Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5260 1234922 1176995 2026-07-13T00:34:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234922 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=blauspjocht |Ofbyld= [[File:Kleiber Sitta europaea-0447.jpg|250px]] |lûd=[[File:Eurasian Nuthatch (Sitta europaea) (W1CDR0001520 BD24).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[blauspjochten]] (''Sittidae'') |Skaai= [[echte blauspjochten]] (''Sitta'') |Wittenskiplike namme= Sitta europaea |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:SittaEuropaeaIUCN.svg|center|250px]] }} De '''blauspjocht''', '''gewoane blauspjocht''' of '''beambikker''' (''Sitta europaea'') is de ienichste soarte út de famylje fan de [[blauspjochten]] (''Sittidae'') dy't yn Nederlân foarkomt. It is de ienichste fûgel dy't like maklik by in beam omheech rint as nei ûnderen. Deryn ferskilt er fan de spjochten dy't allinich omheech klimme. == Foarkommen == De blauspjocht is in koarte grouwe fûgel fan likernôch 14 sm. De boppekant, de rêch, de wjukken en boppekant fan de kop is blaugriis. De ûnderkant is by de fûgels dy't yn it noarden en easten fan Jeropa foarkomme wyteftich. De fûgels yn it suden en westen hawwe in wat mear readbrune kleur. Fierders hat er in opfallende swarte eachstreek en in wite kiel. == Fersprieding == De blauspjocht komt foar yn hast hiel [[Jeropa]] útsein it noarden fan [[Skandinaavje]], [[Skotlân]] en [[Ierlân]]. Dêrnjonken libbet er ek yn grutte dielen fan [[Sibearje]] en [[East-Aazje]].<br /> De blauspjocht is it meast te finen yn bosken mei leafbeammen, meast mei âlde en hege beammen. == Iten == De blauspjocht yt yn de simmer meast [[ynsekten]], yn de hjerst en winterdeis ek wol sied, beien en nuten. Hurde nuten set er meast fêst tusken de beamskors wêrnei't er se mei syn sterke snaffel stikken makket. [[File:Sitta europaea MHNT.ZOO.2010.11.183.1.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan 'e blauspjocht]] Winterdeis is der ek wol op de foerplanke te sjen, faak tusken de miezen. == Fuortplanting == De blauspjocht bret fan ein [[april]] oant [[july]] yn beammehoalen en spjochtegatten, mar somtiden ek wol yn gatten yn muorren of nêstkasten. Hy makket it nêst net sels mar brûkt meast âlde hoalen dy't net mear brûkt wurde. Faak makket er de yngong lytser mei klaai dat er der sels noch krekt trochhinne past. De 7 oant 9 aaien wurde yn in fjirtjin dagen útbret. De jongen wurde troch beide âlden noch in 24 dagen fuorre foardat se útfleane. Meastentiids is der mar ien nêst per jier. == Keppeling om utens == * [http://www.beleefdelente.nl/boomklever Webcameras blauspjochtnest op beleefdelente.nl] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blauspjocht]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] fistm21fufjwpvknale38nz6m2vbe11 0 5371 1234866 1234047 2026-07-12T23:36:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Byleauwe en wreedheden foar katten oer */ red 1234866 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=kat |Ofbyld= [[File:Imperial - Flickr - zenera (2005 photo; cropped 2022).jpg|250px]] |lûd=[[File:Meow.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift= [[rôfdieren]] (''Rodentia'') |Famylje= [[kateftigen]] (''Felidae'') |Skaai= [[wylde katten]] (''Felis'') |Wittenskiplike namme= Felis catus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= status: [[File:Domestisearre.png|250px]] |lânkaart= }} De '''kat''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Felis catus''; foarh. ''Felis silvestris catus'') is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[rôfdieren]] (''Carnivora''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kateftigen]] (''Felidae''), de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[lytse katten]] (''Felinae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[wylde katten]] (''Felis''). Ta ûnderskie fan 'e [[wylde kat]] (''Catus silvestris'') wurdt dit bist ek wol de '''hûskat''' of '''húskat''' of de '''nuete kat''' neamd. It [[mantsje]] is yn it [[Frysk]] in '''boarre''' en it [[wyfke]] in '''poes'''. In jong is in '''jongkatsje''', hoewol't it [[Ingelsk]]e [[lienwurd]] '''kitten''' hieltyd mear ynboargere rekket. De kat is ien fan wrâlds âldste [[húsdier]]en, dy't al hast 10.000&nbsp;[[jier]] lang mei de [[minske]] oplûkt. Katten binne [[karnivoar]]e [[rôfdier]]en, dy't fan natuere benammen [[nachtdier|nachts aktyf]] binne. Foarhinne waarden katten faak ynset om lytse [[kjifdieren]] by minsklike [[iten]]sfoarrieden wei te hâlden ("mûzjen"), mar tsjintwurdich hawwe se ornaris de funksje fan [[selskipsdier]]. As sadanich hawwe se in [[kosmopolityske fersprieding]] berikt. Troch mei de bisten te [[fokken]] binne der in soad ferskillende [[list fan katterassen|katterassen]] ûntstien. Wat [[domestisearring]] oangiet, komt de kat foar yn trije typen: it echte [[húsdier]], de healwylde [[boerekat]] en de [[ferwyldere kat]], dy't foar minsken alhiel net te benaderjen is. Ferwyldere katten kinne yn 'e [[natoer]] in protte skea oanrjochtsje, benammen yn gebieten dêr't se net thúshearre, lykas [[Austraalje (lân)|Austraalje]], [[Nij-Seelân]] en de eilannen fan [[Oseaanje]]. Anno [[2021]] wiene der wrâldwiid nei skatting 700&nbsp;miljoen katten, wêrmei't dit bist it op ien nei [[populêr]]ste húsdier is, nei de [[hûn]] (wêrfan't der 900&nbsp;miljoen wiene). Yn [[Nederlân]] libben yn [[2025]] 3–4&nbsp;miljoen katten. ==Etymology== Der wurdt wol ornearre dat it [[Ingelsk]]e [[wurd]] ''cat'' (yn it [[Aldingelsk]] skreaun as ''catt''), [[etymology]]sk in hiel ier [[lienwurd]] is op basis fan it [[Latyn]]ske ''cattus''. De Latynske foarm is sels fan it begjin fan 'e [[sechsde iuw]] ôf oerlevere. As dy etymology foar it Ingelske ''cat'' kloppet, dan moat dat ek jilde foar it [[Frysk]]e wurd "kat",dat dúdlik nau besibbe is oan syn Ingelske wjergader. It Latynske wurd soe sels ôfkomstich wêze kinne út in noch net identifisearre [[Afrika]]anske [[taal]]. It [[Nubyske talen|Nubyske]] wurd ''kaddîska'' en it [[Nobiin (taal)|Nobiin]]-wurd ''kadīs'' (beide mei de betsjutting "wylde kat") soene de oarsprong fan it Latynske wurd wêze kinne. In alternative teory wol hawwe dat ''cat'' en "kat" eins moderne foarmen fan in âld [[Germaanske talen|Germaansk]] wurd binne. Dat soe oan 'e ein fan 'e [[Aldheid]] en it begjin fan 'e [[Midsiuwen]] (om [[500]] hinne) as lienwurd it [[Latyn]] binnenkrongen wêze en him dêrútwei letter ferspraat hawwe nei it [[Gryksk]], [[Syrysk]] en [[Arabysk]]. Uteinlik soe it yn it Germaansk ek wer in lienwurd wêze kinne út 'e [[Oeralyske talen]]; ferlykje it [[Samysk]]e ''gáđfi'' ("wyfkes[[harmeling]]"), dat komt it it [[Proto-Oeralysk]]e *''käďwä'' ("wyfkessûchdier"). [[File:Man_holding_Calico_cat.jpg|left|thumb|250px|In kat yn 'e earms fan syn baaske.]] ==Taksonomy== De kat waard foar it earst yn [[1758]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Sweden|Sweedske]] [[biolooch]] en [[taksonoom]] [[Carolus Linnaeus]] foar de baanbrekkende tsiende [[edysje]] fan syn [[magnum opus]], de ''[[Systema Naturæ]]''. Hy joech it bist de [[wittenskiplike namme]] ''Felis catus''. De [[Dútslân|Dútske]] [[soölooch]] [[Johann Christian Polycarp Erxleben]] woe dêr yn [[1777]] ''Felis domesticus'' of ''Felis catus domesticus'' fan meitsje, mar dat sloech net oan. Yn 'e [[tweintichste iuw]] waard de kat lange tiid as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Jeropeeske wylde kat]] (''Felis silvestris'') sjoen en dêrom oantsjut mei de wittenskiplike namme ''Felis silvestris catus''. Mar yn [[2003]] besliste de [[Ynternasjonale Kommisje foar Soölogyske Nomenklatuer]] (ICZN) dat de kat in selsstannige soarte is, dat sadwaande hjit er tsjintwurdich wer ''Felis catus''. Dat beslút waard yn [[2017]] befêstige troch de gesachhawwende Taakgroep oangeande Kateftigen fan 'e [[Ynternasjonale Uny foar Beskerming fan 'e Natoer]] (IUCN), dy't dat jiers de [[taksonomy]]ske klassifikaasje fan alle [[kateftigen]] nochris tsjin it ljocht hold. [[File:Tomb_of_Nakht_(7).jpg|right|thumb|250px|In kat [[iten]]d ûnder in [[stoel]], op in [[muorreskildering]] yn in [[Egyptyske Aldheid|Aldegyptyske]] [[grêftombe]] út 'e [[15e iuw&nbsp;f.Kr.]]]] ==Evolúsje== Mei't de kat in [[húsdier]] is, hat de ûntjouwing fan dit bist ta in selsstannige [[soarte]] gjin natuerlik ferrin hân. Om it oars te sizzen: de hjoeddeistige kat is net it gefolch fan in natuerlik proses fan [[evolúsje]], mar fan [[fokken]] troch minsken. Neffens ûndersyk nei it [[nukleêr DNA]] fan alle ûnderskate soarten út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[wylde katten]] (''Felis'') soe de kat it naust besibbe wêze oan 'e [[Jeropeeske wylde kat]] (''Felis silvestris''). Mar ûndersyk nei it [[mitogondriaal DNA]] fan 'e bisten hat útwiisd dat de kat nei alle gedachten ôfstammet fan 'e [[Afrikaanske wylde kat]] (''Felis lybica''). Mei't bekend is dat de [[domestisearring]] fan 'e kat oarspronklik plakfûn yn it [[Midden-Easten]], dêr't de Afrikaanske wylde kat foarkomt mar de Jeropeeske wylde kat net, liket it twadde model it wierskynlikst. Mooglik dat lettere natuerlik foarkommende [[krusing (biology)|krusings]] tusken katten en Jeropeeske wylde katten ferantwurdlik binne foar de 'fersmoarging' fan it nukleêr DNA. ==Domestisearring== Lange tiid waard tocht dat de [[domestisearring]] fan 'e kat plakfûn hie yn it [[Egyptyske Aldheid|Alde Egypte]], dêr't katten fan likernôch [[3100&nbsp;f.Kr.]] ôf [[soölatry|fereare waarden as hillige bisten]]. Mar in [[argeology]]ske fynst op [[Syprus]] hat dêr feroaring yn brocht. Yn in [[grêf]] út it [[Neolitikum]] te [[Shillourokambos]], dat datearret fan [[7500 f.Kr.|7500]]–[[7200&nbsp;f.Kr.]], binne de resten fan in kat ûntdutsen dy't mei syn minsklike baaske [[begroeven]] is. (Alteast, sa wurdt de oanwêzigens fan 'e kat yn it minsklike grêf troch [[argeologen]] ynterpretearre). Mei't Syprus yn dy tiid gjin lânseigen [[sûchdieren]] mear hie, moat wol konkludearre wurde dat de kat en oare sûchdieren dy't doe en letter op Syprus foarkamen, troch minsken fan it [[fêstelân]] fan it [[Midden-Easten]] ôf op it eilân ynfierd binne. De gongbere [[hypoteze]] omtrint de domestisearring fan 'e kat is no dat Afrikaanske wylde katten yn 'e [[Fruchtbere Healmoanne]] fan it [[Midden-Easten]] oanlutsen waarden nei minsklike [[delsetting]]s troch de oerfloed oan [[kjifdieren]] dêre. Dêrby gie it yn it bysûnder om 'e [[hûsmûs]] (''Mus musculus''). De kjifdieren kamen ôf op it [[nôt]] en de oare [[lânbougewaaks]]en dy't de iere minsklike [[bou (lânbou)|bouboeren]] [[rispinge|rispen]] en opsloegen, en moatte foar dy lju in wiere pleach west hawwe. Doe't de minsken foar it ferstân krigen hokfoar ferskil mûzejeiende katten foar har eigen itensfeilichheid meitsje koene, waard de kat as in weardefolle bûnsgenoat sjoen, en waard úteinsetten mei it [[domestisearring|nuetmeitsjen]] fan it bist. De [[symbioaze|symbioatyske]] relaasje tusken iere bouboeren en nuetmakke katten duorre [[milennium|tûzenen jierren]] lang. Neigeraden dat de [[bou (lânbou)|bou]] fan lânbougewaaksen him fierder fersprate, die de nuete kat dat ek. [[File:Louvre_egyptologie_21.jpg|left|thumb|250px|In [[mummifisearre]] kat út it [[Alde Egypte]], te sjen yn it [[Louvre]] yn [[Parys]].]] De nuete katten yn it Alde Egypte wiene fan oarsprong ek Afrikaanske wylde katten. It liket der sterk op dat de nuete katten fan it Midden-Easten har net nei Egypte ferspraat hawwe, mar dat der yn 'e Egyptyske Aldheid ynstee in twadde domestsearringsproses plakfûn. Letter fermongen de beide typen nuete katten har mei-inoar. It ierste bewiis foar it foarkommen fan 'e nuete kat yn it [[Alde Grikelân]] datearret fan likernôch [[1200&nbsp;f.Kr.]] De Alde Griken en letter ek de [[Romeinen]] holden de [[harmeling]] (''Mustela erminea'') as [[húsdier]], dy't troch harren beskôge waarden as de ideäle ûngediertebestrider. Uteinlings kamen katten de harmelings lykwols te ferfangen. Harmelings wiene miskien wol like goed as katten by it bestriden fan ûnwinske kjifdieren, mar katten wiene folle makliker te hantearjen en se roeken in stik oangenamer. Grykske, [[Fenysjers|Fenisyske]], [[Kartaachske Ryk|Kartaachske]] en [[Etrusken|Etruskyske]] [[keaplju]] yntrodusearren de nuete kat yn it hiele [[Middellânske-Seegebiet]]. Tsjin 'e [[fyfde iuw&nbsp;f.Kr.]] wiene katten húsriem yn alle troch de [[Griken]] en [[Etrusken]] bewenne kontreien. Rûchwei tagelyk mei de [[Fal fan it Westromeinske Ryk]] yn 'e [[fyfde iuw]] arrivearren de earste nuete katten mank de âlde [[Germanen]] oan 'e [[kust]] fan 'e [[Eastsee]] yn wat no noardlik [[Dútslân]] is. [[File:Cat_birds_MAN_Napoli_Inv9993.jpg|right|thumb|250px|In [[Romeinen|Romeinsk]] [[mozayk]] fan in kat dy't in [[patriis]] deadet út 'e [[ruïne]]s fan [[Pompeï]].]] Yn [[Sina]] waard omtrint [[5000&nbsp;f.Kr.]], of mooglik noch justjes earder, ûnôfhinklik fan 'e ûntwikkelings yn it [[Westerske wrâld|Westen]] de [[Bingaalske loaihoarskat]] (''Prionailurus bengalensis'') domestisearre. Dat wurdt bewiisd troch argeologyske fynsten fan [[fossilen]] yn Neolityske delsettings yn 'e provinsjes [[Shaanxi]] en [[Henan]]. It tinken is dat de bisten ek yn dit gefal brûkt waarden as ûngediertebestriders fan benammen [[mûseftigen|mûzen]], [[wrotmûseftigen|wrotmûzen]] (lykas [[fjildmûzen]]) en [[echte rotten|rotten]]. Tûzenen jierren letter, mar yn elts gefal foarôfgeande oan it begjin fan 'e [[Tang-dynasty]] ([[618]]–[[907]]), waard de domestisearre Bingaalske loaihoarskat yn dy hoedanichheid ferfongen troch de út it Midden-Easten ôfkomstige nuete kat. It is net bekend oft besocht is om 'e nuete loaihoarskat mei de nuete kat te krusen; de Bingaalske loaihoarskat hat yn elts gefal gjin [[genetysk]]e spoaren neilitten yn hjoeddeistige kattepopulaasjes. Under har domestisearring hawwe katten mar lytse feroarings yn har [[anatomy]] en [[hâlden en dragen]] ûndergien, en se binne noch altyd by steat en oerlibje yn it wyld. It soe skoan kinne dat ferskate [[gedrach]]spatroanen en oare skaaimerken dy't se as wylde katten al besieten, harren [[preädaptaasje|pre-adaptearre]] (yn 't foar al oanpast) hawwe om domestisearre te wurden. Sokke skaaimerken binne har behindige grutte, har fermogen ta sosjalisaasje (ek al libben se fan natuere eins in [[solitêr]] bestean), har relatyf dúdlike [[lichemstaal]], har foarleafde foar [[boartsjen]] en har grutte [[yntelliginsje]]. Mei't se skjinne bisten binne, dy't harsels op deistige basis [[waskjen (kat)|waskje]], [[sindlikens|sindlik]] binne en [[ynstinkt]]yf har [[urine|miich]] en [[dong|kjitte]] opromje troch it te bedobjen, jouwe se folle minder rommel as oare domestisearre bisten. Doe't yn 'e [[njoggentjinde iuw]] úteinset waard mei it fokken fan katten om beskate [[list fan katterassen|katterassen]] te kreëarjen, waard foar it earst op signifikante wize yn it [[genoom]] fan 'e kat yngrepen troch spesifike [[mutaasje]]s fierder te ûntwikkeljen. [[File:Siamese_cat_of_Altai_shepherds.jpg|left|thumb|250px|In [[Siameeske kat]] dy't by syn [[nomadysk]]e baaskes yn in [[joert]] wennet yn it [[Altaiberchtme]] fan [[Sibearje]].]] ==Fersprieding, ferwyldering en negative ynfloed as eksoat== De kat is in [[soarte|bistesoarte]] dy't in protte baat hân hat fan syn [[domestisearring]] troch de minske. As trou selskipsdier fan 'e minske is it him slagge en kolonisearje frijwol de hiele wrâld, sadat er no in [[kosmopolityske fersprieding]] hat. De kat komt, yn sawol nuete as [[ferwyldering|ferwyldere steat]], foar op alle [[wrâlddiel]]en útsein [[Antarktika]], en teffens op 118 fan 'e 131 gruttere [[arsjipel]]len, sels oan sokke isolearre, ûnbewenne eilannen ta as it [[Frankryk|Frânske]] [[Kerguelen]], yn 'e súdlike [[Yndyske Oseaan]], en de [[tropysk]]e [[Kermadeceilannen]], yn 'e [[Stille Súdsee]] benoarden [[Nij-Seelân]]. Der binne trije types katten, dy't sterk ferskille yn libbenswize. Yn it foarste plak is der de nuete hûskat, in [[húsdier]] dat folslein domestisearre en sosjalisearre is, in eigner hat en by minsken ynwennet yn 'e hûs. De nuete hûskat kriget op fêste tiden [[iten]] fan syn baaske, hat in drûch plak om te [[sliep]]en, wurdt by [[sykte]] of [[ferwûning]]s nei de [[bistedokter]] brocht en op alderlei wize let en set. De [[boerekat]] is in healwylde kat dy't "efterhûs" op [[lânbou|boerebedriuwen]] libbet. Sokke katten wurde ornearre eigendom te wêzen fan 'e [[boer]] op waans pleats se wenje, mar se komme net yn 'e hûs en moatte harsels foar it meastepart rêde, hoewol't se faak noch wol (by)fuorre wurde. Se binne net sosjalisearre, mar binne it wol wend dat der minsken yn har neite omrinne en steure har dêr net oan. De [[ferwyldere kat]], lykwols, libbet folslein yn it wyld en hat gjin eigner. Sokke katten binne totaal net sosjalisearre, binne tige [[skouwens|skou]] en naaie daliks út as se minsken gewaarwurde. Se komme sawol op it [[plattelân]] foar, dêr't se op 'e iepen romte bliuwe en har net yn 'e neite fan [[doarp]]en of [[pleats]]en fertoane (útsein miskien ûnder dekking fan it [[nacht]]lik [[tsjuster]]), as yn [[stêden|stedske]] gebieten, dêr't se swerfkatten neamd wurde en faak [[koloanje (biology)|koloanjes]] foarmje yn fertutearze [[stege]]n en efterôfstrjitsjes en fjochtsje om [[ôffal]] dat minsken efterlitte. Ferneamde koloanjes ferwyldere katten binne bgl. te finen om it [[Colosseum]] en it [[Forum Romanum]] yn [[Rome]] hinne, dêr't se útgroeid binne ta in [[toerist]]yske attraksje. Anno [[2021]] wiene der nei skatting 220&nbsp;miljoen nuete hûskatten en boerekatten yn 'e wrâld, en 480&nbsp;miljoen ferwyldere katten. [[File:Felis_catus-cat_on_snow.jpg|right|thumb|250px|In [[sipertse kat]] yn 'e [[snie]].]] Mei't de kat in tige adaptyf bist is, kinne ferwyldere katten sûnder lykfol hokker minsklike help oerlibje yn [[wâld]]en, op 'e iepen [[flakte]], op 'e [[toendra]], oan 'e [[kust]], yn [[moeras]]sen en yn [[kultuerlânskip]]pen. Se wurde yn 'e measte [[lannen en territoaria]] beskôge as in [[ynvasive eksoat]], dy't in bedriging foarmet foar de lânseigen [[fauna]]. Dat giet benammen op foar gebieten dêr't de lânseigen bisten [[evolúsje|evoluëarre]] binne sûnder dat der [[lânrôfdier]]en wiene om rekken mei te hâlden, lykas [[Nij-Seelân]] en de eilannen fan [[Oseaanje]]. Foar in diel jildt dat ek foar [[Austraalje (lân)|Austraalje]], dêr't wol lânrôfdieren wiene, mar gjint dy't ferlike wurde kin mei de kat. Ferwyldere katten hawwe yn sokke gebieten in wiere slachting ûnder de lânseigen fauna oanrjochte, en yn 'e mande mei oare yntrodusearre rôfdieren, lykas de [[foks]] (''Vulpes vulpes'') en de [[harmeling]] (''Mustela erminea''), en mei rôfsuchtige [[kjifdieren]], lykas de [[brune rôt]] (''Rattus norvegicus'') en de [[swarte rôt]] (''Rattus rattus''), kinne se ferantwurdlik holden wurde foar it [[útstjerren (biology)|útstjerren]] fan gâns kwetsbere lânseigen bistesoarten. Foarbylden binne de [[Sudereilânpiopio]] (''Turnagra capensis''), de [[Nijseelânske seachbek]] (''Mergus australis'') en it [[Stephens-Islandtomke]] (''Traversia lyalli)'') út Nij-Seelân, de [[Chathamral]] (''Cabalus modestus'') en de [[dieffenbachral]] (''Gallirallus dieffenbachii'') fan 'e [[Chathameilannen]], de [[Navassaglêdkopleguaan]] (''Leiocephalus eremitus'') fan [[Navassa]] (by [[Porto Riko]]) en de [[Kaapverdyske reuzeskink]] (''Chioninia coctei'') fan [[Kaapverdje]]. [[File:Messina_cat_colony_2-11-20.jpg|left|thumb|250px|In [[koloanje (biology)|koloanje]] [[ferwyldere kat]]ten yn 'e [[haven]] fan it [[Itaalje|Italjaanske]] [[Messina]], dy't lykwols geregeldwei fuorre wurde troch de pleatslike [[fisker]]s.]] Yn oare gebieten, dêr't beskate soarten út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[wylde katten]] (''Felis'') lânseigen binne, foarmje ferwyldere katten in bedriging foar de [[genetysk]]e suverens fan dy bisten, mei't der geregeldwei [[krusing (biology)|krusings]] tusken wylde katten en ferwyldere katten plakfine. Soks bart bygelyks yn [[Skotlân]], dêr't de lânseigen [[Skotske wylde kat]] (''Felis silvestris grampia'') slim [[bedrige soarte|bedrige]] wurdt trochdat der mar kwealk mear genetysk suvere yndividuën besteane dy't gjin ferwyldere hûskatten yn harren [[stambeam]] hawwe. Yn Skotlân komt ek de [[Kellaskat]] foar, dat gjin selsstannige soarte is, mar spesifyk in krusing fan 'e Skotske wylde kat mei de ferwyldere hûskat. Minsklike hâldings foar ferwyldere katten oer rinne sterk útinoar: guon sjogge de bisten, alteast yn [[Jeropa]], dêr't se al iuwenlang foarkomme, as in ûnderdiel fan 'e [[natoer]], wylst oaren se as [[ûngedierte]] beskôgje dat útrûge wurde moat. Dat lêste kin op eilannen faaks wol oprêden wurde, mar op it fêstelân liket der gjin begjinnensein oan te wêzen. It tal ferwyldere katten is gewoan te grut, en foar elts bist dat deade wurdt, nimt in oaren syn plak yn. In bettere, en op 'e lange termyn ek doeltreffendere metoade is om ferwyldere katten te fangen, te [[sterilisaasje|sterilisearjen]] en dan wer frij te litten, sadat se har net mear [[fuortplantsje]] kinne. [[File:Orange_tabby_cat_sitting_on_fallen_leaves-Hisashi-01A.jpg|right|thumb|180px|In readbûnte kat.]] ==Lichaamlike skaaimerken== ===Lichemsgrutte en lichemsfoarm=== De kat hat trochinoar in kop-romplingte fan 46&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in sturtlingte fan likernôch 30&nbsp;sm en in [[folwoeksen]] gewicht fan 4–5&nbsp;[[kg]]. De [[skouder|skofthichte]] bedraacht 23–25&nbsp;sm. Der bestiet op dit mêd in bytsje [[seksuele dimorfy]], mei't [[boarre]]n wat grutter binne as [[poes|poezen]]. Katten hawwe in [[kop]] mei in koarte [[snút]], útrinnend op in [[noas]] dy't ornaris drûch is yn tsjinstelling ta de noas fan [[hûn]]en. Oan wjerskanten fan 'e noas sitte lange [[snorhierren]] dy't [[wyt]] fan [[kleur]] binne. De [[eagen]] sitte oan 'e foarkant fan 'e kop, wat nedich is foar foldwaande [[djiptepersepsje]] om súksesfol [[jacht (aktiviteit)|jeie]] te kinnen. Katten hawwe in [[trêde eachlid]], dat trochsichtich is, sadat se de eagen befochtigje kinne sûnder se te sluten. De [[ear (anatomy)|earen]] sitten boppe-op 'e kop. Se rinne út op in punt en hawwe dêrmei in dúdlik trijehoekige foarm. [[File:Cat_skull.jpg|left|thumb|250px|De [[plasse]] fan in kat.]] Katten hawwe oan 'e [[foarpoat]]en 5&nbsp;[[tean]]nen en oan 'e [[efterpoat]]en 4. Alle teannen binne tarist mei ynlûkbere, fjoerskerpe [[klau]]wen. De fyfde tean oan 'e foarpoaten is analooch oan 'e [[tomme]] by minsken. Hy sit likernôch 5–10&nbsp;[[mm]] heger as de oare teannen en rekket by it gean de grûn net. Noch wat tichter by de [[lichem (biology)|romp]] sit op 'e foarpoaten oan 'e binnenkant fan 'e [[pols (anatomy)|pols]] in lyts útstulpsel dat wol liket op in sechsde tean, mar dat net is. It hat gjin funksje by it normale rinnen, mar [[biologen]] ornearje dat it in oanpassing is tsjin útglydzjen dy't brûkt wurdt by it delkommen nei in [[springen|sprong]]. Guon [[list fan katterassen|katterassen]] steane derom bekend dat se faak ekstra teannen hawwe. Dat ferskynsel hjit [[polydaktyly]] en is eins in foarm fan [[yntylt]]. Op 'e [[bealch]] hawwe [[poes|poezen]] ornaris 6 of 8 [[oer]]en, ôfhinklik fan it ras. Mar der binne ek poezen mei mar 4 of wol 10 oeren. ===Skelet=== De hûskat hat in lytsere [[plasse]] en koartere [[bonke]]n as de [[Jeropeeske wylde kat]] (''Felis silvestris''). De plasse fan 'e kat is opmerklik foar in plasse fan in [[sûchdier]] om't er tige grutte [[eachgat]]ten hat en in krêftich, spesjalisearre stel [[kaken]]. It [[gebit]] fan 'e kat is oanpast foar it deadzjen fan [[proai]]en en it ferskuorren fan [[fleis]]. Wannear't in kat syn proai oerweldiget, [[biten|byt]] er dy yn 'e [[nekke]], wêrby't er mei syn lange [[hoektosk]]en de [[wringe (rêchbonke)|wringe]] trochsnijt. Dat liedt ta [[ferlamming]] fan 'e proai en úteinlik ta de [[dea]]. Yn ferliking mei oare [[kateftigen]] hat de kat hoektosken dêr't mar in bytsje romte tusken sit yn ferhâlding ta de grutte fan syn plasse. Dat is in oanpassing foar it [[jacht (aktiviteit)|bejeien]] fan [[kjifdieren]], dy't mar in smelle wringe hawwe. [[File:Catpaw.jpg|right|thumb|250px|In kattepoat mei útstutsen [[klau]]wen.]] De earste beide [[kiezzen]] oan wjerskanten fan 'e [[bek]] foarmje in soarte fan [[snijtosk]]en, dy't fleis op effisjinte wize yn lytse, trochslokbere brokjes snije. Dat is fan krúsjaal belang foar de kat, om't er gjin kiezzen hat dêr't er mei [[kôgjen|kôgje]] kin sa't de [[minske]] dat docht. Katten hawwe ornaris in better gebit as har minsklike baaskes, om't [[toskbedjer]] folle minder fluch giet troch in tsjûkere laach fan beskermjend [[toskglazuer|glazuer]], mar ek trochdat de [[flibe]] fan katten it gebit minder oantaast, trochdat der yn in kattegebit hast gjin nauwe skreefkes sitte dêr't itensresten yn efterbliuwe kinne, en trochdat katten in dieet hawwe dêr't suver gjin [[sûker]] yn foarkomt. (Dat lêste giet fansels net mear op as húskatten fan har baaskes dingen as [[slachrjemme]] foarset krije.) Mar nettsjinsteande dat allegearre komt it likegoed wolris foar dat in kat in tosk ferliest troch bedjer of [[ynfeksje]]. De [[wringe (rêchbonke)|rêchbonke]] fan 'e kat bestiet út 7&nbsp;[[halswringe]]n, 13&nbsp;[[boarstwringe]]n, 7&nbsp;[[mulwringe]]n en in fariabel tal [[sturtwringe]]n yn 'e [[sturt]]. Ta ferliking: minsken hawwe ek 7&nbsp;halswringen, mar 12&nbsp;boarstwringen, 5&nbsp;mulwringen en 3–5&nbsp;[[rudimint]]êre sturtwringen dy't mei-inoar fergroeid binne ta ien ynwindich [[sturtbonke|sturtbonkje]]. De ekstra boarst- en mulwringen jouwe de rêchbonke fan 'e kat folle mear mobiliteit en fleksibiliteit. Oan 'e rêchbonke fêst sitte 13&nbsp;[[rib]]ben, de ûnderskate [[bonke]]n yn 'e [[skouder]]s, en it [[bekken (skelet)|bekken]]. Oars as by de [[earm (anatomy)|earms]] fan minsken it gefal is, wurde de [[foarpoat]]en fan katten mei it skouder ferbûn troch [[kaaibonke]]n dy't oan 'e úteinen net fêstsitte. Katten kinne dêrtroch har skouders folle fierder ynlûke, en dat betsjut dat se harsels troch elts lyts gatsje hinne wrotte kinne dêr't har kop trochinne past. [[File:Shed_domestic_cat_claw_sheaths.tiff|thumb|left|180px|De ôfwurpen bûtenste lagen fan [[klau|katteklauwen]].]] ===Klauwen=== Katten hawwe ynlûkbere [[klau]]wen oan 'e [[tean]]nen. Yn har normale, ûntspande stân binne de klauwen ynlutsen yn skieën yn 'e [[hûd]] fan 'e teannen. Dêrtroch slite se net ôf troch by it [[rinnen]] allegeduerigen yn kontakt mei de [[grûn]] te kommen (sa't by hûnen bart) en bliuwe se skerp. De klauwen oan 'e foarpoaten binne ornaris skerper as dy oan 'e efterpoaten. Katten kinne har klauwen oan ien of mear poaten tagelyk útskowe. Dat útskowen fan 'e klauwen is in [[ynstinkt]]ive reäksje, dy't foarkomt by de [[jacht (aktiviteit)|jacht]], mar ek by selsferdigening, [[klimmen]], [[knetsjen (kat)|knetsjen]] (in utering fan [[tefredenens]] ferbûn mei [[spinnen (kateftigen)|spinnen]]) of om gryp te krijen op in glêde ûndergrûn. By it [[boartsjen]] mei har baaskes, wannear't der mei it poatsje nei in [[finger]] of [[hân]] slein wurdt, hâlde katten har klauwen yn 'e regel ynlutsen, wêrmei't se sjen litte dat se boartsjen en earnst poerbêst útinoar hâlde kinne. In kat moat altyd in rou oerflak ta syn foldwaan hawwe dêr't er syn klauwen oan slypje kin. By dat it skraabjen fan 'e klauwen komt faak de bûtenste laach fan 'e klau los, sadat de klau fan binnenút fernijd wurde kin. Foar dat doel wurde by eltse [[dierewinkel]] [[skraabpeal]]len ferkocht, dy't besteane út in rjochtopsteand pealtsje op in mei [[stof (weefsel)|stof]] omjûn fuotstik, en wêrby't it pealtsje omwuolle is mei rûch [[tou]]. As in kat soks net hat om 'e klauwen oan te slypjen, is de kâns grut dat er dat dwaan sil oan 'e [[meubilêr|meubels]] of de [[flierbedekking]] en sa skea oan 'e [[ynboel]] tabringe sil. ===Pels=== It [[lichem (biology)|lichem]] fan 'e kat wurdt oerdutsen troch in tsjûke, tichte [[pels]], dy't inkeld de [[noas]], de binnenkant fan 'e [[ear (anatomy)|earen]], de [[anus]] en de kjessentjes op 'e [[soal (anatomy)|soallen]] fan 'e [[poat]]en keal lit. By katten komme in protte ferskillende [[kleur]]farianten foar. De meast foarkommenden binne: *de [[swarte kat]]: hielendal [[swart]]; *de [[bûnte kat]]: ornaris [[swartbûnt]] (mei fariabele mjitten wyt en swart), mar [[readbûnt]] komt ek foar; *de [[trijekleur (kat)|trijekleur]]: [[bûnt (kleur)|bûnt]] mei swarte, wite en [[ljochtbrune]] oant [[readbrune]] flakken; *de [[sipertse kat]]: in [[grize]] grûnkleur mei in patroan fan swarte streken op it lichem, swarte ringen op 'e sturt en mooglik wat wyt op 'e kiel en it [[kin]]); **de [[reade kat]], in ûnderfoarm fan 'e sipertse kat: readbrún (in ljochtere grûnkleur mei dêroerhinne in patroan fan dûnkerder streken), faak ôfwiksele mei wyt; *de [[skyldpodkat]]: bûnt mei swarte, grize en ljocht- of readbrune flakken trochinoar; *de [[puntkat]]: in ljochtere kleur (wyt of griis) op it lichem, mei in dûnkere kleur ([[dûnkerbrún]] of swart) op 'e poaten, sturt, earen en snút; *de [[Maltezer kat]]: griis. <gallery mode=packed heights=120px style="text-align:left"> File:Blackcat-Lilith.jpg|swarte kat File:Pumiforme.JPG|bûnte kat File:British_shorthair_with_calico_coat_(2).jpg|trijekleur File:Cat_November_2010-1a.jpg|sipertse kat File:%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%9A%D1%83%D0%BD.jpg|reade kat File:Short-haired_tortoiseshell_cat.jpg|skyldpodkat File:Neighbours_Siamese.jpg|puntkat File:British_Shorthair_Assis.jpg|Maltezer kat </gallery> ==Sintugen== [[File:20151030 Kattenoog.jpg|thumb|250px|right|In close-up fan it [[each]] fan in kat.]] ===Gesichtsfermogen=== Katten hawwe in treflik [[gesichtsfermogen]] en der wurdt faak sein dat se sels yn it [[tsjuster]] sjen kinne. Dat is net wier: yn absolút tsjuster sjogge katten likemin as minsken. Mar katten kinne noch goed sjen by in sechsdepart fan it [[ljocht]]nivo dêr't minsken ferlet fan hawwe om har te rêden. Foar in diel is dat it gefolch fan it feit dat it [[each]] fan 'e kat tarist is mei in ''[[tapetum lucidum]]'' ([[Latyn]] foar "ljochtsjend tapyt"), dat ljocht dat troch it [[netflues]] komt werom it each yn [[refleksje|reflektearret]]. Sa wurdt de gefoeligens fan it each foar lege ljochtnivo's fergrutte. Foar in oar diel komt it trochdat de spjalten [[pupil (each)|pupil]] fan it katte-each by mar in bytsje ljocht grutter wurde kin oant er frijwol it hiele each omfettet. Wat it [[kleuregesichtsfermogen|sjen fan kleuren]] oangiet, is de kat lykwols folle minder bedield. Oars as it minske-each, dat trije soarten [[kegeltsjes]] omfettet wêrmei't [[read]]-, [[grien]]- en [[blau]]tinten sjoen wurde kinne, hat it katte-each mar twa soarten kegeltsjes foar kleurewaarnimming, wêrmei't blau en [[giel]]ich grien waarnommen wurde kinne. Dêrtroch sjogge katten mar yn hiel beheinde mjitte it ferskil sjen tusken grien en read. Der is wol in trêde soarte kegeltsje, mar dy liket in adaptaasje te wêzen om better sjen te kinnen by lege ljochtnivo's ynstee dat er mei kleurwaarnimming te krijen hat. [[File:TapetumLucidum.JPG|left|thumb|250px|De wjerskyn fan 'e [[fotoflits]] yn it ''[[tapetum lucidum]]'' fan 'e [[eagen]] fan 'e kat.]] ===Gehoar=== It [[gehoar]] fan katten is tige skerp en it is ien fan har weardefolste wapens by de [[jacht (aktiviteit)|jacht]] op [[proai]]en. Se hearre it bêste [[lûd]]en mei in [[frekwinsje]] fan 500&nbsp;[[Herz (ienheid)|Hz]] oant 32&nbsp;&nbsp;[[kHz]], mar kinne lûden yn in tige breed berik gewaarwurde, fan 55&nbsp;Hz oant 79&nbsp;kHz. Ta ferliking: it minsklik gehoar heart inkeld lûden tusken 20&nbsp;Hz en 20&nbsp;kHz. De gefoeligens fan it kattegehoar wurdt noch fergrutte troch de yn ferhâlding ta it [[lichem (biology)|lichem]] grutte [[ear (anatomy)|earen]], dy't tige beweechber binne en nei it lûd ta draaid wurde kinne as wiene it skûtelantennes. De kat heart ek [[ultrasoan]]e lûden, wat fan pas komt om't in protte [[kjifdieren]] ultrasoane roppen hawwe. ===Oare sintugen=== De kat hat ek in sterke [[rooksin]], hoewol't dat [[sintúch]] by de kat lang net sa heech ûntwikkele is as by de [[hûn]]. Dêropta hawwe katten (en in protte oare bisten) in [[orgaan fan Jacobson]] yn 'e [[mûle]], dêr't se [[rook|roken]] mei gewaarwurde kinne op in manear dy't minsken net besitte. [[File:Tabby_cat_with_visible_nictitating_membrane.jpg|right|thumb|180px|In [[foto]] fan in kat dy't mei de [[eagen]] knipperet, sadat it [[trêde eachlid]] te sjen is.]] De [[smaak (sintúch)|smaak]] is by katten relatyf min ûntwikkele; wylst minsken mear as 9.000 [[smaakpapil]]len op 'e [[tonge]] hawwe, telt de kattetonge der mar sa'n 470. Katten hawwe in [[genetysk]]e [[mutaasje]] fan 'e [[smaakreseptor]]s dy't foarkomt dat har smaakpapillen ferbinings oangean kinne mei [[sacharide|sûker]][[molekulen]]. Dat betsjut dat katten gjin [[swiet (smaak)|swietens]] priuwe kinne. [[Soer (smaak)|Soerens]] en [[bitter (smaak)|bitterens]] kinne se lykwols wol priuwe, en ek beskikke se oer spesjale smaakpapillen foar it priuwen fan [[aminosoer]]en, lykas [[proteïne]]n. Katten [[taast]]e mei de [[snorhierren]]. Dat binne lange, tige gefoelige [[hier (begroeiïng)|hierren]], dy't oars as de namme suggerearret, oer it hiele lichem sitte. Mar se groeie fral oan 'e sydkanten fan 'e [[snút]] en op 'e [[wynbrau]]wen. Mei de snorhierren mjitte katten oft in iepening grut genôch is om harsels trochhinne te wrotten. Ek ferskaffe se yn it absolute tsjuster, as de kat ek neat mear sjocht, ynformaasje oer it om-en-by troch foarwerpen oan te reitsjen en troch [[lucht]]streamings waar te nimmen. In hommelse oanrekking fan 'e snorhierren yn it [[gesicht]] fan 'e kat lokket in [[refleks]] út wêrby't de eagen tichtgeane. Dat is in [[evolúsje|evolúsjonêre]] oanpassing om skea oan 'e eagen tsjin te gean. [[File:Kittyply_edit1.jpg|left|thumb|250px|De [[snorhierren]] fan in kat binne tige gefoelige [[taast]]organen.]] ==Hâlden en dragen== ===Aktiviteit en rêst=== De kat is fan natuere in [[nachtdier]], dat [[dei|oerdeis]] rêst hâldt. Mar tûzenen jierren fan oanpassing oan it hâlden en dragen fan harren minsklike baaskes, dy't [[deidier]]en binne, hat derfoar soarge dat katten tsjintwurdich sawol [[nacht]]s as oerdeis aktyf binne, hoewol noch altyd mear nachts as deis. Se beheine ferlies fan [[enerzjy]] troch te [[sliep]]en. Dat is in [[ynstinkt]]ive foarm fan [[hâlden en dragen]], en gjin bewust beslút. Yn it wyld wie it sa dat de kat ôfhinklik wie fan súkses by de [[jacht (aktiviteit)|jacht]]. De iene deis fong er miskien wol fretten by 't folop, wylst er de oare deis sûnder iten ta moast. Yn dy kontektst is it in tige goede oerlibbingsstrategy om derfoar te soargjen dat in yndividu mei in goed miel sa lang mooglik ta kin. Tsjintwurdich is soks net mear sa relevant by húsdieren dy't eltse dei op fêste tiden har iten foarset krije, mar it ynstinkt wurket noch altyd op dy manear. En wat [[ferâldering|âlder in kat wurdt]], wat mear oft er sliept. Hoelang't in kat deis sliept, ferskilt fan eksimplaar ta eksimplaar, mar yn 'e regel giet it om 12–16&nbsp;oeren, mei in gemiddelde fan 13–14&nbsp;oeren. Guon, fral âldere, katten kinne wol 20&nbsp;oeren deis sliepe. Katten sliepe trouwens net oan ien wei troch, mar wurde geregeldwei eefkes wekker, ek as der neat is om wekker fan te wurden. Ek dat is ynstinkt. Om't de kat yn it wyld [[solitêr]] libbet, hat er allinnich himsels om op werom te fallen. Dus moat er om 'e safolle tiid even neigean oft de kust noch feilich is. It [[Ingelsk]]e wurd ''cat nap'', foar in koart skoftke sliepen (by de minske), komt fan dy foarm fan kattegedrach. As se sliepe, meitsje katten koarte hoartsjes fan [[REM-sliep]] troch, dy't gauris mank geane mei it ûnbewust gearlûken fan [[spier]]en, benammen yn 'e poaten. Dat suggerearret dat se [[dream]]e. [[File:Black_and_gray_mackerel_tabby_cat_at_night_in_Tuntorp_7.jpg|right|thumb|180px|In alerte kat by [[tsjuster]], mei de [[pupil (each)|pupillen]] útset en de [[ear (anatomy)|earen]] rjochte op it plak dêr't in [[lûd]] wei komt.]] ===Fuortbeweging=== De kat is in [[teangonger]]. Dat wol sizze dat er eins op syn [[tean]]nen rint, om't de hiele kattepoat [[anatomy]]sk sjoen foarme wurdt troch de teannen. De rest fan 'e [[foet]] foarmet nammentlik it ûnderste diel fan 'e [[skonk]]. Oars as de measte [[sûchdieren]] is de kat dêrnjonken in [[telgonger]], dy't foar syn [[fuortbeweging]] beide skonken oan 'e iene sydkant fan syn liif ferset, ear't er de beide skonken oan 'e oare side fan syn liif ferset. De efterpoat wurdt dêrby op of deunby it plak pleatst dêr't earder de foarpoat al stien hat, wat it meitsjen [[lûd]] en it efterlitten fan sichtbere [[spoar (bisten)|spoaren]] minimalisearret. By it trochkrusen fan rûch terrein binne de efterpoaten op dy manear ek altyd wis fan in stevige ûndergrûn. Wannear't de kat syn [[faasje]] opfiert fan [[rinnen]] nei [[draven]], kriget syn fuortbeweging it diagonale karakter dat dy by de measte sûchdieren hat, wêrby't de rjochterfoarpoat en de lofterefterpoat tagelyk ferset wurde, en dêrnei de lofterfoarpoat en de rjochterefterpoat. ===Lykwicht=== Katten hâlde der oer it algemien fan om op hege plakken te sitten. Sa'n heech plak kin tsjinje as in [[mûklaach]] foar de [[jacht (aktiviteit)|jacht]]. In oare mooglike útlis is dat in heech sitplak de kat in better observaasjepunt jout, dêr't er syn [[territoarium (biology)|territoarium]] wei yn it each hâlde kin. In kat falt mar komselden, mar it komt wol foar. By sa'n fal slagget it in kat frijwol altyd om himsels mei de [[poat]]en nei de grûn ta te oriïntearjen, of it moat wêze dat it om in fal fan in hichte fan minder as 90&nbsp;[[sm]] giet. Yn sa'n gefal is er op it momint fan it fallen al te ticht by de grûn om him noch rjochtop te draaien. Dit fermogen hat oanlieding jûn ta it ûntstean fan it [[sprekwurd]]: "In kat komt altyd op syn poatsjes telâne". It rjochtop draaien is gjin bewust beslút fan 'e kat, mar in [[refleks]] dy't bekend stiet as de [[katterjochtopdraairefleks]]. Hy wurdt feroarsake troch de uterst gefoelige [[slakkehûs (anatomy)|lykwichtsorganen]] yn 'e earen fan in kat yn gearwurking mei de fleksibele [[rêchbonke]], dy't him by steat steld om him yn it luchtliddige om te draaien. [[File:Black_and_white_cat_walks_on_the_branches_of_a_tree.jpg|left|thumb|250px|In kat hâldt mei gemak syn lykwicht op 'e smelle [[tûke (beam)|tûken]] yn in [[beam]].]] ===Sosjalens=== De kat fêstiget in eigen territoarium, dat ôfset wurdt troch foarwerpen te besproeien mei [[urine]], troch mei de sydkant fan 'e kop by foarwerpen lâns te wriuwen ([[kopkes jaan|kopkes te jaan]]), wêrby't út 'e [[klier]]en yn 'e [[wang]]en minime, mar foar katten te [[rûken]] ôfskieding ôfjûn wurdt, en troch [[kjitte]] efter te litten. Ynkringers, d.w.s. soartgenoaten, wurde ornaris troch de territoariumhâlder út it ôfsette domein ferjage. Tusken de territoaria yn sitte iepen romten, nimmenslân sis mar, dêr't buorkatten inoar [[begroeting|begroetsje]] kinne sûnder dat der ynbrek op inoars territoarium makke wurdt. It ferjeien fan in ynkringer ferrint yn ferskate stadia: earst wurdt de ynkringer oanstoarre sûnder mei de eagen te knipperjen, wat by katten in teken fan [[agresje]] is. As dat net helpt, folget [[blazen (kateftigen)|blazen]], [[grânzgjen]] en úteinlings in koarte, [[geweld]]diedige en teffens lûdroftige oanfal. De kat is fan natuere in bist dat [[solitêr]] libbet, en dat inkeld yn 'e [[peartiid]] it selskip fan soartgenoaten opsiket (en dan noch inkeld fan soartgenoaten fan it oare [[geslacht (sekse)|geslacht]]). Trochdat minsken faak ferskate katten hawwe, ek yn 'e [[prehistoarje]] al, hawwe katten leare moatten om soartgenoaten yn har neite te duldzjen. Dat leare se it maklikst as se fan jong ôf oan net better witte. As men in oare kat yn in besteande sitewaasje yntrodusearret by in kat dy't deroan wend is allinnich te wêzen, sil dat foar 't neist gâns opskuor en trelit jaan, mei [[agresje]] dy't útgiet fan 'e oarspronklike bewenner, om't er de nijynkommeling as in ynkringer yn syn [[territoarium (biology)|territoarium]] sjocht. [[File:Paolo_Monti_-_Servizio_fotografico_(Roma,_1969)_-_BEIC_6353760.jpg|right|thumb|250px|In [[koloanje (biology)|koloanje]] [[ferwyldere kat]]ten yn it [[Largo di Torre Argenina]] yn [[Rome]]. <small>(Foto troch [[Paolo Monti]], [[1969]].)</small>]] Mar ek as minsken der net (direkt) by belutsen binne, kinne har tsjintwurdich mank katten sosjale struktueren ûntjaan. In [[Ingelân|Ingelsk]] ûndersyk nei katten dy't by har baaskes yn 'e grutte [[stêd]] wennen, yn in stripe [[rychjeshûs|rychjeshuzen]] mei mar beheinde romte foar de [[eftertunen]] en hielendal gjin [[foartunen]], toande oan dat katten yn sa'n gefal in soarte fan [[time-share]] opsette, wêrby't se itselde territoarium besette, mar op ferskillende tiden fan 'e dei. [[Ferwyldere kat]]ten kinne ek [[koloanje (biology)|koloanjes]] foarmje, wêrby't se inoars oanwêzigens by deselde boarne fan iten (faak fersoarge troch minsken) duldzje. Healwylde [[boerekat]]ten foarmje soms gearwurkjende groepen oan inoar besibbe poezen, dy't inoar helpe om har jongkatsjes grut te bringen. Jeien wurdt lykwols altyd allinnich dien en nea yn gearwurking. Ek oan 'e omgong mei minsken is de kat yn 'e tûzenen jierren sûnt syn domestisearring folslein wend rekke. Mar as in jongkatsje net ier yn syn libben mei minsken omgiet, folget [[ferwyldering]]. Sosjalisearre katten kinne in protte [[affeksje]] toane foar "harren" minsken, en trouwens ek foar oare húsdieren dêr't se mei gearlibje, lykas hûnen. Dat dogge se û.o. troch [[spinnen (kateftigen)|spinnen]], kopkes jaan en by minsken op 'e skurte lizze te wollen. Yn [[etology]]sk opsjoch hat it minsklike baaske yn sa'n gefal foar de kat it plak fan syn [[mem]] ynnommen. [[Folwoeksen]] hûskatten libje har hiele libben dêrom yn in soarte fan útrutsen [[jonkheid]]. Katten kinne lykwols ek agresje toane foar minsken oer. Wiere agresje komt hast allinnich mar foar yn katten dy't net goed sosjalisearre binne. By sosjalisearre katten giet it yn 'e regel om [[werlate agresje]], wêrby't der wat is dat de kat agitearret, lykas wat dat er sjocht of heart of in oare boarne fan prikels dy't er sels net oanfalle kin. De [[argewaasje]] en [[lulkens]] moatte dan earnewêr oars hinne en wurde werlaat nei in oare kat of in minske. [[File:Meow_cat_-_Mdebona.jpg|left|thumb|250px|In [[miaukjen]]de kat.]] ===Kommunikaasje=== De wichtichste manear fan 'e kat om te [[dierlike kommunikaasje|kommunisearjen]] is troch te [[miaukjen]]. [[Wylde kat]]ten en [[ferwyldere kat]]ten dogge dat inkeld as jongkatsje, om mei de mem te kommunisearjen, en hâlde dermei op sadree't se by de mem wei geane om selsstannich te libjen. Nuete katten hâlde har hiele libben oan mei miaukjen, mei't se leard hawwe dat har minsklike baaskes dêr folle better op reägearje as op har [[lichemstaal]], dy't faak ûnopmerken bliuwt. Oare foarmen fan [[stim|fokalisaasje]] binne [[spinnen (kateftigen)|spinnen]], [[blazen (kateftigen)|blazen]] en [[grânzgjen]]. Spinnen is in gûnzjend lûd dat katten yn 'e [[kiel]] meitsje as se tefreden en gelokkich binne, bygelyks as se [[aaien (strieljen)|oanhelle]] wurde of as se iten krije. Blazen is in siizjend leven by wize fan drigemint, dat makke wurdt mei de bek heal iepen en de [[tosk]]en ûntbleate. Grânzgjen nimt by katten de foarm oan fan in lûd, sirene-eftich janken, dat leech fan [[toan]] begjint, dan heechtoaniger wurdt om úteinlik wer nei deselde lege toan werom te kearen. De lichemstaal fan katten is in goede yndikaasje fan it [[sin (humeur)|sin]]. Fan belang binne dêrby fral de [[lichemshâlding]] en de stân fan 'e [[ear (anatomy)|earen]] en de [[sturt]]. As de lichemshâlding ûntspand is, kin derfan útgien wurde dat de kat sels ek ûntspand is. Wannear't de sturt hinne en wer slacht, is de kat agitearre. As earen platteard wurde op 'e kop, is de kat lulk of fielt er him bedrige. In sturt dy't omheech stiet, jout in freonlike begroeting oan. It is ek in yndikaasje foar de posysje fan 'e kat yn 'e sosjale groep, want [[dominânsjehierargy|dominante]] katten stekke de sturt minder faak omheech as ûnderhearrige katten. By moetings mei oare katten is ek it tsjininoar oandrukken fan 'e noazen in skaaimerk fan in freonlike begroeting. Dat kin folge wurde troch [[fliejeien|sosjaal waskjen]], wêrby't de iene kat de oare wasket (slikket). [[File:Cat_tongue_macro.jpg|right|thumb|250px|In [[tonge|kattetonge]] by it [[waskjen (kat)|waskjen]].]] ===Waskjen=== Katten steane derom bekend dat it skjinne bisten binne, dy't in oansjenlike hoemannichte tiid warber binne mei it [[slikjen|beslikjen]] fan 'e eigen [[pels]] om dy te ûnderhâlden. De [[tonge]] fan 'e kat is oan 'e boppekant oerdutsen mei [[stikel (soölogy)|stikeltsjes]] dy't mei de punt yn 'e rjochting fan 'e [[kiel]] steane. Dy stikeltsjes wurde [[tongestikeltsjes]] (''papillae linguales'') neamd; se binne likernôch ^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}&nbsp;[[mm]] lang en har stivens wurdt feroarsake troch [[keratine]] (deselde stof dêr't ek [[neil]]en en [[hier (begroeiïng)|hier]] fan makke binne). By it slikjen fan 'e pels fungearje de tongestikeltsjes as in soarte fan [[hierboarstel]]. Dat betsjut dat katten in protte hier binnenkrije, en party katten, yn 't bysûnder eksimplaren fan langhierrige [[katteras|rassen]], [[koarjen|koarje]] út en troch in woarstfoarmige, 2–3&nbsp;[[sm]] lange [[hierbal]] op, besteande út hier dat se trochslokt hawwe by it waskjen. Dat opkoarjen fan hierballen kin foarkomd wurde mei middels dy't derfoar soargje dat it trochslokte hier troch de [[term (anatomy)|terms]] giet en der fia de [[anus]] wer út komt mei de [[kjitte]]. Ek helpt it gâns as baaskes it hier fan harren katten geregeldwei [[kaam|kjimje]] of [[boarstel]]je en dêrmei in protte los hier ferwiderje foar't dat yn 'e [[mage]] fan 'e kat bedarje kin. [[File:Play_fight_between_cats.webmhd.webm|left|thumb|250px|In pear jongkatsjes fan 14&nbsp;[[wike]]n âld oan it [[boartsjen]].]] ===Boartsjen=== Nuete katten steane der ek om bekend dat se graach [[boartsjen|boartsje]] meie. Dat jildt benammen foar jongkatsjes, mar ek âldere katten litte har der faak noch wol ta ferliede. Mei sok [[hâlden en dragen]] wurdt it beslûpen, bespringen en deadzjen fan [[proai]]en neibeard, dat foar jongkatsjes is it in folslein natuerlik gedrachspatroan. Yn [[dierewinkel]]s is alderhanne [[boartersguod]] foar katten te krijen dêr't se efteroan gean kinne, lykas in pear [[fear (fûgels)|fearkes]] oan in triedzje dat wer oan in stokje fêstsit, of in in baltsje mei in [[bel]]tsje deryn, dat foar de noas fan 'e kat lâns sleept wurde kin. Ek binne der [[plúsj]]en bisten te keap dêr't [[kattekrûd]] yn stoppe wurde kin, mei't katten sljocht binne nei de [[rook]] fan dat spul. Behalven sabeare jeien dogge katten by boartsjen ek oan sabeare fjochtsjen, sawol ûnderling as mei minsken. Dêrby slane se mei in poatsje nei it poatsje fan in oare kat of nei de [[finger]] of [[hân]] fan in minske. Dat it mar boartsjen is, blykt út it feit dat de kat dêrby syn [[klau]]wen ynlutsen hâldt; as it him mienen wie, waarden de klauwen útskood. Ek besykje boartsjende katten soms in finger of hân of in oare kat te [[biten]]. Dêrby bite se net troch, hoewol't by minsken dan de toskleasten wol yn 'e [[hûd]] steane. Sok hâlden en dragen is [[evolúsje|evolúsjonêr]] ta ûntwikkeling kommen om katten de feardichheden oefenje te litten dêr't se ferlet fan hawwe yn echte gefjochten mei soartgenoaten om [[territoarium (biology)|territoaria]] of de kâns op [[fuortplanting]]. It kin ek skoan wêze dat troch sok boartsjen de [[eangst]] saksearret dy't se fan natuere fiele by it oanfallen fan oare bisten. Katten boartsje oer it algemien mear mei boartersguod as se [[honger]] hawwe. Se jouwe ornaris de foarkar oan boartersguod dat liket op 'e lytse pelsdragende bistkes dy't se fan natuere bejeie. Mar se reitsje [[habituaasje|fluch wend]] oan sok boartersguod en ferlieze der gau de belangstelling foar, nammenste mear om't it spul net echt ytber is. [[Kleaune]]n [[jern]] wurde (bedoeld of ûnbedoeld) ek faak brûkt as boartersguod, mar as jern of in [[tou]]tsje troch de kat opfretten wurdt, kin it bestrûpt reitsjen oan 'e basis fan 'e [[tonge]] of fêst komme te sitten yn it [[yngewant]] fan 'e kat. Yn beide gefallen is in besyk oan 'e [[bistedokter]] needsaaklik. [[File:Gato_enervado_pola_presencia_dun_can.jpg|right|thumb|250px|In kat [[blazen (kateftigen)|blaast]] wylst er syn [[rêch]] krommet.]] ===Fjochtsjen=== By katten hingje [[boarre]]n der folle mear ta oer om mei-inoar te fjochtsjen as [[poes|poezen]]. Mank [[ferwyldere kat]]ten is de wichtichste reden foar it oangean fan in gefjocht [[konkurrinsje (biology)|konkurrinsje]] tusken twa boarren om in [[maartsk]]e poes. Yn sokke gefallen wurde de measte gefjochten wûn troch de swierdere boarre. By nuete, by minsken ynwenjende boarren is de wichtichste reden om te fjochtsjen de swierrichheid om ôfsûnderlike [[territoarium (biology)|territoaria]] te fêstigjen yn ien-en-itselde hûs. Dat kin ek foar poezen in reden wêze om te fjochtsjen. Ferwyldere poezen fjochtsje fierders ek om har jongkatsjes te ferdigenjen. It [[kastraasje|kastrearjen]] fan nuete boarren kin it fjochtgedrach yn in protte gefallen ophâlde of teminsten saksearje litte, wat suggerearret dat it te krijen hat mei [[geslachtshormoan]]en. As in kat [[agressyf]] is, makket er himsels sa grut mooglik om 'e tsjinstanner te [[yntimidaasje|yntimidearjen]]. Dat docht er troch syn [[hier (begroeiïng)|hier]] op sawol it [[lichem (biology)|lichem]] as de [[sturt]] op te setten, de [[rêch]] te kromjen (in hege rêch te meitsjen) en mei de side nei de tsjinstanner stean te gean, sadat syn grutte better te sjen is. As dat net daliks effekt hat, folget [[blazen (kateftigen)|blazen]] en lûd [[grânzgjen]] en úteinlik in hommelse, mar meastal koarte, [[geweld]]diedige oanfal, wêrby't sawol de klaud, slein (nei de kop) as biten wurde kin. De [[ear (anatomy)|earen]] wurde yn sa'n sitewaasje plat nei efteren ta op 'e kop lein om har by fysyk geweld te beskermjen tsjin skea, en mooglik ek om te harkjen oft der ek mooglik gefaar fan efteren ôf driget. [[File:Gru%C3%B1ido_gato_(Chacha).ogg|left|thumb|250px|It [[lûd]] fan in [[grânzgjen]]de en [[blazen (kateftigen)|blazende]] kat.]] Earnstige [[ferwûning]]s by sa'n gefjocht binne seldsum, nammenste mear om't de gefjochten yn 'e regel mar hiel koart duorje. De ferliezer naait al rillegau út en de slimste wûnen binne ornaris in pear skrammen op 'e earen of yn it gesicht. Gefjochten fan boarren om in maartske poes binne oer it algemien gewelddiediger as gefjochten om territoaria, en ferwûnings by sokke gefjochten kinne bytiden ek út djippe [[bytwûne]]n bestean, dy't [[ynfeksje|ûntstutsen]] reitsje kinne. Sokke bytwûnen binne nei alle gedachten ek in wichtige manear foar de oerdracht fan it [[katte-AIDS]]. [[Geslachtsripens|Geslachtsripe]] boarren binne yn har libben ornaris belutsen by gâns gefjochten en âldere eksimplaren hawwe faak in [[gesicht]] en earen dy't oerdutsen binne mei [[groede]]n. Behalven ûnderling fjochtsje katten soms ek mei oare bisten. Om har territoarium te ferdigenjen, of, yn it gefal fan poezen, om har jongen te beskermjen, binne se soms ree om bisten oan te fallen dy't grutter binne as sysels, lykas [[hûn]]en en [[foks]]en. [[File:Hunting_black_tabby_cat.jpg|right|thumb|180px|In kat beslûpt by it [[jacht (aktiviteit)|jeien]] syn [[proai]].]] ===Jeien=== De kat is in [[karnivoar]] [[rôfdier]], dat lytsere bisten [[jacht (aktiviteit)|bejaget]], yn 't bysûnder [[kjifdieren]]. Dat wie oarspronklik ek de reden foar harren [[domestisearring]]: om oanfraat troch lytse kjifdieren fan [[minsklik]]e itensfoarrieden ([[nôt]] en oare [[lânbougewaaks]]en) foar te kommen. Katten brûke twa jachtstrategyen: aktyf efter in proai oangean, dy slûpendewei oer it mad komme en úteinlings gripe troch him op 'e hûd te springen, en troch yn in [[mûklaach]] ôf te wachtsjen oant in proai ticht genôch by komt dat er pakt wurde kin. Hokker fan dy beide jachtstrategyen tapast wurdt, hinget alhiel ôf fan 'e omstannichheden en de beskikbere soarten proai. By kjifdieren dy't ûndergrûnske [[hoale]]n oanlizze, wachtet in kat soms mei suver einleas [[geduld]] by de yngong fan 'e hoale. [[Fûgels]] wurde dan wer aktyf beslûpt. In elemint fan it jachtgedrach fan katten dat noch altyd mar min begrepen wurdt troch [[mammalogen]], is it oanbieden fan deade proaien troch katten oan har minsklike baaskes. In mooglike útlis is dat de kat "syn" minsken as leden fan syn sosjale groep beskôget en by [[oerskotdeading]] it fleis dat er sels net op kin diele wol mei de oare groepsleden. Dêrby [[hâldt en draacht]] de kat him neffens de [[dominânsjehierargy]], wêrby't er de minsken behannelet as wiene se de lieders fan syn groep. In oare útlis is dat katten dy't soks dogge "harren" minsken krekt as jongkatsjes beskôgje, dy't fuorre wurde moatte of noch leare moatte om te jeien. Dy lêste teory sjocht oer de holle dat boarren ek proaien meinimme foar "harren" minsken, wylst boarren frijwol neat út te stean hawwe mei it grutbringen fan jongkatsjes. [[File:Cats_having_sex_in_Israel.jpg|left|thumb|250px|In [[boarre]] en in [[poes]] oan it [[pearjen]].]] ===Fuortplanting=== De kat stjit [[feromoan]]en ôf en nimt se ek waar. As de [[poes]] [[tyldrift]]ich is, seit men dat se [[maartsk]] is. Dat bart net inkeld yn [[maart]], mar ferskate kearen jiers, oant en mei [[augustus]], hoewol't de earste kear ornaris wol yn maart falt. Yn 'e [[tropen]] giet de [[aaisprongsyklus]] fan 'e poes faak it hiele jier troch. Ien sa'n syklus duorret likernôch 21&nbsp;[[dagen]]. As in poes maartsk is, makket se dat buorkundich fia har [[rookflagge]]n en teffens troch lûd te jammerjen. Dat lûkt faak ferskate [[boarre]]n oan, dy't mei-inoar fjochtsje om it rjocht om mei de poes te [[pearjen]]. De winner wurdt ynearsten troch de poes ôfwiisd, mar hy hâldt oan en úteinlings lit se him syn gong gean. By de [[pearing]] giet it der by katten net sêftsinnich om en ta: de boarre bespringt de poes en hâldt har stevich beet troch yn har [[nekfel]] te biten. De poes jammeret lûd om't de [[penis]] fan 'e boarre tarist is mei in bân fan 120–150 nei syn lichem ta wizende [[penisstikel]]s fan likernôch 1&nbsp;[[mm]] lang, wêrmei't er syn penis yn 'e [[fagina]] fan 'e poes ferankeret. As de penis útlutsen wurdt, docht dat fansels [[pine|sear]], mar it tinken mank [[mammalogen]] is dat de poes dêrtroch [[seksuele stimulaasje|seksueel stimulearre]] wurdt, wat de [[yndusearre ovulaasje|ovulaasje feroarsaket]]. [[File:1dayoldkitten.JPG|right|thumb|250px|In nijberne jongkatsje.]] Nei de pearing wasket de poes har [[geslachtsdiel]] yngeand. As in boarre dan noch mei har besiket te pearjen, falt se him mei uterste [[agresje]] oan. Nei 20–30&nbsp;minuten, as de poes klear is mei waskjen, wurdt de fuortplantingssyklus werhelle, itsij mei deselde, itsij mei in oare boarre. Om't net eltse pearing in ovulaasje feroarsaket, hoecht de poes net [[befruchting|foal]] te reitsjen fan 'e earste boarre dêr't se mei pearet. Boppedat binne katten [[superfruchtberens|superfruchtber]], wat sizze wol dat de ûnderskate jongkatsjes út itselde nêst ferskillende [[heit]]ten hawwe kinne. Wammear't de maartskens fan 'e poes foarby is, geane de boarren wer har wegen en hawwe dan fierders neat mear mei it hiele [[fuortplanting]]sproses te krijen. De [[draachtiid]] duorret by de katten 64–67&nbsp;dagen, mei in gemiddelde fan 65&nbsp;dagen. Tsjin 'e ein fan dy perioade wurdt de poes ûngeduerich en siket se in skûlplak op om te [[befalling|befallen]]. Foar [[ferwyldere kat]]ten kin dat in beskut plak wêze tusken opgeande [[fegetaasje]] of de ferlitten [[hoale]] fan in [[wylde knyn]]. [[Boerekat]]ten meitsje faak in nêsthoale yn it [[hea]] of [[strie]] fan 'e [[golle]]. Nuete hûskatten kinne ek in beskut plakje yn of om 'e hûs sykje, mar it komt ek foar dat se har yn 'e hûs sa noflik fiele, dat se gewoan yn in [[doaze]] of yn in [[koer]] yn [[wenkeamer]] befalle, yn it bywêzen fan harren baaskes. Ien nêst bestiet út 1–6&nbsp;jongkatsjes, mei in gemiddelde fan 3. In [[geslachtsripens|geslachtsripe]] poes dy't datoangeande net yn har dwaan en litten beheind wurdt troch minsken bringt jiers yn trochsneed 1,4&nbsp;nêsten jongen fuort, mei in absolút maksimum fan 3&nbsp;nêsten. It earste nêst jongen fan in jonge poes is ornaris lytser yn oantal as de folgjende nêsten. [[File:Cat birth 2.ogg|thumb|left|250px|Húsgenoaten binne nijsgjirrich nei in nijberne jongkatsje.]] Likernôch 66% fan 'e jongkatsjes wurdt [[berne]] mei de kop earst. By de berte binne de jongkatsjes [[dôvens|dôf]] en [[blinens|blyn]], mar se hawwe al wol [[hier (begroeiïng)|hier]]. Mei 7–10&nbsp;dagen geane de [[each]]jes iepen en mei likernôch 17&nbsp;dagen bart itselde mei de [[ear (anatomy)|earkes]]. Oan 'e ein fan 'e twadde wike kinne de jongkatsje [[krûpen|krûpe]], mar noch net [[rinne]]; dat begjint pas mei likernôch 20&nbsp;dagen. Mei 28–35&nbsp;dagen begjinne de jongkatsjes foar it earst wat fêst iten te fretten, en mei 42–49&nbsp;dagen wurde hielendal [[ôfwûn]]. Fan 28&nbsp;dagen ôf leart de poes har jongen ek om op 'e [[kattebak]] te gean.<ref>{{Aut|Turner, D.C.}} en {{Aut|Bateson, P.}}, ''The Domestic Cat: The Biology of its Behaviour'', Cambridge, 2000 (Cambridge University Press).</ref> Omtrint 40–45&nbsp;dagen krije de eagen har definitive [[kleur]]. Mei 55&nbsp;dagen hawwe jongkatsjes har folsleine [[molkegebit]] en begjinne se jachttechniken te oefenjen. Mei likernôch 125&nbsp;dagen (18&nbsp;[[wike]]n) wurdt it molkegebit [[wikseljen (gebit)|wiksele]] foar it fêste gebit. Guon boarnen wolle hawwe, mei likernôch 64&nbsp;dagen (8&nbsp;wiken) is it de bêste tiid om jonge boarren [[kastrearje]] te litten, hoewol't de standertleeftyd dêrfoar 24&nbsp;wiken bedraacht.<ref>{{Aut|Peeters, E.}}, ''Vroegcastratie: Uw Katje Laten Helpen op Jonge Leeftijd'', 2008 (Majesteit), s. 36–38, 58.