarte komt foar yn hast hiel [[Europa]], fan it noarden fan [[Skandinaavje]] oant hielendal yn it suden op [[Malta]]. Bûten Europa rint it ferspriedingsgebiet fierder troch nei [[Noard-Afrika]], [[Lyts-Aazje]] (Turkije), it noarden fan [[Iran]] en [[Turkmenistan]] en nei it easten ta oer [[Sibearje]] oant it [[Altai-berchtme]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://www.gbif.org/species/4524376 Global Biodiversity Information Facility, oproppen 28 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Camptogramma bilineata|Streekte goudspanner}} }} [[Kategory:Flintersoarte]] [[Kategory:Goudspanner]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] gwu5surmfyjg1ch2au8ng9ktmu3emnv 0 192843 1234496 1234138 2026-07-09T18:02:41Z FreyaSport 40716 6e etappe 1234496 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid | namme = {{Flagge FR}} Omgong fan Frankryk 2026 | edysje = 113 | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | rûtekaart = Route of the 2026 Tour de France.png | tiidrek = [[4 july|4]] - [[26 july]] 2026 | datum = | startplak = {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | finishplak = [[Parys]] | totale ôfstân = 3.333 km | hichtemeters = 54.450 m | gem. faasje = | dielnimmers = 184 | type wedstriid = | etappe = 6 | klass1 = Giele trui | lieder1 = {{Flagge SI}} [[Torstein Træen]] | klass2 = Griene trui | lieder2 = {{Flagge DK}} [[Mads Pedersen]] | klass3 = Boltsjestrui | lieder3 = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] | klass4 = Wite trui | lieder4 = {{Flagge MX}} [[Isaac del Toro]] | klass5 = Ploegen | lieder5 = {{GER}} Lidl–Trek | klass6 = Striidberens | lieder6 = | klass7 = | lieder7 = | klass8 = | lieder8 = | aktueel = | foarige = [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]] | folgjende = [[Omgong fan Frankryk 2027|2027]] }} De 113e edysje fan de '''[[Omgong fan Frankryk]]''' wurdt holden fan [[4 july|4]] oant en mei [[26 july]] [[2026]]. ==Dielnimmende ploegen== {{Kolommen3 |Kolom1= * {{BEL}} Alpecin–Deceuninck * {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team * {{FRA}} Groupama-FDJ * {{GER}} Lidl-Trek * {{ESP}} Movistar * {{GER}} Red Bull-Bora-Hansgrohe * {{AUS}} Jayco AlUla * {{NED}} Visma–Lease a Bike * {{NOR}} Uno-X * {{ESP}} Caja Rural-Seguros RGA * {{SUI}} Pinarello-Q36.5 * {{SUI}} Tudor |Kolom2= * {{BRN}} Bahrain Victorious * {{USA}} EF Education-EasyPost * {{GBR}} Netcompany Ineos * {{BEL}} Lotto-Intermarché * {{SUI}} NSN * {{BEL}} Soudal Quick-Step * {{NED}} Picnic-PostNL * {{UAE}} UAE Team Emirates XRG * {{KAZ}} XDS Astana Team * {{FRA}} Cofidis * {{FRA}} TotalEnergies }} == Startplak == De start wie yn [[Barcelona]], in stêd yn [[Kataloanje]], [[Spanje]], de grutste stêd fan Kataloanje, de twadgrutste stêd fan it Spanje. It is nei [[San Sebastián]] yn [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] en [[Bilbao]] yn [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] de tredde kear dat de Omgong yn Spanje fan start giet. {{clear}} == Etappe-oersjoch<ref>[https://www.letour.fr/fr/parcours-general Parcours 2026] op Letour.fr</ref> == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Datum ! Etappe ! Start –<br>Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |- | 1 | align="center"| 4 july | {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | 19.7 km | {{Piktogram etappe|ploege-tiidrit}} | {{NED}} Visma–Lease a Bike |rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" | {{DEN}} [[Jonas Vingegaard]] |- | 2 | align="center"| 5 july | {{Flagge ES}} [[Tarragona]] -<br> {{flagge ES}} [[Barcelona]] | 178 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{MEX}} [[Isaac del Toro]] |- | 3 | align="center"| 6 july | {{Flagge ES}} [[Granollers]] -<br> {{Flagge FR}} [[Les Angles (Pyrénées-Orientales)|Les Angles]] | 196 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 4 | align="center"| 7 july | [[Carcassonne]] -<br> [[Foix]] | 182 km | {{piktogram etappe|heuvel}} |{{DEN}} [[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80"|{{NOR}} [[Torstein Træen]] |- | 5 | align="center"| 8 july | [[Lannemezan]] -<br> [[Pau, Pyrénées-Atlantiques|Pau]] | 158 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NED}} [[Olav Kooij]] |- | 6 | align="center"| 9 july | [[Pau (Pyrénées-Atlantiques)|Pau]] -<br> [[Gavarnie-Gèdre]] | 186 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 7 | align="center"| 10 july | [[Hagetmau]] -<br> [[Bordeaux]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 8 | align="center"| 11 july | [[Périgueux]] -<br> [[Bergerac (stêd)|Bergerac]] | 182 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 9 | align="center"| 12 july | [[Malemort]] -<br> [[Ussel (Corrèze)|Ussel]] | 185 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"|13 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Cantal]]''' |- | 10 | align="center"| 14 july | [[Aurillac]] -<br> [[Le Lioran]] | 167 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 11 | align="center"| 15 july | [[Vichy]] -<br> [[Nevers]] | 161 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 12 | align="center"| 16 july | [[Circuit de Nevers Magny-Cours]] -<br> [[Chalon-sur-Saône]] | 181 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 13 | align="center"| 17 july | [[Dole (Jura)|Dole]] -<br> [[Belfort]] | 205 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 14 | align="center"| 18 july | [[Mulhouse]] -<br> [[Le Markstein]] [[Fellering]] | 155 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 15 | align="center"| 19 july | [[Champagnole]] -<br> [[Col de Solaison]] | 184 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 20 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Haute-Savoie]]''' |- | 16 | align="center"| 21 july | [[Évian-les-Bains]] -<br> [[Thonon-les-Bains]] | 26 km | {{piktogram etappe|tiidrit}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 17 | align="center"| 22 july | [[Chambéry]] -<br> [[Voiron]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 18 | align="center"| 23 july | [[Voiron]] -<br> [[Orcières-Merlette]] | 185 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 19|19]] | align="center"| 24 july | [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 128 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 20 | align="center"| 25 july | [[Le Bourg-d'Oisans]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 171 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 21 | align="center"| 26 july | [[Thoiry (Yvelines)|Thoiry]] <br> [[Parys]] ([[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]]) | 130 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- ! Datum ! Etappe ! Start – Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |} == Klassemintslieders nei eltse etappe == {| class="wikitable" width="95%" style="text-align: center; font-size:85%;" ! width="7%" |Etappe !Winner | bgcolor="#FFFF00" |'''Giele trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow.svg|20x20px|Giele trui]] | bgcolor="#54FF54" |'''Griene trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_green.svg|20x20px|Griene trui]] | bgcolor="#FFABBB" |'''Bolletsjestrui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_polkadot.svg|20x20px|Bolletsjestrui]] | bgcolor="#FFFFFF" |'''Jongerein'''<br>[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]] | bgcolor="#90D0EA" |'''Ploegen'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]] | bgcolor="#BEAF88" |'''Striidberens'''<br>[[Ofbyld:Jersey beige number.svg|20x20px|Bêzje rêchnûmer]] |- ! 1ste | {{NED}}<br>Visma–Lease a Bike | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{DEN}}<br>[[Jonas Vingegaard]] | bgcolor="#90EE90" |{{COL}}<br>[[Egan Bernal]] | bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{GBR}}<br>Netcompany INEOS | ''Net útrikt'' |- !2e | {{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#90EE90" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#FFABBB" |{{NED}}<br>[[Alex Molenaar]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | rowspan="2" bgcolor="#D5E5EC" |{{UAE}}<br>UAE Team Emirates XRG | {{GER}}<br>[[Felix Engelhardt]] |- !3e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#90EE90" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="3" bgcolor="#FFABBB" |{{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] | {{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] |- !4e | {{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{NOR}}<br>[[Torstein Træen]] | rowspan="3" bgcolor="#90EE90" |{{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{CZE}}<br>[[Mathias Vacek]] | rowspan="3" bgcolor="#D5E5EC" |{{GER}}<br>Lidl–Trek | {{ESP}}<br>[[Pablo Castrillo]] |- !5e | {{NED}}<br>[[Olav Kooij]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !6e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !7e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !8ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !9e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !10e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !11e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !12e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !13e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !14e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !15e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !16e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | ''Net útrikt'' |- !17e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !18e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !19e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !20ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !21ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- ! colspan="2" |Einklassemint | bgcolor="#FFFF00" |''' ''' | bgcolor="#54FF54" |''' ''' | bgcolor="#FFABBB" |''' ''' | bgcolor="#FFFFFF" |''' ''' | bgcolor="#90D0EA" |''' ''' | bgcolor="#BEAF88" |''' ''' |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Frankryk}} [[Kategory:Omgong fan Frankryk|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] 909mjovs7g1xn82nruuqeklcynf2cu1 0 192886 1234477 1234137 2026-07-09T15:23:32Z Drewes 2754 1234477 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Tourists at the grave of the Dark Countess.jpg|thumb|Toeristen by de [[Dunkelgrafen]]]] In '''grêfstientoerist''' (ek wol bekend as in 'begraafplakleafhawwer', 'begraafplaktoerist', 'grêfjager' of 'tafofyl') is immen mei in passy foar [[begraafplak]]ken, [[grêfskrift]]en, it meitsjen fan ôfwriuwings fan [[Grêfstien|grêfstiennen]], foto's, keunst en de skiednis fan (ferneamde) deaden. <ref>{{cite book |author=Rogak, Lisa |title=Stones and Bones of New England: A guide to unusual, historic, and otherwise notable cemeteries |date=2004 |publisher=Globe Pequat |isbn=0-7627-3000-5 |pages=ix}}</ref> De term is benammen brûkt troch skriuwer en biograaf Scott Stanton as titel fan syn eardere webside en syn boek ''The Tombstone Tourist: Musicians'' (2003), dat oer it libben en de grêven fan ferneamde muzikanten giet. <ref>{{cite book|title=The Tombstone Tourist: Musicians|author1=Stanton, Scott |author2=Stanton, Robin W. |isbn= 9780965996693|date=2003}}</ref> Guon begraafplaktoeristen binne benammen ynteressearre yn 'e histoaryske aspekten fan begraafplakken of de histoaryske relevânsje fan harren ynwenners. It La Recoleta-begraafplak yn [[Buenos Aires]], it Alde Joadske Begraafplak yn [[Praach]] en it ''Zentralfriedhof'' (Sintraal Begraafplak) yn [[Wenen]], [[Eastenryk]], hawwe in grut oantal ferneamde ynwenners en harren grêven, wat de begraafplakken wichtige toeristyske bestimmingen makket. De histoaryske begraafplakken fan [[New Orleans]] binne toeristyske bestimmingen fanwegen harren relevânsje foar de kulturele skiednis fan 'e stêd. [[Genealogy|Genealogyske]] toeristen dogge in soad war om begraafplakken en de dêrby hearrende registraasjes op te spoaren, en om grêfgegevens en de begraafplakken fan harren foarâlden te ferifiearjen. == Skiednis == Al iuwenlang meitsje minsken beafearten nei de grêven fan religieuze ikoanen en lieders. Dit wie benammen yn de midsiuwen wenst, doe't minsken nei grêven of hillichdommen giene om hilligen te ferearjen. <ref>{{cite web|url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/NORpilgrimage.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20021220195102/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/NORpilgrimage.htm|url-status=usurped|archive-date=20 December 2002|title=Pilgrimage|author=Simkin, John|website=Spartacus Educational|access-date=4 October 2014}}</ref> Yn [[Sina]] omfieme de âlde tradysje fan foarfaarferearring <ref>{{cite web|url=http://www.themystica.com/mystica/articles/a/ancestor_worship.html|title=Ancestor Worship|website=Themystica.com|access-date=4 oktober 2014}}</ref> ek it ferearjen fan ferstoarne famyljeleden troch besites oan hillichdommen en grêven. Yn 'e 19e iuw waarden túnbegraafplakken <ref>{{cite web|url=http://www.timetravel-britain.com/05/April/cemeteries.shtml|title=London's Victorian Garden Cemeteries|website=Timetravel-britain.com|access-date=4 oktober 2014}}</ref> oanlein dy't besikers oanmoedigen om te bliuwen en it begraafplak te besykjen. In ferneamd foarbyld is it [[Père Lachaise]]-begraafplak <ref>{{cite web|url=http://www.pere-lachaise.com/perelachaise.php?lang=en|title=Cimetière du Père Lachaise -Visite virtuelle – Cemetery's virtual tour – Jim Morrison – Edith Piaf|website=Pere-lachaise.com|access-date=4 October 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230091818/http://www.pere-lachaise.com/perelachaise.php?lang=en|archive-date=30 desimber 2014}}</ref> yn [[Parys]], dat toeristen útnoeget om tinktekens te besjen, net allinich fan de wrâldferneamden, mar ek minder bekende persoanen. Begraafplakregisters hawwe ek in manier west om genealogyske gegevens te ferifiearjen. