Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 935 1234955 1002217 2026-07-13T15:36:51Z Drewes 2754 /* Gefolch */ st. 1234955 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks militêr konflikt |conflict=Slach oan de Boarn |partof=de [[Frysk-Frankyske oarloggen]] |image= |caption= |date=[[734]] |place=[[Jirnsum]] |territory= |result=Oerwinning fan de Franken |combatant1=[[Friezen]] |combatant2=[[Franken]] |combatant3= |commander1=kening [[Poppo]] |commander2=hofmeier [[Karel Martel]] |commander3= |strength1= |strength2= |strength3= |casualties1= |casualties2= |casualties3= |notes= |campaign= }} De '''Slach oan de Boarn''' fûn plak yn [[734]] tusken in [[Friezen|Frysk]] leger laat troch oanfierder [[Poppo]] en in [[Franken|Frankyske]] leger laat troch [[Karel Martel]]. De Friezen waarden ferslein en dêrtroch waard, nei Fryslân westlik fan it [[Fly]], doe ek Fryslân tusken Fly en [[Lauwers]] oan de Franken ûnderhearrich. It krekte plak fan de slach is net wis, mar it wurdt meast situearre by de mûning fan [[de Boarn]] yn de Middelsee, yn de omkriten dêr't no [[Jirnsum]] leit. De slach hjit dêrom ek wol de "''Slach oan de Bordine''" of de "''Slach by Jirnsum''". == Eftergrûn == It [[Fryske Ryk]] hie ûnder de foargonger fan Poppo, kening [[Redbad]] syn grutste útwreiding berikt. Redbad hie tankber gebrûk makke fan de swakkens fan it [[Frankyske ryk]] nei de dea fan hofmeier [[Pippyn II]] yn [[715]] en syn legers koenen de Franken maklik ferslaan. De Friezen brochten alle eardere Fryske gebieten binnen it ryk en stienen sels mei in leger foar de poarte fan de haadstêd fan de Franken, [[Keulen]]. Under Karel Martel kaam der in ein oan 'e sleauwens fan de Franken en sy begûnen mei it werom winnen fan de ferlerne gebieten. Ek de Fryske kening Poppo moast der oan leauwe yn [[733]] doe't de Franken in fjildtocht tsjin de Friezen útein sette. == De slach == It leger fan de Friezen wie nei alle gedachten net goed tariede tsjin de sterke kriichsmacht fan de Franken, dy't ûnder de allegedueren krigen fan Karel Martel allinnich mar oerwinnings meimakke hienen. Neffens de annalen waard it Fryske leger tebek slein nei [[Eastergoa]], dêr't de lêste slach plak fûn yn [[734]] oan de Boarn. Karel stiek mei in float mei in leger oan board de ''Aelmere'' oer om De Boarn op te farren. De Friezen waarden yn de slach ferslein en harren oanfierder Poppo skeat it libben der by in. De Franken sloegen oan it plonderjen en stutsen de heidenske hillichdommen yn 'e brân. Mei in grutte bút farde Karel Martel mei syn float werom, de macht fan de Friezen wie brutsen. ==Gefolch== It ferliezen fan dizze slach soe grutte gefolgen hawwe foar de Friezen. Der kaam in ein oan 'e selsstannigens fan it Fryske Ryk. It Fryske gebiet westlik fan de [[Lauwers]] waard troch de Franken beset en tafoege oan it Frankyske ryk. Allinich it gebiet eastlik fan de Lauwers koe syn selsstannigens noch behâlde oant [[772]], doe't de Frankyske kening [[Karel de Grutte]] dêr lang om let in ein oan makke. {{boarnen|boarnefernijing= '''Primêre boarne:''' *[[Fredegar]], ''Liber Historiae Francorum.'' '''Literatuer:''' * {{aut|[[Herre Halbertsma]]}}, ''Het rijk van de Friese koningen, opkomst en ondergang'', Utert-2000. }} [[Kategory:Frysk-Frankyske Oarloggen]] [[Kategory:Militêr treffen yn 734]] [[Kategory:Militêr treffen fan de Friezen]] [[Kategory:Militêr treffen fan de Franken]] 9h8l9kofeyg92p9zodtqbje3f1n4ahk 0 3468 1234982 1212980 2026-07-13T23:47:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234982 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=boereswel |Ofbyld= [[File:Деревенская ласточка (Hirundo rustica), Мелихово.jpg|250px]] |lûd=[[File:Hirundo rustica - Barn Swallow - XC83449.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[swelfûgels]] (''Hirundinidae'') |Skaai= [[boereswellen]] (''Hirundo'') |Wittenskiplike namme= Hirundo rustica |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:HirundoRusticaIUCN.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]] }}</small> }} De '''boereswel''' of it '''boeresweltsje''' (''Hirundo rustica'') is in lytse [[trekfûgel]], dy't by't maaitiid nei it noarden giet. Lykas alle [[swellen]], hat ek de boereswel in sierlike flecht. De lange flerken en it ranke liif binne syn wapens yn de jacht op [[ynsekten]]. De lange útstekkende bûtenste sturtfearren binne yn de flecht faak goed te sjen. De boereswel is fan de [[hússwel]] te ûnderskieden troch it wat krêmeftige ûnderliif, dêr't de hússwel in wyt ûnderliif hat. De boereswel sit gereld yn groepkes op triedden. De hússwel sit allinne foar it sammeljen fan nêstmateriaal op de grûn. == Oare namme == De Boereswel wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as ''Boeresweal''. [[Ofbyld:Nederlandsche_vogelen_(KB)_-_Hirundo_rustica_(030b).jpg|thumb|left|180px|Boereswel<br />in ''Nederlandsche Vogelen'',<br />Vol. 1 (1770)]] [[Ofbyld:Hirundo rustica MHNT.jpg |thumb|'' Hirundo rustica '']] == Uterlik == De boereswel hat in lingte fan likernôch 19 sm, de sturt meirekkene. Dy sturt is foarkefoarmich, mei lange bûtenste sturtfearren. Oan de boppekant is de fûgel glânzjend blau, ûnder krêmkleurich wyt; syn foarholle en kiel binne read-brûn, de kropbân is blauswart en de [[snaffel]] is swart. == Biotoop == De boereswel hat in foarkar foar agraryske gebieten, mar komt ek foar oan de râne fan stêden en doarpen. Boereswellen briede meast yn skuorren en loadsen en ûnder brêgen. Fan natuere brûkten se kliffen en grotten as briedplak. == Ferspriedingsgebiet == De boereswel briedt fan [[Ynje]] oant [[Yslân]]. Ek yn [[Noard-Amearika]] komt er foar. De Europeeske boereswellen oerwinterje yn [[Afrika]], de Amerikaanske yn [[Súd-Amearika]]. Yn [[Nederlân]] is it in algemiene briedfûgel op it plattelân. == Keppeling om utens == * [http://www.beleefdelente.nl/boerenzwaluw Webcams boereswelnest op beleeflente.nl] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Boereswel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] 1i8ctnwktppazts8xw267ei973geqxq 0 3603 1234977 1234485 2026-07-13T23:44:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234977 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=blokmies |Ofbyld= [[File:Cold feet (31589329683).jpg|250px]] |lûd=[[File:Parus major 15mars2011.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[miesfûgels]] (''Paridae'') |Skaai= [[blokmiezen]] (''Parus'') |Wittenskiplike namme= Parus major |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Parus major distribution map.png|center|250px]] }} De '''blokmies''' (''Parus major'') is mei 14 sm de grutste fûgel út de famylje fan de [[miesfûgels]] (''Paridae''). De blokmies is algemien yn hiel [[Jeropa]] en [[Aazje]], oeral dêr't beammen steane, foaral yn tunen, parken en iepen boskgebieten. == Oare Fryske nammen == De blokmies wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as ''blausyske'', ''blokfink'', ''bijbiter'', ''gielboarstke'', ''stiselkopke'' as ''swartkopke''. == Foarkommen == De blokmies is maklik te kennen oan syn swarte kop mei wite wangen. Fierders hat de fûgel in giel lyfke mei in swarte streek oer de midden. De mantsjes binne fan de wyfkes te ûnderskieden troch de bredere swarte streek oer it lyfke. Ek is by de mantsjes it giel feller as by de wyfkes. De blokmies is sa'n 14 sm grut en hat in wjukspanwiidte fan 22,5-25,5 sm. Fierder waacht in folwoeksen fûgel in 20 gram. == Iten == De blokmies yt it leafst [[ynsekten]]. Yn de hjerst en by winterdei ite blokmiezen ek graach sied en nuten. Op foerplankjes komme se dan ek geregeld lâns. == Fuortplanting == De blokmies is in echte [[hoalebrieder]]. It wyfke siket it hol en bout dêr in nêst dêr't se twa kear in nêst jongen utbriedt. De 6-12 [[Aai (bist)|aaien]] komme nei sa'n 12-15 dagen út. De jongen wurde noch 3 wike troch beide âlden fuorre ear't se útfleane. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] == Keppeling om utens == [[Ofbyld:Parus major, Germany 2009.ogv|thumb|right|300px|thumbtime=14|Fideo Blokmies]] * [http://www.beleefdelente.nl/koolmees Webcams Blokmieskenest op beleeflente.nl] * [http://www.vogelbescherming.nl/content.aspx?cid=593&view=photo vogelbescherming.nl] Foto's en sang fan de koalmies * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Parus+major SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd * [https://www.mezencam.nl/ www.mezencam.nl] Live webcam (yn briedseizoen) yn in nestkast fan in koalmies. * [http://www.dutchnature.com/parusnest/ Parusnest] Filmkes * [https://www.vogelstimmen-wehr.de/avi.htm#km vogelstimmen-wehr.de] Filmkes mei sang fan de koalmies * Hella Krause-Zimmer: "Zauber einer Begegnung – Erlebnisse mit einer Kohlmeise" -ISBN 3-7235-1175-9 * Jenny De Laet: "De vier seizoenen van de mezen"- ISBN 90-5487-392-2 * Andrew Gosler: "The Great Tit" - ISBN 0-600-57950-6 * Meindert de Jong: "Mezen" - ISBN 90-03-98440-9 <gallery> Image:Parus_major_1_(Marek_Szczepanek).jpg|<small>''Ofwachtsjend...''</small> Image:Parus major g1.jpg|<small>''Folwoeksen wyfke''</small> Image:Great Tit fledgeling.jpg|<small>''Jonge koalmies''</small> Image:Eggs of Parus major.jpg|<small>''Aaikes mei 1 eurosint''</small> </gallery> * {{Wikiwurdboek}} * {{commonsLyts|Parus major|Blokmies}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blokmies]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] 0imwi9volg257ws6i0nrmj3ap8p0qjg 0 3824 1234974 1184505 2026-07-13T23:43:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234974 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=blesgoes |Ofbyld= [[File:Greater white-fronted goose (cropped).jpg|250px]] |lûd=[[File:Anser albifrons - Greater White-fronted Goose - XC96532.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje= [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai= [[guozzen]] (''Anser'') |Wittenskiplike namme= Anser albifrons |Beskriuwer, jier= [[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], 1769 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Anser albifrons map.png|center|250px]]<small>De simmer- en wintergebieten fan 'e ûnderskate [[ûndersoarte]]n mei de trekrûtes tusken dy gebieten.</small> }} De '''Blesgoes''' (''Anser albifrons'') is in 65-76 sm grutte [[fûgel]] út de famylje fan de [[Einfûgels]]. De Blesgoes hat in protte fan de [[Skiere Goes]]; hy is lykwols krekt wat lytser. In oar ûnderskied is it wite plak boppe syn [[snaffel]]. Dit wite plak hat er oerien mei it [[Goudeachje]] dat lykwols noch wer in stik lytser is. [[File:Anser albifrons MHNT.ZOO.2010.11.13.9.jpg|thumb|160px|left|Aai fan de blesgoes]] [[File:Badderende kolgans-4961846.webm|thumb|left|Anser albifrons]] == Oare nammen == De Blesgoes wurdt yn it Frysk ek wol oantsjut mei: ''Kol'' as ''Kolgoes''. == Ferspriedingsgebiet == De blesgoes briedt yn it noarden fan [[Ruslân]] en [[Noard-Amearika]] en yn [[Grienlân]]. It is in echte trekfûgel dy't benammen by de [[Noardsee]], it suden fan Ruslân, en de [[Feriene Steaten]] oerwintert. Yn de moannen [[novimber]] oant en mei [[maart]] binne der in protte blesguozzen yn [[Fryslân]], dy't grutte kloften foarmje tegearre mei de Skiere Guozzen en [[Paugoes|pauguozzen]]. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] [[Kategory:Goes (skaai)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] h6kp4spsvi9v7nbx34i1hg2efimich3 0 4315 1235039 1172196 2026-07-14T00:28:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235039 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=bûnte miggesnapper |Ofbyld= [[File:Ficedula hypoleuca -Wood of Cree Nature Reserve, Scotland -male-8a.jpg|250px]] |lûd=[[File:Pied_Flycatcher_(Ficedula_hypoleuca)_(W1CDR0001423_BD1).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'') |Skaai= [[bûnte miggesnappers]] (''Ficedula'') |Wittenskiplike namme= Ficedula hypoleuca |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1764 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:FicedulaHypoleucaIUCN2019-3.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] <br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]</small> }} De '''bûnte miggesnapper''' (Ficedula hypoleuca) is in sjongfûgel út de famylje fan de [[miggesnappers]] (Muscicapidae). De bûnte miggesnapper is in hoalebrieder mar makket ek wol gebrûk fan nêstkastkes. Krekt as de [[feale miggesnapper]] siket de bûnte miggesnapper foar de ynsektejacht in plak mei goed útsjoch op it jachtgebiet en giet nei in útfal hieltyd nei dat plakje werom. == Uterlik == De mantsjes hawwe simmers in swarte rêge, in wite búkpartij en in wite flek op de flerken. It wyfke is mear brúneftich mei inselde tekening. Winters is it mantsje yn uterlik net te ûnderskieden fan it wyfke. Se binne sa'n 12 oant 13,5 sm lang. == Biotoop == De bûnte miggesnapper is benammen te finen yn beamrike tunen, parken en leafbosken en mingde bosken. De bûnte miggesnapper yt net allinne miggen mar ek rûpen en beien steane op syn menu. == Fersprieding == De bûnte miigesnapper komt foar yn in grut part fan [[Jeropa]] (noarden en súdwesten), yn westlik [[Sibearje]] en yn parten fan [[Noard-Afrika]]. Hy oerwinteret yn [[West-Afrika|West]]- en [[Sintraal-Afrika]]. Yn [[East-Jeropa]] komt de besibbe [[halsbânmiggesnapper]] foar. De populaasje yn [[Nederlân]] wurdt skatten op 14.000 á 18.000 briedpearkes. [[File:Ficedula hypoleuca MHNT 232 Oued Béchar Algérie.