</ref> Dêrmei kin ûnwinske, [[geslacht (sekse)|geslachtsrelatearre]] hâlden en dragen, lykas [[agresje]] en it ôfsetten fan in [[territoarium (biology)|territoarium]] troch it sproeien mei [[urine]], foarkomd wurde. [[Sterilisaasje]] fan jonge poezen kin al mei 7&nbsp;wiken plakfine, sadat se net maartsk wurde en lûdroftich jammerje om boarren te lokjen. Mei 9&nbsp;wiken moatte jongkatsjes de earste [[faksinaasje]] krije foar [[kattesykte]] en [[proestsykte]], mei 13&nbsp;wiken folge troch de twadde faksinaasje. Sadree't se selsstannich fan 'e mem oerlibje kinne, mei likernôch 85&nbsp;dagen (12&nbsp;wiken), kinne jongkatsjes útparte wurde om nei in nij thús te gean. [[File:Nursing_Cat_01.jpg|right|thumb|250px|In wite [[poes]] lit har ferskillend kleure jongkatsjes drinke.]] Boarren binne mei 5–7&nbsp;[[moanne (tiid)|moannen]] [[geslachtsryp]], en poezen mei 5–10&nbsp;moannen. Wannear't dat krekt bart, hinget ôf fan it [[katteras|ras]]. De [[libbensferwachting]] fan nuete hûskatten (dus [[ferwyldere kat]]ten bûten beskôging litten) is de ôfrûne heale iuw drastysk omheech gien. Yn 'e [[1980-er jierren]] libben sokke bisten yn trochsneed noch 7&nbsp;jier, mar yn [[1995]] wie dat al 9,4&nbsp;jier, en yn [[2014]] en [[2023]] waard beide kearen in gemiddelde fan 13&nbsp;jier metten. Dat hat te krijen mei ferbetterings yn 'e [[feterinêre genêskunde]], mar ek mei de taname fan it tal [[kastraasje|kastrearre]] en [[sterilisaasje|sterilisearre]] katten. Want kastrearre boarren libje hast 50% langer as boarren dy't seksueel aktyf binne, wylst sterilisearre poezen sels 62% langer libje as poezen dy't it iene nêst jongen nei it oare smite. Kastraasje en sterilisaasje hawwe lykwols ek in fermindere [[spiisfertarring]] en in gruttere [[ytlust]] ta gefolch, wat liede kin ta [[obesitas]] by katten. De maksimale libbensferwachting leit foar katten noch in stik heger. De âldste Nederlânske kat waard 28&nbsp;jier, wylst de âldste kat fan 'e wrâld 38&nbsp;jier wurden wêze soe. Oer it algemien binne sokke leeftiden dreech te kontrolearjen, mei't katten gjin bertebewiis hawwe. By raskatten is de bertedei lykwols yn harren [[stamboek]] registrearre. ==Fretten en drinken== ===Fretten=== Katten stilje har [[honger]] troch ferskate lytse mielen deis te beplúzjen. De frekwinsje fan it iten en de grutte fan 'e mielen ferskilt nei yndividu en wurdt ek beynfloede troch de omstannichheden. As der mear as ien kat yn in hûs libbet, of as it giet om in [[ferwyldere kat]] op in plak dêr't ek oare ferwyldere katten foarkomme, sil de kat mear yn ien kear ite út eangst dat it oars troch oare katten opfretten wurdt. In ienlingskat yn in [[húshâlding]], dy't wit dat it iten der mei in pear oeren ek noch wol foar him stean sil, yt faak lytsere bytsjes tagelyk. Katten kieze har fretten op basis fan [[temperatuer]], [[rook]] en struktuer. Se jouwe de foarkar oan iten op [[keamertemperatuer]], en meie der oer it algemien min oer as har iten út 'e [[kuolkast]] komt. It leafst hawwe se wietfoer dat ryk is oan [[aminosoer]]en, dy't ek yn [[fleis]] sitte. Katten wize ornaris iten ôf dat se net kenne ([[neofoby]]) en leare fluch om [[kondisjonearre smaakaverzje|iten te mijen dat har yn it ferline min smakke]] hat. Nuete hûskatten kinne it bêste ôfwikseljend drûchfoer (brokjes) en wietfoer foarset wurde, op fêste tiden deis. [[File:Kot_z_mysz%C4%85.jpg|left|thumb|230px|In kat mei syn [[proai]], yn dit gefal in [[hartemûzen|hartemûs]].]] Yn 'e frije [[natoer]], oft it no giet om [[ferwyldere kat]]ten dy't har eigen kostje byinoar skarrelje moatte, of om nuete hûskatten dy't sûnder dat it nedich is bûtendoar op jacht geane om't dat no ienris har [[ynstinkt]] is, fange en frette katten benammen [[kjifdieren]] en lytsere [[fûgels]]. Yn [[Noardwest-Jeropa]] binne yn dat ferbân benammen wichtich: de [[hûsmûs]] (''Mus musculus''), de [[fjildmûs]] (''Microtus arvalis''), de [[mosk]] (''Passer domesticus'') en de [[protter]] (''Sturnus vulgaris''). Ek lytse [[sûchdieren]] dy't gjin kjifdieren binne, lykas [[pipermûzen]], wurde wol deade, mar dy smeitsje blykber min, want se wurde almeast ûnoanfretten lizze litten. Oare lytse bisten, lykas [[hagedissen]] en lytse [[slangen]], kinne ek de [[proai]] fan in kat wurde. Katten binne yn in protte [[lannen en territoaria]] in wichtige faktor yn 'e [[predaasje]] fan lytse bistesoarten. Yn 'e [[Feriene Steaten]] allinnich al deadzje se [[jier]]s nei skatting 1,3–4&nbsp;miljard fûgels en 6,3–22,3&nbsp;miljard lytse sûchdieren, en yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] deadzje se jiers 466&nbsp;miljoen lytse [[reptilen]]. De wichtichste jagers binne yn dat ferbân ferwyldere katten, dêr't der yn it foarste plak mear fan binne, mar dy't ek folslein fan 'e jacht ôfhinklik binne om't se ornaris net troch minsken fuorre wurde en dy't boppedat ek fierder fan 'e (troch minsken) bewenne wrâld ôf jeie. Mar nuete hûskatten kinne ek gâns lytse bisten deadzje, fral as se nachts bûtendoar litten wurde (wat dêrom sterk ôfret wurdt). ===Drinken=== Wat [[drinken]] oangiet: de foarm en bou fan 'e [[wang]]en fan in kat binne net ôfdwaande om focht opsûge te kinnen. Dêrom drinke katten troch in [[floeistof]] mei de [[tonge]] op te slikjen. Oars as [[hûn]]en, dy't de tonge by it drinken ta in soart fan leppel foarmje, hâlde katten de tonge by it drinken stiif en plat. Mar de kattetonge is sa rûch, dat focht efter de ûneffenheden hingjen bliuwt. Katten slikje focht op mei in faasje fan 4&nbsp;slikbewegings de [[sekonde]]. Fan natuere drinke katten inkeld [[wetter]]. Fan har baaskes krije se faak [[molke]] (kowemolke) foarset, en as se dêrmei grut wurden binne, fine se dat ek lekker, mar katten dy't wend binne om wetter te drinken, wolle op molke oer it algemien gjin bek sette. It lekkerst fan alles fine molkedrinkende katten [[bjist]], de earste molke dy't in [[ko]] produsearret nei fan in [[keal]] [[befalling|befallen]] te wêzen, dy't ryk is oan [[fet (stof)|fetten]]. [[File:Cat_drinking_water_from_a_fountain_reservoir,_Aldeia_de_Monsanto,_Portugal_julesvernex2.jpg|right|thumb|250px|In kat [[drinken|drinkt]] út in [[fontein]].]] Hoewol't katten (om't se no ienris [[sûchdieren]] binne) as jongkatsje molke by de mem drinke, wurde de measten nei it [[ôfwennen]] [[laktoaze-yntolerant]]. Dat betsjut se eins as [[folwoeksen]] kat (de [[sacharide|sûkers]] yn) molke net goed [[spiisfertarring|fertarre]] kinne en fan kowemolke yn 'e [[diarree]] reitsje of der alteast sêfte [[dong|ûntlêsting]] fan krije. Dêrtroch binne molke en oare [[suvel]]produkten lykwols ek faak goede en myld útwurkjende [[laksearmiddel]]s, dy't brûkt wurde kinne as in kat lêst hat fan [[konstipaasje]]. ===Fergiftiging=== Beskate stoffen dy't foar minsken allinnich yn hege doazes [[giftigens|giftich]] binne, kinne by katten al yn lege konsintraasjes [[fergiftiging]]sferskynsels feroarsaakje. It giet dêrby om [[alkohol]], [[kafeïne]], [[sûkelarje]], [[dinne-oalje]], [[etearyske oalje]], [[leeljes (skaai)|leeljes]], [[makademianút|makademianuten]], [[parasetamol]] en [[tabak]]. ==Natuerlike fijannen== De nuete hûskat hat suver gjin [[rôfdier|natuerlike fijannen]], mei't er dêrtsjin beskerme wurdt troch de [[minske]]. [[Ferwyldere kat]]ten hawwe ek net folle natuerlike fijannen, útsein beskate middelgrutte [[hûneftigen]], lykas de [[prêrjewolf]] (''Canis latrans'') yn [[Noard-Amearika|Noard]]- en [[Midden-Amearika]], de [[goudjakhals]] (''Canis aureus'') en de [[Aziatyske wylde hûn]] (''Cuon alpinus'') yn dielen fan [[Aazje]] en [[Jeropa]], en de [[sealjakhals]] (''Lupulella mesomelas''), de [[streekte jakhals]] (''Lupulella adusta'') en de [[Afrikaanske goudwolf]] (''Canis lupaster'') yn [[Afrika]] en de [[dingo]] (''Canis lupus dingo'') yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]]. Oer de hiele wrâld foarmet de domestisearre en ferwyldere [[hûn]] (''Canis lupus familiaris'') bytiden in gefaar. Yn dielen fan Aazje en Afrika moatte katten ek oppasse foar gruttere [[kateftigen]], lykas de [[karakal]] (''Caracal caracal'') en it [[loaihoars]] (''Panthera pardus''), en datselde jildt yn 'e [[Nije Wrâld]] foar de [[poema]] (''Puma concolor''). [[File:%D0%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D1%87%D1%8C%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D1%85%D0%B0.jpg|left|thumb|250px|De [[katteflie]] (''Ctenocephalides felis'') is in [[ektoparasyt]] dêr't hast alle katten mei oanhelle binne.]] ==Parasiten en sykten== ===Parasiten=== Lykas de measte bisten steane katten bleat oan in ferskaat oan ynwindige en útwindige [[parasiten]]. De bekendsten binne [[ektoparasiten]] lykas de [[katteflie]] (''Ctenocephalides felis''), de [[earmyt]] (''Otodectes cynotis'') en de [[skieppetyk]] (''Ixodes ricinus''). Fierders kin men tinke oan [[endoparasiten]] lykas de [[kattelintwjirm]] (''Taenia taeniaeformis''), de [[hertwjirm]] (''Dirofilaria immitis'') en oare soarten [[rûnwjirms]] (''Nematoda''), en [[koksidia]] (''Coccidiasina''). [[File:EMS-96004-Rosecrucian-Egyptian-Cat-Mummy.JPG|right|thumb|180px|In [[mummy|kattemummy]] út 'e [[Egyptyske Aldheid]].]] ===Sykten=== Bekende [[sykte]]n dêr't katten lêst fan hawwe kinne, binne: [[kattesykte]] en [[proestsykte]] (dêr't de measte nuete hûskatten elts jier tsjin yninte wurde), en fierders: [[katte-AIDS]] (FIV), [[katteherpes]] (FHV), [[kattekoroana]], [[katteleukemy]], [[kattemûlesykte]], [[kattesûkersykte]], [[hûnsdûmens]] (rabiës), [[hypertrofyske kardiomyopaty]] (HCM), [[parvoviroaze]] (katteparvo), [[systenieren]] (PKD) en [[toksoplasmoaze]]. Wat ek gauris foarkomt, benammen by âldere katten, is [[blaasgrús|grús]] yn 'e [[urineblaas|blaas]], wat [[pine]] en [[bloed]] yn 'e [[urine]] feroarsaket. De kat moat dan foar de rest fan syn libben spesjaal foer hawwe. ==Katten yn 'e minsklike kultuer== ===Mytology=== Yn it [[Egyptyske Aldheid|Alde Egypte]] waarden [[soölatry|katten fereare as hillige bisten]], en de [[goadinne]] [[Bastet]] waard gauris yn 'e foarm fan in kat ôfbylde, hoewol't se bytiden ek in oarlochssuchtich aspekt oannaam en dan as [[liuwinne]] ferskynde. De [[Alde Grikelân|Aldgrykske]] [[skriuwer]] [[Herodoatus]], dy't libbe yn 'e [[fyfde iuw&nbsp;f.Kr.]], rapportearre dat it yn syn tiid yn Egypte ferbean wie om in kat te deadzjen, en dat de hiele [[húshâlding]] yn [[rou]] wie en as teken dêrfan de [[wynbrau]]wen ôfskearde wannear't in kat deagie dy't as húsdier holden waard. [[Rykdom|Begoedige]] lju brochten harren deade kat nei de stêd [[Bûbastis]], dêr't er [[balseming|balseme]] en yn in hillige [[tombe]] [[begroeven]] waard. Herodoatus ferhelle fan syn ferbjustering oer it bestean fan domestisearre katten, mei't er yn Grikelân inkeld fan it bestean fan [[wylde kat]]ten ôfwist. [[File:Sagrada_Familia_siglo_XVII.jpg|left|thumb|250px|De [[Hillige Famylje]], skildere troch [[Gregorio Vásquez de Arce y Ceballos]] ([[1638]]–[[1711]]), mei loftsûnder, oan 'e fuotten fan 'e [[Faam Marije]], in kat.]] De gongbere term foar "kat" wie yn it [[Aldgryksk]] ''ailouros'', dat letterlik "ding mei de swaaiende sturt" betsjut. Katten wurde yn 'e Aldgrykske [[literatuer]] mar komselden neamd, wat derop wiist dat se gjin grutte rol yn 'e [[kultuer]] fan it Alde Grikelân spilen. Letter [[synkretisme|synkretisearren]] de Griken harren eigen goadinne fan 'e [[jacht (aktiviteit)|jacht]], [[Artemis]], mei de Egyptyske goadinne Bastet, en namen dêrby Bastet har assosjaasje mei katten oer foar Artemis. Mei't de [[Romeinske mytology|Romeinske]] goadinne [[Diana (goadinne)|Diana]] noch wer letter lykslein waard mei Artemis, rekke ek sy mei katten assosjearre: wannear't yn 'e ''[[Feroarings fan Stal]]'' fan 'e Romeinske skriuwer [[Ovidius]] de goaden nei Egypte flechtsje en de [[stalferoaring|foarmen fan bisten oannimme]], feroaret Diana yn in kat. Yn 'e [[Iere Midsiuwen]] waarden in protte fan 'e assosjaasjes fan Artemis/Diana oangeande katten troch [[kristenen]] oerhevele nei de [[Faam Marije]]. Katten binne gauris te sjen op [[ikoan]]en fan 'e [[Oankundiging fan 'e Berte fan Jezus]] en fan 'e [[Hillige Famylje]]. Neffens de [[folkloare]] fan [[Itaalje]] soe der op 'e nacht fan 'e [[Berte fan Jezus]] yn [[Betlehim]] ek in poes [[befalling|befallen]] wêze fan in jongkatsje. Yn 'e [[Noardske mytology]] wurdt [[Freyja]], de goadinne fan 'e [[leafde]] en de [[skientme]], wol ôfbylde as reizgjend yn in [[striidwein]] dy't lutsen wurdt troch katten. Neffens de ([[apokrife]]) [[leginde]]n fan it [[joadendom]] soe de earste kat yn it hûs fan 'e earste [[man (geslacht)|man]] [[Adam en Eva|Adam]] libbe hawwe om dêr op 'e earste [[mûs]] te jeien. Dyselde kat gie in ferbûn oan mei de earste [[hûn]], dat lykwols troch de hûn mei eedbrek ferbrutsen waard. Dat resultearre yn sa'n ûnmin tusken de beide bisten, dat har [[neikommeling]]en inoar hjoed de dei noch altyd nei it libben steane. [[File:Black_Cat_(7983739954).jpg|right|thumb|250px|Fral [[swarte kat]]ten binne it ûnderwerp fan in protte [[byleauwe]].]] Hoewol't de [[islaam]] gjin [[hillich bist|hillige bisten]] erkend, steane katten [[Islaam en katten|by moslims heech yn oansjen]]. Neffens [[Westerske wrâld|Westerske]] skriuwers soe dat komme trochdat de [[profeet]] [[Mohammed]] in kat mei de namme [[Mûezza]] as húsdier hie, dêr't er o sa fan hold. De profeet soe trouwens alle katten graach lije meien hawwe. Neffens de ferhalen soed er "leaver sûnder mantel gien wêze as dat er in kat steurde dy't [op 'e mantel] lei te sliepen." Dy ferhalen hawwe gjin wjergaders by islamityske skriuwers, en it liket der sterk op dat de profeet troch bûtensteanders betize is mei in lettere [[sûfisme|sûfistyske]] [[hillige]], [[Achmed ar-Rifaï]]. ===Byleauwe=== Yn in protte kultueren bestiet [[byleauwe]] om katten hinne. Yn 'e [[Westerske kultuer]] wurdt bygelyks sein dat it [[ûngelok (ûngeunstige rin fan omstannichheden)|ûngelok]] bringt as in [[swarte kat]] jins paad krúst. In oar byleauwe is dat yn 'e measte lannen sein wurdt dat in kat njoggen [[libben]]s hat. Yn [[Itaalje]], [[Dútslân]], [[Grikelân]] en [[Brazylje]] wurdt it tal kattelibbens net op njoggen, mar op sân steld, en yn 'e [[Arabyske wrâld]] is it oantal seis, mar it idee derefter bliuwt gelyk. It komt fuort út 'e natuerlike linigens en fluggens fan katten, wêrmei't se ûnskansearre witte te ûntkommen oan skynber libbensbedriigjende sitewaasjes. ===Wreedheden tsjin katten=== Yn 'e [[Midsiuwen]] waarden katten troch [[kristendom|kristenen]] mei [[hekserij]] assosjearre en waard tocht dat katten [[liedgeast]]en fan [[heks (mytysk wêzen)|heksen]] wiene. It soe skoan kinne dat dat kaam om't harren nachtlike 'konserten' mei de machten fan it tsjuster yn ferbân brocht waarden. As útfloeisel dêrfan fûnen der grutte [[wredens|wreedheden]] tsjin katten plak. Op it hichtepunt fan 'e [[hekseferfolging]], yn 'e [[fjirtjinde iuw]], waarden se yn grutte oantallen deamakke troch se te ferbrânen en dea te kneppeljen. [[File:Das_festliche_Jahr_img074_Das_Katzenwerfen_in_Kopenhagen.jpg|left|thumb|250px|[[Kattekneppeljen]] yn it [[19e-iuwsk]]e [[Kopenhagen]].]] Ut deselde tiid stammen ek de saneamde [[kwelspullen]], wêrby't katten it doel fan wreedheden en [[bistemishanneling]] waarden om gjin inkele oare reden as foar [[folksfermaak]]. Sa wie it yn it [[sechstjinde-iuwsk]]e [[Frankryk]] noch folslein akseptearre om [[katteferbrâning|katten libben te ferbrânen]] foar de [[amusemint]]swearde. Neffens de [[Ingelân|Ingelske]] [[histoarikus]] [[Norman Davies]] "geiden de gearklofte lju it út fan it laitsjen wylst de bisten, dy't jammeren fan 'e pine, teskroeiden, roasteren en úteinlings [[ferkoalling|ferkoallen]]." Fan 'e [[jiske (ferbrâning)|jiske]] dy't oerbleau waard soms troch de taskôgers wat mei nei hûs nommen om't it [[gelok (geunstige rin fan omstannichheden)|gelok]] bringe soe. [[Kattekneppeljen]] wie in oar folksfermaak, dat ek yn [[Nederlân]] noch oant yn 'e [[njoggentjinde iuw]] foarkaam. Dêrby waard in kat yn in [[fet (tonne)|fet]] opsletten en it fet oan in [[tou]] ophongen dat tusken in pear peallen of beammen spand wie. Dêrnei mochten dielnimmers oan it spul om bar in [[kneppel]] tsjin it fet oan smite. Wa't de kneppel goaide dy't it fet stikkensloech wie de winner. It hichtepunt fan it fermaak wie de ûntsnapping út it stikkensleine fet fan 'e [[panyk|panyske]] kat, dat mei grutte hilariteit begroete waard. [[File:Női portré 1940-ben Budapesten. Fortepan 14721 (cropped).jpg|right|thumb|180px|In dame yn in [[jas]] fan kattebûnt ([[1940]]).]] ===Pelsdier=== Katten wurde ek al lange tiid brûkt foar de ynternasjonale [[hannel]] yn [[bûnt]] en [[lear (stof)|lear]], foar it meitsjen fan [[jas]]sen, [[bûntmûts]]en, [[tekken]]s, [[plúsjen bist]]en, [[skuon]], [[wantsjes]] en [[snaarynstrumint]]en (dy't yn it ferline faak mei stringen fan [[term (anatomy)|katteterm]] bespand waarden). Foar it meitsjen fan in kattebûnten jas moatte likernôch 24&nbsp;katten deade wurde. Yn 'e [[Feriene Steaten]] is it gebrûk fan katten yn 'e [[pelsdierfokkerij]] sûnt [[2000]] ferbean, en de [[Jeropeeske Uny]] (doe noch ynkl. it [[Feriene Keninkryk]]) hat der yn [[2007]] it near op lein. Der sit gâns [[byleauwe]] om it gebrûk fan kattepelzen hinne. Sa soene se [[reuma]] genêze (in bewearing dêr't gjin inkele [[wittenskip]]like basis foar bestiet), of gaadlik wêze foar it útoefenjen fan [[hekserij]]. Yn [[Switserlân]] wurde noch altyd tekkens fan kattebûnt produsearre. ===Húsdier=== Hoewol't katten oarspronklik troch [[minske]]n [[domestisearre]] waarden om as [[ûngedierte]]bestriders te fungearjen, ferfolje de measte nuete hûskatten tsjintwurdich inkeld noch de rol fan [[selskipsdier]]. Wrâldwiid is de kat it op ien nei [[populêr]]ste húsdier nei de [[hûn]]. Wittenskippers tinke dat de omgong mei katten by minsken dy't lije oan in te hege [[bloeddruk]] in posityf effekt hawwe kin, om't it oanheljen fan katten rêst bringt en dêrmei de bloeddruk ferleget. Ek binne der fermoedens dat [[bern (persoan)|bern]] dy't opgroeie yn in [[húshâlding]] dêr't in kat as húsdier holden wurdt, as [[folwoeksene]] minder kâns hat om [[allergy]]en te ûntwikkeljen. [[File:Nathalymarconblogger.jpg|right|thumb|180px|In kat foar kontrôle by de [[bistedokter]].]] Der wurdt in protte mei katten [[fokken|fokt]], en sadwaande binne der in grut tal [[list fan katterassen|katterassen]] ûntwikkele. Op [[katteshow]]s wurde raskatten ynskreaun foar [[wedstriden]] wêrby't se keurd wurde troch in [[faksjuery]] neffens de standerts fan in beskaat ras. Under de [[wet|wet- en regeljouwing]] fan [[Nederlân]] en de [[Jeropeeske Uny]] is it ferbean om katten fan beskate rassen te fokken, te ferhanneljen en te hâlden, om't de winske lichaamlike rasskaaimerken in negative ynfloed hawwe op 'e [[sûnens]] en it libbensgenot fan 'e bisten (bgl. in te koarte [[snút]] dy't liedt ta swierrichheden by it [[sykheljen]] of hierleazens liedend ta [[kjeld]]lijerij). ==Sjoch ek== *[[boerekat]] *[[bûnte kat]] *[[ferwyldere kat]] *[[list fan katterassen]] *[[Maltezer kat]] *[[puntkat]] *[[sipertse kat]] *[[skyldpodkat]] *[[swarte kat]] *[[trijekleur (kat)]] *[[wylde kat]] *[[Henriëtte Ronner-Knip]] (1821–1909), Nederlânsk-Belgysk keunstskilderesse dy't fral bekend is fan har skilderijen fan katten ==Keppelings om utens== * {{Wikiwurdboek|kat}} {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Cat ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Felis catus}} }} [[Kategory:Kat| ]] [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Wylde kat]] [[Kategory:Húsdier]] 0zggmebndtyddyl7unre7fcw85su1ej 0 6695 1234931 1176997 2026-07-13T00:39:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234931 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=blauwe wikel |Ofbyld= [[File:Eurasian Hobby (Falco subbuteo) (20065964465).jpg|250px]] |lûd=[[File:Falco subbuteo - Eurasian Hobby XC469763.mp3|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[falkeftigen]] (''Falconiformes'') |Famylje= [[falkfûgels]] (''Falconidae'') |Skaai= [[wikels]] (''Falco'') |Wittenskiplike namme= Falco subbuteo |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:FalcoSubbuteoIUCNver2019 2.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]] }}</small> }} De '''blauwe wikel''' (''Falco subbuteo'') is in lytse rôffûgel út de famylje fan de falken. == Oare nammen == De blauwe wikel wurdt yn it Frysk ek wol oantsjutten mei: ''beamwikel'' as ''beamfalk''. == Foarkommen == De blauwe wikel wurdt tusken de 30 en 36 sm grut. It wyfke is wat grutter as it mantsje, mar fierder ha se in protte fan mekoar. De boppekant fan de fûgel is leigriis, de ûnderkant is wyt mei grize streken. De ûnderkant fan de sturt en de fearren om de poaten hinne hawwe in readbrune kleur. Yn de loft docht de wikel mei syn smelle sikkelfoarmige wjukken en koarte swellesturt tinken oan in grutte [[toerswel]]. == Fersprieding == De blauwe wikel komt hast yn hiel [[Jeropa]] foar. Yn [[Grut-Brittanje]] lykwols allinnich yn it suden fan Ingelân en yn [[Skandinaavje]] allinnich yn it suden en by de Eastsee bylâns. Neist Jeropa komt de Blauwe Wikel ek foar yn grutte parten fan noard- en [[Sintraal-Aazje]], oant yn Noard-[[Sina]] en [[Japan]]. [[File:Falco subbuteo MHNT.ZOO.2010.11.105.6.jpg|thumb||left|Aaien fan ''Falco subbuteo'']] De Jeropeeske fûgels oerwinterje yn it suden fan [[Afrika]], de fûgels út Aazje yn it noarden fan [[Yndia]] en [[Pakistan]] en yn it suden fan Sina. == Iten == De blauwe wikel yt it leafst grutte ynsekten sa as [[hynstebiters]] dy't er yn de loft fangt en opyt. Ek lytse fûgels fangt er yn de flecht. De blauwe wikel kin sels sa hurd fleane dat er swellen yn de loft fange kin. == Fuortplanting == De blauwe wikel komt yn april werom út it oerwinteringsgebiet. Hy brûkt âlde nêsten fan [[krie]]ën en oare fûgels. Yn begjin juny leit it wyfke 2-3 [[Aai (bist)|aaien]]. Nei 28 dagen brieden komme de jongen út it aai. Nei likernôch in moanne ferlitte de jongen it nêst en koart dêrnei fleane se út. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]]. [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wikel (fûgel)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] hgxlmd0u6me5s57gz4knutv7s2j77wg 0 7008 1234851 1181921 2026-07-12T14:45:26Z Drewes 2754 mear Garypsters 1234851 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Garyp - Petrustsjerke.jpg | ôfbyldingsbreedte = 260 | ôfbyldingstekst = ''Petrustsjerke'' | wapen = [[Ofbyld:Flagge fan Garyp.gif|100px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ofbyld:Garyp wapen.svg|60px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Garyp}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 18,18 km², wêrfan: <br> - lân: 16,84 km² <br> - wetter: 1,33 km² </br> | befolkingstichtens = 112 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{Flagge NL}} [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Tytsjerksteradiel flag.svg|20px]] [[Tytsjerksteradiel]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_9_59_N_5_58_12_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 9' N 5° 58' E}} | webside = [https://www.garyp.nl/ Side fan Garyp] | ôfbylding2 = Map NL Tytsjerksteradiel Garyp.png | ôfbyldingstekst2 = ''Doarpsgebiet Garyp (grien) yn 'e gemeente Tytsjerksteradiel'' | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 53 | lat_min = 9 | lat_sec = 59 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 58 | lon_sec = 12 | lon_dir = E }} '''Garyp''' is in doarp yn de gemeente [[Tytsjerksteradiel]], súdwest fan [[Burgum]]. Garyp hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Garyp}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Untstean == De namme komt fan ''ga - ryp''. ''Ga'' = gea (lânskip) en ''ryp'' is in sânrich of stripe. Garyp is ûntstien op in sânkop as in eilân tusken de legere feangrûnen. It tefolle oan wetter rûn it meast rjochting [[Wide Ie (Burgum)|Wide Ie]], dy't útwettere yn de [[Middelsee]] en streamd hawwe moat tusken [[Goutum]] en [[Barrahûs]] (Werpsterhoek), fia it “Skalkedjip” en de "Ald Feart", ek wol "Alde Jokse" neamd (dy’t al iuwen drûch leit troch in oerstreaming yn 1600) rjochting [[Warten]]. [[Ofbyld:Garyp âld skoalle.JPG|thumb|left|250px|''Sicht op Garyp, lofts de eardere 19e iuwske skoalle'']] [[Sigerswâld (Tytsjerksteradiel)|Sigerswâld]] is no in [[buorskip]] fan Garyp, mar dat wie earder in doarp mei in eigen tsjerke. By Sigerswâld stie it frouljuskleaster Sinaï mei in pleats en in [[spinhûs]]. Mei't de [[reformaasje]] yn [[1580]] ynfierd waard en it [[Roomsk Katolike Tsjerke|roomsk-katolisisme]] ferbean waard moasten ek de kleaster opjûn wurde. De kleasters waarden sletten om 't dy brûkt wurde koene troch de Spanjerts yn de [[Tachtichjierrige Oarloch]]. Sa moasten ek de "Wite Susters' harren kleaster ferlitte, dat troch oerheid yn [[1581]] yn 'e brân stutsen waard. Garyp stie letter bekend as it doarp mei de fjirtjin [[Stins|stinzen]], letter wurde der noch alve neamd: Albada, Douma, Galama, Kinnema, Sixma, Voocklama, Wiarda, Amama, Skroetsma, Galgahiem en Solcama. Schotanus neamt yn 1622 noch trije: Solcamastate, Scroetsmastins en Galkehiem. Yn de 18e en de 19e iuw binne de measten ferdwûn troch útstjerren, ferhuzing (bygelyks mei steedhâlder Willem IV nei [[De Haach]]), jildgebrek en de ôfskaffing fan it [[Erfrjocht]] yn [[1811]]. Dertroch fersnipperen de eigendommen en rekken de stinzen yn ferfal. Nei dat de trochgeande dyk troch de buorren al ferhurde wie, waarden der mear wegens oanlein. De Brandsmaloane nei [[Sumarreheide]], De Loane nei de [[Iniaheide]], mei in betonbrêge oer de [[Susterfeart]], oanslutend op 'e strjitwei nei [[Aldegea (Smellingerlân)|Aldegea]]. Fan de Mûnehoek ôf waard de wei ferhurde nei Sigerswâld. Ek kaam der in wei nei [[Earnewâld]], dy 't foar de ynpoldering fan [[1920]] noch net altyd betrouber wie. It KY-stasjon en it [[molkfabryk]] binne ferdwûn, krekt as de [[húshâldskoalle]]. It hat ek in iepenloftswimbad. == Doarpswapen en flagge == It doarp leit oan de râne fan [[De Wâlden]] en wetter. It grien yn de flagge is symboal foar de bosk, de reade baan foar it doarp sels, mei oan de rânen sulveren banen as symboalen foar it wetter. By de tsjerke fan Garyp leit in [[Balstien|swerfstien]] út de iistiid, grif de ferhevenheid dêr't ea de doarpsrjochter op siet. De gouden ruten yn it wapen binne symboalen fan it rjocht. De Fryske famyljes Walta en Aggema fieren om deselde reden dizze ruten. It krús ûnderoan docht tinken oan it Kleaster Sinaï dat yn it buorskip [[Sigerswâld (Tytsjerksteradiel)|Sigerswâld]] by Garyp stie. == Mienskip == [[Ofbyld:Binnenrust. Boerderij Easterein 29 Garijp.JPG|thumb|260px|''Binnenrust, Easterein 19'']] It Geahûs is de namme fan it mienskipssintrum. Garyp hat in feriening foar Doarpsbelang, [[doarpskrante]] hjit De Rabbelskûte. De ynwenners fan Garyp wurde ''sânmigers'' en ek wol ''klitsefretters'' neamd. Dy skelnammen wurde benammen brûkt as koartswilige beneaming foar Garipers dy't de hiele dei net folle dogge. === Tsjerken === * [[Petrustsjerke (Garyp)|Petrustsjerke]] ([[Protestanske Tsjerke yn Nederlân|PKN]]). De Petrustsjerke sa't dy der no stiet is fan [[1838]]. It is de ferfanging fan de út [[dowestien]] oplutsen midsiuwske tsjerke. De preekstoel en in koperen kroan binne fan [[1782]]. It oargel, makke troch [[Bakker en Timminga]], is fan [[1886]]. Yn de toer hinget in liedklok út [[1628]]. Earder hinge der in klok út 1490 dy't yn de tsjerke fan it Deenske [[Tsjerke fan Bedsted (Tønder )|Bedsted]] bedarre is. * [[Andreastsjerke (Garyp)|Andréastsjerke]] ([[Protestanske Tsjerke yn Nederlân|PKN]]) === Skoalle === * Kristlike basisskoalle '[https://dewraldpoarte.nl/ De Wrâldpoarte]'. === Ferienings === * Biljertklub Us Nocht, Us Hobby en De Wâldstompers * Sjitsportferiening De Beuk * Kuorbalferiening Vlug en Vaardig * Follybalferiening Garyp * [[Fuotbalferiening V en V '68]] * Shantykoar De Skipfeartsjongers * [https://www.facebook.com/people/Chr-Muziekvereniging-Looft-den-Heer-Garyp/100047803092223/ Kristlike Muzykferiening Looft den Heer] * Toanielferiening Lytse Krêft * Tennisferiening It Akkelân * Iis Nocht * Fiskferiening De Poask === Tradysjes === * It doarp hat noch in tradisjonele roukoets. By in begraffenis moat der út de grifformearde tsjerke wei in hiel ein rûn wurde nei it hôf. Dat bart rinnendewei mei in [[Frysk Hynder]] foar de koets mei in swart kleed en fjouwer dragers en de útfeartboade. * [[Sinteklaas]] wurdt yn Garyp op in spesjale manier fierd: op de dei dat hy oankomt geane bern jûns by de doarren del ferklaaid as Swarte Pyt of Sinteklaas. === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1954 || 1959 || 1964 || 1969 || 1974 || 2004 || 2009 || 2021 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 1946 || 1888 || 1852 || 1820 || 1807 || 1875 || 1922 || 1.894 |} === Bekende Garypsters === * [[Jacob Lub]] (1868), Súd-Afrikaansk skriuwer * [[Christiaan Paulus van Essen]] (1901), boargemaster * [[Klaas Koster (boargemaster)|Klaas Koster]] (1910), boargemaster * [[Pieter Tjeerdsma]] (1916), politikus * [[Jan van der Meer (1932)|Jan van der Meer]] (1932), boargemeester * [[Geart Benedictus]] (1952), politikus * Master [[Pieter Lub]], ûnderwizer en doarpsman * Dûmny Klaas Minnema * [[Pier Feddema]], skilder-keunstner * [[Klaas Koopmans]] - skilder * [[Jan Tj. Hoogstins]] (Garyp, 1 jannewaris 1921-21 maaie 2006) - skilder <ref>[http://www.garyp.nl/index.php/diversen/bijzondere-garipers#hoogstins Side Garyp]</ref> === Bustsjinst === De busline troch Garyp wurdt fersoarge troch [[Qbuzz]]. De folgjende line rydt troch Garyp: * '''Line 20 Ljouwert - It Hearrenfean fia Drachten en De Gordyk:''' [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] - ''Garyp Rykswei'' - [[Nyegea]] - [[Drachten]] - [[Olterterp]] - [[Beetstersweach]] - [[Terwispel]] - [[Lippenhuzen]] - [[De Gordyk]] - [[Langsweagen]] - [[De Knipe]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] == Ferskaat == * Simmerdeis giet der in pontsje fan [[Suwâld]] nei Garyp. * Oan de râne fan de iisbaan stiet [[Wynmotor Garyp]]. == Strjitten == Alle [[strjitten yn Garyp]]. De trijesprong Greate Buorren - Easterein - Brandsmaloane hiet eartiids ''Koutenburch''. Dat moat in iepen plak west hawwe, dêr't [[sigeuners]] en oar folk mei har [[wenwein]]en soms wiken tahâlden. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]]. ==Keppeling om utens== * [https://www.aldgaryp.nl/nieuw Ald Garyp] * [http://www.tietjerksteradeel.nl/ Webstee Tytsjerksteradiel] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Garyp}} }} {{Tytsjerksteradiel}} [[Kategory:Garyp| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Tytsjerksteradiel]] 9936qp94s6mxzwqzpurg8owtc8hw93r 0 17609 1234903 1174947 2026-07-13T00:22:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234903 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=blauboarstke |Ofbyld= [[File:Bluethroat ( ssp svecica ) - Alps - Italy CD5A3234.jpg|250px]] |lûd=[[File:Luscinia svecica.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'') |Skaai= [[gealtsjes]] (''Luscinia'') |Wittenskiplike namme= Luscinia svecica |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Luscinia svecica map.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FF7F2A}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FFDD55}} [[trochtrekker]] }}</small> }} It '''blauboarstke''' (''Luscinia svecica'') is soarte út de famylje fan de [[miggesnappers]] (''Muscicapidae''), [[ûnderfamylje]] [[paapkes]] (''Saxicolinae''). == Foarkommen == It blauboarstke is in fynboude fûgel mei in fine skerpe snaffel lykas alle ynsekteniters. It mantsje is goed wer te kennen oan syn blau boarst mei dêrom hinne in swart en readbrune boarstbân. De wyfkes misse de opfallende blauwe kleur. == Fersprieding == It blauboarstke komt yn grutte dielen fan [[Jeropa]] foar, mar ek yn [[Aazje]] en sels yn [[Alaska]] en it westen fan de [[Yukon]]. It is in trekfûgel dy't yn [[Spanje|Súd-Spanje]], [[Afrika|Noard-Afrika]] as yn it suden fan [[Aazje]] oerwinterje. In Nederlân nimt it oantal briedende blauboarstkes al jieren ta, foaral yn de "nije" briedgebieten Oostvaardersplassen en it Lauwersmar. Yn en krekt bûten Fryslân is it blauboarstke it machtichst yn tal yn de [[Alde Feanen]] en de Wieden/Weerribben. [[File:Luscinia svecica cyanecula MHNT.ZOO.2010.11.193.15.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan it blauboarstke.]] Der binne 11 ferskillende rassen (of ûndersoarten) te ûnderskieden: it readstjerblauboarstke (''Luscinia svecica svecica''), mei in read kielplak, komt yn it noarden fan Jeropa en yn de [[Alpen]] foar. It wytstjerblauboarstke (''Luscinia svecica cyanecula''), mei in wyt plak op de kiel, komt yn de rest fan Jeropa foar. It Kaukasusblauboarstke fan ûnder oaren [[Turkije]] (''Luscinia svecica magna'') hat gjin apart plak yn it blauwe boarst. == Fuortplanting == Yn maaie leit it wyfke 6 oant 7 blaugriene [[aai (bist)|aaikes]] mei readbrune stippen. De aaikes wurde troch beide âlden yn sa'n fjirtjin dagen útbret. {{clear}} == Sjoch ek == {{commonsLyts|Luscinia svecica|Blauboarstke (''Luscinia svecica'')}} [https://www.sovon.nl/nl/soort/11060 SOVON - Blauwborst] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gealtsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] qx6yjcc8f70uxzedtqfy9gjcb3wbh78 0 19284 1234923 1174954 2026-07-13T00:35:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234923 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=blaustirns |Ofbyld= [[File:Čorík čierny (Chlidonias niger) a (4644831482).jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje= [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai= [[blaustirnzen]] (''Chlidonias'') |Wittenskiplike namme= Chlidonias niger |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Chlidonias niger map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#ff9955}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#ffe680}} [[trochtrekker]] </small> }} De '''blaustirns''' (''Chlidonias niger'') is in [[fûgels|fûgel]] út de ûnderfamylje fan de [[stirnzen]] (Sterninae). == Oare nammen == De Blaustirns wurdt yn Fryslân ek wol blausterns, blaustarring, skierstirns, skierstjirring as wetterswel neamd. == Foarkommen == In folwoeksen eksimplaar is 20 oant 25 sintimeter grut en is dêrmei like grut as de [[Lytse Stirns]]. It lichemsgewicht is 60 oant 75 gram. De fûgel hat in swarte snaffel en swartreade poaten. Yn syn briedkleed hat de fûgel in swarte kop, boarst en búk, de boppekant is griis. Beide geslachten hawwe in selde fearrekleed. == Fersprieding == De blaustirns is in trekfûgel dy't yn Noard- en Midden-Amearika, it noarden fan Súd-Amerika, Euraazje en Afrika foarkomt. Yn it briedseizoen is de blaustirns ek yn in [[Fryslân]] en [[Nederlân]] te sjen, de fûgels binne oan de râne fan wetter te finen bygelyks by sompen en marren. De fûgels oerwinterje oan de westkust fan [[Afrika]]. == Iten == De blaustirns yt fisken, amfibyen en ynsekten. De fûgels pakt syn iten yn de flecht as fan it wetteroerflak. [[File:Chlidonias niger niger MHNT.ZOO.2010.11.132.9.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e blaustirns.]] == Fuortplanting == Blaustirnzen briede fan maaie oant july yn lytse koloanjes. It nêst wurdt oan de râne fan it wetter of op driuwende planten oanlein. Yn Nederlân wurde ek wol flotsjes útset om troch de fûgels brûkt te wurden. It wyfke leit twa oant trije aaien mei donkere flekken. De aaien wurde dan yn trije wiken bebret foardat de piken útkomme. Nei noch sa'n trije wike fleane de jongen út. == Ferskaat == De elektryske boat fan [[It Fryske Gea]] hat ek de namme Blaustirns. {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Chlidonias+niger SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd * [http://www.friesevogelwachten.nl/nl/pages/werkgroep_blaustirns_frysln.php wurkgroep blaustirns fan de fryske fûgelwachten] }} {{commonsBalke|Chlidonias niger}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blaustirns]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] 0pjzr6yp5blsuc2cosmqmsivg6foe0s 0 21344 1234880 1176989 2026-07-13T00:04:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234880 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = berchein |Ofbyld = [[Ofbyld:Common shelduck, male, female (Tadorna tadorna).jpg|250px]]<br><small>Jerk (l.) en sijke (rj.) fan 'e berchein.</small> |lûd = [[Ofbyld:Common Shelduck (Tadorna tadorna) (W1CDR0001430 BD7).ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[bercheinen]] (''Tadorna'') |Wittenskiplike namme= Tadorna tadorna |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:TadornaTadornaIUCN.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''berchein''' (''Tadorna tadorna'') is in grutte ein, maar dúdlik lytser as in [[guozzen|goes]]. It fearrekleed is bûnt fan kleur en by it hijke en it sijke itselde. == Beskriuwing == De berchein is in 1 oant 1,5 kg swiere, grutte ein fan 55 oant 65 sm lang mei in spanwiidte fan 70 sm by it wyfke en 115 sm by it mantsje. Mantsje en wyfke hawwe allebeide in reade snaffel, mar it mantsje hat der in knobbe op. De kop en de hals binne donkergrien en de fearren binne wyt mei in pear swarte streken. Oer it boarst hat de fûgel in brune bân. De berchein hat irisearjende griene sekundêre slachpinnen en rôze poaten. De measte pearkes binne trou oan inoar, neffens ûndersyk siket mar 2,4% fan bercheinen alle jierren in oare partner.<ref>Joan Roughgarden: ''Evolution's Rainbow: Diversity, Gender, and Sexuality in Nature and People. University of California Press, Berkeley 2004'', ISBN 0-520-24073-1, side 55</ref> De ein wurdt likernôch 4,5 jier âld, mar de âldste berchein wie 14,5 jier âld, wat op grûn fan it ringjen mei betrouberens fêststeld wurde koe,.<ref>Janet Kear (Hrsg.): ''Ducks, Geese and Swans''. Oxford University Press, 2005, ISBN 0198546459, side 422</ref> == Iten == De berchein yt slakkeguod, skaaldieren en wjirms, somtiden ek ynsekten en wetterplanten. == Brieden == [[Ofbyld:Tadorna tadorna MHNT.ZOO.2010.11.19.3.jpg|thumb|left|''Aaien fan 'e berchein'']] [[Ofbyld:Shelducks (42458242862).jpg|thumb|left|''Sijke mei einepiken'']] De berchein mei graach yn in hol briede yn 'e dunen, kwelders, feangreide en oan rivieren. Dêrfoar brûkt er graach in kninehol dat de stân fan 'e berchein hinget gear mei it tal kninen. It nêst bestiet út 8 oant 12 aaien, dy't troch it sijke útbret wurde. It sijke bret se yn 28 dagen út en de einepiken kinne nei 8 wiken fleane. == Fersprieding == De berchein is oan 'e kust fan West-Europa in fûgel dy't gauris sjoen wurdt. De ein hat de lêste dessinia syn briedgebiet nei it oanbuorjende binnenlân útwreide. Oan 'e kust fan 'e [[Middellânske See]] libbet de fûgel lykwols lokaal. De grutste Nederlânske konsintraasjes fan bercheinen binne te finen yn [[Seelân]], it noarden fan 'e provinsje [[Noard-Hollân]], it [[Iselmar]]gebiet en it [[Waad]]gebiet. It tal briedende bercheinen nimt al sûnt de santiger jierren ta en ek mear yn it binnenlân lykas op de Fryske en [[Grinslân]]ske klaai is de berchein hjoed de dei in briedfûgel. As it brieden foarby is trekke bercheinen nei de Waadsee om troch de fearren te gean. Ynearsten wie dat fral it Dútske Waadgebiet, mar it tal einen is dêr wat ôfnommen en yn it Nederlânkse Waadgebiet foars tanommen. It tal Nederlânske briedpearen wurdt troch SOVON op 4900-8200 rûsd (2018-2020), it tal oerwinterjende bercheinen op 41.900-61.400 (2016-2021). De totale populaasje fan 'e berchein waard yn 2015 op 415.000-500.000 folwoeksen fûgels rûsd. == Media == <gallery> Bergeend zwemmend.-4714645.webm|Berchein Bergeend met donsjongen-4714665.webm|''Berchein mei jongen'' Bergeend met donsjongen-4714671.webm|''Jongen fan de berchein'' Bergeenden en eidereenden op het wad-4714656.webm|''Bercheinen en [[Eider (fûgel)|eiders]] op [[Teksel]]'' Common Shelduck (male) flying at Slimbridge Wetland Centre, Gloucestershire, England 22May2019 arp.jpg|''Fleanende jerk'' </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= * {{nl}} [https://stats.sovon.nl/stats/soort/1730 SOVON] * {{nl}} [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/bergeend Fûgelbeskerming] <References/> ---- {{CommonsBalke|Tadorna tadorna|Berchein}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Berchein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] t03kptmtlfa2iu04nchia88ytzqemz9 0 27514 1234859 1076561 2026-07-12T17:33:49Z Drewes 2754 [[]] 1234859 wikitext text/x-wiki '''Pieter Lub''' ([[Inkhuzen]], [[14 maaie]] [[1838]] - [[Garyp]], [[13 novimber]] [[1922]]) wie in ûnderwizer en haad fan de Kristlike skoalle yn [[Garyp]]. As learaar oan de kristlike [[normaalskoalle]] yn [[Burgum]] hie er in soad ynfloed. == Keppeling om utens == [http://www.garyp.nl Mear oer master Lub] {{boarnen|boarnefernijing= {{Aut|Brouwer, J. H. e.o.}}, Encyclopedie van Friesland, 1958. ''Lub, Pieter'' }} {{DEFAULTSORT:Lub, Pieter}} [[Kategory:Nederlânsk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Westfrysk persoan]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Garyp]] [[Kategory:Persoan berne yn 1838]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1922]] 4if11ruekc5e620j2n5h9yylrmj2vvx 1234861 1234859 2026-07-12T17:53:08Z Drewes 2754 sjoch ek 1234861 wikitext text/x-wiki '''Pieter Lub''' ([[Inkhuzen]], [[14 maaie]] [[1838]] - [[Garyp]], [[13 novimber]] [[1922]]) wie in ûnderwizer en haad fan de Kristlike skoalle yn [[Garyp]]. As learaar oan de kristlike [[normaalskoalle]] yn [[Burgum]] hie er in soad ynfloed. == Sjoch ek == * [[Jacob Lub]] == Keppeling om utens == [http://www.garyp.nl Mear oer master Lub] {{boarnen|boarnefernijing= {{Aut|Brouwer, J. H. e.o.}}, Encyclopedie van Friesland, 1958. ''Lub, Pieter'' }} {{DEFAULTSORT:Lub, Pieter}} [[Kategory:Nederlânsk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk ûnderwizer]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Westfrysk persoan]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Garyp]] [[Kategory:Persoan berne yn 1838]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1922]] 7gyuki2a0awus5lyac62jcph6kmpe7w 0 29405 1234928 1176996 2026-07-13T00:37:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234928 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=blauwe hoanskrobber |Ofbyld= [[File:Accipitridae - Circus cyaneus (male & female).JPG|250px]]<small>in mantsje (l.) en in wyfke (rj.)</small> |lûd=[[File:Circus cyaneus - Hen Harrier XC558933.mp3|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje= [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai= [[hoanskrobbers]] (''Circus'') |Wittenskiplike namme= Circus cyaneus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Circus cyaneus distribution map.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#02FF02}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#0080FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''blauwe hoanskrobber''' (''Circus cyaneus'') is in fûgel út de famylje fan de [[haukfûgels]], [[ûnderfamylje]] fan de [[hoanskrobbers]] (''Circinae''). == Fryske nammen == De blauwe hoanskrobber wurdt yn it frysk ek wol ''aaifretter'' as ''blauwe falk'' neamd. [[Ofbyld:Hen_Harrier.jpg|thumb|220px|left|In ûnfolgroeid mantsje.]] == Foarkommen == De blauwe hoanskrobber is mei in grutte fan sa'n 43 sm (manstje) oant 51 (wyfke) dúdlik lytser en behindiger as de [[brune hoanskrobber]]. De wjukspanwiidte is sa'n 105 sm. De mantsjes waage in 300-400 gram, de wyfkes binne mei 410-710 gram in stik swierder. Mantsjes en wyfkes sjogge der ek hiel ferskillend út. It wyfke is brún en hat ek yn de flecht sichtbere wite boppesturtfearren. Om't sy in bulte liket op it wyfke fan de [[skiere hoanskrobber]] en de [[steppehoanskrobber]] is se allinne troch bedreaune fûgelders te underskieden. It mantsje sjocht der fanút de fierte felblau út, se hawwe dúdlik swarte wjukpunten. Fan tichtby is de rêch griis, kop en boarst binne donker griisblau. De jonge fûgels binne brún. == Fersprieding == De blauwe hoanskrobber komt yn hiel Jeropa en in grut part fan Aazje foar. Wol is it sa dat harren libbensgebiet bot troch de it brûken fan de minsken bot achterút giet. De fûgels hâlde fan iepen gebieten sa as heide en foaral sompen mei grutte reitfjilden. Yn Noard-Amearika komt ek in besibbe soart foar. De blauwe hoanskrobber is in seldsume briedfûgel yn Nederlân. It soarte hat in oantal briedplakken op de [[Waadeilannen]], yn de [[Oostvaardersplassen]] en tige ferspraat yn it noarden fan Nederlân, yn totaal yn 2000 heechút 100 pear. == Fiedsel == De haadproai is de [[wylde knyn]], mar [[sjongfûgels]] en [[mûzen]] binne ek wichtige fiedselboarnen. [[File:Circus cyaneus MHNT.ZOO.2010.11.83.1.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e blauwe hoanskrobber.]] == Fuortplanting en status as beskerme soarte == De blauwe hoanskrobber hat syn nêst op de grûn. Faak yn hege fegetaasje dy't beskerming biede moat tsjin de [[foks]]. It wyfke leit ein april as maaie fjouwer oant seis [[aai (bist)|aaien]]. De aaien wurde om de twa dagen lein. De aaien wurde yn 29-31 dagen troch it wyfke útbredt. It mantsje soarget foar it iten dat troch it wyfke oannaam wurdt troch in mantsje in lyts stikje yn de mjitte te fleanen en de proai oer te nimmen. Neidat de jongen útkaam binne duorret it noch 37 dagen foar't se fleane kinne. Ek dêrnei bliuwe se faak noch in skoftsje by it nêst yn de buert. It oantal briedpearen yn Nederlân sakket sterk sûnt 1993. De fûgelsoarte, hoewol ynternasjonaal gjin bedrige soarte, stiet dêrom as gefoelich op de [[Reade list fan fûgels|Nederlânske reade list]]. Yn 2019 wiene der noch mar 13 briedpearen yn Nederlân. As wintergast wiene der sa'n 400-800 blauwe hoanskrobers yn Nederlân, wêrfan sa'n 100 y Fryslân. == Oerwinterders == Yn de winter komme Skandinavyske blauwe hoanskrobbers Fryslân binnen om te oerwinterjen. Se jeie hjir dan op [[fjildmûs|fjildmûzen]]. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] * [[skiere hoanskrobber]] * [[brune hoanskrobber]] * [[steppehoanskrobber]] == Keppeling om utens == * [http://www.sovon.nl/pdf/Ond_2006_15_meer_blauw_wadden.pdf "Meer blauw op de Wadden", ûndersyk troch Sovon]. * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Circus+cyaneus SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd * {{Aut|Bijlsma, R.G., F. Hustings & C.J. Camphuysen}}, 2001. Avifauna van Nederland 2. ISBN 90-74345-21-2 * [http://www.sovon.nl/nl/soort/2610 SOVON Fersprieding en oantalsûntwikkeling fan de blauwe hoanskrobber yn Nederlân] * Foto's fan in [http://www.vogelringschier.nl/blauwekiek.html Blauwe Kiekendief] ringe op It Amelân en weromfongen op Skiermuontseach. {{CommonsBalke|Circus cyaneus}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hoanskrobber]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] 3welbr7gu65uckygbjqr1yc2lnggk6o 0 33507 1234864 1233153 2026-07-12T20:52:31Z Kneppelfreed 2013 navigaasje gemeente Borsele 1234864 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Borssele | ôfbylding = Overzicht van de kerncentrale - Borssele - 20425805 - RCE.jpg | ôfbyldingstekst = Kearnsintrale Borssele | flagge = Flag of Borssele.svg | wapen = Borssele wapen.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Borsele]] | boargemaster = | ynwennertal = 1.450 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/borssele/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 12,65 km²<br>wêrfan 0,17 km² wetter | befolkingstichtens = 117 ynw./km² | hichte = 0 m | stifting = 1616 (nije oanlis) | postkoade = 4454 | netnûmer = 0113 | tiidsône = | simmertiid = | webside = [https://www.borsele.nl www.borsele.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 25 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 44 | lon_sec = 30 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Borssele yn Seelân }} '''Borssele''' is in doarp yn 'e gemeente Borsele op it [[skiereilân]] [[Súd-Bevelân]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It doarp hat 1459 ynwenners (2010) en is dêrmei ien fan de middelgrutte kearnen fan de gemeente. == Skiednis en beskriuwing == [[Ofbyld:Vliedberg uit de late Middeleeuwen in het landschap--Archeoregio 14 - Borssele - 20427077 - RCE.jpg|thumb|left|Berg van Troje.]] It doarp is ien fan 'e santjin beskerme doarpssichten fan 'e provinsje. Yn it doarpsgebiet leit de terp Berg fan Troje, dêr't ea in kastiel stien hat. De motte waard om 1100 hinne opsmiten. It kastiel rekke yn 'e 16e iuw troch de stoarmfloeden yn it neigean. It oarspronklike doarp dat bekend stie as Monster is yn 'e 16e ieu en benammen yn 'e jierren 1522, 1530 en 1532 folslein yn 'e see ferdwûn. Yn 1616 waard der úteinset mei it bedykjen fan 'e saneamde 'Borselse polder'. Borssele krige in rjochthoekich strjittepatroan, dat yn it ferline taskreaun waard oan Simon Stevin. Undersyk wiisde út dat Cornelis Soetwater it strjittepatroan ûntwurp. It is it iennige Nederlânske doarp dat sa oanlein waard. De noch jimmeroan besteande [[nôtmûne]] De Hoop & Verwachting waard yn 1714 boud. Alde nammen fan it doarp wiene eartiids Berselre, Brumsale, Brinsilla en Borsale. Yn 'e 19e iuw feroare de stavering nei Borsele of Borselen. == Tsjerklik libben == Borssele is in tige tsjerklik plak. In grut part fan 'e befolking is lid fan 'e [[Grifformearde Gemeenten|Grifformearde Gemeente]]. By de riedsferkiezings fan 2026 helle de [[SGP]] mei 66,4% de mearderheid fan stimmen yn it doarp.<ref>[https://www.borsele.nl/definitieve-uitslag Gemeente Borssele]</ref> == Kearnsintrale == Noardwestlik fan Borssele stiet de nei it doarp ferneamde kearnsintrale Borssele en de Centrale Opslag Voor Radioactief Afval (COVRA). Tichteby de kearnsintrale komme de elektrisiteitskabels fan Wynpark Borssele oan lân en giet de energy oer it heechspanningsstasjon it lanlik netwurk op. == Berne yn Borssele== * [[Hans Warren]] (20 oktober 1921), skriuwer en dichter == Ofbylden == <gallery widths="210" heights="210"> Overzicht voorgevel en linker zijgevel van het woongedeelte - Borssele - 20429162 - RCE.jpg Borssele - De Hoop en Verwachting.jpg </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Borssele}} }} {{GemeenteBorsele}} [[Kategory:Plak yn Borsele]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] a3xz72lzbwue073elngynsgd7056di5 0 33509 1234846 1234828 2026-07-12T14:22:01Z Drewes 2754 + makker 1234846 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Heinkenszand | ôfbylding = Heinkeszand, Sint Blasiuskerk foto3 2009-09-25 17.14.JPG | ôfbyldingstekst = Sint-Blasiustsjerke. | flagge = Heinkenszand vlag.svg | wapen = Heinkenszand wapen.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Borsele]] | ynwennertal = 5.685 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/heinkenszand/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 12,07 km², wêrfan wetter: 0,12 km² | befolkingstichtens = 475,7 ynw./km² | hichte = 0 m | postkoade = 4451 | netnûmer = 0113 | tiidsône = | simmertiid = | webside = [https://www.heinkenszand.info/ heinkenszand.info] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 28 | lat_sec = 47 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 48 | lon_sec = 28 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} '''Heinkenszand''' is in doarp yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. Heinkenszand is it bestjoerlik sintrum fan 'e gemeente [[Borsele]]. It doarp is mei 5.685 ynwenners (2026) de grutste kearn fan 'e gemeente. === Untstean === Heinkenszand ûntstie yn 'e 14e iuw troch it ynpolderjen fan in sânplaat, neamd nei in sekere 'Heinken'. It gebiet lei earst as in eilân tusken [[Súd-Bevelân]] en [[Walcheren]]. Troch de oanlis fan ferbiningsdammen tusken 1414 en 1420 waard it doarp mei it fêstelân ferbûn. Foar 1600 bestie Heinkenszand al út 18 polders. === Kastielen === De famylje Van Schenge wie in wichtige eigner en stifte it slot Barbestein. In oar slot, Watervliet, waard om 1588 hinne boud troch de famylje Brouwer, mar yn 1793 ôfbrutsen. De befolking groeide flink; yn 1694 telde it doarp al sa'n 800 ynwenners en 162 huzen, benammen konsintrearre om de hjoeddeiske Doarpsstrjitte. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Kastielen yn Heinkenszand</div> <gallery mode="packed" heights="175px" style="margin: 0; padding: 0;"> Gezicht op het kasteel Huis te Watervliet, 1743, RP-P-AO-15-126-11-2 (cropped).jpg|Watervliet. Het Huis Barbistein by Heinkensant 1743.jpg|Barbestein. </gallery> Troch [[Hendrik Spilman]] (1721-1784) </div> === Religy === De orizjinele Marijetsjerke gie by de [[Reformaasje]] oer nei de [[Kalvinisme|kalvinisten]], mar in part fan 'e bewenners bleau trou oan 'e [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]. Hja kochten yn 1805 it ferfallen slot Barbestein, dat omboud waard ta in nije katolike tsjerke. Letter bouden de katoliken in nije neogoatyske tsjerke njonken Barbestein, dy't tenei as pastorije brûkt waard oant de bou fan in nije pastorije yn 1905. It âlde Barbestein waard doe ôfbrutsen. By dy Blasiustsjerke waard letter in Lourdesgrot oanlein. === Resinte ûntwikkeling === Yn 'e 20e iuw wreide it doarp him sterk út mei nije wiken lykas Oosterguite, Watervliet en Over de Dijk. De oanlis fan in rekreaasjegebiet yn 1969 soarge foar toerisme. Sûnt de gemeentlike weryndieling fan 1970 makket Heinkenszand diel út fan 'e gemeente Borsele, wêrfan it doarp it bestjoerlik sintrum is. == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Heinkenszand - De Vijf Gebroeders (cropped).jpg|thumb|left|Nôtmûne "De Vijf Gebroeders".]] De roomsk-katolike Sint-Blasius-tsjerke yn Heinkenszand is boud yn neogoatyske styl. De tsjerke stamt út 1866 en is wijd oan 'e hillige [[Blasius fan Sebaste|Blasius]]. Sûnt 2007 draait de grutte [[stellingmûne]] "De Vijf Gebroeders" yn it doarp wer regelmjittich. It Lângoed Landlust leit foar in part op de grûn fan it slot Watervliet. It park is foar besikers iepensteld en biedt in moai stikje natuer midden yn it doarp. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Heinekenszand}} }} {{GemeenteBorsele}} [[Kategory:Plak yn Borsele]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] j2ep9zygecp52qkj444hys8ll8079ia 0 33510 1234847 1234842 2026-07-12T14:25:45Z Drewes 2754 /* It besjen wurdich */ sa'n wier 1234847 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = 's-Gravenpolder | ôfbylding = Sint Martinus ('s-Gravenpolder) (1).JPG | ôfbyldingstekst = Sint-Martinustsjerke | flagge = Flag of Gravenpolder.svg | wapen = 's Gravenpolder wapen.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Borsele]] | ynwennertal = 4.631 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/s-gravenpolder/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 7,99 km², wêrfan wetter: 0,16 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 1 m | koördinaten = | postkoade = 4431 | netnûmer = 0113 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 28 | lat_sec = 28 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 52 | lon_sec = 56 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map NL - Borsele - 's-Gravenpolder.png | ôfbyldingstekst99 = 's-Gravenpolder yn 'e gemeente Borsele. }} '''s-Gravenpolder''' is in doarp yn 'e gemeente [[Borsele]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It doarp hat 4.631 ynwenners (2026) en is dêrmei de twadde kearn fan 'e gemeente. Oant 1970 wie 's-Gravenpolder in selsstannige gemeente. == Skiednis == Noardlik fan 's-Gravenpolder rûn eartiids de súdgrins fan it [[greefskip Hollân]]. Seelân wie doe noch in gebiet dêr't de greven fan Hollân en de greven fan [[Flaanderen]] om fochten. Yn 1316 joech greve [[Willem III fan Hollân]] opdracht om de [[kwelder]]s foar de kust fan Voortrappen te bedykjen. De nije polder waard "des Graven poldere van Voortrappen" neamd en bleau oant 1430 yn it besit fan 'e greven fan Hollân. De delsetting dy't yn de polder ûntstie krige ynearsten deselde namme, mar de tafoeging Voortrappen ferdwûn doe't dit plak ûntfolke rekke. Voortrappen lei oan [[De Zwake]], in see-earm dy't de eilannen Borselen en [[Súd-Bevelân]] fan inoar skate. Yn 1445 waard by 's-Gravenpolder in daam dwers troch De Zwake lein (de hjoeddeiske Lenshoekdijk), wêrtroch't beide eilannen mei-inoar ferbûn waarden. == Ambachtshearlijkheid == Yn 'e Gravenpolder stie it kastiel Poelvoorde, dat yn 1386 neamd waard doe't eigner Claes van Borsele van Cortgene it slot oerdroech oan greve [[Albrecht fan Beieren]] en it wer yn lien werom krige. Mooglik wie Claes belutsen by it behear fan 'e polder út namme fan 'e greve. De ambachtshearlijkheid 's-Gravenpolder waard yn 1430 troch grevinne [[Jakoba fan Beieren]] yn lien jûn oan har hofmaster, Willem de Bye. Yn 1438 ferkocht hy de hearlikheid wer. Wannear it kastiel Poelvoorde ferdwûn, is net bekend. == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Vliedberg 't Hof Blaemskinderen.jpg|thumb|left|Mottewier 't Hof Blaemskinderen.]] * Noardlik fan 'e doarpkearn leit de [[wier]] (''vliedberg'') 't Hof Blaemskinderen, likernôch 5 meter heech, mei boppe-op in linebeam. * Midden yn it doarp stiet de [[Gotyk|goatyske]] [[Sint-Martinustsjerk (s-Gravenpolder)|Sint-Martinustsjerke]] út de 14e iuw. * Oan 'e râne fan it doarp stiet mûne "De Korenhalm" út 1876, dy't noch jimmeroan yn gebrûk is. * Súdlik fan it doarp leit it natoergebiet de Zwaakse Weel. == Religy == In grut part fan 'e befolking fan 's-Gravenpolder is lid fan de [[Grifformearde Gemeenten|Grifformearde Gemeente]]. De Elimtsjerke fan dit tsjerkeferbân is mei 1524 sitplakken ien fan 'e gruttere tsjerken fan Nederlân. By de Twadde Keamerferkiezingen fan 2025 helle de [[SGP]] hast likefolle stimmen as alle oare partijen byinoar.<ref>[https://allecijfers.nl/stembureau/s-gravenpolder-de-zwake/#google_vignette Alle Cijfers]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|'s-Gravenpolder}} }} {{GemeenteBorsele}} {{DEFAULTSORT:Gravenpolder}} [[Kategory:Plak yn Borsele]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] iwx770go19zqdxo1xcbgnbmj03jn11s 1234850 1234847 2026-07-12T14:28:49Z Drewes 2754 /* It besjen wurdich */ [[]] faaks better 1234850 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = 's-Gravenpolder | ôfbylding = Sint Martinus ('s-Gravenpolder) (1).JPG | ôfbyldingstekst = Sint-Martinustsjerke | flagge = Flag of Gravenpolder.svg | wapen = 's Gravenpolder wapen.