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Kultuertoerisme]] [[Kategory:Begraafplak]] [[Kategory:Dea]] 0aqdttw0w2ghdbunyh5hig2z0w77wkh 1234493 1234477 2026-07-09T17:43:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Skiednis */ defsort 1234493 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Tourists at the grave of the Dark Countess.jpg|thumb|Toeristen by de [[Dunkelgrafen]]]] In '''grêfstientoerist''' (ek wol bekend as in 'begraafplakleafhawwer', 'begraafplaktoerist', 'grêfjager' of 'tafofyl') is immen mei in passy foar [[begraafplak]]ken, [[grêfskrift]]en, it meitsjen fan ôfwriuwings fan [[Grêfstien|grêfstiennen]], foto's, keunst en de skiednis fan (ferneamde) deaden. <ref>{{cite book |author=Rogak, Lisa |title=Stones and Bones of New England: A guide to unusual, historic, and otherwise notable cemeteries |date=2004 |publisher=Globe Pequat |isbn=0-7627-3000-5 |pages=ix}}</ref> De term is benammen brûkt troch skriuwer en biograaf Scott Stanton as titel fan syn eardere webside en syn boek ''The Tombstone Tourist: Musicians'' (2003), dat oer it libben en de grêven fan ferneamde muzikanten giet. <ref>{{cite book|title=The Tombstone Tourist: Musicians|author1=Stanton, Scott |author2=Stanton, Robin W. |isbn= 9780965996693|date=2003}}</ref> Guon begraafplaktoeristen binne benammen ynteressearre yn 'e histoaryske aspekten fan begraafplakken of de histoaryske relevânsje fan harren ynwenners. It La Recoleta-begraafplak yn [[Buenos Aires]], it Alde Joadske Begraafplak yn [[Praach]] en it ''Zentralfriedhof'' (Sintraal Begraafplak) yn [[Wenen]], [[Eastenryk]], hawwe in grut oantal ferneamde ynwenners en harren grêven, wat de begraafplakken wichtige toeristyske bestimmingen makket. De histoaryske begraafplakken fan [[New Orleans]] binne toeristyske bestimmingen fanwegen harren relevânsje foar de kulturele skiednis fan 'e stêd. [[Genealogy|Genealogyske]] toeristen dogge in soad war om begraafplakken en de dêrby hearrende registraasjes op te spoaren, en om grêfgegevens en de begraafplakken fan harren foarâlden te ferifiearjen. == Skiednis == Al iuwenlang meitsje minsken beafearten nei de grêven fan religieuze ikoanen en lieders. Dit wie benammen yn de midsiuwen wenst, doe't minsken nei grêven of hillichdommen giene om hilligen te ferearjen. <ref>{{cite web|url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/NORpilgrimage.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20021220195102/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/NORpilgrimage.htm|url-status=usurped|archive-date=20 December 2002|title=Pilgrimage|author=Simkin, John|website=Spartacus Educational|access-date=4 October 2014}}</ref> Yn [[Sina]] omfieme de âlde tradysje fan foarfaarferearring <ref>{{cite web|url=http://www.themystica.com/mystica/articles/a/ancestor_worship.html|title=Ancestor Worship|website=Themystica.com|access-date=4 oktober 2014}}</ref> ek it ferearjen fan ferstoarne famyljeleden troch besites oan hillichdommen en grêven. Yn 'e 19e iuw waarden túnbegraafplakken <ref>{{cite web|url=http://www.timetravel-britain.com/05/April/cemeteries.shtml|title=London's Victorian Garden Cemeteries|website=Timetravel-britain.com|access-date=4 oktober 2014}}</ref> oanlein dy't besikers oanmoedigen om te bliuwen en it begraafplak te besykjen. In ferneamd foarbyld is it [[Père Lachaise]]-begraafplak <ref>{{cite web|url=http://www.pere-lachaise.com/perelachaise.php?lang=en|title=Cimetière du Père Lachaise -Visite virtuelle – Cemetery's virtual tour – Jim Morrison – Edith Piaf|website=Pere-lachaise.com|access-date=4 October 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230091818/http://www.pere-lachaise.com/perelachaise.php?lang=en|archive-date=30 desimber 2014}}</ref> yn [[Parys]], dat toeristen útnoeget om tinktekens te besjen, net allinich fan de wrâldferneamden, mar ek minder bekende persoanen. Begraafplakregisters hawwe ek in manier west om genealogyske gegevens te ferifiearjen. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Grefstientoerist}} [[Kategory:Kultuertoerisme]] [[Kategory:Begraafplak]] [[Kategory:Dea]] 5fv26nelnndw7zcvo30rolv18wajjc3 0 192895 1234454 2026-07-09T13:28:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Streekte goudspanner]] 1234454 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Streekte goudspanner]] t7ht94u6bczcxhuvmxtzv6ybegsi5t5 15 192896 1234469 2026-07-09T13:55:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* IUCN-skema */ nije seksje 1234469 wikitext text/x-wiki == IUCN-skema == {{Ping|RomkeHoekstra}} Jo sille wol sjoen hawwe dat ik de ôfrûne dagen hieltyd mei dy IUCN-skema's oan 'e gong wie. Ik haw no alle sûchdieren, ynsekten, fisken, kwabben, wjirmen ensfh. dien, en ek alle ûndersoarten. De iennichste artikels dêr't de nije skema's (foar it meastepart) noch yn ûntbrekke binne artikels oer fûgelsoarten. Dêr binne, sa kinne jo yn dizze kategory sjen, 1661 fan. No haw ik alle artikels oer fûgels dy't ik sels skreaun haw al dien, en jo hawwe de lêste wiken ek hieltyd de skema's yn jo nije artikels ynfoege, dus litte we sizze dat der noch sa'n 1600 artikels oer binne dêr't se misse. Ik moat earlik sizze, dat oantal dêr hik ik wat tsjinoan. No wol ik jo gjin wurk oplizze, mar as we dit mei syn twaen oanpakten, hiene we elk "mar" 800 siden fuort te wurkjen. Of sizze jo fan: it is my wol goed, lit it earst mar sa't it is? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 9 jul 2026, 15.55 (CEST) m3uker4w8yr2zj6eb6hwplry7yallsy 1234470 1234469 2026-07-09T14:19:04Z RomkeHoekstra 10582 1234470 wikitext text/x-wiki == IUCN-skema == {{Ping|RomkeHoekstra}} Jo sille wol sjoen hawwe dat ik de ôfrûne dagen hieltyd mei dy IUCN-skema's oan 'e gong wie. Ik haw no alle sûchdieren, ynsekten, fisken, kwabben, wjirmen ensfh. dien, en ek alle ûndersoarten. De iennichste artikels dêr't de nije skema's (foar it meastepart) noch yn ûntbrekke binne artikels oer fûgelsoarten. Dêr binne, sa kinne jo yn dizze kategory sjen, 1661 fan. No haw ik alle artikels oer fûgels dy't ik sels skreaun haw al dien, en jo hawwe de lêste wiken ek hieltyd de skema's yn jo nije artikels ynfoege, dus litte we sizze dat der noch sa'n 1600 artikels oer binne dêr't se misse. Ik moat earlik sizze, dat oantal dêr hik ik wat tsjinoan. No wol ik jo gjin wurk oplizze, mar as we dit mei syn twaen oanpakten, hiene we elk "mar" 800 siden fuort te wurkjen. Of sizze jo fan: it is my wol goed, lit it earst mar sa't it is? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 9 jul 2026, 15.55 (CEST) :{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk}} Ik bin de lêste tiid ek wat mei de stobbes oan 'e gong, want dat driuwt fyn ik mear. Ik bin wat skrokken fan it grutte tal stobbes, dy't dêrby faak ek noch ferâldere binne. Dat is gjin reklame foar wikipedy, dus ik tocht lit my dêr ek mar eefkes mei te set gean. Ik gean fansels wol fierder mei de fûgels, mar ik ferdiel it op it stuit wat, it wurk moat ek net te iensidich wurde no? Dy IUCN-skema's wol ik wol dwaan, mar it hoecht om my net yn ien kear.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 9 jul 2026, 16.18 (CEST) 8ouqjpqty679jble6fe37xryggq5o3m 1234483 1234470 2026-07-09T17:31:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* IUCN-skema */ Antwurd 1234483 wikitext text/x-wiki == IUCN-skema == {{Ping|RomkeHoekstra}} Jo sille wol sjoen hawwe dat ik de ôfrûne dagen hieltyd mei dy IUCN-skema's oan 'e gong wie. Ik haw no alle sûchdieren, ynsekten, fisken, kwabben, wjirmen ensfh. dien, en ek alle ûndersoarten. De iennichste artikels dêr't de nije skema's (foar it meastepart) noch yn ûntbrekke binne artikels oer fûgelsoarten. Dêr binne, sa kinne jo yn dizze kategory sjen, 1661 fan. No haw ik alle artikels oer fûgels dy't ik sels skreaun haw al dien, en jo hawwe de lêste wiken ek hieltyd de skema's yn jo nije artikels ynfoege, dus litte we sizze dat der noch sa'n 1600 artikels oer binne dêr't se misse. Ik moat earlik sizze, dat oantal dêr hik ik wat tsjinoan. No wol ik jo gjin wurk oplizze, mar as we dit mei syn twaen oanpakten, hiene we elk "mar" 800 siden fuort te wurkjen. Of sizze jo fan: it is my wol goed, lit it earst mar sa't it is? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 9 jul 2026, 15.55 (CEST) :{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk}} Ik bin de lêste tiid ek wat mei de stobbes oan 'e gong, want dat driuwt fyn ik mear. Ik bin wat skrokken fan it grutte tal stobbes, dy't dêrby faak ek noch ferâldere binne. Dat is gjin reklame foar wikipedy, dus ik tocht lit my dêr ek mar eefkes mei te set gean. Ik gean fansels wol fierder mei de fûgels, mar ik ferdiel it op it stuit wat, it wurk moat ek net te iensidich wurde no? Dy IUCN-skema's wol ik wol dwaan, mar it hoecht om my net yn ien kear.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 9 jul 2026, 16.18 (CEST) ::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, dêr hawwe jo ek in punt. It is moai dat der wat mei dy stobben bart. Oer it algemien is dat myn wurk net, mar it is prachtich dat in oare meidogger dat oppakt. Dat der sa'n soad fan dy stobben binne, dat is ek foar in part de reden dat ik lêsten sa hurd op 'e rem trape haw doe't der hjir ien mei in bot oan 'e gong woe dy't trije stobben deis oanmeitsje soe. Dêr hawwe wy gjin ferlet fan, fyn ik. ::Noch even oer de IUCN-skema's. Der wie lêsten mei dy diskusje op 'e oerlisside oer de net-funksjonele keppelings fan geografyske koördinaten ien (oft jo it no wiene of Kneppelfreed, dêr wol ik ôf wêze) dy sei dat sokke keppelings (as se it dogge) de Wikipedy der folle profesjoneler útsjen litte. Ik wit eins net oft ik it dêr no mei iens bin, want ik soe dy dingen sels net misse wol 'k leauwe, mar goed, der binne mear minsken as iksels en we hoege der ek net allegearre itselde oer te tinken. Mar dy IUCN-skema's, dêrfan fyn ik wól dat de Wikipedy (of alteast de artikels oer bisten) der folle profesjoneler troch útsjocht. En dat komt op jo konto, want ik leau net dat ik ea út mysels op it idee kommen wie om dêr in Frysktalige ferzje fan te meitsjen. Ik haw allinne mar in bytsje op jo idee fuortborduere. Dus lof wa't lof takomt, woe ik mar sizze. ::Wat it ynfieren fan dy skema's by de fûgels oangiet, ik sil wolris sjen wat ik doch. Fan 'e flinters haw ik nochal wat wurk hân om't ik de status hieltyd kontrolearje moast (it blykt dat se dy op 'e Ingelske Wikipedy foar ynsekten mar hiel út en troch werjouwe, dat ik moast oars sykje). Mar dat hoecht by de fûgels net, dêr kin ik gewoan rjocht ta rjocht oan de statustekst ferfange troch sa'n plaatsje. Miskien kin fyftich stiks deis dwaan, dan is de put mei likernôch in moanne ek berêden. En dan hâldt ik ûnderwilens noch wat tiid oer foar oare dignen. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 9 jul 2026, 19.31 (CEST) 30ilm7rmx78zztxbg34bzurk2tbyv1t 1234484 1234483 2026-07-09T17:31:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 1234484 wikitext text/x-wiki == IUCN-skema == {{Ping|RomkeHoekstra}} Jo sille wol sjoen hawwe dat ik de ôfrûne dagen hieltyd mei dy IUCN-skema's oan 'e gong wie. Ik haw no alle sûchdieren, ynsekten, fisken, kwabben, wjirmen ensfh. dien, en ek alle ûndersoarten. De iennichste artikels dêr't de nije skema's (foar it meastepart) noch yn ûntbrekke binne artikels oer fûgelsoarten. Dêr binne, sa kinne jo yn dizze kategory sjen, 1661 fan. No haw ik alle artikels oer fûgels dy't ik sels skreaun haw al dien, en jo hawwe de lêste wiken ek hieltyd de skema's yn jo nije artikels ynfoege, dus litte we sizze dat der noch sa'n 1600 artikels oer binne dêr't se misse. Ik moat earlik sizze, dat oantal dêr hik ik wat tsjinoan. No wol ik jo gjin wurk oplizze, mar as we dit mei syn twaen oanpakten, hiene we elk "mar" 800 siden fuort te wurkjen. Of sizze jo fan: it is my wol goed, lit it earst mar sa't it is? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 9 jul 2026, 15.55 (CEST) :{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk}} Ik bin de lêste tiid ek wat mei de stobbes oan 'e gong, want dat driuwt fyn ik mear. Ik bin wat skrokken fan it grutte tal stobbes, dy't dêrby faak ek noch ferâldere binne. Dat is gjin reklame foar wikipedy, dus ik tocht lit my dêr ek mar eefkes mei te set gean. Ik gean fansels wol fierder mei de fûgels, mar ik ferdiel it op it stuit wat, it wurk moat ek net te iensidich wurde no? Dy IUCN-skema's wol ik wol dwaan, mar it hoecht om my net yn ien kear.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 9 jul 2026, 16.18 (CEST) ::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, dêr hawwe jo ek in punt. It is moai dat der wat mei dy stobben bart. Oer it algemien is dat myn wurk net, mar it is prachtich dat in oare meidogger dat oppakt. Dat der sa'n soad fan dy stobben binne, dat is ek foar in part de reden dat ik lêsten sa hurd op 'e rem trape haw doe't der hjir ien mei in bot oan 'e gong woe dy't trije stobben deis oanmeitsje soe. Dêr hawwe wy gjin ferlet fan, nei myn miening. ::Noch even oer de IUCN-skema's. Der wie lêsten mei dy diskusje op 'e oerlisside oer de net-funksjonele keppelings fan geografyske koördinaten ien (oft jo it no wiene of Kneppelfreed, dêr wol ik ôf wêze) dy sei dat sokke keppelings (as se it dogge) de Wikipedy der folle profesjoneler útsjen litte. Ik wit eins net oft ik it dêr no mei iens bin, want ik soe dy dingen sels net misse wol 'k leauwe, mar goed, der binne mear minsken as iksels en we hoege der ek net allegearre itselde oer te tinken. Mar dy IUCN-skema's, dêrfan fyn ik wól dat de Wikipedy (of alteast de artikels oer bisten) der folle profesjoneler troch útsjocht. En dat komt op jo konto, want ik leau net dat ik ea út mysels op it idee kommen wie om dêr in Frysktalige ferzje fan te meitsjen. Ik haw allinne mar in bytsje op jo idee fuortborduere. Dus lof wa't lof takomt, woe ik mar sizze. ::Wat it ynfieren fan dy skema's by de fûgels oangiet, ik sil wolris sjen wat ik doch. Fan 'e flinters haw ik nochal wat wurk hân om't ik de status hieltyd kontrolearje moast (it blykt dat se dy op 'e Ingelske Wikipedy foar ynsekten mar hiel út en troch werjouwe, dat ik moast oars sykje). Mar dat hoecht by de fûgels net, dêr kin ik gewoan rjocht ta rjocht oan de statustekst ferfange troch sa'n plaatsje. Miskien kin fyftich stiks deis dwaan, dan is de put mei likernôch in moanne ek berêden. En dan hâldt ik ûnderwilens noch wat tiid oer foar oare dignen. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 9 jul 2026, 19.31 (CEST) r07bn1l1y6rblp9pdpsrdh1h1d29oyd 1234500 1234484 2026-07-09T19:24:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 sa hjit dat 1234500 wikitext text/x-wiki == IUCN-skema == {{Ping|RomkeHoekstra}} Jo sille wol sjoen hawwe dat ik de ôfrûne dagen hieltyd mei dy IUCN-skema's oan 'e gong wie. Ik haw no alle sûchdieren, ynsekten, fisken, kwabben, wjirmen ensfh. dien, en ek alle ûndersoarten. De iennichste artikels dêr't de nije skema's (foar it meastepart) noch yn ûntbrekke binne artikels oer fûgelsoarten. Dêr binne, sa kinne jo yn dizze kategory sjen, 1661 fan. No haw ik alle artikels oer fûgels dy't ik sels skreaun haw al dien, en jo hawwe de lêste wiken ek hieltyd de skema's yn jo nije artikels ynfoege, dus litte we sizze dat der noch sa'n 1600 artikels oer binne dêr't se misse. Ik moat earlik sizze, dat oantal dêr hik ik wat tsjinoan. No wol ik jo gjin wurk oplizze, mar as we dit mei syn twaen oanpakten, hiene we elk "mar" 800 siden fuort te wurkjen. Of sizze jo fan: it is my wol goed, lit it earst mar sa't it is? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 9 jul 2026, 15.55 (CEST) :{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk}} Ik bin de lêste tiid ek wat mei de stobbes oan 'e gong, want dat driuwt fyn ik mear. Ik bin wat skrokken fan it grutte tal stobbes, dy't dêrby faak ek noch ferâldere binne. Dat is gjin reklame foar wikipedy, dus ik tocht lit my dêr ek mar eefkes mei te set gean. Ik gean fansels wol fierder mei de fûgels, mar ik ferdiel it op it stuit wat, it wurk moat ek net te iensidich wurde no? Dy IUCN-skema's wol ik wol dwaan, mar it hoecht om my net yn ien kear.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 9 jul 2026, 16.18 (CEST) ::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, dêr hawwe jo ek in punt. It is moai dat der wat mei dy stobben bart. Oer it algemien is dat myn wurk net, mar it is prachtich dat in oare meidogger dat oppakt. Dat der sa'n soad fan dy stobben binne, dat is ek foar in part de reden dat ik lêsten sa hurd op 'e rem trape haw doe't der hjir ien mei in bot oan 'e gong woe dy't trije stobben deis oanmeitsje soe. Dêr hawwe wy gjin ferlet fan, nei myn miening. ::Noch even oer de IUCN-skema's. Der wie lêsten mei dy diskusje op 'e oerlisside oer de net-funksjonele keppelings fan geografyske koördinaten ien (oft jo it no wiene of Kneppelfreed, dêr wol ik ôf wêze) dy sei dat sokke keppelings (as se it dogge) de Wikipedy der folle profesjoneler útsjen litte. Ik wit eins net oft ik it dêr no mei iens bin, want ik soe dy dingen sels net misse wol 'k leauwe, mar goed, der binne mear minsken as iksels en we hoege der ek net allegearre itselde oer te tinken. Mar dy IUCN-skema's, dêrfan fyn ik wól dat de Wikipedy (of alteast de artikels oer bisten) der folle profesjoneler troch útsjocht. En dat komt op jo konto, want ik leau net dat ik ea út mysels op it idee kommen wie om dêr in Frysktalige ferzje fan te meitsjen. Ik haw allinne mar in bytsje op jo idee fuortborduere. Dus eare wa't eare takomt, woe ik mar sizze. ::Wat it ynfieren fan dy skema's by de fûgels oangiet, ik sil wolris sjen wat ik doch. Fan 'e flinters haw ik nochal wat wurk hân om't ik de status hieltyd kontrolearje moast (it blykt dat se dy op 'e Ingelske Wikipedy foar ynsekten mar hiel út en troch werjouwe, dat ik moast oars sykje). Mar dat hoecht by de fûgels net, dêr kin ik gewoan rjocht ta rjocht oan de statustekst ferfange troch sa'n plaatsje. Miskien kin fyftich stiks deis dwaan, dan is de put mei likernôch in moanne ek berêden. En dan hâldt ik ûnderwilens noch wat tiid oer foar oare dignen. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 9 jul 2026, 19.31 (CEST) ga3c71z5olx4pz61owkspbzii64qhml 1234503 1234500 2026-07-09T20:23:25Z RomkeHoekstra 10582 1234503 wikitext text/x-wiki == IUCN-skema == {{Ping|RomkeHoekstra}} Jo sille wol sjoen hawwe dat ik de ôfrûne dagen hieltyd mei dy IUCN-skema's oan 'e gong wie. Ik haw no alle sûchdieren, ynsekten, fisken, kwabben, wjirmen ensfh. dien, en ek alle ûndersoarten. De iennichste artikels dêr't de nije skema's (foar it meastepart) noch yn ûntbrekke binne artikels oer fûgelsoarten. Dêr binne, sa kinne jo yn dizze kategory sjen, 1661 fan. No haw ik alle artikels oer fûgels dy't ik sels skreaun haw al dien, en jo hawwe de lêste wiken ek hieltyd de skema's yn jo nije artikels ynfoege, dus litte we sizze dat der noch sa'n 1600 artikels oer binne dêr't se misse. Ik moat earlik sizze, dat oantal dêr hik ik wat tsjinoan. No wol ik jo gjin wurk oplizze, mar as we dit mei syn twaen oanpakten, hiene we elk "mar" 800 siden fuort te wurkjen. Of sizze jo fan: it is my wol goed, lit it earst mar sa't it is? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 9 jul 2026, 15.55 (CEST) :{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk}} Ik bin de lêste tiid ek wat mei de stobbes oan 'e gong, want dat driuwt fyn ik mear. Ik bin wat skrokken fan it grutte tal stobbes, dy't dêrby faak ek noch ferâldere binne. Dat is gjin reklame foar wikipedy, dus ik tocht lit my dêr ek mar eefkes mei te set gean. Ik gean fansels wol fierder mei de fûgels, mar ik ferdiel it op it stuit wat, it wurk moat ek net te iensidich wurde no? Dy IUCN-skema's wol ik wol dwaan, mar it hoecht om my net yn ien kear.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 9 jul 2026, 16.18 (CEST) ::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, dêr hawwe jo ek in punt. It is moai dat der wat mei dy stobben bart. Oer it algemien is dat myn wurk net, mar it is prachtich dat in oare meidogger dat oppakt. Dat der sa'n soad fan dy stobben binne, dat is ek foar in part de reden dat ik lêsten sa hurd op 'e rem trape haw doe't der hjir ien mei in bot oan 'e gong woe dy't trije stobben deis oanmeitsje soe. Dêr hawwe wy gjin ferlet fan, nei myn miening. ::Noch even oer de IUCN-skema's. Der wie lêsten mei dy diskusje op 'e oerlisside oer de net-funksjonele keppelings fan geografyske koördinaten ien (oft jo it no wiene of Kneppelfreed, dêr wol ik ôf wêze) dy sei dat sokke keppelings (as se it dogge) de Wikipedy der folle profesjoneler útsjen litte. Ik wit eins net oft ik it dêr no mei iens bin, want ik soe dy dingen sels net misse wol 'k leauwe, mar goed, der binne mear minsken as iksels en we hoege der ek net allegearre itselde oer te tinken. Mar dy IUCN-skema's, dêrfan fyn ik wól dat de Wikipedy (of alteast de artikels oer bisten) der folle profesjoneler troch útsjocht. En dat komt op jo konto, want ik leau net dat ik ea út mysels op it idee kommen wie om dêr in Frysktalige ferzje fan te meitsjen. Ik haw allinne mar in bytsje op jo idee fuortborduere. Dus eare wa't eare takomt, woe ik mar sizze. ::Wat it ynfieren fan dy skema's by de fûgels oangiet, ik sil wolris sjen wat ik doch. Fan 'e flinters haw ik nochal wat wurk hân om't ik de status hieltyd kontrolearje moast (it blykt dat se dy op 'e Ingelske Wikipedy foar ynsekten mar hiel út en troch werjouwe, dat ik moast oars sykje). Mar dat hoecht by de fûgels net, dêr kin ik gewoan rjocht ta rjocht oan de statustekst ferfange troch sa'n plaatsje. Miskien kin fyftich stiks deis dwaan, dan is de put mei likernôch in moanne ek berêden. En dan hâldt ik ûnderwilens noch wat tiid oer foar oare dignen. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 9 jul 2026, 19.31 (CEST) :::{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk} Bêst genôch. Ik pak ek wol wat op. Mar ik wol net oeren mei itselde wurk dwaande wêze. In bytsje fariaasje hâldt it foar my leuk. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 9 jul 2026, 22.23 (CEST) bavd7aym7dphfvnu4blmzv4w2xm33cy 1234504 1234503 2026-07-09T20:23:56Z RomkeHoekstra 10582 1234504 wikitext text/x-wiki == IUCN-skema == {{Ping|RomkeHoekstra}} Jo sille wol sjoen hawwe dat ik de ôfrûne dagen hieltyd mei dy IUCN-skema's oan 'e gong wie. Ik haw no alle sûchdieren, ynsekten, fisken, kwabben, wjirmen ensfh. dien, en ek alle ûndersoarten. De iennichste artikels dêr't de nije skema's (foar it meastepart) noch yn ûntbrekke binne artikels oer fûgelsoarten. Dêr binne, sa kinne jo yn dizze kategory sjen, 1661 fan. No haw ik alle artikels oer fûgels dy't ik sels skreaun haw al dien, en jo hawwe de lêste wiken ek hieltyd de skema's yn jo nije artikels ynfoege, dus litte we sizze dat der noch sa'n 1600 artikels oer binne dêr't se misse. Ik moat earlik sizze, dat oantal dêr hik ik wat tsjinoan. No wol ik jo gjin wurk oplizze, mar as we dit mei syn twaen oanpakten, hiene we elk "mar" 800 siden fuort te wurkjen. Of sizze jo fan: it is my wol goed, lit it earst mar sa't it is? [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 9 jul 2026, 15.55 (CEST) :{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk}} Ik bin de lêste tiid ek wat mei de stobbes oan 'e gong, want dat driuwt fyn ik mear. Ik bin wat skrokken fan it grutte tal stobbes, dy't dêrby faak ek noch ferâldere binne. Dat is gjin reklame foar wikipedy, dus ik tocht lit my dêr ek mar eefkes mei te set gean. Ik gean fansels wol fierder mei de fûgels, mar ik ferdiel it op it stuit wat, it wurk moat ek net te iensidich wurde no? Dy IUCN-skema's wol ik wol dwaan, mar it hoecht om my net yn ien kear.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 9 jul 2026, 16.18 (CEST) ::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, dêr hawwe jo ek in punt. It is moai dat der wat mei dy stobben bart. Oer it algemien is dat myn wurk net, mar it is prachtich dat in oare meidogger dat oppakt. Dat der sa'n soad fan dy stobben binne, dat is ek foar in part de reden dat ik lêsten sa hurd op 'e rem trape haw doe't der hjir ien mei in bot oan 'e gong woe dy't trije stobben deis oanmeitsje soe. Dêr hawwe wy gjin ferlet fan, nei myn miening. ::Noch even oer de IUCN-skema's. Der wie lêsten mei dy diskusje op 'e oerlisside oer de net-funksjonele keppelings fan geografyske koördinaten ien (oft jo it no wiene of Kneppelfreed, dêr wol ik ôf wêze) dy sei dat sokke keppelings (as se it dogge) de Wikipedy der folle profesjoneler útsjen litte. Ik wit eins net oft ik it dêr no mei iens bin, want ik soe dy dingen sels net misse wol 'k leauwe, mar goed, der binne mear minsken as iksels en we hoege der ek net allegearre itselde oer te tinken. Mar dy IUCN-skema's, dêrfan fyn ik wól dat de Wikipedy (of alteast de artikels oer bisten) der folle profesjoneler troch útsjocht. En dat komt op jo konto, want ik leau net dat ik ea út mysels op it idee kommen wie om dêr in Frysktalige ferzje fan te meitsjen. Ik haw allinne mar in bytsje op jo idee fuortborduere. Dus eare wa't eare takomt, woe ik mar sizze. ::Wat it ynfieren fan dy skema's by de fûgels oangiet, ik sil wolris sjen wat ik doch. Fan 'e flinters haw ik nochal wat wurk hân om't ik de status hieltyd kontrolearje moast (it blykt dat se dy op 'e Ingelske Wikipedy foar ynsekten mar hiel út en troch werjouwe, dat ik moast oars sykje). Mar dat hoecht by de fûgels net, dêr kin ik gewoan rjocht ta rjocht oan de statustekst ferfange troch sa'n plaatsje. Miskien kin fyftich stiks deis dwaan, dan is de put mei likernôch in moanne ek berêden. En dan hâldt ik ûnderwilens noch wat tiid oer foar oare dignen. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 9 jul 2026, 19.31 (CEST) :::{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk}} Bêst genôch. Ik pak ek wol wat op. Mar ik wol net oeren mei itselde wurk dwaande wêze. In bytsje fariaasje hâldt it foar my leuk. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 9 jul 2026, 22.23 (CEST) lr2ppvji3fg9fhslzk8afmdvktnahvc 0 192897 1234471 2026-07-09T14:50:44Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = swartkopmies |Ofbyld = [[Ofbyld:Sumpfmeise im Geo-Naturpark Bergstraße-Odenwald.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Poecile palustris.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[grize miezen]] (''Poecile'') |Wittenskiplike namme=''Poecile palustris..." 1234471 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = swartkopmies |Ofbyld = [[Ofbyld:Sumpfmeise im Geo-Naturpark Bergstraße-Odenwald.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Poecile palustris.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[grize miezen]] (''Poecile'') |Wittenskiplike namme=''Poecile palustris'' |Beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[File:Poecile palustris distribution map.png|center|250px]]{{Color box|green}} [[stânfûgel]] }} De '''swarkopmies''' (''Poecile palustris'', synonym: ''Parus palustris'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miesfûgels]](''Paridae''). == Skaaimerken == De fûgel hat likernôch it formaat fan in [[blaumies]] en liket wat uterlik oanbelanget in hiel soad op 'e [[reidmies]] (''Poecile montanus''), mar de sang is dúdlik oars. De twa soarten wurde dêrom as twillingsoarten beskôge. By de swartkopmies ûntbrekt de ljochte baan op de earmpinnen. Hy hat in glânzgjende kap en in lytsere swarte slabbe op 'e kiel. De ûnderkant is griiswyt. De fûgel hat in swarte snaffel en blaugrize poaten. Foar it ûnderskied mei de reidmies is it lûd belangryk. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferliking swartkopmies en reidmies.</div> <gallery mode="packed" heights="200px" style="margin: 0; padding: 0;"> Sumpfmeise1.jpg|Swartkopmies Poecile montanus kleinschmidti 2 (cropped).jpg|Reidmies. </gallery> </div> == Fersprieding en habitat == De swartkopmies komt yn it grutste part fan Jeropa it hiele jier foar, útsein [[Ierlân]], [[Yslân]], Noard-[[Skandinaavje]], [[Spanje]] en [[Portegal]]. Swartkopmiezen libje yn leafbosken en mingde bosken, parken en gruttere tunen mei genôch beammen en strûken. It tal briedpearkes yn Nederlân yn 'e perioade 2018-2020 bedroech 14.000-17.000, wylst it oantal oerwinterjende swartkopmiezen op 40.000 oant 50.000 rûsd wurdt. Sûnt 1984 is der yn Nederlân in groei fan 'e populaasje. Yn [[Fryslân]] briedt it fûgeltsje fral yn it súdeasten fan 'e provinsje en yn [[Gaasterlân]]. De swartkopmies wurdt ferdield yn tsien [[ûndersoarte]]n: * ''P. p. dresseri'': [[Wales]], sintraal en súdlik [[Ingelân]] en westlik [[Frankryk]]. * ''P. p. palustris'': fan [[Skandinaavje]] oant it noardlik [[Ibearysk Skiereilân]], eastlik oant [[Poalen]], de [[Balkan]] en [[Grikelân]]. * ''P. p. italicus'': [[Frankryk|Frânske]] [[Alpen]], [[Itaalje]] en [[Sisylje]]. * ''P. p. stagnatilis'': fan eastlik Jeropa oant it súdlike [[Oeral]]gebiet en noardwestlik [[Turkije]]. * ''P. p. kabardensis'': de [[Kaukasus]] en noardeastlik Turkije. * ''P. p. brevirostris'': it súdlike diel fan Sintraal- en súdeastlik [[Sibearje]], noardlik [[Mongoalje]], [[Mantsjoerije]], [[Liaoning]] en uterst noardlik [[Koreä]]. * ''P. p. ernsti'': [[Sachalin]]. * ''P. p. hensoni'': de súdlike [[Koerilen]] en noardlik [[Japan]]. * ''P. p. jeholicus'': noardlik Hebei en noardlik Koreä. * ''P. p. hellmayri'': eastlik Sina en súdlik Koreä. == Hâlden en dragen == Yn 'e maitiid en iere simmer bestiet it iten benammen út ynsekten, ynsektelarven, spinnen en oare lytse bistkes. Yn 'e lette neisimmer stiet der ek sied op it menu. Se lizze somtiden sels in foarried sied oan tusken beamkoarsten. It is ek in regelmjittige besiker fan foertafels. [[Ofbyld:Barátcinege fészke 2011 Pilisszentiván.jpg|thumb|left|Aaikes.]] De nêsten wurde boud yn beamholtes of oare natuerlike holtes of yn nêstkasten. It lechsel bestiet út seis oant njoggen wite aaien mei in pear brune plakjes. De briedtiid duorret likernôch 13 dagen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der wurdt oannommen dat de oantallen ôfnimme, mar net sa slim dat de fûgel as bedrige wurdt beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern''). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op tusken de 13,6 en 24,2 miljoen folwoeksen fûgels. De tebekgong fan 'e soarte wurdt ferklearre troch feroarings yn syn libbensomjouwing. De swartkopmies hat relatyf grutte territoaria, wat him kwetsber makket as it lânskip mear fragmintearre rekket. Om't de soarte sa honkfêst is, wurde lijerige populaasjes ek net oanfolle fanút oare gebieten. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Poecile%20palustris Birdlife] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kuifmees Fûgelbeskerming, oproppen 9 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/martit2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 9 july 2026. ] * [https://ebird.org/species/martit2/NL eBird, oproppen 9 july 2026.] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/glanskop Fûgelbeskerming, oproppen 9 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Poecile palustris}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Grize mies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]] 4yf7u0p9cbzjqqwncwugpwybgpq2xuj 1234491 1234471 2026-07-09T17:40:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 de '' foar kursyf sit al yn 'e ynfoboks ynboud en is dus net nedich by it lemma wittenskiplike namme 1234491 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = swartkopmies |Ofbyld = [[Ofbyld:Sumpfmeise im Geo-Naturpark Bergstraße-Odenwald.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Poecile palustris.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[grize miezen]] (''Poecile'') |Wittenskiplike namme=Poecile palustris |Beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[File:Poecile palustris distribution map.png|center|250px]]{{Color box|green}} [[stânfûgel]] }} De '''swarkopmies''' (''Poecile palustris'', [[synonym (taksonomy)|synonym]]: ''Parus palustris'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miesfûgels]](''Paridae''). == Skaaimerken == De fûgel hat likernôch it formaat fan in [[blaumies]] en liket wat uterlik oanbelanget in hiel soad op 'e [[reidmies]] (''Poecile montanus''), mar de sang is dúdlik oars. De twa soarten wurde dêrom as twillingsoarten beskôge. By de swartkopmies ûntbrekt de ljochte baan op de earmpinnen. Hy hat in glânzgjende kap en in lytsere swarte slabbe op 'e kiel. De ûnderkant is griiswyt. De fûgel hat in swarte snaffel en blaugrize poaten. Foar it ûnderskied mei de reidmies is it lûd belangryk. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferliking swartkopmies en reidmies.</div> <gallery mode="packed" heights="200px" style="margin: 0; padding: 0;"> Sumpfmeise1.jpg|Swartkopmies Poecile montanus kleinschmidti 2 (cropped).jpg|Reidmies. </gallery> </div> == Fersprieding en habitat == De swartkopmies komt yn it grutste part fan Jeropa it hiele jier foar, útsein [[Ierlân]], [[Yslân]], Noard-[[Skandinaavje]], [[Spanje]] en [[Portegal]]. Swartkopmiezen libje yn leafbosken en mingde bosken, parken en gruttere tunen mei genôch beammen en strûken. It tal briedpearkes yn Nederlân yn 'e perioade 2018-2020 bedroech 14.000-17.000, wylst it oantal oerwinterjende swartkopmiezen op 40.000 oant 50.000 rûsd wurdt. Sûnt 1984 is der yn Nederlân in groei fan 'e populaasje. Yn [[Fryslân]] briedt it fûgeltsje fral yn it súdeasten fan 'e provinsje en yn [[Gaasterlân]]. De swartkopmies wurdt ferdield yn tsien [[ûndersoarte]]n: * ''P. p. dresseri'': [[Wales]], sintraal en súdlik [[Ingelân]] en westlik [[Frankryk]]. * ''P. p. palustris'': fan [[Skandinaavje]] oant it noardlik [[Ibearysk Skiereilân]], eastlik oant [[Poalen]], de [[Balkan]] en [[Grikelân]]. * ''P. p. italicus'': [[Frankryk|Frânske]] [[Alpen]], [[Itaalje]] en [[Sisylje]]. * ''P. p. stagnatilis'': fan eastlik Jeropa oant it súdlike [[Oeral]]gebiet en noardwestlik [[Turkije]]. * ''P. p. kabardensis'': de [[Kaukasus]] en noardeastlik Turkije. * ''P. p. brevirostris'': it súdlike diel fan Sintraal- en súdeastlik [[Sibearje]], noardlik [[Mongoalje]], [[Mantsjoerije]], [[Liaoning]] en uterst noardlik [[Koreä]]. * ''P. p. ernsti'': [[Sachalin]]. * ''P. p. hensoni'': de súdlike [[Koerilen]] en noardlik [[Japan]]. * ''P. p. jeholicus'': noardlik Hebei en noardlik Koreä. * ''P. p. hellmayri'': eastlik Sina en súdlik Koreä. == Hâlden en dragen == Yn 'e maitiid en iere simmer bestiet it iten benammen út ynsekten, ynsektelarven, spinnen en oare lytse bistkes. Yn 'e lette neisimmer stiet der ek sied op it menu. Se lizze somtiden sels in foarried sied oan tusken beamkoarsten. It is ek in regelmjittige besiker fan foertafels. [[Ofbyld:Barátcinege fészke 2011 Pilisszentiván.jpg|thumb|left|Aaikes.]] De nêsten wurde boud yn beamholtes of oare natuerlike holtes of yn nêstkasten. It lechsel bestiet út seis oant njoggen wite aaien mei in pear brune plakjes. De briedtiid duorret likernôch 13 dagen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der wurdt oannommen dat de oantallen ôfnimme, mar net sa slim dat de fûgel as bedrige wurdt beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern''). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op tusken de 13,6 en 24,2 miljoen folwoeksen fûgels. De tebekgong fan 'e soarte wurdt ferklearre troch feroarings yn syn libbensomjouwing. De swartkopmies hat relatyf grutte territoaria, wat him kwetsber makket as it lânskip mear fragmintearre rekket. Om't de soarte sa honkfêst is, wurde lijerige populaasjes ek net oanfolle fanút oare gebieten. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Poecile%20palustris Birdlife] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kuifmees Fûgelbeskerming, oproppen 9 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/martit2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 9 july 2026. ] * [https://ebird.org/species/martit2/NL eBird, oproppen 9 july 2026.] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/glanskop Fûgelbeskerming, oproppen 9 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Poecile palustris}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Grize mies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]] gk5y1lfl7isubr10qfgf5s45haa1gyz 1234492 1234491 2026-07-09T17:43:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1234492 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = swartkopmies |Ofbyld = [[Ofbyld:Sumpfmeise im Geo-Naturpark Bergstraße-Odenwald.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Poecile palustris.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[grize miezen]] (''Poecile'') |Wittenskiplike namme=Poecile palustris |Beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[File:Poecile palustris distribution map.png|center|250px]]{{Color box|green}} [[stânfûgel]] }} De '''swarkopmies''' (''Poecile palustris'', [[synonym (taksonomy)|synonym]]: ''Parus palustris'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miesfûgels]](''Paridae''). == Skaaimerken == De fûgel hat likernôch it formaat fan in [[blaumies]] en liket wat uterlik oanbelanget in hiel soad op 'e [[reidmies]] (''Poecile montanus''), mar de sang is dúdlik oars. De twa soarten wurde dêrom as twillingsoarten beskôge. By de swartkopmies ûntbrekt de ljochte baan op de earmpinnen. Hy hat in glânzgjende kap en in lytsere swarte slabbe op 'e kiel. De ûnderkant is griiswyt. De fûgel hat in swarte snaffel en blaugrize poaten. Foar it ûnderskied mei de reidmies is it lûd belangryk. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferliking swartkopmies en reidmies.</div> <gallery mode="packed" heights="200px" style="margin: 0; padding: 0;"> Sumpfmeise1.jpg|Swartkopmies Poecile montanus kleinschmidti 2 (cropped).jpg|Reidmies. </gallery> </div> == Fersprieding en habitat == De swartkopmies komt yn it grutste part fan Jeropa it hiele jier foar, útsein [[Ierlân]], [[Yslân]], Noard-[[Skandinaavje]], [[Spanje]] en [[Portegal]]. Swartkopmiezen libje yn leafbosken en mingde bosken, parken en gruttere tunen mei genôch beammen en strûken. It tal briedpearkes yn Nederlân yn 'e perioade 2018-2020 bedroech 14.000-17.000, wylst it oantal oerwinterjende swartkopmiezen op 40.000 oant 50.000 rûsd wurdt. Sûnt 1984 is der yn Nederlân in groei fan 'e populaasje. Yn [[Fryslân]] briedt it fûgeltsje fral yn it súdeasten fan 'e provinsje en yn [[Gaasterlân]]. De swartkopmies wurdt ferdield yn tsien [[ûndersoarte]]n: * ''P. p. dresseri'': [[Wales]], sintraal en súdlik [[Ingelân]] en westlik [[Frankryk]]. * ''P. p. palustris'': fan [[Skandinaavje]] oant it noardlik [[Ibearysk Skiereilân]], eastlik oant [[Poalen]], de [[Balkan]] en [[Grikelân]]. * ''P. p. italicus'': [[Frankryk|Frânske]] [[Alpen]], [[Itaalje]] en [[Sisylje]]. * ''P. p. stagnatilis'': fan eastlik Jeropa oant it súdlike [[Oeral]]gebiet en noardwestlik [[Turkije]]. * ''P. p. kabardensis'': de [[Kaukasus]] en noardeastlik Turkije. * ''P. p. brevirostris'': it súdlike diel fan Sintraal- en súdeastlik [[Sibearje]], noardlik [[Mongoalje]], [[Mantsjoerije]], [[Liaoning]] en uterst noardlik [[Koreä]]. * ''P. p. ernsti'': [[Sachalin]]. * ''P. p. hensoni'': de súdlike [[Koerilen]] en noardlik [[Japan]]. * ''P. p. jeholicus'': noardlik Hebei en noardlik Koreä. * ''P. p. hellmayri'': eastlik Sina en súdlik Koreä. == Hâlden en dragen == Yn 'e maitiid en iere simmer bestiet it iten benammen út ynsekten, ynsektelarven, spinnen en oare lytse bistkes. Yn 'e lette neisimmer stiet der ek sied op it menu. Se lizze somtiden sels in foarried sied oan tusken beamkoarsten. It is ek in regelmjittige besiker fan foertafels. [[Ofbyld:Barátcinege fészke 2011 Pilisszentiván.jpg|thumb|left|Aaikes.]] De nêsten wurde boud yn beamholtes of oare natuerlike holtes of yn nêstkasten. It lechsel bestiet út seis oant njoggen wite aaien mei in pear brune plakjes. De briedtiid duorret likernôch 13 dagen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der wurdt oannommen dat de oantallen ôfnimme, mar net sa slim dat de fûgel as bedrige wurdt beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern''). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op tusken de 13,6 en 24,2 miljoen folwoeksen fûgels. De tebekgong fan 'e soarte wurdt ferklearre troch feroarings yn syn libbensomjouwing. De swartkopmies hat relatyf grutte territoaria, wat him kwetsber makket as it lânskip mear fragmintearre rekket. Om't de soarte sa honkfêst is, wurde lijerige populaasjes ek net oanfolle fanút oare gebieten. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/marsh-tit-poecile-palustris Birdlife] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kuifmees Fûgelbeskerming, oproppen 9 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/martit2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 9 july 2026. ] * [https://ebird.org/species/martit2/NL eBird, oproppen 9 july 2026.] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/glanskop Fûgelbeskerming, oproppen 9 july 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Poecile palustris}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Grize mies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] fgfo1ujnqj8v5rmxitxvi9e0djz6xkl 0 192898 1234472 2026-07-09T14:51:08Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Swartkopmies]] 1234472 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Swartkopmies]] jgoxibfrjn60la0n0fovtz5h23700g8 0 192899 1234473 2026-07-09T14:51:34Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Swartkopmies]] 1234473 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Swartkopmies]] jgoxibfrjn60la0n0fovtz5h23700g8 14 192900 1234474 2026-07-09T14:54:03Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Poecile|Grize mies}} [[Kategory:Miesfûgel]] [[Kategory:Fûgelskaai]]" 1234474 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Poecile|Grize mies}} [[Kategory:Miesfûgel]] [[Kategory:Fûgelskaai]] buprxznwf8k61c4j2vj1kq0wm91ki4r 0 192901 1234478 2026-07-09T15:57:02Z Drewes 2754 wurk 1234478 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = FridaVogels2026.jpg | ôfbyldingstekst = Frida Vogels yn 2026 | ôfbyldingsbreedte = | oar pseudonym = | echte namme = | nasjonaliteit = | berne = [[9 jannewaris]] [[1930]] | berteplak = [[Soest]] | stoarn = [[6 july]] [[2026]] (96 jier) | stjerplak = [[Bologna]], [[Itaalje]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | taal = [[Nederlânsk]] | sjenre = Romans, poëzy, deiboeken, oersettingen | perioade = | streaming = | tema's = | bekendste wurk(en) = ''De harde kern'', trilogy | útjouwer = Van Oorschot | prizen = Libris Literatuer Priis (''De harde kern 2''; 1994) | jierren aktyf = | webside = }} '''Frida Vogels''' ([[Soest]], [[9 jannewaris]] [[1930]] – [[Bologna]], [[6 july]] [[2026]] <ref name="nieuws-96">{{Citeer web |url=https://nieuws.nl/algemeen/frida-vogels-96-schrijfster-van-de-harde-kern-overleden-hVyIbK |titel=Frida Vogels (96), schrijfster van De harde kern, overleden |datum=2026-07-07 |website=Nieuws.nl |bezochtdatum=2026-07-07}}</ref>) wie in Nederlânske [[skriuwster]], [[dichter]] en [[oersetter]]. Se sette wurk oer fan Italiaanske auteurs, bygelyks [[Salvatore Satta]], [[Primo Levi]], [[Giééo Debenedetti]] en [[Cesare Pavese]]. == Bibliografy == * 1992 - ''De harde kern 1'' (befettet: ''Kanker'' en ''De naakte waarheid'') * 1993 - ''De harde kern 2'' (befettet: ''Met zijn drieën'') * 1994 - ''De harde kern 3'' (befettet: ''Gedichten'') * 2005 - ''Dagboek 1954 - 1957'' * 2006 - ''Dagboek 1958 - 1959'' * 2006 - ''Dagboek 1960 - 1961'' * 2007 - ''Dagboek 1962 - 1963'' * 2008 - ''Dagboek 1964 - 1965'' * 2009 - ''Dagboek 1966 - 1967'' * 2010 - ''Dagboek 1968 - 1969'' * 2011 - ''Tante Lucietta'' * 2011 - ''Dagboek 1970 - 1971'' * 2012 - ''Dagboek 1972 - 1973'' * 2013 - ''Dagboek 1974 - 1976'' * 2014 - ''Dagboek 1977 - 1978'' * 2015 - ''San Pietro in Montorio'' (gedicht, bibliofile útjefte) * 2020 - ''De vader van Artenio'' * 2024 - ''In den Vreemde. Kronieken'' == Eksterne keppeling == * [https://www.vanoorschot.nl/writers/frida-vogels/ Frida Vogels] by Utjouwerij Van Oorschot {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Vogels, Frida}} [[Kategory:Nederlânsk skriuwer]] [[Kategory:Nederlânsk dichter]] [[Kategory:Nederlânsk oersetter]] [[Kategory:Persoan berne yn 1930]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2026]] 3m9fuwzb6sqmx4cddh9yrl8x4ct4wg5 1234482 1234478 2026-07-09T16:30:04Z Drewes 2754 wurk 1234482 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = FridaVogels2026.jpg | ôfbyldingstekst = Frida Vogels yn 2026 | ôfbyldingsbreedte = | oar pseudonym = | echte namme = | nasjonaliteit = | berne = [[9 jannewaris]] [[1930]] | berteplak = [[Soest]] | stoarn = [[6 july]] [[2026]] (96 jier) | stjerplak = [[Bologna]], [[Itaalje]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | taal = [[Nederlânsk]] | sjenre = [[Romans]], [[poëzy]], [[deiboek]]en, oersettingen | perioade = | streaming = | tema's = | bekendste wurk(en) = ''De harde kern'', trilogy | útjouwer = Van Oorschot | prizen = Libris Literatuer Priis (''De harde kern 2''; 1994) | jierren aktyf = | webside = }} '''Frida Vogels''' ([[Soest]], [[9 