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan 'e bûnte miggesnapper.]] {{DEFAULTSORT:Bunte Miggesnapper}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bûnte miggesnapper]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] fkmhctkoc06c17udqmu18mbtdux6al4 0 5023 1235002 1172123 2026-07-14T00:07:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235002 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=brolgakraanfûgel |Ofbyld= [[File:Brolga-1-Healesville,-Vic,-3.1.2008 edit.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[kraanfûgeleftigen]] (''Gruiformes'') |Famylje= [[kraanfûgels]] (''Gruidae'') |Skaai= [[saruskraanfûgels]] (''Antigone'') |Wittenskiplike namme= Antigone rubicunda |Beskriuwer, jier= Perry, 1810 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Antigone rubicunda dist.png|center|250px]] }} De '''brolgakraanfûgel''', '''brolgakraan''' of koartwei '''brolga''' (''Antigone rubicunda''), ek wol '''Australyske kraanfûgel''' neamd, is in fûgel út de famylje fan de [[kraanfûgels]]. De fûgel waard yn [[1810]] foar it earst wittenskiplik beskreaun en waard doe yn it skaai fan de [[reagers]] set. Dat is letter feroare. De fûgel hie fanôf [[1865]] de namme "''Australyske Kraan''". Yn [[1926]] is de namme troch de [[Royal Australasian Ornithologists Union]] feroare yn "''brolga''". Dizze namme is in [[ferbastering]] fan ''burralga'', de namme fan 'e fûgel yn it [[Gamilaraay (taal)|Gamilaraay]], ien fan 'e talen fan 'e [[Aboriginals]]. == Foarkommen == De brolgakraanfûgel wurdt sa'n 125 sm grut. Syn fearren is binne griiseftich. Syn wjukken hawwe in spanwiidte fan 1,7-2,4 meter. Op har kop hawwe de folwoeksen fûgels fan de brolgakraanfûgel in opfallende brede reade bân. De fûgels wage tusken de 6 en 7 kilogram. De brolgakraanfûgel kin maklik betiisd wurde mei de nau besibbe [[saruskraanfûgel]] dy't ek wol yn Austraalje foarkomt. By de saruskraanfûgel is lykwols de hiele hals read. [[Ofbyld:Grus rubiconda MHNT 226.jpg|thumb|left|Aai fan 'e brolgakraanfûgel.]] == Fersprieding == Brolgakraanfûgels komme yn grutte tallen foar yn Noard- en Noard-east [[Austraalje (wrâlddiel)|Austraalje]], foaral it noard-easten fan [[Queenslân]], en komme ek mear nei it suden foar oant [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]] ta. Se komme ek foar yn it suden fan [[Nij-Guineä]] en inkelde eksimplearren op [[Nij-Seelân]]. It binne gjin [[trekfûgels]] mar ôfhinklik fan it rein-seizoen wolle se wol is nei in oar gebiet lúke. == Iten == Brolgakraanfûgels ite meast sompe- en wetterplanten en ek ynsekten en oare lytse dieren sa as [[kikkert]]s. == Fuortplanting == Lykas de oare Kraanfûgels hat de brolgakraanfûgel in opfallende balts. It nêst wurdt troch beide âlden makke fan plantemateriaal lykas gers op in lytse ferheging yn de sompen. It wyfke leit meastentiids twa [[aai (bist)|aaien]] dy't troch beide âlden útbret wurde. De jonge fûgels kinne it nêst fuortendaliks ferlitte en bliuwe noch op syn minst 11 moannen by de âlden foardat se harren sels rêde kinne. [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Saruskraanfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] ne44uc3btmh7q5vzm22bsqyl8zeuc6o 0 5136 1234986 1177004 2026-07-13T23:54:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234986 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=boumantsje |Ofbyld= [[File:White-Wagtail.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[piperfûgels]] (''Motacillidae'') |Skaai= [[boumantsjes]] (''Motacilla'') |Wittenskiplike namme= Motacilla alba |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:MotacillaAlbaIUCN.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} It '''boumantsje''' of '''boumantsjewipsturt''' (''Motacilla alba'') is in 18 sm grutte fûgel út de famylje fan de [[piperfûgels]]. == Foarkommen == It boumantsje sit opfallend swart-wyt in de fearren. Hy hat in wite kop mei in swarte kiel en kape. Fierder hat er in grize rêch en syn wjukken hawwe swart-wite streken. Hy hat in wite búk. De fûgel hat lange fine poaten en in lange swarte sturt. It is in drok fûgeltsje dat op de grûn rûntripket en dan sa no en dan stil stean bliuwt wêrby't hy karakteristike wippende bewegingen makket mei syn sturt. Dêrfandinne ek de namme 'boumantsjewipsturt'.<br /> [[File:Poetsende man en jong witte kwikstaart-4962012.webm|thumb|left|Poetsend boumantsje en jonge fûgel]] It [[swart boumantsje]] wurdt ek wol as ûndersoarte fan it boumantsje rekkene. Hy ferskilt fan it boumantsje troch syn swarte rêch (by boumantsje griis). Dêrtroch liket er folle donkerder. == Fersprieding == De boumantsjes binne in protte yn it iepen fjild te finen, meast yn de buert fan wetter. Ek komme se wol tichtby de minsken yn doarpen, op buorkerijen ensfh. It boumantsje komt foar yn hiel [[Europa]]. Yn it noarden, easten en sintraal Jeropa is it in trekfûgel mar yn it westen en suden komt er it hiele jier foar. == Iten == It boumantsje yt meastentiids [[ynsekten]], foaral miggen, neven en mychammels. == Fuortplanting == It wyfke bout in nêst yn in holte, bygelyks yn in muorre, in hol yn in beam, in stapel boumateriaal. Meastentiids wurde twa kear per jier 5-6 aaien útbret. It wyfke sit sa'n 12 oant 15 dagen op de aaien te brieden. Dêrnei wurde de jongen twa wike lang troch beide âlden fuorre foardat se útfleane. [[File:Motacilla alba eggs close.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan it boumantsje]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Boumantsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] jfslwf5jirttktgi68x9h58fbskwotr 0 10254 1235035 1196071 2026-07-14T00:26:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235035 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=bûnte gril |Ofbyld= [[File:Dunlin (Calidris alpina) in the Delaware Bay at Heislerville Wildlife Management Area, New Jersey, USA.png|250px]] |lûd=[[File:Dunlin (Calidris alpina) (W CALIDRIS ALPINA R1 C13).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje= [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai= [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme= Calidris alpina |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:CalidrisAlpinaIUCNver2018 2.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] |Kolom2= {{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]<br>{{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]] }}</small> }} De '''bûnte gril''' of '''bûnte grilk''' (''Calidris alpina'') is in fûgelsoart út de famylje fan de [[Snipfûgels]]. == Foarkommen == De bûnte gril is in 17 oant 21 sm grutte fûgel, likernôch sa grut as in [[protter]]. De fûgel hat in wjukspanwiidte fan 32 oant 36 sm en waacht sa'n 40-60 gram. Hy kin 24 jier âld wurde.<br /> De bûnte gril hat in ûnopfallende brúngrize tekening. By winterdeis binne de fearren ljocht fan kleur. Yn de briedtiid wurde de fearren op de rêch roastbrún mei donkere flekken, ek hat de fûgel dan in swarte búkflek. De bûnte gril hat swarte poaten en in donkere [[snaffel]] dy't oan it útein in bytsje nei ûnder bûgd is. == Fersprieding == De bûnte gril syn briedgebiet leit meast op de arktyske toendra's, yn lytser tal briede se ek wol súdliker. It binne echte trekfûgels dy't somtiden grutte ôfstannen ôflizze om te oerwinterjen, dit hinget wol fan harren briedgebiet ôf.<br /> De fûgels dy't op de [[Sibearje|Sibearyske]] toendra's briede en fan [[Grienlân]] en [[Yslân]] oerwinterje meast oan de westkust fan [[Afrika]]. Dizze fûgels binne ûnder it trekken yn it foar- en neijier faak yn grutte kloften te sjen op it [[Waadsee|waad]] dat healwei op de rûte nei it oerwinteringsgebiets leit. <br /> De fûgels dy't yn East-Aazje briede, oerwinterje faak yn Súdeast-aazje. De bûnte grillen dy't yn [[Noard-Amearika]] briede hawwe meast net sa'n grutte ôfstân ôf te lizzen mar briede wat súdliker oan de [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust of de kust fan de [[Stille Oseaan]]. == Iten == De bûnte gril yt it meast ynsekten. Yn it briedgebiet yt er fierder spinnen, slakken en wjirms. Bûten de briedtiid hâld de bûnte gril him meast op oan de kust. Hjir yt de fûgel lytse dierkes dy't yn it slyk te finen binne lykas skulpdieren, lytse kreeften en wjirms. == Fuortplanting == De bûnte gril briedt yn in kûltsje op de grûn. Troch syn ûnopfallende kleur is de fûgel op it nêst net maklik te sjen. It wyfke leit 4 brún flekte aaien dy't troch beide âlden yn trije wike útbret wurde. De jongen bliuwe ek noch in trije wiken by de âlden foardat se harren sels rêde. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] {{DEFAULTSORT:Bunte gril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] 0bdws4quk6beg6cqy1wqh7wbw6gx5tt 0 12870 1234994 1171944 2026-07-13T23:59:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234994 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=brileider |Ofbyld= [[File:048 - SPECTACLED EIDER (6-14-2016) barrow, alaska -03 (27890172330).jpg|250px]]<small>mantsje</small><br>[[File:048 - SPECTACLED EIDER (6-17-2016) barrow, alaska -05 (27890171860) (bysnien).jpg|250px]]<small>wyfke</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje= [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai= [[eiders]] (''Somateria'') |Wittenskiplike namme= Somateria fischeri |Beskriuwer, jier= Brandt, 1847 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Somateria fischeri map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF7F2A}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#3771c8}} [[wintergast]]</small> }} De '''brileider''' (''Somateria fischeri'') is in fûgel út it skaai fan de [[Eiders]]. [[File:Somateria fischeri MHNT.ZOO.2010.11.16.2.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e brileider.]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Eider]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] 6ov1nhzj7uebmrd47cheywxcgiad94q 1234995 1234994 2026-07-14T00:00:00Z Ieneach fan 'e Esk 13292 stobbefisearre 1234995 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=brileider |Ofbyld= [[File:048 - SPECTACLED EIDER (6-14-2016) barrow, alaska -03 (27890172330).jpg|250px]]<small>mantsje</small><br>[[File:048 - SPECTACLED EIDER (6-17-2016) barrow, alaska -05 (27890171860) (bysnien).jpg|250px]]<small>wyfke</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje= [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai= [[eiders]] (''Somateria'') |Wittenskiplike namme= Somateria fischeri |Beskriuwer, jier= Brandt, 1847 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Somateria fischeri map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF7F2A}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#3771c8}} [[wintergast]]</small> }} De '''brileider''' (''Somateria fischeri'') is in fûgel út it skaai fan de [[Eiders]]. [[File:Somateria fischeri MHNT.ZOO.2010.11.16.2.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e brileider.]] {{Stobbe|bist}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Eider]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] jew3qqsa202spqml6v217oi1dxqiiyt 1234997 1234995 2026-07-14T00:02:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 namme beskriuwer folút 1234997 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=brileider |Ofbyld= [[File:048 - SPECTACLED EIDER (6-14-2016) barrow, alaska -03 (27890172330).jpg|250px]]<small>mantsje</small><br>[[File:048 - SPECTACLED EIDER (6-17-2016) barrow, alaska -05 (27890171860) (bysnien).jpg|250px]]<small>wyfke</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje= [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai= [[eiders]] (''Somateria'') |Wittenskiplike namme= Somateria fischeri |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich von Brandt|Brandt]], 1847 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Somateria fischeri map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF7F2A}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#3771c8}} [[wintergast]]</small> }} De '''brileider''' (''Somateria fischeri'') is in fûgel út it skaai fan de [[eiders]]. [[File:Somateria fischeri MHNT.ZOO.2010.11.16.2.