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Borsele]] | ynwennertal = 4.631 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/s-gravenpolder/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 7,99 km², wêrfan wetter: 0,16 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 1 m | koördinaten = | postkoade = 4431 | netnûmer = 0113 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 28 | lat_sec = 28 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 52 | lon_sec = 56 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map NL - Borsele - 's-Gravenpolder.png | ôfbyldingstekst99 = 's-Gravenpolder yn 'e gemeente Borsele. }} '''s-Gravenpolder''' is in doarp yn 'e gemeente [[Borsele]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It doarp hat 4.631 ynwenners (2026) en is dêrmei de twadde kearn fan 'e gemeente. Oant 1970 wie 's-Gravenpolder in selsstannige gemeente. == Skiednis == Noardlik fan 's-Gravenpolder rûn eartiids de súdgrins fan it [[greefskip Hollân]]. Seelân wie doe noch in gebiet dêr't de greven fan Hollân en de greven fan [[Flaanderen]] om fochten. Yn 1316 joech greve [[Willem III fan Hollân]] opdracht om de [[kwelder]]s foar de kust fan Voortrappen te bedykjen. De nije polder waard "des Graven poldere van Voortrappen" neamd en bleau oant 1430 yn it besit fan 'e greven fan Hollân. De delsetting dy't yn de polder ûntstie krige ynearsten deselde namme, mar de tafoeging Voortrappen ferdwûn doe't dit plak ûntfolke rekke. Voortrappen lei oan [[De Zwake]], in see-earm dy't de eilannen Borselen en [[Súd-Bevelân]] fan inoar skate. Yn 1445 waard by 's-Gravenpolder in daam dwers troch De Zwake lein (de hjoeddeiske Lenshoekdijk), wêrtroch't beide eilannen mei-inoar ferbûn waarden. == Ambachtshearlijkheid == Yn 'e Gravenpolder stie it kastiel Poelvoorde, dat yn 1386 neamd waard doe't eigner Claes van Borsele van Cortgene it slot oerdroech oan greve [[Albrecht fan Beieren]] en it wer yn lien werom krige. Mooglik wie Claes belutsen by it behear fan 'e polder út namme fan 'e greve. De ambachtshearlijkheid 's-Gravenpolder waard yn 1430 troch grevinne [[Jakoba fan Beieren]] yn lien jûn oan har hofmaster, Willem de Bye. Yn 1438 ferkocht hy de hearlikheid wer. Wannear it kastiel Poelvoorde ferdwûn, is net bekend. == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Vliedberg 't Hof Blaemskinderen.jpg|thumb|left|Mottewier 't Hof Blaemskinderen.]] * Noardlik fan 'e doarpkearn leit de [[stinswier]] (''vliedberg'') 't Hof Blaemskinderen, likernôch 5 meter heech, mei boppe-op in linebeam. * Midden yn it doarp stiet de [[Gotyk|goatyske]] [[Sint-Martinustsjerk (s-Gravenpolder)|Sint-Martinustsjerke]] út de 14e iuw. * Oan 'e râne fan it doarp stiet mûne "De Korenhalm" út 1876, dy't noch jimmeroan yn gebrûk is. * Súdlik fan it doarp leit it natoergebiet de Zwaakse Weel. == Religy == In grut part fan 'e befolking fan 's-Gravenpolder is lid fan de [[Grifformearde Gemeenten|Grifformearde Gemeente]]. De Elimtsjerke fan dit tsjerkeferbân is mei 1524 sitplakken ien fan 'e gruttere tsjerken fan Nederlân. By de Twadde Keamerferkiezingen fan 2025 helle de [[SGP]] hast likefolle stimmen as alle oare partijen byinoar.<ref>[https://allecijfers.nl/stembureau/s-gravenpolder-de-zwake/#google_vignette Alle Cijfers]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|'s-Gravenpolder}} }} {{GemeenteBorsele}} {{DEFAULTSORT:Gravenpolder}} [[Kategory:Plak yn Borsele]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] kmp8078t0ilrplk7vhgecd2c2yabnsr 0 33716 1234862 1107176 2026-07-12T20:44:47Z RomkeHoekstra 10582 Red, ynfoboks ferfarske, + nav. 1234862 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Middelburch | ôfbylding = Middelburg, het stadhuis RM29284 poging2 foto1 2014-02-23 14.50 cropped 3.jpg | ôfbyldingstekst = Stedhûs | flagge = Middelburg vlag.svg | wapen = Coat of arms of Middelburg.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Middelburg vlag.svg|20 px]] [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] | ynwennertal = 43.906 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/middelburg/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 25,84 km², wêrfan wetter: 0,95 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = 1.699 ynw./km² | hichte = 1 m | koördinaten = | postkoade = 4330-4339 | netnûmer = 0118 | webside = [https://www.middelburg.nl/ www.middelburg.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 30 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 37 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Middelburg-plaats-OpenTopo.jpg | ôfbyldingstekst99 = Middelburch. }} '''Middelburch'''<ref>[https://www.omropfryslan.nl/nijs/27402-ljouwert-leech-geen-stijl Bygelyks neamd as "Middelburch" yn ''Ljouwert leech by Geen Stijl'', op Omrop Fryslân]</ref> ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Middelburg'') is de haadstêd fan 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]] en fan 'e gemeente [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]]. De stêd leit op it [[skiereilân]] [[Walcheren]] en hie yn 2026 43.906 ynwenners. De stêd wurdt midstwa snien troch it [[Kanaal troch Walcheren]]. == Skiednis == === Midsiuwen === Middelburch moat earne healwei de 9e iuw ûntstien wêze, want nei it [[bombardemint op Middelburch]] yn 1940 binne by [[Argeology|argeologysk]] ûndersyk gebrûkssaken út dy tiid ûntdutsen. By de delsetting waard nei alle gedachten tsjin 'e ein fan 'ee 9e iuw in ringwâlboarch opsmiten, dy't tsjinne as ferdigening tsjin de [[Wytsings]] nei't hja nei in mislearre plondertocht fan [[Rudolf Haralds |Rodulf]] (873) fuortjage wiene. Mar it soe ek wêze kinne dat de boarch al boud wie yn 'e tiid doe't [[Harald II|Harald de Jongere]] tusken 841 en 864 oer it eilân hearske. De boarch hie in trochsnit fan goed 200 meter en waard omklamme troch in wâl fan grûn en in grêft, dy't yn it noarden en easten troch it rivierke de Arne foarme en yn it suden en westen groeven waard. De hjoeddeiske hichte fan 'e heuvel fan 'e boarch is likernôch 7 meter boppe NAP. Westlik fan 'e boarch ûntstie yn 'e 10e iuw de hjoeddeiske Markt, doe noch in agraryske delsetting op it kruspunt fan trije heger lizzende sânrêgen. Al yn 1103 wurdt ''Mitthelburgensis portus'' yn 'e [[hagiografy]] fan [[Willibrord]] fan [[Thiofried fan Echternach|Thiofried]] in hannelsdelsetting neamd, werfan't it rivierke de Arne de wichtichste hannelsferbining mei de see foarme. Yn 'e twadde helte fan 'e 10e iuw waard yn dy delsetting de [[Westmunstertsjerke]] boud (ôfbrutsen yn 1575). Nei alle gedachten waard der ek in earste kleaster boud. Yn 'e selde snuorje ûntstie eastlik fan 'e boarch in twadde delsetting. De [[Hillige Roomske Ryk|roomsk-dútske]] keizer [[Hindrik de Hillige|Hindrik II]] wiisde koart nei it jier 1000 de delsetting oan as it bestjoerssintrum fan ''Walachria-Bevelandia''. De Flaamske greve Boudewyn IV waard yn 1012 de earste greve fan dit diel fan it gebiet, dat earne tusken 1162 en 1189 de namme ''Zeelandia'' krije soe. [[Ofbyld:Exterieur - Middelburg - 20154705 - RCE.jpg|thumb|left|De yn 1834 ôfbrutsen Noardmunstertsjerke.]] Tsjin 'e ein fan 'e 11e iuw waard noardlik fan 'e ringwâlboarch de Noardmunstertsjerke as twadde parochytsjerke boud (ôfbrutsen yn 1834). Efter de feilige wâlen fan 'e boarch bouden yn 1123 [[kanunnik]]en in nij kleaster, de [[abdij fan Middelburch]], dy't yn 1127 oan 'e [[Norbertinen]] as dochter fan 'e Sint-Michaelabdij út [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]] oerdroegen waard. Letter waarden op it abdijgebiet twa tsjerken boud: de 14e-iuwske [[Koertsjerke (Middelburch)|Koertsjerke]] en de 15e-iuwske [[Nije Tsjerke (Middelburch)|Nije Tsjerke]]. Yn 1217 krige Middelburch [[stedsrjochten]] fan greve [[Willem I fan Hollân]] en grevinne [[Johanna fan Konstantinopel|Johanna fan Flaanderen]], dy't troch greve [[Willem II fan Hollân]] yn 1254 noch fierder útwreide waarden. De ringwâlboarch bleau oant fier yn 'e 13e iuw yn gebrûk. Faaks yn it ramt fan 'e útwreiding fan 'e stedsrjochten krige de stêd yn 'e jierren 1260 nije stedswâlen, dy't ek noch op in 16e-iuwske kaart fan [[Jabik fan Dimter]] te sjen binne en omklamme waarden troch de foar in part noch besteande grêften. Stadichoan wreide de stêd him fierder út en moasten grêften ferlein wurde om nije bewenning binnen de stedsmuorren te lûken. Yn dy tiid waard Middelburch it sintrum fan 'e lekkenhannel mei [[Ingelân]]. Dêrby profitearre de stêd fan 'e geunstige lizzing yn 'e [[Skelde]]delta mei de Flaamske hannelsstêden [[Brugge]], [[Gint (stêd)|Gint]] en Antwerpen net fier ôf. Grutte seeskippen leine yn Middelburch oan om de fracht yn lytsere skippen oer te heveljen, dy't dan fierder it lân yn nei Brugge farden. Mei de opgong fan Antwerpen waard Middelburch in soarte fan foarhaven fan Antwerpen [[Ofbyld:Middelburg, bij de Kuiperspoort foto8 2014-02-23 14,28.jpg|thumb|left|16e-iuwske Kûperspoarte.]] Grutte dielen fan 'e stêd waarden by de stedbrannen fan 1432 en 1492 ferneatige. Der folgen feroardenings oer de skoarstiennen en de dakdekking en maatregels om bakstiennen as boumaterjaal te befoarderjen. Sûnt 1694 wie it yn Middelburch ferbean noch houten gevels te bouwen en mochten houten gevels ek net mear renovearre wurde. Dochs wiene der yn 1724 noch altiten 71 houten gevels. De lêste houten gevel fan Middelburch ferhûze yn 1888 nei in plak tsjin 'e muorren fan it "Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen", dêr't de gevel noch altiten stiet (Wagenaarstraat 1, sichtber fanôf Achter het Hofplein). De midsiuwske gevel waard yn 2015 restaurearre. === Reformaasje === By de tsjerklike weryndieling fan 'e Nederlannen waard yn 1559 yn opdracht fan [[Filips II fan Spanje|Filips II]] Middelburch foar koarte tiid de sit fan 'e biskop. Oars as oare Siuwske plakken keas Middelburch lykas [[Amsterdam]] de kant fan [[Spanje]] nei it ynnimmen fan [[Den Briel]] troch de [[Wettergeuzen]] yn 1572. Nei in lang belis moast de stêd yn febrewaris 1574 lang om let belies jaan. Nei de oergong nei de Republyk waard de abdij [[Sekularisaasje|sekularisearre]]. De abdijtsjerke waard de [[Protestantisme|protestantske]] haadtsjerke fan 'e stêd en dêrmei waard de Westmunstertsjerke oerstallich en yn 1575 ôfbrutsen. Yn it abdijkompleks waard it bestjoerssintrum fan it gewest Seelân ûnderbrocht. [[Ofbyld:Blaeu 1652 - Middelburg.jpg|thumb|left|Middelburch yn 1652.]] Om't [[Arnemuiden]], [[Feare]] en [[Flissingen (stêd)|Flissingen]] yn 1572 wol de kant fan 'e opstân keazen hie, moast Middelburch nei de alteraasje in tal rjochten ôfstean oan dy stêden. Tenei wie de stêd it monopoly op 'e havenaktiviteiten kwyt en mocht Flissingen de havens útwreidzje, sadat dy stêd nei ferin fan tiid de wichtichste haven fan it eilân hie. Wol waard Middelburch yn 1582 in wichtich sintrum foar de lekkenhannel mei [[Ingelân]]. Troch de Fal fan Antwerpen en de blokkade fan 'e Skelde yn 1585 rekke Middelburch as foarhaven it achterlân kwyt, mar mei help fan in soad hannelslju, dy't harren fanút de Sudlike Nederlannen yn Middelburch nei wenjen setten, bleau de skea beheind en koe de stêd in aktive hannelspolityk fiere. Yn in koart skoftke tiid makke de stêd in grutte bloei troch. Middelburch wie ien fan 'e wichtichste oandriuwers by it stiftsjen fan 'e [[Feriene Eastyndyske Kompanjy]] en de [[Westyndyske Kompanjy]]. De Keamer fan Seelân wie nei dy fan Amsterdam de machtichste hannelskeamer fan 'e FEK. Middelburch wie as sadanich like belangryk as de fjouwer oare FEK-stêden [[Delft]], [[Inkhuzen]], [[Hoarn (Noard-Hollân)|Hoarn]] en [[Rotterdam]] byinoar. [[Ofbyld:Jan Bulthuis - Het West-Indisch Huis te Middelburg.jpg|thumb|260px|West-Yndysk Hûs.]] Ek de WYK hie fanwegen de Kaapfeart en de trans-Atlantyske slavehannel in wichtige Keamer yn 'e stêd. In soad nammen fan strjitten en âlde hûzen, dy't fakentiden nei it bûtelân ferwize, betinke de tiid dat Ingelske en Frânske skippen yn 'e haven fan Middelburch oanleine. De ekonomyske wolstân makke dat de befolking fan 'e stêd tusken 1576 en 1675 oanwoeks fan likernôch 7.000 nei sa'n 27.000 ynwenners. Middelburch wie om 1675 hinne de op fjouwer nei grutste stêd fan it lân en it hie mear ynwenners dan [[De Haach]] en [[Utert (stêd)|Utert]]. Foar al dy nije ynwenners moast de stêd twa grutte útwreidingsprojekten realisearje: tusken 1578 en 1591 waard de âlde haven grutter makke en waard noardeastlik dêrfan in nije stêd boud, dêr't yn 'e twadde helte fan 'e 17e iuw de earste nije protestantske tsjerke boud waard, de [[Barok (styl)|barokke]] [[Easttsjerke (Middelburch)|Easttsjerke]]. Tusken 1595 en 1598 folge in noch gruttere útwreiding, werby't ek in nije omwâling mei 13 bastions oanlein waard. Middelburch krige in grutte werf foar FEK-skippen. [[Ofbyld:Exterieur VOORGEVEL - Middelburg - 20265875 - RCE.jpg|thumb|left|250px|It lêste houten hûs fan Middelburch op 'e noch histoaryske lokaasje.]] Dochs droech it ferdwinen fan it efterlân der oan by dat de ekonomy stûke. Middelburch wie nammentlik sels yn it achterlân kommen te lizzen. Om 1660 hinne naam Rotterdam de posysje oer fan Middelburch as havenstêd, mar de konkurrinsje fan Amsterdam brocht de stêd noch folle mear swierrichheden. Yn 1779 hie de stêd noch likernôch 25.000 ynwenners, mar dêrnei folge in ekonomyske delgong. De seeblokkade en it ferlies fan FEK- en WYK-besittings yn 'e [[Fjirde Ingelsk-Nederlânske Kriich]] oan it begjin fan 'e jierren 1780 soargen foar dy delgong. Yn 1795 wie it ynwennertal sakke oant 20.146 en wie de stêd de achtste stêd fan it lân woarn. De [[Frânske tiid]] makke it noch slimmer en de ekonomyske krisis fan 'e [[Bataafske Republyk]] sloech nearne sa hurd ta as yn Seelân. Der wie gjin jild foar ynnovaasje en it folk hie gjin wurk en socht earne oars in hinnekommen. Yn 1807 wie de befolking mei in tredde sakke oant 16.000 ynwenners en yn 1824 sels ûnder de 13.000. Yn in heale iuw tiid wie de befolking mei de helte sakke. In soad gebouwen en hûzen moasten ôfbrutsen wurde, dêrûnder ek monumintale gebouwen lykas de Waach. De 19e iuw soe foar in grut part yn it teken stean fan 'e drege ekonomyske sitewaasje yn Middelburch. Nei 1900 waard der foar it earst bûten de âlde binnenstêd boud. === Twadde Wrâldkriich === [[Ofbyld:Gezicht op de verwoeste Abdij vanaf de stadhuistoren - Middelburg - 20154143 - RCE.jpg|thumb|260px|De stêd nei it bombardemint op Middelburch.]] Nei de [[kapitulaasje]] fan Nederlân op 15 maaie 1940 fochten Frânske troepen noch mei Dútske ienheden yn Seelân. De Frânsen waarden op 17 maaie 1940 by harren weromlûken út Middelburch besketten troch Dútske artillery. By it gefjocht waard Middelburch slim troffen; de binnenstêd baarnde foar in grut part út en sa'n 600 gebouwen gyngen ferlern. Dêrûnder wiene ek in soad histoaryske gebouwen, lykas de abdij, it stedhûs, it East-Yndysk Hûs, de FEK-pakhûzen en monumintale wenhûzen. Om't de befolking op 'e tiid evakuëarre wie, bleau it tal deaden beheind ta 11. Noch yn maaie 1940 waard it inisjatyf nommen ta de weropbou fan 'e stêd. Yn oktober 1944 kaam Middelburg, útsûndere de binnenstêd, ûnder wetter te stean troch it ûnder wetter setten fan Walcheren. By gefjochten fan 1 oant 6 novimber 1944 waard de stêd troch alliearde jachtbommesmiters en troch Ingelske en Kanadeeske artillery besketten en op 'e nij slim skeind. Op 6 novimber 1944 waard de stêd befrijd. === Nei de oarloch === De weropbou fan 'e stêd gyng noch troch oant yn 'e jierren 1970. Om de stêd hinne waarden grutskalich nije wenwiken oanlein. Ek kaam der yn dy tiid mear omtinken foar it werstel fan monuminten. Yn 1984 waard de hiele binnenstêd fan Middelburch oanwiisd as beskerme stedsgesicht. == Monuminten == [[Ofbyld:Middelburg Abdij R03.jpg|thumb|260px|Abdij.]] De Abdij fan Middelburch hat in hast 91 meter hege toer en grinzget oan 'e Nije Tsjerke en de Koertsjerke. De toer wurdt de Lange Jan neamd en is foar mannichien it symboal fan 'e stêd. Yn 'e Nije Tsjerke is it moarmeren grêf fan 'e Siuwske seehelden Kornelis en Johan Evertsen. By de abdij is de 15e-iuwske munttoer. Yn it abdij-kompleks is no it Provinsjehûs fan Seelân en it Siuwsk Museum ûnderbrocht. De âldste dielen fan it letgoatyske stedhûs (no in universiteitsgebou) oan 'e ''Markt'' datearje út 1458. Yn 'e gevel binne de bylden fan greven en grevinnen te sjen dy't oer Seelân hearsken. Njonken it stedhûs en de abdij binne in pear oare bekende monuminten, lykas de Sint-Joarisdoelen, it Van de Perrehûs (Siuwsk Argyf) en it Hûs 's-Hertogenbosch. De stêd hie fan 'e Nederlânske stêden nei Amsterdam ea de measte histoaryske gebouwen fan it lân. [[Maastricht]] helle Middelburch lykwols yn en troch de ferneatiging fan in pear hûndert monuminten yn e kriich en it ôfbrekken fan in soad âlde gebouwen yn 'e jierren 1950-1960 is Middelburch wat [[ryksmonumint]]en oanbelanget tsjintwurdich (nei Amsterdam, [[Maastricht]], [[Leien]] en Utert) de fyfte monumintestêd fan Nederlân. Oan it begjin fan 'e jierren 1970 krigen restauraasjes fan monuminten in ympuls. Yn it ynternasjonale monumintejier 1975 waard Middelburch útroppen as ien fan 'e foarbyldstêden. De gemeente Middelburch telt mear as 1.150 ryksmonuminten en is dêrmei de sânde gemeente fan Nederlân. ==== It besjen wurdich ==== [[Ofbyld:Middelburg Sint-Jorisdoelen R01.jpg|thumb|260px|Sint-Joarisdoelen.]] * It [[Gotyk|goatyske]] [[Stêdhûs fan Middelburch|stedhûs]] fan Middelburch mei dêryn opnommen de Fleishal/Stifting Byldzjende Keunst Middelburch (SBKM) * De [[Abdij fan Middelburch]] mei it abdijplein en de [[Koertsjerke (Middelburch)|Koertsjerke]], de abdijtoer de Lange Jan en de [[Nije Tsjerke (Middelburch)|Nije Tsjerke]]. Nei alle gedachten leit greve [[Willem II fan Hollân|Willem II]], de heit fan [[Floaris V fan Hollân|Floaris V]], yn 'e Koertsjerke begroeven. * [[Easttsjerke (Middelburch)|Easttsjerke]] * Kowepoarte (Koepoort) * Kûperspoarte (Kuiperspoort) * Kloveniersdoelen * Sint-Joarisdoelen * [[Synagoge fan Middelburch|Synagoge]], boud yn 1705, restaurearre yn 1994 * Hearehûzen oan 'e singels * Damplein mei in tal ryksmonuminten Fierder besit de stêd noch fiif mûnen: * [[De Seismole|De Seismûne]] (Baarnselaan 22) * [[De Hoop (Middelburch)|De Hoop]] (Vlissingsbolwerk 2) * [[Ons Genoegen (Middelburch)|Ons Genoegen]] (J.H. Huyssenstraat) * [[De Koning (Middelburch)|De Koning]] (Veerseweg 80) * De tijmûne Middelburch (Stadsschuur 1) <gallery mode="packed" heights="130px" caption="Ofbylden"> Overzicht van het hofje met de Abdijtoren of Lange Jan, gezien vanuit het hofje - Middelburg - 20398675 - RCE.jpg|Lange Jan. Oostkerk te Middelburg.jpg|Easttsjerke Middelburg, zicht naar de Lange Jan RM28674 vanaf het station IMG 0320 2022-02-27 10.39.jpg|Sicht op Middelburch fan ôf it stajson Middelburg - voormalige getijdemolen.jpg|Tijmûne File:Middelburg, woonboten aan de Londensekaai met Lange Jan RM28674 op de achtergrond IMG 0351 2022-02-27 12.12.jpg|Londense Kaai Middelburg, de Kloveniersdoelen RM28675 foto1 2014-02-23 15.08.jpg|Kloveniersdoelen </gallery> {{Koördinaten|51_30_0_N_3_37_0_E_zoom:13|51° 30' NB, 3° 37' EL}} {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [https://nl.wikipedia.org/wiki/Middelburg_(Zeeland) ''References'', op dizze side] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Middelburg|Middelburch}} }} {{GemeenteMiddelburch}} [[Kategory:Plak yn Middelburch]] [[Kategory:Nederlânske provinsjehaadstêd]] r5uja8i29k2m6vou3096qulskk8nciz 0 33719 1234939 1221163 2026-07-13T06:51:27Z RomkeHoekstra 10582 Stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst (oernommen fan Ned. wiki). 1234939 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Nieuw- en Sint Joosland | ôfbylding = Dorpskerk (Nieuw en Sint Joosland) (1).jpg | ôfbyldingstekst = PKN-tsjerke | flagge = Nieuw- en Sint Joosland vlag 1938.svg | wapen = Nieuw- en Sint-Joosland wapen.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Middelburg vlag.svg|20px]] [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] | ynwennertal = 1.380 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/nieuw-en-sint-joosland/#google_vignette Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 8,54 km², wêrfan wetter 0,05 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4341 | netnûmer = 0118 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 28 | lat_sec = 56 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 38 | lon_sec = 28 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map - NL - Middelburg - Wijk 04 Nieuw- en Sint Joosland - Buurt 00 Nieuw- en Sint Joosland.svg | ôfbyldingstekst99 = Nieuw- en Sint Joosland yn 'e gemeente Middelburch. }} '''Nieuw- en Sint Joosland''' (Siuwsk:'' 't Nieuwland'') is in doarp en eardere gemeente yn it súdeasten oan 'e râne fan it [[Seelân|Siuwske]] [[Walcheren]] yn 'e gemeente [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]]. Nieuw- en Sint Joosland hat goed 1.380 ynwenners (2026). == Polderskiednis == [[Ofbyld:Overzicht voorgevel en rechter zijgevel, boerderij - Nieuw- en Sint Joosland - 20352627 - RCE.jpg|thumb|left|Pleats út 1676.]] Nieuw- en Sint Joosland ûntstie yn 'e santjinde ieu, yn 'e tiid dat it Sloe stadich begûn te fersânjen en in ynteressant gebiet waard om te bedykjen. Yn 1603 kocht de stêd [[Middelburch (stêd)|Middelburch]] in part fan 'e kwelder. Yn 1644 waard dat oan 'e boargemaster persoanlik ferkocht. Yn 1631 ûntstie de Oud-Sint Jooslandpolder, folge yn 1644 troch de Middelburchske polder. Der ûntstie in lytse wenkearn yn 'e Oud-Sint Jooslandpolder, it eigentlike Sint Joosland, mar dat kaam nea ta folle bloei. Dat buorskip hjit tsjintwurdich Oudedorp. Op it nije lân leine in pear pleatsen. Dêrnjonken wiene der ek acht [[seachmûne]]n. De Middelburchske polder lei oan 'e drok befarre see-earm Welzinge, foar de mûning oer fan it Middelburchske havenkanaal. Dat makke de houthannel tige winstjaand. De Middelburchske polder waard gewoanwei "Nieuw land" neamd. Oare polders folgen dêrnei: yn 1661 de Nieuwerkerkepolder, yn 1671 de Nieuw-Sint Jooslandpolder en yn 1672 de Molenpolder. Oer lân wie it gebiet net te berikken. Oer de Welzinge waard wol in fearferbining ynsteld en by de haven ûntstie it doarp Nieuwland. Yn 1650 waard it eilân grut genôch fûn foar in eigen tsjerke. == Gemeente == Yn 1816 waarden de twa gemeenten Nieuwland en Sint Joosland gearfoege ta de nije gemeente Nieuw- en Sint Joosland, al bestie de lêste gemeente mar út in lyts strjitsje (nammentlik it noch altyd besteande buorskip Oudedorp - yn it Siuwsk 't Ouwe Durp) en in pear pleatsen. Twa jier letter waard in daam oanlein troch de Welzinge dy't it eilân mei it âlde Walcheren ferbûn; Middelburch hie doe in nij havenkanaal nei [[Feare]] groeven en dat farwetter is wie langer net nedich. Sa gie ek de houtyndustry yn Nieuw- en Sint Joosland ferlern, wêrtroch't it folslein agrarysk wurdt. Yn 1966 waarden it doarp Nieuwland en it buorskip Oudedorp by de stêd Middelburch weryndield. Mear as de helte fan it grûngebiet fan 'e ophefte gemeente, hast 8 km², giet dat jier nei de gemeente [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]], goed 7 km² nei Middelburch en 7 ha nei [[Arnemuiden]]. By de gemeentlike weryndieling fan 1997 kriget it doarp it noardlike diel fan 'e Nieuw- en Sint Jooslandpolder werom fan Flissingen. == Gebouwen == [[Ofbyld:Nieuw- en Sint Joosland, korenmolen Buiten Verwachting RM29733 foto4 2015-0929 16.06.jpg|thumb|left|Nôtmûne.]] De Nederlânsk-Herfoarme tsjerke fan Nieuwland is yn 1882 boud; fan 'e âlde tsjerke út 1650 is noch in part fan 'e muorre om it tsjerkhôf mei de tagongspylders bewarre bleaun. Krekt bûten it doarp stiet de yn 1874 boude nôtmûne "Buiten Verwachting". {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nieuw- en Sint Joosland}} }} {{GemeenteMiddelburch}} {{Koördinaten|51_28_55_N_3_39_28_E_type:city_zoom:15_region:NL|51° 29' NB, 3° 39' EL}} [[Kategory:Plak yn Middelburch]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] p274gjodx71923zjapl1g6hejlebtlq 0 33720 1234941 1124511 2026-07-13T07:42:02Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst oernommen fan 'e Ned. wikipedy. 1234941 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Kleverskerke | ôfbylding = Protestantse Kerk (Kleverskerke) (3).jpg | ôfbyldingstekst = Protestantske tsjerke | flagge = | wapen = Kleverskerke wapen.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Middelburg vlag.svg|20px]] [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] | ynwennertal = 56 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/wijk/kleverskerke-middelburg/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 0,07 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 1 m | koördinaten = | postkoade = 4341 | netnûmer = 0118 | webside = [https://middelburgontmoet.nl/pagina/kleverskerke/menu/geschiedenis middelburgontmoet.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 31 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 40 | lon_sec = 28 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map - NL - Middelburg - Wijk 05 Arnemuiden - Buurt 01 Kleverskerke.svg | ôfbyldingstekst99 = Kleverskerke (read) yn 'e gemeente Middelburch. }} '''Kleverskerke''' is in lyts doarpke op it eilân [[Walcheren]] yn 'e provinsje [[Seelân]]. It doarp heart ta de gemeente [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] en is it lytste doarp fan 'e gemeente. == Beskriuwing == [[File:Kleversdurpsstraete.jpg|thumb|left|De Doarpsstrjitte.]] Oars as de measte Walcherske doarpen is Kleverskerke gjin komdoarp (mei in doarpsplein om in tsjerke hinne). De bebouwing fan it doarp konsintrearret him om ien strjitte hinne. Oan 'e ein fan 'e Doarpsstrjitte leit de 'Berg te Kleverskerke', in [[wier]] dy't oant yn 'e 13e iuw as [[mottekastiel]] brûkt waard. Kleverskerke is in isolearre en rêstich plak boppe [[Arnemuiden]] en beëasten it [[Kanaal troch Walcheren]]. == Skiednis == It doarp en dan fral de tsjerke waard foar of yn 1251 stifte troch in hear mei de namme Kleewaard of Klauwaard. It doetiidske 'Clauwaertskercke' wie al yn 1251 in parochy. De tsjerke wie wijd oan [[Joaris (hillige)|Sint-Joaris]]. Yn 1670 folge de bou fan in nije, [[Protestantisme|protestantske]] tsjerke. Dy tsjerke wie yn 1861 sa slim fersakke, dat de tsjerke ôfbrutsen wurde moast en ferfongen waard troch de hjoeddeiske tsjerke.<reF>[https://middelburgontmoet.nl/pagina/kleverskerke/menu/geschiedenis Skiednis op Middelburg.ontmoet, oproppen 13 july 2026.]</ref> Nei de oprjochting fan it Keninkryk fan 'e Nederlannen waard Kleverskerke in gemeente mar dy sitewaasje duorre mar oant 1857, doe't Kleverskerke fanwegen it lytse (en net tanimmende) tal ynwenners by Arnemuiden foege waard. It doarp hat troch de jierren hinne altyd beskermhearen en famyljes hân. Ien fan 'e bekendsten is Maurits fan Vollenhoven (1882-1976), in Nederlânsk diplomaat út de tiid fan om 'e [[Earste Wrâldkriich]] hinne. It is ûnbekend wannear en hoe't Van Vollenhoven 'hear fan Cleverskercke' wurden is. Wol is bekend dat hy alle jierren jild oan 'e tsjerke en skoalle fan it doarp skonk. Ek yn 'e tweintichste iuw woe it tal ynwenners net groeie. Sûnt de weryndieling fan 1997 makket it doarp diel út fan 'e gemeente Middelburch. Yn 'e tiid fan boargemaster [[Bert Spahr van der Hoek]] (1997-2001) ûntwikkele it stêdeboukundich buro BVR, fan ûnder oaren Riek Bakker, in plan foar de fierdere ûntwikkeling fan Middelburch, wêrby't it gebiet om Kleverskerke hinne foar in part yn in wettergebiet feroare wurde soe. It gebiet soe ornearre wurde foar rekreaasje en wenjen oan it wetter, mar de bewenners protestearren fûl tsjin it plan en hja krigen de stipe fan in protte oare Siuwen. Mei it ôftreden fan Spahr van der Hoek liket dat ûnderdiel fan it plan op 'e lange baan skood te wêzen. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Kleverskerke}} }} {{Koördinaten|51_31_8_N_3_39_47_E_type:city_zoom:15_region:NL|51° 31' NB, 3° 39' EL}} [[Kategory:Plak yn Middelburch]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] thelsr2hq3vvv15qqkiielxc63a19yn 1234942 1234941 2026-07-13T07:44:18Z RomkeHoekstra 10582 + nav. 1234942 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Kleverskerke | ôfbylding = Protestantse Kerk (Kleverskerke) (3).jpg | ôfbyldingstekst = Protestantske tsjerke | flagge = | wapen = Kleverskerke wapen.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Middelburg vlag.svg|20px]] [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] | ynwennertal = 56 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/wijk/kleverskerke-middelburg/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 0,07 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 1 m | koördinaten = | postkoade = 4341 | netnûmer = 0118 | webside = [https://middelburgontmoet.nl/pagina/kleverskerke/menu/geschiedenis middelburgontmoet.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 31 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 40 | lon_sec = 28 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map - NL - Middelburg - Wijk 05 Arnemuiden - Buurt 01 Kleverskerke.svg | ôfbyldingstekst99 = Kleverskerke (read) yn 'e gemeente Middelburch. }} '''Kleverskerke''' is in lyts doarpke op it eilân [[Walcheren]] yn 'e provinsje [[Seelân]]. It doarp heart ta de gemeente [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] en is it lytste doarp fan 'e gemeente. == Beskriuwing == [[File:Kleversdurpsstraete.jpg|thumb|left|De Doarpsstrjitte.]] Oars as de measte Walcherske doarpen is Kleverskerke gjin komdoarp (mei in doarpsplein om in tsjerke hinne). De bebouwing fan it doarp konsintrearret him om ien strjitte hinne. Oan 'e ein fan 'e Doarpsstrjitte leit de 'Berg te Kleverskerke', in [[wier]] dy't oant yn 'e 13e iuw as [[mottekastiel]] brûkt waard. Kleverskerke is in isolearre en rêstich plak boppe [[Arnemuiden]] en beëasten it [[Kanaal troch Walcheren]]. == Skiednis == It doarp en dan fral de tsjerke waard foar of yn 1251 stifte troch in hear mei de namme Kleewaard of Klauwaard. It doetiidske 'Clauwaertskercke' wie al yn 1251 in parochy. De tsjerke wie wijd oan [[Joaris (hillige)|Sint-Joaris]]. Yn 1670 folge de bou fan in nije, [[Protestantisme|protestantske]] tsjerke. Dy tsjerke wie yn 1861 sa slim fersakke, dat de tsjerke ôfbrutsen wurde moast en ferfongen waard troch de hjoeddeiske tsjerke.<reF>[https://middelburgontmoet.nl/pagina/kleverskerke/menu/geschiedenis Skiednis op Middelburg.ontmoet, oproppen 13 july 2026.]</ref> Nei de oprjochting fan it Keninkryk fan 'e Nederlannen waard Kleverskerke in gemeente mar dy sitewaasje duorre mar oant 1857, doe't Kleverskerke fanwegen it lytse (en net tanimmende) tal ynwenners by Arnemuiden foege waard. It doarp hat troch de jierren hinne altyd beskermhearen en famyljes hân. Ien fan 'e bekendsten is Maurits fan Vollenhoven (1882-1976), in Nederlânsk diplomaat út de tiid fan om 'e [[Earste Wrâldkriich]] hinne. It is ûnbekend wannear en hoe't Van Vollenhoven 'hear fan Cleverskercke' wurden is. Wol is bekend dat hy alle jierren jild oan 'e tsjerke en skoalle fan it doarp skonk. Ek yn 'e tweintichste iuw woe it tal ynwenners net groeie. Sûnt de weryndieling fan 1997 makket it doarp diel út fan 'e gemeente Middelburch. Yn 'e tiid fan boargemaster [[Bert Spahr van der Hoek]] (1997-2001) ûntwikkele it stêdeboukundich buro BVR, fan ûnder oaren Riek Bakker, in plan foar de fierdere ûntwikkeling fan Middelburch, wêrby't it gebiet om Kleverskerke hinne foar in part yn in wettergebiet feroare wurde soe. It gebiet soe ornearre wurde foar rekreaasje en wenjen oan it wetter, mar de bewenners protestearren fûl tsjin it plan en hja krigen de stipe fan in protte oare Siuwen. Mei it ôftreden fan Spahr van der Hoek liket dat ûnderdiel fan it plan op 'e lange baan skood te wêzen. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Kleverskerke}} }} {{Koördinaten|51_31_8_N_3_39_47_E_type:city_zoom:15_region:NL|51° 31' NB, 3° 39' EL}} {{GemeenteMiddelburch}} [[Kategory:Plak yn Middelburch]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] 0xbi60z4tmugpll1q5gep7h0rsukms3 0 33721 1234943 1124640 2026-07-13T08:49:30Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst. 1234943 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Sint Laurens | ôfbylding = Dorpskerk Sint Laurens (4).jpg | ôfbyldingstekst = Doarpstsjerke | flagge = | wapen = Sint Laurens wapen.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Middelburg vlag.svg|20px]] [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] | ynwennertal = 925 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/buurt/sint-laurens-middelburg/ Alle Cijfers</ref> | oerflak = 0,47 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 1 m | koördinaten = | postkoade = 4345 | netnûmer = 0118 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 31 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 35 | lon_sec = 56 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map - NL - Middelburg - Wijk 01 Middelburg-Noord - Buurt 04 Sint Laurens.svg | ôfbyldingstekst99 = Sint Laurens yn 'e gemeente Middelburch. }} '''Sint Laurens''' is in doarp yn 'e gemeente [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It doarp hie yn 2026 925 ynwenners. Sint Laurens is troch de lintbebouwing fan 'e [[buorskip]] [[Brigdamme]] ferbûn mei [[Middelburch (stêd)|Middelburch]]. It doarp leit sûnt de maitiid fan 2011 bewesten de rykswei N57 (dy't Middelburch oer [[Skouwen-Duvelân]] ferbynt mei it [[Rotterdam]]ske havengebiet). Foar de iepening fan 'e N57 wie it âlde trasee in drokke ferkearsdyk yn it doarp. [[Ofbyld:Kasteel Popkensburg op Walcheren.jpg|thumb|left|Kastiel Popkensburg.]] Sint Laurens ûntstie om de kapel fan kastiel Popkensburg hinne. It kastiel, dat nei alle gedachten al yn 'e 13e iuw bestie, waard yn 1863 ôfbrutsen. Ek de tunen om it kastiel waarden ferneatige. De sloop fan it kastiel sette in soad kwea bloed ûnder de befolking en der ûnstiene geroften dat elkenien dy't mandélich wie oan 'e ôfbraak, ferflokt wie. Hjoed-de-dei stiet op dat plak de pleats Popkensburg. Oant de weryndieling fan 1966 wie Sint Laurens in selsstannige gemeente. Yn dat jier waard de gemeente, dêr't ek Brigdamme ta hearde, by de gemeente Middelburch yndield. De Middelburchske wyk Klarenbeek is yn 'e jierren 1970 op earder grûngebiet fan Sint Laurens boud. By de ynstelling fan 'e postkoadegebieten yn 1978 waard Sint Laurens net as apart plak behannele, mar as in wyk fan Middelburch. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|'s-Gravenpolder}} }} {{GemeenteMiddelburch}} {{Koördinaten|51_31_37_N_3_36_12_E_type:city_zoom:15_region:NL|51° 32' NB, 3° 36' EL}} [[Kategory:Plak yn Middelburch]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] c3lpo33ux4a2tmnv16wj0yywlc46ea2 0 33724 1234945 1124603 2026-07-13T09:06:09Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, ynfoboks en wat tekst tafoege. 1234945 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Oudedorp | ôfbylding = Nieuw- en Sint Joosland8.jpg | flagge = | wapen = | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Middelburg vlag.svg|20px]] [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] | ynwennertal = 48 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/buurt/oudedorp-middelburg/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 1,4 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 1 m | koördinaten = | postkoade = 4371 | netnûmer = 0118 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 30 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 34 | lon_sec = 35 | lon_dir = E }} '''Oudedorp''' ([[Siuwsk]]:'' 't Ouwedurp'') is in [[buorskip]] yn 'e gemeente [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]]. De buorskip leit yn 'e [[Oud-Sint-Jooslandpolder]]. De buorskip ûntstie yn 1631 ûnder de namme "Sint Joosland". Nei de oprjochting fan it doarp Nieuwland yn 'e Middelburchske Polder, waard Sint Joosland hieltyd faker Oudedorp neamd. Yn 1816 waarden de ambachten Sint Joosland en Nieuwland gearfoege. Sa ûntstie de gemeentenamme [[Nieuw- en Sint Joosland]]. Dizze namme waard letter de offisjele namme fan it haaddoarp Nieuwland. Hjirnei krige de buorskip offisjeel de namme Oudedorp. Oudedorp hat nea echt groeie kinnen. Al yn 'e santjinde ieu waard de tsjerke fan 'e mienskiplike polders yn Nieuwland boud, dêr't boppedat it haventsje foar de ferskate polders oanlein waard. Oudedorp is in foarbyld fan in saneamd foarstrjittedoarp, in doarpsfoarm dy't benammen foarkomt yn 'e polders fan Súdwest-Nederlân. Typysk is yn it gefal fan Oudedorp de heakske lizzing fan 'e Sint-Jooslandstrjitte op 'e Boomdijk/Binnendijk. It gebiet bewesten de dyk wie oarspronklik in sydearm fan 'e [[Westerskelde]] nei it havenkanaal fan Middelburch. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|'s-Gravenpolder}} }} {{GemeenteMiddelburch}} {{Koördinaten|51_28_24_N_3_39_34_E_zoom:15|51° 28' NB, 3° 39' EL}} [[Kategory:Plak yn Middelburch]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] 4f8k6veunbo8fb6hh7gbhgdcsxpifzf 0 33725 1234946 1124580 2026-07-13T09:18:59Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en wat tekst. 1234946 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Nieuwe Abeele | ôfbylding = WalcherenKanaol.jpg | ôfbyldingstekst = Kanaal by Nieuw Abeele | flagge = | wapen = | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Middelburg vlag.svg|20px]] [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] | ynwennertal = 236 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/buurt/nieuw-abeele-middelburg/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 0,37 km², wêrfan wetter: 0,02 km² | befolkingstichtens = | hichte = 1 m | koördinaten = | postkoade = 4333 | netnûmer = 0118 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 29 | lat_sec = 35 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 36 | lon_sec = 28 | lon_dir = E }} '''Nieuwe Abeele''' is in [[buorskip]] yn 'e gemeente [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. Foar 1870 wie Nieuwe Abeele in ûnderdiel fan [[Groot-Abeele]]. Mar troch it oanlizzen fan it [[Kanaal troch Walcheren]] (1870-1873) waard Nieuwe Abeele in selsstannich plak. It plak lei yn 'e gemeente Oost- en West-Souburg, dy't fan 1835 oant 1966 bestie. Sûnt de weryndieling fan 1966 falt de buorskip ûnder de gemeente Middelburch. Der wiene al plannen om it yn 1941, tegearre mei it noardeastlike diel fan [[Koudekerke]], ta te foegjen oan Middelburch. De buorden mei de namme fan Nieuw Abeele waarden ferfongen troch dy fan Middelburch, sadat de namme hast nearne mear fermeld wurdt. Dochs wurdt Nieuw Abeele noch as plak beskôge, omdat it noch net troch de stêd opslokt is. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Koördinaten|51_28_37_N_3_35_57_E_type:city_zoom:16_region:NL|51° 28' NB, 3° 35' EL}} {{GemeenteMiddelburch}} [[Kategory:Plak yn Middelburch]] [[Kategory:Plak stifte yn 1873]] jnjdiindi3dgj4xqfibf4myt1v4cj4v 0 33726 1234947 1003937 2026-07-13T10:22:29Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks 1234947 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Schellach | ôfbylding = | flagge = | wapen = | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] | ynwennertal = 29 <small>(2026)<small><ref>[https://allecijfers.nl/buurt/schellach-middelburg/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 0,87 km²,<br>wêrfan wetter 0,03 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 1 m | koördinaten = | postkoade = 4331 | netnûmer = 0118 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 30 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 38 | lon_sec = 41 | lon_dir = E }} '''Schellach''' is in [[buorskip]] yn 'e gemeente [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. Eartiids wie Schellach in [[hearlikheid (bestjoersfoarm)|hearlikheid]] en in [[Karspel|doarp mei in tsjerke]]. Schellach waard as parochy neamd yn it jier 1274. By it [[belis fan Middelburch]] yn 1572/1574 waard hast it hiele doarp ferneatige. De omjouwing fan Schellach stiet op 'e Argeologyske Monumintekaart. In tal terreinen hat de status fan beskerme monumint fanwegen de argeologyske wearde, ûnder oare in stik dat bekend is as de 'Fruitberg', mei spoaren fan in mooglike [[Mottekastiel|motte]] of [[wier]]. De hichte moat tusken 1690 en 1738 ôfgroeven wêze. 500 meter fierderop dêrfan leit it ferdwûne doarp. Op it terrein lizze der noch altyd fûneminten fan in [[Tsjerkegebou|tsjerke]] en [[tsjerkhôf]] dat sa'n 1.30 meter boppe it [[meanfjild]] útstekt, in mûne en wat huzen. It iennichste wat der noch oer is fan 'e tsjerke, is in lytse ferheging yn it lânskip. Fjouwerhûndert meter súdlik fan Schellach binne spoaren fan in letmidsiuwske fersterking. Oant 1966 hearde Schellach by de gemeente Vrouwenpolder. Yn 'e 20e iuw binne der pleatsen boud, dy't no de buorskip foarmje. Tichteby de buorskip leit de tsiisbuorkerij Schellach. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- }} {{Koördinaten|51_31_23_N_3_37_38_E_zoom:16|51° 31' NB, 3° 37' EL}} {{GemeenteMiddelburch}} [[Kategory:Plak yn Middelburch]] q6zn2hb964u0nk42l792rtx016ggftr 0 69045 1234871 1233985 2026-07-12T23:55:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 + kaart 1234871 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| Namme= hartkleurige mûs| Ofbyld= | Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')| Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')| Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'')| Skift= [[kjifdieren]] (''Rodentia'') | Famylje= [[mûseftigen]] (''Muridae'') | Skaai= [[echte mûzen]] (''Mus'') | Wittenskiplike namme= Mus cervicolor | Beskriuwer, jier= [[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1845 | IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de hartkleurige mûs (Mus cervicolor).png|250px]]<small>{{Color box|#D00F61}} lânseigen fersprieding <br>{{Color box|#0080FF}} aard fan fersprieding ûnwis (wierskynlik <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[eksoat|yntrodusearre troch de minske]])</small> }} De '''hartkleurige mûs''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Mus cervicolor'') is in [[sûchdieren|sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[mûseftigen]] (''Muridae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[echte mûzen]] (''Mus''), dat foarkomt yn noardlik [[Yndia]], [[Nepal]] en noardeastlik [[Bangladesj]] en yn 'e [[sompe]]n fan 'e [[Sundarbans]] op 'e grins fan 'e Yndiaaske dielsteat [[West-Bingalen]] en Bangladesj. Teffens binne der isolearre [[populaasje (biology)|populaasjes]] yn noardwestlik [[Pakistan]], it troch Yndia besette [[Jammu en Kasjmier|Kasjmier]] en de [[Sina|Sineeske]] provinsje [[Yunnan]]. Der besteane ek populaasjes op 'e [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilannen [[Java]] en [[Sumatra]], mar dy binne dêr nei alle gedachten troch de [[minske]] [[eksoat|yntrodusearre]]. ==Besibskip mei oare soarten== Ut Tailân binne [[fossyl|fossilen]] fan dizze [[soarte]] bekend fanôf it Midden-[[Pleistoseen]]. De hartkleurige mûs liket tige op 'e [[Rjûkjûaanske mûs]] (''Mus caroli'') en de [[skiesturtmûs]] (''Mus fragilicauda''), en is wierskynlik it naust besibbe oan 'e [[cookmûs]] (''Mus cookii'') en de Rjûkjûaanske mûs, mar folle minder nau oan 'e skiesturtmûs. Yn sintraal [[Birma]] komt in soarte foar, de [[Birmeeske mûs]] (''mus nitidulus''), dy't lang as synomym mei de hartkleurige mûs beskôge is; nij ûndersyk hat lykwols útwiisd dat der alhiel gjin nauwe besibskip tusken dy beide soarten bestiet. ==Uterlike skaaimerken== De hartkleurige mûs hat nei foarren ta útstekkende [[kjiftosk]]en, in brunige pels dy't oan 'e ûnderkant witich útskaait, en wite poatsjes. De [[sturt]], dy't koarter as it lichem is, is ek twakleurich. De kop-romplingte bedraacht 8-9&nbsp;sm, de sturtlingte 6-7 sm en it gewicht 14-20 g. De wyfkes hawwe tsien [[oer (spien)|oeren]]. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Fawn-colored_mouse ''References'', op dizze side]. }} {{DEFAULTSORT:Hartkleurige mus}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Echte mûs]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Eksoat yn Yndoneezje]] 94s9jf6tc5cmoj1uzcg3sh9c24od3k6 0 147476 1234889 1176992 2026-07-13T00:10:02Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234889 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=bijefretter |Ofbyld= [[File:Guepier d'europe au parc national Ichkeul.jpg|250px]] |lûd=[[File:Bijeneter - SoundCloud - Beeld en Geluid.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje= [[bijefretterfûgels]] (''Meropidae'') |Skaai= [[bijefretters]] (''Merops'') |Wittenskiplike namme= Merops apiaster |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Merops apiaster en.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00CD00}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#FF8C00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#FFD700}} [[wintergast]]</small> }} De '''bijefretter''' (''Merops apiaster'') is in [[fûgel]] út de famylje fan de [[bijefretterfûgels]], en út it skift fan de [[rôldereftigen]]. == Foarkommen == De bijefretter is in kleurige fûgel mei blauwe, brune, giele en wite ûnderdielen, en yn kromme swarteftige snaffel. Hy is likernôch 28 cm grut, en weacht sa'n 50-70 g. [[File:CloseUp of a female European bee-eater.webm |thumb|left|Bijefretter fan tichtby]] == Fersprieding == Súd-Jeropa, Súdwest-Aazje en Afrika. De bijefretter bret sûnt likernôch 2000 hast alle jierren yn Nederlân. As gefolch fan de klimaatferoaring komt er jier nei jier stees noardliker foar. In Nederlân, ek yn Fryslân, is de bijefretter no in regelmjittige gast. == Iten == De iisfûgels frette yn haadsaak bijen en holders, mar as it sa útkomt ek brimzen en oare ynsekten. ==Taksonomy== De (gewoane) bijefretter is monotypysk, d.w.s. is net yn ûndersoarten ferdield. [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bijefretter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] fblspgb2d5l49xg7zjclqh587aw0xf1 0 171592 1234877 1232714 2026-07-13T00:03:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234877 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=beampiper |Ofbyld= [[File:Anthus triviallis (Marek Szczepanek).jpg|250px]] |lûd=[[File:Tree_Pipit_(Anthus_trivialis)_(W1CDR0001425_BD8).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[piperfûgels]] (''Motacillidae'') |Skaai= [[pipers]] (''Anthus'') |Wittenskiplike namme= Anthus trivialis |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:AnthusTrivialisIUCNver2018 2.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]</small> }} De '''beampiper''' (''Anthus trivialis'') is in sjongfûgel út de famylje fan de [[wipsturt- en piperfûgels]]. == Oare Fryske nammen == De beampiper wurdt ek wol ''boskpiper'', ''houtljurk'' of ''kantljurk'' neamd. == Foarkommen == De beampiper is yn fûgeltsje fan 15 sm d.w.s. sa grut as in (hús)[[mosk]], mar slanker. Lykas oare [[pipers]], sa as de [[piipljurk]] en de [[wetterpiper]], hat de beampiper in streekte, grienbrune rêch. De kop hat in ljochte eachstreek. It boarst is gieleftig streekt en de bûk is fealwyt. Ûnderskied mei oare pipers, yn 't bysûnder de [[piipljurk]], is dreech. == Fersprieding == De beampipers komme foar yn healiepen bosk- en heide- en dúngebieten. De fûgels briede yn hiel Jeropa, utsein Yslân, Ierlân en de súdlike dielen fan de Middellânske-Seelânnen (Spanje, Itaalje, Grykelân ens.), en ek in West- en Sintraal-Aazje. Se oerwinterje yn tropysk Afrika en Yndia. Yn Nederlân is de beampiper in algemiene briedfûgel en trochtrekker, en de oantallen nimme stadich ta: yn 2018-2020 wiene der 44.000-72.000 briedpearen, mei de heechste konsentraasjes yn Drinte en de Feluwe. In Fryslân binne der in pear tûzen briedpearen, de measte yn de Wâlden. De fûgel stiet net op de Nederlânske [[Reade list fan fûgels]]. == Iten == De beampipers ite meast ynsekten en spinnen, yn de winter ek wol slakken en sieden. == Fuortplanting == [[File:Anthus trivialis trivialis MHNT.ZOO.2010.11.204.26.jpg|thumb|''Anthus trivialis trivialis'']] It beampiper-wyfke makket in nêst fan gers en moas yn in kûltsje op de grûn ferside tusken de begroeiing. Yn it nêst leit it wyfke 4-6 aaien fan ferskate kleuren. Sy briedt de [[Aai (bist)|aaien]] yn 12-14 dagen út, wêrnei't de jonge fûgels noch 11-14 dagen yn it nêst troch beide âlden fuorre wurde. Lykas it piipljurknest is ek it beampipernest in favoryt plak fan de koekoek om har aaien te lizzen. == Taksonomy == De beampipersoarte hat twa ûndersoarten: * ''Anthus trivialis trivialis'': Jeropa oant sintraal-Aazje * ''Anthus trivialis haringtoni '': Kasjmier ==Keppelings om utens== *[https://www.sovon.nl/nl/soort/10090 Sovon - Boompieper] *[https://www.avionary.info/explandict/anthus-trivialis/ Avionary - Beampiper yn 50 talen] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Piper (fûgel)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] aix2exes4cze6o0teo1s359o5cjr909 0 174241 1234909 1176993 2026-07-13T00:25:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234909 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = blaudoke |Ofbyld = [[File:Pigeon colombin (Columba oenas), Parc de Woluwe, Bruxelles (52843953909).jpg|250px]] |lûd = [[File:Columba oenas - Stock Dove XC489891.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[hôfdowen]] (''Columba'') |Wittenskiplike namme = Columba oenas |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:ColumbaOenasIUCNver2019-2.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} It '''blaudoke''' (''Columba oenas'') is in [[Fûgels|fûgelsoarte]] út 'e famylje fan 'e [[dofûgels]] (''Columbidae''). It blaudoke is by ús in [[stânfûgel]]. == Beskriuwing == It blaudoke is 28 oant 32 sm lang en hat in spanwiidte fan 60 oant 66 sm. Mantsjes wege likernôch 300 gram en wyfkes likernôch 270 gram. Se ha in blaugriis fearrekleed, de nekke en de hals is oan wjerskanten irisearjend grien. It boarst is blaupears. De wjukken hawwe in swarte râne. De eagjes binne swart. Mantsjes en wyfkes hawwe deselde kleuren. == Iten == It iten bestiet út sied, nôt, beien, ikels, dielen fan planten ensafuorthinne. == Fuortplanting == [[Ofbyld:Couple de Pigeons colombin (Columba oenas), Parc de Woluwe, Bruxelles (51978316920).jpg|thumb|left|Pearke blaudokes.]] De fûgel briedt fan maart oant septimber. De balts begjint mei bûgingen en it pearen folget op it koezjen mei snaffels en troch inoar de fearkes ploaie. It wyfke leit twa wite aaien yn in beamholte, meast âlde nêsten fan [[spjochten]]. Nêstkasten wurde lykwols ek brûkt. De briedtiid duorret likernôch 16 dagen. == Fersprieding == Blaudokes binne yn it westen en it suden fan Europa stânfûgels en yn in grut diel fan it ferspriedingsgebiet yn East-Europa en Aazje simmerfûgels. De fûgel komt yn Nederlân algemien foar en libbet fral op sângrûn yn in lytsskealich lânskip mei ikkerbou. Blaudokes hawwe har goed oan 'e feroarings yn it agraryske kultuerlânskip oanpast en wisten sûnt de jierren 1980 harren fersprieding oer hiel Nederlân út te wreidzjen. It tal briedpearkes yn Nederlân wurdt op 54.000 oant 67.000 rûsd. Winterdeis is it oantal troch wintergasten út [[Skandinaavje]] en [[Dútslân]] heger en wurdt it oantal op 100.000 oant 200.000 rûsd. De heechste oantallen blaudokes binne yn it easten fan [[Oerisel]], [[Gelderlân]], [[Noard-Brabân]] en it noarden fan [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] te finen. Yn Fryslân is in hege konsintraasje tusken [[De Lemmer]] en [[Wolvegea]]. == Undersoarten == Blaudokes kinne yn twa ûndersoarten ûnderferdield wurde:<ref>{{en}}[https://www.worldbirdnames.org/new/ Gill, F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2022. IOC World Bird List (v12.2).] [https://web.archive.org/web/20230730175525/https://www.worldbirdnames.org/new/ Argivearre] oproppen 30 july 2024.</ref> * ''C. o. oenas'': fan westlik [[Europa]] en noardwestlik [[Afrika]] oant noardlik [[Kazachstan]], súdwestlik [[Sibearje]] en noardlik [[Iran]]. * ''C. o. yarkandensis'': fan súdeastlik Kazachstan en [[Oezbekistan]] oant westlik [[Sina]]. == Status == De wrâldpopulaasje wurdt op 1.400.000-2.600.000 folwoeksen fûgels rûsd. De populaasje liket te groeien en wurdt op de [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre.<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/stock-dove-columba-oenas Birdlife, oproppen 15 april 2024.]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Hohltaube]] (ferzje 15 april 2024) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-woodpigeon-columba-palumbus IUCN] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Columba oenas|Blaudoke}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hôfdo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] 68uhd6fdbpj2wrab7wnoaac9npd6cfi 0 175227 1234920 1172150 2026-07-13T00:32:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234920 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = blaukrúnreadsturtsje |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue-capped Redstart (Phoenicurus caeruleocephala) - Flickr - gilgit2 (1).jpg|250px]]<br>Mantsje<br>[[Ofbyld:Blue-capped Redstart (Phoenicurus caeruleocephala) (36289498896).jpg|250px]]<br>Wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'') |Skaai = [[readsturtsjes]] (''Phoenicurus'') |Wittenskiplike namme= Phoenicurus coeruleocephala |Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1831 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} It '''blaukrúnreadsturtsje''' (''Phoenicurus coeruleocephala'') is in fûgelsoarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e ''Muscicapidae'' ([[miggesnappers]]). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Blue-capped Redstart (Phoenicurus caeruleocephala) (52304432871).jpg|thumb|left|Blaukrúnreadsturtsje yn Pakistan.]] It blaukrúnreadsturtsje is in lytse fûgel fan 13 oant 14 sm. De krún is yn 'e briedtiid opfallend blau en falt op tsjin it fierder donkere fearrekleed fan 'e fûgel. It bealchje fan 'e fûgel is op it boarst en de rêch blauswart, wylst de fûgel by de stút readbrún en de búk wyteftich is. De wjukken binne swart mei in opfallend wite bân fan 'e skouder oant de tertials. De snaffel, de poatsjes en de sturtfearren binne swart.<ref>[https://animalinformation.com/animal/blue-capped-redstart/ Animal information, oproppen 7 juny 2024.]</ref> It wyfke is fan boppe griisbrún en nei ûnder ta wat bleker. Nei de anaalstreek ta wurde de fearkes wyteftich.<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/bucred1/cur/introduction#:~:text=Male%20has%20greyish%2Dblue%20crown,becoming%20whitish%20towards%20vent%2C%20has Birds of the World, oproppen 7 juny 2024.]</ref> == Fersprieding == De fûgel komt fan it noardeasten fan [[Afganistan]] nei it noarden yn [[Tadzjikistan]], [[Kirgyzje]], it easten fan [[Oezbekistan]] en it súdeasten fan [[Kazachstan]] foar. Nei it easten rint it ferspriedingsgebiet by de [[Himalaya]] lâns yn it uterste noarden fan [[Pakistan]] en de [[Yndia]]aske dielsteaten [[Himachal Pradesh]] en [[Uttarakhand]] en [[Nepal]] oant [[Bûtan]]. It biotoop fan blaukopreadsturtsjes is gematigd bosk faak by snelstreamend wetter en wetterfallen op in hichte fan 2.000 oant 4.000 m. Blaukrúnreadsturtsjes ferlitten foar de wintermoannen de briedgebieten en migrearje dan nei legere of waarmere streken. == Iten en nêst == Blaukrúnreadsturtsjes ite fral ynsekten, spinnen en oare wringeleaze dierkes. Yn 'e briedtiid ite se ek beien en fruchten. De nêsten wurde yn rotsspjalten, beamholtes of tusken strewellen by wetter boud. It wyfke dat ek it nêst boud, leit 3 oant 5 ljochtblauwe aaikes mei readbrune spikkels, dy't yn twa wiken útbret wurde. Beide âlders fersoargje en fuorje de jongen. Nei likernôch 15 oant 20 dagen fleane de jonge fûgels út. Se binne dan noch net selsstannich en wurde noch troch harren âlders fuorre.<ref>[https://animalinformation.com/animal/blue-capped-redstart/ Animal information, oproppen 7 juny 2024.]</ref> == Status == It blaukrúnreadsturtsje hat in grut ferspriedingsgebiet en alhoewol't net bekend is hoe grut de populaasje is, wurdt der oannommen dat de oantallen stabyl binne. Dêrfandinne wurdt de fûgel op 'e [[Reade list]] fan [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=DDD9AFC23D9FC1C6 Avibase, oproppen 7 juny 2024] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-capped-redstart-phoenicurus-coeruleocephala Birdlife, oproppen 7 juny 2024] * [https://ebird.org/species/bucred1/IN-HP-LS Ebird, oproppen 7 juny 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Phoenicurus erythronotus}} }} {{DEFAULTSORT:Blaukrunreadsturtsje}} [[Kategory:Readsturtsje]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] 0t1duq8z10cybs34s8wnty1qibc0huv 0 175636 1234936 1171916 2026-07-13T00:42:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234936 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = blauwjuktsjilling |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue-wingedTeal-16DEC2017.jpg|250px]]<br>jerkje<br>[[Ofbyld:Blue-winged teal south padre island birding and nature center 4.3.23 DSC 0064-topaz-denoiseraw-sharpen.jpg|250px]]<br>wyfke |lûd = [[Ofbyld:Anas discors - Blue-winged Teal XC179673.