jannewaris]] [[1930]] – [[Bologna]], [[6 july]] [[2026]] <ref name="nieuws-96">{{Citeer web |url=https://nieuws.nl/algemeen/frida-vogels-96-schrijfster-van-de-harde-kern-overleden-hVyIbK |titel=Frida Vogels (96), schrijfster van De harde kern, overleden |datum=2026-07-07 |website=Nieuws.nl |bezochtdatum=2026-07-07}}</ref>) wie in Nederlânske [[skriuwster]], [[dichter]] en [[oersetter]]. Se sette wurk oer fan Italiaanske auteurs, bygelyks [[Salvatore Satta]], [[Primo Levi]], [[Giééo Debenedetti]] en [[Cesare Pavese]]. == Biografy == ===Komôf=== Vogels wie in dochter fan ir. Frederik Christiaan Matthias Vogels (1903-1971), ûnder oaren direkteur fan de Telefoantsjinst te Amsterdam, en syn earste frou Cornelia Adriana Johanna Druyvesteyn (1907-1957), lid fan de Haarlimske regintefamylje Druyvesteyn, mei wa't er tusken 1928 en 1935 troud wie en hokker houlik troch skieding ûntbûn waard. Vogels wie troud mei in Italiaan en wenne, wurke en ferstoar yn de Italiaanske stêd [[Bologna]]. <ref name="nieuws-96" /><ref>{{Citeer web |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/niet-meer-onzichtbaar~b805e5bc/ |auteur=Arjan Peters |titel=Niet meer onzichtbaar (Ynterview mei Frida Vogels) |werk=[[de Volkskrant]] |toegang=beperkt |datum=30 maaie 2008 |bezochtdatum=2026-07-08}}</ref> ===Letterkundige karriêre=== Vogels is de auteur fan it trijedielige boek De hurde kern, wêrfan't it tredde diel út poëzy bestiet. Yn 1994 waard har foar it twadde part fan dat wurk de [[Libris Literatuer Priis ]]takend. Har wurk hat in sterk autobiografysk karakter. Yn maaie 2005 publisearre se it earste part fan har ''Dagboeken'', dêr't alve dielen fan ferskynd binne. Se hold sûnt de jierren 1950 in deiboek by. De skriuwster ferskynde net yn de media en ferkeas de Libris Literatuer Priis net sels yn ûntfangst te nimmen. Der waarden komselden ôfbyldingen fan har publisearre. Al har eigen wurk ferskynde by [[útjouwerij Van Oorschot]]. Vogels wie in freon fan ûnder oaren kollega-skriuwer [[J.J. Voskuil]], dy't model stie foar it personaazje fan har âlde freon Jacob yn ''De harde kern''. Oarsom spilet Vogels ek in rol yn it wurk fan Voskuil: se wie de ynspiraasje foar it personaazje Henriëtte Fagel yn Voskuil syn wurken ''Bij nader inzien'', ''Het Bureau'' en ''Binnen de huid''. Har ''Dagboek 1977-1978'' is it lêste part fan har deiboeken dat yn har libben ferskynd is. == Bibliografy == * 1992 - ''De harde kern 1'' (befettet: ''Kanker'' en ''De naakte waarheid'') * 1993 - ''De harde kern 2'' (befettet: ''Met zijn drieën'') * 1994 - ''De harde kern 3'' (befettet: ''Gedichten'') * 2005 - ''Dagboek 1954 - 1957'' * 2006 - ''Dagboek 1958 - 1959'' * 2006 - ''Dagboek 1960 - 1961'' * 2007 - ''Dagboek 1962 - 1963'' * 2008 - ''Dagboek 1964 - 1965'' * 2009 - ''Dagboek 1966 - 1967'' * 2010 - ''Dagboek 1968 - 1969'' * 2011 - ''Tante Lucietta'' * 2011 - ''Dagboek 1970 - 1971'' * 2012 - ''Dagboek 1972 - 1973'' * 2013 - ''Dagboek 1974 - 1976'' * 2014 - ''Dagboek 1977 - 1978'' * 2015 - ''San Pietro in Montorio'' (gedicht, bibliofile útjefte) * 2020 - ''De vader van Artenio'' * 2024 - ''In den Vreemde. Kronieken'' == Eksterne keppeling == * [https://www.vanoorschot.nl/writers/frida-vogels/ Frida Vogels] by Utjouwerij Van Oorschot {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Vogels, Frida}} [[Kategory:Nederlânsk skriuwer]] [[Kategory:Nederlânsk dichter]] [[Kategory:Nederlânsk oersetter]] [[Kategory:Persoan berne yn 1930]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2026]] 45awrmss10x5tz4nj79r13vp0c0bype 1234494 1234482 2026-07-09T17:53:39Z Drewes 2754 1234494 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = FridaVogels2026.jpg | ôfbyldingstekst = Frida Vogels yn 2026 | ôfbyldingsbreedte = | oar pseudonym = | echte namme = | nasjonaliteit = | berne = [[9 jannewaris]] [[1930]] | berteplak = [[Soest]] | stoarn = [[6 july]] [[2026]] (96 jier) | stjerplak = [[Bologna]], [[Itaalje]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | taal = [[Nederlânsk]] | sjenre = [[Romans]], [[poëzy]], [[deiboek]]en, oersettingen | perioade = | streaming = | tema's = | bekendste wurk(en) = ''De harde kern'', trilogy | útjouwer = Van Oorschot | prizen = Libris Literatuer Priis (''De harde kern 2''; 1994) | jierren aktyf = | webside = }} '''Frida Vogels''' ([[Soest]], [[9 jannewaris]] [[1930]] – [[Bologna]], [[6 july]] [[2026]] <ref name="nieuws-96">{{Citeer web |url=https://nieuws.nl/algemeen/frida-vogels-96-schrijfster-van-de-harde-kern-overleden-hVyIbK |titel=Frida Vogels (96), schrijfster van De harde kern, overleden |datum=2026-07-07 |website=Nieuws.nl |bezochtdatum=2026-07-07}}</ref>) wie in Nederlânske [[skriuwster]], [[dichter]] en [[oersetter]]. Se sette wurk oer fan Italiaanske auteurs, bygelyks [[Salvatore Satta]], [[Primo Levi]], [[Giééo Debenedetti]] en [[Cesare Pavese]]. == Biografy == ===Komôf=== Vogels wie in dochter fan ir. Frederik Christiaan Matthias Vogels (1903-1971), ûnder oaren direkteur fan de Telefoantsjinst te Amsterdam, en syn earste frou Cornelia Adriana Johanna Druyvesteyn (1907-1957), lid fan de Haarlimske regintefamylje Druyvesteyn, mei wa't er tusken 1928 en 1935 troud wie en hokker houlik troch skieding ûntbûn waard. Vogels wie troud mei in Italiaan en wenne, wurke en ferstoar yn de Italiaanske stêd [[Bologna]]. <ref name="nieuws-96" /><ref>{{Citeer web |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/niet-meer-onzichtbaar~b805e5bc/ |auteur=Arjan Peters |titel=Niet meer onzichtbaar (Ynterview mei Frida Vogels) |werk=[[de Volkskrant]] |toegang=beperkt |datum=30 maaie 2008 |bezochtdatum=2026-07-08}}</ref> ===Letterkundige karriêre=== Vogels is de auteur fan it trijedielige boek De hurde kern, wêrfan't it tredde diel út poëzy bestiet. Yn 1994 waard har foar it twadde part fan dat wurk de [[Libris Literatuer Priis ]]takend. Har wurk hat in sterk autobiografysk karakter. Yn maaie 2005 publisearre se it earste part fan har ''Dagboeken'', dêr't alve dielen fan ferskynd binne. Se hold sûnt de jierren 1950 in deiboek by. De skriuwster ferskynde net yn de media en ferkeas de Libris Literatuer Priis net sels yn ûntfangst te nimmen. Der waarden komselden ôfbyldingen fan har publisearre. Al har eigen wurk ferskynde by [[útjouwerij Van Oorschot]]. Vogels wie in freon fan ûnder oaren kollega-skriuwer [[J.J. Voskuil]], dy't model stie foar it personaazje fan har âlde freon Jacob yn ''De harde kern''. Oarsom spilet Vogels ek in rol yn it wurk fan Voskuil: se wie de ynspiraasje foar it personaazje Henriëtte Fagel yn Voskuil syn wurken ''Bij nader inzien'', ''Het Bureau'' en ''Binnen de huid''. Fan de skriuwer [[Bert Weijde]] publisearre sy in kar fan syn neilitten wurk, mei as titel ''Onder het ijs''. Ek Weijde figurearret yn ''De harde kern, as Frans. Voskuil en Weijde komme beiden foar yn de publisearre dielen fan Frida Vogels' ''Dagboek''. Har ''Dagboek 1977-1978'' is it lêste part fan har deiboeken dat yn har libben ferskynd is. <ref>{{Citeer web |url=https://www.literairnederland.nl/recensie-frida-vogels-dagboek-1977-1978/ |titel=Boekhouding van verstreken tijd |auteur=Ingrid van der Graaf |website=Literair Nederland |datum=2015-03-27 |bezochtdatum=2026-07-07 |taal=nl}}</ref> == Bibliografy == * 1992 - ''De harde kern 1'' (befettet: ''Kanker'' en ''De naakte waarheid'') * 1993 - ''De harde kern 2'' (befettet: ''Met zijn drieën'') * 1994 - ''De harde kern 3'' (befettet: ''Gedichten'') * 2005 - ''Dagboek 1954 - 1957'' * 2006 - ''Dagboek 1958 - 1959'' * 2006 - ''Dagboek 1960 - 1961'' * 2007 - ''Dagboek 1962 - 1963'' * 2008 - ''Dagboek 1964 - 1965'' * 2009 - ''Dagboek 1966 - 1967'' * 2010 - ''Dagboek 1968 - 1969'' * 2011 - ''Tante Lucietta'' * 2011 - ''Dagboek 1970 - 1971'' * 2012 - ''Dagboek 1972 - 1973'' * 2013 - ''Dagboek 1974 - 1976'' * 2014 - ''Dagboek 1977 - 1978'' * 2015 - ''San Pietro in Montorio'' (gedicht, bibliofile útjefte) * 2020 - ''De vader van Artenio'' * 2024 - ''In den Vreemde. Kronieken'' == Eksterne keppeling == * [https://www.vanoorschot.nl/writers/frida-vogels/ Frida Vogels] by Utjouwerij Van Oorschot {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Vogels, Frida}} [[Kategory:Nederlânsk skriuwer]] [[Kategory:Nederlânsk dichter]] [[Kategory:Nederlânsk oersetter]] [[Kategory:Persoan berne yn 1930]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2026]] 6m5fah3od8hll3ecmoa0x46m3n4zxd2 1234495 1234494 2026-07-09T17:59:21Z Drewes 2754 namme folút 1234495 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = FridaVogels2026.jpg | ôfbyldingstekst = Frida Vogels yn 2026 | ôfbyldingsbreedte = | oar pseudonym = | echte namme = Frederika Christina Matthia Vogels | nasjonaliteit = | berne = [[9 jannewaris]] [[1930]] | berteplak = [[Soest]] | stoarn = [[6 july]] [[2026]] (96 jier) | stjerplak = [[Bologna]], [[Itaalje]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | taal = [[Nederlânsk]] | sjenre = [[Romans]], [[poëzy]], [[deiboek]]en, oersettingen | perioade = | streaming = | tema's = | bekendste wurk(en) = ''De harde kern'', trilogy | útjouwer = Van Oorschot | prizen = Libris Literatuer Priis (''De harde kern 2''; 1994) | jierren aktyf = | webside = }} '''Frida Vogels''' ([[Soest]], [[9 jannewaris]] [[1930]] – [[Bologna]], [[6 july]] [[2026]] <ref name="nieuws-96">{{Citeer web |url=https://nieuws.nl/algemeen/frida-vogels-96-schrijfster-van-de-harde-kern-overleden-hVyIbK |titel=Frida Vogels (96), schrijfster van De harde kern, overleden |datum=2026-07-07 |website=Nieuws.nl |bezochtdatum=2026-07-07}}</ref>) wie in Nederlânske [[skriuwster]], [[dichter]] en [[oersetter]]. Se sette wurk oer fan Italiaanske auteurs, bygelyks [[Salvatore Satta]], [[Primo Levi]], [[Giééo Debenedetti]] en [[Cesare Pavese]]. == Biografy == ===Komôf=== Vogels wie in dochter fan ir. Frederik Christiaan Matthias Vogels (1903-1971), ûnder oaren direkteur fan de Telefoantsjinst te Amsterdam, en syn earste frou Cornelia Adriana Johanna Druyvesteyn (1907-1957), lid fan de Haarlimske regintefamylje Druyvesteyn, mei wa't er tusken 1928 en 1935 troud wie en hokker houlik troch skieding ûntbûn waard. Vogels wie troud mei in Italiaan en wenne, wurke en ferstoar yn de Italiaanske stêd [[Bologna]]. <ref name="nieuws-96" /><ref>{{Citeer web |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/niet-meer-onzichtbaar~b805e5bc/ |auteur=Arjan Peters |titel=Niet meer onzichtbaar (Ynterview mei Frida Vogels) |werk=[[de Volkskrant]] |toegang=beperkt |datum=30 maaie 2008 |bezochtdatum=2026-07-08}}</ref> ===Letterkundige karriêre=== Vogels is de auteur fan it trijedielige boek De hurde kern, wêrfan't it tredde diel út poëzy bestiet. Yn 1994 waard har foar it twadde part fan dat wurk de [[Libris Literatuer Priis ]]takend. Har wurk hat in sterk autobiografysk karakter. Yn maaie 2005 publisearre se it earste part fan har ''Dagboeken'', dêr't alve dielen fan ferskynd binne. Se hold sûnt de jierren 1950 in deiboek by. De skriuwster ferskynde net yn de media en ferkeas de Libris Literatuer Priis net sels yn ûntfangst te nimmen. Der waarden komselden ôfbyldingen fan har publisearre. Al har eigen wurk ferskynde by [[útjouwerij Van Oorschot]]. Vogels wie in freon fan ûnder oaren kollega-skriuwer [[J.J. Voskuil]], dy't model stie foar it personaazje fan har âlde freon Jacob yn ''De harde kern''. Oarsom spilet Vogels ek in rol yn it wurk fan Voskuil: se wie de ynspiraasje foar it personaazje Henriëtte Fagel yn Voskuil syn wurken ''Bij nader inzien'', ''Het Bureau'' en ''Binnen de huid''. Fan de skriuwer [[Bert Weijde]] publisearre sy in kar fan syn neilitten wurk, mei as titel ''Onder het ijs''. Ek Weijde figurearret yn ''De harde kern, as Frans. Voskuil en Weijde komme beiden foar yn de publisearre dielen fan Frida Vogels' ''Dagboek''. Har ''Dagboek 1977-1978'' is it lêste part fan har deiboeken dat yn har libben ferskynd is. <ref>{{Citeer web |url=https://www.literairnederland.nl/recensie-frida-vogels-dagboek-1977-1978/ |titel=Boekhouding van verstreken tijd |auteur=Ingrid van der Graaf |website=Literair Nederland |datum=2015-03-27 |bezochtdatum=2026-07-07 |taal=nl}}</ref> == Bibliografy == * 1992 - ''De harde kern 1'' (befettet: ''Kanker'' en ''De naakte waarheid'') * 1993 - ''De harde kern 2'' (befettet: ''Met zijn drieën'') * 1994 - ''De harde kern 3'' (befettet: ''Gedichten'') * 2005 - ''Dagboek 1954 - 1957'' * 2006 - ''Dagboek 1958 - 1959'' * 2006 - ''Dagboek 1960 - 1961'' * 2007 - ''Dagboek 1962 - 1963'' * 2008 - ''Dagboek 1964 - 1965'' * 2009 - ''Dagboek 1966 - 1967'' * 2010 - ''Dagboek 1968 - 1969'' * 2011 - ''Tante Lucietta'' * 2011 - ''Dagboek 1970 - 1971'' * 2012 - ''Dagboek 1972 - 1973'' * 2013 - ''Dagboek 1974 - 1976'' * 2014 - ''Dagboek 1977 - 1978'' * 2015 - ''San Pietro in Montorio'' (gedicht, bibliofile útjefte) * 2020 - ''De vader van Artenio'' * 2024 - ''In den Vreemde. Kronieken'' == Eksterne keppeling == * [https://www.vanoorschot.nl/writers/frida-vogels/ Frida Vogels] by Utjouwerij Van Oorschot {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Vogels, Frida}} [[Kategory:Nederlânsk skriuwer]] [[Kategory:Nederlânsk dichter]] [[Kategory:Nederlânsk oersetter]] [[Kategory:Persoan berne yn 1930]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2026]] 5zuwayzam541ilx8wjcsogfaqjl2otc 0 192902 1234479 2026-07-09T16:03:05Z Drewes 2754 Ferwiist troch nei [[Ald Holdingastate]] 1234479 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ald Holdingastate]] ji3k2r6ecarqu5otp6eqhkxmmlf4gyn 14 192903 1234488 2026-07-09T17:34:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Kategory:Swartmies]] omneamd ta [[Kategory:Blokmies]]: sjoch oerlis by Blokmies 1234488 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Kategory:Blokmies]] 1k212z9unoev1bbgzp4krk75bzf991a 0 192904 1234501 2026-07-09T20:16:47Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Afrikaanske blaumies |Ofbyld = [[Ofbyld:Cyanistes teneriffae teneriffae 184052669.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[blaumiezen]] (''Cyanistes'') |Wittenskiplike namme= Cyanistes teneriffae |Beskriuwer, jier=[[René Primevère Lesson|Lesson]], 183..." 1234501 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Afrikaanske blaumies |Ofbyld = [[Ofbyld:Cyanistes teneriffae teneriffae 184052669.