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e brileider.]] {{Stobbe|bist}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Eider]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] 83sjrtq6sj9r2zm86374cvh0atximso 1235044 1234997 2026-07-14T06:52:24Z RomkeHoekstra 10582 1235044 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = brileider |Ofbyld = [[File:048 - SPECTACLED EIDER (6-14-2016) barrow, alaska -03 (27890172330).jpg|250px]]<small>mantsje</small><br>[[File:Somateria fischeri (Spectacled Eider - Plüschkopfente) - Weltvogelpark Walsrode 2012-03.jpg|250px]]<small>wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[eiders]] (''Somateria'') |Wittenskiplike namme= Somateria fischeri |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich von Brandt|Brandt]], 1847 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Somateria fischeri map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#FF7F2A}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#3771c8}} [[wintergast]]</small> }} De '''brileider''' (''Somateria fischeri'') is in [[fûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[eiders]]. == Beskriuwing == De brileider is mei in lingte fan 52–57 sm wat lytser as de gewoane eider. It mantsje is net te ferwikseljen troch syn swarte lichem, wite rêch en giel-griene kop, mei de grutte rûne wite plakken om 'e eagen dy't de soarte syn namme jouwe. It wyfke is in brúnstreke fûgel, mar troch it formaat en de bou noch altiten maklik te ûnderskieden fan alle oare einen, útsein oare eidersoarten. De 'bril' om 'e eagen is by in ridlik sicht goed te sjen en jout de trochslach by it identifisearjen. Unfolwoeksen fûgels en mantsjes yn har winterkleed lykje op it wyfke. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Female Spectacled Eider close-up (7074427669).jpg|Wyfke. Spectacled Eider, Utqiagvik, Alaska, USA 2946643.jpg|Mantsje. Three Spectacled Eiders Close-up.jpg|Piken. </gallery> </div> == Fersprieding == De brileider komt foar oan 'e kusten fan [[Alaska]] en it uterste easten fan [[Ruslân]], en yn 'e [[Beringsee]]. Der binne twa briedpopulaasjes yn Alaska en ien yn Ruslân. Histoarysk wiene der mear briedende fûgels yn Alaska, mar hjoed-de-dei is de Russyske populaasje folle grutter. De populaasje yn 'e Feriene Steaten wurdt op 3.000 oant 4.000 briedpearen rûsd. De brileider [[Ferfearjen|ferfearret]] op see, earne tusken de 2 en 45 kilometer út de kust en benoarden de 63e breedtegraad. Om't se bûten har briedgebieten komselden sjoen wurde, wiene harren oerwinteringsgebieten yn 'e Beringsee oant koartlyn ûnbekend. Yn 1995 binne de wintergebieten mei help fan satellyttelemetry ûntdutsen. == Hâlden en dragen == As dûkein siket de brileider syn iten yn it wetter troch te swimmen en te dûken. Der wurdt tocht dat se langer ûnder wetter bliuwe kinne as de measte oare dûkeinen. Se ite op see benammen weakdieren, en yn 'e briedgebieten wetterynsekten, kreefteftigen en plantemateriaal. [[Ofbyld:Somateria fischeri MHNT.ZOO.2010.11.16.2.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e brileider.]] Briedpearen wurde yn 'e oerwinteringsgebieten foarme, noch foar de maitiidstrek. Op 'e briedplakken bouwe de wyfkes in nêst tichteby wetter op in ferhege rêch, dat beklaaid wurdt mei plantemateriaal en fearren (dûns). Nêsten kinne meardere jierren brûkt wurde. De wyfkes briede de aaien út en soargje allinnich foar de piken; se lizze trochstrings trije oant seis oliifkleurige aaien. De aaien binne 6,8 sm lang en 4,5 sm breed en wurde 24 dagen bebret. Koart nei it útkommen ferlitte de piken it nêst om troch it wyfke nei it wetter laat te wurden. It wyfke beskermet de piken, mar se fine harren eigen iten. De piken ûntwikkelje harren relatyf fluch foar sokke grutte fûgels: it duorret mar sa'n 53 dagen of minder foardat se fleane kinne. == Status en bedrigingen == De brileider waard yn 1993 opnommen as 'bedrige' (''Threatened'') ûnder de Amerikaanske Endangered Species Act en stiet sûnt 2018 as gefoelich (''Near Threatened'') op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. De Amerikaanske Fish and Wildlife Service sette de brileider oarspronklik op 'e list fan bedrige soarten fanwegen in delgong fan mear as 96% yn de briedpopulaasje yn Alaska. Troch dizze registraasje en de beskerming fan de Migratory Bird Treaty Act fan 1991 is it yllegaal om brileiders te bejagen, sawol foar de sport as foar libbensûnderhâld. Der binne ferskate faktoaren dy't de populaasjes fan 'e brileider yn 'e takomst bedriigje, lykas klimaatferoaring en habitatferlies. Histoarysk wie it ferspriedingsgebiet fan 'e brileider folle grutter as allinnich de kust fan Alaska en Ruslân; it rûn mear nei it suden ta oant hast de [[Kanada|Kanadeeske]] grins. Om't brileiders yn kâlde gebieten libje dy't foar minsken lestich tagonklik binne, is it ferlies fan harren habitat foaral it gefolch fan klimaatferoaring. In takomstige bedriging foar har habitat is de mooglike ûntwikkeling fan oalje- en gasboarrings tichtby it Teshekpuk-mar, in gebiet dat erkend is as in wrâldwiid belangryk fûgelgebiet. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rock-sandpiper-calidris-ptilocnemis BirdLife, oproppen 13 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rocsan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/rocsan/US-AK-020 eBird, oproppen 13 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calidris ptilocnemis}} }} {{DEFAULTSORT:Beringgril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Eider]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Eider]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] kt9o2lbmrejsm259onqzhwuyxqd1a95 0 15317 1235041 1230685 2026-07-14T04:59:07Z Famberhorst 10270 1235041 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Schouw Wildemerk 2009.jpg|thumb|''De Wyldemerk (2009)'']] De '''Wyldemerk''' is in [[mar]] yn de gemeente [[De Fryske Marren]] yn de [[himrik]] fan [[Harich]] tusken de [[Provinsjale wei 359|N359]] (Sudergoawei) en de Alde Balksterwei. De mar leit yn de bosken fan [[Gaasterlân]]. Oan de noardeastkant komt de [[Van Swinderenfeart]] yn de mar út, oan de noarwestkant de [[Spoekhoekster Feart]] en by de [[buorskip]] [[Skou (buorskip)|Skou]] rint in sleat út polder De Wite Ikkers yn de mar út. It terrein is eigendom fan [[Steatsboskbehear]] en stiet ek bekend as ''de Sângatten''. In oare benamming is ''Skou'', nei de buorskip [[Skou (buorskip)|Skou]] krekt by de súdlikste punt fan it sângat.<ref>Atlas Eekhof, 1849-1859. De plasse wie doe noch net útgroeven, op dat plak lei doe de Hongerdyk. De Van Swinderenfeart (oanjûn as Van Swinderen's - Vaart) wie grif koart dêrfoar, yn 1840, oanlein. [http://www2.tresoar.nl/digicollectie/object.php?object=232&menu=1&zveld=Gaasterland Atlas Eekhof op Tresoar.nl]</ref> De soad wetters binne ûntstien troch [[sân (grûnsoarte)|sân]]winning yn de [[1960-1969|jierren '60]]. Kij en geiten rinne dêr los om en in diel is ynrjochte as frij tagonklik [[libelle]]reservaat. == Kreakeling == Yn it gebiet lizze meardere sângatte, faak mids rûge boaskeftige natoer. De Wyldemerk is de grutste plasse en hat de foarm fan in sterk bûgde kreakeling. De grutste ôfmjitting is yn east-westrjochting, 650 meter. Fan de noardlikste nei de súdlikste punt is hy rom 500 meter, mar troch de foarm en de tige ûnregelmjittige noardouwer is men noait mear as 150 meter fan de kant. De Wyldemerk lûkt simmerdeis in soad deirekreaasje, dêrûnder swimmers, fytsers, wannelers en plesierfeart. It is oan de kanten frij ûndjip en lytse bern kinne der swimme en poatsjebaaie. Midden yn de mar is de djipte tige wikseljend, de djipte kin oprinne fan in meter nei ynienen seis meter. Troch dy ûnregelnmjittichheden kinne der sa no en dan draaikolkjes ûntstean. De plesierfeart kin de plasse fan de [[Sleattemer Mar]] ôf berikke troch it rivierke de [[Luts]] en de Van Swinderenfeart; fierders is hy direkt ferbûn mei de [[Wytikkersfeart]]. Dochs streamt it wetter amper, dat de plasse wurdt simmerdeis soms ôfsluten foar swimmers yn ferbân mei [[blaualch]]. [[File: Wyldemerk, natuurgebied in Gaasterland. 27-04-2026. (actm.) 16.jpg|thumb|255px| In groep bommen werspiegelde him yn in wetterpartij. (27-04-2026)]] == Libellereservaat == It libellereservaat is op 12 maaie 2007 oprjochte troch [[Stichting Gaasterlân Natuerlân]] , [[De Flinterstichting]] en Libellewurkgroep Fryslân “De Hynstebiter”. Yn it gebiet waarden 34 libellesoarten oantroffen, mei dêrûnder seldsumheden as de [[flekte wytsnútlibel]], [[Glêssnijer (ynsekt)|glêssnijer]] en [[iere glêzemakker]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.gaasterland-natuurland.nl/pagina37.html Wyldemerk op gaasterland-natuurland.nl] * [https://www.hynstebiter.nl Libellewurkgroep Fryslân “De Hynstebiter”] * [http://www.gaasterland-natuurland.nl/pagina79.html Libelleneservaat op gaasterland-natuurland.nl] ----- <references/> }} {{Koördinaten|52_52_07_N_5_31_33_E_scale:2500_region:NL|52° 52' NB, 5° 31'EL}} {{Steatsboskbehear}} {{DEFAULTSORT:Wildemerk}} [[Kategory:Harich]] [[Kategory:Mar yn Fryslân]] [[Kategory:Wetter yn Gaasterlân (gemeente)]] [[Kategory:Wetter yn Gaasterlân-Sleat]] [[Kategory:Wetter yn De Fryske Marren]] d85xcneiu6det9059c0bamaaod27a4g 0 22418 1234950 1128803 2026-07-13T14:43:31Z Drewes 2754 oanfollinkje fan nl: 1234950 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:BarbaravanBeukering 2011.jpg|thumb|''Barbara van Beukering'']] '''Barbara van Beukering''' ([[Drachten]], [[1966]]) is in Fryske [[sjoernalist]]e. == Libben en wurk == Van Beukering folge nei it heljen fan har [[gymnasium]]diploma de [[Skoalle foar Sjoernalistyk]] yn [[Utert (stêd)|Utert]] (1985-1989). Dêrnei wurke se by de [[TROS]]-telefyzje as ferslachjouster fan ''TROS Kieskeurig'' en ''TROS Aktua Geld''. Nei twa jier stapte se oer nei de [[AVRO]], wêr't se ferslachjouster/presintatrise waard fan it jongereinprogramma ''Pauze TV''. Nei twa seizoenen presintearre se twa jier lang voor dyselde omrop it filmprogramma ''Preview'', tegearre mei [[Hugo Metsers]]. Dêrnei wurke se in oantal jierren efter de skermen as [[einredakteur]] fan ferskate programma’s foar ûnder oare [[RTL5]], [[Veronica TV (HMG)|Veronica]] en [[Teleac]]. Yn 1997 makke Van Beukering de oerstap nei [[tydskrift]]en. Se waard efterinoar haadredakteur fan [[Babymagazine]] (1997), [[AvantGarde]] (1998-1999), [[Blvd.]] (1999-2002) en it [[Volkskrant magazine]] (2002-2007) Yn febrewaris 2007 presintearre Van Beukering it jûnfoljende [[Nederlandse Programma Stichting|NPS]]-programma ''Handboek voor de moderne vrouw''. Op 1 septimber 2007 waard Barbara van Beukering haadredakteur fan [[Het Parool]]. Yn 2015 sette se útein mei PAPER, in digitaal nijsmagazine dat alle dagen ferskynt. Ein 2016 naam Blendle PAPER oer fan de Persgroep Nederland. Yn 'e simmer fan 2025 wie se ien fan de ûndertekeners fan in ferklearring mei in 'morele oanklacht' oan it adres fan it kabinet, wêryn't oproppen waard ta erkenning fan de Palestynske steat en it ynstellen fan in folsleine hannelsboykot tsjin Israel, en wêryn't "easke waard dat der werklik alles oan dien wurdt om de genoside te stopjen, lykas jimme ferplichte binne te dwaan." <ref>{{Citeer web |url=https://www.eajg.nl/teken-de-accusatie-morele-aanklacht-tegen-het-kabinet/ |titel=Teken de accusatie: Morele aanklacht tegen het kabinet |datum=2025-06-14 |website=[[Een Ander Joods Geluid]] |bezochtdatum=2025-11-21 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250907023525/https://www.eajg.nl/teken-de-accusatie-morele-aanklacht-tegen-het-kabinet/ |archiefdatum=2025-09-07 |dodeurl=nee}}</ref> Barbara is troud mei [[Thomas Deelen]] (eartiids reklameman) en hat in styfsoan Jasper en trije dochters: Ruby, Laura en Milou. == Bibliografy == Yn 2017 skreau Van Beukering ''Kruip nooit achter een geranium'', in syktocht nei in lang en lokkich libben. It boek ferskynde yn febrewaris 2018.<ref> [https://www.ad.nl/binnenland/oud-worden-zonder-het-te-zijn-hoe-doe-je-dat~a6f06a40/ ''Oud worden zonder het te zijn; hoe doe je dat?''] AD, 25 febr. 2018</ref> Ein febrewaris 2020 ferskynde har boek ''Je kunt het maar éénmaal doen. Een persoonlijke zoektocht naar sterven, het grootste taboe in ons leven''. útjefte Spectrum.<ref> https://www.volkskrant.nl/de-gids/de-dood-is-een-belangrijk-onderdeel-van-het-leven-hoe-kunnen-we-er-het-beste-mee-omgaan~b050e3b5/</ref> Yn de maitiid fan 2023 kaam ''Het jaar waarin ik mijn haar verloor'' út. Dat boek giet oer har "rampjier" 2020 mei aaklike foarfallen yn famylje - en kunderûnte, koronapandemy, de maatregelen dy't dêr út fuortkamen en it hommels foarfallen fan ''alopecia'', hierútfal. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Beukering, Barbara van}} [[Kategory:Frysk sjoernalist]] [[Kategory:Frysk ferslachjouwer]] [[Kategory:Frysk programmamakker]] [[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]] [[Kategory:Nederlânsk ferslachjouwer]] [[Kategory:Nederlânsk programmamakker]] [[Kategory:AVRO-wurknimmer]] [[Kategory:NTR-wurknimmer]] [[Kategory:RTL Nederlân-wurknimmer]] [[Kategory:TROS-wurknimmer]] [[Kategory:Veronica-wurknimmer]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn Drachten]] [[Kategory:Persoan berne yn 1966]] pwvcqwubrnu1z279e5yujv9wgki9sza 0 29412 1235011 1177011 2026-07-14T00:14:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235011 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=brune hoanskrobber |Ofbyld= [[File:Circus aeruginosus Valencia 2.jpeg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje= [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai= [[hoanskrobbers]] (''Circus'') |Wittenskiplike namme= Circus aeruginosus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:CircusAeruginosusIUCNver2016 3.