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[slobeinen]] (''Spatula'') |Wittenskiplike namme= Spatula discors |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Spatula discors map.svg|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= <br>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] |Kolom2= <br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''blauwjuktsjilling''' (''Spatula discors'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). It is ien fan 'e lytsere leden út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[slobeinen]]. De fûgel briedt yn [[Noard-Amearika]] fan it suden fan [[Alaska]] oant [[Nova Soctia]] en nei it suden ta oant it noarden fan [[Teksas]]. Winterdeis is de fûgel te sjen oan 'e [[Grutte Oseaan|Pasifyske]] en [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kusten oant op de [[Kariben|Karybyske eilannen]] en [[Sintraal-Amearika]] en it noarden fan [[Súd-Amearika]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Blue-winged teal at Sacramento National Wildlife Refuge-5326.jpg|thumb|left|Blue-winged teal at Sacramento National Wildlife Refuge-5326]] De blauwjuktsjilling is 40 sm lang en hat in spanwiidte fan 58 sm en in gewicht fan 370 gr. In folwoeksen jerk hat in griisblauwe kop mei in wite bân yn 'e foarm fan in heale moanne oer it gesicht, in ljochtbrún bealchje mei in wite flek by de stút en in swarte sturt. In folwoeksen wyfke is flekkerich brún en hat by de snaffel in wyt gebiet. Wyfkes en jerkjes hawwe himelsblauwe dekfearren, grien irisearjende sekundêre slachpinnen en giele poaten. Se ferfearje twaris yn 't jier en yn it earste jier in tredde kear. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet bestiet hast út hiel Noard-Amerika, útsein it westen en noarden fan Alaska en de meast noardlike gebieten fan Kanada. De fûgels binne seldsum yn it droege súdwesten en de westlike kust. Blauwjuktsjillings briede yn sompen en by dobben fan sintraal en eastlik Alaska en it súdlike diel fan Kanada oant it suden fan [[Kebek (provinsje)|Kebek]] en súdwest [[Newfoundland]]. Yn 'e oangrinzgjende [[Feriene Steaten]] briedt de fûgel fan it noardeasten fan [[Kalifornje]] oant sintraal [[Louisiana]], sintraal [[Tennessee]] en de Atalantyske kust. De westlike blauwjuktsjillings briede west fan 'e [[Appalachen]]. Guon populaasjes briede oan 'e Atlantyske kust fan [[New Brunswick]] oant [[Pea Island]] yn [[North Carolina]]. Winterdeis migrearje blauwjuktsjillings yn groepen nei it suden. Guon fûgels fleane dan grutte stikken oer it iepen wetter fan 'e oseaan. Ut en troch komme se as [[dwaalgast]] nei [[Europa]] en de lêste tiid wurde se alle jierren in [[Grut-Brittanje]] en [[Ierlân]] waarnommen. Ek yn [[Nederlân]] wurde se waarnommen, mar yn 'e regel binne dat ûntsnapte eksimplaren. It oerwinteringsgebiet fan 'e einen leit fan súdlik Kalifornje oant westlik en súdlik Teksas, de [[Golf fan Meksiko]] oant de Atlantyske kust, de Kariben en nei it suden oant Sintraal- en Súd-Amearika. Regelmjittich wurdt de fûgel sels noch yn [[Brazylje]] en [[Sily|Sintraal-Sily]] waarnommen. == Nêst en iten == [[Ofbyld:Spatula discors f m PEI.jpg|thumb|left|Pearke blauwjuktsjillings.]] Blauwjuktsjillings begjinne tusken healwei april en healwei maaie te brieden, ôfhinklik fan it waar somtiden ek wat letter. It nêst wurdt tusken de fegetaasje op 'e grûn yn in ûndjip kûltsje boud en mei wat gers en dûns ôfset. Der wurde 10 oant 12 aaien lein, mar as se wat letter briede dan bestiet in nêst mar út fiif oant seis aaien. It oantal aaien hinget ek ôf fan 'e âlderdom fan it wyfke; jonge fûgels ha yn 'e regel lytsere nêsten. Nei 21 oant 27 dagen komme de aaien út. Al tolve oeren nei it útkommen fan 'e aaien kinne de einepykjes nei it wetter rinne, mar se fleane pas nei 6 oant 7 wiken. De einen sykje it iten op 'e dridze, op it fjild of yn ûndjip wetter, dêr't driuwplanten of planten krekt ûnder it wetteroerflak groeie en dat ryk is oan lytse wetterdierkes. Likernôch in fearn fan it iten bestiet út weakdierkes, skaaldierkes en ynsekten. == Status == De wrâldpopulaasje wurdt op sa'n 7.800.000 fûgels rûsd en oannommen wurdt dat it oantal tanimt. Dêrnjonken hat de soarte in tige grut ferspriedingsgebiet. De soarte wurdt dêrfandinne troch [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Blue-winged teal]] * [https://ebird.org/species/buwtea?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 4 july 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=90E2543E9A4ABA0A Avibase, oproppen 4 july 2024.] * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-winged-teal-spatula-discors Birdlife, oproppen 4 july 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Spatula discors}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Slobein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] elqhrw1rdgprov0t72r5x7x3qomb8vb 1234937 1234936 2026-07-13T00:43:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Beskriuwing */ Frysk 1234937 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = blauwjuktsjilling |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue-wingedTeal-16DEC2017.jpg|250px]]<br>jerkje<br>[[Ofbyld:Blue-winged teal south padre island birding and nature center 4.3.23 DSC 0064-topaz-denoiseraw-sharpen.jpg|250px]]<br>wyfke |lûd = [[Ofbyld:Anas discors - Blue-winged Teal XC179673.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[slobeinen]] (''Spatula'') |Wittenskiplike namme= Spatula discors |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Spatula discors map.svg|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= <br>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] |Kolom2= <br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''blauwjuktsjilling''' (''Spatula discors'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). It is ien fan 'e lytsere leden út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[slobeinen]]. De fûgel briedt yn [[Noard-Amearika]] fan it suden fan [[Alaska]] oant [[Nova Soctia]] en nei it suden ta oant it noarden fan [[Teksas]]. Winterdeis is de fûgel te sjen oan 'e [[Grutte Oseaan|Pasifyske]] en [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kusten oant op de [[Kariben|Karybyske eilannen]] en [[Sintraal-Amearika]] en it noarden fan [[Súd-Amearika]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Blue-winged teal at Sacramento National Wildlife Refuge-5326.jpg|thumb|left|In blauwjuktsjilling yn it [[Nasjonaal Faunareservaat Sacramento]].]] De blauwjuktsjilling is 40 sm lang en hat in spanwiidte fan 58 sm en in gewicht fan 370 gr. In folwoeksen jerk hat in griisblauwe kop mei in wite bân yn 'e foarm fan in heale moanne oer it gesicht, in ljochtbrún bealchje mei in wite flek by de stút en in swarte sturt. In folwoeksen wyfke is flekkerich brún en hat by de snaffel in wyt gebiet. Wyfkes en jerkjes hawwe himelsblauwe dekfearren, grien irisearjende sekundêre slachpinnen en giele poaten. Se ferfearje twaris yn 't jier en yn it earste jier in tredde kear. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet bestiet hast út hiel Noard-Amerika, útsein it westen en noarden fan Alaska en de meast noardlike gebieten fan Kanada. De fûgels binne seldsum yn it droege súdwesten en de westlike kust. Blauwjuktsjillings briede yn sompen en by dobben fan sintraal en eastlik Alaska en it súdlike diel fan Kanada oant it suden fan [[Kebek (provinsje)|Kebek]] en súdwest [[Newfoundland]]. Yn 'e oangrinzgjende [[Feriene Steaten]] briedt de fûgel fan it noardeasten fan [[Kalifornje]] oant sintraal [[Louisiana]], sintraal [[Tennessee]] en de Atalantyske kust. De westlike blauwjuktsjillings briede west fan 'e [[Appalachen]]. Guon populaasjes briede oan 'e Atlantyske kust fan [[New Brunswick]] oant [[Pea Island]] yn [[North Carolina]]. Winterdeis migrearje blauwjuktsjillings yn groepen nei it suden. Guon fûgels fleane dan grutte stikken oer it iepen wetter fan 'e oseaan. Ut en troch komme se as [[dwaalgast]] nei [[Europa]] en de lêste tiid wurde se alle jierren in [[Grut-Brittanje]] en [[Ierlân]] waarnommen. Ek yn [[Nederlân]] wurde se waarnommen, mar yn 'e regel binne dat ûntsnapte eksimplaren. It oerwinteringsgebiet fan 'e einen leit fan súdlik Kalifornje oant westlik en súdlik Teksas, de [[Golf fan Meksiko]] oant de Atlantyske kust, de Kariben en nei it suden oant Sintraal- en Súd-Amearika. Regelmjittich wurdt de fûgel sels noch yn [[Brazylje]] en [[Sily|Sintraal-Sily]] waarnommen. == Nêst en iten == [[Ofbyld:Spatula discors f m PEI.jpg|thumb|left|Pearke blauwjuktsjillings.]] Blauwjuktsjillings begjinne tusken healwei april en healwei maaie te brieden, ôfhinklik fan it waar somtiden ek wat letter. It nêst wurdt tusken de fegetaasje op 'e grûn yn in ûndjip kûltsje boud en mei wat gers en dûns ôfset. Der wurde 10 oant 12 aaien lein, mar as se wat letter briede dan bestiet in nêst mar út fiif oant seis aaien. It oantal aaien hinget ek ôf fan 'e âlderdom fan it wyfke; jonge fûgels ha yn 'e regel lytsere nêsten. Nei 21 oant 27 dagen komme de aaien út. Al tolve oeren nei it útkommen fan 'e aaien kinne de einepykjes nei it wetter rinne, mar se fleane pas nei 6 oant 7 wiken. De einen sykje it iten op 'e dridze, op it fjild of yn ûndjip wetter, dêr't driuwplanten of planten krekt ûnder it wetteroerflak groeie en dat ryk is oan lytse wetterdierkes. Likernôch in fearn fan it iten bestiet út weakdierkes, skaaldierkes en ynsekten. == Status == De wrâldpopulaasje wurdt op sa'n 7.800.000 fûgels rûsd en oannommen wurdt dat it oantal tanimt. Dêrnjonken hat de soarte in tige grut ferspriedingsgebiet. De soarte wurdt dêrfandinne troch [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Blue-winged teal]] * [https://ebird.org/species/buwtea?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 4 july 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=90E2543E9A4ABA0A Avibase, oproppen 4 july 2024.] * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-winged-teal-spatula-discors Birdlife, oproppen 4 july 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Spatula discors}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Slobein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] p866o96om4cukzb0i2l3vt120rt9ye0 1234938 1234937 2026-07-13T00:44:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1234938 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = blauwjuktsjilling |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue-wingedTeal-16DEC2017.jpg|250px]]<br>jerkje<br>[[Ofbyld:Blue-winged teal south padre island birding and nature center 4.3.23 DSC 0064-topaz-denoiseraw-sharpen.jpg|250px]]<br>wyfke |lûd = [[Ofbyld:Anas discors - Blue-winged Teal XC179673.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[slobeinen]] (''Spatula'') |Wittenskiplike namme= Spatula discors |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Spatula discors map.svg|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= <br>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] |Kolom2= <br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''blauwjuktsjilling''' (''Spatula discors'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). It is ien fan 'e lytsere leden út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[slobeinen]]. De fûgel briedt yn [[Noard-Amearika]] fan it suden fan [[Alaska]] oant [[Nij-Skotlân]] en nei it suden ta oant it noarden fan [[Teksas]]. Winterdeis is de fûgel te sjen oan 'e [[Grutte Oseaan|Pasifyske]] en [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kusten oant op de [[Kariben|Karybyske eilannen]] en [[Sintraal-Amearika]] en it noarden fan [[Súd-Amearika]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Blue-winged teal at Sacramento National Wildlife Refuge-5326.jpg|thumb|left|In blauwjuktsjilling yn it [[Nasjonaal Faunareservaat Sacramento]].]] De blauwjuktsjilling is 40 sm lang en hat in spanwiidte fan 58 sm en in gewicht fan 370 gr. In folwoeksen jerk hat in griisblauwe kop mei in wite bân yn 'e foarm fan in heale moanne oer it gesicht, in ljochtbrún bealchje mei in wite flek by de stút en in swarte sturt. In folwoeksen wyfke is flekkerich brún en hat by de snaffel in wyt gebiet. Wyfkes en jerkjes hawwe himelsblauwe dekfearren, grien irisearjende sekundêre slachpinnen en giele poaten. Se ferfearje twaris yn 't jier en yn it earste jier in tredde kear. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet bestiet hast út hiel Noard-Amerika, útsein it westen en noarden fan Alaska en de meast noardlike gebieten fan Kanada. De fûgels binne seldsum yn it droege súdwesten en de westlike kust. Blauwjuktsjillings briede yn sompen en by dobben fan sintraal en eastlik Alaska en it súdlike diel fan Kanada oant it suden fan [[Kebek (provinsje)|Kebek]] en súdwest [[Newfoundland]]. Yn 'e oangrinzgjende [[Feriene Steaten]] briedt de fûgel fan it noardeasten fan [[Kalifornje]] oant sintraal [[Louisiana]], sintraal [[Tennessee]] en de Atalantyske kust. De westlike blauwjuktsjillings briede west fan 'e [[Appalachen]]. Guon populaasjes briede oan 'e Atlantyske kust fan [[New Brunswick]] oant [[Pea Island]] yn [[North Carolina]]. Winterdeis migrearje blauwjuktsjillings yn groepen nei it suden. Guon fûgels fleane dan grutte stikken oer it iepen wetter fan 'e oseaan. Ut en troch komme se as [[dwaalgast]] nei [[Europa]] en de lêste tiid wurde se alle jierren in [[Grut-Brittanje]] en [[Ierlân]] waarnommen. Ek yn [[Nederlân]] wurde se waarnommen, mar yn 'e regel binne dat ûntsnapte eksimplaren. It oerwinteringsgebiet fan 'e einen leit fan súdlik Kalifornje oant westlik en súdlik Teksas, de [[Golf fan Meksiko]] oant de Atlantyske kust, de Kariben en nei it suden oant Sintraal- en Súd-Amearika. Regelmjittich wurdt de fûgel sels noch yn [[Brazylje]] en [[Sily|Sintraal-Sily]] waarnommen. == Nêst en iten == [[Ofbyld:Spatula discors f m PEI.jpg|thumb|left|Pearke blauwjuktsjillings.]] Blauwjuktsjillings begjinne tusken healwei april en healwei maaie te brieden, ôfhinklik fan it waar somtiden ek wat letter. It nêst wurdt tusken de fegetaasje op 'e grûn yn in ûndjip kûltsje boud en mei wat gers en dûns ôfset. Der wurde 10 oant 12 aaien lein, mar as se wat letter briede dan bestiet in nêst mar út fiif oant seis aaien. It oantal aaien hinget ek ôf fan 'e âlderdom fan it wyfke; jonge fûgels ha yn 'e regel lytsere nêsten. Nei 21 oant 27 dagen komme de aaien út. Al tolve oeren nei it útkommen fan 'e aaien kinne de einepykjes nei it wetter rinne, mar se fleane pas nei 6 oant 7 wiken. De einen sykje it iten op 'e dridze, op it fjild of yn ûndjip wetter, dêr't driuwplanten of planten krekt ûnder it wetteroerflak groeie en dat ryk is oan lytse wetterdierkes. Likernôch in fearn fan it iten bestiet út weakdierkes, skaaldierkes en ynsekten. == Status == De wrâldpopulaasje wurdt op sa'n 7.800.000 fûgels rûsd en oannommen wurdt dat it oantal tanimt. Dêrnjonken hat de soarte in tige grut ferspriedingsgebiet. De soarte wurdt dêrfandinne troch [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Blue-winged teal]] * [https://ebird.org/species/buwtea?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 4 july 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=90E2543E9A4ABA0A Avibase, oproppen 4 july 2024.] * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-winged-teal-spatula-discors Birdlife, oproppen 4 july 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Spatula discors}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Slobein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] rxw0d5wc6caf1uoakk5ac3qyp0b19yy 0 175779 1234921 1184509 2026-07-13T00:34:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234921 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[File:2015-03-10 Anser brachyrhynchus, Gosforth Park 1.jpg|250px]] |lûd = [[File:Pink-footed Geese (Anser brachyrhynchus) (W1CDR0001376 BD33).ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[guozzen]] (''Anser'') |Wittenskiplike namme= Anser brachyrhynchus |Beskriuwer, jier= [[François Baillon|Baillon]], 1834 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Anser Brachyrhynchus IUCN v2018 2.png|250px]]<br><small>{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} It '''blaupoatsje''' (''Anser brachyrhynchus'') is in [[goes]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[guozzen]] (''Anser''). De fûgel briedt yn [[Grienlân|East-Grienlân]], [[Yslân]] en [[Spitsbergen]] en oerwinteret yn Noardwest-Europa. Oant 2009 oerwinteren tsientûzenen blaupoatsjes yn [[Súdwest-Fryslân]]. Mei't in soad blaupoatsjes hjoed-de-dei foar [[Denemark]] kieze, is der sûnt in foarse tebekgong fan 'e soarte yn [[Fryslân]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:OrnithologiaNeerlandica01Pl43.png|left|thumb|Spantsje blaupoatsjes, neffens<br>Marinus Adrianus Koekkoek (1873–1944).]] It blaupoatsje hat in soad fan 'e Taigawink (Anser fabalis), mar hat gjin oranje mar rôze poaten. Fierder hat it blaupoatsje in ljochtgrize rêch en griisbrún streke fearren, in donkere kop en in wat koartere snaffel mei in rôze bân. Mei in gewicht fan 2,5 oant 3,5 kg, in lingte fan trochstrings 66 sm en in spanwiidte fan 130 oant 170 sm is de fûgel ek wat lytser as de Taigawink. == Fersprieding == De blaupoatsjes binne trekfûgels, dy't harren mei oare guozzen op 'e trek oanslute. Winterdeis binne se te sjen op 'e [[Britske Eilannen]], yn [[Nederlân]] en de kustgebieten fan [[Noard-Dútslân]] en [[Denemark]]. De fûgels yn 'e Britske wintergebieten briede yn [[Grienlân]] en [[Yslân]], wylst de fûgels fan it Europeeske fêstelân op [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen]] briede. Yn it Europeeske binnenlân is de fûgel seldsum. Dwaalgasten binne út en troch ek yn 'e [[Kanadeeske provinsjes]] [[Kebek (provinsje)|Kebek]] en [[Newfoundland en Labrador]] te sjen. Earder oerwintere likernôch 60% fan alle Europeeske blaupoatsjes yn Nederlân. De oerwinterjende Nederlânske populaasje sit hast hielendal yn Fryslân. In lytse Nederlânske populaasje is fierder te finen tusken De Haach en Rotterdam. Mei't de fûgels yn Denemark yn 'e hjerst in rynsk oanbod oan maisstoppels ûntdutsen, bliuwe in soad fûgels noardliker hingjen. Dat ferklearret de foarse taname fan 'e oerwinterjende populaasje yn Denemark, wylst dy fan Fryslân foars tebek rûn.<ref>[https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=22149 Nature Today, 6 novimber 2015]</ref> == Iten == [[Ofbyld:Anser brachyrhynchus Nairnshire 1.jpg|thumb|left|Groep blaupoatsjes yn Skotlân.]] De fûgels ite yn harren briedgebieten planten, blêd, beien en sied. Winterdeis ite se gers en krûden, mar ek wat der op 'e fjilden fan 'e lânbou lizzen bliuwt. Yn 'e 19e iuw learde de goes bygelyks om ierappels te iten, dy't nei de rispinge lizzen bleaune en dy't nei de froast weak waarden. Ierappels foarmje foar de yn Grut-Brittanje oerwinterjende blaupoatsjes de wichtichste fiedselboarne. == Briedtiid == Begjin juny begjint de briedtiid nei't yn maaie de fûgels út harren wintergebieten oankamen. Se briede yn iepen koloanjes oan 'e râne fan kliffen en rotsen of op eilannen yn rivieren. Ut en troch binne nêsten te finen op 'e iepen toendra. Der binne fûgels dy't deselde lokaasje faker brûke foar it bouwen fan in nêst. De 3 oant 7 aaien wurde yn goed trijeënheale wike útbret. Mantsjes briede, net mar hâlde tafersjoch op syn wyfke en piken. De piken ferlitte al gau it nêst en kinne nei likernôch 2 moanne fleane. As yn july de folwoeksen fûgels ferfearje en likernôch 25 dagen net fleane kinne, foarmje se mei soartegenoaten grutte groepen. Ornaris begjint yn augustus de trek nei de oerwinteringsgebieten. As de jonge fûgels trije wurde, begjinne se sels te brieden. == Status == De wrâldpopulaasje is foars groeid en rûsd wurdt dat der likernôch 410.000 fûgels binne. De Europeeske populaasje wurdt op 114.000 oant 148.000 fûgels rûsd (2015). Dêrfandinne wurdt de soarte troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar boarnen en oare ferwizings op [[:en:Brazilian merganser]] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/kleine-rietgans#:~:text=Leefgebied,en%20kloven%20in%20open%20toendralandschap. Fûgelbeskerming, oproppen 12 july 2024.] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/1580 SOVON, oproppen 12 july 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=AFA7EE7470F000E9 Avibase, oproppen 12 july 2024.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brazilian-merganser-mergus-octosetaceus/text Birdlife, oproppen 12 july 2024.] * [https://ebird.org/species/pifgoo?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 12 july 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anser brachyrhynchus}} }} [[Kategory:Goes (skaai)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] 27efwe25z18en37a0axz06exjff7jnv 0 175788 1234926 1171933 2026-07-13T00:36:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234926 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Whio (Blue Duck) at Staglands, Akatarawa, New Zealand.jpg|250px]] |lûd = [[File:Blue duck whio song.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = '''blauwe einen''' (''Hymenolaimus'') <br><small>[[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1843</small> |Wittenskiplike namme= Hymenolaimus malacorhynchos |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]],1789 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Hymenolaimus malacorhynchos - distribution map.svg|250px]] }} De '''blauwe ein''' (''Hymenolaimus malacorhynchos''; Maori: ''whio'') is in bedrige einesoarte, dy't endemysk is yn [[Nij-Seelân]]. == Taksonomy == De soarte waard by de twadde wrâldreis fan [[James Cook]] yn april 1773 sjoen en yn 1777 neamden Cook en de natoerûndersiker Georg Forster de blauwe ein yn harren ôfsûnderlike ferslaggen fan 'e reis. Yn 1785 waard de fûgel beskreaun troch de Ingelske [[ornitolooch]] John Latham yn ''A General Synopsis of Birds''. Latham brûkte de Ingelske namme ''soft-billed duck''. Doe't de Dútske natoerundersiker [[Johann Friedrich Gmelin]] yn 1789 ''Systema Naturae'' fan [[Carolus Linnaeus]] op 'e nij beseach en útwreide, naam hy de blauwe ein op en sette him by oare einen yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Anas''. Hy betocht de binominale namme ''Anas malacorhynchos'' en sitearre earder wurk. Yn 1843 sette [[George Robert Gray]] de soarte yn it skaai ''Hymenolaimus'' en dat bleau sa. It is de iennige soarte yn it skaai. De soarte hat gjin nauwe sibben en de taksonomyske relaasjes mei oare wetterfûgelsoarten bliuwe ûnwis. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Whio potrait MTL.jpg|thumb|left|Kop fan 'e blauwe ein.]] De blauwe ein is 53 oant 54 sm lang en weecht 680 oant 1077 gr. Wyfkes binne wat lytser as jerken. De ein hat in laaiblau fearrekleed mei in griene glâns op 'e kop en de boppewjuk. De snaffel is wyt-rôze en de iris giel. De snaffel hat fleizige hûdflappen oan 'e sydkanten fan 'e punt. De ein hat readbrune plakjes op it boarst, dy't by it mantsje wat dúdlike oanwêzich binne as by it wyfke. Fierder binne jerken en wyfkes allyk.<ref name="HBW">{{en}}{{aut|del Hoyo, J.}}, ''et al''. (eds.). ''Handbook of the Birds of the World Alive''. Lynx Edicions, Barcelona (oproppen fan https://www.hbw.com/node/52859 op 18 july 2019).</ref> == Fersprieding en biotoop == De ein libbe foar de komst fan 'e Europeanen eartiids yn hiel Nij-Seelân. Dêrnei waard it ferspriedingsgebiet lytser en beheind ta gebieten dêr't gjin minsklike aktiviteiten plakfine. De ein is op dy plakken by kâld, hurdstreamend wetter te finen. == Gedrach == De ein is in poerbêste swimmer, sels by in sterke stream, mar fleant net gau. Blauwe einen binne net maklik te finen, mar as se waarnommen wurde, binne se net bysûnder skou. De fûgel yt larven en wringeleaze wetterdierkes, dy't der by it dûken of grondeljend op 'e boaiem fynt of troch mei de snaffel oer it wetter te swyljen. Ut en troch fret er beien en fruchten fan strûken. [[Ofbyld:Blue Ducks.JPG|thumb|left|Blauwe ein mei piken.]] De fûgel briedt yn beamholtes, ûnder of tusken rotsen of yn tichte fegetaasje oan steile iggen fan wetterkes en lytse rivieren. Se lizze 4 oant 9 krêmwite aaien, dy't troch it wyfke yn 31 oant 32 útbret wurde, wylst it jerkje de wacht hâldt. De jonge fûgels moatte harren nei likernôch 70 dagen sels rêde. De nêsten binne net djip en wurde mei twiichjes, gers en grienwier dat de fan 'e rots skrabbet boud. Om 't de nêsten ticheby it wetter lizze, binne se tige gefoelich foar heech wetter. Dat is ek ien fan 'e redenen dat it briedsukses ekstreem wikselet. == Status == De soarte stiet as bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. De blauwe ein hat in beheind ferspriedingsgebiet en dêrom is der in kâns op útstjerren. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2016 troch Birdlife International op 1.200 folwoeksen fûgels rûsd. By de telling fan 2021 op behearde plakken waarden 863 pearkes teld: 491 pearkes op it Noardereilân en 372 op it Sudereilân, itjinge 1.700 folwoeksen fûgels betsjut. Om de hiele populaasje krekt te rûzen is dreech fanwegen de ûntagonklikens fan it leefgebiet fan 'e ein, mar oannommen wurdt dat dy net mear as 2.500 folwoeksen fûgels bedraacht.<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-duck-hymenolaimus-malacorhynchos/text, Birdlife 13 july 2024]</reF> De grutste bedrigings foarmje ynfierde rôfdieren lykas [[harmeling]]en en wylde katten, dy't de briedende wyfkes snippe en de aaien of piken fan 'e soarte opfrette. Op ûnbehearde plakken kinne de mislearre lechsels wol oprinne ta goed 90%, itjinge foar it grutste part taskreaun wurdt oan harmkes. As de populaasjes fan [[kjifdieren]] troch omstannichheden eksplodearret en letter wer ynsakket, siket it harmke nei alternative proaien en fral de wyfkes fan 'e ein rinne dan grut gefaar. Ek de tiid fan ferfearjen, as de einen harren weromlûke yn 'e lytse wetterkes en net fleane kinne, betsjut in grut ferlies foar it tal wyfkes. It hat bliken dien dat it nêstsukses folle heger wurdt as it tal rôfdieren ûnder kontrole holden wurde kin. Dêrnjonken is der ek sprake fan biotoopferlies troch aktiviteiten van minsken en troch tafallige omstannichheden wat it waar of it miljeu oanbelanget. {{Boarnen|boarnefernijing= Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar boarnen en oare ferwizings op [[:en:Blue duck]] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=C7FB4E76AC5252F2 Avibase, oproppen 12 july 2024.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/422 Birdlife, oproppen 12 july 2024.] * [https://ebird.org/species/bluduc1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 12 july 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Hymenolaimus malacorhynchos}} }} {{DEFAULTSORT:Blauwe ein}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Einfûgel]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] ipgoaogaffw0dhizagqmt8at1b3wrnq 0 178925 1234911 1201931 2026-07-13T00:27:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234911 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blaugiele ara |Ofbyld = [[Ofbyld:Ara ararauna Luc Viatour.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[echte ara's]] (''Ara'') |Wittenskiplike namme= Ara ararauna |Beskriuwer, jier = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Distribution Ara ararauna.svg|center|250px]] }} De '''blaugiele ara''' (''Ara ararauna'') is in fûgelsoarte út de famylje fan [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (Psittacidae)|pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 as ''Psittacus ararauna'' troch [[Carolus Linnaeus]] publlisearre. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Arara canindé - Ara ararauna (43438821382).jpg|thumb|left|Pearke yn Brazylje.]] Blaugiele ara's wurde likernôch 81 oant 92 sm lang, hawwe in spanwiidte fan 104 oant 114 sm en wege tusken 900 oant 1300 gram. Karakteristyk binne de blauwe en giele kleuren en de griene tip op 'e kop. Fan boppe binne de wjukken blau en fan ûnder giel, lykas ek de kiel en it boarst. De fûgels ha in swarte, sterke snaffel, dy't geskikt is om grutte nuten te kreakjen. De iris fan 'e blaugiele ara is ljochtgiel en om 'e eagen en de snaffel is de hûd neaken en wyt fan kleur. As se har opwine of oft se lêst fan stress ha, kin dy hûd rossich wurde. Op 'e neakene hûd binne lytse, donkere streekjes dy't troch koarte, stoppelige swarte fearkes feroarsake wurde. Dy streekjes komme by de kiel en noas tegearre. De fûgel hat krêftige donkergrize poaten. Tusken mantsjes en it wyfkes bestiet hast gjin ferskil; it mantsje hat yn 'e regel in krekt wat foarsere bou en in wat bredere snaffel as it wyfke. == Fersprieding == Blaugiele ara's libje yn [[Bolivia]], [[Kolombia]], [[Brazylje]], [[Ekwador]], [[Frânsk Guyana]], [[Guyana]], [[Panama]], [[Paraguay]], [[Perû]], [[Suriname]] en [[Fenezuëla]]. Foarhinne libbe de fûgel ek op it eilân [[Trinidad en Tobago|Trinidad]], mar dêr is de fûgel hjoed-de-dei útstoarn. Op it eilân [[Porto Riko]] is de fûgel útset. It biotoop fan 'e fûgel bestiet út drûch en fochtich tropysk en subtropysk bosk. Ek wurdt de fûgel op [[savanne]]s sjoen. Se binne meast oant likernôch 500 m boppe de seespegel heech yn 'e beammen by wetter te finen. Se libje yn pearkes of groepkes en it is in tige sosjale fûgel. == Status == De blaugiele ara hat in grut ferspriedingsgebiet en de kâns op útstjerren is net grut. Hoefolle fûgels der binne is net bekend. It is yn it wyld lykwols net in tige algemiene fûgel en de oantallen rinne tebek, fral troch ferneatiging fan biotoop en aktiviteiten fan 'e minske. Om dy redenen meiïnoar en om't it tempo fan 'e efterútgong beheind is ta minder as 3,5% yn 't jier, wurdt de fûgel troch de [[IUCN]] as net bedrige kwalifisearre. De fûgel is yn taheakke II fan 'e [[Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora|Oerienkomst oer de Ynternasjonale Hannel yn bedrige wylde Dier- en Plantesoarten]] opnommen, sadat de hannel yn bleaugiele ara's beheiningen hat. == Iten == [[Ofbyld:Blue-and-yellow Macaw - Guacamayos azul y amarillo (Ara ararauna) (12667728935).jpg|thumb|left|Groepke foerazjearende blaugiele ara's.]] It iten bestiet út fruit, nuten, jonge knoppen fan planten en beammen, sied, bast en nektar. Ek by it iten sitte de fûgels meast heech yn 'e beammen, fakentiden yn groepkes. De sterke snaffel wurdt brûkt om de nuten te kreakjen, wêrby't er de nút yn 'e poat fêsthâldt. Oan 'e iggen fan 'e rivieren wurde de fûgels sjoen as se klaai ite, dêr't mineralen yn sitte en dy't de gifstoffen fan it opfretten sied neutralisearret. == Fuortplanting == [[Ofbyld:Blue & Yellow Macaw (Ara ararauna) (8079749386).jpg|thumb|250px|Nêst.]] Mantsjes en wyfkes binne in pearke foar it libben. Se hawwe harren nêst yn beamholtes en briede ôfhinklik fan it leefgebiet tusken desimber oant en mei maaie. Yn Kolombia briede se relatyf ier fan desimber oant febrewaris. Yn Suriname is de briedtiid fan febrewaris oant en mei maart. In lechsel bestiet yn 'e regel út twa oant trije aaien, dy't troch it wyfke yn 28 dagen útbret wurde. De jonge fûgels iepenje de eagen nei likernôch fjouwer wiken nei it útkommen. Se binne ynearsten neaken en it duorret 80 dagen dat it fearrekleed kompletearre is. It mantsje soarget al dy tiid foar iten. Nei likernôch trije moanne ferlitte de jongen foar it earst it nêst en se wurde dan noch likernôch in moanne troch de twa âlders mei it iten holpen. Fiif jier letter binne de fûgels geslachtsryp. De fûgels kinne maklik 50 oant 60 jier âld wurde en yn finzenskip sels mear as 80 jier. == Kouiwefûgel == Troch it gedrach, de grutte en de âlderdom is de fûgel net ienfâldich te hâlden as koaifûgel. Se easkje mear omtinken en kennis fan hâlders as bygelyks hûnen. De fûgels binne tige yntelligint en se easkje hieltiten yntellektuele stimulaasje om skerp te bliuwen. Te min omtinken makket de fûgel tige ûngelokkich en feroarsaket gedrachsproblemen. De fûgel is lûdroftich en it fernielen fan saken binne in natuerlik ûnderdiel fan syn gedrach en sil troch de eigner akseptearre wurde moatte. [[Ofbyld:Ara ararauna -flying-8a.jpg|thumb|left|Blaugiele ara yn 'e flecht.]] Se ha in ferskaat oan iten nedich en allinne sied of pellets fûgelfoer liede ta in fermindere sûnens fan 'e fûgel, lykas in brek oan fitaminen of swierrichheden mei it krop. Goed basisfoer foar de ara is in spesjaal foar ara's gearstalde miks fan goede pellets oanfolle mei farsk fruit, griente en nuten. Pappegaaien binne oarspronklik herbifoaren en meie hast alle grienten, fruit en nuten, útsein avokado's. It is ek wichtich om de fûgels net te fet iten te jaan, lykas produkten dêr in soad sinneblompitten of pinda's yn ferwurke binne. Pappegaaien fine dat lekker, mar soks kin ta in ytferslaving liede. Hiele walnuten binne in sûne oanfolling op it iten, sadat de pappegaai ek wat te fernielen hat. Pappegaaien fine palmnuten fakentiden lekker en ite dy ek yn harren natuerlike omjouwing, sadat dêr ien of twa oan it deistige dieet tafoege wurde kinne. As de pappegaai dy net kriget kinne ek in pear drippen palmoalje oan it iten tafoege wurde. Dat is poerbêst foar in pappegaai en soarget foar in moaie glâns fan 'e fearren. Faak yt de ara tegearre mei de eigner. Guon produkten binne giftich foar fûgels en pappegaaien, lykas kersepitten, avokado's, sûkelade en kafeïne. In lyts bytsje dêrfan kin foar de pappegaai de dea betsjutte. De pappegaaiesoarte wurdt ek wol krúst mei oare rassen. As de [[gielwjukara]] mei de blaugiele ara krúst wurdt, ûntstiet de Catalina-ara, in krusing mei de [[grienwjukara]] ûnstiet de robynara. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://web.archive.org/web/20100730165807/http://www.papegaai-ara.nl/ Araproject] * [https://www.iucnredlist.org/species/22685539/131917270 IUCN Reade list] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-and-yellow-macaw-ara-ararauna/summary Birdlife] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ara ararauna|Blaugiele ara}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte ara]] [[Kategory:Húsdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Eksoat yn Porto Riko]] 8mvf3lqc4da6w68fof1bi4d8r82c7zy 0 178952 1234914 1179812 2026-07-13T00:28:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234914 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blaukielara |Ofbyld = [[Ofbyld:AraGlaucogularisFull.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[echte ara's]] (''Ara'') |Wittenskiplike namme= Ara glaucogularis |Beskriuwer, jier = [[Roberto Dabbene|Dabbene]], 1921 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Ara glaucogularis map.svg|center|250px]] }} De '''blaukielara''' (''Ara glaucogularis'', somtiden as ''Ara caninde'' oantsjut, mar dat is in synonym foar ''Ara ararauna'') is in fûgel fan 'e famylje fan 'e Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (''Psittacidae''). It is in tige bedrige fûgelsoarte, dy't lokaal yn [[Bolivia]] libbet. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Ara glaucogularis -Chester Zoo -upper body-8a.jpg|thumb|left|Pearke blaukielara's.]] De blaukielara is likernôch 75 oant 85 sm en hat in gewicht fan likernôch 750 gram. Blaukielara's ha felle kleuren mei in blauwe sturt en blauwe wjukken. De ûnderkant fan 'e sturt, búk en it boarst binne giel. De kiel is lykas de namme al seit blau. Om 'e eachen is de hûd rôze fan kleur mei smelle streekjes fan lytse, donkerblauwe fearkes. Blaukielara's ha in grutte swarte snaffel. By folwoeksen fûgels binne de irissen griisgiel, wylst dy fan juvenilen brún binne. Blaukielara's lykje in soad op 'e [[blaugiele ara]]'s, mar by blaugiele ara is de kiel swart en net giel. Dêrnjonken is de blaugiele ara oan 'e foarkant fan 'e kop grien, wylst it dêr by de blaukkielara blau is. In oar ferskil is de neakene hûd om de eagen, dy't by de blaugiele ara grutter is as by de blaukielara. Blaukielara's meitsje in soad leven en ha in lange, hege skelle rop. Driicht der gefaal dan makket de fûgel mear herje. == Fersprieding == Blaukielara's binne endemysk yn in lyts gebiet noard fan sintraal Bolivia, dat bekend stiet as de [[Llanos de Moxos]], in ûnderdiel fan 'e Beni Savanne's. De fûgels libje yn 'e mear iepen gebieten en sliepe yn 'e palmbeamboskjes yn dy gebieten. == Fuortplanting == [[Ofbyld:Caja nido de paraba.jpg|thumb|left|Nestkasten foarmje in alternatyf foar it brek oan geskikte beamholtes.]] Blaukielara's hawwe harren nêst yn holtes fan palmbeammen. Se briede tusken desimber oant en mei april. == Status == De fûgel is tige seldsum. Yn 'e jierren 1980 wiene der noch 500 oant 1000 wylde fûgels. Neffens rûzing libben der yn 2012 noch 100 oant 130 wylde eksimplaren, yn 2015 wiene dy oantallen wer wat tanommen oant 312-455 eksimplaren, itjinge op 208-303 folwoeksen fûgels delkomt. Oant 1984 waard de soarte tige bedrige troch de hannel yn 'e soarte. Allinne yn 'e jierren 1980 waard neffens rûzing noch 1200 of mear wylde fûgels fongen en út it lân eksportearre, itjinge betsjut dat de populaasje eartiids folle heger wie. De wylde populaasje wie doe al sa slim sakke, dat yn' e jierren dêrnei oannommen waard dat de soarte yn it wyld útstoarn wie, oant der yn noardlike savanna's fan Bolivia wer in populaasje ûntdutsen waard.<ref>[https://www.nationalgeographic.com/animals/birds/facts/blue-throated-macaw National Geographic, oropppen 2 jannewaris 2025.]</ref> [[Ofbyld:Blue-throated macaw in flight.jpg|thumb|left|Fleanende blaukielara.]] It ferdwinen fan geskikt leefgebiet troch de kap fan beammen en de omsetting fan palmbosk yn greide bliuwt noch jimmeroan in probleem. Mei't âlde beammen kapt wurde, ferdwinen ek de mooglikheden foar it bouwen fan in nêst. Blaukielara's konkurrearje mei oare hoalebrieders, lykas tûkans en gruttere spjochten. Ek binne der soargen dat yntylt yn 'e fragmintearre populaasje yn in fermindere fruchtberens resultearret. De ara stiet as earnstich bedrige op 'e Reade List fan IUCN. Hjoed-de-dei (2024) liket de populaasje stabyl en wer ta te nimmen. De World Parrot Trust hat in soad frijwilligers dy't de nêstkasten yn 'e gaten hâlde om de jonge fûgels tsjin predaasje te beskermjen. De piken wurde periodyk ûndersocht om der wis fan te wêzen dat se sûn binne en fan 'e âlders genôch te fretten krije. Der wurdt goed mei lokale lâneigners wurke. Yn 2010 waard it reservaat foar de blaukielara mei 2.800 ha útwreide nei 11.500 ha. Mei stipe fan IUCN NL kocht Armonia/Loro Parque Fundación yn 2013 nochris 1.900 ha yn it noardlike diel fan 'e Beni Savanne. IUCN NL finansierre yn 2017 noch in útwreiding mei 681 ha. Yn 2019 waard bekend makke dat in rekord oan jonge fûgels útfleagen. De strûperij bleau lang in grut probleem, mar nei jierren oan foarljochting liket de mentaliteit fan 'e lokale befolking feroare en is der in ein oan 'e strûperij kommen. Dieretunen hawwe ferskillende fok- en beskermingsprogramma's opset om de soarte te rêden. De finzen populaasje bedraacht likernôch 1.000 oant 1.100 eksimplaren. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.iucn.nl/nieuws/recordaantal-ernstig-bedreigde-blauwkeelaras-uitgevlogen-in-bolivia/ IUCN-nl] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-throated-macaw-ara-glaucogularis/text Birdlife] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ara glaucogularis|Blaukielara}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte ara]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] ec2foyb5yj8ji26okvns3us8ywtbh85 0 179031 1234916 1179856 2026-07-13T00:30:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234916 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blaukopara |Ofbyld = [[Ofbyld:Primolius couloni -captive-8a-3cp.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[lytse ara's]] (''Primolius'') |Wittenskiplike namme= Primolius couloni |Beskriuwer, jier = [[Philip Sclater|Sclater]], 1876 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Primolius couloni map.svg|center|250px]] }} De '''blaukopara''' (''Primolius couloni'') of '''berchara''' is in fûgelsoarte út it skaai [[lytse ara]]'s (''Primolius''), dy't yn it súdwestlike diel fan 'e [[Amazône]] en oan 'e eastlike heuvels fan 'e [[Andes]] libbet. == Beskriuwing == De fûgel heart ta de lytse ara's en hat in lingte fan likernôch 41 sm. De fûgel is foar it meast grien (faak oliifgrien, fral ûnder); de kop, de slachpinnen en de primêre dekfearren binne blau. De boppesturt is by de basis readbrún mei in sintrale griene streek yn 'e midden, dy't einiget yn in blauwe punt. Under de wjukken en de sturt hat de soarte griengiele fearren. De snaffel is griis-hoarnkleurich mei in swarte basis, itjinge fariëarret, mar de boppesnaffel is by folwoeksen fûgels meast hoarnkleurich. De iris is wyteftich mei in smelle, hat net waar te nimmen kastanjebrune eachring. Oars as oare arasoarten is de hûd fan it gesicht fan 'e blaukopara donkergriis. De poatsjes binne rôze. Juvenilen lykje op 'e folwoeksen fûgels, mar ha in folslein swarte snaffel, grizere poatsjes, in donkere iris en in wite hûd op it gesicht. == Fersprieding == Blaukopara's libje yn it súdwesten fan 'e Amazône en de oangrinzgjende eastlike heuvels fan 'e Andes. De fûgels ha in foarkar foar fochtige bosken oan rivieren en iepen plakken, mar se binne ek waarnommen yn sompen mei Mauritiuspalmbeammen en bûtenwiken fan stedjes. Se komme oant in hichte fan 1550 m foar. == Hâlden en dragen == Der is net in soad bekend oer de fûgel. In mooglik nêst is fûn yn in holte fan in bamboebeam en in oarenien yn in beamholte. Yn finzenskip briede de fûgels sa'n bytsje alle jierren op twa oant fjouwer aaien. Yn it wyld wurdt de fûgel faak yn groepkes fan twa oant fjouwer waarnommen, somtiden wurde der groepen oant likernôch 60 fûgels teld. Syn rop is heger en sêfter as dy fan 'e measte oare ara's. Lykas oare ara's bringe blaukopara's in besite oan klaaiôfsettings, om dêr mineraalrike klaai te iten. == Status == Oant net lang ferlyn waard de fûgel noch as algemien klassifisearre. [[BirdLife International]] konkludearre yn 2006 dat de soarte in ôfnimmende populaasje fan 1.000 oant 2.500 fûgels hie. Dêrom waard de blaukopara yn 2007 op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as bedrige set. Dielen fan it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte binne net goed ûndersocht, mar neffens Tobias & Brightsmith (2007) wiene de eardere rûzingen te leech en 9.200-46.000 folwoeksen fûgels soe realistysker wêze. Dêrom waard útsteld dat de kategory 'kwetsber' better op 'e soarte fan tapassing wie. It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel is noch foar in grut part yntakt. Lokaal kin it ferlies fan biotoop in bedriging wêze, lykas dat yn guon beskerme gebieten al plakfynt. It fangen fan 'e fûgels foar de hannel is in reëele bedriging. De fûgel wurdt net in soad yn finzenskip holden en de prizen lizze heech. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-headed-macaw-primolius-couloni/distribution Birdlife, oproppen 5 jannewaris 2025.] * [https://www.parrots.org/encyclopedia/blue-headed-macaw World Parrot Trust, oproppen 5 jannewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Primolius couloni|Blaukopara}} }} {{DEFAULTSORT:Blaukopara}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lytse ara]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] ohc9k3b154vwe19vknt5x2sduczmum8 0 179085 1234932 1201934 2026-07-13T00:40:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234932 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blauwjukara |Ofbyld = [[Ofbyld:Primolius maracana 56788354.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[lytse ara's]] (''Primolius'') |Wittenskiplike namme= Primolius maracana |Beskriuwer, jier = [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:Primolius maracana map.svg|center|250px]] }} De '''blauwjukara''' (''Primolius maracana'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[lytse ara's]] (''Primolius''). De fûgel komt foar yn it midden en easten fan [[Brazylje]] en it eastlike diel fan [[Paraguay]]. Yn 'e literatuer komt de fûgel ek as ''Ara maracana'' en ''Propyrrhura maracana'' foar. De yndieling yn ''Primolius'' is in striidkwestje om't der dúdlike oerienkomsten binne mei de [[dwerchara]] (''Ara severus''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Primolius maracana 56788335 (cropped).jpg|thumb|left|Fûgel yn Rio de Janeiro.]] Blauwjukara's wurde likernôch 36 oant 40 sm lang en wege sa'n 265 gram. De fûgel hat in krêftige swarte snaffel. De foarholle is blau mei in read plakje by de snaffel. De keale hûd om 'e amberkleurige eagen is wyt mei smelle streekjes dy't besteane út hiele koarte fearkes. It blau fan 'e foarholle giet yn 'e nekke op grien oer en ek de rêch en it boarst binne grien. De fûgel hat midden op 'e rêch tusken de griene fearren in opfallend read plakje, dy't him de Dútske namme ''Rotrückenara'' oplevere. Op 'e búk giet it grien oer yn read. Blauwjukara's ha in lange read mei griene sturt, dy't by de punt blau is. De boppekant fan 'e wjukken binne grien en blau, de ûnderkant gieleftich. == Fersprieding == De blauwjukjara komt yn it súdeasten fan Brazylje yn 'e dielsteaten Sao Paulo en Parana en yn it Brazyljaanske berchlân en heechlân fan Mato Grosso foar. Syn biotoop bestiet út tropyske oant subtropyske wâlden oan rivieren en iepen healsavanna's. == Nêst en iten == De fûgels briede yn beamholtes, dêr't se ek yn sliepe. Se ite fruchten, sied, nuten en beien. Blauwjukara's sykje faak klaaiôfsettings om dêr klaai te slikjen. Sa krije se mineralen binnen en wurdt it gif dat se mei planten ynnimme neutralisearre. == Status == [[Ofbyld:Primolius maracana -two captive-8a.jpg|left|thumb|Koaifûgels.]] Lykas by hast alle pappegaaiesoarten rinne de oantallen blauwjukara's bot werom. It leefgebiet fan 'e fûgels wurdt troch de lânbou en yndustrie oan 'e eastkust fan Súd-Amearika bedrige. Mar de fûgel ferdwynt ek op plakken dêr't noch wol geskikt biotoop oanwêzich is mei 't er te lijen hat fan it fangen út de natoer om as kouwefûgel ferhannele te wurden. Yn Argentynje hat it ferdwinen te meitsjen mei de ferfolging troch boeren om't er skea oan it gewaaks bringe soe. De fûgel waard dêrom earder as kwetsber klassifiseare. It oantal wylde fûgels wurdt minder as 10.000 rûsd (troch [[BirdLife International]] yn 2016 op 1.700 oant 7.000 eksimplaren). Neffens ynformaasje út Brazylje bliuwt it ferspriedingsgebiet fan 'e fûgels grut en der is sels sprake dat de fûgel syn histoaryske ferspriedingsgebied súdlik fan Rio de Janeiro wer oant werkolonialisearjen is. Dat positive nijs soarge der foar dat de klassifikaasje fan kwetsber nei net bedrige waard oanpast. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-winged-macaw-primolius-maracana/text Birdlife, oproppen 6 jannewaris 2025.] * [https://www.iucnredlist.org/ja/species/22685606/93081612 IUCN, oproppen 6 jannewaris 2025.] * [https://www.parrots.org/encyclopedia/blue-winged-macaw World Parrot Trust, oproppen 5 jannewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Primolius maracana|Blauwjukara}} }} {{DEFAULTSORT:Blauwjukara}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lytse ara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] hhbuemyxcmpa5kov73y98wpxt9p6y7i 0 179159 1234913 1180467 2026-07-13T00:28:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234913 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blaugrize ara |Ofbyld = [[Ofbyld:Anodorhynchus glaucus.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[blauwe ara's]] (''Anodorhynchus'') |Wittenskiplike namme= Anodorhynchus glaucus |Beskriuwer, jier = [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Anodorhynchus glaucus map.svg|center|250px]]<br><center>Oarspronklik ferspriedingsgebiet.</center> }} De '''blaugrize ara''' (''Anodorhynchus glaucus'') is of wie in [[Pappegaai-eftigen|pappegaaiesoarte]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan de [[blauwe ara's]]. De status fan 'e fûgel is net bekend, mar om't der fan 'e fûgel sûnt 1960 gjin betroubere waarnimmingen dien binne, geane in soad wittenskippers der fan út dat de fûgel yntusken útstoarn is. De fûgel is nau besibbe oan 'e [[indigo ara]] (''Anodorhynchus leari''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.110103 - Anodorhynchus glaucus (Vieillot, 1816) - Glaucous Macaw - specimen - video.webm|thumbtime=0:00|thumb|left|Eksimplaar yn it [[Nederlânsk Sintrum foar Biodiversiteit Naturalis]].]] Blaugrize ara's wiene likernôch 72 sm lang. Se hiene in [[turkoais|turkoaisk]] blau fearrekleed mei in grize kop. De fûgel wie oan 'e ûnderkant griis oant grienblau en by de kiel donker griisbrún. De ûnderkant fan 'e slachpinnen en fan 'e sturtfearren wiene swart. De fûgel hie in keale, giele eachring om it donkerbrune each en in keal giel plak by de ûndersnaffel. De snaffel wie griisswart en de poaten donkergriis. Op basis fan 'e hûd en fossile fynsten waard mei in stúdzje fan Herculano Alvarenga fêststeld dat de blaugriene ara en de [[indigo ara]] ûndersoarten binne. Dêrom krigen de fûgels de nije nammen ''Anodorhynchus glaucus glaucus'' foar de nominaatfoarm en ''Anodorhynchus glaucus leari'' foar de indigo ara. == Fersprieding == De fûgel kaam eartiids yn [[Oerûguay]], it súdike diel fan [[Paraguay]], om 'e Río Grande do Sul en Santa Catarina yn it súdwesten fan [[Brazylje]] en yn 'e [[Argentynje|Argentynske]] provinsjes Corrientes en Misiones foar. Blaugriene ara's mochten graach by de iggen fan grutte rivieren wêze. It leefgebiet bestie út gebieten mei palmbeammen en savanne's mei genôch beammen. Oer de soarte is net in soad bekend. De fûgel libbe yn pearkes en lytse famyljeferbannen yn 'e toppen fan 'e Yatay-palmbeammen, dêr't se de fruchten fan ieten. De delgong fan 'e soarte sette útein mei't minsken harren yn it leefgebiet nei wenjen setten. De galerijbosken waarden troch de earste bewenners kapt en de grûn waard lânbougrûn. Doe't de Europeanen it gebiet besetten wie de fûgel al in tige seldsume soarte. De soarte waard seldsum oan it begjin fan 'e twadde helte fan 'e 19e iuw. Ferneatiging fan biotoop en de jacht sille dêr de oarsaak fan west ha. Sûnt de 20e iuw ha der mar in pear waarnimmingen west. Nei alle gedachten wie de soarte al yn 1920 definityf ferdwûn. De lêste, mooglike, waarnimmingen fan 'e soarte wiene ein jierren 1990 en 2001 yn Mbaracayu, Paraguay. == Status == As der noch in populaasje bestiet dan is it in ekstreem lytse populaasje. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte op 'e [[Reade list]] as krityk (2019). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.iucnredlist.org/species/22685527/154380861 IUCN-nl, oproppen 7 jannewaris 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/glaucous-macaw-anodorhynchus-glaucus Birdlife, oproppen 7 jannewaris 2025] * [https://www.parrots.org/projects/glaucous-macaw World Parrot Trust, oproppen 7 jannewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=6DCCF66C3B1EEF50 Avibase, oproppen 7 jannewaris 2025.] {{reflist}} Foar boarnen en referinsjes sjoch ek [[:de:Turkisara]] ---- {{Commonscat|Anodorhynchus glaucus|Blaugrize ara}} }} {{DEFAULTSORT:Blaugrize ara}} [[Kategory:Blauwe ara]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] tckrqq60vh3ihp0h7j6t79eclo9rvi7 0 179574 1234935 1182054 2026-07-13T00:42:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234935 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blauwjukparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:Male Malabar parakeet (51759241394).jpg|250px]]<br><small>Mantsje.<small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[ealparkiten]] (''Psittacula'') |Wittenskiplike namme= Psittacula columboides |Beskriuwer, jier = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1830 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''blauwjukparkyt''' (''Psittacula columboides'') is in [[endemisme|endemyske]] fûgelsoarte yn [[Yndia]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ealparkiten]] (''Psittacula'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Blue-winged parakeet, Thattekad,2.jpg|thumb|left|Mantsje.]] [[Ofbyld:Blue-winged parakeet, Thattekad,1.jpg|thumb|left|Wyfke.]] De likernôch 38 sm lange blauwjukparkyt is foar it measte blau-griis. De holle, it boarst en de mantel binne blaugriis, de wjukken binne blau en de meast blauwe sturtfearren binne fan ûnder giel. Wyfkes en mantsjes ha in swarte halsbân, dy't by it mantsje dêrûnder in blaugriene râne hat. Fierder is it wyfke oer it generaal griener en minder blau as it mantsje en hat se in folslein donkere snaffel, dy't by it mantsje felread is. == Fersprieding == De parkyt libbet yn fochtige bosken op in hichte fan 100 oant 1600 m yn 'e [[West-Ghats]] fan 'e Yndiaaske dielsteaten [[Maharashtra]], [[Karnataka]] en [[Kerala]] yn it súdwest fan Yndia. De soarte wurdt as monotypysk behannele, dat wol sizze dat de soarte net yn ûndersoarten is ferdield. == Gedrach == [[Ofbyld:Blue winged parakeet or Malabar parakeet at Banasura Dam.JPG|thumb|250px|Groepke blauwjukparkiten yn 'e kroan fan in beam.]] De fûgel bringt in soad tiid troch yn 'e toppen fan 'e beammen, dêr't er blommen en fruit siket, mar hy yt ek sied fan 'e grûn. It is in sosjale fûgel, dy't faak mei [[Prûmkopparkyt|prûmkopparkiten]] te sjen is. De soarten hat syn nêst fan desimber oant maart yn in beamholte op in hichte fan seis oant tritich m boppe de grûn. == Status == De wrâldpopulaasje wurdt net bedrige, mar stiet lokaal op 'e reade list. It ferspriedingsgebiet is relatyf lyts en der wurdt oannommen dat it oantal tebekrint. Yn Yndia is in ferbod op 'e hannel yn 'e fûgel. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.iucnredlist.org/species/22685505/261477056 IUCN, oproppen 17 jannewaris 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/malabar-parakeet-nicopsitta-columboides/summary Birdlife, oproppen 17 jannewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/malpar1 Ebird, oproppen 17 jannewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=378A591F7D735C21 Avibase, oproppen 17 jannewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Psittacula columboides|Blauwjukparkyt}} }} [[Kategory:Ealparkyt]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] kar39jwp3wvfkyfl0ht84dob6k2ejjw 0 180886 1234933 1186571 2026-07-13T00:40:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234933 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue-winged Goose (Cyanochen cyanopterus).JPG|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = '''blauwjukguozzen''' (''Cyanochen'') <br><small>[[Charles Lucien Jules Laurent Bonaparte|Bonaparte]], 1856</small> |Wittenskiplike namme= Cyanochen cyanoptera |Beskriuwer, jier= [[Wilhelm Peter Eduard Simon Rüppell|Rüppell]], 1845 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart= }} De '''blauwjukgoes''' (''Cyanochen cyanoptera'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). De blauwjukgoes is de iennige soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e '''blauwjukguozzen''' (''Cyanochen''). == Beskriuwing == Mantsjes en wyfkes ha in brúngrize kleur. De kop en de boppenekke binne wat ljochter. De fûgel wurdt likernôch 70 sm grut. De grutte slachpinnen binne ljochtblau. Harren poaten en de lytse snaffel binne swart. Blauwjukguozzen ha in dik fearrekleed, dat oanpast is oan 'e kjeld fan 'e Etiopyske heechlannen. == Fersprieding == [[Ofbyld:Blue-winged Goose RWD2.jpg|thumb|left|In blauwjukgoes yn it Sylvan Heights Waterfowl Park, [[Scotland Neck]], [[Noard-Karolina]].]] It biotoop fan 'e blauwjukgoes bestiet benammen út rivieren, swietwettermarren, sompen, wetteropslachgebieten en subtropysk en tropysk gerslân op grutte hichte. De soarte is [[endemisme|endemysk]] yn [[Etioopje]]. == Gedrach == De fûgels weidzje fral nachts en slûgje oerdeis. Se kinne goed swimme en fleane, mar doch dat net gau en kin goed benei kommen wurde. Bûten de briedtiid foarmet de blauwjukgoes groepen. Blauwjukguozzen briede by berchmarren en rivieren. Oannommen wurdt dat de fierder net sa bekende soarte in omseame nêst boud tusken gers en 6 oant 7 eieren leit. == Status == Bedrigingen foarmje it ferlies oan biotoop, de jacht op 'e fûgel en mooglik ek drûchte. Der is in rûzing út 2016 dat de populaasje út 4.500 oant 10.500 fûgels bestiet. Oannommen wurdt dat de populaasje lytser wurdt. De soarte stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as gefoelich klassifisearre. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-winged-goose-cyanochen-cyanoptera BirdLife] * [https://www.iucnredlist.org/species/22679961/208106800 IUCN] * [https://ebird.org/species/buwgoo1/L878273 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=842CC0BCEDC06131 Avibase] {{Boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en/of referinsjes: [[:en:Blue-winged goose]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-winged-goose-cyanochen-cyanoptera BirdLife, oproppen 11 febrewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cyanochen cyanoptera|Blauwjukgoes}} }} [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blauwjukgoes]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] t7lo9x2jwugezpwfmtl7x7troks87re 0 181786 1234944 1232140 2026-07-13T09:04:57Z RuedNL2 54023 Afleveringen geüpdatet 1234944 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks telefyzjesearje | ôfbylding = Gtstlogo.gif | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 107px | ferwizing = | namme = Goede tijden, slechte tijden | betocht troch = [[Reg Watson]] | ûntwikkele troch = | produsint(en) = [[Endemol]]<br>Joop van den Ende <small>(1990-2003)</small><br>Reg Grundy/Grundy <small>(1990-2006)</small> | útfierend produsint = | regisseur(s) = | senario = | basearre op = {{Flagge AU}} [[The Restless Years]] | kamerarezjy = NEP The Netherlands | muzyk = | tillefyzjestudio = ''MediArena'', Amsterdam-Duivendrecht | distribúsje = | haadrollen = | voice-over = | foarm = | sjenre = [[Soapsearje|soap]] | seizoenen = 36 | jierren = [[1990]] - no | tal ôfl. = 7295 <small>(18 july 2026)</small> | spyltiid (de ôfl.) = ±22 min | lân/lannen = {{NEDf}} | taal = [[Nederlânsk]] | prizen = | webside = | besibbe searjes = }}'''Goede tijden, slechte tijden''', ek bekend as '''GTST''', is in Nederlânske [[soapsearje]] dy't sûnt [[1 oktober]] [[1990]] útstjoerd wurdt troch de kommersjele telefyzjestjoerder [[RTL 4]]. De searje draait om de ynwenners fan it fiktive plak Meerdijk. It skript fan de earste twa seizoenen is basearre op de Australyske soaprige [[The Restless Years]] ([[1977]]-[[1981]]). Fan it tredde seizoen ôf is dizze formule loslitten en sûnt dy tiid binne de ferhaallinen fan GTST folslein útwurke troch Nederlânske auteurs. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * Wikipedy:NL {{Commonscat|Goede tijden, slechte tijden}} }} [[Kategory:Nederlânske soapsearje]] [[Kategory:Nederlânsktalige telefyzjesearje]] [[Kategory:Telefyzjesearje út 1990]] [[Kategory:RTL Nederlân]] m5bbmsujrv483nllhuycxtyfopijuxi 0 182251 1234902 1194120 2026-07-13T00:22:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234902 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blauboarstiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Flickr - Rainbirder - Blue-breasted Kingfisher (Halcyon malimbica).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'') |Wittenskiplike namme= Halcyon malimbica |Beskriuwer, jier=[[George Shaw (biolooch)|Shaw]], 1812 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''blauboarstiisfûgel''' of '''leie-iisfûgel''' (''Halcyon malimbica'') is in [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == De blauboarstiisfûgel is in 25 sm lange iisfûgel. Hy hat in soad fan 'e [[Senegaleeske iisfûgel]], mar de fan boppe reade en fan ûnder swarte snaffel is folle swierder. It boarst, de rêch en de sturt fan folwoeksen fûgels binne [[Turkwaze (kleur)|turkwase]], wylst de ûnderdielen wyt binne. De kop fan 'e soarte is boppe griisbrún en der rint in brede swarte eachstreek oant de snaffel. De fûgel hat reade poaten. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet leit foar it grutste part yn Afrika fan Senegal yn it west oant West-Tanzania yn it easten. It leefgebiet bestiet út bosk en wetter en [[mangrove]]s. Der wurde fjouwer ûndersoarten erkend: {| class="wikitable" ! align="center" style="background-color: #DAA520" colspan ="5" |'''Undersoarten blauboarstiisfûgel''' |- ! Wittenskiplike <br> namme !! Beskriuwer !! Fersprieding |- | ''H. m. torquata'' || {{Aut|[[William Swainson|Swainson]]}} (1837)|| Fan [[Sierra Leöane]] oant West-[[Kameroen]] en op it eilân [[Bioko]]. |- | ''H. m. forbesi'' || {{Aut|[[Richard Bowdler Sharpe]]|Sharpe}}<br>(1892) || fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant [[Guinee-Bissau]] en westlik [[Maly]]. |- | ''H. m. dryas:'' || {{Aut|[[Gustav Hartlaub|Hartlaub]]}} <br>(1854) || Op it eilân [[Sao Tomee en Prinsipe|Prinsipe]] yn 'e Golf fan Guinee. |- | ''H. m. malimbica:'' || {{Aut|[[George Shaw|Shaw]]}} <br>(1812) || fan Kameroen oant [[Uganda]] en [[Sambia]]. |} == Gedrach == Blauboarstiisfûgels binne lûdroftige fûgels. Se ite wringeleazen lykas grutte ynsekten, krabben, fisk, kikkerts en ek wol nuten fan 'e oaljepalm. Se briede meastentiids yn holtes fan termiteheuvels en in lechsel bestiet út twa aaien. == Status == Is is net bekend hoe grut de populaasje is, mar de soarte giet efterút troch de ferneatiging fan geskikt biotoop. Om't de efterútgong minder heech is as 30% yn trije generaasjes, wurdt de fûgel troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearre. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-breasted-kingfisher-halcyon-malimbica Birdlife] * [https://ebird.org/species/blbkin4 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=0D8BDD356AF10B22 Avibase] {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en/of referinsjes op [[:de:Zügelliest]] ---- {{Commonscat|Halcyon malimbica|Blauboarstiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:blauboarstiisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte beamiisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] t1nn9pclz6i6xh6f57ij1pazlma3ask 0 182313 1234899 1193342 2026-07-13T00:20:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234899 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blau-swarte iisfûgel |Ofbyld = [[File:Blue-black_kingfisher_(Todiramphus_nigrocyaneus)_(cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') |Wittenskiplike namme= Todiramphus nigrocyaneus |Beskriuwer, jier= [[Alfred Russel Wallace|Wallace]], 1862 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''blau-swarte iisfûgel''' (''Todiramphus nigrocyaneus'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). It is ien fan 'e soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus''). == Beskriuwing == De 23 oant 26 sm lange blau-swarte iisfûgel hat in faak glânzgjende blauwe kroan mei in fierder swarte kop en nekke en mantel. De rêch en skouders binne swart en de wjukken en sturt blau. De kiel is helder wyt. De ûnderkant fan mantsjes ferskilt geografysk. Wyfkes ha in wite búk. De soarte hat in grutte, swarte oant donkergrize snaffel en ek de poaten binne donker. == Fersprieding == De soarte is [[Endemisme|endemysk]] yn [[Nij-Guineä]]. It biotoop bestiet út [[mangrove]]s, sompen, iggen fan rivieren en leechlân[[reinwâld]]en oant in hichte fan 600 m. Blau-swarte iisfûgels binne mysterieuze fûgels en wurde selden waarnommen, dêrfandinne is der net in hiel soad bekend oer de fûgel. Der wurde trije ûndersoarten erkend, dy't faninoar ferskille yn harren fearrekleed en ferspriedingsgebiet: {| class="wikitable" |- ! wittenskiplike namme !! fersprieding !! ûnderskiedend ferskil |- |''T. n. nigrocyaneus'' || Westlike Papoea-eilannen ([[Batanta]] en [[Salawaty]]), it skiereilân [[Fûgelkop]] en súdwestlik Nij-Guinea. || Mantsjes ha in blauwe ûnderkant mei in wite kiel en in wite bân op 'e boppebúk. |- |''T. n. quadricolor'' || It eilân [[Japen]] en fierder eastlik op it noardlike fêstelân fan Nij-Guinea. || Mantsjes ha in wite kiel, in blau boarst en in rustbrune búk. |- |''T. n. stictolaemus'' || It suden en súdeasten fan Nij-Guinea. || Mantsjes ha foar it grutste part in unifoarme blauwe ûnderkant. |} == Gedrach == Hy jaget fral yn iepen gebiet by wetter of sompen. De fûgel sit faak op in lege tûke boppe it wetter of op iepen grûn. Hy dûkt hurd nei ûnder en komt werom op it plak om syn proai op te iten. It briedseizoen ferskilt wat de regio oanbelanget, mar it falt faak yn 'e drûge tiid as de wetterstannen leech binne. In pearke graaft yn in igge fan sân of liem in 30 oant 60 sm djippe tunnel út foar it bouwen fan in nêst. Somtiden brûkt de fûgels ek termiteheuvels of rotsjend hout. In lechsel bestiet út 3 oant 7 wite aaien. Beide âlders briede en fuorje de jonge fûgels. == Status == Yn it ferspriedingsgebiet is de fûgel seldsum oant tige seldsum. Der is sprake fan ferlies fan biotoop troch mynbou, fersteuring en ferneatiging fan reinwâld. Neffens rûzing bestiet de wrâldpopulaasje út minder as 10.000 folwoeksen fûgels. Oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme, hurde sifers ûntbrekke lykwols. De blau-swarte iisfûgel stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as gefoelich klassifisearre (hast bedrige). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-black-kingfisher-todiramphus-nigrocyaneus Birdlife International] * [https://ebird.org/species/blbkin3?siteLanguage=nl#:~:text=Identification&text=A%20medium%2Dsized%20kingfisher%20of,bellies%20and%20a%20white%20crescent. Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=67C46F575F8673A5 Avibase] ---- {{Commonscat|Todiramphus nigrocyaneus|blau-swarte iisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Blau-swarte iisfugel}} [[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Natoer yn Papoea Nij-Guineä]] 6nom1w5qz3fb5ojm6z7fs6nmlxvcjuw 0 182344 1234881 1193475 2026-07-13T00:05:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234881 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Berchgielsnaffeliisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Syma megarhyncha 218218377 (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[gielsnaffeliisfûgels]] (''Syma'') |Wittenskiplike namme= Syma megarhyncha |Beskriuwer, jier= [[Tommaso Salvadori|Salvadori]], 1896 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Syma megarhyncha map.svg|250px]] }} De '''berchgielsnaffeliisfûgel''' (''Syma megarhyncha'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == Berchgielsnaffeliisfûgels binne lytse iisfûgels. Folwoeksen fûgeltsjes wurde 21 oant 24 sm lang. Mantsjes weagje 52 oant 60 gram, wyfkes 49 oant 63 gram. De mantsjes ha in oranjegiele kop en ûnderkant en grienblauwe boppedielen en yn 'e nekke oan beide kanten in swart plak. De sturt is donkerblau en de wjukfearren bimne swart mei blaueftige rânen en punten. Wyfkes ha in swarte kroan en binne ûnder ljochter. De swarte plakken yn 'e nekke binne by wyfkes gearfoege. De [[snaffel]] is heldergiel mei in donkere râne by de boppekant fan 'e boppesnaffel lâns. De iris is donkerbrún en de poaten binne dofgiel. Jonge fûgels ha in griisswarte snaffel en swarte plakjes by 't ear. Se ha ek in grutter swart gebiet om it each en donkere puntsjes op 'e fearren fan 'e wangen en it boarst. Berchgielsnaffeliisfûgels ha in soad fan 'e [[lytse gielsnaffeliisfûgel]], mar dy hat in folslein giele snaffel en libbet yn legere dielen as de berchsnaffeliisfûgel. De berchgielsnaffeliisfûgel is ek grutter en hat in relatyf gruttere snaffel as de lytse gielsnaffeliisfûgel. == Fersprieding == De soarte is [[endemisme|endemysk]] op [[Nij-Guineä]] en libbet yn fochtige, tropyske bosken tusken 1.200 - 2.200 m boppe seenivo. === Undersoarten === Der wurde twa ûndersoarten erkend: * ''S. m. sellamontis'': it [[Huonskiereilân]] (noardeastlik Nij-Guineä). * ''S. m. megarhyncha'': fan westlik oant súdeastlik Nij-Guineä. Om 't de twa ûndersoarten net goed beskreaun binne, ha guon auteurs yn harren omgean litten om se gear te foegjen, itjinge de soarte [[Monotypysk takson|monotypysk]] meitsje soe. == Hâlden en dragen == De soarte yt lytse hagedissen, larven en ynsekten. Se briede yn desimber en lizze twa wite aaikes. == Status == Der binne gjin rûzings fan 'e grutte fan 'e populaasje. De soarte is lokaal algemien mar oer it algemien seldsum. Om 't it habitat út bosk bestiet en it areaal dêrfan yn it ferspriedingsgebiet wat ôfnommen is, wurdt der fanút gien dat de soarte mei yn oantal ôfnommen is. De tebekgong is net hiel grut en dêrfandinne wurdt de fûgel troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearre (2024). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-billed-kingfisher-syma-torotoro Birdlife] * [https://ebird.org/species/moukin1/PG-EHG Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=A61FDDF3CB655A05 Avibase] ---- {{Commonscat|Syma megarhyncha|berchgielsnaffeliisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:berchgielsnaffeliisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gielsnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] 2eax0d43tc0op0i4laet4ufleiz5xx9 0 182377 1234900 1193545 2026-07-13T00:21:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234900 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blau-wite iisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Glittering Kingfisher.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = '''blau-wite iisfûgels''' (''Cardonax'')<br><small>[[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860</small> |Wittenskiplike namme= Caridonax fulgidus |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1857 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''blau-wite iisfûgel''' (''Caridonax fulgidus'') is in [[fûgel]]soarte út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:HalcyonFulgidusGould.jpg|thumb|left|Blau-wite iisfûgels neffens John Gould.]] De blau-wite iisfûgel is grutte iisfûgel mei donkerpearse boppedielen en in wite stút. De búk en it boarst binne suver wyt en de snaffel en poaten oranje. Juvenilen ha donkerder eagen en in brúngiel boarst. == Fersprieding == De soarte is [[endemisme|endemysk]] op 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] fan [[Lombok (eilân)|Lombok]] oant [[Floares]], [[Besar (Medan)|Besar]] en [[Adonara]]. Syn biotoop bestiet út tropyske, fochtige leechlânbosken. Se komme net heger foar as maksimaal 1.700 m boppe seenivo. === Undersoarten === De blau-wite iisfûgels is de iennige soarte yn it skaai ''Caridonax'' en wurdt [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele. Somtiden wurdt de soarte lykwols yn twa ûndersoarten ferdield: * ''Caridonax fulgidus fulgidus'' – Lombok en Sumbawa * ''Caridonax fulgidus gracilirostris'' – Floares en Besar == Status == De soarte is yn syn ferspriedingsgebiet seldsum oant lokaal algemien. Om't de fûgel foar in part ôfhinklik is fan biotoop mei bosk en it areaal bosk yn syn ferspriedingsgebiet ôfnimt, wurdt oannommen dat ek de populaasje tebekrint. De tebekgong is lykwols net heger as 30% yn tsien jier tiid en dêrfandinne wurdt de soarte troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-rumped-kingfisher-caridonax-fulgidus Birdlife] * [https://ebird.org/species/whrkin1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E96B0BA93ACF52B3 Avibase] ---- {{Commonscat|Caridonax fulgidus|Blau-wite iisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:blau-wite iisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Iisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] rkoftl3l9nxj5u98j588o1if68hw35g 0 182383 1234898 1210445 2026-07-13T00:19:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234898 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Bismarckiisfûgel |Ofbyld = [[File:New_Britain_Kingfisher,_West_New_Britain,_PG_imported_from_iNaturalist_photo_582202629.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') |Wittenskiplike namme= Todiramphus albonotatus |Beskriuwer, jier= [[Edward Pierson Ramsay|Ramsay]], 1884 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Bismarckiisfûgel''' (''Todiramphus albonotatus'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') dy't ferneamd is nei de [[Bismarckarsjipel]] (dy't sels wer ferneamd is nei de [[Dútslân|Dútske]] [[rykskânselier]] [[Otto von Bismarck]]). De fûgel waard foar it earst yn 1884 jildich beskreaun troch [[Edward Pierson Ramsay]] as ''Halcyon (Cyanalcyon) albonotata''. == Beskriuwing == De fûgel is 16 oant 18 sm lang en hat in blauwe kroan, in swart masker en in foar it grutste part wyt bealchje mei blauwe wjukken en in blauwe sturt. It wyfke hat in blauwe stút, wylst dy fan it mantsje wyt is. De snaffel is hielendal swart. == Fersprieding == De soarte is [[endemisme|endemysk]] op 'e [[Bismarckarsjipel]], in eilannegroep noardeastlik fan [[Papoea Nij-Guineä]]. De biotoop bestiet út reinwâlden oant 1000 m boppe seenivo. == Status == De populaasje fan 'e Bismarckiisfûgel is lyts. Neffens in rûzing fan 2017 soe dy bestean út heechút 2500 folwoeksen fûgels. Oannommen wurdt dat troch ferneatiging fan bosk en biotoop de oantallen ôfnimme. De geskikte leefgebieten fan 'e soarte yn it ferspriedingsgebiet binne relatyf goed mei inoar ferbûn en dêrfandinne wurdt oannommen dat de soarte ien subpopulaasje foarmet. De Bismarckiisfûgel stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as gefoelich (hast bedrige) klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/new-britain-kingfisher-todiramphus-albonotatus Birdlife International] * [https://ebird.org/species/nebkin1?siteLanguage=zh Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=9487A526F1C7A3D0 Avibase] ---- {{Commonscat|Todiramphus albonotatus|Bismarckiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Bismarckiisfugel}} [[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] 1ymp7fdgdx81rnjd7g03mgcza0mx3fr 0 182385 1234917 1193551 2026-07-13T00:31:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234917 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blaukopboskiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Green-backed Kingfisher (male) 0A2A8283.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[boskiisfûgels]] (''Actenoides'') |Wittenskiplike namme= Actenoides monachus |Beskriuwer, jier= [[Karel Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''blaukopboskiisfûgel''' (''Actenoides monachus'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). It is ien fan 'e soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[boskiisfûgels]] (''Actenoides''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Sulawesi trsr DSCN0437 v1.JPG|thumb|left|Blaukopboskiisfûgel yn it Tangkoko Nature Reserve.]] De 31 sm grutte iisfûgel hat in donkere kop, in sterke felreade snaffel, in wite kiel, in kastanjebrún ûnderbealchje en griene boppedielen. De nominaatfoarm hat in blauwe kop en in heldergriene sturt. De ûndersoarte ''capucinus'' hat in swarte kop en in doffere griene kleur op 'e sturt. == Fersprieding == De soarte is [[endemisme|endemysk]] op [[Selebes]] (Sûlawezy) en telt twa ûndersoarten: * ''A. m. monachus'': noardlik en sintraal Selebes, [[Manado Tua]] en [[Lembeh]]. * ''A. m. capucinus'': eastlik, súdeastlik en súdlik Selebes en [[Buton]]. It biotoop bestiet út primêre en grutte sekundêre leechlân bosken oant in hichte fan 1100 m. ==Status== De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre, mar de soarte wurdt as net gewoan beskreaun. Troch ferlies oan en degradaasje fan bosk wurdt oannommen dat de oantallen foars ôfnimme. Ek foar de takomst wurdt mear en yn tanimmende mjitte biotoopferlies ferwachte. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de soarte de status fan hast bedrige (2024). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-headed-kingfisher-actenoides-monachus Birdlife International] * [https://ebird.org/species/gnbkin2 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=1D15CDDDD92B6AD8 Avibase] ---- {{Commonscat|Actenoides monachus|blaukopboskiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Blaukopboskiisfugel}} [[Kategory:Boskiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] 63ijguhjpim1ov04ujggcu3hgtpsbha 0 182476 1234897 1194375 2026-07-13T00:18:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234897 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Bismarckdwerchiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Ceyx websteri - Bismarck Kingfisher - photo by Kai Squires (cropped).jpeg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx websteri |Beskriuwer, jier= [[Ernst Hartert|Hartert]], 1898 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Bismarckdwerchiisfûgel''' (''Ceyx websteri''; synonym: ''Alcedo websteri'') is in [[fûgel]]soarte út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De soarte wurdt [[monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat de soarte net yn ûndersoarten is ferdield. == Beskriuwing == De oant 22 sm lange fûgel weaget 54 oant 67 gram, de wyfkes binne wat swierder as de mantsjes. De fûgel is relatyf grut yn ferlikening mei oare soarten út it skaai ''Ceyx'' en foar it meast blau mei in krêmkleurich boarst en búk. Se ha in swarte snaffel mei in ljochte punt, it each is swart en de poaten binne griisbrún. [[File:AlcyoneWebsteriKeulemans.jpg|left|180px|thumb|In yllustraasje fan 'e Bismarckdwerchiisfûgel.]] == Fersprieding == De soarte is endemysk op 'e noardeastlik fan 'e [[Papoea Nij-Guineä]] lizzende [[Bismarckarsjipel]]. Se libje yn [[reinwâld]]en, mar somtiden ek yn net mear yntakte bosken oan 'e benedenrin fan stadich streamende rivieren. == Status == It oantal fûgels fan 'e soarte wurdt troch [[BirdLife International]] op 2500 tot 10.000 fûgels rûsd (2018). De oantallen nimme ôf troch de oantaasting fan it leefgebiet en feroarjend lângebrûk, lykas it omsetten fan bosk yn oaljepalmplantaazjes. Op it eilân Nij-Brittanje is bygelyks in soad fan it oarspronklike reinwâld omset yn palmplantaazjes. Dêrfandinne is de soarte troch de [[IUCN]] as kwetsber klassifisearre. == Namme == De wittenskiplike namme fan'e fûgel is ferneamd nei de Ingelske samler en ûntdekkingsreizger Herbert Cayley Webster (1862-1917). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bismarck-kingfisher-ceyx-websteri Birdlife International] * [https://ebird.org/species/biskin1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8ADDDF42661E6E2F Avibase] ---- {{Commonscat|Ceyx websteri|Bismarckdwerchiisfugel}} }} {{DEFAULTSORT:Bismarckdwerchiisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] rhe5g35zf6h97lh7uay9o4ipkkdymox 0 182502 1234887 1193939 2026-07-13T00:08:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234887 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Tanysiptera riedelii.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[flaggesturtiisfûgels]] (''Tanysiptera'') |Wittenskiplike namme= Tanysiptera riedelii |Beskriuwer, jier= [[Jules Verreaux|Verreaux]], 1866 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Biakflaggesturtiisfûgel''' (''Tanysiptera riedelii'') is ien fan 'e njoggen [[fûgel]]soarten fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[flaggesturtiisfûgels]] (''Tanysiptera'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Naturalis Biodiversity Center - ZMA.AVES.5346 - Tanysiptera riedelii Verreaux, J., 1866 - Alcedinidae - skin specimen.jpeg|thumb|left|Museumeksimplaar Naturalis, [[Leien]].]] De Biakflaggesturtiisfûgel wurdt ynklusyf sturt 36 sm lang. De fûgel hat in reade snaffel, in lange wite sturt mei spatels, in wyt boarst, in wite búk en hat blauwe boppedielen mei in wite stút. De Biakflaggesturtiisfûgel hat in ljochtblauwe kroan en dy kleur rint troch oant op 'e rêch en de skouders. De ûnderkant fan 'e wjukken is swart. De soarte liket in soad op 'e gewoane flaggesturtiisfûgel (''T. galatea'') == Fersprieding en gebiet dêrt er libbet == De Biakflaggesturtiisfûgel is [[Endemisme|endemysk]] op it twillingseilân [[Biak]]-[[Supiori]] yn [[Yndoneezje]]. It biotoop bestiet út primêre [[reinwâld]]en mei hege beammen, mar se wurde ek yn sekundêr bosk oantroffen as dêr hege beammen binne. == Status == It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte is lyts en it leefgebiet wurdt bedrige troch houtkap. Dêrfandinne bestiet der in kâns op útstjerren. Der binne gjin rûzings fan 'e grutte fan 'e populaasje. De soarte wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] klassifisearre as gefoelich. Op Biak is in boskreservaat ynsteld dêr't de fûgel foarkomt en de fûgels soe yn syn ferspriedingsgebiet noch algemien wêze. == Namme == De Biakflaggesturtiisfûgel waard yn 1866 troch [[Jules Verreaux|Verreaux]] beskreaun. De wittenskiplike namme ferwiist nei J.G.F. Riedel, de assistint fan 'e residient fan [[Selebes]], dy't yn 1866 de fûgel foar dat doel opstjoerde. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/biak-paradise-kingfisher-tanysiptera-riedelii Birdlife] * [https://ebird.org/species/bipkin1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=90BFFCDAB3A12F02 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tanysiptera riedelii|Biakflaggesturtiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Biakflaggesturtiisfugel}} [[Kategory:Flaggesturtiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] agy4vt7m647n4ybltg7pmmbcqufhfdz 1234888 1234887 2026-07-13T00:09:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1234888 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[File:Tanysiptera_riedelii_3026230.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[flaggesturtiisfûgels]] (''Tanysiptera'') |Wittenskiplike namme= Tanysiptera riedelii |Beskriuwer, jier= [[Jules Verreaux|Verreaux]], 1866 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Biakflaggesturtiisfûgel''' (''Tanysiptera riedelii'') is ien fan 'e njoggen [[fûgel]]soarten fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[flaggesturtiisfûgels]] (''Tanysiptera'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Naturalis Biodiversity Center - ZMA.AVES.5346 - Tanysiptera riedelii Verreaux, J., 1866 - Alcedinidae - skin specimen.jpeg|thumb|left|Museumeksimplaar Naturalis, [[Leien]].]] De Biakflaggesturtiisfûgel wurdt ynklusyf sturt 36 sm lang. De fûgel hat in reade snaffel, in lange wite sturt mei spatels, in wyt boarst, in wite búk en hat blauwe boppedielen mei in wite stút. De Biakflaggesturtiisfûgel hat in ljochtblauwe kroan en dy kleur rint troch oant op 'e rêch en de skouders. De ûnderkant fan 'e wjukken is swart. De soarte liket in soad op 'e gewoane flaggesturtiisfûgel (''T. galatea'') == Fersprieding en gebiet dêrt er libbet == De Biakflaggesturtiisfûgel is [[Endemisme|endemysk]] op it twillingseilân [[Biak]]-[[Supiori]] yn [[Yndoneezje]]. It biotoop bestiet út primêre [[reinwâld]]en mei hege beammen, mar se wurde ek yn sekundêr bosk oantroffen as dêr hege beammen binne. == Status == It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte is lyts en it leefgebiet wurdt bedrige troch houtkap. Dêrfandinne bestiet der in kâns op útstjerren. Der binne gjin rûzings fan 'e grutte fan 'e populaasje. De soarte wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] klassifisearre as gefoelich. Op Biak is in boskreservaat ynsteld dêr't de fûgel foarkomt en de fûgels soe yn syn ferspriedingsgebiet noch algemien wêze. == Namme == De Biakflaggesturtiisfûgel waard yn 1866 troch [[Jules Verreaux|Verreaux]] beskreaun. De wittenskiplike namme ferwiist nei J.G.F. Riedel, de assistint fan 'e residient fan [[Selebes]], dy't yn 1866 de fûgel foar dat doel opstjoerde. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/biak-paradise-kingfisher-tanysiptera-riedelii Birdlife] * [https://ebird.org/species/bipkin1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=90BFFCDAB3A12F02 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tanysiptera riedelii|Biakflaggesturtiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Biakflaggesturtiisfugel}} [[Kategory:Flaggesturtiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] 116213x91buaaz22yl42u9w4dijlv50 0 182544 1234934 1194076 2026-07-13T00:41:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234934 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue-winged Kookaburra, Kakadu NP 5993.jpg|250px]]<br>mantsje<br>[[Ofbyld:Blue-winged Kookaburra (Dacelo leachii) (30552501894).jpg|250px]]<br>wyfke |lûd = [[Ofbyld:Dacelo leachii - Blue-winged Kookaburra XC492215.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[kûkaburra's]] (''Dacelo'') |Wittenskiplike namme= Dacelo leachii |Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]] & [[Thomas Horsfield|Horsfield]], 1827 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''blauwjukkûkaburra''' (''Dacelo leachii'') is ien fan 'e fiif [[fûgel]]soarten fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[kûkaburra's]] (''Dacelo'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De fûgel komt yn [[Austraalje]] en op [[Nij-Guineä]] foar en is yn syn hâlden en dragen minder opfallend as de gewoane kûkaburra. De witterskiplike namme ferwiist nei de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[soölooch]] [[William Elford Leach]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Dacelo leachii Daintree 1.jpg|thumb|left|Wyfke.]] De oant 40,5 - 44 sm grutte fûgel hat lykas de kûkaburra in lange, foarse snaffel. It ferskil mei de gewoane [[kûkaburra]] is de koptekening, dy't op 'e kroan en boppe it each in streekjespatroan hat. De iris is wyt en de stút ljochtblau. De dekfearren fan 'e brune wjukken binne blau. By in mantsje is de sturt donkerblau en by it wyfke readbrún mei donkere bannen (lykas ek by de gewoane kûkaburra). == Fersprieding == Blauwjukkûkaburra's libje yn in brede stripe fan it noardwesten fan Austraalje oant it noarden fan [[Queensland]]. Fierder komme se foar yn it suden fan Nij-Guineä fan Mimika (yn 'e [[Yndoneezje|Yndonezyske]] provinsje [[Papoea (provinsje|Papoea]] oant it savannebiet by [[Port Moresby]] yn [[Papoea Nij-Guineä]]. It biotoop bestiet út tropysk en subtropysk bosk, savanne's en út en troch ek yn agrarysk gebiet. De fûgel hâldt him skûl yn it grien, is skou foar minsken en ek net by bebouwing te sjen. De soarte is te ferdielen yn fiif ûndersoarten: * ''Dacelo leachii superflua'': súdwestik Nij-Guineä. * ''Dacelo leachii intermedia'': it súdlike diel fan Sintraal en Súdeast-Nij-Guineä. * ''Dacelo leachii cervina'': [[Melville-eilân (Austraalje)|Melville-eilân]]. * ''Dacelo leachii occidentalis'': it westlike part fan Sintraal-[[Austraalje]]. * ''Dacelo leachii leachii'': it eastlike part fan Austraalje. == Status == De fûgel is yn 'e kearn fan it ferspriedingsgebiet relatyf algemien en der binne gjin oanliedingen om te tinken dat de soarte yn oantallen efterút giet. Dêrfandinne wurdt de soarte troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-winged-kookaburra-dacelo-leachii Birdlife] * [https://ebird.org/species/blwkoo1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=6F0C3A53E589B886 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Dacelo leachii|Blauwjukkûkaburra}} }} {{DEFAULTSORT:Blauwjukkûkaburra}} [[Kategory:Kûkaburra]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] bax9plck6qdxyntdlhdcznhj66pbdfb 0 182621 1234901 1194308 2026-07-13T00:21:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234901 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Ibkf4.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx cyanopectus |Beskriuwer, jier= [[Frédéric de Lafresnaye|Lafresnaye]], 1840 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''blauboarstdwerchiisfûgel ''' (''Ceyx cyanopectus''; synonimen: ''Alcedo cyanopectus'', ''Alcedo cyanopecta'', ''Alcyone cyanipectus'' en ''Ceyx cyanopecta'') is in lyts [[fûgel]]tsje yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Kenmerken == De blauboarstdwerchiisfûgel is in lyts iisfûgelstje fan likernôch 14 sm lang (ynklusyf sturt) en wykt fan 'e [[Iisfûgle|gewoane iisfûgel]] ôf troch de donkerder kop, sturt en wjukken en de blauwe bannen oer it boarst. == Fersprieding == De '''blauboarstdwerchiisfûgel''' is in [[iisfûgel]]soarte, dy't allinne op 'e [[Filipinen]] foarkomt en hjit yn it [[Filipynsk]] ''Tapsuk''. Fan 'e soarte binne twa [[ûndersoarte]]n bekend: * ''Ceyx cyanopectus cyanopectus'': [[Luzon]], [[Mindoro]] en oanbuorjende eilannen. It mantsje fan 'e nominaatfoarm hat twa blauwe bannen oer it boarst en it wyfke ien of in ûnderbrutsen bân. De snaffel fan 'e nominaatfoarm is fan ûnder read. Se ha mear blau oan 'e sydkanten as de súdlike ûndersoarte. * ''Ceyx cyanopectus nigrirostris'': [[Negros]] en [[Panay]]. It mantsje fan 'e ''Ceyx cyanopectus nigrirostris'' hat ien of oardel en it wyfke in ûnderbrutsen blauwe bân. Dizze ûndersoarte hat in folslein swarte snaffel. It ''Handbook of the Birds of the World'' behannelet de twa ûndersoarten as aparte soarten. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Indigo Banded Kingfisher.jpg|thumb|left|Fûgel mei proai.]] Blauboarstdwerchiisfûgels ite fisk en wetterynsekten. Hy jaget fan oerhingjende tûken en dûkt steil it wetter yn om 'e proai te fangen, dy't er werom bringt nei de tûke en dêr opyt. Fan wringedieren slacht er earst de rêchbonke stikken. Der is net in soad ynformaasje oer it nêstgedrach. It is bekend dat er it nêst yn iggen fan streamkes en rivieren graaft. == Status == Der binne gjin rûzingen fan 'e totale populaasje, mar de soarte ferskilt fan seldsum oant algemien. De soarte is ôfhinklik fan bosk en der is sprake fan ferlies fan bosk yn it ferspriedingsgebiet. Dêrfandinne wurdt oannommen dat de oantallen tebekrinne. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel op 'e [[Reade list]] lykwols as net bedrige {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-indigo-banded-kingfisher-ceyx-cyanopectus Birdlife] * [https://ebird.org/species/inbkin2 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F7975DF0653B48EF Avibase] ---- {{Commonscat|Ceyx cyanopectus|Blauboarstdwerchdwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Blauboarstdwerchiisfugel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] g5zflq1x2sbu9x6qc5y5aafln10tlek 0 182835 1234896 1195044 2026-07-13T00:15:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234896 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Thraupis episcopus - Blue-gray tanager (feeding); Manaus, Amazonas, Brazil.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[blauwe tangaren]] (''Thraupis'') |Wittenskiplike namme= Thraupis episcopus |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Thraupis episcopus map.svg|250px]] }} De '''biskopstangare''' (''Thraupis episcopus'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Blue-gray tanager (03108)2.jpg|thumb|left|Undersoarte út Kosta Rika mei mear blauwe wjukdekfearren.]] De blaugrize tangare wurdt likernôch 16 sm lang. De fearren op 'e wjukken en oan 'e sturt ha helderblauwe rânen. By fûgels fan [[Meksiko]] oant it noarden fan [[Súd-Amearika]] binne de dekfearren fan 'e wjukken ek skitterend blau, wylst oare ûndersoarten mear of minder kontrastearjende wite wjukdekfearren ha. Juvenilen binne doffer fan kleur. == Fersprieding == Biskopstangaren komme fan Meksiko oant [[Brazylje]] yn it leechlân fan tropyske gebieten foar. === Undersoarten === De biskopstangare wurdt yn 13 ûndersoarten ferdield: * ''Thraupis episcopus cana'' – Súdeast Meksiko (San Luis Potosí) oant Noard-[[Fenezuëla]] en de [[Peareleilannen]]. * ''Thraupis episcopus caesitia'' – Lâns de [[Kariben|Karibyske]] kust fan West-[[Panama]] (Escudo de Veraguas). * ''Thraupis episcopus cumatilis'' – op [[Coiba]]. * ''Thraupis episcopus nesophila'' – meast eastlik Kolombia oant East-Fenezuëla en [[Trinidad en Tobago|Trinidad]]. * ''Thraupis episcopus berlepschi'' – [[Trinidad en Tobago|Tobago]]. * ''Thraupis episcopus quaesita'' – Pasifyske hellingen fan Súdwest Kolombia, West-[[Ekwador]] en Noardwest-[[Perû]]. * ''Thraupis episcopus leucoptera'' – Eastlike hellingen fan 'e [[Andes]] yn Sintraal-[[Kolombia]]. * ''Thraupis episcopus mediana'' – fan súdeastlik Kolombia oant noardlik [[Bolivia]] en noardlik Brazylje. * ''Thraupis episcopus coelestis'' – tropysk súdeasten fan Kolombia oant Sintraal-Perû en it westlike [[Amasône]]gebiet yn Brazylje. * ''Thraupis episcopus episcopus'' – [[Guyana]] en Noard-Brazylje. * ''Thraupis episcopus caerulea'' – súdeastlik Ekwador en Noard-Perû (súdlik oant Huánuco). * ''Thraupis episcopus major'' – Sintraal-Perû (Chanchamayo, Ica). * ''Thraupis episcopus urubambae'' – súdeastlik Perû (Urubamba-delling en it streamgebiet fan 'e Amasône). De ûndersoarte ''ehrenreichi'' wurdt ek faak ûnderskieden en libbet oan 'e rivier Purús yn Noardwest-Brazylje. == Status == [[Ofbyld:Blue-Gray Tanager (24841460650).jpg|thumb|left|''Thraupis episcopus''.]] De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet en der wurdt tocht dat de oantallen tanimme. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel dêrom as net bedrige (LC, 2021). De hiele populaasje wurdt op likernôch 50 miljoen fûgels rûsd (2016). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-grey-tanager-tangara-episcopus Birdlife International] * [https://ebird.org/species/bugtan Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=AA0618B0 Avibase] ---- {{Commonscat|Thraupis episcopus|Biskopstangare}} }} {{DEFAULTSORT:Biskopstangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blauwe tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] 03xatnno28qjt3lttkiecz15a31n1w7 0 182846 1234912 1195045 2026-07-13T00:27:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234912 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Thraupis glaucocolpa -near Ocumare de la Costa, Estado Aragua, Venezuela-8.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[blauwe tangaren]] (''Thraupis'') |Wittenskiplike namme= Thraupis glaucocolpa |Beskriuwer, jier= [[Jean Cabanis|Cabanis]], 1851 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Thraupis glaucocolpa map.svg|250px]] }} De '''blaugriene tangare''' (''Thraupis glaucocolpa'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[blauwe tangaren]] (''Thraupis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[echte tangaren]] (''Thraupis''). De soarte komt yn it meast noardwestlike diel fan [[Súd-Amearika]] foar. == Beskriuwing == De oant 16 sm lange fûgelsoarte weaget 31 oant 37 gram. De kop en de rêch binne griis, it boarst is fealgriis mei in blaugriene skimering, de ûnderbúk en de anaalstreek binne wyt en de wjukken binne akwamaryn. Tusken mantsjes en wyfkes bestiet wat fearrekleed oanbelanget gjin ferskil. De iris is donkerbrún en de poaten en snaffel binne griis. == Fersprieding == De soarte is te sjen yn [[Kolombia]] en [[Fenezuëla]]. It biotoop bestiet út drûch leafbosk of gebieten mei toarnstrûken, bosk oan rivieren, grutte tunen en parken, fral as der hege beammen binne. Yn 'e briedtiid lit de fûgel him ek yn minder drûge gebieten sjen. It is in fûgel fan it lêechlân oant in hichte fan heechút 500 m. == Status == Der is gjin rûzing oer de grutte fan 'e populaasje, mar de soarte komt yn it habitat fan syn ferspriedingsgebiet frij algemien foar. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is en de [[IUCN]] klassifisearret de fûgel dêrfandinne as net bedrige op 'e [[Reade list]] (LC, 2024). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/glaucous-tanager-tangara-glaucocolpa Birdlife International] * [https://ebird.org/species/glatan1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9BB9F4C2B0ACE06B Avibase] ---- {{Commonscat|Thraupis glaucocolpa|blaugriene tangare}} }} {{DEFAULTSORT:blaugriene tangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blauwe tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] fuqhhklg5owz6zoyiuv0ev95yahw3ip 0 182948 1234905 1195191 2026-07-13T00:23:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234905 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Tangara cyanotis - Blue-browed Tanager.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tangara cyanotis |Beskriuwer, jier= [[Philip Lutley Sclater|Sclater]], 1858 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara cyanotis map.svg|250px]] }} De '''blaubrautangare''' (''Tangara cyanotis'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == De blaubrautangare is in swart mei turkwaze fûgel, mei in dúdlike turkwaze eachbraustreek en in perzikkleurige búk. De soarte kin betize wurde mei de [[swartnektangare]] (''Tangara labradorides''), mar de blaubrautangare hat folle mear swart op it gesicht, dat mei it swart op 'e rêch ferbûn is. == Fersprieding == [[Ofbyld:Tangara cyanotis melanotis & Tangara cyanotis cyanotis 1876.jpg|thumb|left|De twa ûndersoarten.]] De blaubrautangare wurdt yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield: * ''Tangara cyanotis lutleyi'' – komt foar yn 'e [[Andes]] fan Súd-[[Kolombia]] oant eastlik [[Ekwador]] en eastlik [[Perû]]. * ''Tangara cyanotis cyanotis'' – komt foar yn 'e [[yunga]] fan noardwestlik [[Bolivia]] (La Paz en Cochabamba) De blaubrautanager is in seldsume fûgel fan 'e dizebosken. Se foerajearje yn 'e middelste en boppeste lagen fan it bosk en wurde yn mingde keppels waarnommen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de soarte ôfnimt, mar net bot genôch om de fûgel as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearre de fûgel dêrfandinne as net bedrige (LC, 2024). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-browed-tanager-tangara-cyanotis Birdlife International] * [https://ebird.org/species/blbtan3/BO-S Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=45F0E18EB5200006 Avibase] ---- {{Commonscat|Tangara cyanotis|blaubraustangare}} }} {{DEFAULTSORT:blaubrautangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] 3kld40f58ob9xjvxhcu2sbj5tdxnzss 0 182951 1234904 1200100 2026-07-13T00:23:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234904 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Tangara cyanoventris - Renato Machado de Sobral - 417609271.jpeg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tangara cyanoventris |Beskriuwer, jier= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1819 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara cyanoventris map.svg|250px]]<br>Ferspriedingsgebiet yn Brazylje. }} De '''blauboarsttangare''' (''Tangara cyanoventris'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). It is in [[endemisme|endemyske]] fûgel fan [[Brazylje]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Saíra douradinha.jpg|thumb|left|Fûgel yn it Nasjonaal park Itatiaia.]] De blauboarsttangare is in lytse tangare mei felle kleuren. De fûgel ûnderskiedt him troch syn giele kop, mei swart om 'e snaffel en in swart plakje op 'e kiel. It boarst is ljochtblau en de búk giet nei grien oer. De rêch is giel en swart streke en op 'e wjukken en sturt wurdt it giel ferfongen troch felgrien. == Fersprieding == De fûgel komt foar yn súdeastlik Brazylje (súdlik Bahia en súdeastlik Minas Gerais oant eastlik São Paulo) en wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, dat wol sizze dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten is. == Hâlden en dragen == Blauboarsttangaren libje yn berchwâlden en jonge bosken en wurde meastentiids yn pearkes of lytse groepkes heech yn 'e beammen of krekt derûnder waarnommen, faak as ûnderdiel fan trekkende mingde keppels. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de oantallen ôfnimme, mar net bot genôch om de fûgel as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearre de soarte as net bedrige (LC, 2024) op 'e [[Reade list]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/gilt-edged-tanager-tangara-cyanoventris Birdlife International] * [https://ebird.org/species/gietan1/BR-SP-403 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=A3CC5604BA2EF453 Avibase] ---- {{Commonscat|Tangara cyanoventris|blauboarsttangare}} }} {{DEFAULTSORT:blauboarsttangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] pijq46olkswf4a3utstw9ngpk66wn5t 0 182982 1234924 1200102 2026-07-13T00:35:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234924 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Tangara vassorii by Francesco Veronesi (cropped2).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Tangara vassorii - Blue-and-black Tanager XC243155.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tangara vassorii |Beskriuwer, jier= [[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara vassorii map.svg|250px]] }} De '''blauswarte tangare''' (''Tangara vassorii'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == De blauswarte tangare wurdt 13 sintimeter. It mantsje is benammen kobaltblau, it wyfke is doffer fan kleur. De fûgel hat in smel masker, de wjukken en de sturt binne swart. De ûnderste wjukdekveren en wjukstreken binne ek kobaltblau. == Fersprieding == De soarte komt relatyf faak foar by fochtige boskrânen en yn oerwoekere greiden op hichten tusken 1020 oant 3760 m meter. Se kinne lykwols ek waarnommen wurde yn leechhout. [[Ofbyld:Tangara vassorii 193377193.jpg|thumb|left|Fûgel yn Perû.]] De binne trije ûndersoarten beskreaun, dy't benammen ferskille yn kleur en ferspriedingsgebiet: * ''Tangara vassorii vassorii'' – nominaatfoarm, komt foar yn 'e [[Andes]] fan [[Kolombia]] oant noardwestlik [[Fenezuëla]], [[Ekwador]] en noardwestlik [[Perû]]. * ''Tangara vassorii branickii'' – dy ûndersoarte hat in sulveren kroan en nekke. Komt foar yn 'e Andes fan noardlik en Sintraal-Perû. * ''Tangara vassorii atrocoerulea'' – Andes fan Noard-Perû nei it suden ta oant Huánuco yn 'e midden fan it lân. It blau fan dizze ûndersoarte is wat ljochter as dat fan ''T. v. Vassorii''. Der binne swarte plakken op 'e rêch, flanken, it boarst en de búk, dy't ûntbrekke by de nominaatfoarm. Guon fûgels ha ek in lyts, rûn, gielich skimerjend plak op 'e kroan. <gallery> Tangara vassorii.JPG|''Tangara vassorii vassorii'' <br>([[Jean-Gabriel Prêtre]]) ChlorophoniaDivaSmit.jpg|''Tangara vassorii branickii''<br> ([[Joseph Smit]]) </gallery> == Status == De wrâldpopulaasje is net kwantifisearre, mar de soarte soe frij algemien wêze. Wol is der yn it ferspriedingsgebiet sprake fan wat ferlies fan habitat. Dêrfandinne wurdt oannommen dat de oantallen tebekrinne. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel lykswols as net bedrige op 'e [[Reade list]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-and-black-tanager-tangara-vassorii Birdlife International] * [https://ebird.org/species/babtan1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=26BE0F1E2E4C04BE Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tangara vassorii|blauswarte tangare}} }} {{DEFAULTSORT:blauswarte tangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] e3vy7kmds9t7ylqqvx6bi32tq5mknsw 0 183001 1234908 1195334 2026-07-13T00:25:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234908 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:TangaraJohannaeKeulemans.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tangara inornata |Beskriuwer, jier= ([[Raymond Comte de Dalmas|Dalmas]], 1900) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara johannae map.svg|250px]] }} De '''blauburdtangare''' (''Tangara johannae'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == De fûgel is foar it meast smaragdgrien en hat swart op it gesicht en de kiel, dat omfieme is mei smelle blauwe bannen dy't de soarte syn namme jouwe. De soarte liket op 'e [[smaragdtangare]], mar is te ûnderskieden troch de karakteristike markearings op 'e kop. == Fersprieding == De fûgel komt foar yn 'e leechlannen fan 'e [[Stille Oseaan]] fan westlik [[Kolombia]] en noardwestlik [[Ekwador]]. De blauburdtangare wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling is yn [[ûndersoarte]]n. De blauburdtanager is in seldsume fûgel, dy't yn leechlânreinwâlden oant 800 m libbet. Se libje meast yn 'e middelste en boppeste lagen fan it bosk, faak yn migrearjende mingde soartekeppels. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet. Der wurdt oannommen dat de populaasje tebekrint, mar net bot genôch om as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte as net bedrige (LC, 2023). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-whiskered-tanager-tangara-johannae Birdlife International] * [https://ebird.org/species/blwtan1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=FB061C9B1D62C2AB Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tangara johannae|blauburdtangare}} }} {{DEFAULTSORT:blauburdtangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] 6db66cvocu93291maihkgq5lprdy90q 0 183003 1234886 1195352 2026-07-13T00:08:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234886 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Tangara nigroviridis Tángara berlina Beryl-spangled Tanager (10073143686).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Tangara nigroviridis - Beryl-spangled Tanager XC243153.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tangara nigroviridis |Beskriuwer, jier= ([[Frédéric de Lafresnaye|Lafresnaye]]), 1843 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara nigroviridis map.svg|250px]] }} De '''beryltangare''' (''Tangara nigroviridis'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Tangara nigroviridis Tángara berlina Beryl-spangled Tanager (6793231692).jpg|thumb|left|Fûgel yn it natuerreservaat El Contento, Kolombia.]] De soarte is in lytse tangare fan 13 sm lang. Syn fearren binne foar in grut part turkoais, alhoewol't der oer it grutste part fan it bealchje sprake is fan in skobbich patroan mei swart. It boarst en it búkje binne fral swart. De wjukfearren binne swart mei turkoais oant blauwe rânen. == Fersprieding == De soarte komt yn 'e tropyske en subtropyske fochtige bosken fan 380 oant 3.340 m yn [[Bolivia]], [[Kolombia]], [[Ekwador]], [[Perû]] en [[Fenezuëla]] foar en wurdt yn fjouwer [[ûndersoarte]]n ferdield: * ''Tangara nigroviridis nigroviridis'': eastlike hellingen fan 'e [[Andes]] fan Kolombia en eastlik Ekwador. * ''Tangara nigroviridis (cyanescens of consobrina): Andes fan Kolombia oant noardlik Fenezuëla en West-Ekwador. * ''Tangara nigroviridis lozanoana'': bergen fan Fenezuëla (Táchira, Mérida, Zulia en Lara). * ''Tangara nigroviridis berlepschi'': Andes fan eastlik Perû oant noardwestlik Bolivia (La Paz en Cochabamba). == Status == De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (LC, 2024) op 'e [[Reade list]]. Oannommen wurdt dat de populaasje tebekrint. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/beryl-spangled-tanager-tangara-nigroviridis Birdlife International] * [https://ebird.org/species/bestan1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=D311DF971A9639E9 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tangara nigroviridis|beryltangare}} }} {{DEFAULTSORT:beryltangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] dtpyejhth4aid58pmcfsr9cbicv2b2z 0 183614 1234894 1197322 2026-07-13T00:14:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234894 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Birmeeske toartel |Ofbyld = [[File:Burmese Collared Dove, Old Bagan, Myanmar 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[toarteldowen]] (''Streptopelia'') |Wittenskiplike namme = Streptopelia xanthocycla |Beskriuwer, jier= [[Thomas Henry Newman|T.H. Newman]], 1906 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Birmeeske toartel''' (''Streptopelia xanthocycla'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[toarteldowen]] (''Streptopelia'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). == Skaaimerken == De Birmeeske toartel wurdt 30 oant 32 sm lang en liket op 'e [[Turkske toartel]]. De grutste ferskillen binne de giele eachring en oer it generaal in wat donkerder fearrekleed. De kop is grizer en de ûnderkant rôzer en wat donkerder. De sturt is langer en de bûtenste sturtfearren ha wite rânen. It lûd is ek wat oars. It ritme is itselde en hat deselde struktuer, mar it begjint op in hegere noat en einiget op in legere. De Birmeeske toartel waard earder behannele as in ûndersoarte fan 'e Turkske toartel (''Streptopelia decaocto'') en wurdt hjoed-de-dei as in aparte soarte beskôge. == Fersprieding == Birmeeske toartels wurde allinnich op drûge flakten yn Birma fûn. Waarnimmingen út eastlik [[Sina]] binne mooglik Turkske toartels. Se wurde faak yn pearkes of lytse groepkes sjoen. Yn it ferspriedingsgebiet is de soarte algemien yn drûge gebieten en wurdt er meastentiids oantroffen yn iepen lânskip en yn plantaazjes by doarpen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer ([[IUCN]]) klassifisearret de fûgel as net bedrige (LC). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/burmese-collared-dove-streptopelia-xanthocycla Birdlife] * [https://ebird.org/species/eurcod2 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4B62C0C38CCBCA1C Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Streptopelia xanthocycla}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Toarteldo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] m7mmizzf8m7du4agj050jvvgvcpi7s7 0 183678 1234927 1197547 2026-07-13T00:37:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234927 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue Ground-Dove - Rio Tigre - Costa Rica S4E9951 (26631236791).jpg|250px]]<br>Mantsje<br>[[Ofbyld:Claravis pretiosa -Florida, USA -captive-8a (1).jpg|250px]]<br>Wyfke |lûd = [[Ofbyld:Claravis pretiosa - Blue Ground Dove XC250670.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = '''blauwe grûndowen''' (''Claravis'')<br><small>([[Harry Church Oberholser|Oberholser]], 1844)</small> |Wittenskiplike namme = Claravis pretiosa |Beskriuwer, jier= ([[Fernando Ferrari-Perez|Ferrari-Perez]], 1886) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Claravis pretiosa map.svg|250px]] }} De '''blauwe grûndo''' (''Claravis pretiosa'') is in [[fûgel]]soarte út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). It is de iennige soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Claravis'' nei't twa soarten yn 2018 nei it skaai [[poarpergrûndowen]] (''Paraclaravis'') ferhûzen. == Beskriuwing == Blauwe grûndowen binne lytse dokes fan 20 sm lang en weagje 65 oant 72 gram. Folwoeksen mantsjes binne blaugriis fan boppe, fealgriis fan ûnder en nei it gesicht griiswyt. De flechtfearren en bûtenste sturtfearren binne swartich en de wjukken ha swarte spikkels, dy't faak in bân foarmje. De iris is read of giel en de bleate eachring is grien. De fûgel hat fleisrôze poatsjes. Wyfkes ha in griisbrune kop, nekke en boarst. It griisbrune giet op 'e ûnderwjukken en búk oer op blaugriis. De rêch is readbrún en de plakken op 'e wjukken, de stút en sturt binne kastanjebrún. Jonge fûgels lykje op it wyfke, mar hawwe in readbrún skobbich patroan op 'e rêch. Yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet kin it mantsje eins net betiizge wurde mei oare soarten, mar lokaal kin de fûgel foar leden fan it skaai ''Paraclaravis'' oansjoen wurde. It wyfke toant ek oerienkomsten mei leden fan dat skaai, mar meastentiids wurdt se gauwer mei it wyfke fan 'e ''Columbina talpacoti'' betiizge, dy't wat lytser is en net kastanjebrune mar swarteftige plakken op 'e wjukken hat. Yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet betsjut de kombinaasje fan in blaugrize en in brune do yn 'e beammen dat it blauwe grûndowen binne. == Fersprieding == De soarte komt fan eastlik [[Meksiko]] oant noardlik [[Argentynje]] en súdeastlik [[Brazylje]] foar. Se libje relatyf faak yn iepen boskgebieten, oan boskrânen, berms en by oare iepen plakken, fral yn 'e fochtige gebieten, oant in hichte fan 1620 m. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n bestiet. == Nêst == De fûgel boud in nêst fan tûkjes fanôf 1 oant 11 m boppe de grûn en it lechsel bestiet út 2 aaien. == Status == Yn 2017 waard de hiele populaasje op 0,5 oant 5 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. Oannommen wurdt dat de oantallen tebekrinne. De soarte stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige (LC) klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Claravis%20pretiosa Birdlife] * [https://ebird.org/species/blgdov1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=C4C9F313 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Claravis pretiosa|Blauwe grûndo}} }} [[Kategory:Blauwe grûndo]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] 11pw1wndp2pzdd662b6s5kat0dn0361 0 184061 1234919 1198727 2026-07-13T00:32:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234919 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Starnoenas cyanocephala 104127451.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = '''blaukopkwarteldowen''' (''Starnoenas'') <small>[[Karel Lusiaan Bonaparte|Bonaparte]], 1838</small> |Wittenskiplike namme = Starnoenas cyanocephala |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Starnoenas cyanocephala map.svg|250px]] }} De '''blaukopkwarteldo''' (''Starnoenas cyanocephala'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). De soarte is in bedrige, [[Endemisme|endemyske]] fûgelsoarte yn [[Kuba]] en [[Monotypysk takson|monotypysk]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] blaukopkwarteldowen (''Starnoenas''). == Beskriuwing == De 30 oant 33 sm lange do is in opfallende soarte mei in blauwe kroan mei in brede, swarte eachstreek en in wite streek ûnder it each, dy't oer de wangen trochrint. Under de snaffel op 'e kiel sit in swart plak as in soarte fan slabbe mei op 'e ûnderste helte dêrfan in smelle wite streek om it swart. Fierder is de fûgel op it boarst en de búk kanielkleurich en fan boppe donker griisbrún. == Fersprieding == [[Ofbyld:Starnoenas cyanocephala 104127384.jpg|thumb|left|Groepke foerazjearende blaukopkoarteldowen.]] De soarte is endemysk yn Kuba en it leefgebiet bestiet út leechlân bosk, sompen en bytiden ek yn heuvelbosk. It is in skouwe soarte dy't libbet yn 'e ûndergroei op 'e grûn, dêr't er nei sied, beien en slakken siket. == Status == Oant healwei de 19e iuw wie de blaukopkwarteldo in gewoane fûgel. Streuperij, yntroduksje fan rôfdieren lykas katten en it ferlies fan habitat soargen doe al foar in delgong fan 'e soarte. Om 1920 hinne wie de fûgel al folle minder oanwêzich op Kuba en sûnt de jierren 1980 is it ferspriedingsgebiet redusearre ta in pear lokaasjes. Yn 2016 rûsde Birdlife International op 600 oant 1700 folwoeksen fûgels en troch streuperij nimme dy oantallen fierder ôf. Dêrfandinne stiet de do as bedrige (EN, 2020) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. De primêre ynspanningen foar it behâld fan 'e soarte binne oant no ta (2025) beheind ta de beskerming fan it habitat dêr't de fûgel foarkomt, lykas it skiereilân Guanahacabibes en Parque Nacional La Güira. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-headed-quail-dove-starnoenas-cyanocephala Birdlife] * [https://ebird.org/species/bhqdov1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F117ED15BD9FD81A Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Starnoenas cyanocephala|Blaukopkwarteldo}} }} {{DEFAULTSORT:Blaukopkwarteldo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blaukopkwarteldo]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] qiyrzo0pobq3ocn78dg1ewjd75su0bv 0 184099 1234883 1198794 2026-07-13T00:06:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234883 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Mountain imperial pigeon, Ducula badia.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[muskaatdowen]] (''Ducula'') |Wittenskiplike namme = Ducula badia |Beskriuwer, jier= [[Thomas Stamford Raffles|Raffles]], 1822 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''berchmuskaatdo''' (''Ducula badia'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[muskaatdowen]] (''Ducula'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). == Beskriuwing == De 43 oant 51 sm grutte fûgel is meast griis mei in wynreade tint, in grize kop en in konstrastearjende wite kiel. De boppedielen en wjukken binne kastanjebrún mar de boppeste dielen dêr kinne doffer wêze. De ûnderkant fan 'e wjukken binne laaigriis en de sturt is swarteftich mei in grize horizontale bân. De sturt is relatyf lang. == Fersprieding == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet yn Aazje en bestiet út trije [[ûndersoarte]]n: * ''Ducula badia insignis'': komt foar yn 'e sintrale en eastlike [[Himalaya]]. * ''Ducula badia griseicapilla'': komt foar fan noardeastlike Yndia oant súdwestlik en súdlik [[Sina]], [[Yndosina]] en [[Birma]]. * ''Ducula badia'': komt fan [[Maleizje]] oant [[Sumatra]], [[Borneo]] en westlik [[Java (eilân)|Java]] foar. De soarte wurdt yn subtropysk en tropyske bosk fan seenivo oant hichten fan 2300 m waarnommen. == Status == Der wurdt tocht dat de oantallen fan 'e soarte ôfnimme. De fûgel hat lykwols in grut ferspriedingsgebiet. De [[IUCN]] kategorisearret de fûgel as net bedrige op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mountain-imperial-pigeon-ducula-badia Birdlife] * [https://ebird.org/species/moipig1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=16E10A30B25DAFB7 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ducula badia|Berchmuskaatdo}} }} {{DEFAULTSORT:Berchmuskaatdo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Muskaatdo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] 9xucnevjpsp3xdiw1a2nt0wghozc0ik 0 184707 1234907 1200390 2026-07-13T00:24:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234907 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Amazona festiva -Uarini, Amazonas, Brasil-8.