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[blaumiezen]] (''Cyanistes'') |Wittenskiplike namme= Cyanistes teneriffae |Beskriuwer, jier=[[René Primevère Lesson|Lesson]], 1831 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[File:Cyanistes teneriffae distribution map.png|center|250px]]{{Color box|green}} [[stânfûgel]] }} De '''Afrikaanske blaumies''' (''Cyanistes teneriffae'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e miesfûgels (''Paridae'') dy't libbet yn [[Noard-Afrika]] en op 'e [[Kanaryske Eilannen]]. De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] is nau besibbe oan 'e [[blaumies]] (''Cyanistes caeruleus'') en waard lang as in [[ûndersoarte]] dêrfan beskôge, mar wurdt no meastentiids as in aparte soarte behannele. De populaasje wurdt as net bedrige beskôge. == Skaaimerken == De Afrikaanske blaumies liket kwa foarm en fearrekleed op 'e blaumies, mar is wat lytser en donkerder. Hy hat in swart-blauwe, skerper ôfgrinzge kap, in griis-blauwe rêch sûnder griene tinten en in ultramarynkleurige wjuk. De populaasjes op 'e Kanaryske Eilannen misse ek de wite wjukbân, dy't sawol de blaumies as de Afrikaanske blaumies yn Noard-Afrika hawwe. De sang ferskilt ek; guon lûden soene tinke kinne oan 'e blokmies, oaren oan de túfmies. De ferskate ûndersoarten ferskille benammen troch de kleuring fan it fearrekleed en hoe dúdlik de tekeningen binne. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferliking Afrikaanske blaumies en blaumies.</div> <gallery mode="packed" heights="200px" style="margin: 0; padding: 0;"> Herrerillo canario - Cyanistes teneriffae hedwigii (8060610078).jpg|Afrikaanske blaumies Parus caeruleus1.jpg|Blaumies </gallery> </div> == Fersprieding en systematyk == De Afrikaanske blaumies is in [[stânfûgel]] yn Noard-Afrika fan [[Marokko]] oant Lybje en op 'e Kanaryske Eilannen. De soarte wurdt ferdield yn sân [[ûndersoarte]]n: * ''C. t. palmensis'' – [[La Palma]] op 'e westlike Kanaryske Eilannen * ''C. t. ombriosus'' – [[Hierro]] op 'e súdwestlike Kanaryske Eilannen * ''C. t. teneriffae'' – [[Gomera]] en [[Teneryf]] op 'e Kanaryske Eilannen * ''C. t. hedwigae'' – [[Gran Kanaria]] op 'e Kanaryske Eilannen * ''C. t. degener'' – de eastlike Kanaryske Eilannen ([[Fuerteventura]] en [[Lanzarote]]) * ''C. t. ultramarinus'' – noardwestlik Afrika (Marokko oant [[Tuneezje]]) en it eilân [[Pantelleria]] foar de kust fan súdlik [[Itaalje]] * ''C. t. cyrenaicae'' – [[Lybje]] Foarhinne waard de Afrikaanske blaumies as in ûndersoarte fan 'e blaumies (''Cyanistes caeruleus'') beskôge. Op basis fan [[morfology]], sang en genetyske gegevens wurdt de fûgel hjoed-de-dei as aparte soarte behannele. Ut fierdere [[DNA]]-stúdzjes hat bliken dien dat de Afrikaanske blaumies de Kanaryske Eilannen fanút Noard-Afrika yn trije aparte weagen kolonisearre hat. De populaasjes yn Lybje (''cyrenaicae'') en op it eilân La Palma (''palmensis'') foarmje resten fan in iere populaasje, de populaasjes op 'e sintrale eilannen (''ombriosus, teneriffae'' en ''hedwigae'') foarmje resten fan in twadde weach, en ''degener'' in tredde resinte ynvaazje fan ''ultramarinus''. Dizze resultaten yn kombinaasje mei morfologyske ferskillen binne brûkt as argumint om de Afrikaanske blaumies yn fjouwer aparte soarten op te dielen. Oare stúdzjes litte lykwols sjen dat de ferskillen tusken ''degener'' en ''ultramarinus'' ûnbelangryk binne. Beide resultaten hawwe lykwols noch net laat ta feroarings by de grutte ynternasjonale taksonomyske autoriteiten. == Hâlden en dragen == De Afrikaanske blaumies wurdt allinnich, yn pearkes of yn lytse groepkes sjoen. Hy is faak maklik benei te kommen as er foerazjearret yn beammen en strûken. It dieet is net sa goed bekend, mar der wurdt tocht dat dy net in soad oars is as dat fan 'e blaumies, útsein mooglik in gruttere ynname fan lytse flinters, spinnen en krobben. [[Ofbyld:Poussins de mésange bleue du Maghreb.jpg|thumb|left|Nêst mei piken.]] De Afrikaanske blaumies is te finen yn ferskate boskbiotopen fan laurierbosken en hichten mei beamhei oant bercheftige nullebosken, mar ek parken en tunen, fral dêr't fruitbeammen steane. Op La Palma is de fûgel sa't it liket beheind ta nullebosken en wurdt er allinnich tafallich yn 'e ûndergroei fan laurierbosken sjoen. Op 'e drûgere eilannen Fuerteventura en Lanzarote briedt er benammen yn leechbliuwen strûken mei û.o. ''Tamarix'' en ''Phoenix'' en yn bluisterige fegetaasje yn gersrike gebieten. De briedtiid leit tusken febrewaris en july, mooglik ek yn oktober oant jannewaris. It nêst liket op dat fan 'e blaumies: in kom fan moas, nullebeamnuddels, blêden en fearren en sit likernôch trije meter boppe de grûn yn in beamholte, in spjalt yn in rots, in muorre of yn in nêstkast, of fuort op 'e grûn. Dêryn leit it wyfke trije oant seis aaien. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de [[IUCN]] kategorisearret de soarte as net bedrige. De populaasje-ûntwikkeling is lykwols ûndúdlik. It grutste part fan it ferspriedingsgebiet leit yn Noard-Afrika, dêr't gjin populaasjerûzings makke binne. Op 'e Kanaryske Eilannen wurdt de populaasje rûsd op 20.300 oant 101.000 briedpearkes. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/african-blue-tit-cyanistes-teneriffae Birdlife, oproppen 9 july 2026.] * [https://ebird.org/species/afbtit2 eBird, oproppen 9 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/afbtit2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 9 july 2026. ] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cyanistes teneriffae}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blaumies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] tvp66cyptv1gfh8onbjmfi6e69ze3yf 0 192905 1234502 2026-07-09T20:17:16Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Afrikaanske blaumies]] 1234502 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Afrikaanske blaumies]] j0esyz1d66rmkyg30mhei7fzhdxru30 10 192906 1234506 2026-07-09T21:20:02Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Gelderland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | Doarpen en buorskippen yn 'e gemeente [[Barneveld (gemeente)|Barneveld]] ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Barneveld vlag.svg|30px|border]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" c..." 1234506 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Gelderland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | Doarpen en buorskippen yn 'e gemeente [[Barneveld (gemeente)|Barneveld]] ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Barneveld vlag.svg|30px|border]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Doarpen''': [[Barneveld (plak)|Barneveld]] • [[De Glind]] • [[Garderen]] • [[Harselaar]] • [[Kootwijkerbroek]] • [[Kootwijk]] • [[Stroe (Gelderlân)|Stroe]] • [[Terschuur]] • [[Voorthuizen]] • [[Zwartebroek]] |- style="text-align:right;" | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Buorskippen''': [[Achterveld (Barneveld)|Achterveld]] • [[Boveneinde]] • [[Drieënhuizen]] • [[Essen (Gelderlân)|Essen]] • [[Esveld]] • [[Gardebroek]] • [[Kallenbroek]] • [[Moorst]] (foar in part) • [[Oosterhuizen (Barneveld)|Oosterhuizen]] • [[Ouwendorp]] • [[Wessel]] |} [[Kategory:Berjocht: Navigaasje Gemeente Gelderlân|Barneveld]] rq2fjquh281rnvzef8ff2vlscbj37gk 6 192907 1234508 2026-07-09T23:25:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 In plaatsje dat ik makke haw foar yn 'e ynfoboks by planten dy't troch de minske kultivearre binne en dêrom net foar in IUCN-status yn oanmerking komme. Eigenmakke ôfbylding. 1234508 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == In plaatsje dat ik makke haw foar yn 'e ynfoboks by planten dy't troch de minske kultivearre binne en dêrom net foar in IUCN-status yn oanmerking komme. Eigenmakke ôfbylding. == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} nuzpuo0acl04b4bwdmgcvmu0judztcu 1234510 1234508 2026-07-09T23:31:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat in nije ferzje fan [[Ofbyld:Kultivearre.png]] opladen 1234508 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == In plaatsje dat ik makke haw foar yn 'e ynfoboks by planten dy't troch de minske kultivearre binne en dêrom net foar in IUCN-status yn oanmerking komme. Eigenmakke ôfbylding. == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} nuzpuo0acl04b4bwdmgcvmu0judztcu 0 192908 1234606 2026-07-10T07:37:26Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Azuermies |Ofbyld = [[File:Azure Tit - Parus cyanus (cropped).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[echte mezen]] (''Paridae'') |Skaai = [[blaumiezen]] (''Cyanistes'') |Wittenskiplike namme=''Cyanistes cyanus'' |Beskriuwer, jier=[[Pallas]], 1770 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: Ofbyld:IUCN..." 1234606 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Azuermies |Ofbyld = [[File:Azure Tit - Parus cyanus (cropped).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[echte mezen]] (''Paridae'') |Skaai = [[blaumiezen]] (''Cyanistes'') |Wittenskiplike namme=''Cyanistes cyanus'' |Beskriuwer, jier=[[Pallas]], 1770 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[File:Cyanistes cyanus distribution map.png|center|250px]]{{Color box|green}} [[stânfûgel]] }} De '''azuermies''' (''Cyanistes cyanus''; synonym: ''Parus cyanus'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miesfûgels]] (''Paridae''). == Skaaimerken == De azuermies is mei likernôch 13 sm like grut as de [[blokmies]] (''Parus major''), mar hat in wyt-blau fearrekleed. De boppekant fan 'e wjuk is helderblau mei brede wite wjukbannen en de boppekant fan 'e sturt is ek helderblau mei wyt op 'e bûtenste sturtfearren. Oer it each rint in donkere streek dy't oergiet yn in smelle donkere kraach yn 'e nekke. == Fersprieding en habitat == It is in fûgel dy't benammen briedt yn leafbosken. De azuermies komt foaral foar yn Ruslân en [[Sintraal-Aazje]]. De soarte telt acht ûndersoarten: * ''C. c. cyanus'': [[Wyt-Ruslân]], westlik en sintraal [[Jeropeesk Ruslân]] oant it sintrale [[Oeralberchtme]]. * ''C. c. hyperrhiphaeus'': it súdwestlike Oeralberchtme, súdwestlik [[Sibearje]] en noardlik [[Kazachstan]]. * ''C. c. yenisseensis'': fan it súdlike diel fan Sintraal- oant eastlik Sibearje, noardlik [[Mongoalje]] en noardeastlik [[Sina]]. * ''C. c. tianschanicus'': de bergen fan súdeastlik Kazachstan, [[Kirgyzje]] en noardwestlik Sina. * ''C. c. koktalensis'': de leechlannen fan súdeastlik Kazachstan. * ''C. c. carruthersi'': fan Kirgyzje oant noardlik [[Tadzjikistan]]. * ''C. c. flavipectus'': fan súdlik Kirgyzje oant noardlik [[Afganistan]] (de [[gielboarstmies]]; wurdt somtiden ek as in aparte soarte behannele). * ''C. c. berezowskii'': it noardlike diel fan Sintraal-Sina. De azuermies is de eastlike tsjinhinger fan 'e Westjeropeeske blaumies (''Cyanistes caeruleus''). Yn West-Ruslân krúst dizze soarte mei de blaumies. == Taksonomy == De earste formele beskriuwing fan 'e soarte wurdt oan 'e Dútske natuerûndersiker [[Peter Simon Pallas]] taskreaun. Hy beskreau de azuermies yn 1770 op in ekspedysje troch Sintraal-Ruslân nei de [[Baikalmar]] en joech de fûgel de wittenskiplike namme ''Parus cyanus''. Pallas wie lykwols net de earste dy't de soarte beskreau. [[Daniel Gottlieb Messerschmidt]] ûntduts de soarte op in reis troch Sibearje fan 1720 oant 1727, mar syn ferslach waard earst tusken 1962 en 1977 publisearre. De azuermies waard foarhinne yn it skaai ''Parus'' set, mar wurdt hjoed-de-dei faak tegearre mei de blaumies en de [[Afrikaanske blaumies]] yn it skaai ''Cyanistes'' yndield. Dat wurdt troch [[DNA]]-analyses fan mtDNA-cytochroom b ûnderstipe. Dêrút die bliken dat ''Cyanistes'' net allinnich in aparte soarte is, mar ek net nau besibbe is oan oare miessoarten. == Hybridisaasje == Yn it westlike ferspriedingsgebiet fynt [[Krusing (biology)|hybridisaasje]] plak mei de blaumies en de hybride wurdt ''pleskii'' neamd. De hybriden ha in soad fan 'e azuermies, mar lytse ferskillen yn 'e úteinen fan 'e tertialen en se ha minder wyt oan 'e sydkanten fan 'e sturtfearren. Yn it ferline waard de Pleskesmies as in aparte soarte beskôge. == Ekology == [[Ofbyld:Cyanistes cyanus tianschanicus MHNT.ZOO.2010.11.181.19.jpg|thumb|left|Aai fan 'e azuermies.]] De azuermies briedt yn leaf- en mingd bosk en leit njoggen oant alve aaien yn in beamholte. It wyfke briedt de aaien yn 13 oant 14 dagen út. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der wurdt oannommen dat de oantallen ôfnimme. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel lykwols as net bedrige (''Least Concern''). De grutte fan 'e wrâldpopulaasje wurdt neffens in rûzing fan 2021 tusken 33.000 en 105.000 fûgels rûsd. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/azure-tit-cyanistes-cyanus Birdlife, oproppen 10 july 2026.] * [https://ebird.org/species/azutit2 eBird, oproppen 10 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/azutit2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 10 july 2026. ] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cyanistes cyanus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blaumies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] a6vywor1xwzytifjw99hzs95mhda3qo 1234608 1234606 2026-07-10T07:39:25Z RomkeHoekstra 10582 1234608 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Azuermies |Ofbyld = [[File:Azure Tit - Parus cyanus (cropped).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[blaumiezen]] (''Cyanistes'') |Wittenskiplike namme=''Cyanistes cyanus'' |Beskriuwer, jier=[[Pallas]], 1770 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[File:Cyanistes cyanus distribution map.png|center|250px]]{{Color box|green}} [[stânfûgel]] }} De '''azuermies''' (''Cyanistes cyanus''; synonym: ''Parus cyanus'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miesfûgels]] (''Paridae''). == Skaaimerken == De azuermies is mei likernôch 13 sm like grut as de [[blokmies]] (''Parus major''), mar hat in wyt-blau fearrekleed. De boppekant fan 'e wjuk is helderblau mei brede wite wjukbannen en de boppekant fan 'e sturt is ek helderblau mei wyt op 'e bûtenste sturtfearren. Oer it each rint in donkere streek dy't oergiet yn in smelle donkere kraach yn 'e nekke. == Fersprieding en habitat == It is in fûgel dy't benammen briedt yn leafbosken. De azuermies komt foaral foar yn Ruslân en [[Sintraal-Aazje]]. De soarte telt acht ûndersoarten: * ''C. c. cyanus'': [[Wyt-Ruslân]], westlik en sintraal [[Jeropeesk Ruslân]] oant it sintrale [[Oeralberchtme]]. * ''C. c. hyperrhiphaeus'': it súdwestlike Oeralberchtme, súdwestlik [[Sibearje]] en noardlik [[Kazachstan]]. * ''C. c. yenisseensis'': fan it súdlike diel fan Sintraal- oant eastlik Sibearje, noardlik [[Mongoalje]] en noardeastlik [[Sina]]. * ''C. c. tianschanicus'': de bergen fan súdeastlik Kazachstan, [[Kirgyzje]] en noardwestlik Sina. * ''C. c. koktalensis'': de leechlannen fan súdeastlik Kazachstan. * ''C. c. carruthersi'': fan Kirgyzje oant noardlik [[Tadzjikistan]]. * ''C. c. flavipectus'': fan súdlik Kirgyzje oant noardlik [[Afganistan]] (de [[gielboarstmies]]; wurdt somtiden ek as in aparte soarte behannele). * ''C. c. berezowskii'': it noardlike diel fan Sintraal-Sina. De azuermies is de eastlike tsjinhinger fan 'e Westjeropeeske blaumies (''Cyanistes caeruleus''). Yn West-Ruslân krúst dizze soarte mei de blaumies. == Taksonomy == De earste formele beskriuwing fan 'e soarte wurdt oan 'e Dútske natuerûndersiker [[Peter Simon Pallas]] taskreaun. Hy beskreau de azuermies yn 1770 op in ekspedysje troch Sintraal-Ruslân nei de [[Baikalmar]] en joech de fûgel de wittenskiplike namme ''Parus cyanus''. Pallas wie lykwols net de earste dy't de soarte beskreau. [[Daniel Gottlieb Messerschmidt]] ûntduts de soarte op in reis troch Sibearje fan 1720 oant 1727, mar syn ferslach waard earst tusken 1962 en 1977 publisearre. De azuermies waard foarhinne yn it skaai ''Parus'' set, mar wurdt hjoed-de-dei faak tegearre mei de blaumies en de [[Afrikaanske blaumies]] yn it skaai ''Cyanistes'' yndield. Dat wurdt troch [[DNA]]-analyses fan mtDNA-cytochroom b ûnderstipe. Dêrút die bliken dat ''Cyanistes'' net allinnich in aparte soarte is, mar ek net nau besibbe is oan oare miessoarten. == Hybridisaasje == Yn it westlike ferspriedingsgebiet fynt [[Krusing (biology)|hybridisaasje]] plak mei de blaumies en de hybride wurdt ''pleskii'' neamd. De hybriden ha in soad fan 'e azuermies, mar lytse ferskillen yn 'e úteinen fan 'e tertialen en se ha minder wyt oan 'e sydkanten fan 'e sturtfearren. Yn it ferline waard de Pleskesmies as in aparte soarte beskôge. == Ekology == [[Ofbyld:Cyanistes cyanus tianschanicus MHNT.ZOO.2010.11.181.19.jpg|thumb|left|Aai fan 'e azuermies.]] De azuermies briedt yn leaf- en mingd bosk en leit njoggen oant alve aaien yn in beamholte. It wyfke briedt de aaien yn 13 oant 14 dagen út. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der wurdt oannommen dat de oantallen ôfnimme. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel lykwols as net bedrige (''Least Concern''). De grutte fan 'e wrâldpopulaasje wurdt neffens in rûzing fan 2021 tusken 33.000 en 105.000 fûgels rûsd. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/azure-tit-cyanistes-cyanus Birdlife, oproppen 10 july 2026.] * [https://ebird.org/species/azutit2 eBird, oproppen 10 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/azutit2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 10 july 2026. ] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cyanistes cyanus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blaumies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] rj4u9pfwazu9ekqb0ow8p5ixtog2ww6 1234609 1234608 2026-07-10T07:40:21Z RomkeHoekstra 10582 1234609 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Azuermies |Ofbyld = [[File:Azure Tit - Parus cyanus (cropped).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[blaumiezen]] (''Cyanistes'') |Wittenskiplike namme=''Cyanistes cyanus'' |Beskriuwer, jier=[[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1770 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[File:Cyanistes cyanus distribution map.png|center|250px]]{{Color box|green}} [[stânfûgel]] }} De '''azuermies''' (''Cyanistes cyanus''; synonym: ''Parus cyanus'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miesfûgels]] (''Paridae''). == Skaaimerken == De azuermies is mei likernôch 13 sm like grut as de [[blokmies]] (''Parus major''), mar hat in wyt-blau fearrekleed. De boppekant fan 'e wjuk is helderblau mei brede wite wjukbannen en de boppekant fan 'e sturt is ek helderblau mei wyt op 'e bûtenste sturtfearren. Oer it each rint in donkere streek dy't oergiet yn in smelle donkere kraach yn 'e nekke. == Fersprieding en habitat == It is in fûgel dy't benammen briedt yn leafbosken. De azuermies komt foaral foar yn Ruslân en [[Sintraal-Aazje]]. De soarte telt acht ûndersoarten: * ''C. c. cyanus'': [[Wyt-Ruslân]], westlik en sintraal [[Jeropeesk Ruslân]] oant it sintrale [[Oeralberchtme]]. * ''C. c. hyperrhiphaeus'': it súdwestlike Oeralberchtme, súdwestlik [[Sibearje]] en noardlik [[Kazachstan]]. * ''C. c. yenisseensis'': fan it súdlike diel fan Sintraal- oant eastlik Sibearje, noardlik [[Mongoalje]] en noardeastlik [[Sina]]. * ''C. c. tianschanicus'': de bergen fan súdeastlik Kazachstan, [[Kirgyzje]] en noardwestlik Sina. * ''C. c. koktalensis'': de leechlannen fan súdeastlik Kazachstan. * ''C. c. carruthersi'': fan Kirgyzje oant noardlik [[Tadzjikistan]]. * ''C. c. flavipectus'': fan súdlik Kirgyzje oant noardlik [[Afganistan]] (de [[gielboarstmies]]; wurdt somtiden ek as in aparte soarte behannele). * ''C. c. berezowskii'': it noardlike diel fan Sintraal-Sina. De azuermies is de eastlike tsjinhinger fan 'e Westjeropeeske blaumies (''Cyanistes caeruleus''). Yn West-Ruslân krúst dizze soarte mei de blaumies. == Taksonomy == De earste formele beskriuwing fan 'e soarte wurdt oan 'e Dútske natuerûndersiker [[Peter Simon Pallas]] taskreaun. Hy beskreau de azuermies yn 1770 op in ekspedysje troch Sintraal-Ruslân nei de [[Baikalmar]] en joech de fûgel de wittenskiplike namme ''Parus cyanus''. Pallas wie lykwols net de earste dy't de soarte beskreau. [[Daniel Gottlieb Messerschmidt]] ûntduts de soarte op in reis troch Sibearje fan 1720 oant 1727, mar syn ferslach waard earst tusken 1962 en 1977 publisearre. De azuermies waard foarhinne yn it skaai ''Parus'' set, mar wurdt hjoed-de-dei faak tegearre mei de blaumies en de [[Afrikaanske blaumies]] yn it skaai ''Cyanistes'' yndield. Dat wurdt troch [[DNA]]-analyses fan mtDNA-cytochroom b ûnderstipe. Dêrút die bliken dat ''Cyanistes'' net allinnich in aparte soarte is, mar ek net nau besibbe is oan oare miessoarten. == Hybridisaasje == Yn it westlike ferspriedingsgebiet fynt [[Krusing (biology)|hybridisaasje]] plak mei de blaumies en de hybride wurdt ''pleskii'' neamd. De hybriden ha in soad fan 'e azuermies, mar lytse ferskillen yn 'e úteinen fan 'e tertialen en se ha minder wyt oan 'e sydkanten fan 'e sturtfearren. Yn it ferline waard de Pleskesmies as in aparte soarte beskôge. == Ekology == [[Ofbyld:Cyanistes cyanus tianschanicus MHNT.ZOO.2010.11.181.19.jpg|thumb|left|Aai fan 'e azuermies.]] De azuermies briedt yn leaf- en mingd bosk en leit njoggen oant alve aaien yn in beamholte. It wyfke briedt de aaien yn 13 oant 14 dagen út. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der wurdt oannommen dat de oantallen ôfnimme. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel lykwols as net bedrige (''Least Concern''). De grutte fan 'e wrâldpopulaasje wurdt neffens in rûzing fan 2021 tusken 33.000 en 105.000 fûgels rûsd. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/azure-tit-cyanistes-cyanus Birdlife, oproppen 10 july 2026.] * [https://ebird.org/species/azutit2 eBird, oproppen 10 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/azutit2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 10 july 2026. ] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cyanistes cyanus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blaumies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] fcnsut1lgl35cfdxmlmnnl3ydxjoca8 1234612 1234609 2026-07-10T08:10:06Z RomkeHoekstra 10582 1234612 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Azuermies |Ofbyld = [[File:Azure Tit - Parus cyanus (cropped).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[blaumiezen]] (''Cyanistes'') |Wittenskiplike namme= Cyanistes cyanus |Beskriuwer, jier=[[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1770 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[File:Cyanistes cyanus distribution map.png|center|250px]]{{Color box|green}} [[stânfûgel]] }} De '''azuermies''' (''Cyanistes cyanus''; synonym: ''Parus cyanus'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miesfûgels]] (''Paridae''). == Skaaimerken == De azuermies is mei likernôch 13 sm like grut as de [[blokmies]] (''Parus major''), mar hat in wyt-blau fearrekleed. De boppekant fan 'e wjuk is helderblau mei brede wite wjukbannen en de boppekant fan 'e sturt is ek helderblau mei wyt op 'e bûtenste sturtfearren. Oer it each rint in donkere streek dy't oergiet yn in smelle donkere kraach yn 'e nekke. == Fersprieding en habitat == It is in fûgel dy't benammen briedt yn leafbosken. De azuermies komt foaral foar yn Ruslân en [[Sintraal-Aazje]]. De soarte telt acht ûndersoarten: * ''C. c. cyanus'': [[Wyt-Ruslân]], westlik en sintraal [[Jeropeesk Ruslân]] oant it sintrale [[Oeralberchtme]]. * ''C. c. hyperrhiphaeus'': it súdwestlike Oeralberchtme, súdwestlik [[Sibearje]] en noardlik [[Kazachstan]]. * ''C. c. yenisseensis'': fan it súdlike diel fan Sintraal- oant eastlik Sibearje, noardlik [[Mongoalje]] en noardeastlik [[Sina]]. * ''C. c. tianschanicus'': de bergen fan súdeastlik Kazachstan, [[Kirgyzje]] en noardwestlik Sina. * ''C. c. koktalensis'': de leechlannen fan súdeastlik Kazachstan. * ''C. c. carruthersi'': fan Kirgyzje oant noardlik [[Tadzjikistan]]. * ''C. c. flavipectus'': fan súdlik Kirgyzje oant noardlik [[Afganistan]] (de [[gielboarstmies]]; wurdt somtiden ek as in aparte soarte behannele). * ''C. c. berezowskii'': it noardlike diel fan Sintraal-Sina. De azuermies is de eastlike tsjinhinger fan 'e Westjeropeeske blaumies (''Cyanistes caeruleus''). Yn West-Ruslân krúst dizze soarte mei de blaumies. == Taksonomy == De earste formele beskriuwing fan 'e soarte wurdt oan 'e Dútske natuerûndersiker [[Peter Simon Pallas]] taskreaun. Hy beskreau de azuermies yn 1770 op in ekspedysje troch Sintraal-Ruslân nei de [[Baikalmar]] en joech de fûgel de wittenskiplike namme ''Parus cyanus''. Pallas wie lykwols net de earste dy't de soarte beskreau. [[Daniel Gottlieb Messerschmidt]] ûntduts de soarte op in reis troch Sibearje fan 1720 oant 1727, mar syn ferslach waard earst tusken 1962 en 1977 publisearre. De azuermies waard foarhinne yn it skaai ''Parus'' set, mar wurdt hjoed-de-dei faak tegearre mei de blaumies en de [[Afrikaanske blaumies]] yn it skaai ''Cyanistes'' yndield. Dat wurdt troch [[DNA]]-analyses fan mtDNA-cytochroom b ûnderstipe. Dêrút die bliken dat ''Cyanistes'' net allinnich in aparte soarte is, mar ek net nau besibbe is oan oare miessoarten. == Hybridisaasje == Yn it westlike ferspriedingsgebiet fynt [[Krusing (biology)|hybridisaasje]] plak mei de blaumies en de hybride wurdt ''pleskii'' neamd. De hybriden ha in soad fan 'e azuermies, mar lytse ferskillen yn 'e úteinen fan 'e tertialen en se ha minder wyt oan 'e sydkanten fan 'e sturtfearren. Yn it ferline waard de Pleskesmies as in aparte soarte beskôge. == Ekology == [[Ofbyld:Cyanistes cyanus tianschanicus MHNT.ZOO.2010.11.181.19.jpg|thumb|left|Aai fan 'e azuermies.]] De azuermies briedt yn leaf- en mingd bosk en leit njoggen oant alve aaien yn in beamholte. It wyfke briedt de aaien yn 13 oant 14 dagen út. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der wurdt oannommen dat de oantallen ôfnimme. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel lykwols as net bedrige (''Least Concern''). De grutte fan 'e wrâldpopulaasje wurdt neffens in rûzing fan 2021 tusken 33.000 en 105.000 fûgels rûsd. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/azure-tit-cyanistes-cyanus Birdlife, oproppen 10 july 2026.] * [https://ebird.org/species/azutit2 eBird, oproppen 10 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/azutit2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 10 july 2026. ] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cyanistes cyanus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blaumies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] j1f396ux34qir6143f8aa952lpnis7i 0 192909 1234607 2026-07-10T07:37:50Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Azuermies]] 1234607 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Azuermies]] i5hswwb6yqf40kunruqf4kfzvwzmq0b 11 192910 1234611 2026-07-10T07:58:18Z RomkeHoekstra 10582 /* ûndersoarte */ nije seksje 1234611 wikitext text/x-wiki == ûndersoarte == :{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk}} faaks in fjild der by foar in ûndersoarte? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 10 jul 2026, 09.58 (CEST) 5ws2dd9wvs2yvqkfem7tg6p0df0p15a 0 192911 1234613 2026-07-10T08:12:30Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Gielboarstmies |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-breasted Tit, Uzbekistan 1 (cropped).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[blaumiezen]] (''Cyanistes'') |Soarte = [[azuermies]] (''Cyanistes cyanus'') |Beskriuwer, jier = [[Nikolai Severtsov|Severtsov]], 187..." 1234613 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielboarstmies |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-breasted Tit, Uzbekistan 1 (cropped).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[blaumiezen]] (''Cyanistes'') |Soarte = [[azuermies]] (''Cyanistes cyanus'') |Beskriuwer, jier = [[Nikolai Severtsov|Severtsov]], 1873 |Wittenskiplike namme= Cyanistes cyanus |IUCN-status = |lânkaart = [[File:Cyanistes cyanus subspecies.ro.png|center|250px]] <small>Kaart fan it ferspriedingsgebiet fan 'e ûndersoarten fan 'e azuermies. Nu. 6, 7 en 8 markearret it ferspriedingsgebiet fan 'e ''flavipectus''-groep.</small> }} De '''gielboarstmies''' (''Cyanistes cyanus flavipectus'') is in [[fûgel]] dy't yn 'e regel as [[ûndersoarte]] fan 'e [[azuermies]] wurdt behannele. Dizze fûgel ûnderskiedt him fan 'e [[nominaatfoarm]] troch syn opfallend giel boarst, wat him in wat oar uterlik jout as de typyske blau-wite azuermies. Fanwegen de oerienkomsten wurde ek de ûndersoarten ''Cyanistes cyanus carruthersi'' en ''Cyanistes cyanus berezowskii'' by de saneamde gielboarst-groep (''flavipectus''-groep) yndield. De fûgel komt foar yn bercheftige gebieten fan [[Sintraal-Aazje]] fan [[Kirgyzje]] oant noardlik [[Afganistan]]. Troch it giele boarst wurdt er troch guon [[Ornitolooch|ornitologen]] somtiden as in aparte [[Soarte (taksonomy)|soarte]] beskôge, mar yn 'e measte [[taksonomy]]ske yndielingen wurdt er noch altiten as ûndersoarte fan 'e azuermies klassifisearre. Syn libbenswize en habitat binne foar it grutste part gelyk oan dy fan 'e oare ûndersoarten fan 'e azuermies, wêrby't er benammen yn beamrike gebieten mei genôch fochtigens libbet. {{CommonsBalke|Cyanistes cyanus flavipectus}} [[Kategory:Blaumies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afghanistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Siba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kyrgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] lzsr56hwujlzkmhhbyuo818rlig9o18 1234615 1234613 2026-07-10T08:20:59Z RomkeHoekstra 10582 1234615 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielboarstmies |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-breasted Tit, Uzbekistan 1 (cropped).