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]] }}</small> }} De '''Brune hoanskrobber''' ek: '''Glee''' of '''Mûzebiter''', (''Circus aeruginosus'') is in rôffûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan de [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') en de [[ûnderfamylje]] fan de [[hoanskrobbers]] (''Circinae''). == Skaaimerken == In folwoeksen eksimplaar is sa'n 50 sintimeter grut. It bist fleant meastentiids leech oer sompen en reidfjilden, mei de foar alle soarten hoanskrobbers kenmerkende hâlding : in weagjende fleanbeweging, mei de wjukken yn in ûndjippe V-foarm. Brune hoanskrobbers nestelje op 'e grûn yn de reiden. [[Ofbyld:Rohrweihe.jpg|left|thumb|180px|''brune hoanskrobber'']] It mantsje is brún en hat in griis wjukplak en sturt. It wyfke is ek brún, mar hat in ljochte krún en kiel. == Fersprieding == Brune hoanskrobbers komme simmerdeis yn hast hiel Europa foar, útsein [[Ierlân]], [[Skandinaavje]] en it grutste diel fan it [[Feriene Keninkryk]]. Dêrneist komme se yn de winter yn it westen fan Europa foar (wêrûnder yn [[Nederlân]] en [[Belgje]]), [[Frankryk]], [[Spanje]], [[Portegal]], [[Itaalje]], it eardere [[Joegoslaavje]], [[Grikelân]] en [[Turkije]] foar. Yn lêstneamde lannen binne se dus it hiele jier troch te finen. Yn Nederlân wiene der yn 2013-2015 sa'n 900-1200 briedpearen, yn Fryslân inkele hûnderten. De populaasje is yn Nederlân ridlik stabyl, en de soarte stiet derom net op de Nederlânske [[Reade list fan fûgels]]. <gallery> Ofbyld:Circus aeruginosus samiec4.jpg|mantsje Ofbyld:Circus aeruginosus samiec2.jpg|mantsje Ofbyld:Circus aeruginosus samiec3.jpg|mantsje Ofbyld:C aeruginosus.jpg|wyfke Ofbyld:Marsh Harrier-Mindaugas Urbonas-1.jpg Ofbyld:Marsh Harrier-Mindaugas Urbonas-4.jpg Ofbyld:Marsh Harrier-Mindaugas Urbonas-5.jpg Ofbyld:Marsh Harrier-Mindaugas Urbonas-7.JPG Circus aeruginosus MHNT.ZOO.2010.11.82.5.jpg |Aaien fan de Brune hoanskrobber </gallery> == Sjoch ek== * [[skiere hoanskrobber]] * [[blauwe hoanskrobber]] * [[ljochte hoanskrobber]] of [[steppehoanskrobber]] {{boarnen|boarnefernijing= * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Circus+aeruginosus SoortenBank.nl] beskriuwing, fersprieding en lûd * [http://www.sovon.nl/nl/soort/2600 SOVON] Fersprieding en oantalsûntwikkeling fan de Brune hoanskrobber yn Nederlân }} {{commonsBalke|Circus aeruginosus}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hoanskrobber]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] ju7uioif1hr3pqh637oaa3ey1p8if8o 0 32389 1235042 1145985 2026-07-14T05:23:26Z Famberhorst 10270 1235042 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Windmotor Mirns 12c.JPG|thumb|275px|''Wynmotor Mirns oan de súdgrins fan Gaasterlân, it Iselmar'']] [[Ofbyld:Sicht fan Hegeburgsterwei nei Iselmar (Gaasterlân).JPG|thumb|275px|''Sicht fan Hegeburgsterwei nei de [[Iselmar]].'']] [[Ofbyld:Kitesurfers by it Murnser Klif.JPG||thumb|275px|''Kitesurfers by it [[Murnser Klif]].'']] {{Of|de lânstreek Gaasterlân|de eardere gemeente|Gaasterlân (gemeente)}} '''Gaasterlân''' is in [[krite]] yn de [[Súdwesthoeke]] fan de provinsje [[Fryslân]] mei in oerflak fan sa'n 7570 ha. en in east-west lingte fan likernôch 15 kilometer. De krite leit yn de [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[De Fryske Marren]]. De eardere gemeenten [[Gaasterlân-Sleat]] en [[Nijefurd]] binne part fan it Gaasterlân. == Geografy == De krite mei syn hichten en bosken foarmet in kontrast mei it foar it measte part flakke greidekarakter fan Fryslân. Dy reliëfs yn it lânskip hieten eartiids gaasten of [[Geast (sân)|geasten]]. Geasten binne yn de [[Saalien]]-[[iistiid]] opdreane [[balstienliem]]rêgen, oerdekt mei in laach deksân. De leger lizzende dielen fan Gaasterlân hawwe in feanige ûndergrûn fan inkelde desimeters klaai oerdutsen. Ut reden fan de [[sânferstowing]]en hjir en op oare plakken yn [[Nederlân]] hat [[Steatsboskbehear]] it gebiet om 1900 hinne beplante mei bosk. De balstienhichten foarmje in natuerlike [[seewarring]] tsjin it wetter fan de âlde [[Sudersee]] en foar it [[Iselmar]] fan no. Ien dêrfan is it [[Murnser Klif]]. It heechste punt fan Gaasterlân leit sa'n 12,70 meter boppe [[Normaal Amsterdamsk Peil|NAP]] súdwestlik fan [[Aldemardum]] oan de râne fan it [[Jolderenbosk]]. Dêr stiet in [[loftwachttoer]] dy't jin in moai útsjoch oer lân en see besoarget. Oare bosken yn it Gaasterlân binne de [[Bremer Wyldernis]] en it [[Lycklamabosk]]. Plakken yn Gaasterlân binne: [[Aldemardum]], [[Bakhuzen]], [[Riis]], [[Nijemardum]], [[Sondel]], [[Warns]] en [[Laaksum]]. == Skiednis == Yn it [[Rysterbosk]], eigendom fan it [[It Fryske Gea]], is in [[hunebed|stíennen]] oerbliuwsel fan de [[trachterbekerkultuer]] fûn. Dat hunebed (of stienkiste) tsjûget fan de iere bewenning fan de kontrei. Ek binne der fynsten út de iere [[Midsiuwen]] bekend, wylst de doarpen Mirns, Harich en Wykel al yn de [[12e iuw|12e]] en [[13e iuw]] neamd wurde. De delsettingen ûntstienen oan de râne fan it hege gebiet. Alde- en Nijemardum krigen it karakter fan in [[esdoarp]], Harich waard in [[lintdoarp]]. It sintrale hege sângebiet wie meast heide, de lege kriten wienen allinnich gaadlik foar jacht op wyld, fiskjen en as healân. De konflikten tusken [[Skieringers en Fetkeapers]] binne net oan Gaasterlân foarby gien. De lizzing tusken [[Starum]] en [[Sleat (stêd)|Sleat]], yn de midsiuwen wichtige plakken, en de ferdieldens tusken de hearen fan it kontrei sels, brochten Gaasterlân plondering en brân, sa as yn Harich, Sondel en Wikel. Ek de 16e iuwske striid tusken de Geldersen en Saksen en de neisleep dêrfan spile hjir. Yn de rêstiger tiid nei 1600 koe Balk, dat opkaam wie oan [[De Luts]] by de oergong fan de wei Harich-Wikel, him ûntjaan ta haadplak fan de [[gritenij]].Yn de 17e- en 18e iuw gie de ûntginning oan de rânen fierder en it hegere midden waard starichoan mear beboske. Op de kaart fan [[Schotanusatlas|Schotanus]] (1664) binne noch mar in pear boskjes te sjen, û.o. by Balk en Wikel. Yn de [[19e iuw]] is it foaral de famylje [[Van Swinderen]], fan it Hûs Riis, dy't in soad dien hat foar dike- en boaiemferbettering (û.o. troch [[terpmodderje]]n) en dy't boskbou stimulearre. Iikskille [[Fûgelflappe|snip- en klysterflappe]] wienen foar de arbeiders en lytse boeren in wichtige boarne fan byfertsjinst. Nei 1900 hat de 'Mij Gaasterlân' in protte bosk kappe, fral tusken [[Bakhuzen]] en Riis. Boulân en greide kamen dêr foar yn it plak en iik en fûgels waarden fan minder belang. Oare wichtige saken wienen noch de ynkertiering fan [[Belgje|Belgyske]] flechtelingen [[Earste Wrâldkriich|yn 1914-1918]] en de fêstiging fan in [[V2-raket|V2-rakette]]basis yn 1944/45. Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] krige de âlde namme Wyldemerk in nije klank doe't der in [[Ambonezekamp]] mei dy namme kaam op 1 km westlik fan [[Kippenburch]]. It isolemint naam nei de oarloch hurd ôf; Gaasterlân is net mear it 'aparte' gebiet fan eartiids. == Galery == <gallery> Ofbyld:Sicht fan Riisterbosk nei Bakhuzen.JPG|Sicht fan Riisterbosk nei Bakhuzen.JPG Ofbyld:Sicht fan Hegeburgsterwei nei Iselmar en Bakhuzen (Gaasterlân).JPG|Sicht fan Hegeburgsterwei nei Iselmar en Bakhuzen Ofbyld:Sicht fan Bakhuzen op Riisterbosk.JPG|Sicht fan Bakhuzen op Riisterbosk Ofbyld:Iselmar by it Murnser Klif.JPG|Iselmar by it Murnser Klif Wyldemerk, natuurgebied in Gaasterland. 27-04-2026. (actm.) 16.jpg|[[:nl:Wyldemerk (natuurgebied)|Wyldemerk (natuurgebied)]] </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= {{EvF|Gaasterland}} }} [[Kategory:Gaasterlân| ]] [[Kategory:Diel fan Fryslân]] [[Kategory:Geografy fan Himmelumer Aldefurd]] [[Kategory:Geografy fan Nijefurd]] [[Kategory:Geografy fan Súdwest-Fryslân]] [[Kategory:Geografy fan Gaasterlân (gemeente)]] [[Kategory:Geografy fan Gaasterlân-Sleat]] [[Kategory:Geografy fan De Fryske Marren]] 6kzbe8j8ioke691mu8lc02mv5yf07q1 0 33529 1234948 1124445 2026-07-13T12:21:46Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst. 1234948 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Goes | ôfbylding = Turfkade (Goes).jpg | ôfbyldingstekst = Turfkade | flagge = Flag of Goes.svg | wapen = Coat of arms of Goes.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Flag of Goes.svg|20px]] [[Goes (gemeente)|Goes]] | ynwennertal = 29.995 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/goes/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 12,76 km²,<br>wêrfan wetter: 0,84 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4460-4469 | netnûmer = 0113 | webside = [https://www.goes.nl goes.nl] | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 30 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 53 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Goes-centrum-OpenTopo.jpg | ôfbyldingstekst99 = }} '''Goes''' is in stêd op it eardere eilân [[Súd-Bevelân]]. It plak leit sintraal yn 'e [[Nederlân]]ske provinsje [[Seelân]]. De stêd Goes hat sa’n 29.995 ynwenners (2026). Goes is it haadplak fan 'e gemeente [[Goes (gemeente)|Goes]]. == Skiednis == [[Ofbyld:Goes 1695 Ostende Hildernisse.jpg|thumb|left|Kastiel fan Goes.]] Goes ûntstie yn 'e 10e iuw oan in streamke, de Korte Gos. It doarp groeide fluch; yn 'e 12e ieu wie der al in merkplein en in oan [[Marije Magdalena]] wijde tsjerke. Yn 1405 krige Goes [[stedsrjochten]] fan greve [[Willen VI fan Hollân|Willem VI]], en yn 1417 krige de stêd tastimming foar stedsmuorren en in grêft. De wolfeart kaam út de lekkenyndustry en sâltwinning. Yn 'e 16e iuw gie it minder: de ferbining mei de see fersâne en yn 1554 ferneatige in grutte stedsbrân it noardwestlike diel fan 'e stêd. === Reformaasje en oarloch === [[Ofbyld:Ravelijn.jpg|thumb|left|De fêsting Goes.]] Begjin 1572 namen de [[Spanje|Spanjerts]] de stêd yn. De gûverneur fan Walcheren besocht de stêd werom te feroverjen, mar dat mislearre troch tekoarten. Yn 1577 ferlieten de Spanjerts Goes en foege de stêd him by de [[Prins fan Oranje]]. Tusken 1585 en 1625 waard de ferdigeningsgurdle oanlein. Nei dy tiid wie Goes benammen in agrarysk sintrum. Yn 1868 kaam der in spoarferbining, mar yndustrialisaasje bleau út; de ekonomy bleau him rjochtsjen op tsjinstferliening en lânbou. === Oarlochsjierren === Yn 'e [[Earste Wrâldkriich]] foelen der troch in [[Grut-Brittanje|Britske]] flater 7 bommen op Goes en Kloetinge; der foel ien deade yn Goes. Yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] bleau Goes relatyf frij fan oarlochsskea, al stie de stêd oant de befrijing op 29 oktober 1944 ûnder Dútsk bewâld. === Wettersneed 1953 === By de [[Wettersneed fan 1953|wettersneedramp]] bleau Goes drûch, al skeelde it net in soad. Wol waarden Wolphaartsdijk en Oud-Sabbinge (no ûnderdiel fan Goes) troffen; dêr kamen 14 minsken om. Goes tsjinne as opfangplak foar evakuees út de omkriten en yn 'e Grutte Tsjerke waarden slachtoffers opbierre. === Hjoeddeisk Goes === Yn 'e jierren 1960 en 1970 groeide de stêd wer flink en naam de yndustry ta. De Smallegangesbuurt waard foar in grut part sloopt en letter wer opboud. Troch nije wiken lykas it Goese Meer en Ouverture groeide Goes fierder. Hjoed-de-dei is ien fan 'e wichtichste ekonomyske sintra fan Seelân. Op 27 oktober 1976 fûn by Goes in swier treinûngemak plak, mei 7 deaden en 8 ferwûnen as gefolch. == Wapen == [[Ofbyld:Mural Bramestraat Goes.jpg|thumb|left|Muorreskilderij fan in goes.]] Op it wapen fan Goes stiet ûnder oaren in wite [[Guozzen|goes]], dy't ôfkomstich is fan [[Súd-Bevelân]]. Oer de reden dat de goes yn it stêdswapen stiet, besteane ferskate teoryen. Neffens de hiemside fan 'e gemeente Goes binne de guozzen wierskynlik in ferwizing nei de wylde guozzen dy't op Súd-Bevelân oerwinterje. Goes wurdt dêrom ek wol "Guozzestêd" neamd. Mei [[karnaval]] wurdt de namme tydlik feroare yn 'Hanzehat', [[Siuwsk]] foar 'Guozzegat'. == It besjen wurdich == De âlde binnenstêd telt in grut tal histoaryske strjitten (lykas de Sint Jacobstraat, Pyntorenstraat, Korte Kerkstraat, Koningstraat, Opril Grote Markt en de Zusterstraat) en âlde pleinen (Vlasmarkt, Singelstraat, Beestenmarkt en de Grote Markt). [[Ofbyld:Gemeentehuis goes.jpg|thumb|260px|Stedhûs.]] * It 15e-iuwske stedhûs oan 'e Merk is boud yn [[Gotyk|goatyske]] styl. * It Slot Oostende is in restaurant, hotel en bierbrouwerij, dêr't dielen fan it eardere kastiel Oostende yn binne opnommen. * It út 1753 datearjende Hotel 'De Korenbeurs' is ûnderbrocht yn it eardere boargemastershûs. [[Ofbyld:2019 Maria Magdalenakerk (Goes) (1).jpg|thumb|260px|Marije Magdalenatsjerke.]] * De Grutte- of Marije Magdalenatsjerke is in letgoatysk tsjerkegebou út 1423. Yn 'e tsjerke is in grêfmonumint en in monumintaal oargel te finen. * De grutste tsjerke fan Goes is de Sionstsjerke fan 'e [[Grifformearde Gemeenten]] mei 2.250 sitplakken. * 't Soepuus oan 'e Kleine Kade is in eardere wettermûne dy't wurke op it tij. Oant likernôch 1800 wie de mûne yn bedriuw. It koepeltuorke datearret fan 1624. * Yn Goes binne ferskate âlde poartsjes, ûnder oaren yn 'e Zusterstraat út it jier 1655. * De rûne stiennen [[nôtmûne]] De Koornbloem is in [[stellingmûne]] út 1801. * De telefyzjetoer Goes út 1957, 135 meter heech (foar 2007 wie dizze 146 meter heech). * Yn Goes stiet in [[wettertoer]] út 1912. * Fan 'e fêstingwurken is it grutste part yn 'e 19e iuw sljochte. De poarten binne doe ôfbrutsen, lykas ek dielen fan 'e fêsting yn it noarden en easten fan 'e stêd. * De Sint Maartensbrêge is in flapbrêge oer de stêdshaven. * It stedskantoar fan Goes is in opfallend modern gebou. By de bou, dy't 23,4 miljoen euro koste, hearde it ta de djoerste stedskantoaren fan Nederlân. * Sûnt 2015 wurde op inisjatyf fan 'e lokale kulturele ried ûnder de namme "Mural Goes" grutte muorreskilderingen op gebouwen oanbrocht. === Musea === * [https://historischmuseumdebevelanden.nl/ Histoarysk Museum De Bevelanden] (ûnderbrocht yn in âld kleaster) * [https://www.destoomtrein.nl/ Steamtrein Goes - Borsele] (SGB) {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Goes}} }} {{GemeenteGoes}} [[Kategory:Plak yn Goes]] 84gts3uxhmwh7xjdmumx41o911hbo0q 0 33532 1234949 1124463 2026-07-13T13:04:30Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst. 1234949 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = 's-Heer Arendskerke | ôfbylding = Protestantse Kerk ('s-Heer Arendskerke) (1).JPG | ôfbyldingstekst = Protestantske tsjerke | flagge = 's-Heer Arendskerke dorpsvlag.svg | wapen = HeerArendskerke wapen.