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona festiva |Beskriuwer, jier = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Amazona festiva map.svg|250px]] }} De '''blauburdamazône''' (''Amazona festiva'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1758 troch [[Carolus Linnaeus]] publisearre. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Papagaio da Várzea.jpg|thumb|left|Blauburdamazone yn it Nasjonaal park fan 'e Jaú yn Brazylje.]] Blauburdamazônes wurde 34 sm lang en ha foar it measte griene fearren. Fan 'e eagen rint oer de snaffel in smelle foarhollebân. Boppe de eagen binne de fearkes blau en de wangen binne grien. De eachring is griis en de iris oranjeread. Under it kin hat de fûgel in blauwe tekening dêr't de fûgel de namme oan tanket. De fearren yn 'e nekke ha swarte seamen. De fearren op 'e wjukken griengiele seamen, mar de haadslachpinnen en de primêre dekfearren binne fioletblau. De stút is read en de sturt grien mei in griengiel ein. == Fersprieding == De soarte wurdt yn ta [[ûndersoarte]]n ferdield: * ''Amazona festiva festiva'': komt foar yn eastlik [[Ekwador]], noardlik Perû en súdlik [[Kolombia]]. In gebiet dêr't se in soad sjoen wurde is de bopperin fan 'e [[Orinoco]]. * ''Amazona festiva bodini'' (Finsch, 1873): it meast noardeastlike part fan Kolombia en in grut part fan westlik [[Fenezuëla]]. De ''Amazona festiva bodini'' is mear gielgrien as de ''Amazona festiva festiva''. De foarhollebân is minder smel en mear oranjeread. De fearren fan 'e krún, nekke en it boarst ha swarte seamen. De leien binne swart en de wangen ha in blauwe waas. De slachpinnen binne net donkerblau lykas by de nominaatfoarm, mar blaueftich grien. It habitat fan 'e soarte bestiet út tichte wâlden oan riviergebieten en sompen. == Iten == Blauburdamazônes ite fruchten, nuten, sied, beien, blommen en knoppen. == Status == In grutte bedriging foar de blauburdamazône is de ûntbosking yn it Amazônebekken foar de feehâlderij en sojaproduksje, dat mooglik makke wurdt troch de oanlis fan nije diken troch de reinwâlden. Nettsjinsteande dat bliuwe der noch grutte dielen fan it ferspriedingsgebiet yntakt. Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e populaasje, mar de soarte wurdt as algemien omskreaun. Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e soarte ôfnimme. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte op 'e [[Reade list]] as net bedrige (LC, 2022). {{boarnen|boarnefernijing= * Papegaaien en Parkieten, Handboek en naslagwerk deel II, Adri van Kooten, ISBN 978-90-5821-636-6 * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/southern-festive-amazon-amazona-festiva Birdlife, oproppen 24 july 2025.] * [https://ebird.org/species/fespar1/CO-AMA Ebird, oproppen 24 july 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=428D51E8E23796DD Avibase, oproppen 24 july 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona festiva|blauburdamazône}} }} {{DEFAULTSORT:Blauburdamazone}} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] s7px2imyd7en32frbty87i83awhao2m 0 184919 1234910 1201038 2026-07-13T00:26:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234910 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Blaueachgrûndoke |Ofbyld = [[Ofbyld:Columbina cyanopis Blue-eyed Ground Dove; Rolinha do Planalto Natural Reserve, Botumirim, Minas Gerais, Brazil 02.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[lytse grûndowen]] (''Columbina'') |Wittenskiplike namme = Columbina cyanopis |Beskriuwer, jier= [[August von Pelzeln|Pelzeln]], 1870 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Columbina cyanopis distribution map.png|250px]] }} It '''blaueachgrûndoke''' (''Columbina cyanopis'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). De fûgel is in prachtich doke dat lang as útstoarn beskôge waard. == Skaaimerken == It 15,5 sm lange doke hat in kanielkleurige kop en in rôze oant sêftbrune hals, boarst en wjukken. De wjukken ha blauwe plakken. De mantel en rêch binne grizich en de búk en ûndersturtfearren binne wyt, wylst de kanielbrune sturt swarte einen hat. De snaffel is swart, de poatsjes binne read en it blauwe each dat de soarte syn namme jout hat in grize eachring. == Fersprieding == [[Ofbyld:Columbina cyanopis habitat, Botumirim, Minas Gerais, Brazil 01.jpg|thumb|left|Biotoop fan it blaueachgrûndoke.]] De soarte is [[endemisme|endemysk]] yn Sintraal-[[Brazylje]]. Blaueachgrûndokes libje op 'e grûn fan 'e [[cerrado]], savanna-eftige gebieten mei drûch gers. De fûgel is ek waarnommen op rysfjilden nei de ripinge. == Status == De soarte is in ekstreem seldsume fûgel. Earder waard der fanút gien dat de blaueachgrûndoken útstoarn wienen om't al sûnt 1941 gjin fûgels mear sjoen wienen. Troch it ferlies fan 'e cerrado troch lânbou en ûntbosking en fragmintaasje fan it oerbleaune habitat wie de soarte hast útroege. Om 't de fûgel meast op 'e grûn libbet, dreech waar te nimmen is en der tocht waard dat de soarte al útstoarn wie krige de fûgel yn 'e kritike jierren gjin beskerming. Dêrmei drig de fûgel in foarbyld te wurden fan in soarte dy't yn stilte ferdwynt, oant it hast te let is. Yn 2015 binne der lykwols dochs wer in pear baueachgrûndokes ûntdutsen yn 'e dielsteat [[Minas Gerais]]. Dêrnei waard fuort aksje ûndernommen en foar it doke waard in reservaat fan in lytse 600 ha ynsteld, dat no ûnderdiel is fan it gruttere Botumirim State Park (36.000 ha).<ref>[https://abcbirds.org/new-hope-for-brazils-blue-eyed-ground-dove/ abcbirds.org]</ref> Der is boppedat in aksjeplan opset om in populaasje yn finzenskip te fokken om mei de jongen de wylde populaasje te fersterken. Dêr is yn 2023 mei útein set troch de organisaasjes Parque das Aves en SAVE Brasil.<ref>[https://www.edgeofexistence.org/blog/blue-eyed-ground-dove-the-comeback-of-a-species-presumed-extinct-for-75-years/?utm_source=chatgpt.com Edge of Existence: ''Blue-eyed Ground-dove – the comeback of a species presumed extinct for 75 years!'']</ref> Ek wurdt der sjoen nei oare gebieten om de fûgel te reyntodusearjen. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as krityk op 'e [[Reade list]]. == Keppeling om utens == * [https://www.parquedasaves.com.br/en/our-work/acao-para-recuperar-especies/reproducao-para-conservacao/?utm_source=chatgpt.com Parque das Aves] * [https://www.edgeofexistence.org/blog/blue-eyed-ground-dove-the-comeback-of-a-species-presumed-extinct-for-75-years/?utm_source=chatgpt.com Save Brazil] {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Hohltaube]] (ferzje 15 april 2024) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-eyed-ground-dove-columbina-cyanopis BirdLife International] * [https://ebird.org/species/begdov2 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=C6FA453AF0E48738 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Columbina cyanopis|Blaueachgrûndoke}} }} [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lytse grûndo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] 26fm9nyjh9sis4i5ly9yk0nttr8pwea 0 185211 1234930 1201771 2026-07-13T00:38:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234930 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blauwe langsturtglânsstaar |Ofbyld = [[Ofbyld:Rüppell's Starling (Lamprotornis purpuropterus) (18083763879).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'') |Skaai = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') |Wittenskiplike namme= Lamprotornis purpuropterus |Beskriuwer, jier= [[Eduard Rüppell|Rüppell]], 1845 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''blauwe langsturtglânsstaar''' of '''blauwe langsturtglânsprotter''' (''Lamprotornis purpuropterus'') is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Estornino de Rüppell (Lamprotornis purpuroptera), parque nacional del Lago Mburo, Uganda, 2024-02-01, DD 21.jpg|thumb|left|In langsturtglânsstaar yn Uganda.]] De likernôch 35 sm grutte fûgel hat donkerblauwe en fiolette glânzgjende fearren. De kop is swart en de eagen binne hiel ljochtgiel oant ivoarkleurich. De snaffel en de poaten binne donkergriis. De fûgel hat in hiele lange sturt yn ferlikening mei oare soarten yn it skaai, dy't subtyl bandearre is. De juvenilen binne lykas folwoeksen fûgels, mar doffer en de eagen binne wat donkerder. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte leit yn Sintraal- en East-Afrika. De noardlike grins leit yn [[Sûdan]], de súdlike yn [[Tanzania]] en de westlike yn 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]]. De fûgel libbet yn bosken, savannes en op kultuerlân fan seenivo oant 2000 m heech. Der wurde twa ûndersoarten erkend: * ''Lamprotornis purpuroptera purpuroptera'': sintraal en súdlik [[Etioopje]], noardeastlik fan 'e Demokratyske Republyk Kongo, [[Uganda]], [[Kenia]], súdlik [[Somaalje]], [[Rûanda]], [[Boerûndy]] en noardlik en westlik Tanzania. * ''Lamprotornis purpuroptera aeneocephalus'': súdeastlik Sûdan, [[Súd-Sûdan]], noardwestlik [[Eritreä]] en westlik Etioopje. == Hâlden en dragen == De fûgel is it meast yn pearkes te sjen, dy't fral op 'e grûn omskarrelje. It sjongen is in lang, kompleks en lûd triljen mei sawol skerpe as sêfte toanen. De fûgel kin de sang fan oare fûgels neidwaan. == Status == It ferspriedingsgebiet is grut mar de trend fan 'e soarte is net bekend. Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e populaasje, mar de fûgel soe algemien foarkomme. De Ynternasjonale Uny ta it Behâld fan 'e Natuer ([[IUCN]]) beskôget de soarte as net bedrige (LC, 2024). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bronze-tailed-starling-lamprotornis-chalcurus BirdLife International] * [https://ebird.org/species/pugsta1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3BB2565D279BD9E5 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Lamprotornis purpuropterus|blauwe langsturtglânsstaar}} }} {{DEFAULTSORT:Blauwe langsturtglansstaar}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Glânsstaar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] m5w774sdomhy59px6xfettf9ydqpg8o 0 185911 1234876 1212978 2026-07-13T00:03:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234876 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Ploceus philippinus 156503558.jpeg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[Ofbyld:Baya weaver (16562126050).jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd = [[Ofbyld:Baya Weaver sounds.oga|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[weverfûgels]] (''Ploceidae'') |Skaai = [[wevers]] (''Ploceus'')<br><small>[[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1863</small> |Wittenskiplike namme= Ploceus philippinus |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Baya Weaver.jpg|250px]]<br>Ferspriedingsgebiet fan 'e Bayawever. }} De '''Bayawever''' (''Ploceus philippinus'') is in lytse oant middelgrutte [[Weverfûgels|weverfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[weverfûgels]] (''Ploceidae''). De fûgel libbet yn Súd- en Súdeast-Aazje en is ien fan 'e bekendste wevers fanwegen syn bjusterbaarlike nêstbou yn grutte koloanjes. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Baya weaver building its nest.jpg|thumb|left|Pearke.]] Bayawevers wurde likernôch 15 sm lang en it mantsje hat yn it briedkleed in giele kroan, in donkerbrún masker en in swartbrune snaffel. De rêch is brún mei ljochtere streekjes en fan ûnder is de fûgel ljochter. Wyfkes en net-briedende mantsjes binne folle ûnopfallender: brúngrien mei streekjes. De snaffel is koart, koanysk en krêftich. == Fersprieding == Bayawevers komme foar yn in grut part fan Súd-Aazje, fan [[Pakistan]], [[Nepal]], [[Yndia]] en [[Sry Lanka]] oant [[Yndoneezje]]. Hy libbet yn iepen lânskippen, rysfjilden, greiden, parken en oan wetterkanten. Der wurde fiif ûndersoarten erkend: * ''Ploceus philippinus philippinus'' - Pakistan, Yndia, net it súdwesten en noardeasten, Sry Lanka en Súd-Nepal * ''Ploceus philippinus travancoreensis'' - Súdwest Yndia * ''Ploceus philippinus burmanicus'' - [[Bûtan]], Noardeast-Yndia en [[Bangladesj]] oant [[Myanmar]] en Súdwest-[[Sina]] * ''Ploceus philippinus angelorum'' - [[Tailân]] en Súd-[[Laos]]) * ''Ploceus philippinus infortunatus'' - Súd-[[Fjetnam]], it skiereilân [[Malakka]], [[Sumatra]], [[Java]] en [[Baly]]. == Hâlden en dragen == It mantsje bout it typyske wevernêst: in hingjend, flessefoarmich nêst fan gers en blêden, faak boppe wetter. De nêsten hingje meast yn groepen yn 'e selde beam. As it mantsje in begjin makke hat en it wyfke tefreden is mei de lokaasje en it nêst, wurket it er it nêst fierder ôf. [[Ofbyld:Baya weaver, Bhigwan 1.jpg|thumb|left|Foerazjearjende Bayawevers.]] It binne sosjale fûgels, dy’t faak yn grutte groepen libje en briede. Sied (lykas rys en weet) mar ek ynsekten foarmje syn iten. Ynsekten wurde fral yn 'e briedtiid iten. Bayawevers libje ek by minsken. == Status == Neffens de [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de Bayawever net bedrige (Least Concern). De populaasje is tige grut en it ferspriedingsgebiet beslacht in breed part fan Súd- en Súdeast-Aazje. Yn it generaal binne der gjin grutte bedrigingen, mar ferlies fan habitat troch stedsútwreiding en yntinsive lânbou, pestisiden en ferfolging op rysfjilden en de fangst út it wyld kinne lokale bedrigingen foarmje. == Namme == It wurd 'Baya' komt út it [[Hindy]]/[[Bingaalsk]] (''baayaa'' of ''bayaa''), dat al iuwen brûkt wurdt foar dizze fûgel. Yn 'e [[etymology]] wurdt Baya weromfierd op it Hindy बया (bayā) en Bengaalsk বায়া (bāẏa), beide oantsjuttings foar de wever. Dy foarm komt op syn beurt wer út it [[Prakryt]] of út in âldere Yndo-Aryske stamfoarm. Al yn 'e 18e en 19e iuw brûkten Ingelske natuerûndersikers yn Yndia de namme Baya of Bayya, sa’t se dy út de lokale talen oppikten. Bygelyks Thomas C. Jerdon brûkte dy foarm yn syn "The Birds of India" (1862). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Ploceus%20philippinus BirdLife, oproppen 75 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/baywea1? Ebird, oproppen 7 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=03DE2091738BBC16 Avibase, oproppen 7 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anaplectes rubriceps|Readkopwever}} }} [[Kategory:Wever (fûgelskaai)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] p3np1n1gsdq61ml75cyoiyk00ujwufb 0 186046 1234893 1204728 2026-07-13T00:11:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234893 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Bingaalske wever |Ofbyld = [[Ofbyld:Blackbreastedweaver DSC 6527 040813 dadri.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[weverfûgels]] (''Ploceidae'') |Skaai = [[wevers]] (''Ploceus'') |Wittenskiplike namme= Ploceus benghalensis |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Bingaalske wever''' (''Ploceus benghalensis'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[wevers]] (''Ploceus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[weverfûgels]] (''Ploceidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Black-breasted Weaver I IMG 9557.jpg|thumb|left|Wyfke of net-briedend mantsje.]] Bingaalske wevers wurde likernôch 15 sm lang. Yn it briedkleed hat it mantsje in goudgiele kroan, in wyt kin en in swarte bân oer it boarst. De ûnderkant is krêmkleurich. Bûten it briedseizoen ha mantsjes en wyfkes in brune kroan, in gielige wynbraustreek, in smelle bleekgiele snor en in minder ûntwikkele swarte boarstbân. De fearren fan 'e boppedielen binne brún mei sânkleurige rânen en de ûnderkant is sânkleurich. It ferskil tusken mantsjes en wyfkes bûten de briedtiid is mar lyts. == Fersprieding == De fûgels komme fan [[Pakistan]], noardlik en sintraal [[Yndia]], [[Nepal]], [[Bangladesj]] oant yn [[Myanmar|West-Myanmar]] foar, benammen yn 'e dellingen fan 'e [[Ganges]]- en [[Brahmaputra]] en guon oare rivierflakten. It habitat bestiet út rivierlânskippen en sompen, iepen gebieten mei heech gers en reid, wetterrânen en strûken. Dêrnjonken wurde de fûgels ek waarnommen yn agraryske gebieten lykas rysfjilden, dêr't genôch nêstplak en iten te finen is. == Hâlden en dragen == De fûgel bout de nêsten leafst by wetter, yn reidseames, heech gers of somtiden yn lytse beamkes, meastentiids yn lytse koloajes, mar net sa massaal as bygelyks de [[Bayawever]] (''Ploceus philippinus''). == Status == De soarte wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]] klassifisearre. It ferspriedingsgebiet is grut en de populaasje liket stabyl. Dochs binne der bedrigingen troch it ûntwetterjen en de degradaasje fan it natuerlike habitat fan 'e fûgel en feroarjend lângebrûk. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-breasted-weaver-ploceus-benghalensis BirdLife, oproppen 10 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/benwea1, oproppen 10 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=AE1F2524D6355707 Avibase, oproppen 10 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ploceus benghalensis|Bingaalske wever}} }} {{DEFAULTSORT:Bingaalske wever}} [[Kategory:Wever (fûgelskaai)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] hn7ig1fwrmp196kzftcn4r8vltqr426 0 186125 1234878 1205001 2026-07-13T00:03:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234878 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = berchbijefretter |Ofbyld = [[Ofbyld:Cinnamon-chested bee-eater (Merops oreobates) 2.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Merops oreobates - Cinnamon-chested Bee-eater XC366684.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[bijefretterfûgels]] (''Meropidae'') |Skaai = [[bijefretters]] (''Merops'') |Wittenskiplike namme= Merops oreobates |Beskriuwer, jier= [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1892 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''berchbijefretter''' (''Merops oreobates'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[bijefretters]] (''Merops'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[bijefretterfûgels]] (''Meropidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Lovey dovey - by bee-eaters - Flickr - Lip Kee.jpg|thumb|left|Pearke.]] De soarte wurdt 22 sm lang en weaget 17 oant 38 gram. Mantsjes en wyfkes binne allyk. Se ha in griene krún, in swart masker en it kin en de kiel binne giel, dat mei in swarte bân ôfset wurdt, dy't op 'e side mei in wyt plakje einiget. It boarst en de ûnderkant binne readbrún oant kanielkleurich. De boppedielen binne grien en ek de sturt is boppe grien. De fearren ûnder de sturt binne swart mei in wyt ein. == Fersprieding == De fûgel komt benammen foar yn 'e berchbosken fan 'e [[Albertine Rift]] en de berchbosken fan East-Afrika en de regio's om de [[Fiktoariamar]] hinne . De soarte libbet yn heechlângebieten, meastentiids tusken 1.800 en 2.300 meter en wurdt oantroffen by beboske hellingen en boskrânen, iepen plakken, plantaazjes en tunen. == Hâlden en dragen == It dieet bestiet benammen út huningbijen, mar ek flinters, libellen, krobben en oare fleanende ynsekten. De soarte likt him oan te passen oan feroarjend habitat. == Status == De berchbijefretter hat in tige grut ferspriedingsgebiet en alhoewol't de wrâldpopulaasje net kwantifisearre is, wurdt tocht dat dy grut is. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] hat de status fan 'e soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2024) beöardiele. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cinnamon-chested-bee-eater-merops-oreobates BirdLife, oproppen 13 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/ccbeat1 Ebird, oproppen 13 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B85B93BB7D0540A5 Avibase, oproppen 13 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Merops oreobates|berchbijefretter}} }} {{DEFAULTSORT:berchbijefretter}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bijefretter]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] cw0a7go36i222qbymbvfdpamojfx1i4 0 186658 1234929 1206688 2026-07-13T00:38:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234929 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = blauwe kraanfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue Cranes (Anthropoides paradiseus) couple (32611106035).jpg|250px]] |lûd= |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[kraanfûgeleftigen]] (''Gruiformes'') |Famylje = [[kraanfûgels]] (''Gruidae'') |Skaai = [[jufferkraanfûgels]] (''Anthropoides'') |Wittenskiplike namme= Anthropoides paradisea |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linneus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Grus paradisea dist.jpg|250px]] }} De '''blauwe kraanfûgel''' (''Anthropoides paradisea'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kraanfûgels]] (''Gruidae''). It is ien fan 'e twa soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[jufferkraanfûgels]] (''Anthropoides''). Guon taksonomen sette de blauwe kraan mei de oare soarte fan dat skaai, de [[jufferkraanfûgel]], yn it skaai ''[[Grus]]''. == Taksonomy == Tradisjoneel wurdt de blauwe kraan tegearre mei de jufferkraan yn it skaai ''Anthropoides'' set. Neffens [[DNA]]-ûndersyk soenen de twa soarten yn it skaai ''Grus'' thúshearre, mar dêr is gjin ienriedigens oer en wylst guon taksonomen útstelden om ''Anthropoides'' wer mei ''Grus'' gear te foegjen, keazen Clements et al. yn 2019 om se yn ''Anthropoides'' te hâlden en ''Grus'' op te splitsen yn trije skaaien: ''Grus'', ''Leucogeranus'' en ''Antigone''. De measte moderne systemen (IUCN, BirdLife) behannelje de ''Anthropoides'' apart as in lytse, dúdlik te ûnderskieden line. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Blue Crane RWD.jpg|thumb|left|Kop fan 'e blauwe kraanfûgel.]] De soarte is in lytsere en sierlike kraan fan 110 oant 120 sm lang en weaget 4,9 oant 5,3 kg en hat in spanwiidte fan 1,8 oant 2,0 m. De fûgel is ljocht blaugriis en ha in swarte búk mei lange donkergrize wjukfearren, dy't oant op grûn hingje. Folwoeksen fûgels hawwe in rôze snaffel en binne wyt op 'e kroan en oan 'e basis fan 'e snaffel, wylst de jonge fûgels in folslein wite kop en in blekere snaffel hawwe. == Fersprieding == De grutste populaasje libbet yn [[Súd-Afrika]], dêr't er benammen yn 'e súdlike en eastlike regio's oantroffen wurdt. Yn it noarden fan [[Namybje]] libbet in lytse populaasje, dy't sûnt 2007 minder as 50 fûgels telt. De fûgelsoarte komt foar yn wetterryk heuvellân en dellingen en ek op hegerlizzende flakten. == Status == [[Ofbyld:Blue Crane (Anthropoides paradisea) (45648228284).jpg|thumb|left|Blauwe kraan yn 'e Westkaap.]] Sûnt 1980 binne de oantallen fan 'e soarte foars tebekrûn en yn dielen fan Súd-Afrika is de soarte ferdwûn. Yn 2020 waard de populaasje op 17.000 oant 30.000 fûgels rûsd. De soarte stiet as kwetsber op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Wichtige bedrigingen foarmje de yntinsive lânbou dy't natuerlik gerslân en steppes ferfangt, fergiftiging en it brûken fan pestisiden, it fleanen tsjin elektrisiteitstriedden, grutskalige wyn- en sinneparken en nije ynfrastruktuer en it fangen fan 'e fûgel foar de hannel. De fûgel wurdt hjoed-de-dei wetlik beskerme yn Súd-Afrika. Oare beskermingsmaatregelen rjochtsje harren op ûndersyk, it behear fan it leefgebiet, foarljochting en it ynskeakeljen fan lâneigners by it yn stân hâlden fan 'e soarte. It oantal blauwe kranen yn Súd-Afrika waard yn 2024 op likernôch 34.000 oant 68.000 rûsd, wêrfan 34.170 folwoeksen fûgels. Yn guon regio's is in werstel waar te nimmen.<ref>[https://www.birdlife.org.za/red-list/blue-crane/?utm_source=chatgpt.com BirdLife South Africa, Regional Red Databook 2025.]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Anthropoides%20paradisea BirdLife] * [https://ebird.org/species/blucra2 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=361AC2690622329F Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Grus paradisea|Anthropoides paradisea}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Jufferkraanfûgel]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] lld9b1ck8vb5ubiid3sqp6cfx7nmqix 0 187196 1234891 1233583 2026-07-13T00:10:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234891 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Bingaalske klikstirns |Ofbyld = [[Ofbyld:Lesser Crested Tern, Bushehr, Iran 2.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Underfamylje = [[stirnzen]] (''Sterninae'') |Skaai = [[klikstirnzen]] (''Thalasseus'') |Wittenskiplike namme= Thalasseus bengalensis |Beskriuwer, jier = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1831 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Bingaalske klikstirns''' (''Thalasseus bengalensis'', ek wol ''Sterna bengalensis'') is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[klikstirnzen]] (''Thalasseus''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:طائر الخرشنه - محميات جنوب البحر الاحمر.jpg|thumb|left|Koloanje yn 'e Reade See, Egypte.]] De 33 oant 40 sm lange fûgel hat in spanwiidte fna 76 oant 82 sm en it formaat fan in gewoane [[klikstirns]] en hat dêr fierder ek in soad fan. It ferskil is lykwols syn feloranje snaffel. Dêrtroch liket er op 'e [[keningstirns]], dy't wat grutter is en in dikkere snaffel hat. == Fersprieding == De Bingaalske klikstirns libbet oan 'e Afrikaanske, Australyske en Súdaziatyske kusten en wurdt yn trije [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: * ''Thalasseus bengalensis bengalensis'': noardlike [[Yndyske Oseaan]] ynklusyf de [[Reade See]] en de [[Perzyske Golf]], oerwinteret oant [[Súd-Afrika]]. boppe griis, wat lytser. * ''Thalasseus bengalensis emigratus'': briedt oan 'e [[Middellânske See]] op eilannen foar de kust fan [[Lybje]] en oerwinteret yn West-Afrika. boppe ljochtgriis; wat grutter. * ''Thalasseus bengalensis torresii'': Yndoneezje nei it suden oant [[Queensland]], [[Austraalje]], stânfûgel). boppe donkergriis, wat grutter. De soarte briedt yn grutte en tichte koloanjes, faak mei oare seefûgels. De fûgel bewennet tropyske en subtropyske kusten mei sânstrannen en koraalriffen en foerazjearret yn groepen op lytse fiskjes en garnalen. Nei alle gedachten binne de Australyske fûgels stânfûgels, mar oare populaasjes trekke en oerwinterje yn súdlike rjochting. == Briedgedracht == De fûgel briedt yn koloanjes op eilannen en oan 'e kust. It nêst leit op 'e grûn en bestiet út in kûltsje mei ien aai, somtiden twa. Beide âlders briede de aaien út yn 21 oant 26 dagen. De pyk wurdt troch it wyfke fersoarage en fleant nei 32 oant 35 dagen út. == Status == Oannommen wurdt dat de oantallen stabyl binne. Der binne gjin spesifike bedrigingen bekend. Dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/lesser-crested-tern-thalasseus-bengalensis BirdLife] * [https://ebird.org/species/lecter2 Ebird.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=D01CDECDCA736E26#:~:text=Thalasseus%20bengalensis%3A%20breeds%20disjunctly%2C%20coasts,northwestern%20Africa%20to%20New%20Guinea Avibase.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Thalasseus bengalensis}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Klikstirns]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] 2oe5r9oufgew2x6xuue46ht5l2di1n5 1234892 1234891 2026-07-13T00:11:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Skaaimerken */ - typfl 1234892 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Bingaalske klikstirns |Ofbyld = [[Ofbyld:Lesser Crested Tern, Bushehr, Iran 2.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Underfamylje = [[stirnzen]] (''Sterninae'') |Skaai = [[klikstirnzen]] (''Thalasseus'') |Wittenskiplike namme= Thalasseus bengalensis |Beskriuwer, jier = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1831 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Bingaalske klikstirns''' (''Thalasseus bengalensis'', ek wol ''Sterna bengalensis'') is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[klikstirnzen]] (''Thalasseus''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:طائر الخرشنه - محميات جنوب البحر الاحمر.jpg|thumb|left|Koloanje yn 'e Reade See, Egypte.]] De 33 oant 40 sm lange fûgel hat in spanwiidte fna 76 oant 82 sm en it formaat fan in gewoane [[klikstirns]] en hat dêr fierder ek in soad fan. It ferskil is lykwols syn feloranje snaffel. Dêrtroch liket er op 'e [[keningsstirns]], dy't wat grutter is en in dikkere snaffel hat. == Fersprieding == De Bingaalske klikstirns libbet oan 'e Afrikaanske, Australyske en Súdaziatyske kusten en wurdt yn trije [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: * ''Thalasseus bengalensis bengalensis'': noardlike [[Yndyske Oseaan]] ynklusyf de [[Reade See]] en de [[Perzyske Golf]], oerwinteret oant [[Súd-Afrika]]. boppe griis, wat lytser. * ''Thalasseus bengalensis emigratus'': briedt oan 'e [[Middellânske See]] op eilannen foar de kust fan [[Lybje]] en oerwinteret yn West-Afrika. boppe ljochtgriis; wat grutter. * ''Thalasseus bengalensis torresii'': Yndoneezje nei it suden oant [[Queensland]], [[Austraalje]], stânfûgel). boppe donkergriis, wat grutter. De soarte briedt yn grutte en tichte koloanjes, faak mei oare seefûgels. De fûgel bewennet tropyske en subtropyske kusten mei sânstrannen en koraalriffen en foerazjearret yn groepen op lytse fiskjes en garnalen. Nei alle gedachten binne de Australyske fûgels stânfûgels, mar oare populaasjes trekke en oerwinterje yn súdlike rjochting. == Briedgedracht == De fûgel briedt yn koloanjes op eilannen en oan 'e kust. It nêst leit op 'e grûn en bestiet út in kûltsje mei ien aai, somtiden twa. Beide âlders briede de aaien út yn 21 oant 26 dagen. De pyk wurdt troch it wyfke fersoarage en fleant nei 32 oant 35 dagen út. == Status == Oannommen wurdt dat de oantallen stabyl binne. Der binne gjin spesifike bedrigingen bekend. Dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/lesser-crested-tern-thalasseus-bengalensis BirdLife] * [https://ebird.org/species/lecter2 Ebird.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=D01CDECDCA736E26#:~:text=Thalasseus%20bengalensis%3A%20breeds%20disjunctly%2C%20coasts,northwestern%20Africa%20to%20New%20Guinea Avibase.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Thalasseus bengalensis}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Klikstirns]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] jc1voxt488jyhe6huy7a8ul7wwk0qls 0 187788 1234882 1210834 2026-07-13T00:05:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234882 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = berchhoanne |Ofbyld = [[Ofbyld:Day 48 Bateleur (Terathopius ecaudatus) male ... (53763382331).jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small><br>[[Ofbyld:Bateleur (eagle), Terathopius ecaudatus at Kruger National Park (12404919905).jpg|250px]]<br><small>Wyfke</small><br> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = '''bateleurs''' (''Terathopius'')<br><small>[[René Primevère Lesson|Lesson]], 1830</small> |Wittenskiplike namme= Terathopius ecaudatus |Beskriuwer, jier= [[François Marie Daudin|Daudin]], 1800 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Gaukler Terathopius ecaudatus world.png|250px]] }} De '''berchhoanne''' of de '''bateleur''' (''Terathopius ecaudatus'') is in [[fûgel]] yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] bateleurs (''Terathopius'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Day 30 Bateleurs (Terathopius ecaudatus) pair (male on the left) (53271410437).jpg|thumb|left|Mantje (lofts) en wyfke (rjochts).]] De berchhoanne is in middelgrutte earn fan 50 oant 60 sm en mei in spanwiidte fan 170 oant 190 sm. De wjukken binne lang mei útstekkende haadslachpinnen. De sturt dêrfoaroer is tige koart, sadat de poaten fan in folwoeksen fûgel yn 'e flecht oan 'e efterkant útstekke. De folwoeksen fûgel is meast swart. De rêch, stút, sturt en ûndersturtdekfearren binne kastanjebrún. By folwoeksen fûgels is de snaffel giel mei in swarte punt. De poaten binne helder oranjeread en de waakshûd by de snaffel en it fearreleaze gebiet om it brune each ha deselde kleur. By mantsjes is it reade masker wat útwrydsker as by wyfkes. De skouderfearren binne griis en ha nei it ferfearjen tydlik wite rânen. By mantsjes binne de haadpinnen swart, by wyfkes griis mei in brede swarte einbân. De ûnderkanten fan 'e wjukken binne boppe foar in grut part wyt en foar de rest swart. By wyfkes is it wyt ûnder de wjuk beheind ta in ûnderrâne. <gallery = widths="175px" heights="140px" perrow="4"> Bateleur (Terathopius ecaudatus) 2 (45837340944).jpg|Mantsje. Bateleur 2014 04 29 4492.jpg|Wyfke. Terathopius ecaudatus (45250338024).jpg|Juvenyl. </gallery> Jonge fûgels binne meast brún lykje mear op oare rôffûgels en se ha in langere sturt. De waakshûd is grienblau en de poaten binne wyteftich. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet fan 'e berchhoanne leit yn grutte dielen fan 'e Afrotropyske regio, alhoewol't er ôfwêzich is yn it reinwâldgebiet of útstoarn is op [[Madagaskar]], yn 'e de punt fan 'e [[Hoarn fan Afrika]] en in grut part fan it suden. Yn it noarden leit it ferspriedingsgebiet fan súdlik [[Mauretaanje]] oer [[Senegal]] en [[Gambia]], súdlik [[Maly]] en [[Guinee]] eastlik oant sintraal [[Sûdan]], [[Etioopje]] en westlik [[Somaalje]]. De súdlike grins rint troch [[Namybje]], [[Botswana]] en noardlik en noardeastlik [[Súd-Afrika]]. It is ûndúdlik oft der noch populaasjes binne yn súdwestlik [[Saûdy-Araabje]] en [[Jemen]]. De fûgel bewennet iepen en healiepen gebieten lykas greidlân, drûge en toarnbosksavanne's en drûge iepen bosken oant in hichte fan meast 3000 m. Se binne ôfwêzich yn tichte bosken en sompeftige gebieten, mar wurdt wolris waarnommen yn sokke gebieten as se jeie oer grutte gebieten. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Day 62 Bateleur (Terathopius ecaudatus) male wings open in the morning sun ... (53344215408).jpg|thumb|Mantsje mei iepen wjukken.]] It dieet fan 'e bateleur bestiet út proaien lykas sûchdieren en fûgels, mar hy siket ek spesifyk nei ies en yt fûgelaaien, ynsekten lykas termiten of imerkes, deade fisk of krabben. Sûchdieren en fûgels meitsje tusken de 70 en 90% fan 'e proaien út. Oars as oare slange-earnen foarmje reptilen in relatyf lyts ûnderdiel fan syn dieet. De berchhoanne kin oant acht of njoggen oeren deis trochbringe mei it sykjen nei iten, dat in gebiet fan 55 oant 200 km² beslacht en leit dêrby ôfstannen fan 300 oant 500 km ôf. It is waarnommen dat er proaien fan oare fûgels stelt. It briedseizoen yn West-Afrika leit tusken septimber en maaie, yn East-Afrika it hiele jier troch en yn Súdlik Afrika fan desimber oant augustus. It nêst is tusken 40 en 150 sm breed en 30 oant 80 sm heech en wurdt makke fan tûken en beklaaid mei fegetaasje. It sit tusken de 7 en 26 m heech yn grutte beammen. Nêsten wurde op 'e nij brûkt en mei de tiid grutter. In lechsel bestiet meast út ien wyt aai, dat yn 52 oant 59 dagen troch beide âlden útbret wurdt. Nei't de jongen útfleane bliuwe de jonge fûgels noch fjouwer moannen by de âlden. Beide âlden helpe mei it grutbringen fan 'e jongen. In grut part fan 'e nêstfûgels fleane net út mei't in soad nêsten troch rôfdieren plondere wurde as de folwoeksen fûgels op harren lange tochten om iten sykje. [[Ofbyld:Terathopius ecaudatus -Chobe River front, Botswana -juvenile.jpg|thumb|left|Jonge fûgels.]] Pearkes binne [[stânfûgel]]s en territoariaal. Nei't jonge fûgels út de famyljegroep ferdreaun wurde, reizgje se oer lange ôfstannen en libje se nomadysk. De soarte is as swalker yn [[Spanje]], [[Tuneezje]], [[Egypte]], [[Syprus]], [[Israel]], [[Palestina]] en [[Irak]] waarnommen. == Status == Berchhoannen binne seldsum, mar yn guon dielen noch algemien lykas yn 'e [[Masai Mara]]. De populaasje hat sûnt de jierren 1970 in swiere delgong meimakke fan hast 50%. It ferlies oan fûgels wie sûnt de jierren 1940 fral slim yn Súd-Afrika, dêr de soarte mei 80% ôfnaam. It oantal dêr werstelde wer wat sûnt de jierren 1990. Yn 2024 waard de berchhoanne yn Súd-Afrika útroppen dat de fûgel fan it jier.<ref>[https://mg.co.za/the-green-guardian/2023-11-07-meet-the-2024-bird-of-the-year/ The Green Guardian, ''Meet the 2024 Bird of the Year'', 7 novimber 2023.]</ref> De wrâldpopulaasje wurdt op 10.000 oant 100.000 fûgels rûsd. De oantallen nimme ôf yn [[Ivoarkust]], [[Nigearia]], Sûdan, Somaalje, dielen fan [[Kenia]], [[Tanzania]] en [[Simbabwe]], Namybje, Botswana en dielen fan Súd-Afrika. Yn 'e Masai Mara, noardlik Súd-Afrika en mooglik ek [[Oeganda]] binne de oantallen tanommen. Sûnt 1999 binne der gjin waarnimmingen mear dien yn súdwestlik Araabje. Yn in soad gebieten is de grutste bedriging direkte ferfolging troch boeren, dy't fergiftige kadavers dellizze. Oare oarsaken binne bestridingsmiddels, ferneatiging fan habitats, fersteuring troch de útwreiding fan minsklike delsettings en it fangen fan fangsten foar ynternasjonale hannel. Lykas in soad rôffûgels yn Afrika stiet ek de berchhoanne yn in soad lannen troch ferfolging op 'e râne fan útstjerren, fral yn West-Afrika. De [[IUCN]] had de fûgel dêrom yn 2020 de hast bedrige-status fan 'e fûgel op 'e [[Reade list]] feroare yn bedrige. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bateleur-terathopius-ecaudatus BirdLife, oproppen 22 novimber 2025.] * [https://ebird.org/species/batele1/RW eBird, oproppen 22 novimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=6CBD872456996F41 Avibase, oproppen 22 novimber 2025.] * Foar oare boarnen, sjoch [[:de:Gaukler (Vogel)]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Terathopius ecaudatus|Berchhoanne}} }} {{DEFAULTSORT:Berchhoanne}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bateleur]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] rfy9xuseuwse9mf01cs3digcl3gw17b 0 188124 1234884 1211724 2026-07-13T00:06:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234884 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = berchrobynkielgeal |Ofbyld = [[File:White-tailed Rubythroat (Luscinia pectoralis) (53894769945).jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small><br>[[Ofbyld:White-tailed Rubythroat (Luscinia pectoralis) (39661398323).jpg|250px]]<br><small>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'') |Skaai = [[robynkielgealtsjes]] (''Calliope'') |Wittenskiplike namme= Calliope pectoralis |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1837) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:LusciniaPectoralisMap.svg|250px]]{{Color box|#008000}} [[briedfûgel]] ''C. tschebaiewi''<br>{{Color box|#4BE44B}} [[briedfûgel]] ''C. pectoralis''<br>{{Color box|#60DDDD}} [[wintergast]] }} De '''berchrobynkielgeal''' (''Luscinia pectoralis'') is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[robynkielgealtsjes]] (''Calliope'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[miggesnappers]] (''Muscicapidae''). == Ferskining == De berchrobynkielgeal wurdt 12 oant 14 sm lang en liket op 'e gewoane [[robynkielgeal]]. It mantsje hat in robynkleurige kiel en in wite wynbroustreek. By dizze soarte is de brune kleur fan 'e robynkielgeal lykwols ferfongen troch griis. Fierder is de sturt swart mei in wite sturtbasis en wite sturtpunten. In brede swarte bân is ek sichtber op it boarst. By dizze fûgel ûntbrekt boppedat de wite snorstreek fan 'e gewoane robynkielgeal. It wyfke liket op it wyfke fan 'e robynkielgeal, mar is grizer en hat wite punten op 'e bûtenste sturtfearren. De [[Sineeske robynkielgeal]] waard earder as in [[ûndersoarte]] fan 'e berchrobynkielgeal behannele en liket dêr ek in soad op, mar hat in wite snorstreek, mear read op 'e kiel en in dúdlik smellere swarte boarstbân. Ek binne de rop en de genetika oars. == Fersprieding == De berchrobynkielgeal wurdt yn trije ûndersoarten ferdield mei de folgjende fersprieding: * ''Calliope pectoralis pectoralis'' - komt foar yn eastlik [[Afganistan]]. * ''Calliope pectoralis confusa'' - komt foar fan [[Nepal]] oant [[Bûtan]]. * ''Calliope pectoralis ballioni'' - komt foar yn bercheftige regio's fan Sintraal-Aazje en noardeastlik Afganistan. De soarte briedt yn healiepen lânskip boppe de beamline. It dieet bestiet út ynsekten, simmerdeis benammen larven en rûpen, mar ek spinnen, weakdieren en lytse reptilen. De fûgel briedt tusken maaie en juny yn 'e Tien Shan en it Alajberchtme, tusken maaie en augustus op oare plakken. == Taksonomy == Lykas alle [[gealtsjes]], mar ek fûgels lykas [[kwikkerts]], [[readsturtsjes]] en [[paapkes]], waard de robynkielgeal earder as in lyster (''Turdidae'') behannele, mar út genetyske stúdzjes die bliken dat er yn 'e miggesnapperfamylje (''Muscicapidae'') thúsheart. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte, stabile populaasje. Dêrfandinne kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN ) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2018). Der is gjin rûzing fan 'e oantallen fan 'e soarte, mar de fûgel wurdt as gewoan omskreaun. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/himrub1/cur/introduction Birds of the World, oproppen op 2 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=9541892660CA8AE1&sec=summary Avibase, oproppen op 2 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/himrub1 Ebird, oproppen op 2 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Luscinia pectoralis|Berchrobynkielgeal}} }} {{DEFAULTSORT:Berchrobynkielgeal}} [[Kategory:Robynkielgealtsje]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] tik1e6tw2r84px6xmgkhztkyp9p9a1i 0 189448 1234906 1216639 2026-07-13T00:24:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234906 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blaubúkrôlder |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue-bellied Roller, Lemon Creek, Gambia (22221038590).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[rôlderfûgels]] (Coraciidae) |Skaai = [[rôlders]] (''Coracias'') |Wittenskiplike namme= Coracias cyanogaster |Beskriuwer, jier = [[Georges Cuvier|Cuvier]], 1816 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Coracias cyanogaster dist.jpg|250px]] }} De '''blaubúkrôlder''' (''Coracias cyanogaster'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[rôlders]] (''Coracias'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[rôlderfûgels]] (''Coraciidae''). == Ferskining == De blaubúkrôlder is in 28 oant 30 sm lange fûgel fan likernôch it formaat fan in [[Kaen|ka]]. De soarte hat in in tige donkerbrune rêch, in bleke kanielkleurige kop, nekke en boarst mei fierder in fral blau fearrekleed. Folwoeksen fûgels ha lange sturtfearren fan 6 sm. Mantsjes en wyfkes binne fergelykber, mar jonge fûgels binne in doffere ferzje fan 'e folwoeksen fûgel. De blaubúkrôlder falt op yn syn krêftige flecht mei syn troch in turkwaze streek ûnderbrutsen keningsblauwe wjukken yn kontrast mei de donkerbrune rêch en kanielkleurige kop mei in donkere eachstreek en in turkwaze sturt mei de lange sturtfearren. == Fersprieding == De fûgel is in Afrikaanske [[stânfûgel]] dy't fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant de [[Sintraal-Afrikaanske Republyk]], de súdlikste dielen fan [[Sûdan]] en de noardeastlike [[Demokratyske Republyk Kongo]] foarkomt. Sa út en troch wurdt er ek yn [[Mauretaanje]] sjoen. De fûgel wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield is . == Hâlden en dragen == De fûgel wurdt oantroffen op fochtige [[savanne]]'s mei ''[[Isoberlinia]]''-beammen. Faak sit er lykas [[wurgerfûgels]] op hege útsjochpunten lykas beamtoppen, peallen en tillefoantriedden op syk nei gaanders en oare ynsekten. De fûgel briedt yn in beamgat tusken april en juny yn Senegal, maart oant maaie yn [[Sierra Leöane]] en febrewaris oant septimber yn Senegal. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en ek de populaasje is grut, mar der wurdt tocht dat er yn oantal ôfnimt fanwegen habitatferneatiging yn dielen fan syn ferspriedingsgebiet. De tebekgong is lykwols net sa slim dat er bedrige wurdt. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', 2024). Der bestiet gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje, mar de fûgel wurdt omskreaun as tige algemien oant gewoan. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-bellied-roller-coracias-cyanogaster BirdLife, oproppen 21 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/blbrol1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 21 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9E9B6EF9 Avibase, oproppen 21 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Coraciura cyanogaster|blaubúkrôlder}} }} {{DEFAULTSORT:blaubukrolder}} [[Kategory:Rôlder]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] hp2ni2oowon9tnruccmc22cyjd09hkg 0 189482 1234915 1216676 2026-07-13T00:29:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234915 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blaukielrôlder |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue-throated Roller specimen RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[rôlderfûgels]] (Coraciidae) |Skaai = [[breedsnaffelrôlders]] (''Eurystomus'') |Wittenskiplike namme= Eurystomus gularis |Beskriuwer, jier = [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]] 1819 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Eurystomus gularis dist.jpg|250px]] }} De '''blaukielrôlder''' (''Eurystomus gularis'') is in fûgel út de famylje rôlderfûgels (Coraciidae). == Ferskining == De fûgel is likernôch 25 sm lang en it mantjes weaget 92 oant 117 gram, wyfkes 88 oant 108 gram. De fûgel hat in blauwe kiel, blauwe wjukfearren en in blauwe sturt en in heldergiele sterke snaffel. Hy liket fierder in soad op 'e gielsnaffelrôlder mei deselde waarmbrune kleur boppe. == Fersprieding == De soarte komt foar yn Afrika súdlik fan 'e [[Sahara]]. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n erkend: * ''E. g. gularis'': reinwâlden fan [[Guinee]] en westlik [[Kameroen]]. * ''E. g. neglectus'': fan súdlik [[Nigearia]] oant [[Uganda]] en [[Angoala]]. It leefgebiet bestiet út reinwâlden, sekundêr bosk en bercheftich gebiet oant 1800 m boppe de seespegel. == Status == De blaukielrôlder hat in grut ferspriedingsgebiet en komt algemien foar yn geskikt leefgebiet. Oannommen wurdt dat troch houtkap en de oanlis fan ynfrastruktuer syn leefgebiet krimt. Dêrom wurdt ek oannommen dat de fûgel yn oantallen ôfnimt, mar net sa rap dat de fûgel no as bedrige beskôge wurde moat. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2024) op 'e [[Reade list]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Eurystomus%20gularis BirdLife, oproppen 22 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/bltrol1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 22 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8FFDE282DE05C176 Avibase, oproppen 22 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Eurystomus gularis|blaukielrôlder}} }} {{DEFAULTSORT:blaukielrolder}} [[Kategory:Breedsnaffelrôlder]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] gn5khc084jdqh8lqjddjsd1zzklsorq 0 190151 1234918 1219680 2026-07-13T00:31:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234918 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blaukopfinkje |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue-capped cordonbleu (Uraeginthus cyanocephalus), Serengeti, Tanzania.jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small><br>[[Ofbyld:Estrildidae Uraeginthus cyanocephalus 2.jpg|250px]]<br><small>Wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[blaufinkjes]] (''Uraeginthus'') |Wittenskiplike namme= Uraeginthus cyanocephalus |Beskriuwer, jier= [[Charles Wallace Richmond|Richmond]], 1897 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''blaukopfinkje''' is in [[fûgel]]tsje yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[blaufinkjes]] (''Uraeginthus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). == Skaaimerken == Blaukopfinkjes wurde sa'n 13-14 sm lang. It mantsje falt fuortendaliks op troch syn folslein blauwe kop. It wyfke is wat doffer en hat blau op 'e wangen en it boarst, wylst de boppekant fan 'e kop brún is. By it mantsje rint it blau fan 'e kop troch oer it hiele boarst en de siden. By it wyfke is it blau op it boarst folle fealer en beheinder. De ûnderkant fan 'e búk is bêzje-eftich oant ljochtgriis, wat nei de sturt ta oergiet yn wyt. De soarte hat in frij lange en smelle sturt, dy't deselde kleur hat as de kop. De snaffel is opfallend rôze oant readich, wylst de poatsjes in fleiskleurige oant ljochtrôze tint ha. == Fersprieding en systematyk == Yn it wyld libbet de soarte yn 'e drûge savannes en iepen bosken fan East-Afrika fan [[Etioopje]] oant [[Tanzania]]. Blaukopfinkjes binne ek in soad te sjen by of yn doarpen. De soarte wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net yn [[ûndersoarte]]n ferdield is. == Hâlden en dragen == Njonken sied fan gers ite de fûgels ynsekten en bytiden ek ryp fruit. Se briede fral yn 'e reintiid of krekt dêrnei (yn lannen as [[Kenia]] en [[Tanzania]] is dat faak tusken jannewaris en juny). It wyfke leit meastentiids 4 oant 6 wite aaikes, dy't troch beide âlden yn likernôch 13 oant 14 dagen útbret wurde. De jonge fûgels fleane nei sa'n 17 oant 19 dagen út en wurde dan noch in skoftsje troch de âlders fuorre foardat se harren sels rêde. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearret de blaukopfink as net bedrige (LC). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-capped-cordon-bleu-uraeginthus-cyanocephalus BirdLife, oproppen 26 jannewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/blccor1 Ebird, oproppen 26 jannewaris 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blccor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 jannewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Uraeginthus cyanocephalus|Blaukopfink}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blaufinkje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] tfpw6tfvev0ygtv3kpbxpdnos4a9mv1 0 190213 1234895 1219879 2026-07-13T00:14:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234895 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Biskopsearrebarre |Ofbyld = [[Ofbyld:00A4 Woolly-necked stork.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[eiberteftigen]] (''Ciconiiformes'') |Famylje = [[eibertfûgels]] (''Ciconiidae'') |Skaai = [[earrebarren]] (''Ciconia'') |Wittenskiplike namme= Ciconia episcopus |Beskriuwer, jier= [[Pieter Boddaert (natuerûndersiker)|Boddaert]], 1783 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:CiconiaEpiscopusIUCNver2018 2.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} ferspriedingsgebiet }} De '''biskopsearrebarre''' (''Ciconia episcopus'') is in grutte [[Aazje|Aziatyske]] fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[eibertfûgels]] (''Ciconiidae''). De fûgel wurdt sa neamd om syn opfallende wite nekke wat liket op 'e kraach fan in biskop. == Ferskining == [[Ofbyld:1J6A0336-Asian Woolly Necked Strok.jpg|thumb|left|Fleanende biskopsearrebarre.]] De fûgel is 75 oant 92 sm lang en it meastepart fan syn fearren is glânzjend swart mei yn it sinneljocht in pears-griene glâns. De búk en sturt binne wyt en de fûgel hat in swart kapke op 'e kop. De swiere snaffel is swartich fan kleur. By guon fûgels is de punt fan 'e snaffel read of donkerread. De eagen hawwe in opfallende djippe wynreade of donkerreade kleur. De lange poaten binne oranje-read oant fjoerread, dy't bytiden wat griizer lykje troch opdrûge drids. De swarte pet fan folwoeksen fûgels is by juvenilen noch befearre. Oer it gesicht rint in dúdlik wyt plak en de fearren glânzgje net. De woleftige fearren oan 'e nekke binne by juvenilen faak langer as by folwoeksen fûgels. De snaffel en poaten binne grizer. == Fersprieding en systematyk == Biskopsearrebarren komme fral yn [[Yndia]], [[Sry Lanka]], [[Nepal]], [[Bûtan]] en [[Bangladesj]] foar. Yn [[Pakistan]] is de fûgel hjoed-de-dei tige seldsum en yn [[Birma]], [[Tailân]], [[Laos]], [[Kambodja]], [[Fjetnam]], it [[Maleisysk Skiereilân]], op 'e [[Filipinen]] en yn dielen fan [[Yndoneezje]] ([[Sumatra]], [[Java]], de [[Lytse Sûnda-eilannen]] en [[Selebes]]) is de fûgel ek seldsumer woarn. De fûgel wurdt oer it algemien fûn op leechlân, mar yn Nepal komt er foar oant op hichten fan sa'n 915 oant 1.400 meter. De fûgel hâldt fan iepen bosk en wiete gebieten lykas iggen, sompen, marren en ûnderstrûpt lân. De measte autoriteiten ferdiele de fûgel yn twa erkende [[ûndersoarte]]n: * ''Ciconia episcopus episcopus'' (de meast foarkommende fariant): komt foar yn Súd-Aazje (Yndia oant it fêstelân fan Súdeast-Azië) en de Filipinen. * ''Ciconia episcopus neglecta'': komt foar op 'e eilannen fan Yndoneezje (Sumatra, Java, de Lytse Sûnda-eilannen en Selebes). De ''neglecta'' is wat lytser en hat in oare iriskleur. Oant net sa lang lyn waard de Afrikaanske [[wolhalsearrebarre]] (''Ciconia microscelis'') as de ''Ciconia episcopus microscelis'' ek as in ûndersoarte behannele. Troch nij [[DNA]]-ûndersyk en de bou fan 'e fûgel wurdt de Afrikaanske wolhalsearrebarre hast oeral as in folslein aparte soarte beskôge. == Hâlden en dragen == Biskopsearrebarren binne relatyf solitêre fûgels en net sa sosjaal as de gewoane [[earrebarre]]. Allinne as der in oerfloed oan fretten is, kinne se yn lytse groepkes fan 4 oant 5 fûgels sjoen wurde. Se briede yn beammen, mar net yn koloanjes. Meastentiids lizze se twa oant fjouwer wyteftige aaien. Beide âlden briede op 'e aaien en dat duorret sa'n 30 oant 31 dagen. == Status == Yn Súd-Aazje (Yndia, Nepal, Sry Lanka) is de populaasje stabyl of groeit dy sels wat. De fûgels hawwe har dêr oanpast oan it libben yn agraryske gebieten. Troch it ferliezen fan habitat hat de biskopsearrebarre yn Súdeast-Azië in foarse delgong meimakke. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as hast bedrige (''NT''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/asian-woollyneck-ciconia-episcopus BirdLife, oproppen 28 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/wonsto1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/wonsto1?siteLanguage=nl, eBird, oproppen 28 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ciconia episcopus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Earrebarre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] fqvbqzyr14de3hlgo6ccouz9wcmz9jx 0 190564 1234925 1221051 2026-07-13T00:36:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234925 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blauwangamazône |Ofbyld = [[Ofbyld:Amazona dufresniana -two captive-8a.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona dufresniana |Beskriuwer, jier = [[George Kearsley Shaw|Shaw]], 1810 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Amazona dufresniana map.svg|250px]] }} De '''blauwangamazône''' (''Amazona dufresniana'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1810 troch de Britske biolooch [[George Kearsley Shaw]] publisearre. == Skaaimerken == Blauwangamazônes wurde likernôch 34 oant 37 sm lang. De fûgel is foar it grutste part grien. Sa't de namme al seit, hat de soarte opfallende blauwe fearren op 'e wangen en de kiel. De foarholle en de boppekant fan 'e kop binne oranjegielich fan kleur. In oar skaaimerk is de oranje spegel op 'e wjukken, dy't benammen goed te sjen is as de fûgel fljocht. De snaffel is grizich mei in reade gloed oan 'e basis en de poaten binne griis. == Fersprieding == De soarte komt foar yn it noardeasten fan [[Súd-Amearika]]. It ferspriedingsgebiet omfiemet [[Suriname]], [[Guyana]] en [[Frânsk-Guyana]], it uterste easten fan [[Fenezuëla]] en it noardeasten fan [[Brazylje]]. De blauwangamazône libbet benammen yn tropyske [[reinwâld]]en en [[dizewâld]]en yn leechlân oant hichten fan 1.700 meter. == Iten == Lykas de measte amazônepappegaaien yt dizze soarte foaral fruchten, sied, nuten en beien. Se sykje harren iten almeast heech yn 'e beamtoppen. == Status == De blauwangamazône stiet op de [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as 'hast bedrige' (''Near Threatened''). De populaasje wurdt lytser troch it ferlies fan habitat troch houtkap en mynbou. Ek de yllegale hannel yn wylde fûgels foarmet in bedriging foar dizze soarte. Der wurdt rûsd dat der noch tusken de 6.000 oant 61.000 folwoeksen fûgels yn it wyld libje (2020). == Avikultuer == Yn 'e avikultuer is de blauwangamazône in tige seldsume ferskining. Troch de strange eksportregels ûnder [[CITES]] Appendix II en it tige dreech is om mei dizze frij skrutene fûgels te kweken, wurde se mar troch in hantsjefol spesjalisten hâlden. De fûgels dy't yn finzenskip hâlden wurde, stamme meastal út spesjalisearre kweekprogramma's om it genetyske ferskaat te behâlden. Yn Europa binne de fûgels te sjen yn [[Loro Parque]] ([[Tenerife]], [[Spanje]]) en it [[Weltvogelpark Walsrode]] ([[Dútslân]]). {{boarnen|boarnefernijing= * Papegaaien en Parkieten, Handboek en naslagwerk deel II, Adri van Kooten, ISBN 978-90-5821-636-6 *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-cheeked-amazon-amazona-dufresniana Birdlife, oproppen 17 maart 2026] *[https://ebird.org/species/blcpar2/L9799733 Ebird, oproppen 17 maart 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/blcpar2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 july 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona dufresniana|blauwangamazône}} }} {{DEFAULTSORT:Blauwangamazone}} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] 10sks3dpz4f3p0izrzdoi1k5aeucgz9 0 191267 1234890 1228570 2026-07-13T00:10:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234890 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Bingaalske gier |Ofbyld = [[Ofbyld:White rumped vulture flexing its wings.