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[blaumiezen]] (''Cyanistes'') |Soarte = [[azuermies]] (''Cyanistes cyanus'') |Beskriuwer, jier = [[Nikolai Severtsov|Severtsov]], 1873 |Wittenskiplike namme= Cyanistes cyanus |IUCN-status = |lânkaart = [[File:Cyanistes cyanus subspecies.ro.png|center|250px]] <small>Kaart fan it ferspriedingsgebiet fan 'e ûndersoarten fan 'e azuermies. Nu. 6, 7 en 8 markearret it ferspriedingsgebiet fan 'e ''flavipectus''-groep.</small> }} De '''gielboarstmies''' (''Cyanistes cyanus flavipectus'') is in [[fûgel]] dy't yn 'e regel as [[ûndersoarte]] fan 'e [[azuermies]] wurdt behannele. Dizze fûgel ûnderskiedt him fan 'e [[nominaatfoarm]] troch syn opfallend giel boarst, wat him in wat oar uterlik jout as de typyske blau-wite azuermies. Fanwegen de oerienkomsten wurde ek de ûndersoarten ''Cyanistes cyanus carruthersi'' en ''Cyanistes cyanus berezowskii'' by de saneamde gielboarst-groep (''flavipectus''-groep) yndield. De fûgel komt foar yn bercheftige gebieten fan [[Sintraal-Aazje]] fan [[Kirgyzje]] oant noardlik [[Afganistan]]. Troch it giele boarst wurdt er troch guon [[Ornitolooch|ornitologen]] somtiden as in aparte [[Soarte (taksonomy)|soarte]] beskôge, mar yn 'e measte [[taksonomy]]ske yndielingen wurdt er noch altiten as ûndersoarte fan 'e azuermies klassifisearre. Syn libbenswize en habitat binne foar it grutste part gelyk oan dy fan 'e oare ûndersoarten fan 'e azuermies, wêrby't er benammen yn beamrike gebieten mei genôch fochtigens libbet. {{CommonsBalke|Cyanistes cyanus flavipectus}} [[Kategory:Blaumies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] 05d6gtnxq8akzuixzchcylthy3rrzb7 1234619 1234615 2026-07-10T10:29:51Z RomkeHoekstra 10582 Namme oanpast (stiet by de miesfûgels as gielboarstazuermies). 1234619 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielboarstazuermies |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-breasted Tit, Uzbekistan 1 (cropped).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[blaumiezen]] (''Cyanistes'') |Soarte = [[azuermies]] (''Cyanistes cyanus'') |Beskriuwer, jier = [[Nikolai Severtsov|Severtsov]], 1873 |Wittenskiplike namme= Cyanistes cyanus |IUCN-status = |lânkaart = [[File:Cyanistes cyanus subspecies.ro.png|center|250px]] <small>Kaart fan it ferspriedingsgebiet fan 'e ûndersoarten fan 'e azuermies. Nu. 6, 7 en 8 markearret it ferspriedingsgebiet fan 'e ''flavipectus''-groep.</small> }} De '''gielboarstazuermies''' (''Cyanistes cyanus flavipectus'') is in [[fûgel]] dy't yn 'e regel as [[ûndersoarte]] fan 'e [[azuermies]] wurdt behannele. Dizze fûgel ûnderskiedt him fan 'e [[nominaatfoarm]] troch syn opfallend giel boarst, wat him in wat oar uterlik jout as de typyske blau-wite azuermies. Fanwegen de oerienkomsten wurde ek de ûndersoarten ''Cyanistes cyanus carruthersi'' en ''Cyanistes cyanus berezowskii'' by de saneamde gielboarst-groep (''flavipectus''-groep) yndield. De fûgel komt foar yn bercheftige gebieten fan [[Sintraal-Aazje]] fan [[Kirgyzje]] oant noardlik [[Afganistan]]. Troch it giele boarst wurdt er troch guon [[Ornitolooch|ornitologen]] somtiden as in aparte [[Soarte (taksonomy)|soarte]] beskôge, mar yn 'e measte [[taksonomy]]ske yndielingen wurdt er noch altiten as ûndersoarte fan 'e azuermies klassifisearre. Syn libbenswize en habitat binne foar it grutste part gelyk oan dy fan 'e oare ûndersoarten fan 'e azuermies, wêrby't er benammen yn beamrike gebieten mei genôch fochtigens libbet. {{CommonsBalke|Cyanistes cyanus flavipectus}} [[Kategory:Blaumies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] heuodaxbbhf7a5odw6h43va6g2b4t6a 1234620 1234619 2026-07-10T10:30:11Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Gielboarstmies]] omneamd ta [[Gielboarstazuermies]] 1234619 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielboarstazuermies |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-breasted Tit, Uzbekistan 1 (cropped).jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[blaumiezen]] (''Cyanistes'') |Soarte = [[azuermies]] (''Cyanistes cyanus'') |Beskriuwer, jier = [[Nikolai Severtsov|Severtsov]], 1873 |Wittenskiplike namme= Cyanistes cyanus |IUCN-status = |lânkaart = [[File:Cyanistes cyanus subspecies.ro.png|center|250px]] <small>Kaart fan it ferspriedingsgebiet fan 'e ûndersoarten fan 'e azuermies. Nu. 6, 7 en 8 markearret it ferspriedingsgebiet fan 'e ''flavipectus''-groep.</small> }} De '''gielboarstazuermies''' (''Cyanistes cyanus flavipectus'') is in [[fûgel]] dy't yn 'e regel as [[ûndersoarte]] fan 'e [[azuermies]] wurdt behannele. Dizze fûgel ûnderskiedt him fan 'e [[nominaatfoarm]] troch syn opfallend giel boarst, wat him in wat oar uterlik jout as de typyske blau-wite azuermies. Fanwegen de oerienkomsten wurde ek de ûndersoarten ''Cyanistes cyanus carruthersi'' en ''Cyanistes cyanus berezowskii'' by de saneamde gielboarst-groep (''flavipectus''-groep) yndield. De fûgel komt foar yn bercheftige gebieten fan [[Sintraal-Aazje]] fan [[Kirgyzje]] oant noardlik [[Afganistan]]. Troch it giele boarst wurdt er troch guon [[Ornitolooch|ornitologen]] somtiden as in aparte [[Soarte (taksonomy)|soarte]] beskôge, mar yn 'e measte [[taksonomy]]ske yndielingen wurdt er noch altiten as ûndersoarte fan 'e azuermies klassifisearre. Syn libbenswize en habitat binne foar it grutste part gelyk oan dy fan 'e oare ûndersoarten fan 'e azuermies, wêrby't er benammen yn beamrike gebieten mei genôch fochtigens libbet. {{CommonsBalke|Cyanistes cyanus flavipectus}} [[Kategory:Blaumies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] heuodaxbbhf7a5odw6h43va6g2b4t6a 0 192912 1234614 2026-07-10T08:12:51Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Gielboarstmies]] 1234614 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gielboarstmies]] fhkzf7sdv0gjkwbjq77e45vauv0nfxk 0 192913 1234616 2026-07-10T10:24:04Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Eurasian blue tit Lancashire.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = (Euraziatyske) blaumies (''Cyanistes caeruleus'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3..." 1234616 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Eurasian blue tit Lancashire.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = (Euraziatyske) blaumies (''Cyanistes caeruleus'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[boppeskift]]: | namme4 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson5 = [[skift]]: | namme5 = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[miesfûgels]] (''Paridae'') | takson12 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme12 = '''blaumiezen''' (''Cyanistes'') | beskriuwer, jier = [[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1829 }} '''Blaumiezen''' (''Cyanistes'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[sjongfûgels]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miesfûgels]] (''Paridae''). == Taksonomy == Yn it ferline waarden de [[Soarte (taksonomy)|soarten]] út dit skaai by it grutte skaai ''Parus'' yndield, dêr't ûnder oaren ek de [[blokmies]] ta heart. Ut ferskate [[DNA]]-stúdzjes (fan mtDNA-cytochroom b) hat lykwols bliken dien dat de blaumiezen genetysk genôch ôfwike om yn in apart skaai set te wurden. De fûgels yn dit skaai foarmje in aparte tûke yn 'e famylje fan 'e miesfûgels en binne net sa nau besibbe oan oare miezen as earder tocht waard. It skaai waard al yn 1829 útsteld troch de Dútske natuerûndersiker [[Johann Jakob Kaup]], mar wurdt earst sûnt de iere 21e iuw algemien erkend troch de ynternasjonale [[taksonomy]]ske autoriteiten. == Skaaimerken en ekology == De fûgels fan it skaai binne lytse, tige akrobatyske miezen. In opfallend skaaimerk fan 'e measte soarten binne de helderblauwe, wite en giele kleuren yn it fearrekleed, kombinearre mei donkere streken oer de eagen of in donkere kraach yn 'e nekke. Se binne lytser en lichter fan stâl as soarten út it skaai ''Parus''. Blaumiezen libje yn 'e maitiid en simmer foar it grutste part fan ynsekten, rûpen en spinnen. Yn 'e hjerst en winter geane se lykwols foar in grut part op sied en nuten oer. Yn kâldere moannen komme se ek by foertafels yn tunen. It binne hoalebrieders dy't by foarkar harren nêst meitsje yn beamholtes of nêstkasten. It nêst wurdt ornaris makke as in sêfte kom fan moas, nullebeamnuddels, fearkes en hier. == Soarten == Hjoed-de-dei wurde der meastentiids trije soarten yn it skaai erkend, ôfhinklik fan 'e [[taksonomy]]ske status fan 'e [[gielboarstmies]]. Der fynt gauris [[Krusing (biology)|hybridisaasje]] plak op lokaasjes dêr't de ferspriedingsgebieten inoar oerlaapje (lykas de krusing tusken de blaumies en de azuermies yn West-Ruslân, dy't as de Pleskesmies bekend stiet). Yn ûndersteande tabel is ek de gielboarstmies meinommen, dy't troch guon taksonomen as in aparte soarte behannele wurdt, mar ornaris as in [[ûndersoarte]] fan 'e azuermies. {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! Status |- |[[Ofbyld:Herrerillo canario - Cyanistes teneriffae hedwigii (6864636091) (cropped).jpg|120px]]|| [[Afrikaanske blaumies]] || ''Cyanistes teneriffae'' || Noard-Afrika en de Kanaryske Eilannen || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/african-blue-tit-cyanistes-teneriffae ''Cyanistes teneriffae'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Azure Tit - Cyanistes cyanus.jpg|120px]] || [[Azuermies]] || ''Cyanistes cyanus'' || Ruslân en Sintraal-Aazje || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/azure-tit-cyanistes-cyanus ''Cyanistes cyanus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Cyanistes caeruleus 3 Luc Viatour.jpg|120px]]|| (Euraziatyske) [[Blaumies]]|| ''Cyanistes caeruleus'' || Jeropa en Lyts-Aazje || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-blue-tit-cyanistes-caeruleus ''Cyanistes caeruleus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Yellow-breasted Tit, Uzbekistan 1 (cropped).jpg|120px]] || [[Gielboarstmies]]|| ''Cyanistes cyanus flavipectus'' || Sintraal-Aazje (fan Kirgyzje oant Afganistan) || <center>-</center> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cyanistes}} }} [[Kategory:Blaumies]] [[Kategory:Fûgelskaai]] 2zsa49xdfy9rt58w9ymuu3jd1cp5u9j 1234618 1234616 2026-07-10T10:27:59Z RomkeHoekstra 10582 1234618 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Eurasian blue tit Lancashire.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = (Euraziatyske) blaumies (''Cyanistes caeruleus'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[boppeskift]]: | namme4 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson5 = [[skift]]: | namme5 = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[miesfûgels]] (''Paridae'') | takson12 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme12 = '''blaumiezen''' (''Cyanistes'') | beskriuwer, jier = [[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1829 }} '''Blaumiezen''' (''Cyanistes'') foarmje in [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan [[sjongfûgels]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miesfûgels]] (''Paridae''). == Taksonomy == Yn it ferline waarden de [[Soarte (taksonomy)|soarten]] út dit skaai by it grutte skaai ''Parus'' yndield, dêr't ûnder oaren ek de [[blokmies]] ta heart. Ut ferskate [[DNA]]-stúdzjes (fan mtDNA-cytochroom b) hat lykwols bliken dien dat de blaumiezen genetysk genôch ôfwike om yn in apart skaai set te wurden. De fûgels yn dit skaai foarmje in aparte tûke yn 'e famylje fan 'e miesfûgels en binne net sa nau besibbe oan oare miezen as earder tocht waard. It skaai waard al yn 1829 útsteld troch de Dútske natuerûndersiker [[Johann Jakob Kaup]], mar wurdt earst sûnt de iere 21e iuw algemien erkend troch de ynternasjonale [[taksonomy]]ske autoriteiten. == Skaaimerken en ekology == De fûgels fan it skaai binne lytse, tige akrobatyske miezen. In opfallend skaaimerk fan 'e measte soarten binne de helderblauwe, wite en giele kleuren yn it fearrekleed, kombinearre mei donkere streken oer de eagen of in donkere kraach yn 'e nekke. Se binne lytser en lichter fan stâl as soarten út it skaai ''Parus''. Blaumiezen libje yn 'e maitiid en simmer foar it grutste part fan ynsekten, rûpen en spinnen. Yn 'e hjerst en winter geane se lykwols foar in grut part op sied en nuten oer. Yn kâldere moannen komme se ek by foertafels yn tunen. It binne hoalebrieders dy't by foarkar harren nêst meitsje yn beamholtes of nêstkasten. It nêst wurdt ornaris makke as in sêfte kom fan moas, nullebeamnuddels, fearkes en hier. == Soarten == Hjoed-de-dei wurde der meastentiids trije soarten yn it skaai erkend, ôfhinklik fan 'e [[taksonomy]]ske status fan 'e [[gielboarstazuermies]]. Der fynt gauris [[Krusing (biology)|hybridisaasje]] plak op lokaasjes dêr't de ferspriedingsgebieten inoar oerlaapje (lykas de krusing tusken de blaumies en de azuermies yn West-Ruslân, dy't as de Pleskesmies bekend stiet). Yn ûndersteande tabel is ek de gielboarstazuermies meinommen, dy't troch guon taksonomen as in aparte soarte behannele wurdt, mar ornaris as in [[ûndersoarte]] fan 'e azuermies. {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! Status |- |[[Ofbyld:Herrerillo canario - Cyanistes teneriffae hedwigii (6864636091) (cropped).jpg|120px]]|| [[Afrikaanske blaumies]] || ''Cyanistes teneriffae'' || Noard-Afrika en de Kanaryske Eilannen || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/african-blue-tit-cyanistes-teneriffae ''Cyanistes teneriffae'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Azure Tit - Cyanistes cyanus.jpg|120px]] || [[Azuermies]] || ''Cyanistes cyanus'' || Ruslân en Sintraal-Aazje || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/azure-tit-cyanistes-cyanus ''Cyanistes cyanus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Cyanistes caeruleus 3 Luc Viatour.jpg|120px]]|| (Euraziatyske) [[Blaumies]]|| ''Cyanistes caeruleus'' || Jeropa en Lyts-Aazje || net bedrige<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-blue-tit-cyanistes-caeruleus ''Cyanistes caeruleus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |[[Ofbyld:Yellow-breasted Tit, Uzbekistan 1 (cropped).jpg|120px]] || [[Gielboarstazuermies]]|| ''Cyanistes cyanus flavipectus'' || Sintraal-Aazje (fan Kirgyzje oant Afganistan) || <center>-</center> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cyanistes}} }} [[Kategory:Blaumies]] [[Kategory:Fûgelskaai]] 1ajoga7z1rm1iz1tfa1gpb9oz6799oj 0 192914 1234617 2026-07-10T10:24:25Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Blaumiezen]] 1234617 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Blaumiezen]] hfxn6f0h563u57vfqv06r3rv3q0pp3d 0 192915 1234621 2026-07-10T10:30:11Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Gielboarstmies]] omneamd ta [[Gielboarstazuermies]] 1234621 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gielboarstazuermies]] 4e3ir0pbv94jdngotiylqmy1u1lws92