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Goes (gemeente)|Goes]] | ynwennertal = 1.868 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/s-heer-arendskerke/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 17,70 km²,<br>wêrfan wetter: 0,05 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 1 m | koördinaten = | postkoade = 4456 | netnûmer = 0113 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 28 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 49 | lon_sec = 56 | lon_dir = E | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = }} '''s-Heer Arendskerke''' is in doarp yn 'e gemeente [[Goes (gemeente)|Goes]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It doarp hat 1.868 ynwenners (2026). == Skiednis == 's-Heer Arendskerke waard ek wol 's Heer-Arendskerke, Aernoutskerke, Ser Arnoudskerke of Sraskerke neamd. Lykas by in soad doarpsnammen dy't op -kerke einigje, is ek hjir it wurd 'kerke' ferbûn mei de namme fan 'e stifter fan 'e tsjerke: Arend de Skinge, in foarnaam telch út it aadlike laach Van Schengen. Dat laach wie eigner fan 'e ambachtshearlikheid 's-Heer Arendskerke, hie it rjocht fan oanwaaks fan al it lân tusken Bevelân en Walcheren, en spile dus in wichtige rol by de westlike bedikingen. [[Ofbyld:Atlas Schoemaker-ZEELAND-1162R-Zeeland, Schengen.jpeg|thumb|left|It ferfallen kastiel yn 'e Atlas Schoemaker.]] De hearen Van Schengen bouden yn 'e 13e of 14e iuw tichteby it doarp harren kastiel. Yn 'e 17e en 18e ieu wie it slot sa ferfallen rekke, dat it ôfbrutsen waard. De stiennen waarden brûkt om de diken te fersterkjen. De earste skriflike fermelding wie yn 1275 as dochterparochy fan it tichtbylizzende en âldere [[Wissekerke]]. Op syn bar wie 's-Heer Arendskerke (tsjerke wijd oan [[Petrus (apostel)|Sint-Piter]]) wer de memmetsjerke fan [[Baarsdorp]]. It hat eartiids in wichtich doarp west. Yn 1872 waard stasjon 's-Heer Arendskerke iepene; dit waard yn 1946 sluten. Hjoed-de-dei is 's-Heer Arendskerke yn ferliking mei in soad oare doarpen net hiel grut. Foar in grut part fan 'e foarsjennings (lykas winkels, ûnderwiis en teäter) is it doarp ôfhinklik fan ûnder oare [[Goes (stêd)|Goes]] en it tichtebylizzende [[Heinkenszand]]. == Eardere gemeente == Neidat de Quarlespolder nei 1949 ynpoldere wie, krige de gemeente 's-Heer Arendskerke yn 1954 eastlike dielen fan 'e gemeenten [[Arnemuiden]] en [[Nieuw- en Sint Joosland]] tawiisd, sadat de polder yn ien gemeente komme soe te lizzen. Ek de Sloedam lei fan dat stuit ôf folslein yn 'e Súd-Bevelânske gemeente. Yn 1966 moast de gemeente de kwelders fan it Súd-Sloe, dy't ûnderwilens opspuite wiene mei sân, ôfjaan oan de nijfoarme gemeente [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]]. It waard diel fan it yndustrygebiet Flissingen-East. Oant 1970 wie 's-Heer Arendskerke in selsstannige gemeente; dêrnei waard it diel dat benoarden de A58 lei by de gemeente Goes foege. Yn dat diel leine de doarpen 's-Heer Arendskerke (ynklusyf it buorskip [[Eindewege]]), [['s-Heer Hendrikskinderen]] (ynklusyf de buorskip Wissekerke) en in stikje fan [[Lewedorp]]. It súdlike diel fan 'e gemeente, mei dêryn [[Nieuwdorp (Seelân)|Nieuwdorp]] en it grutste part fan Lewedorp, waarden opnommen yn 'e nije gemeente [[Borsele]]. == Doarpstype == 's-Heer Arendskerke is in kombinaasje fan in tsjerkeringdoarp en in foarstrjittedoarp. == It besjen wurdich == * De Petrustsjerke datearret út de 14e en 15e iuw. Yn 'e tsjerke is in oargel út 1708. * It doarp hat in tal monumintale pleatsen, lykas de Arendshoeve en de Grote Dijk. * Op it doarpsgebiet leit ek de dobbe It Frouweputsje. It wie oant yn 'e jierren 1960 in earder roomsk beafeartsplak, wêrfan't it wetter genêskrêftich wêze soe. Neffens de oerlevering soe de bline Tannie nei it oanreitsjen fan it wetter har sicht werom krige hawwe. Nei de [[ruilferkaveling]] waard de dobbe yn 1972 tichtsmiten. Yn 2005 waard op in oar plak in nije dobbe groeven. Dy wurdt lykwols fuorre troch itselde ûndergrûnske streamke as de oarspronklike dobbe. ==Sjoch ek== *[[Einwêge]] {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|'s-Heer Arendskerke}} }} {{GemeenteGoes}} {{DEFAULTSORT:Heer Arendsjerke}} [[Kategory:Plak yn Goes]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] nq7uk9aymrue42tulsktkteyj8wbbys 1234951 1234949 2026-07-13T14:45:11Z Drewes 2754 [[]] 1234951 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = 's-Heer Arendskerke | ôfbylding = Protestantse Kerk ('s-Heer Arendskerke) (1).JPG | ôfbyldingstekst = Protestantske tsjerke | flagge = 's-Heer Arendskerke dorpsvlag.svg | wapen = HeerArendskerke wapen.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Goes (gemeente)|Goes]] | ynwennertal = 1.868 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/s-heer-arendskerke/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 17,70 km²,<br>wêrfan wetter: 0,05 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 1 m | koördinaten = | postkoade = 4456 | netnûmer = 0113 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 28 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 49 | lon_sec = 56 | lon_dir = E | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = }} ''''s-Heer Arendskerke''' is in doarp yn 'e gemeente [[Goes (gemeente)|Goes]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It doarp hat 1.868 ynwenners (2026). == Skiednis == 's-Heer Arendskerke waard ek wol 's Heer-Arendskerke, Aernoutskerke, Ser Arnoudskerke of Sraskerke neamd. Lykas by in soad doarpsnammen dy't op -kerke einigje, is ek hjir it wurd 'kerke' ferbûn mei de namme fan 'e stifter fan 'e tsjerke: Arend de Skinge, in foarnaam telch út it aadlike laach Van Schengen. Dat laach wie eigner fan 'e ambachtshearlikheid 's-Heer Arendskerke, hie it rjocht fan oanwaaks fan al it lân tusken Bevelân en Walcheren, en spile dus in wichtige rol by de westlike bedikingen. [[Ofbyld:Atlas Schoemaker-ZEELAND-1162R-Zeeland, Schengen.jpeg|thumb|left|It ferfallen kastiel yn 'e [[Atlas Schoemaker]]]] De hearen Van Schengen bouden yn 'e 13e of 14e iuw tichteby it doarp harren kastiel. Yn 'e 17e en 18e ieu wie it slot sa ferfallen rekke, dat it ôfbrutsen waard. De stiennen waarden brûkt om de diken te fersterkjen. De earste skriflike fermelding wie yn 1275 as dochterparochy fan it tichtbylizzende en âldere [[Wissekerke]]. Op syn bar wie 's-Heer Arendskerke (tsjerke wijd oan [[Petrus (apostel)|Sint-Piter]]) wer de memmetsjerke fan [[Baarsdorp]]. It hat eartiids in wichtich doarp west. Yn 1872 waard stasjon 's-Heer Arendskerke iepene; dit waard yn 1946 sluten. Hjoed-de-dei is 's-Heer Arendskerke yn ferliking mei in soad oare doarpen net hiel grut. Foar in grut part fan 'e foarsjennings (lykas winkels, ûnderwiis en teäter) is it doarp ôfhinklik fan ûnder oare [[Goes (stêd)|Goes]] en it tichtebylizzende [[Heinkenszand]]. == Eardere gemeente == Neidat de Quarlespolder nei 1949 ynpoldere wie, krige de gemeente 's-Heer Arendskerke yn 1954 eastlike dielen fan 'e gemeenten [[Arnemuiden]] en [[Nieuw- en Sint Joosland]] tawiisd, sadat de polder yn ien gemeente komme soe te lizzen. Ek de Sloedam lei fan dat stuit ôf folslein yn 'e Súd-Bevelânske gemeente. Yn 1966 moast de gemeente de kwelders fan it Súd-Sloe, dy't ûnderwilens opspuite wiene mei sân, ôfjaan oan de nijfoarme gemeente [[Flissingen (gemeente)|Flissingen]]. It waard diel fan it yndustrygebiet Flissingen-East. Oant 1970 wie 's-Heer Arendskerke in selsstannige gemeente; dêrnei waard it diel dat benoarden de A58 lei by de gemeente Goes foege. Yn dat diel leine de doarpen 's-Heer Arendskerke (ynklusyf it buorskip [[Eindewege]]), [['s-Heer Hendrikskinderen]] (ynklusyf de buorskip Wissekerke) en in stikje fan [[Lewedorp]]. It súdlike diel fan 'e gemeente, mei dêryn [[Nieuwdorp (Seelân)|Nieuwdorp]] en it grutste part fan Lewedorp, waarden opnommen yn 'e nije gemeente [[Borsele]]. == Doarpstype == 's-Heer Arendskerke is in kombinaasje fan in tsjerkeringdoarp en in foarstrjittedoarp. == It besjen wurdich == * De Petrustsjerke datearret út de 14e en 15e iuw. Yn 'e tsjerke is in oargel út 1708. * It doarp hat in tal monumintale pleatsen, lykas de Arendshoeve en de Grote Dijk. * Op it doarpsgebiet leit ek de dobbe It Frouweputsje. It wie oant yn 'e jierren 1960 in earder roomsk beafeartsplak, wêrfan't it wetter genêskrêftich wêze soe. Neffens de oerlevering soe de bline Tannie nei it oanreitsjen fan it wetter har sicht werom krige hawwe. Nei de [[ruilferkaveling]] waard de dobbe yn 1972 tichtsmiten. Yn 2005 waard op in oar plak in nije dobbe groeven. Dy wurdt lykwols fuorre troch itselde ûndergrûnske streamke as de oarspronklike dobbe. ==Sjoch ek== *[[Einwêge]] {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|'s-Heer Arendskerke}} }} {{GemeenteGoes}} {{DEFAULTSORT:Heer Arendsjerke}} [[Kategory:Plak yn Goes]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] id1jbknvuk1et6j66fq5f3oca84wyp9 0 33533 1235045 1124465 2026-07-14T07:26:04Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst (ôfkomstich fan 'e Ned. wikipedy). 1235045 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = 's-Heer Hendrikskinderen | ôfbylding = Exterieur - 's-Heer Hendrikskinderen - 20106137 - RCE.jpg | ôfbyldingstekst = Protestantske tsjerke. | flagge = | wapen = 's-Heer Hendrikskinderen wapen.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Flag of Goes.svg|20px]] [[Goes (gemeente)|Goes]] | ynwennertal = 1.224 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/s-heer-hendrikskinderen/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 12,1 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 1 m | koördinaten = | postkoade = 4456 | netnûmer = 0113 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 29 | lat_sec = 10 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 51 | lon_sec = 25 | lon_dir = E }} ''''s-Heer Hendrikskinderen''' is in doarp yn 'e gemeente [[Goes (gemeente)|Goes]], yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It doarp hat 1.224 ynwenners (2026). It doarp leit op in útrinner fan streamrêch, dêr't ek Goes op ûntstie. De tsjerketoer fan 'e herfoarme Nikolaastsjerke, mei de bynamme de 'Peperbus', datearret út de 15e iuw. It tsjerkegebou is boud yn 1807, nei't de âlde tsjerke fanwegen boufalligens ôfbrutsen wie. Yn 1870 waard de [[konsistoarje]] yn gebrûk nommen. Sûnt de jierren 1980 binne der troch de geunstige lokaasje by Goes oan 'e bûtenkant fan it doarp in soad huzen byboud. In foarbyld hjirfan is de nijbouwyk oan 'e eastkant fan 's-Heer Hendrikskinderen. Yn 2012 binne dêr 30 wenten bykommen. == Skiednis == 's-Heer Hendrikskinderen ûntstie yn 'e [[midsiuwen]] as [[ringdoarp]] om in tsjerke hinne. It plak wurdt foar it earst yn 1267 as ''Ecclesiam Henrici'' neamd, "tsjerke fan hear Hendrik". De namme ferwiist nei Hendrik fan Schenge, dy't om 1200 hinne ambachtshear wie fan it gebiet. Yn 1198, doe't Dirk VII fan Hollân in geskink die oan 'e [[Abdij fan Middelburch]], wiene de bruorren Arend en Hendrik fan Schenge (''Arnoldus et Henricus de Scinge'') dêrby as tsjûgen oanwêzich. It liket derop dat sy dêrnei elk in tsjerke stifte hawwe dy't nei harren ferneamd is: ''Ecclesia Arnoldi'' en ''Ecclesiam Henrici'', no de doarpen 's-Heer Arendskerke en 's-Heer Hendrikskinderen. [[Ofbyld:Gezicht op het kasteel 's-Heer Hendriksburg.jpg|thumb|left|It kastiel fan 's-Heer Hendriksburg (1729).]] It kastiel 's-Heer Hendriksburch waard tsjin 'e ein fan 13e iuw boud troch de famylje Fan Schenge en lei tichteby it doarp. Yn 'e 18e ieu waard it brûkt as herberch en it waard yn 1803 ôfbrutsen. Oant 1857 wie 's-Heer Hendrikskinderen in aparte gemeente; op 2 oktober fan dat jier gie dizze op yn 'e gemeente 's-Heer Arendskerke. == Muorreskilderingen == Op 'e doarpsskoalle De Poeljeugd binne grutte skilderingen op 'e bûtenmuorren fan Nina Valkhoff te sjen. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- }} {{GemeenteGoes}} {{DEFAULTSORT:Heer Hendrikskinderen}} [[Kategory:Plak yn Goes]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] m1wxhb5g5ztk1ihrim6kx45mmlnnt3n 0 33535 1235046 1124504 2026-07-14T07:46:12Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst. 1235046 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Kattendijke | ôfbylding = Dorp Kattendijke.jpg | flagge = | wapen = Kattendijke wapen.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Flag of Goes.svg|20px]] [[Goes (gemeente)|Goes]] | ynwennertal = 594 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/kattendijke/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 11,74 km²,<br>wêrfan wetter: 0,43 km² | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4474 | netnûmer = 0113 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 30 | lat_sec = 23 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 57 | lon_sec = 18 | lon_dir = E }} '''Kattendijke''' is in lyts doarp op [[Súd-Bevelân]], yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It doarpke hat 594 ynwenners (2026). Kattendijke makke sûnt [[1970]] diel út fan 'e gemeente [[Goes (gemeente)|Goes]]. == Skiednis == Kattendijke is noch foar de trettjinde iuw ûntstien troch it ôfdamjen fan 'e hjoeddeiske 'Deesche Watergang', no in natuergebiet foar ferskate soarten wetterfûgels. Kattendijke wie in [[Hearlikheid (bestjoersfoarm)|hearlikheid]] fan it skaai Fan Borssele. Dêrnei wiksele it eigendom oant it skaai Huyssen de hearlikheid yn 1612 oankocht. Dat laach foege de namme fan 'e hearlikheid ta oan 'e famyljenamme: Huyssen fan Kattendijke. Nei 1815 wie Kattendijke in selsstannige gemeente, dy't oant 1 jannewaris 1970 bestien hat. Op dy datum waard de gemeente weryndield by de gemeente Goes. By de doe ophefte gemeente Kattendijke hearde ek [[Wilhelminadorp]]. Yn augustus 2021 kaam it doarp yn it nijs troch in tige minne besoarging fan 'e post troch PostNL. PostNL sei fuortendaliks ferbettering ta. Kattendijke is in lokaasje dêr't dûkers graach komme fanwegen de geunstige lizzing oan 'e [[Easterskelde]]. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Kattendijk}} }} {{GemeenteGoes}} [[Kategory:Plak yn Goes]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] swme2ud5p0mkb8i468i99dqj8529p4s 0 33537 1235047 1124512 2026-07-14T09:08:18Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht en deade keppelingen ferwidere, + ynfoboks en tekst. 1235047 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Kloetinge | ôfbylding = Overzicht van de kerk vanuit het zuidoosten met kerkgangers - Kloetinge - 20429426 - RCE.jpg | flagge = Kloetinge vlag.svg | wapen = Kloetinge wapen.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Flag of Goes.svg|20px]] [[Goes (gemeente)|Goes]] | ynwennertal = 3.308 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/kloetinge-goes/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 6,77 km²,<br>wêrfan wetter: 0,05 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 1 m | koördinaten = | postkoade = 4481 | netnûmer = 0113 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 29 | lat_sec = 40 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 55 | lon_sec = 10 | lon_dir = E }} '''Kloetinge''' is in doarp yn 'e gemeente [[Goes (gemeente)|Goes]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It doarp Kloetinge en de stêd [[Goes (stêd)|Goes]] binne oan inoar fêstgroeid. It doarp hat 3.308 ynwenners (2026). == Skiednis == Kloetinge is ien fan 'e âldste doarpen op Súd-Bevelân. It doarp ûntstie yn 'e 10e iuw op in streamrêch as ferbliuwplak foar hoeders. Dat it plak al yn 'e tsiende iuw bewenne waard, docht bliken út [[archeology]]ske fynsten yn 'e jierren 1967-1969 yn it doarp. Al ier yn 'e alfte iuw setten de bewenners útein mei it ferstevigjen fan 'e doarpskearn mei skieppedong om sa it doarp drûch te hâlden. Dat de kearn fan it doarp heger leit is ek hjoed-de-dei noch altiten te sjen. Dêrmei hinget de doarpsnamme gear: 'kloeten' ferwiist nei kluten. By opgravingen yn in sintrum fan it doarp binne likernôch fjouwer meter djippe lagen skieppedong weromfûn, dy't út de alfte en tolfte iuw stamme. Dêrút docht ek bliken dat it hâlden fan skiep noch lang in wichtich middel fan bestean west hat. De protestantske tsjerke wie oarspronklik wijd oan [[Gertrudis fan Nijvel|Sint-Gertrudis]] en datearret foar in grut part út de 13e iuw. It is in moai foarbyld fan Flaamsk-goatyske bakstienbou. Oarspronklik hat de tsjerke [[Skip (tsjerke)|trijeskippich]] west. Yn 'e omjouwing fan 'e tsjerke stiene ek ferskate fersterke boerepleatsen en kastielen, lykas Hûs Smallegange. By de hjoeddeiske pleats Ravenstein stie it kastiel Ravenstein, it fersterke hûs fan 'e ambachtshearen fan Kloetinge. Yn 'e 16e en 17e iuw wiene lânbou, sâltwinning en learbewurking wichtige middelen fan bestean. It doarp hat eartiids grêften mei poarten hân dy't oant de ein fan 'e 17e iuw bestiene. Yn 'e midsiuwen hie Kloetinge strategysk belang, wat bliken docht út de oanwêzigens fan ferskillende [[wier]]en, dy't tagelyk de ferdigening fan it plak tsjinnen mei yn 'e measte gefallen toereftige bouwurkjes op 'e wier. Yn 1572 waard it doarp troch de [[geuzen]] platbaarnd, mar yn 1578 kaam it yn hannen fan 'e [[Prins fan Oranje]]. [[Ofbyld:Groepsportret van kinderen in Zeeuwse klederdracht, Kloetinge, RP-F-2007-361-20.jpg|thumb|left|Kloetinge yn 1888 mei in groep bern yn Siuwske dracht.]] Yn 'e 20e ieu waard Kloetinge troch in geunstich belestingklimaat populêr ûnder begoedige ynwenners fan Goes, wat it doarp de bynamme 'it Wassenaar fan Seelân' joech. Yn 1970 waard de selsstannige gemeente opheft en waard it grutste part fan 'e âlde gemeente by de gemeente Goes yndield. Hjoed-de-dei is it doarp hast hielendal oan Goes fêstgroeid. == Ambachtshearlikheid == De ambachtshearlikheid Kloetinge wie troch de iuwen hinne yn besit fan ferskate aadlike skaaien, lykas Fan Borssele en Fan Brederode. Sûnt 1843 is de hearlikheid yn hannen fan 'e famylje Clotterbooke Patijn en harren neiteam (no de famylje Van Dijk van 't Velde). It âlde ambachtshearhûs waard yn 1881 ôfbrutsen om romte te meitsjen foar in nije pastorij en gemeentehûs. == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Goes-Kloetinge, de Kloetingse Molen RM16422 IMG 3599 2024-07-14 11.59 (cropped).jpg|thumb|260px|Eastmûne.]] Kloetinge is ien fan 'e santjin beskerme Siuwske steds- en doarpsgesichten en hat tsientallen ryksmonuminten. In soad ryksmonuminten steane oan 'e Jachthuisstraat, Geertesplein en Marktveld. * De Eastmûne (Oostmolen) is in rûne [[stellingmûne]] út 1704. * De Geertestsjerke is de protestantske tsjerke fan Kloetinge. * Oan it Marktveld stiet it bertehûs fan 'e meteorolooch Buys Ballot (1817 - 1890). * Krekt bûten it doarp stiet it Jachthûs, in âlde bûtenpleats. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Kloetinge}} }} {{Koördinaten|51_29_55_N_3_54_48_E_scale:12500|51° 29' NB, 3° 54' EL}} {{GemeenteGoes}} [[Kategory:Plak yn Goes]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]] gb49g2uke137o87evr815fds5ofxbr2 0 33538 1235050 1124601 2026-07-14T10:44:42Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst (oernommen fan Ned. wiki). 1235050 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Oud-Sabbinge | ôfbylding = Overzicht voorgevel en linker zijgevel met traptoren - Oud-Sabbinge - 20352810 - RCE (cropped).jpg | ôfbyldingstekst = Hûs te Sabbinge | flagge = | wapen = | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Flag of Goes.svg|20px]] [[Goes (gemeente)|Goes]] | ynwennertal = 274 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/buurt/oud-sabbinge-goes/#google_vignette Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 0,23 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4471 | netnûmer = 0113 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 31 | lat_sec = 18 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 51 | lon_sec = 42 | lon_dir = E }} '''Oud-Sabbinge''' is in doarpke yn 'e gemeente [[Goes (gemeente)|Goes]], yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. Oud-Sabbinge hat 274 ynwenners (2010). == Skiednis == De namme Sabbinge wurdt foar it earst fermeld yn 1206 of 1208 yn in oarkonde. De Oud-Sabbingepolder is it iennichste diel fan it eardere eilân Wolphaartsdijk dat sûnt it jier 1000 kontinu bewenne is. Oare doarpen op it eilân, lykas Hongersdijk en Westkerke, binne troch wettersneed yn see ferdwûn. Sabbinge wie lang it wichtichste doarp en hie de 'memmetsjerke' fan it eilân. Yn 1572 ferwoasten de [[geuzen]] de tsjerke om te foarkommen dat de Spanjerts (dy't Goes besetten) it eilân yn hannen krije soene; hjirtroch degradearre it doarp ta in [[buorskip]]. [[Ofbyld:Tsjerke fan Oud-Sabbinge.png|thumb|left|Tsjerke fan Oud-Sabbinge.]] Yn 1806 waarden de resten fan 'e tsjerke ôfbrutsen. Op datselde plak waard yn 1872 in iepenbiere legere skoalle boud. By de [[wettersneed fan 1953]] bleau Oud-Sabbinge sparre, al stie de polder fol wetter. Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] ferdwûn de pleatslike middenstân troch de opkomst fan 'e auto. Yn 'e jierren 1970 wie in grut part fan 'e huzen fakânsjewenning, mar troch belied waard it wer in libbene wenkearn. Fanwegen it ûntbrekken fan nijbou hat Oud-Sabbinge syn autentike karakter behâlden. == Kastiel == Yn Oud-Sabbinge stiet it 'Hooge Huijs' (of Hûs te Sabbinge), boud om 1250 hinne, wierskynlik yn opdracht fan Wolfert fan Borssele. It wie de residinsje fan 'e hearen fan Sabbinge. Nei't in jonkfrou fan Sabbinge troude mei de ambachtshear fan Oostkerke, rekke it slot yn ûnbrûk en waard it in hearepleats. Om 1960 hinne is it gebou yngreven restaurearre yn 'e (foar in part fantasearre) midsiuwske styl. == Namme en Wapen == Der binne trije teoryen oer de namme: in ferwizing nei in eardere hear (Saxbald), in ferwizing nei in boat ('sabb') en in wetterke ('inge'), of in ferwizing nei sompich lân ('sabbig'). Sabbingers neame harren wenplak sels 't Ouweland. It wapen fan Oud-Sabbinge (trije weagjende blauwe banen op in sulverwyt fjild) stie model foar in soad oare Seelânske doarpswapens, ynklusyf dat fan 'e provinsje Seelân, wat it belang fan it doarp yn de Seelânske skiednis ûnderstreket. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Oud-Sabbinge}} }} {{GemeenteGoes}} [[Kategory:Plak yn Goes]] ia2s1ma8j3eczsodv68p4hjwr8js8oc 0 38228 1234953 840685 2026-07-13T15:23:14Z Drewes 2754 Ferwizing om utens 1234953 wikitext text/x-wiki '''L. F. van Wageningen''' ([[Oerterp]], [[1876]] - [[Belville]], [[Súd-Afrika]], [[5 july]] [[1957]]) wie in skriuwer. Van Wageningen skreau yn it [[Afrikaansk]] in rige sketsen oer Oerterp en omkriten: ''Bosberg: Fries-pastorale sketse'', mei foarwurd fan W.S. Conradie, Hoarn (Edecea) [[1951]]. Hy skreau ek it artikel ''Geritmiseerde kerkmusiek'' dat yn 1944 yn it Súd-Afrikaansk blêd de ''[https://af.wikipedia.org/wiki/ Huisgenoot]'' publisearre waard.<ref>[http://hdl.handle.net/2263/20988 ''Psalms en gesange''], Universiteit fan Pretoria, sjoen 14 april 2016</ref> {{boarnen|boarnefernijing= {{EvF|Wageningen, L. F. van}} <references/> }} {{DEFAULTSORT:Wageningen, L. F. van}} [[Kategory:Frysk koarte-ferhaleskriuwer]] [[Kategory:Súdafrikaansk koarte-ferhaleskriuwer]] [[Kategory:Skriuwer yn it Afrikaansk]] [[Kategory:Súdafrikaansk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn Oerterp]] [[Kategory:Persoan berne yn 1876]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1957]] 8m9djejinn185y3y0vrpij4j5y2c4rb 1234954 1234953 2026-07-13T15:26:43Z Drewes 2754 Bewurkings fan "[[Wiki:Contributions/Drewes|Drewes]]" ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) werom set ta de ferzje fan "Ieneach fan 'e Esk". 840685 wikitext text/x-wiki '''L. F. van Wageningen''' ([[Oerterp]], [[1876]] - [[Belville]], [[Súd-Afrika]], [[5 july]] [[1957]]) wie in skriuwer. Van Wageningen skreau yn it [[Afrikaansk]] in rige sketsen oer Oerterp en omkriten: ''Bosberg: Fries-pastorale sketse'', mei foarwurd fan W.S. Conradie, Hoarn (Edecea) [[1951]]. Hy skreau ek it artikel ''Geritmiseerde kerkmusiek'' dat yn 1944 yn it Súd-Afrikaansk blêd de ''[[Huisgenoot]]'' publisearre waard.<ref>[http://hdl.handle.net/2263/20988 ''Psalms en gesange''], Universiteit fan Pretoria, sjoen 14 april 2016</ref> {{boarnen|boarnefernijing= {{EvF|Wageningen, L. F. van}} <references/> }} {{DEFAULTSORT:Wageningen, L. F. van}} [[Kategory:Frysk koarte-ferhaleskriuwer]] [[Kategory:Súdafrikaansk koarte-ferhaleskriuwer]] [[Kategory:Skriuwer yn it Afrikaansk]] [[Kategory:Súdafrikaansk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn Oerterp]] [[Kategory:Persoan berne yn 1876]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1957]] aj45y7d5ugrihu5w920pbn02ete61yl 0 53350 1235048 1225769 2026-07-14T10:04:31Z Vysotsky 12896 + afb 1235048 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Dichters in Carre 1966 - Koos Schuur, Bestanddeelnr 918-8359.jpg|thumb|Koos Schuur (1966)]] '''Jacobus Gerardus (Koos) Schuur''' ([[Veendam]], [[4 oktober]]<ref>By syn berte om midsnacht hinne soe net goed om de tiid tocht wêze. De Boargerlike Stân hâlde it op 4 oktober 1915. Sjoch [https://www.dbnl.org/tekst/_jaa003199801_01/_jaa003199801_01_0016.php Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 1998] s. 167.