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[gieren]] (''Gyps'') |Wittenskiplike namme= Gyps bengalensis |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:GypsBengalensisMap.svg|250px]] }} De '''Bingaalske gier''' (''Gyps bengalensis'') is in giersoarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e haukfûgels (''Accipitridae''), dêr't ek de [[earnen]], [[mûzebiters]] en [[hauken]] ta hearre. Lange tiid waard tocht dat de Bingaalske gier nau besibbe wie oan de [[wytrêchgier]] (''Gyps africanus''), mar hjoed-de-dei wurdt oannommen dat de Bingaalske gier folle nauwer besibbe is oan 'e Jeropeeske [[feale gier]] (''Gyps fulvus''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:White-rumped vulture Sunderbans Bangladesh.jpg|thumb|left|Bingaalske gieren yn Bangladesj.]] De Bingaalske gier is de lytste fan 'e gieren út it skaai ''Gyps''. De fûgels fan 'e soarte wurde 75 oant 85 sintimeter lang en binne net swierder as 4,75 kilogram. De Bingaalske gier is in typyske gier mei in keale kop, tige brede wjukken en in koarte sturt. Jonge gieren binne foar it grutste part donkerder as folwoeksen fûgels. == Fersprieding == De Bingaalske gier briedt yn [[Yndia]], [[Pakistan]], [[Bangladesj]] en [[Súdeast-Aazje]]. Op in soad plakken yn Súdeast-Aazje is de fûgel lykwols ferdwûn en oannommen wurdt dat der noch hiele lytse populaasjes yn [[Kambodja]] en [[Birma]] binne. Yn Súdeast-Aazje stoar de fûgel oan it begjin fan de 20ste iuw út. Om 2005 hinne die lykwols bliken dat der yn it noarden fan Birma en Kambodja noch Bingaalske gieren foarkamen. == Ekology == De Bingaalske gier is in iesiter en syn fretten bestiet foar it grutste part út fleisresten fan karkassen fan deade bisten. De gier siket op grutte hichte nei syn proai, yn 'e buert fan minsklike bewenning op 'e savanne. Troch karkassen fluch op te romjen, foarkomme Bingaalske gieren de fersprieding fan syktes. De soarte libbet faak yn pearen, al foarmje guon fûgels ek lytse koloanjes by it brieden. In pear briedt ien kear yn it jier en leit mar ien aai. Dat makket de soarte kwetsber, om't it lang duorret foardat in populaasje him wersteld hat nei in tebekslach. == Status == Yn 1985 wie dizze soarte noch de meast talrike grutte rôffûgel fan 'e wrâld. De populaasjes fan 'e soarte stoarte dramatysk yn troch it medisyn diclofenac, dat brûkt wurdt foar fee. As in fûgel yt fan in karkas fan in bist dat behannele is mei diklofenak, feroarsaket dat nierfalen by de fûgel, dy't binnen in pear dagen stjert. It medisyn feroarsake yn 'e jierren 1990 in delgong fan mear as 99% fan 'e fûgel yn Pakistan en Yndia. De hiele populaasje waard yn 2019 troch [[BirdLife International]] op noch mar 4.000 oant 6.000 folwoeksen fûgels rûsd en de populaasje-oantallen nimme noch jimmeroan fierder ôf (in ôfname mei in faktor 1000 yn 30 jier komt del op in trochsneed fan 20% yn it jier). Dêrfandinne stiet dizze soarte as kritysk bedrige (CR) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Yn 2006 ferbea Yndia it gebrûk fan diclofenac by de behanneling fan bisten. Nepal folge yn itselde jier, en Pakistan en Bangladesj wat letter. It genêsmiddel meloxicam, dat as ferfanging ûntwikkele waard, is net skealik foar gieren. Dochs kaam diclofenac letter wer op 'e merk troch yllegale hannel en waard it noch altyd brûkt by bistedokters. As reaksje dêrop ferbea Yndia alle diclofenac-produkten yn hoemannichten grutter as 3 ml (it minsklike doseringsnivo). Dat makket it middel nei alle gedachten te djoer en te ûnhandich foar gebrûk by fee. Oare beskermingsmaatregels binne it fokken fan Bingaalske gieren yn finzenskip, it werútsetten fan gieren en it oprjochtsjen fan nêstplakken of "giererestaurants". Ek binne der gierfeilige sônes ynrjochte yn Yndia, Nepal, Pakistan en Bangladesj. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-rumped-vulture-gyps-bengalensis BirdLife, oproppen 23 april 2026.] * [https://ebird.org/species/whrvul1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 23 april 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whrvul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 april 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gyps bengalensis|Bingaalske gier}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gier]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 3gn8qidyliilzzjrwudffftpfrpx4bm 3 191294 1234940 1233797 2026-07-13T07:27:46Z MediaWiki message delivery 15867 /* The Signpost: 13 July 2026 */ nije seksje 1234940 wikitext text/x-wiki == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 apr 2026, 20.06 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mai 2026, 22.43 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 mai 2026, 21.20 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 mai 2026, 22.22 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == ''The Signpost'': 22 May 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]] * Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22 mai 2026, 07.19 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30513885 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 mai 2026, 23.52 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 jun 2026, 23.09 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 jun 2026, 23.30 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 jun 2026, 18.49 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == ''The Signpost'': 21 June 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/From the editors|Ways for beginners to support ''The Signpost'' community journalism]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/News and notes|Community Tech development team disbanded]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Disinformation report|PR for the people?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Recent research|Proposed tagging system for AI involvement; successful and unsuccessful AI tools for contributors]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In the media|Who won a 14th century battle and who won the 2026 Iran war?]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Community view|Putting the Wish into the Wishlist]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In focus|A global standard for Neutral Point of View]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/On the bright side|Flowers, blue helmets, reefs, pride, and Juneteenth]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Op-ed|Breathe, Don’t Panic, there is a different story about Wikimedia + AI futures]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Opinion|Wikimedia Foundation staff develop union and Wikimedia user community reacts]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Technology report|Community Tech team is disbanded, controversy erupts]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Traffic report|'Cause this is thriller, thriller night]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/WikiConference report|Report of Volunteer Supporters Network Annual Meeting 2026]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Comix|Take your turn]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Humour|Group of banned T-shirt makers comes out of hiding to sell new Wikipedia-themed merchandise]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21 jun 2026, 05.21 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30604303 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 jun 2026, 15.05 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 jun 2026, 13.48 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 jul 2026, 15.57 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == ''The Signpost'': 13 July 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News and notes|An exclusive club]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/In the media|Battle for a soul - who won?]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Opinion|We need to innovate with Wikimedia decision-making]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Recent research|LLMs and NPOV, 20 years of user blocks, Esperanto and Volapük Wikipedias]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News from Diff|How to host Wikicurious in your own community]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Community view|CUNY Newmark Wikimedian-in-Residence Quarterly Brief – April to June 2026]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Special report|Wikipedia escapes Category 1 designation under the UK Online Safety Act - for now]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/On the bright side|Fatherhood, weather, and diplomacy]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Op-ed|A Layup Easy Proposal for Wikimedia at 25: Spend 25% of Donations on the Community]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Traffic report|The grass was greener, the light was brighter]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Comix|schnozzed]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13 jul 2026, 09.27 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 --> 428qqxof67iwo4gp48bzqsjof95oehg 0 191964 1234875 1230461 2026-07-13T00:02:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234875 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bastertearn |Ofbyld = [[Ofbyld:Greater Spotted Eagle in Bhigwan January 2026 by Tisha Mukherjee 03.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[krytearnen]] (''Clanga'') |Wittenskiplike namme= Clanga clanga |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:ClangaClangaIUCNver2018 2.png|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] (briedgebiet)<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] <br>{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]</small> }} De '''bastertearn''' (''Clanga clanga'', synonym: ''Aquila clanga'') is in middelgrutte [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). == Uterlik == De bastertearn hat in kop-sturtlingte fan 59 oant 71 sentimeter en in wjukspanwiidte fan 155 oant 180 sm. It is in kompakte middelgrutte earn mei in koarte, rûne sturt en brede wjukken. De fûgel hat in hiel donkerbrún fearrekleed, dat benammen by folwoeksen fûgels yn it fjild faak swart liket. Op 'e stút is in wyt V-foarmich plak te sjen Jonge fûgels hawwe opfallende wite plakken op 'e wjukdekfearren. Hy is yn 'e loft lestich te ûnderskieden fan 'e [[krytearn]] (''Clanga pomarina''), mar de bastertearn is wat grutter, donkerder en mist meastentiids de ljochtere kontrasten op 'e boppewjuk dy't de krytearn wol hat. == Fersprieding en biotoop == De bastertearn is in [[trekfûgel]] mei in hiel grut ferspriedingsgebiet. Hy briedt yn in brede bân fan East-[[Jeropa]] (benammen [[Poalen]], [[Wyt-Ruslân]] en de [[Oekraïne]]) dwers troch [[Ruslân]] oant it [[Russyske Fiere Easten]] en it noardeasten fan [[Sina]]. Yn 'e hjerst lûkt de soarte nei it suden ta. De wichtichste oerwinteringsgebieten lizze yn it [[Midden-Easten]], Noardeast-[[Afrika]], it [[Yndyske subkontinint]] en [[Súdeast-Aazje]]. As doarmer wurdt de bastertearn ek wolris yn [[Fryslân]] sjoen. Hy libbet benammen yn grutte en iensume wiete boskgebieten dy't grinzje oan sompen, feanlannen, rivierdellingen of wiete gerslannen dêr't er siket nei proaien. == Hâlden en dragen == De bastertearn jaget foaral op lytse sûchdieren lykas mûzen en rotten, mar fangt ek in soad wetterfûgels, amfibyen, reptilen en grutte ynsekten. Soms yt er ek ies, benammen winterdeis. It nêst wurdt fan tûken yn in hege beam boud, faak tichtby it wetter. It lechsel bestiet meastentiids út 1 oant 2 aaien. Lykas by de krytearn komt ek by de bastertearn 'kaïnisme' foar, wêrby't de âldste pyk de jongere pyk deadet, sadat der oer it generaal mar ien jong grutbrocht wurdt. == Status == De bastertearn wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as [[IUCN-status]] kwetsber (''Vulnerable''). Hoewol't it ferspriedingsgebiet ûnbidich grut is, binne de oantallen oeral relatyf leech en nimt de wrâldwide populaasje stadichoan ôf. De grutste bedrigings foarmje it drûglizzen fan wiet lân, it kappen fan âlde bosken, de fersteuring fan nêstplakken en yllegale jacht op 'e trek. In rûzing fan 2021 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 3.900 oant 10.000 folwoeksen fûgels. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/greater-spotted-eagle-clanga-clanga BirdLife, oproppen 19 novimber 2025.] * [https://ebird.org/species/grseag1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 19 novimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/grseag1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 novimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Clanga clanga|Bastertearn}} }} [[Kategory:Krytearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] 9d0ityvspz51tje80t492cdcw2yeq8i 0 192078 1234885 1230798 2026-07-13T00:07:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234885 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Berchtúfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:Nisaetus nipalensis 182186101.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus nipalensis |Beskriuwer, jier= [[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1836 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Spizaetus nipalensis area svg.PNG|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]</small> }} De '''berchtúfearn''' of '''berchtoefearn''' (''Nisaetus nipalensis'') is in [[rôffûgel]] út de [[famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). == Uterlik == [[OFbyld:Nisaetus nipalensis 3.jpg|thumb|left|''Nisaetus nipalensis''.]] De berchtúfearn is in middelgrutte rôffûgel mei in lichemslingte fan 67 oant 86 sm en in wjukspanne fan 130 oant 175 sm. In folwoeksen fûgel is boppe meastentiids brún en fan ûnderen bleker, mei dwersbannen op 'e sturt en de slachpinnen. It boarst, de búk en de ûnderwjukdekfearren binne krêftich streke. De wjukken binne breed en wurde swevend yn in lichte V-foarm omheech holden. De skaaien binne allyk, mar juvenilen hawwe faak in ljochtere kop. De Japanske [[ûndersoarte]] ''orientalis'' is grutter, ljochter fan kleur en hat mar in hiel lyts túfke yn ferliking mei de nominaatfoarm. == Fersprieding en systematyk == De berchtúfearn wurdt opdield yn twa ûndersoarten mei it folgjende ferspriedingsgebiet: * ''N. n. nipalensis'' – komt foar fan [[Yndia]] oant it easten fan [[Sina]], [[Taiwan]], [[Yndosina]] en it [[Malakka|Malakka-skiereilân]]. * ''N. n. orientalis'' – komt foar yn [[Japan]]. As doarmer is de soarte ek wolris waarnommen yn [[Hongkong]], [[Koreä]] en [[Mongoalje]]. Earder waard ek de [[Legges túfearn]] (''Nisaetus kelaarti'') as in ûndersoarte fan 'e berchtúfearn beskôge, mar nei ferskate stúdzjes wurdt dizze hjoed-de-dei meastentiids as in aparte soarte beskôge. === Skaai-yndieling === De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne. == Libbenswize == De berchtúfearn komt foar yn boskgebieten yn 'e bergen, op hichten tusken de 600 en 4.000 meter boppe de seespegel. Hy bouwt in nêst fan tûken yn in beam en leit dêr meastentiids mar ien aai yn. De fûgel libbet fan lytse sûchdieren, fûgels en reptilen. == Status en bedriging == De berchtúfearn hat in grut ferspriedingsgebiet, mar de wrâldpopulaasje is lyts. Yn 2009 waard it oantal folwoeksen fûgels troch [[BirdLife International]] rûsd op mar 1.200 oant 6.700 fûgels. Der wurdt fan útgien dat de oantallen de kommende trije generaasjes mei wol 20% tebekrinne sil as gefolch fan habitatferlies troch ûntbosking. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as hast bedrige (''Near Threatened''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mountain-hawk-eagle-nisaetus-nipalensis BirdLife, oproppen 26 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/mouhae1/NP eBird, oproppen 26 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/mouhae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 26 maaie 2026.] * [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Aziatische_kuifarend/Index.html Eagle Watch, oproppen 26 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nisaetus nipalensis|Berchtúfearn}} }} {{DEFAULTSORT:Berchtufearn}} [[Kategory:Túfearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] h5vimic3ntsi0z1nl8zo8x0c1saxaxn 0 192659 1234856 1234727 2026-07-12T15:58:40Z SencBorz 50363 mear ynformaasje tafoege 1234856 wikitext text/x-wiki Dit is in list fan de ynterlannen dy't it [[Australysk rugbyteam|Australyske rugbyteam]] yn de jierren 2020 spile hat.<ref>{{Cite web |title=pick and go - Rugby Union Test & Super Rugby results and statistics |url=https://www.lassen.co.nz/pickandgo.php |access-date=2025-11-16 |website=www.lassen.co.nz}}</ref> == Ynterlannen == === 2020 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soart spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left rowspan=4|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffffcc"|11 oktober |align="left" bgcolor="#ffffcc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffffcc"|'''16–16<ref>[https://www.world.rugby/beta/match/28678 New Zealand v Australia - Bledisloe Cup 2020]</ref>''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|18 oktober |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''7–27''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|31 oktober |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''5–43''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|07 novimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''24–22''' |- align="center" |align=left rowspan=2|'''Puma Trofee''' |align=left bgcolor="#ffffcc"|21 novimber |align="left" bgcolor="#ffffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ffffcc"|'''15–15''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffffcc"|05 desimber |align="left" bgcolor="#ffffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ffffcc"|'''16–16<ref>[https://www.sportingnews.com/au/rugby-union/news/tri-nations-2020-wallabies-argentina-draw-australia-anthem-rugby-union/dd0l6qcoejf01tek24s2zcka9 Tri Nations: What we&#x27;ve learnt after the Wallabies final test match of 2020 | Sporting News]</ref>''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=30|W !width=30|G !width=30|F !width=30|W % |- align="center" |align=center|1 (Puma Trofee) |align=center|1 |align=center|3 |align=center|2 |align=center|16.7% |} === 2021 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soart spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left rowspan=3|'''Trophée des Bicentenaires''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|07 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{FRAru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''23–21''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|13 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''26–28''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|17 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{FRAru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''33–30''' |- align="center" |align=left rowspan=3|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|07 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''25–33''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|14 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''22–57''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|05 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''21–38''' |- align="center" |align=left rowspan=2|'''Mandela Challenge Plate''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|12 septimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''28–26''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|18 septimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''30–17''' |- align="center" |align=left rowspan=2|'''Puma Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|25 septimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''27–8''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|02 oktober |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''32–17''' |- align="center" |align=left| |align=left bgcolor="#ccffcc"|23 oktober |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{JPNru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''32–23''' |- align="center" |align=left|Hopetoun Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|07 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{SCOru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''13–15''' |- align="center" |align=left|Cook Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|13 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''15–32''' |- align="center" |align=left|James Bevan Trofee |align=left bgcolor="#ffcccc"|20 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{WALru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''28–29''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|'''3''' (Trophée des Bicentenaires, Mandela Challenge Plate, Puma Trofee) |align=center|7 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|355 |align=center|374 |align=center|–19 |align=center|50% |} === 2022 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soart spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left rowspan=3|Ella–Mobbs Trofee |align=left bgcolor="#ccffcc"|02 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ENGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''30–28''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|09 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''17–25''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|16 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''17–21''' |- align="center" |align=left rowspan=2|'''Puma Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|07 augustus |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''41–26''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|14 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''17–48''' |- align="center" |align=left rowspan=2|'''Mandela Challenge Plate''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|27 augustus |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''25–17''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|03 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''8–24''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|15 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''37–39''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|24 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''14–40''' |- align="center" |align=left|'''Hopetoun Cup''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|30 oktober |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{SCOru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''16–15''' |- align="center" |align=left|Trophée des Bicentenaires |align=left bgcolor="#ffcccc"|05 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''29–30''' |- align="center" |align=left| |align=left bgcolor="#ffcccc"|12 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ITAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''27–28''' |- align="center" |align=left|Lansdowne Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|19 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{IRLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''10–13''' |- align="center" |align=left|'''James Bevan Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|26 novimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{WALru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''39–34''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|'''4''' (Puma Trofee, Mandela Challenge Plate, Hopetoun Cup, James Bevan Trofee) |align=center|5 |align=center|0 |align=center|9 |align=center|327 |align=center|388 |align=center|–61 |align=center|35.7% |} === 2023 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soart spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left|Mandela Challenge Plate |align=left bgcolor="#ffcccc"|09 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''12–43''' |- align="center" |align=left|Puma Trofee |align=left bgcolor="#ffcccc"|15 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''31–34''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|29 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''7–38''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|05 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''20–23''' |- align="center" |align=left|Trophée des Bicentenaires |align=left bgcolor="#ffcccc"|26 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''17–41''' |- align="center" |align=left rowspan=4|[[Wrâldkampioenskip rugby 2023|WK 2023]] |align=left bgcolor="#ccffcc"|09 septimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{GEOru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''35–15''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|17 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FIJru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''15–22''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|24 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{WALru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''6–40''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|01 oktober |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{PORru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''34–14''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|0 |align=center|2 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|177 |align=center|270 |align=center|–93 |align=center|22.2% |} === 2024 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soart spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left rowspan=2|'''James Bevan Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|6 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{WALru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''25–16''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|13 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{WALru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''36–28''' |- align="center" |align=left|''Ynternasjonaal Simmertoernoai 2024'' |align=left bgcolor="#ccffcc"|20 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{GEOru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''40–29''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Mandela Challenge Plate |align=left bgcolor="#ffcccc"|10 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''7–33''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|17 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''12–30''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Puma Trofee |align=left bgcolor="#ccffcc"|31 augustus |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''20–19''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|7 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''27–67''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|21 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''28–31''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|28 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''13–33''' |- align="center" |align=left|'''Ella–Mobbs Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|09 novimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ENGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''42–37''' |- align="center" |align=left|'''James Bevan Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|17 novimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{WALru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''52–20''' |- align="center" |align=left|Hopetoun Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|24 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{SCOru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''13–27''' |- align="center" |align=left|Lansdowne Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|30 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{IRLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''19–22''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|'''3''' (James Bevan Trofee, Ella–Mobbs Trofee, James Bevan Trofee) |align=center|6 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|334 |align=center|392 |align=center|–58 |align=center|46.2% |} === 2025 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soarte spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left|'''Vuvale Bowl''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|06 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{FIJru}} | bgcolor="#ccffcc"| '''21–18'''<ref>[https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/c1ljq807qqdo Australia won't knock the Lions over - Schmidt]</ref> |- align="center" |align=left rowspan=3|Lions Series Trofee |align=left bgcolor="#ffcccc"|19 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|[[British & Irish Lions]] |bgcolor="#ffcccc"|'''19–27''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|26 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|[[British & Irish Lions]] | bgcolor="#ffcccc"| '''26–29''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|02 augustus |align="left" bgcolor="#ccffcc"|[[British & Irish Lions]] | bgcolor="#ccffcc"| '''22–12''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Mandela Challenge Plate |align=left bgcolor="#ccffcc"|16 augustus |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{RSAru}} | bgcolor="#ccffcc"|'''38–22''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|23 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ffcccc"| '''22–30''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Puma Trofee |align=left bgcolor="#ccffcc"|06 septimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ARGru}} | bgcolor="#ccffcc"| '''28–24''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|13 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ARGru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''26–28''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|27 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''24–33''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|04 oktober |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''14–28''' |- align="center" |align=left| |align=left bgcolor="#ccffcc"|25 oktober |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{JPNru}} | bgcolor="#ccffcc"|'''19–15''' |- align="center" |align=left|Ella–Mobbs Trofee |align=left bgcolor="#ffcccc"|1 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''7–25''' |- align="center" |align=left| |align=left bgcolor="#ffcccc"|8 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ITAru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''19–26''' |- align="center" |align=left|Lansdowne Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|15 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"| {{IRLru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''19–46''' |- align="center" |align=left|Trophée des Bicentenaires |align=left bgcolor="#ffcccc"|22 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''33–48''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|'''1''' (Vuvale Bowl) |align=center|5 |align=center|0 |align=center|10 |align=center|337 |align=center|411 |align=center|–74 |align=center|33.3% |} === 2026 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soarte spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left|Lansdowne Cup | bgcolor="#ffcccc" align=left|04 july | bgcolor="#ffcccc" align=left|{{IRLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''31–33'''<ref>[https://www.espn.com.au/rugby/match/_/gameId/603977/league/17567/ireland-australia Australia vs Ireland - Summary - Nations Championship 2026 - 4 Jul, 2026 - ESPN]<small>'''(IN)'''</small></ref> |- align="center" |align=left|Trophée des Bicentenaires | bgcolor="#ffcccc" align=left|11 july | bgcolor="#ffcccc" align=left|{{FRAru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''26–42'''<ref>[https://www.espn.com.au/rugby/match/_/gameId/603982/league/17567 Australia vs France - Summary - Nations Championship 2026 - 11 Jul, 2026 - ESPN]<small>'''(IN)'''</small></ref> |- align="center" |align=left| |align=left|18 july |align=left|{{ITAru}} | |- align="center" |align=left| |align=left|08 augustus |align=left|{{JPNru}} | |- align="center" |align=left| |align=left|15 augustus |align=left|{{JPNru}} | |- align="center" |align=left rowspan=2|Puma Trofee |align=left|29 augustus |align=left|{{ARGru}} | |- align="center" |align=left|05 septimber |align=left|{{ARGru}} | |- align="center" |align=left|Mandela Challenge Plate |align=left|27 septimber |align=left|{{RSAru}} | |- align="center" |align=left rowspan=2|Bledisloe Cup |align=left|10 oktober |align=left|{{NZLru}} | |- align="center" |align=left|17 oktober |align=left|{{NZLru}} | |- align="center" |align=left|Ella–Mobbs Trofee |align=left|08 novimber |align=left|{{ENGru}} | |- align="center" |align=left|Hopetoun Cup |align=left|15 novimber |align=left|{{SCOru}} | |- align="center" |align=left|James Bevan Trofee |align=left|21 novimber |align=left|{{WALru}} | |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|''0'' |align=center|''0'' |align=center|''0'' |align=center|''2'' |align=center|''57'' |align=center|''75'' |align=center|''–18'' |align=center|''0%'' |} == Record == === Palmares (2020-2029) === * James Bevan Trofee: '''3''' (2022, 2024, 2024) * Puma Trofee: '''3''' (2020, 2021, 2022) * Mandela Challenge Plate: '''2''' (2021, 2022) * Vuvale Bowl: '''1''' (2025) * Ella–Mobbs Trofee '''1''' (2024) * Hopetoun Cup: '''1''' (2022) * Trophée des Bicentenaires: '''1''' (2021) === Tabel === {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Jier !width=30|Wed !width=30|W !width=30|G !width=30|F !width=30|W % |- align="center" |align=center|2020 |align=center|6 |align=center|1 |align=center|3 |align=center|2 |align=center|16.7% |- align="center" |align=center|2021 |align=center|14 |align=center|7 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|50.0% |- align="center" |align=center|2022 |align=center|14 |align=center|5 |align=center|0 |align=center|9 |align=center|35.7% |- align="center" |align=center|2023 |align=center|9 |align=center|2 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|22.2% |- align="center" |align=center|2024 |align=center|13 |align=center|6 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|46.2% |- align="center" |align=center|2025 |align=center|15 |align=center|5 |align=center|0 |align=center|10 |align=center|33.3% |- !width=224|Totaal !width=30|71 !width=30|26 !width=30|3 !width=30|42 !width=30|36.6% |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} [[Kategory:Rugby yn Austraalje]] 4c37i6yazbrdybfdci7p36xuw6hlbf2 1234857 1234856 2026-07-12T16:11:04Z SencBorz 50363 mear ynformaasje tafoege 1234857 wikitext text/x-wiki Dit is in list fan de ynterlannen dy't it [[Australysk rugbyteam|Australyske rugbyteam]] yn de jierren 2020 spile hat.<ref>{{Cite web |title=pick and go - Rugby Union Test & Super Rugby results and statistics |url=https://www.lassen.co.nz/pickandgo.php |access-date=2025-11-16 |website=www.lassen.co.nz}}</ref> == Ynterlannen == === 2020 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soart spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left rowspan=4|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffffcc"|11 oktober |align="left" bgcolor="#ffffcc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffffcc"|'''16–16<ref>[https://www.world.rugby/beta/match/28678 New Zealand v Australia - Bledisloe Cup 2020]</ref>''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|18 oktober |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''7–27''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|31 oktober |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''5–43''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|07 novimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''24–22''' |- align="center" |align=left rowspan=2|'''Puma Trofee''' |align=left bgcolor="#ffffcc"|21 novimber |align="left" bgcolor="#ffffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ffffcc"|'''15–15''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffffcc"|05 desimber |align="left" bgcolor="#ffffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ffffcc"|'''16–16<ref>[https://www.sportingnews.com/au/rugby-union/news/tri-nations-2020-wallabies-argentina-draw-australia-anthem-rugby-union/dd0l6qcoejf01tek24s2zcka9 Tri Nations: What we&#x27;ve learnt after the Wallabies final test match of 2020 | Sporting News]</ref>''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|'''1''' (Puma Trofee) |align=center|1 |align=center|3 |align=center|2 |align=center|83 |align=center|139 |align=center|–56 |align=center|16.7% |} === 2021 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soart spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left rowspan=3|'''Trophée des Bicentenaires''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|07 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{FRAru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''23–21''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|13 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''26–28''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|17 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{FRAru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''33–30''' |- align="center" |align=left rowspan=3|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|07 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''25–33''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|14 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''22–57''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|05 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''21–38''' |- align="center" |align=left rowspan=2|'''Mandela Challenge Plate''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|12 septimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''28–26''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|18 septimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''30–17''' |- align="center" |align=left rowspan=2|'''Puma Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|25 septimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''27–8''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|02 oktober |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''32–17''' |- align="center" |align=left| |align=left bgcolor="#ccffcc"|23 oktober |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{JPNru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''32–23''' |- align="center" |align=left|Hopetoun Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|07 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{SCOru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''13–15''' |- align="center" |align=left|Cook Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|13 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''15–32''' |- align="center" |align=left|James Bevan Trofee |align=left bgcolor="#ffcccc"|20 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{WALru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''28–29''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|'''3''' (Trophée des Bicentenaires, Mandela Challenge Plate, Puma Trofee) |align=center|7 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|355 |align=center|374 |align=center|–19 |align=center|50% |} === 2022 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soart spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left rowspan=3|Ella–Mobbs Trofee |align=left bgcolor="#ccffcc"|02 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ENGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''30–28''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|09 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''17–25''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|16 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''17–21''' |- align="center" |align=left rowspan=2|'''Puma Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|07 augustus |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''41–26''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|14 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''17–48''' |- align="center" |align=left rowspan=2|'''Mandela Challenge Plate''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|27 augustus |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''25–17''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|03 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''8–24''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|15 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''37–39''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|24 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''14–40''' |- align="center" |align=left|'''Hopetoun Cup''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|30 oktober |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{SCOru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''16–15''' |- align="center" |align=left|Trophée des Bicentenaires |align=left bgcolor="#ffcccc"|05 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''29–30''' |- align="center" |align=left| |align=left bgcolor="#ffcccc"|12 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ITAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''27–28''' |- align="center" |align=left|Lansdowne Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|19 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{IRLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''10–13''' |- align="center" |align=left|'''James Bevan Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|26 novimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{WALru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''39–34''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|'''4''' (Puma Trofee, Mandela Challenge Plate, Hopetoun Cup, James Bevan Trofee) |align=center|5 |align=center|0 |align=center|9 |align=center|327 |align=center|388 |align=center|–61 |align=center|35.7% |} === 2023 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soart spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left|Mandela Challenge Plate |align=left bgcolor="#ffcccc"|09 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''12–43''' |- align="center" |align=left|Puma Trofee |align=left bgcolor="#ffcccc"|15 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''31–34''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|29 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''7–38''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|05 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''20–23''' |- align="center" |align=left|Trophée des Bicentenaires |align=left bgcolor="#ffcccc"|26 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''17–41''' |- align="center" |align=left rowspan=4|[[Wrâldkampioenskip rugby 2023|WK 2023]] |align=left bgcolor="#ccffcc"|09 septimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{GEOru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''35–15''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|17 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FIJru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''15–22''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|24 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{WALru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''6–40''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|01 oktober |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{PORru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''34–14''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|0 |align=center|2 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|177 |align=center|270 |align=center|–93 |align=center|22.2% |} === 2024 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soart spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left rowspan=2|'''James Bevan Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|6 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{WALru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''25–16''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|13 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{WALru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''36–28''' |- align="center" |align=left|''Ynternasjonaal Simmertoernoai 2024'' |align=left bgcolor="#ccffcc"|20 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{GEOru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''40–29''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Mandela Challenge Plate |align=left bgcolor="#ffcccc"|10 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''7–33''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|17 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''12–30''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Puma Trofee |align=left bgcolor="#ccffcc"|31 augustus |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''20–19''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|7 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''27–67''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|21 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''28–31''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|28 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''13–33''' |- align="center" |align=left|'''Ella–Mobbs Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|09 novimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ENGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''42–37''' |- align="center" |align=left|'''James Bevan Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|17 novimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{WALru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''52–20''' |- align="center" |align=left|Hopetoun Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|24 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{SCOru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''13–27''' |- align="center" |align=left|Lansdowne Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|30 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{IRLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''19–22''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|'''3''' (James Bevan Trofee, Ella–Mobbs Trofee, James Bevan Trofee) |align=center|6 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|334 |align=center|392 |align=center|–58 |align=center|46.2% |} === 2025 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soarte spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left|'''Vuvale Bowl''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|06 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{FIJru}} | bgcolor="#ccffcc"| '''21–18'''<ref>[https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/c1ljq807qqdo Australia won't knock the Lions over - Schmidt]</ref> |- align="center" |align=left rowspan=3|Lions Series Trofee |align=left bgcolor="#ffcccc"|19 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|[[British & Irish Lions]] |bgcolor="#ffcccc"|'''19–27''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|26 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|[[British & Irish Lions]] | bgcolor="#ffcccc"| '''26–29''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|02 augustus |align="left" bgcolor="#ccffcc"|[[British & Irish Lions]] | bgcolor="#ccffcc"| '''22–12''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Mandela Challenge Plate |align=left bgcolor="#ccffcc"|16 augustus |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{RSAru}} | bgcolor="#ccffcc"|'''38–22''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|23 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ffcccc"| '''22–30''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Puma Trofee |align=left bgcolor="#ccffcc"|06 septimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ARGru}} | bgcolor="#ccffcc"| '''28–24''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|13 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ARGru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''26–28''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|27 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''24–33''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|04 oktober |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''14–28''' |- align="center" |align=left| |align=left bgcolor="#ccffcc"|25 oktober |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{JPNru}} | bgcolor="#ccffcc"|'''19–15''' |- align="center" |align=left|Ella–Mobbs Trofee |align=left bgcolor="#ffcccc"|1 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''7–25''' |- align="center" |align=left| |align=left bgcolor="#ffcccc"|8 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ITAru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''19–26''' |- align="center" |align=left|Lansdowne Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|15 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"| {{IRLru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''19–46''' |- align="center" |align=left|Trophée des Bicentenaires |align=left bgcolor="#ffcccc"|22 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''33–48''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|'''1''' (Vuvale Bowl) |align=center|5 |align=center|0 |align=center|10 |align=center|337 |align=center|411 |align=center|–74 |align=center|33.3% |} === 2026 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soarte spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left|Lansdowne Cup | bgcolor="#ffcccc" align=left|04 july | bgcolor="#ffcccc" align=left|{{IRLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''31–33'''<ref>[https://www.espn.com.au/rugby/match/_/gameId/603977/league/17567/ireland-australia Australia vs Ireland - Summary - Nations Championship 2026 - 4 Jul, 2026 - ESPN]<small>'''(IN)'''</small></ref> |- align="center" |align=left|Trophée des Bicentenaires | bgcolor="#ffcccc" align=left|11 july | bgcolor="#ffcccc" align=left|{{FRAru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''26–42'''<ref>[https://www.espn.com.au/rugby/match/_/gameId/603982/league/17567 Australia vs France - Summary - Nations Championship 2026 - 11 Jul, 2026 - ESPN]<small>'''(IN)'''</small></ref> |- align="center" |align=left| |align=left|18 july |align=left|{{ITAru}} | |- align="center" |align=left| |align=left|08 augustus |align=left|{{JPNru}} | |- align="center" |align=left| |align=left|15 augustus |align=left|{{JPNru}} | |- align="center" |align=left rowspan=2|Puma Trofee |align=left|29 augustus |align=left|{{ARGru}} | |- align="center" |align=left|05 septimber |align=left|{{ARGru}} | |- align="center" |align=left|Mandela Challenge Plate |align=left|27 septimber |align=left|{{RSAru}} | |- align="center" |align=left rowspan=2|Bledisloe Cup |align=left|10 oktober |align=left|{{NZLru}} | |- align="center" |align=left|17 oktober |align=left|{{NZLru}} | |- align="center" |align=left|Ella–Mobbs Trofee |align=left|08 novimber |align=left|{{ENGru}} | |- align="center" |align=left|Hopetoun Cup |align=left|15 novimber |align=left|{{SCOru}} | |- align="center" |align=left|James Bevan Trofee |align=left|21 novimber |align=left|{{WALru}} | |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|''0'' |align=center|''0'' |align=center|''0'' |align=center|''2'' |align=center|''57'' |align=center|''75'' |align=center|''–18'' |align=center|''0%'' |} == Record == === Palmares (2020-2029) === * James Bevan Trofee: '''3''' (2022, 2024, 2024) * Puma Trofee: '''3''' (2020, 2021, 2022) * Mandela Challenge Plate: '''2''' (2021, 2022) * Vuvale Bowl: '''1''' (2025) * Ella–Mobbs Trofee '''1''' (2024) * Hopetoun Cup: '''1''' (2022) * Trophée des Bicentenaires: '''1''' (2021) === Tabel === {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Jier !width=30|Wed !width=30|W !width=30|G !width=30|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|2020 |align=center|6 |align=center|1 |align=center|3 |align=center|2 |align=center|83 |align=center|139 |align=center|–56 |align=center|16.7% |- align="center" |align=center|2021 |align=center|14 |align=center|7 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|355 |align=center|374 |align=center|–19 |align=center|50.0% |- align="center" |align=center|2022 |align=center|14 |align=center|5 |align=center|0 |align=center|9 |align=center|327 |align=center|388 |align=center|–61 |align=center|35.7% |- align="center" |align=center|2023 |align=center|9 |align=center|2 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|177 |align=center|270 |align=center|–93 |align=center|22.2% |- align="center" |align=center|2024 |align=center|13 |align=center|6 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|334 |align=center|392 |align=center|–58 |align=center|46.2% |- align="center" |align=center|2025 |align=center|15 |align=center|5 |align=center|0 |align=center|10 |align=center|337 |align=center|411 |align=center|–74 |align=center|33.3% |- align="center" |align=center|''2026'' |align=center|''2'' |align=center|''0'' |align=center|''0'' |align=center|''2'' |align=center|''57'' |align=center|''75'' |align=center|''–18'' |align=center|''0.0%'' |- !width=224|Totaal !width=30|73 !width=30|26 !width=30|3 !width=30|44 !|1,670 !|2,049 !|–379 !width=30|35.6% |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} [[Kategory:Rugby yn Austraalje]] ifbqk8c8cytxtf2rjq04wqdfsc5ljkv 0 192843 1234855 1234832 2026-07-12T15:36:36Z FreyaSport 40716 9e etappe 1234855 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid | namme = {{Flagge FR}} Omgong fan Frankryk 2026 | edysje = 113 | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | rûtekaart = Route of the 2026 Tour de France.png | tiidrek = [[4 july|4]] - [[26 july]] 2026 | datum = | startplak = {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | finishplak = [[Parys]] | totale ôfstân = 3.333 km | hichtemeters = 54.450 m | gem. faasje = | dielnimmers = 184 | type wedstriid = | etappe = 9 | klass1 = Giele trui | lieder1 = {{Flagge SI}} [[Torstein Træen]] | klass2 = Griene trui | lieder2 = {{Flagge DK}} [[Mads Pedersen]] | klass3 = Boltsjestrui | lieder3 = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] | klass4 = Wite trui | lieder4 = {{Flagge MX}} [[Isaac del Toro]] | klass5 = Ploegen | lieder5 = {{GER}} Lidl–Trek | klass6 = Striidberens | lieder6 = | klass7 = | lieder7 = | klass8 = | lieder8 = | aktueel = | foarige = [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]] | folgjende = [[Omgong fan Frankryk 2027|2027]] }} De 113e edysje fan de '''[[Omgong fan Frankryk]]''' wurdt holden fan [[4 july|4]] oant en mei [[26 july]] [[2026]]. ==Dielnimmende ploegen== {{Kolommen3 |Kolom1= * {{BEL}} Alpecin–Deceuninck * {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team * {{FRA}} Groupama-FDJ * {{GER}} Lidl-Trek * {{ESP}} Movistar * {{GER}} Red Bull-Bora-Hansgrohe * {{AUS}} Jayco AlUla * {{NED}} Visma–Lease a Bike * {{NOR}} Uno-X * {{ESP}} Caja Rural-Seguros RGA * {{SUI}} Pinarello-Q36.5 * {{SUI}} Tudor |Kolom2= * {{BRN}} Bahrain Victorious * {{USA}} EF Education-EasyPost * {{GBR}} Netcompany Ineos * {{BEL}} Lotto-Intermarché * {{SUI}} NSN * {{BEL}} Soudal Quick-Step * {{NED}} Picnic-PostNL * {{UAE}} UAE Team Emirates XRG * {{KAZ}} XDS Astana Team * {{FRA}} Cofidis * {{FRA}} TotalEnergies }} == Startplak == De start wie yn [[Barcelona]], in stêd yn [[Kataloanje]], [[Spanje]], de grutste stêd fan Kataloanje, de twadgrutste stêd fan it Spanje. It is nei [[San Sebastián]] yn [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] en [[Bilbao]] yn [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] de tredde kear dat de Omgong yn Spanje fan start giet. {{clear}} == Etappe-oersjoch<ref>[https://www.letour.fr/fr/parcours-general Parcours 2026] op Letour.fr</ref> == Yn de sechsde etappe kaam giele trui drager [[Torstein Traeen]] hurd te fallen by de ôfdaling fan de Tourmalet. Nei medyske fersoarging gie er dochs wer fierder – en finishte úteinlik sa’n 30 minuten efter [[Tadej Pogačar]], wêrmei’t er syn giele trui ferlear. Uno-X melde letter dat Traeen in "harsenskodding en meardere breuken yn syn ribbekast" oprûn hie en de oare deis net oan de start ferskine soe. De 9e etappe op 12 july waard fanwegen de waarmte ynkoarten mei 30 kilometer yn stee fan 185 km fytsten se no 155 km {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Datum ! Etappe ! Start –<br>Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |- | 1 | align="center"| 4 july | {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | 19.7 km | {{Piktogram etappe|ploege-tiidrit}} | {{NED}} Visma–Lease a Bike |rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" | {{DEN}} [[Jonas Vingegaard]] |- | 2 | align="center"| 5 july | {{Flagge ES}} [[Tarragona]] -<br> {{flagge ES}} [[Barcelona]] | 178 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{MEX}} [[Isaac del Toro]] |- | 3 | align="center"| 6 july | {{Flagge ES}} [[Granollers]] -<br> {{Flagge FR}} [[Les Angles (Pyrénées-Orientales)|Les Angles]] | 196 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 4 | align="center"| 7 july | [[Carcassonne]] -<br> [[Foix]] | 182 km | {{piktogram etappe|heuvel}} |{{DEN}} [[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80"|{{NOR}} [[Torstein Træen]] |- | 5 | align="center"| 8 july | [[Lannemezan]] -<br> [[Pau, Pyrénées-Atlantiques|Pau]] | 158 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NED}} [[Olav Kooij]] |- | 6 | align="center"| 9 july | [[Pau (Pyrénées-Atlantiques)|Pau]] -<br> [[Gavarnie-Gèdre]] | 186 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 7 | align="center"| 10 july | [[Hagetmau]] -<br> [[Bordeaux]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 8 | align="center"| 11 july | [[Périgueux]] -<br> [[Bergerac (stêd)|Bergerac]] | 182 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 9 | align="center"| 12 july | [[Malemort]] -<br> [[Ussel (Corrèze)|Ussel]] | 155 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{NED}} [[Mathieu van der Poel]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"|13 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Cantal]]''' |- | 10 | align="center"| 14 july | [[Aurillac]] -<br> [[Le Lioran]] | 167 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 11 | align="center"| 15 july | [[Vichy]] -<br> [[Nevers]] | 161 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 12 | align="center"| 16 july | [[Circuit de Nevers Magny-Cours]] -<br> [[Chalon-sur-Saône]] | 181 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 13 | align="center"| 17 july | [[Dole (Jura)|Dole]] -<br> [[Belfort]] | 205 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 14 | align="center"| 18 july | [[Mulhouse]] -<br> [[Le Markstein]] [[Fellering]] | 155 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 15 | align="center"| 19 july | [[Champagnole]] -<br> [[Col de Solaison]] | 184 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 20 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Haute-Savoie]]''' |- | 16 | align="center"| 21 july | [[Évian-les-Bains]] -<br> [[Thonon-les-Bains]] | 26 km | {{piktogram etappe|tiidrit}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 17 | align="center"| 22 july | [[Chambéry]] -<br> [[Voiron]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 18 | align="center"| 23 july | [[Voiron]] -<br> [[Orcières-Merlette]] | 185 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 19|19]] | align="center"| 24 july | [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 128 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 20 | align="center"| 25 july | [[Le Bourg-d'Oisans]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 171 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 21 | align="center"| 26 july | [[Thoiry (Yvelines)|Thoiry]] <br> [[Parys]] ([[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]]) | 130 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- ! Datum ! Etappe ! Start – Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |} == Klassemintslieders nei eltse etappe == {| class="wikitable" width="95%" style="text-align: center; font-size:85%;" ! width="7%" |Etappe !Winner | bgcolor="#FFFF00" |'''Giele trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow.svg|20x20px|Giele trui]] | bgcolor="#54FF54" |'''Griene trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_green.svg|20x20px|Griene trui]] | bgcolor="#FFABBB" |'''Bolletsjestrui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_polkadot.svg|20x20px|Bolletsjestrui]] | bgcolor="#FFFFFF" |'''Jongerein'''<br>[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]] | bgcolor="#90D0EA" |'''Ploegen'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]] | bgcolor="#BEAF88" |'''Striidberens'''<br>[[Ofbyld:Jersey beige number.svg|20x20px|Bêzje rêchnûmer]] |- ! 