</ref> [[1915]] &ndash; [[Almere]], [[1 desimber]] [[1995]]) wie in [[Nederlân]]ske [[dichter]], [[skriuwer]] en [[oersetter]]. Hy wie ien fan de oprjochters fan tydskrift ''[[Het Woord (tydskrift)|Het Woord]]'' en jildt as ien fan de paadsljochters fan de [[Fyftigers]]. == Biografy == Schuur wie in soan fan winkelman Jan Schuur en Elisabeth Huurman. Syn pake hie in boekhannel. Schuur gie nei de [[HBS]] yn Veendam en krige yn de fyfde klasse kunde oan Theo Mooij, de lettere dichter [[A. Marja]]. Thús wie der gjin jild foar in akademyske stúdzje, dat fan 1935 ôf gie Koos Schuur oant wurk as sjoernalist by it deiblêd de ''[[De Noord-Ooster]]'' yn [[Wildervank]]. Schuur debutearre 1938 as dichter yn ''[[Den Gulden Winckel]]''. A. Marja stjoerde sûnder dat Schuur it wist dy syn gedicht ''Spiegelman'' nei ''[[De Gids (literatuer)|De Gids]]'', dêr't yn opnaam waard. Teffens ferskynde in gedicht fan Schuur yn ''[[Criterium (tydskrift)|Criterium]]''. Troch Marja krige Schuur kunde oan ûnder oaren [[Max Dendermonde]], [[Eddy Evenhuis]], [[Ferdinand Langen]], [[Ab Visser]] en [[Hendrik de Vries]].<ref> [[Piet Calis]] ''[https://www.dbnl.org/tekst/cali002vrie01_01/cali002vrie01_01_0003.php De vrienden van weleer. Schrijvers en tijdschriften tussen 1945 en 1948]'' (1999) s. 20</ref> Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] siet Schuur by in fersetsgroep. Yn [[1942]] naam er ûntslach by ''De Noord-Ooster''. Omdat de fersetsgroep ynfiltrearre rekke troch in ferrieder, ferfear Schuur augustus 1942 nei [[Amsterdam]], dêr't hy ûnderdûkte om foar te kommen dat er as twangarbeider nei [[Nazi-Dútslân|Dútslân]] moast.<ref> [[Piet Calis]] ''[https://www.dbnl.org/tekst/cali002vrie01_01/cali002vrie01_01_0003.php De vrienden van weleer. Schrijvers en tijdschriften tussen 1945 en 1948]'' (1999) s. 21</ref> Yn Amsterdam moete er ûnder oaren [[Jan Elburg]]. Nei de oarloch waard Schuur redakteur by útjouwerij [[De Bezige Bij]] en wie er mei Ferdinand Langen de redaksje fan it tydskrift ''Het Woord''. Hy boaske oan de aktrise [[Caroline Bigot]]; sy krigen twa soannen, Jan en Kees. Yn 1951 waarden in stikmannich fan syn gedichten opnaam yn de bundel ''[[Atonaal (karlêzing)|Atonaal]]''. Itselde jier [[emigraasje|emigrearre]] de húshâlding Schuur nei [[Austraalje (lân)|Austraalje]]. Oer de begjintiid dêr skreau Schuur brieven dy't troch Jan Elburg en [[Salvador Hertog]] bondele waarden yn ''En de Kookaburra lacht'' (1953).<ref>De titel tsjut op de yn Austraalje lânseigen [[Gewoane kookaburra]], dy't om syn rop ek wol "laitsfûgel" neam wurdt.</ref> Neidat syn houlik yn Austraalje op de non rûn wie, troude Schuur opnij. Yn 1962 giet er werom nei Nederlân. Hy kriget wer wurk by De Bezige Bij en fan 1967 ôf wurket hy by de boekeclub [[ECI (boekeclub)|ECI]]. Schuur sette wurk oer fan ûnder oaren [[Günter Grass]], [[Heinrich Heine]], [[Arthur Koestler]], [[Ezra Pound]], [[J.D. Salinger]] en [[Dylan Thomas]]. Pas yn 1980 ferskynt der wer in dichtbondel fan syn hân: ''Waar het was''. 1990 folget ''Signalen'', in kar-út syn wurk fan 1930 ôf oan. Schuur troude 1968 treds en krige noch trije bern. Hy stoar yn de âldens fan 80 jier yn [[Almere Haven]]. ==Bibliografy <small>(kar-út)</small>== * ''Windverhaal'' (1941) * ''Novemberland'' (1943) * ''Herfst, hoos en hagel'' (verzamelbundel) (1946) * ''En de Kookaburra lacht... Brieven van een emigrant'' (proaza) (1953) * ''Gedichten 1940-1960'' (1963) * ''Waar het was'' (1980) * ''Signalen'' (kar-út) de gedichten 1930-1988) (1990) ==Prizen== * [[Fersetspriis foar letterkundigen]] (1945) foar ''Novemberland'' en andere gedichten * [[Hendrik de Vriespriis]] (1948) foar ''Herfst, hoos en hagel'' * [[Tollenspriis]] (1988) == Ferskaat == Skilder [[Geert Schreuder]] makke yn 1998 in rige fan njoggen skilderijen mei de titel ''Novemberland'' by Schuur syn gedicht mei deselde titel. == Keppeling om utens == * [http://www.epibreren.com/poeziemarathon/DICHTERS/schuur.html Wiidweidige bibliografy op Epibreren.com] {{Boarnen|boarnefernijing= * Johan van Delden ''[https://www.dbnl.org/tekst/_jaa003199801_01/_jaa003199801_01_0016.php Jacobus Gerardus Schuur]'' yn: Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 1998 sd. 167-173 * Willem Ellenbroek ''[http://www.volkskrant.nl/archief_gratis/article661949.ece/Het_leven_zat_Koos_Schuur_dwars Het leven zat Koos Schuur dwars]'', ''de Volkskrant'', 5 desimber 1995 <references /> }} {{DEFAULTSORT:Schuur, Koos}} [[Kategory:Nederlânsk dichter]] [[Kategory:Nederlânsk koarte-ferhaleskriuwer]] [[Kategory:Nederlânsk romanskriuwer]] [[Kategory:Nederlânsk oersetter]] [[Kategory:Nederlânsk tydskriftredakteur]] [[Kategory:Nederlânsk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Underdûker yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Grinslânsk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn 1915]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1995]] 5m8suyx4c2sbk2qk52f5ht8xw0qmkpd 1235051 1235048 2026-07-14T11:13:25Z Drewes 2754 1235051 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Dichters in Carre 1966 - Koos Schuur, Bestanddeelnr 918-8359.jpg|thumb|upright|Koos Schuur (1966)]] '''Jacobus Gerardus (Koos) Schuur''' ([[Veendam]], [[4 oktober]]<ref>By syn berte om midsnacht hinne soe net goed om de tiid tocht wêze. De Boargerlike Stân hâlde it op 4 oktober 1915. Sjoch [https://www.dbnl.org/tekst/_jaa003199801_01/_jaa003199801_01_0016.php Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 1998] s. 167.</ref> [[1915]] &ndash; [[Almere]], [[1 desimber]] [[1995]]) wie in [[Nederlân]]ske [[dichter]], [[skriuwer]] en [[oersetter]]. Hy wie ien fan de oprjochters fan tydskrift ''[[Het Woord (tydskrift)|Het Woord]]'' en jildt as ien fan de paadsljochters fan de [[Fyftigers]]. == Biografy == Schuur wie in soan fan winkelman Jan Schuur en Elisabeth Huurman. Syn pake hie in boekhannel. Schuur gie nei de [[HBS]] yn Veendam en krige yn de fyfde klasse kunde oan Theo Mooij, de lettere dichter [[A. Marja]]. Thús wie der gjin jild foar in akademyske stúdzje, dat fan 1935 ôf gie Koos Schuur oant wurk as sjoernalist by it deiblêd de ''[[De Noord-Ooster]]'' yn [[Wildervank]]. Schuur debutearre 1938 as dichter yn ''[[Den Gulden Winckel]]''. A. Marja stjoerde sûnder dat Schuur it wist dy syn gedicht ''Spiegelman'' nei ''[[De Gids (literatuer)|De Gids]]'', dêr't yn opnaam waard. Teffens ferskynde in gedicht fan Schuur yn ''[[Criterium (tydskrift)|Criterium]]''. Troch Marja krige Schuur kunde oan ûnder oaren [[Max Dendermonde]], [[Eddy Evenhuis]], [[Ferdinand Langen]], [[Ab Visser]] en [[Hendrik de Vries]].<ref> [[Piet Calis]] ''[https://www.dbnl.org/tekst/cali002vrie01_01/cali002vrie01_01_0003.php De vrienden van weleer. Schrijvers en tijdschriften tussen 1945 en 1948]'' (1999) s. 20</ref> Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] siet Schuur by in fersetsgroep. Yn [[1942]] naam er ûntslach by ''De Noord-Ooster''. Omdat de fersetsgroep ynfiltrearre rekke troch in ferrieder, ferfear Schuur augustus 1942 nei [[Amsterdam]], dêr't hy ûnderdûkte om foar te kommen dat er as twangarbeider nei [[Nazi-Dútslân|Dútslân]] moast.<ref> [[Piet Calis]] ''[https://www.dbnl.org/tekst/cali002vrie01_01/cali002vrie01_01_0003.php De vrienden van weleer. Schrijvers en tijdschriften tussen 1945 en 1948]'' (1999) s. 21</ref> Yn Amsterdam moete er ûnder oaren [[Jan Elburg]]. Nei de oarloch waard Schuur redakteur by útjouwerij [[De Bezige Bij]] en wie er mei Ferdinand Langen de redaksje fan it tydskrift ''Het Woord''. Hy boaske oan de aktrise [[Caroline Bigot]]; sy krigen twa soannen, Jan en Kees. Yn 1951 waarden in stikmannich fan syn gedichten opnaam yn de bundel ''[[Atonaal (karlêzing)|Atonaal]]''. Itselde jier [[emigraasje|emigrearre]] de húshâlding Schuur nei [[Austraalje (lân)|Austraalje]]. Oer de begjintiid dêr skreau Schuur brieven dy't troch Jan Elburg en [[Salvador Hertog]] bondele waarden yn ''En de Kookaburra lacht'' (1953).<ref>De titel tsjut op de yn Austraalje lânseigen [[Gewoane kookaburra]], dy't om syn rop ek wol "laitsfûgel" neam wurdt.</ref> Neidat syn houlik yn Austraalje op de non rûn wie, troude Schuur opnij. Yn 1962 giet er werom nei Nederlân. Hy kriget wer wurk by De Bezige Bij en fan 1967 ôf wurket hy by de boekeclub [[ECI (boekeclub)|ECI]]. Schuur sette wurk oer fan ûnder oaren [[Günter Grass]], [[Heinrich Heine]], [[Arthur Koestler]], [[Ezra Pound]], [[J.D. Salinger]] en [[Dylan Thomas]]. Pas yn 1980 ferskynt der wer in dichtbondel fan syn hân: ''Waar het was''. 1990 folget ''Signalen'', in kar-út syn wurk fan 1930 ôf oan. Schuur troude 1968 treds en krige noch trije bern. Hy stoar yn de âldens fan 80 jier yn [[Almere Haven]]. ==Bibliografy <small>(kar-út)</small>== * ''Windverhaal'' (1941) * ''Novemberland'' (1943) * ''Herfst, hoos en hagel'' (verzamelbundel) (1946) * ''En de Kookaburra lacht... Brieven van een emigrant'' (proaza) (1953) * ''Gedichten 1940-1960'' (1963) * ''Waar het was'' (1980) * ''Signalen'' (kar-út) de gedichten 1930-1988) (1990) ==Prizen== * [[Fersetspriis foar letterkundigen]] (1945) foar ''Novemberland'' en andere gedichten * [[Hendrik de Vriespriis]] (1948) foar ''Herfst, hoos en hagel'' * [[Tollenspriis]] (1988) == Ferskaat == Skilder [[Geert Schreuder]] makke yn 1998 in rige fan njoggen skilderijen mei de titel ''Novemberland'' by Schuur syn gedicht mei deselde titel. == Keppeling om utens == * [http://www.epibreren.com/poeziemarathon/DICHTERS/schuur.html Wiidweidige bibliografy op Epibreren.com] {{Boarnen|boarnefernijing= * Johan van Delden ''[https://www.dbnl.org/tekst/_jaa003199801_01/_jaa003199801_01_0016.php Jacobus Gerardus Schuur]'' yn: Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 1998 sd. 167-173 * Willem Ellenbroek ''[http://www.volkskrant.nl/archief_gratis/article661949.ece/Het_leven_zat_Koos_Schuur_dwars Het leven zat Koos Schuur dwars]'', ''de Volkskrant'', 5 desimber 1995 <references /> }} {{DEFAULTSORT:Schuur, Koos}} [[Kategory:Nederlânsk dichter]] [[Kategory:Nederlânsk koarte-ferhaleskriuwer]] [[Kategory:Nederlânsk romanskriuwer]] [[Kategory:Nederlânsk oersetter]] [[Kategory:Nederlânsk tydskriftredakteur]] [[Kategory:Nederlânsk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Underdûker yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Grinslânsk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn 1915]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1995]] lq8ny1k4953xjy01cydd2s757fb7sqc 0 70439 1234965 1233518 2026-07-13T19:29:48Z RomkeHoekstra 10582 /* Soarten */ tf 1234965 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding =Calidris-canutus.jpg | ôfbyldingsbreedte =200px | ôfbyldingstekst = De [[mients]] (''Calidris canutus''). | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[ûnderstamme]]: | namme4 = [[wringedieren]] (''Vertebrata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson6 = [[skift]]: | namme6 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') | takson7 = [[ûnderskift]]: | namme7 = [[snipfûgeleftigen]] (''Scolopaci'') | takson8 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme8 = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') | takson9 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme9 = '''grillen''' (''Calidris'') | takson11 = | namme11 = | takson12 = | namme12 = | takson13 = | namme13 = | takson14 = | namme14 = | takson15 = | namme15 = | takson16 = | namme16 = | takson17 = | namme17 = | takson18 = | namme18 = | takson19 = | namme19 = | beskriuwer, jier = Merrem, 1804 }} De '''grillen''' of '''grilken''' ([[Latyn]]ske namme: ''Calidris''), ek wol bekend as de '''strânrinners''', al is dat eins in [[hollanisme|hollanistyske]] [[ynterferinsje (taalkunde)|ynterferinsje]], foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[fûgels]] (''Aves''), it [[skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). Grillen binne [[steltrinner]]s dy't yn it [[Arktis|Artysk gebiet]] [[brieden (fûgels)|briede]], mar yn súdliker oarden oerwinterje, wêrby't se grutte swaarmen foarmje oan 'e mûningen fan [[rivier]]en. Se binne lyts oant middelgrut, mei lange [[wjuk (lichemsdiel)|wjukken]] en relatyf koarte [[snabel]]s mei gefoelige úteinen dêr't se [[proaidier]]en mei opspoare kinne dy't har yn 'e drek yngroeven hawwe. ==Taksonomy== De ûnderlinge besibskip fan 'e ferskate [[soarte]]n dy't it grilleskaai foarmje, binne noch net alhiel ûnttize. Ferskate skaaien dy't earder as selsstannich beskôge waarden, wurde no yn 'e regel by de grillen ûnderbrocht, lykas dat fan 'e [[steltgril]] (''Calidris himantopus''), mar de nije yndieling is net