1ste | {{NED}}<br>Visma–Lease a Bike | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{DEN}}<br>[[Jonas Vingegaard]] | bgcolor="#90EE90" |{{COL}}<br>[[Egan Bernal]] | bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{GBR}}<br>Netcompany INEOS | ''Net útrikt'' |- !2e | {{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#90EE90" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#FFABBB" |{{NED}}<br>[[Alex Molenaar]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | rowspan="2" bgcolor="#D5E5EC" |{{UAE}}<br>UAE Team Emirates XRG | {{GER}}<br>[[Felix Engelhardt]] |- !3e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#90EE90" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="3" bgcolor="#FFABBB" |{{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] | {{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] |- !4e | {{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{NOR}}<br>[[Torstein Træen]] | rowspan="6" bgcolor="#90EE90" |{{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{CZE}}<br>[[Mathias Vacek]] | rowspan="6" bgcolor="#D5E5EC" |{{GER}}<br>Lidl–Trek | {{ESP}}<br>[[Pablo Castrillo]] |- !5e | {{NED}}<br>[[Olav Kooij]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !6e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !7e | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !8ste | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{BEL}}<br>[[Liam Slock]] |- !9e | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] |- !10e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !11e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !12e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !13e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !14e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !15e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !16e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | ''Net útrikt'' |- !17e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !18e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !19e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !20ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !21ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- ! colspan="2" |Einklassemint | bgcolor="#FFFF00" |''' ''' | bgcolor="#54FF54" |''' ''' | bgcolor="#FFABBB" |''' ''' | bgcolor="#FFFFFF" |''' ''' | bgcolor="#90D0EA" |''' ''' | bgcolor="#BEAF88" |''' ''' |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Frankryk}} [[Kategory:Omgong fan Frankryk|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] jomns459uo781wbzk0ekrv51e29sicg 0 192916 1234879 1234625 2026-07-13T00:04:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234879 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Berchblokmies |Ofbyld = [[Ofbyld: Green-backed Tit in Rishop February 2026 by Tisha Mukherjee 01.jpg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai = [[blokmiezen]] (''Parus'') |Wittenskiplike namme= Parus monticolus |Beskriuwer, jier = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1831 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Parus monticolus distribution map.png|center|250px]]{{Color box|green}} [[stânfûgel]] }} De '''berchblokmies''' (''Parus monticolus'') is in [[Aazje|Aziatyske]] fûgel út de famylje fan 'e miesfûgels (Paridae) yn it skift fan 'e moskeftigen. De fûgel is nau besibbe oan 'e koalmies. == Skaaimerken == De berchblokmies is in mies fan 12,5 sintimeter lang, dy't tige liket op 'e blokmies. Hy hat in swarte krún, in swarte kiel en wite wangen en in swarte lingtestreek oer de midden fan 'e búk. Wat kleur oanbelanget liket er mear op 'e Jeropeeske blokmies as de geografysk tichterby libjende grize blokmies (dy 't faak as [[ûndersoarte]] fan 'e blokmies behannele wurdt) mei in oliifgriene boppekant en in giele ûnderkant. Karakteristyk binne lykwols de dûbele wjukbannen. De populaasje yn Súd-Fjetnam hat in hiel brede bân op 'e búk, sadat hast de hiele ûnderkant swart is. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferliking berchblokmies / blokmies.</div> <gallery mode="packed" heights="200px" style="margin: 0; padding: 0;"> Green-backed Tit in Lepcha Jagat October 2025 by Tisha Mukherjee 02.jpg|Berchblokmies Great tit (Parus major) Drenthe 3.jpg|Blokmies </gallery> </div> == Fersprieding en systematyk == De berchblokmies wurdt yn fjouwer [[ûndersoarte]]n ferdield: * ''Parus monticolus monticolus'' – westlike [[Himalaya]] oant westlik [[Nepal]] en súdeastlik [[Tibet]] * ''Parus monticolus yunnanensis'' – eastlike Himalaya oant noardeastlik [[Yndia]], [[Birma]], westlik [[Sina]] en noardwestlik [[Fjetnam]] * ''Parus monticolus legendrei'' – súdlik Fjetnam (Da Lat Plato) * ''Parus monticolus insperatus'' – berchbosken fan [[Taiwan]] De berchblokmies is nau besibbe oan 'e blokmies en de grize blokmies; se wurde faak as ien en deselde soarte behannele. == Hâlden en dragen == De berchblokmies briedt yn bercheftige tuskenbeide of subtropyske boskgebieten oant krekt ûnder de 4000 meter hichte. It iten is net goed bekend, mar bestiet út lytse [[wringeleazen]], larven, blomknoppen, fruit, beien en sied. De fûgel briedt tusken febrewaris en july, Hy briedt mar ien kear yn it seizoen, op Taiwan mooglik it hiele jier troch. De soarte is benammen in [[stânfûgel]] of in [[Trekfûgel|trekker]] oer hichteferskillen. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar tocht wurdt dat de populaasje ôfnimt, mar net sterk genôch om as bedrige beskôge te wurden. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2024). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar wurdt omskreaun as frij gewoan of gewoan. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-backed-tit-parus-monticolus Birdlife, oproppen 10 july 2026.] * [https://ebird.org/species/grbtit1 eBird, oproppen 10 july 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/grbtit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 10 july 2026. ] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Parus monticolus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blokmies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] grjjkiwuqcdbsmmq9gt62buxjmu86gd 10 192938 1234845 1234844 2026-07-12T12:50:16Z RomkeHoekstra 10582 1234845 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | Plakken yn 'e gemeente [[Borsele]] ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Borsele.svg|30px|border]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Doarpen''': [[Baarland]] • [[Borssele (doarp)|Borssele]] • [[Driewegen]] • [[Ellewoutsdijk]] • [['s-Gravenpolder]] • [['s-Heer Abtskerke]] • [['s-Heer Hendrikskinderen]] (foar in part) • [[Heinkenszand]] • [[Hoedekenskerke]] • [[Kwadendamme]] • [[Lewedorp]] • [[Nieuwdorp (Seelân)|Nieuwdorp]] • [[Nisse]] • [[Oudelande]] • [[Ovezande]] |- style="text-align:right;" | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Buorskippen''': [[Baarsdorp]] • [[Bakendorp]] • [[Coudorpe]] • [[Graszode]] • [[Knaphof]] • [[Koekoek (Bosele)|Koekoek]] • [[Langeweegje]] • [[Het Oudeland]] • [[Rijkebuurt (Borsele)|Rijkebuurt]] • [[Scheldeoord]] • [[Sinoutskerke]] • [['t Vlaandertje]] • [[De Zak]] |- |colspan="3"|{{Bewurklinks|Berjocht:GemeenteBorsele}} |} <noinclude>[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Gemeente Seelân|Borsele]]</noinclude> h4eyji6h8t28yoqlgxgpzpqprinicwo 1234863 1234845 2026-07-12T20:51:05Z Kneppelfreed 2013 red 1234863 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | Plakken yn 'e gemeente [[Borsele]] ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Borsele.svg|30px|border]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Doarpen''': [[Baarland]] • [[Borssele]] • [[Driewegen]] • [[Ellewoutsdijk]] • [['s-Gravenpolder]] • [['s-Heer Abtskerke]] • [['s-Heer Hendrikskinderen]] (foar in part) • [[Heinkenszand]] • [[Hoedekenskerke]] • [[Kwadendamme]] • [[Lewedorp]] • [[Nieuwdorp (Seelân)|Nieuwdorp]] • [[Nisse]] • [[Oudelande]] • [[Ovezande]] |- style="text-align:right;" | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Buorskippen''': [[Baarsdorp]] • [[Bakendorp]] • [[Coudorpe]] • [[Graszode]] • [[Knaphof]] • [[Koekoek (Bosele)|Koekoek]] • [[Langeweegje]] • [[Het Oudeland]] • [[Rijkebuurt (Borsele)|Rijkebuurt]] • [[Scheldeoord]] • [[Sinoutskerke]] • [['t Vlaandertje]] • [[De Zak]] |- |colspan="3"|{{Bewurklinks|Berjocht:GemeenteBorsele}} |} <noinclude>[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Gemeente Seelân|Borsele]]</noinclude> irghnh6k7vjlb86j7y2j55z4oa7qvlc 0 192940 1234848 2026-07-12T14:25:46Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = wylgegoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Еменшіл сұлыкеш.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza aureola |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1773 |IUCN-status..." 1234848 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = wylgegoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Еменшіл сұлыкеш.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza aureola |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1773 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart= }} De '''wylgegoars''' (''Emberiza aureola'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''). It is in seldsume briedfûgel yn noardeastlik [[Jeropa]] en fierder djip yn [[Aazje]]. It is in [[trekfûgel]] dy’t oerwinteret yn [[Súdeast-Aazje]] en in [[dwaalgast]] yn [[West-Jeropa]]. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Emberiza aureola Naumann.jpg|thumb|left|Emberiza aureola Naumann]] De fûgel is 14 oant 15,5 sm lang, dus like grut as in [[reidmosk]] mar mei in langere snaffel. In folwoeksen mantsje hat in swart gesicht en in kastanjebrune krún, rêch en boppestút. De ûnderkant is heldergiel mei in brune bân oer it boarst. It mantsje hat in opfallend wyt plak op 'e dekfearren fan 'e wjukken en de twa bûtenste sturtfearren binne wyt. Wyfkes ha ek in opfallend uterlik mar binne wat bleker. In readbrune boarstbân oer de fealgiele búk ûntbrekt. De ljochtere kop hat in opfallend koppatroan mei in ljochte wynbraustreek. Oer de wjuk rinne twa ljochte streken. Juvenilen ha in soad fan it wyfke, mar ha in finer streke boarst en siden. De ûnderkant is ek wat bruner. == Fersprieding en leefgebiet == De wylgegoars briedt yn Noardeast-Jeropa en Noard-Aazje, fral yn Sibearje oant de [[Stille Oseaan]]. It is in trekfûgel dy't oer lange ôfstannen migrearret nei Súdeast-Aazje, Yndia en it suden fan Sina. De meast westlike briedpopulaasje lei foarhinne yn [[Finlân]], dêr't de fûgel sporadysk waarnommen waard yn tichtbegroeide strewellen by wetter. In bekend briedplak wie de Liminka-baai súdlik fan [[Oulu]], dêr't de fûgel yn koloanjes foarkaam. Sûnt 2019 wurdt de fûgel as Finske briedfûgel as útstoarn beskôge. De soarte telt twa ûndersoarten: * ''Emberiza aureola aureola'': fan eastlik Jeropa oant eastlik [[Sibearje]] en súdlik oant [[Kazachstan]] en sintraal [[Mongoalje]]. * ''Emberiza aureola ornata'': fan súdlik-sintraal Sibearje en noardeastlik Mongoalje oant súdeastlik Sibearje, [[Japan]] en noardeastlik [[Sina]]. De fûgel briedt yn iepen bosken mei strewellen, op sompich terrein en greiden mei beammen en strûken, benammen wylgen en bjirken, tichteby wetter. Winterdeis komt dizze goars yn grutte groepen foar dy't foerazjearje op kultuerlân lykas rysfjilden en reitfjilden. == Hâlden en dragen == It iten bestiet út plantaardich materiaal, lykas sied, mar ek út ynsekten en larven. == Status == Noch net lang lyn kaam de wylgegoars in soad foar, mar de soarte is yn it hiele ferspriedingsgebiet rap yn oantallen ôfnaam. Tusken 1980 en 2013, yn goed 30 jier, is de populaasje neffens rûzingen mei 84,3–94,7% tebek rûn. De Jeropeeske populaasje waard yn 2004 op 20.000 oant 100.000 briedpearkes rûsd. Yn 2015 waard oannommen dat der noch mar 120 oant 600 folwoeksen fûgels fan oer wiene. It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel is mei tûzenen kilometers nei it easten ta krompen. Sûnt 2019 wurdt de Finske populaasje as útstoarn beskôge. De [[IUCN]] klassifsiearret de soarte sûnt 2013 as bedrige en sûnt 2017 as krityk bedrige. De wichtichste reden foar de ôfname is de grutte jacht op 'e fûgel yn 'e oerwinteringsgebieten. De fûgels dy't yn 'e reitfjilden rêste, wurde mei netten fongen en dêrnei sean en ferkocht as [[mosken]] of [[rysfûgels]]. Neffens rûzingen waarden sûnt 1992 hûnderttûzenenen fûgels fongen foar it Sanshui-ytfestival yn Súd-Sina. Dy hannel waard yn 1997 ferbean, mar der is noch jimmeroan in swarte merk. Ek yn oare Aziatyske lannen lykas [[Kambodja]] en [[Nepal]] wurdt de fûgel as in delikatesse beskôge en ferkocht oan restaurants. Yn Sina wurde tûzenen mantsjes as maskottes holden, om't se dêr tinke dat de fûgel lok bringt. De ferneatiging fan habitat yn briedgebieten en oerwinteringsgebieten makket de sitewaasje noch slimmer. In oare bedriging foarmet it brûken fan pestisiden yn 'e lânbou. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-breasted-bunting-emberiza-aureola BirdLife, oproppen 12 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/yebbun/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/yebbun?siteLanguage=nl eBird, oproppen 9 july 2026] *[https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/grauwe-gors Fûgelbeskerming, oproppen 9 july 2026.] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Emberiza aureola}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 4zsfn2852bco0z7cjvn3c38vjhokacr 1234872 1234848 2026-07-12T23:58:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ defsort 1234872 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = wylgegoars |Ofbyld = [[Ofbyld:Еменшіл сұлыкеш.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[goarsfûgels]] (''Emberizidae'') |Skaai = [[goarzen]] (''Emberiza'') |Wittenskiplike namme = Emberiza aureola |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1773 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart= }} De '''wylgegoars''' (''Emberiza aureola'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[goarsfûgels]] (''Emberizidae''). It is in seldsume briedfûgel yn noardeastlik [[Jeropa]] en fierder djip yn [[Aazje]]. It is in [[trekfûgel]] dy’t oerwinteret yn [[Súdeast-Aazje]] en in [[dwaalgast]] yn [[West-Jeropa]]. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Emberiza aureola Naumann.jpg|thumb|left|Emberiza aureola Naumann]] De fûgel is 14 oant 15,5 sm lang, dus like grut as in [[reidmosk]] mar mei in langere snaffel. In folwoeksen mantsje hat in swart gesicht en in kastanjebrune krún, rêch en boppestút. De ûnderkant is heldergiel mei in brune bân oer it boarst. It mantsje hat in opfallend wyt plak op 'e dekfearren fan 'e wjukken en de twa bûtenste sturtfearren binne wyt. Wyfkes ha ek in opfallend uterlik mar binne wat bleker. In readbrune boarstbân oer de fealgiele búk ûntbrekt. De ljochtere kop hat in opfallend koppatroan mei in ljochte wynbraustreek. Oer de wjuk rinne twa ljochte streken. Juvenilen ha in soad fan it wyfke, mar ha in finer streke boarst en siden. De ûnderkant is ek wat bruner. == Fersprieding en leefgebiet == De wylgegoars briedt yn Noardeast-Jeropa en Noard-Aazje, fral yn Sibearje oant de [[Stille Oseaan]]. It is in trekfûgel dy't oer lange ôfstannen migrearret nei Súdeast-Aazje, Yndia en it suden fan Sina. De meast westlike briedpopulaasje lei foarhinne yn [[Finlân]], dêr't de fûgel sporadysk waarnommen waard yn tichtbegroeide strewellen by wetter. In bekend briedplak wie de Liminka-baai súdlik fan [[Oulu]], dêr't de fûgel yn koloanjes foarkaam. Sûnt 2019 wurdt de fûgel as Finske briedfûgel as útstoarn beskôge. De soarte telt twa ûndersoarten: * ''Emberiza aureola aureola'': fan eastlik Jeropa oant eastlik [[Sibearje]] en súdlik oant [[Kazachstan]] en sintraal [[Mongoalje]]. * ''Emberiza aureola ornata'': fan súdlik-sintraal Sibearje en noardeastlik Mongoalje oant súdeastlik Sibearje, [[Japan]] en noardeastlik [[Sina]]. De fûgel briedt yn iepen bosken mei strewellen, op sompich terrein en greiden mei beammen en strûken, benammen wylgen en bjirken, tichteby wetter. Winterdeis komt dizze goars yn grutte groepen foar dy't foerazjearje op kultuerlân lykas rysfjilden en reitfjilden. == Hâlden en dragen == It iten bestiet út plantaardich materiaal, lykas sied, mar ek út ynsekten en larven. == Status == Noch net lang lyn kaam de wylgegoars in soad foar, mar de soarte is yn it hiele ferspriedingsgebiet rap yn oantallen ôfnaam. Tusken 1980 en 2013, yn goed 30 jier, is de populaasje neffens rûzingen mei 84,3–94,7% tebek rûn. De Jeropeeske populaasje waard yn 2004 op 20.000 oant 100.000 briedpearkes rûsd. Yn 2015 waard oannommen dat der noch mar 120 oant 600 folwoeksen fûgels fan oer wiene. It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel is mei tûzenen kilometers nei it easten ta krompen. Sûnt 2019 wurdt de Finske populaasje as útstoarn beskôge. De [[IUCN]] klassifsiearret de soarte sûnt 2013 as bedrige en sûnt 2017 as krityk bedrige. De wichtichste reden foar de ôfname is de grutte jacht op 'e fûgel yn 'e oerwinteringsgebieten. De fûgels dy't yn 'e reitfjilden rêste, wurde mei netten fongen en dêrnei sean en ferkocht as [[mosken]] of [[rysfûgels]]. Neffens rûzingen waarden sûnt 1992 hûnderttûzenenen fûgels fongen foar it Sanshui-ytfestival yn Súd-Sina. Dy hannel waard yn 1997 ferbean, mar der is noch jimmeroan in swarte merk. Ek yn oare Aziatyske lannen lykas [[Kambodja]] en [[Nepal]] wurdt de fûgel as in delikatesse beskôge en ferkocht oan restaurants. Yn Sina wurde tûzenen mantsjes as maskottes holden, om't se dêr tinke dat de fûgel lok bringt. De ferneatiging fan habitat yn briedgebieten en oerwinteringsgebieten makket de sitewaasje noch slimmer. In oare bedriging foarmet it brûken fan pestisiden yn 'e lânbou. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-breasted-bunting-emberiza-aureola BirdLife, oproppen 12 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/yebbun/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/yebbun?siteLanguage=nl eBird, oproppen 9 july 2026] *[https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/grauwe-gors Fûgelbeskerming, oproppen 9 july 2026.] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Emberiza aureola}} }} {{DEFAULTSORT:Wilgegoars}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goars]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 3075i3ixl9u77hnapvjbbwue3wgh21z 0 192941 1234849 2026-07-12T14:26:15Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Wylgegoars]] 1234849 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wylgegoars]] ablahrungwhgkjbis8v9q0anr1wjafg 0 192942 1234852 2026-07-12T15:06:14Z Drewes 2754 wurk 1234852 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = Jacob Lub.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | oar pseudonym = | echte namme = | nasjonaliteit = | berne = [[1 maaie]] [[1868]] | berteplak = [[Garyp]] | stoarn = [[25 maaie]] [[1926]] | stjerplak = [[Heidelberg (Gauteng)|Heidelberg]], [[Transvaal (provinsje)|Transvaal]], [[Uny fan Súd-Afrika]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | taal = [[Nederlânsk]], [[Afrikaansk]] | sjenre = [[proaza]], [[poëzy]], [[drama]] | perioade = | streaming = | tema's = | bekendste wurk(en) = | útjouwer = | prizen = | jierren aktyf = | webside = }} '''Jacob Lub''' ([[Garyp]], [[1 maaie]] [[1868]] – Heidelberg (ZAR), [[23 maaie]] [[1926]]) wie in Súd-Afrikaanske learaar, ûnderwiisbestjoerder en skriuwer.<ref>De Vries-Lub, A.G. (1986). ''De familie Lub, een Enkhuizer geslacht''. s. 78</ref> Hy wie fan oarsprong Nederlânsk en hearde ta de lêste generaasje Nederlânske skriuwers yn Súd-Afrika dy't yn it [[Nederlânsk]] skreaune. Letter begûn er ek yn it [[Afrikaansk]] te skriuwen – noch foardat dy taal offisjele erkenning krige. Ek Ingelske dialogen kamen gauris yn syn wurk foar. Lub hold him dwaande mei de literêre sjenres poëzij en drama, mar syn wichtichste bydrage lei op it mêd fan proaza. Syn wurk rjochte him faak op minsken út de legere sosjale klassen – benammen de earme blanken dy't er yn de stêden seach en mei wa't er meilijen hie.<ref>Beukes, G. en Lategan, F. (1952). ''Skrywers en rigtings''. J.L. van Schaik. Pretoria. Earste printinge.</ref> == Libben en wurk == == Publikaasjes == * 1908 - ''Eenvoudige mense'' (fertellingen) * 1910 - ''Donker Johannesburg'' * 1912 - ''In en om de Goudstad'' * 1913 - ''Het zwarte gevaar'' * 1918 - ''Oom Frikkie en ander sketse'' * 1918 - ''Eenvoudige mense'' (toanielstik) * 1919 - ''Kinderversies'' {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Lub, Jacob}} heb08eqlwzky7szfd4kusaqunnkjdj2 1234853 1234852 2026-07-12T15:07:36Z Drewes 2754 1234853 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = Jacob Lub.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | oar pseudonym = | echte namme = | nasjonaliteit = | berne = [[1 maaie]] [[1868]] | berteplak = [[Garyp]] | stoarn = [[25 maaie]] [[1926]] | stjerplak = [[Heidelberg (Gauteng)|Heidelberg]], [[Transvaal (provinsje)|Transvaal]], [[Uny fan Súd-Afrika]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | taal = [[Nederlânsk]], [[Afrikaansk]] | sjenre = [[proaza]], [[poëzy]], [[drama]] | perioade = | streaming = | tema's = | bekendste wurk(en) = | útjouwer = | prizen = | jierren aktyf = | webside = }} '''Jacob Lub''' ([[Garyp]], [[1 maaie]] [[1868]] – Heidelberg, [[23 maaie]] [[1926]]) wie in Súd-Afrikaanske learaar, ûnderwiisbestjoerder en skriuwer.<ref>De Vries-Lub, A.G. (1986). ''De familie Lub, een Enkhuizer geslacht''. s. 78</ref> Hy wie fan oarsprong Nederlânsk en hearde ta de lêste generaasje Nederlânske skriuwers yn Súd-Afrika dy't yn it [[Nederlânsk]] skreaune. Letter begûn er ek yn it [[Afrikaansk]] te skriuwen – noch foardat dy taal offisjele erkenning krige. Ek Ingelske dialogen kamen gauris yn syn wurk foar. Lub hold him dwaande mei de literêre sjenres poëzij en drama, mar syn wichtichste bydrage lei op it mêd fan proaza. Syn wurk rjochte him faak op minsken út de legere sosjale klassen – benammen de earme blanken dy't er yn de stêden seach en mei wa't er meilijen hie.<ref>Beukes, G. en Lategan, F. (1952). ''Skrywers en rigtings''. J.L. van Schaik. Pretoria. Earste printinge.</ref> == Libben en wurk == == Publikaasjes == * 1908 - ''Eenvoudige mense'' (fertellingen) * 1910 - ''Donker Johannesburg'' * 1912 - ''In en om de Goudstad'' * 1913 - ''Het zwarte gevaar'' * 1918 - ''Oom Frikkie en ander sketse'' * 1918 - ''Eenvoudige mense'' (toanielstik) * 1919 - ''Kinderversies'' {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Lub, Jacob}} fmixcpts5wwtpr7sxwc6geweuio0fpd 1234854 1234853 2026-07-12T15:27:57Z Drewes 2754 wurk 1234854 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = Jacob Lub.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | oar pseudonym = | echte namme = | nasjonaliteit = | berne = [[1 maaie]] [[1868]] | berteplak = [[Garyp]] | stoarn = [[25 maaie]] [[1926]] | stjerplak = [[Heidelberg (Gauteng)|Heidelberg]], [[Transvaal (provinsje)|Transvaal]], [[Uny fan Súd-Afrika]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | taal = [[Nederlânsk]], [[Afrikaansk]] | sjenre = [[proaza]], [[poëzy]], [[drama]] | perioade = | streaming = | tema's = | bekendste wurk(en) = | útjouwer = | prizen = | jierren aktyf = | webside = }} '''Jacob Lub''' ([[Garyp]], [[1 maaie]] [[1868]] – Heidelberg, [[23 maaie]] [[1926]]) wie in Súd-Afrikaanske learaar, ûnderwiisbestjoerder en skriuwer.<ref>De Vries-Lub, A.G. (1986). ''De familie Lub, een Enkhuizer geslacht''. s. 78</ref> Hy wie fan oarsprong Nederlânsk en hearde ta de lêste generaasje Nederlânske skriuwers yn Súd-Afrika dy't yn it [[Nederlânsk]] skreaune. Letter begûn er ek yn it [[Afrikaansk]] te skriuwen – noch foardat dy taal offisjele erkenning krige. Ek Ingelske dialogen kamen gauris yn syn wurk foar. Lub hold him dwaande mei de literêre sjenres poëzij en drama, mar syn wichtichste bydrage lei op it mêd fan proaza. Syn wurk rjochte him faak op minsken út de legere sosjale klassen – benammen de earme blanken dy't er yn de stêden seach en mei wa't er meilijen hie.<ref>Beukes, G. en Lategan, F. (1952). ''Skrywers en rigtings''. J.L. van Schaik. Pretoria. Earste printinge.</ref> == Libben en wurk == Jacob Lub waard berne yn Garijp, Friesland. Syn heit wie Pieter Jacobs Lub út [[Inkhuzen]], in skoalhaad yn Fryslân, en syn mem wie Fempje Hart.<ref>De Vries-Lub, A.G. (1986). ''De familie Lub, een Enkhuizer geslacht''. s. 79</ref><ref>Antonissen, R. (1965). ''Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede''. Nasou Beperk. Tredde revisearre edysje.</ref> Yn oktober 1892 ferhuze Lub nei de [[Súdafrikaanske Republyk]] (ek wol bekend as de ZAR of Transvaal) en waard direkteur fan in skoalle yn Brakfontein, net fier fan [[Pretoria]]. Dêrnei joech er in jier les oan it St. Birinus College foardat er learaar waard oan de Steats Modelskoalle yn Pretoria, in ynstelling dêr't learkrêften foar de Súd-Afrikaanske Republyk oplaat waarden. Doe't presidint [[Paul Kruger|Kruger]] sân skoallen yn 'e regio oprjochte om oan bepaalde Ingelske easken te foldwaan, waard Lub beneamd ta haad fan 'e skoalle yn Maraisburg. In jier letter bruts de [[Twadde Boereoarloch]] út, wêrby't Lub - op fersyk fan de oerheid - de sikehûstrein oanfierde.<ref>Kannemeyer, J.C. (1984). ''Geskiedenis fan de Afrikaanse literatuer''. Academica, Pretoria. Twadde druk.</ref><ref>Huigen, S. (1996). ''De wei nei Monomotapa. Nederlânsktalige fertsjintwurdigingen fan geografyske, histoaryske en sosjale realiteiten yn Súd-Afrika''. Amsterdam University Press. Earste edysje.</ref> Nei in fûleindige striid ferlear de Súd-Afrikaanske Republyk — tegearre mei de [[Oranje Frijsteat]] — de oarloch, en waard de ZAR definityf anneksearre troch it [[Feriene Keninkryk]]. Om't Lub trou bleau oan it eardere regear en ferskate oantreklike oanbiedingen fan it nije bestjoer ôfwiisde, moast er it nei de fredesregeling dwaan mei in baan as assistint-learaar oan in skoalle yn Vrededorp, tichtby [[Johannesburg (Súd-Afrika)|Johannesburg]].<ref>Jacob Lub. (maaie 1943). ''Die Brandwag''. (tydskriftartikel)</ref> == Publikaasjes == * 1908 - ''Eenvoudige mense'' (fertellingen) * 1910 - ''Donker Johannesburg'' * 1912 - ''In en om de Goudstad'' * 1913 - ''Het zwarte gevaar'' * 1918 - ''Oom Frikkie en ander sketse'' * 1918 - ''Eenvoudige mense'' (toanielstik) * 1919 - ''Kinderversies'' {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Lub, Jacob}} [[Kategory:Súdafrikaansk skriuwer]] [[Kategory:Súdafrikaansk dichter]] [[Kategory:Súdafrikaansk ûnderwizer]] [[Kategory:Súdafrikaansk persoan fan Nederlânsk komôf]] rapzvaw606p3eu3abty76ee0luo97jt 1234858 1234854 2026-07-12T16:27:07Z Drewes 2754 1234858 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = Jacob Lub.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | oar pseudonym = | echte namme = | nasjonaliteit = | berne = [[1 maaie]] [[1868]] | berteplak = [[Garyp]] | stoarn = [[25 maaie]] [[1926]] | stjerplak = [[Heidelberg (Gauteng)|Heidelberg]], [[Transvaal (provinsje)|Transvaal]], [[Uny fan Súd-Afrika]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | taal = [[Nederlânsk]], [[Afrikaansk]] | sjenre = [[proaza]], [[poëzy]], [[drama]] | perioade = | streaming = | tema's = | bekendste wurk(en) = | útjouwer = | prizen = | jierren aktyf = | webside = }} '''Jacob Lub''' ([[Garyp]], [[1 maaie]] [[1868]] – Heidelberg, [[23 maaie]] [[1926]]) wie in Súd-Afrikaanske learaar, ûnderwiisbestjoerder en skriuwer.<ref>De Vries-Lub, A.G. (1986). ''De familie Lub, een Enkhuizer geslacht''. s. 78</ref> Hy wie fan oarsprong Nederlânsk en hearde ta de lêste generaasje Nederlânske skriuwers yn Súd-Afrika dy't yn it [[Nederlânsk]] skreaune. Letter begûn er ek yn it [[Afrikaansk]] te skriuwen – noch foardat dy taal offisjele erkenning krige. Ek Ingelske dialogen kamen gauris yn syn wurk foar. Lub hold him dwaande mei de literêre sjenres poëzij en drama, mar syn wichtichste bydrage lei op it mêd fan proaza. Syn wurk rjochte him faak op minsken út de legere sosjale klassen – benammen de earme blanken dy't er yn de stêden seach en mei wa't er meilijen hie.<ref>Beukes, G. en Lategan, F. (1952). ''Skrywers en rigtings''. J.L. van Schaik. Pretoria. Earste printinge.</ref> == Libben en wurk == Jacob Lub waard berne yn Garijp, Friesland. Syn heit wie Pieter Jacobs Lub út [[Inkhuzen]], in skoalhaad yn Fryslân, en syn mem wie Fempje Hart.<ref>De Vries-Lub, A.G. (1986). ''De familie Lub, een Enkhuizer geslacht''. s. 79</ref><ref>Antonissen, R. (1965). ''Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede''. Nasou Beperk. Tredde revisearre edysje.</ref> Yn oktober 1892 ferhuze Lub nei de [[Súdafrikaanske Republyk]] (ek wol bekend as de ZAR of Transvaal) en waard direkteur fan in skoalle yn Brakfontein, net fier fan [[Pretoria]]. Dêrnei joech er in jier les oan it St. Birinus College foardat er learaar waard oan de Steats Modelskoalle yn Pretoria, in ynstelling dêr't learkrêften foar de Súd-Afrikaanske Republyk oplaat waarden. Doe't presidint [[Paul Kruger|Kruger]] sân skoallen yn 'e regio oprjochte om oan bepaalde Ingelske easken te foldwaan, waard Lub beneamd ta haad fan 'e skoalle yn Maraisburg. In jier letter bruts de [[Twadde Boereoarloch]] út, wêrby't Lub - op fersyk fan de oerheid - de ambulânsetrein oanfierde.<ref>Kannemeyer, J.C. (1984). ''Geskiedenis fan de Afrikaanse literatuer''. Academica, Pretoria. Twadde druk.</ref><ref>Huigen, S. (1996). ''De wei nei Monomotapa. Nederlânsktalige fertsjintwurdigingen fan geografyske, histoaryske en sosjale realiteiten yn Súd-Afrika''. Amsterdam University Press. Earste edysje.</ref> Nei in fûleindige striid ferlear de Súd-Afrikaanske Republyk — tegearre mei de [[Oranje Frijsteat]] — de oarloch, en waard de ZAR definityf anneksearre troch it [[Feriene Keninkryk]]. Om't Lub trou bleau oan it eardere regear en ferskate oantreklike oanbiedingen fan it nije bestjoer ôfwiisde, moast er it nei de fredesregeling dwaan mei in baan as assistint-learaar oan in skoalle yn Vrededorp, tichtby [[Johannesburg (Súd-Afrika)|Johannesburg]].<ref>Jacob Lub. (maaie 1943). ''Die Brandwag''. (tydskriftartikel)</ref> Nei't er dêr trije jier wurke hie, hold er him fjouwer jier lang dwaande mei de koördinaasje fan it Nederlânske ûnderwiis yn it ûnderwiissysteem fan de regio. De trije jier dêrnei joech er les yn it Nederlânsk oan [[Normaalskoalle]] fan Johannesburg; dêrnei waard er ynspekteur fan it Nederlânske ûnderwiis yn de regio, earst fêstige yn Johannesburg en letter yn Heidelberg. Lub ferstoar dêr op 25 maaie 1926 nei in lang siikbêd. == ''Het zwarte gevaar'' == Lub syn [[novelle]] ''Het zwarte gevaar'' is fan bysûnder belang fanwegen syn tema's, dy't ferskynde yn in tiid dat swarte minsken en rasserelaasjes selden yn 'e literatuer foarkamen. It ûnderwerp fan it "Swarte gefaar" ferwiisde nei de sabeare bedriging dy't swarte manlju foarmen foar wite froulju - in ûnderwerp dat faak besprutsen waard yn kranteartikels yn dy tiid. Lub syn novelle fertelt it ferhaal fan in jonge swarte lânarbeider - Jakhals, dy't letter Daniël wurdt - dy't yn earste ynstânsje wurket foar in wite boer, dêr't er ûnderwerping en hearrigens leart en ûnderwurpen wurdt oan dissipline. Hy ferhuzet dêrnei nei de stêd, dêr't er wurk fynt by in Ingelske dame. Se behannelet him as in gelikense en bedjert him sels, wêrnei't er him net mear tsjinstich opstelt foar blanken oer. Daniëls ferstedliking en westersk wurden liede úteinlik ta syn ûndergong, om't er yn 'e kunde komt mei in binde dy't fan blanken stelt. Hy fynt in tragyske dea as er troch de plysje deasketten wurdt. De retoryk en dieden fan 'e bendelieder bliuwe sels mear as in ieu letter breed bekend, om't er ferklearret dat se neat stelle, mar allinich weromhelje wat wite minsken fan swarte minsken stellen hawwe. Hy beweart guod te stellen om se werom te jaan oan swarte minsken, mar hâldt alle bút foar himsels. Dit ferhaal jout in libbene werjefte fan 'e betutteljende hâlding dy't wite minsken doe hienen tsjin swarte minsken, wylst er ek sympaty toant foar de ûnnedich hurde behanneling dy't swarte minsken twongen waarden te ferduorjen. De auteur hat ek sympaty foar de [[protagonist]] as slachtoffer fan syn omstannichheden. De ôfbylding fan 'e aktiviteiten fan' e bende reflektearret, mei alarmearjende krektens, de mentaliteit en doelen fan ferlykbere bendes goed in ieu letter. == Literêr wurk == * 1908 - ''Eenvoudige mense'' (fertellingen) * 1910 - ''Donker Johannesburg'' * 1912 - ''In en om de Goudstad'' * 1913 - ''Het zwarte gevaar'' * 1918 - ''Oom Frikkie en ander sketse'' * 1918 - ''Eenvoudige mense'' (toanielstik) * 1919 - ''Kinderversies'' {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Lub, Jacob}} [[Kategory:Súdafrikaansk skriuwer]] [[Kategory:Súdafrikaansk dichter]] [[Kategory:Súdafrikaansk ûnderwizer]] [[Kategory:Súdafrikaansk bestjoerder]] [[Kategory:Súdafrikaansk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1868]] [[Kategory:persoan stoarn yn 1926]] 84d2a99ycpvtuksl5iddxxolxq8qi1r 1234860 1234858 2026-07-12T17:51:56Z Drewes 2754 + webside 1234860 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = Jacob Lub.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | oar pseudonym = | echte namme = | nasjonaliteit = | berne = [[1 maaie]] [[1868]] | berteplak = [[Garyp]] | stoarn = [[25 maaie]] [[1926]] | stjerplak = [[Heidelberg (Gauteng)|Heidelberg]], [[Transvaal (provinsje)|Transvaal]], [[Uny fan Súd-Afrika]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | taal = [[Nederlânsk]], [[Afrikaansk]] | sjenre = [[proaza]], [[poëzy]], [[drama]] | perioade = | streaming = | tema's = | bekendste wurk(en) = | útjouwer = | prizen = | jierren aktyf = | webside = [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=lub_002 DBNL-profyl] }} '''Jacob Lub''' ([[Garyp]], [[1 maaie]] [[1868]] – Heidelberg, [[23 maaie]] [[1926]]) wie in Súd-Afrikaanske learaar, ûnderwiisbestjoerder en skriuwer.<ref>De Vries-Lub, A.G. (1986). ''De familie Lub, een Enkhuizer geslacht''. s. 78</ref> Hy wie fan oarsprong Nederlânsk en hearde ta de lêste generaasje Nederlânske skriuwers yn Súd-Afrika dy't yn it [[Nederlânsk]] skreaune. Letter begûn er ek yn it [[Afrikaansk]] te skriuwen – noch foardat dy taal offisjele erkenning krige. Ek Ingelske dialogen kamen gauris yn syn wurk foar. Lub hold him dwaande mei de literêre sjenres poëzij en drama, mar syn wichtichste bydrage lei op it mêd fan proaza. Syn wurk rjochte him faak op minsken út de legere sosjale klassen – benammen de earme blanken dy't er yn de stêden seach en mei wa't er meilijen hie.<ref>Beukes, G. en Lategan, F. (1952). ''Skrywers en rigtings''. J.L. van Schaik. Pretoria. Earste printinge.</ref> == Libben en wurk == Jacob Lub waard berne yn Garijp, Friesland. Syn heit wie Pieter Jacobs Lub út [[Inkhuzen]], in skoalhaad yn Fryslân, en syn mem wie Fempje Hart.<ref>De Vries-Lub, A.G. (1986). ''De familie Lub, een Enkhuizer geslacht''. s. 79</ref><ref>Antonissen, R. (1965). ''Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede''. Nasou Beperk. Tredde revisearre edysje.</ref> Yn oktober 1892 ferhuze Lub nei de [[Súdafrikaanske Republyk]] (ek wol bekend as de ZAR of Transvaal) en waard direkteur fan in skoalle yn Brakfontein, net fier fan [[Pretoria]]. Dêrnei joech er in jier les oan it St. Birinus College foardat er learaar waard oan de Steats Modelskoalle yn Pretoria, in ynstelling dêr't learkrêften foar de Súd-Afrikaanske Republyk oplaat waarden. Doe't presidint [[Paul Kruger|Kruger]] sân skoallen yn 'e regio oprjochte om oan bepaalde Ingelske easken te foldwaan, waard Lub beneamd ta haad fan 'e skoalle yn Maraisburg. In jier letter bruts de [[Twadde Boereoarloch]] út, wêrby't Lub - op fersyk fan de oerheid - de ambulânsetrein oanfierde.<ref>Kannemeyer, J.C. (1984). ''Geskiedenis fan de Afrikaanse literatuer''. Academica, Pretoria. Twadde druk.</ref><ref>Huigen, S. (1996). ''De wei nei Monomotapa. Nederlânsktalige fertsjintwurdigingen fan geografyske, histoaryske en sosjale realiteiten yn Súd-Afrika''. Amsterdam University Press. Earste edysje.</ref> Nei in fûleindige striid ferlear de Súd-Afrikaanske Republyk — tegearre mei de [[Oranje Frijsteat]] — de oarloch, en waard de ZAR definityf anneksearre troch it [[Feriene Keninkryk]]. Om't Lub trou bleau oan it eardere regear en ferskate oantreklike oanbiedingen fan it nije bestjoer ôfwiisde, moast er it nei de fredesregeling dwaan mei in baan as assistint-learaar oan in skoalle yn Vrededorp, tichtby [[Johannesburg (Súd-Afrika)|Johannesburg]].<ref>Jacob Lub. (maaie 1943). ''Die Brandwag''. (tydskriftartikel)</ref> Nei't er dêr trije jier wurke hie, hold er him fjouwer jier lang dwaande mei de koördinaasje fan it Nederlânske ûnderwiis yn it ûnderwiissysteem fan de regio. De trije jier dêrnei joech er les yn it Nederlânsk oan [[Normaalskoalle]] fan Johannesburg; dêrnei waard er ynspekteur fan it Nederlânske ûnderwiis yn de regio, earst fêstige yn Johannesburg en letter yn Heidelberg. Lub ferstoar dêr op 25 maaie 1926 nei in lang siikbêd. == ''Het zwarte gevaar'' == Lub syn [[novelle]] ''Het zwarte gevaar'' is fan bysûnder belang fanwegen syn tema's, dy't ferskynde yn in tiid dat swarte minsken en rasserelaasjes selden yn 'e literatuer foarkamen. It ûnderwerp fan it "Swarte gefaar" ferwiisde nei de sabeare bedriging dy't swarte manlju foarmen foar wite froulju - in ûnderwerp dat faak besprutsen waard yn kranteartikels yn dy tiid. Lub syn novelle fertelt it ferhaal fan in jonge swarte lânarbeider - Jakhals, dy't letter Daniël wurdt - dy't yn earste ynstânsje wurket foar in wite boer, dêr't er ûnderwerping en hearrigens leart en ûnderwurpen wurdt oan dissipline. Hy ferhuzet dêrnei nei de stêd, dêr't er wurk fynt by in Ingelske dame. Se behannelet him as in gelikense en bedjert him sels, wêrnei't er him net mear tsjinstich opstelt foar blanken oer. Daniëls ferstedliking en westersk wurden liede úteinlik ta syn ûndergong, om't er yn 'e kunde komt mei in binde dy't fan blanken stelt. Hy fynt in tragyske dea as er troch de plysje deasketten wurdt. De retoryk en dieden fan 'e bendelieder bliuwe sels mear as in ieu letter breed bekend, om't er ferklearret dat se neat stelle, mar allinich weromhelje wat wite minsken fan swarte minsken stellen hawwe. Hy beweart guod te stellen om se werom te jaan oan swarte minsken, mar hâldt alle bút foar himsels. Dit ferhaal jout in libbene werjefte fan 'e betutteljende hâlding dy't wite minsken doe hienen tsjin swarte minsken, wylst er ek sympaty toant foar de ûnnedich hurde behanneling dy't swarte minsken twongen waarden te ferduorjen. De auteur hat ek sympaty foar de [[protagonist]] as slachtoffer fan syn omstannichheden. De ôfbylding fan 'e aktiviteiten fan' e bende reflektearret, mei alarmearjende krektens, de mentaliteit en doelen fan ferlykbere bendes goed in ieu letter. == Literêr wurk == * 1908 - ''Eenvoudige mense'' (fertellingen) * 1910 - ''Donker Johannesburg'' * 1912 - ''In en om de Goudstad'' * 1913 - ''Het zwarte gevaar'' * 1918 - ''Oom Frikkie en ander sketse'' * 1918 - ''Eenvoudige mense'' (toanielstik) * 1919 - ''Kinderversies'' {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Lub, Jacob}} [[Kategory:Súdafrikaansk skriuwer]] [[Kategory:Súdafrikaansk dichter]] [[Kategory:Súdafrikaansk ûnderwizer]] [[Kategory:Súdafrikaansk bestjoerder]] [[Kategory:Súdafrikaansk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1868]] [[Kategory:persoan stoarn yn 1926]] phjefi630pdztiuuqvlh69tsbtc9q2y 1234865 1234860 2026-07-12T20:56:53Z Kneppelfreed 2013 red 1234865 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = Jacob Lub.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | oar pseudonym = | echte namme = | nasjonaliteit = | berne = [[1 maaie]] [[1868]] | berteplak = [[Garyp]] | stoarn = [[25 maaie]] [[1926]] | stjerplak = [[Heidelberg (Gauteng)|Heidelberg]], [[Transvaal (provinsje)|Transvaal]], [[Uny fan Súd-Afrika]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | taal = [[Nederlânsk]], [[Afrikaansk]] | sjenre = [[proaza]], [[poëzy]], [[drama]] | perioade = | streaming = | tema's = | bekendste wurk(en) = | útjouwer = | prizen = | jierren aktyf = | webside = [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=lub_002 DBNL-profyl] }} '''Jacob Lub''' ([[Garyp]], [[1 maaie]] [[1868]] – Heidelberg, [[23 maaie]] [[1926]]) wie in Súd-Afrikaanske learaar, ûnderwiisbestjoerder en skriuwer.<ref>De Vries-Lub, A.G. (1986). ''De familie Lub, een Enkhuizer geslacht''. s. 78</ref> Hy wie fan oarsprong Nederlânsk en hearde ta de lêste generaasje Nederlânske skriuwers yn Súd-Afrika dy't yn it [[Nederlânsk]] skreaune. Letter begûn er ek yn it [[Afrikaansk]] te skriuwen – noch foardat dy taal offisjele erkenning krige. Ek Ingelske dialogen kamen gauris yn syn wurk foar. Lub hold him dwaande mei de literêre sjenres poëzij en drama, mar syn wichtichste bydrage lei op it mêd fan proaza. Syn wurk rjochte him faak op minsken út de legere sosjale klassen – benammen de earme blanken dy't er yn de stêden seach en mei wa't er meilijen hie.<ref>Beukes, G. en Lategan, F. (1952). ''Skrywers en rigtings''. J.L. van Schaik. Pretoria. Earste printinge.</ref> == Libben en wurk == Jacob Lub waard berne yn Garyp, Fryslân. Syn heit wie Pieter Jacobs Lub út [[Inkhuzen]], in skoalhaad yn Fryslân, en syn mem wie Fempje Hart.<ref>De Vries-Lub, A.G. (1986). ''De familie Lub, een Enkhuizer geslacht''. s. 79</ref><ref>Antonissen, R. (1965). ''Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede''. Nasou Beperk. Tredde revisearre edysje.</ref> Yn oktober 1892 ferhuze Lub nei de [[Súdafrikaanske Republyk]] (ek wol bekend as de ZAR of Transvaal) en waard direkteur fan in skoalle yn Brakfontein, net fier fan [[Pretoria]]. Dêrnei joech er in jier les oan it St. Birinus College foardat er learaar waard oan de Steats Modelskoalle yn Pretoria, in ynstelling dêr't learkrêften foar de Súd-Afrikaanske Republyk oplaat waarden. Doe't presidint [[Paul Kruger|Kruger]] sân skoallen yn 'e regio oprjochte om oan bepaalde Ingelske easken te foldwaan, waard Lub beneamd ta haad fan 'e skoalle yn Maraisburg. In jier letter bruts de [[Twadde Boereoarloch]] út, wêrby't Lub - op fersyk fan de oerheid - de ambulânsetrein oanfierde.<ref>Kannemeyer, J.C. (1984). ''Geskiedenis fan de Afrikaanse literatuer''. Academica, Pretoria. Twadde druk.</ref><ref>Huigen, S. (1996). ''De wei nei Monomotapa. Nederlânsktalige fertsjintwurdigingen fan geografyske, histoaryske en sosjale realiteiten yn Súd-Afrika''. Amsterdam University Press. Earste edysje.</ref> Nei in fûleindige striid ferlear de Súd-Afrikaanske Republyk — tegearre mei de [[Oranje Frijsteat]] — de oarloch, en waard de ZAR definityf anneksearre troch it [[Feriene Keninkryk]]. Om't Lub trou bleau oan it eardere regear en ferskate oantreklike oanbiedingen fan it nije bestjoer ôfwiisde, moast er it nei de fredesregeling dwaan mei in baan as assistint-learaar oan in skoalle yn Vrededorp, tichtby [[Johannesburg (Súd-Afrika)|Johannesburg]].<ref>Jacob Lub. (maaie 1943). ''Die Brandwag''. (tydskriftartikel)</ref> Nei't er dêr trije jier wurke hie, hold er him fjouwer jier lang dwaande mei de koördinaasje fan it Nederlânske ûnderwiis yn it ûnderwiissysteem fan de regio. De trije jier dêrnei joech er les yn it Nederlânsk oan [[Normaalskoalle]] fan Johannesburg; dêrnei waard er ynspekteur fan it Nederlânske ûnderwiis yn de regio, earst fêstige yn Johannesburg en letter yn Heidelberg. Lub ferstoar dêr op 25 maaie 1926 nei in lang siikbêd. == ''Het zwarte gevaar'' == Lub syn [[novelle]] ''Het zwarte gevaar'' is fan bysûnder belang fanwegen syn tema's, dy't ferskynde yn in tiid dat swarte minsken en rasserelaasjes selden yn 'e literatuer foarkamen. It ûnderwerp fan it "Swarte gefaar" ferwiisde nei de sabeare bedriging dy't swarte manlju foarmen foar wite froulju - in ûnderwerp dat faak besprutsen waard yn kranteartikels yn dy tiid. Lub syn novelle fertelt it ferhaal fan in jonge swarte lânarbeider - Jakhals, dy't letter Daniël wurdt - dy't yn earste ynstânsje wurket foar in wite boer, dêr't er ûnderwerping en hearrigens leart en ûnderwurpen wurdt oan dissipline. Hy ferhuzet dêrnei nei de stêd, dêr't er wurk fynt by in Ingelske dame. Se behannelet him as in gelikense en bedjert him sels, wêrnei't er him net mear tsjinstich opstelt foar blanken oer. Daniëls ferstedliking en westersk wurden liede úteinlik ta syn ûndergong, om't er yn 'e kunde komt mei in binde dy't fan blanken stelt. Hy fynt in tragyske dea as er troch de plysje deasketten wurdt. De retoryk en dieden fan 'e bindelieder bliuwe sels mear as in ieu letter breed bekend, om't er ferklearret dat se neat stelle, mar allinich weromhelje wat wite minsken fan swarte minsken stellen hawwe. Hy beweart guod te stellen om se werom te jaan oan swarte minsken, mar hâldt alle bút foar himsels. Dit ferhaal jout in libbene werjefte fan 'e betutteljende hâlding dy't wite minsken doe hienen tsjin swarte minsken, wylst er ek sympaty toant foar de ûnnedich hurde behanneling dy't swarte minsken twongen waarden te ferduorjen. De auteur hat ek sympaty foar de [[protagonist]] as slachtoffer fan syn omstannichheden. De ôfbylding fan 'e aktiviteiten fan' e bende reflektearret, mei alarmearjende krektens, de mentaliteit en doelen fan ferlykbere bendes goed in ieu letter. == Literêr wurk == * 1908 - ''Eenvoudige mense'' (fertellingen) * 1910 - ''Donker Johannesburg'' * 1912 - ''In en om de Goudstad'' * 1913 - ''Het zwarte gevaar'' * 1918 - ''Oom Frikkie en ander sketse'' * 1918 - ''Eenvoudige mense'' (toanielstik) * 1919 - ''Kinderversies'' {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Lub, Jacob}} [[Kategory:Súdafrikaansk skriuwer]] [[Kategory:Súdafrikaansk dichter]] [[Kategory:Súdafrikaansk ûnderwizer]] [[Kategory:Súdafrikaansk bestjoerder]] [[Kategory:Súdafrikaansk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1868]] [[Kategory:persoan stoarn yn 1926]] oonumxc9ldyzi0dd5vo2jrztpmzgqzg 1234873 1234865 2026-07-12T23:59:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Literêr wurk */ kt 1234873 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = Jacob Lub.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | oar pseudonym = | echte namme = | nasjonaliteit = | berne = [[1 maaie]] [[1868]] | berteplak = [[Garyp]] | stoarn = [[25 maaie]] [[1926]] | stjerplak = [[Heidelberg (Gauteng)|Heidelberg]], [[Transvaal (provinsje)|Transvaal]], [[Uny fan Súd-Afrika]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | taal = [[Nederlânsk]], [[Afrikaansk]] | sjenre = [[proaza]], [[poëzy]], [[drama]] | perioade = | streaming = | tema's = | bekendste wurk(en) = | útjouwer = | prizen = | jierren aktyf = | webside = [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=lub_002 DBNL-profyl] }} '''Jacob Lub''' ([[Garyp]], [[1 maaie]] [[1868]] – Heidelberg, [[23 maaie]] [[1926]]) wie in Súd-Afrikaanske learaar, ûnderwiisbestjoerder en skriuwer.<ref>De Vries-Lub, A.G. (1986). ''De familie Lub, een Enkhuizer geslacht''. s. 78</ref> Hy wie fan oarsprong Nederlânsk en hearde ta de lêste generaasje Nederlânske skriuwers yn Súd-Afrika dy't yn it [[Nederlânsk]] skreaune. Letter begûn er ek yn it [[Afrikaansk]] te skriuwen – noch foardat dy taal offisjele erkenning krige. Ek Ingelske dialogen kamen gauris yn syn wurk foar. Lub hold him dwaande mei de literêre sjenres poëzij en drama, mar syn wichtichste bydrage lei op it mêd fan proaza. Syn wurk rjochte him faak op minsken út de legere sosjale klassen – benammen de earme blanken dy't er yn de stêden seach en mei wa't er meilijen hie.<ref>Beukes, G. en Lategan, F. (1952). ''Skrywers en rigtings''. J.L. van Schaik. Pretoria. Earste printinge.</ref> == Libben en wurk == Jacob Lub waard berne yn Garyp, Fryslân. Syn heit wie Pieter Jacobs Lub út [[Inkhuzen]], in skoalhaad yn Fryslân, en syn mem wie Fempje Hart.<ref>De Vries-Lub, A.G. (1986). ''De familie Lub, een Enkhuizer geslacht''. s. 79</ref><ref>Antonissen, R. (1965). ''Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede''. Nasou Beperk. Tredde revisearre edysje.</ref> Yn oktober 1892 ferhuze Lub nei de [[Súdafrikaanske Republyk]] (ek wol bekend as de ZAR of Transvaal) en waard direkteur fan in skoalle yn Brakfontein, net fier fan [[Pretoria]]. Dêrnei joech er in jier les oan it St. Birinus College foardat er learaar waard oan de Steats Modelskoalle yn Pretoria, in ynstelling dêr't learkrêften foar de Súd-Afrikaanske Republyk oplaat waarden. Doe't presidint [[Paul Kruger|Kruger]] sân skoallen yn 'e regio oprjochte om oan bepaalde Ingelske easken te foldwaan, waard Lub beneamd ta haad fan 'e skoalle yn Maraisburg. In jier letter bruts de [[Twadde Boereoarloch]] út, wêrby't Lub - op fersyk fan de oerheid - de ambulânsetrein oanfierde.<ref>Kannemeyer, J.C. (1984). ''Geskiedenis fan de Afrikaanse literatuer''. Academica, Pretoria. Twadde druk.</ref><ref>Huigen, S. (1996). ''De wei nei Monomotapa. Nederlânsktalige fertsjintwurdigingen fan geografyske, histoaryske en sosjale realiteiten yn Súd-Afrika''. Amsterdam University Press. Earste edysje.</ref> Nei in fûleindige striid ferlear de Súd-Afrikaanske Republyk — tegearre mei de [[Oranje Frijsteat]] — de oarloch, en waard de ZAR definityf anneksearre troch it [[Feriene Keninkryk]]. Om't Lub trou bleau oan it eardere regear en ferskate oantreklike oanbiedingen fan it nije bestjoer ôfwiisde, moast er it nei de fredesregeling dwaan mei in baan as assistint-learaar oan in skoalle yn Vrededorp, tichtby [[Johannesburg (Súd-Afrika)|Johannesburg]].<ref>Jacob Lub. (maaie 1943). ''Die Brandwag''. (tydskriftartikel)</ref> Nei't er dêr trije jier wurke hie, hold er him fjouwer jier lang dwaande mei de koördinaasje fan it Nederlânske ûnderwiis yn it ûnderwiissysteem fan de regio. De trije jier dêrnei joech er les yn it Nederlânsk oan [[Normaalskoalle]] fan Johannesburg; dêrnei waard er ynspekteur fan it Nederlânske ûnderwiis yn de regio, earst fêstige yn Johannesburg en letter yn Heidelberg. Lub ferstoar dêr op 25 maaie 1926 nei in lang siikbêd. == ''Het zwarte gevaar'' == Lub syn [[novelle]] ''Het zwarte gevaar'' is fan bysûnder belang fanwegen syn tema's, dy't ferskynde yn in tiid dat swarte minsken en rasserelaasjes selden yn 'e literatuer foarkamen. It ûnderwerp fan it "Swarte gefaar" ferwiisde nei de sabeare bedriging dy't swarte manlju foarmen foar wite froulju - in ûnderwerp dat faak besprutsen waard yn kranteartikels yn dy tiid. Lub syn novelle fertelt it ferhaal fan in jonge swarte lânarbeider - Jakhals, dy't letter Daniël wurdt - dy't yn earste ynstânsje wurket foar in wite boer, dêr't er ûnderwerping en hearrigens leart en ûnderwurpen wurdt oan dissipline. Hy ferhuzet dêrnei nei de stêd, dêr't er wurk fynt by in Ingelske dame. Se behannelet him as in gelikense en bedjert him sels, wêrnei't er him net mear tsjinstich opstelt foar blanken oer. Daniëls ferstedliking en westersk wurden liede úteinlik ta syn ûndergong, om't er yn 'e kunde komt mei in binde dy't fan blanken stelt. Hy fynt in tragyske dea as er troch de plysje deasketten wurdt. De retoryk en dieden fan 'e bindelieder bliuwe sels mear as in ieu letter breed bekend, om't er ferklearret dat se neat stelle, mar allinich weromhelje wat wite minsken fan swarte minsken stellen hawwe. Hy beweart guod te stellen om se werom te jaan oan swarte minsken, mar hâldt alle bút foar himsels. Dit ferhaal jout in libbene werjefte fan 'e betutteljende hâlding dy't wite minsken doe hienen tsjin swarte minsken, wylst er ek sympaty toant foar de ûnnedich hurde behanneling dy't swarte minsken twongen waarden te ferduorjen. De auteur hat ek sympaty foar de [[protagonist]] as slachtoffer fan syn omstannichheden. De ôfbylding fan 'e aktiviteiten fan' e bende reflektearret, mei alarmearjende krektens, de mentaliteit en doelen fan ferlykbere bendes goed in ieu letter. == Literêr wurk == * 1908 - ''Eenvoudige mense'' (fertellingen) * 1910 - ''Donker Johannesburg'' * 1912 - ''In en om de Goudstad'' * 1913 - ''Het zwarte gevaar'' * 1918 - ''Oom Frikkie en ander sketse'' * 1918 - ''Eenvoudige mense'' (toanielstik) * 1919 - ''Kinderversies'' {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Lub, Jacob}} [[Kategory:Súdafrikaansk skriuwer]] [[Kategory:Súdafrikaansk dichter]] [[Kategory:Súdafrikaansk ûnderwizer]] [[Kategory:Súdafrikaansk bestjoerder]] [[Kategory:Súdafrikaansk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1868]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1926]] [[Kategory:Persoan berne yn Garyp]] 7gtijdbgvpagkod7nugyey9o3v3gcih 6 192943 1234867 2026-07-12T23:38:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de hartkleurige mûs (''Mus cervicolor''). Eigenmakke ôfbylding. 1234867 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de hartkleurige mûs (''Mus cervicolor''). Eigenmakke ôfbylding. == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} 1bk9cyeuiiotqyhhiwuiinyx6wqdsc6 1234868 1234867 2026-07-12T23:38:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Gearfetting */ 1234868 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de hartkleurige mûs (''Mus cervicolor''). Eigenmakke ôfbylding. Boarne: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Range_Mus_cervicolor.png == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} 2hn5331h0bpu7dfbu4a6tyb63c7h8yv 1234869 1234868 2026-07-12T23:48:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat in nije ferzje fan [[Ofbyld:Fersprieding fan de hartkleurige mûs (Mus cervicolor).png]] opladen 1234868 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de hartkleurige mûs (''Mus cervicolor''). Eigenmakke ôfbylding. Boarne: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Range_Mus_cervicolor.png == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} 2hn5331h0bpu7dfbu4a6tyb63c7h8yv 1234870 1234869 2026-07-12T23:50:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Gearfetting */ 1234870 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de hartkleurige mûs (''Mus cervicolor''). Eigenmakke ôfbylding. Boarne: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Range_Mus_cervicolor.png Leginda:<br> {{Color box|#D00F61}} lânseigen fersprieding <br>{{Color box|#0080FF}} aard fan fersprieding ûnwis (wierskynlik [[eksoat|yntrodusearre troch de minske]]) == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} r3rpiqmze7ud0odaivee1t6uays2pmb 14 192944 1234874 2026-07-12T23:59:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1234874 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Súdafrikaansk persoan|Bestjoerder]] [[Kategory:Bestjoerder|Sudafrikaansk]] 8vrn180jebq33dt9qjn4jvuql8as72m