folslein befredigjend. Sa is ûnderwilens útsteld om 'e [[trijeteangril]] (''Calidris alba'') yn in monotypysk skaai mei as namme ''Crocethia'' ûnder te bringen, wylst de [[krombekgril]] (''Calidris ferruginea'') it skaai ''Erolia'' foarmje kinne soe. Oan 'e oare kant wolle guon de hjoeddeistige, monotypyske (út ien soarte besteande) skaaien fan 'e [[brâninggrillen]] (''Aphrizia''), de [[breedbekgrillen]] (''Limicola'') en de [[leppelbekgrillen]] (''Eurynorhynchus'') krekt mei de grillen op ien bulte smite. Yn [[2004]] die út [[genetika|genetysk]] ûndersyk bliken dat it grilleskaai nei alle gedachten yndie opspjalte wurde moat, mar der wie net genôch [[desoksyribonukleïnesoer|DNA]]-materiaal fan 'e seldsumer soarten as de [[krombekgril]] (''Calidris ferruginea'') beskikber om 'e relaasjes tusken de ûnderskate soarten persiis út te puzeljen. Boppedat is it bekend dat de ferskillende grillesoarten har yn oansjenlike mjitte mei-inoar fuortplantsje kinne, wat ûndersyk dat inkeld berêst op [[mitogondriën|mitogondriaal]] [[desoksyribonukleïnesoer|DNA]] ûnbetrouber makket. ==Soarten== Om't de persize ûnderlinge besibskip fan 'e ferskillende soarten grillen noch net alhiel útiten is, is it hjirûnder beane skema ûnder foarbehâld. De mooglik selsstannige skaaien wurde hjir as [[ûnderskaai]]en werjûn. {| class="wikitable" style="width: 600px;" |- style="vertical-align: top;" | scope="row" style="width: 50%; background-color: Honeydew;" | {{Stambeam2}} * <big>skaai '''grillen''' (''Calidris'')</big> ** ûnderskaai [[echte grillen]] (noch gjin namme; ''Ereunetes''?) *** [[Alaskagril]] (''Calidris mauri'') *** [[bairdgril]] of Bairds gril (''Calidris bairdi'') *** [[Beringgril]] (''Calidris ptilocnemis'') *** [[bonapartegril]] of Bonapartes gril (''Calidris fuscicollis'') *** [[bûnte gril]] (''Calidris alpina'') *** [[dwerchgriltsje]] (''Calidris minutilla'') *** [[griltsje]] (''Calidris minuta'') *** [[grize gril]] (''Calidris pusilla'') *** [[ljochte tjirk]] (''Calidris subruficollis''; foarhinne ''Tryngites subruficollis'') *** [[pearse gril]] (''Calidris maritima'') *** [[readkielgril]] (''Calidris ruficollis'') *** [[streekte gril]] (''Calidris melanotos'') *** [[taigagril]] (''Calidris subminuta'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[temminckgriltsje]] of Temmincks griltsje (''Calidris temminckii'') ** ûnderskaai [[hoantsen]] (''Philomachus'') *** [[breedbekgril]] (''Calidris falcinellus''; foarhinne ''Limicola falcinellus'') *** [[hoants]] (''Calidris pugnax'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Sibearyske gril]] (''Calidris acuminata'') ** ûnderskaai [[leppelbekgrillen]] (''Eurynorhynchus'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[leppelbekgril]] (''Calidris pygmeus'') ** ûnderskaai [[mientsen]] (''Calidris'') *** [[brâninggril]] (''Calidris virgata''; foarhinne ''Aphriza virgata'') *** [[grutte mients]] (''Calidris tenuirostris'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[mients]] (''Calidris canutus'') ** ûnderskaai [[reade grillen]] (''Erolia'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[reade gril]] of reade wettertjirk (''Calidris ferruginea'') ** ûnderskaai [[steltgrillen]] (''Erolius'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[steltgril]] (''Calidris himantopus''; foarhinne ''Micropalama hmantopus'') ** {{Stambeam2/ein tûke}}ûnderskaai [[trijeteangrillen]] (''Crocethia'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[moddersnip]] of trijeteangril (''Calidris alba'') {{Stambeam2/ein}} |- |} {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Calidrid ''References'', op dizze side]. }} [[Kategory:Gril| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Snipfûgel]] hssa2pk1lz9kufrjg46hdtm2l506sxt 0 173398 1235033 1171954 2026-07-14T00:25:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235033 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = buffelkopein |Ofbyld = [[Ofbyld:Bufflehead (26918237148).jpg|250px]]<br>jerkje<br>[[Ofbyld:Bufflehead oakley street 12.27.19 DSC 0573 edit.jpg|250px]]<br>wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[rinkeleinen]] (''Bucephala'') |Wittenskiplike namme= Bucephala clangula |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Bucephala albeola map.svg|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''buffelkopein''' (''Bucephala albeola'') is in [[Fûgels|fûgelsoarte]] út 'e famylje fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). De soarte komt allinne yn [[Noard-Amearika]] foar. De buffelkopein is oan 'e [[rinkelein]] besibbe en hat dêr ek in soad fan, mar is in stik lytser en likernôch like grut as in [[Piiptsjilling (fûgel)|piiptsjilling]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Bufflehead in CP (41046)2.jpg|thumb|left|Jerk.]] Mei in lingte fan 33 oant 40 sm en in gewicht fan 330 oant 450 gram heart de buffelkopein ta de lytse einen. Jerkjes binne wat sterker boud as wyfkes en hawwe op harren rêch in swart fearrekleed en binne op 'e flanken, búk en stút wyt. It kopke hat boppe en oan 'e foarkant en om 'e hiele hals irisearjende swarte fearkes, dy't ôfhinklik fan it ljocht pears en grien glânzgje. De fearkes fan it efterdiel en de sydkanten fan 'e kop binne wyt. De snaffel is ljochtgriis mei in swarte punt, de iris donkerbrún. [[Ofbyld:Buffleheads indian river inlet 12.26.20 DSC 3855.jpg|thumb|left|Fleanende wyfkes.]] Wyfkes binne minder opfallend yn 'e fearren as jerkjes. Se hawwe in brúngrize rêch, grize flanken en in ljochtgrize búk en boarst mei op 'e wjukken in pear helderwite fearren. De kop fan it wyfke is brún mei in op 'e wangen ûnder it each begjinnende horizontale wite flek. De snaffel en iris lykje op dy fan it jerkje, mar de snaffel liket faak krekt wat donkerder. Juvenilen lykje op 'e folwoeksen wyfkes, mar hawwe oer it generaal wat mear brune fearren en in folle lytsere wite flek op 'e wangen fan harren kopke. De poaten fan 'e buffelkopein binne oranjerôze en sitte minder fier yn it efterse diel fan it bealchje as de oare einen yn it skaai. De koarte en wide sturt wurdt brûkt by stjoeren as de ein dûkt. == Fersprieding == Buffelkopeinen briede simmerdeis yn it noardlike binnenlân fan it Noard-Amerikaanske kontinint. Dan is de fûgel te sjen yn [[Alaska|Sintraal-Alaska]], yn 'e [[Noardwestlike Territoaria]], yn 'e kontreien fan 'e [[Yukon (rivier)|Yukon]] oant yn it noarden fan [[Kebek (provinsje)|Kebek]]. Los fan Alaska briedt de buffelkopein allinne yn it noardwesten fan in pear [[Feriene Steaten|Amearikaanske]] staten. Winterdeis is de fûgel te sjen oan 'e hiele kust fan de Feriene Steaten, fral by mûnings fan rivieren, westlik [[Kanada]] en it suden fan Alaska. Ek is de fûgel yn it binnenlân op iisfrije marren fan it suden fan 'e Feriene Steaten en [[Meksiko]] te sjen. == Nêst == [[Ofbyld:Bucephala albeola MHNT.ZOO.2010.11.17.1.jpg|thumb|left|Aaikes fan 'e buffelkopeinen.]] Tusken april en maaie begjint it brieden. De einen lizze 5 oant 12 aaien yn in holte tichteby wetter, fakentiden yn in holte fan [[spjochten]]. De aaien komme tusken de 29 en 31 dagen út en it dûns fan 'e piken is dan fan boppe brún en fan ûnder wyt. Nei 50 oant 55 dagen kinne se fleane. == Iten == Buffelkopeinen ite wringeleaze dierkes dy't se by it dûken fange, oanfolle mei plantaardich guod en sied. Lytse fisken wurden selden iten. == Status == De populaasje wurdt op 1.300.000 yndividuën rûsd. Se ha in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet mei in tanimmende trend en wurde troch [[IUCN]] as net bedrige beskôge (2024).<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bufflehead-bucephala-albeola Birdlife, oproppen 1 maart 2024.]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Büffelkopfente]] * [https://ebird.org/species/buffle Ebird] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Bucephala clangula}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Rinkelein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] 27tr2phch4hxodm7xy1wmbbjseyd7yd 0 174178 1235027 1171860 2026-07-14T00:22:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235027 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Brûnswjukein |Ofbyld = [[Ofbyld:Bronze-winged Duck pair RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[brûnswjukeinen]] (''Speculanas'') |Wittenskiplike namme= Speculanas specularis |Beskriuwer, jier= [[Parker King|King]], 1828 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Speculanas specularis map.svg|250px]] }} De '''brûnswjukein''' (''Speculanas specularis'') is in fûgel út de famylje [[einfûgels]] (''Anatidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte is foar earst publisearre yn 1828 troch [[Phillip Parker King|King]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Anatidae Speculanas specularis 1.1.jpg|thumb|left|Jerkje en wyfke.]] Tusken jerken en wyfkes binne gjin grutte ferskillen. De kop en hals binne donkerbrun. Foar de eagen en oan 'e kiel hat de ein in opfallende wite flek. De kielflek wreidet him nei de hals út yn 'e foarm fan in heale rûnte. De fearren op 'e rêch binne swartbrún oant swarteftich mei in ljochtere râne. It boarst en it ûnderbealchje binne strekerich of puntich ljochtbrún en donkerbrún. Op 'e ljochtbrune flanken binne gruttere donkerbrune oant swarteftige flekken. De sturt is donkerbrún en de wjukken binne donkerbrún oant swartfiolet. De wjukken hawwe in opfallend brûnskleurich ''speculum'', dy't op 'e rânen mei in smelle swarte en wite streek ôfset is. De snaffel is blaugriis, de poaten binne oranje oant donkergiel en de iris fan 'e ein is brún. By it wyfke is de wite flek yn it gesicht wat rûner, wylst dy by it jerkje krekt wat langwerpiger is. De kleuren fan it wyfke binne wat doffer en sy is ek wat lytser. Juvenilen ha noch gjin wite flek yn 't gesicht en oan 'e kiel en oars binne se noch net dúdlik ôftekene. It boarst is boppedat wat strekeriger as by folwoeksen fûgels. == Fersprieding == De soarte komt yn it suden fan [[Sily]] en [[Argentynje]] oant [[Fjoerlân]] foar en libbet yn 'e marren fan 'e [[Andes]] oant in hichte fan 1500 meter. Brûnswjukeinen binne meast by marren en hurd streamend wetter yn gebieten mei in soad bosk te finen. Ut en troch komme se ek by stadich rinnend wetter yn in mear iepen lânskip foar. De marren yn 'e Andes binne fakentiden earm oan iten, itjinge de grutte territoaria fan brûnswjukeinen ferklearret. De brûnswjukein is foar in part in trekfûgel, dy't winterdeis it legerop siket en foar in part nei it noarden trekt. Se libje meast yn pearkes of yn lytse famyljegroepen. Oant no ta binne der groepen fan maksimaal 18 fûgels waarnommen. Njonken marren is de ein ek te finen yn streamend wetter yn bosk. == Nêst == [[File:Spectacled Duck (Speculanas specularis) (15336139873).jpg|thumb|left|Brûnswjukein mei piken.]] De fuortplantingstiid fan brûnswjukeinen begjint yn septimber oant oktober. Yn oktober oant novimber wurde 4-6 krêmkleurige oant ljochtbrune aaien lein. Allinne it wyfke sit op 'e aaien, jerkjes helpe wol by it grutbringen. It stjertesifer fan 'e piken is net heech en dêrfandinne is it lechsel ek net grut yn ferlikening mei oare einesoarten. De aaien kommme tusken desimber en begjin jannewaris út. De fûgels besette tige grutte briedgebieten. It nêst wurdt op 'e grûn boud en fûn op lytse eilannen. == Status == De populaasje waard yn 2002 op 1500-7000 folwoeksen fûgels rûsd. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de fûgel de status gefoelich. Predaasje fan 'e [[Amerikaanske nerts]], it tanommen toerisme yn bygelyks it Los Glaciares National Park, en de kweek fan salm en it útsetten fan forel op 'e Sileenske rivieren foarmje in bedriging foar de brûnswjukein.<ref>[https://www.harteman.nl/pages/speculanasspecularis Harteman.nl, oproppen 11 april 2024.]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/425 Birdlife] Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Kupferspiegelente]] (ferzje 11 april 2024) {{reflist}} ---- {{Commonscat|Speculanas specularis}} }} {{DEFAULTSORT:Brunswjukein}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Einfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] lnaqixz4voyqbjqxmj2g490u4lqsa8d 0 174430 1234984 1171763 2026-07-13T23:50:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234984 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Boerûpappegaaido |Ofbyld = [[File:Buru_green_pigeon_(Treron_aromaticus)_02_(cropped).jpg|250px]]<br>wyfke. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[pappegaaidowen]] (''Treron'') |Wittenskiplike namme = Treron aromaticus |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin| Gmelin]], 1789 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Boerûpappegaaido''' (''Treron aromaticus'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae''). == Beskriuwing == [[OFbyld:OsmotreronAromaticaKeulemans.jpg|thumb|left|tekening ''Treron aromaticus''<br>John Gerrard Keulemans (1842–1912).]] Boerûpappegaaidowen binne middelgrutte pappegaaidowen fan 28 sm. lang. It belangrykste ûnderskied tusken wyfkes en mantsjes is de kleur fan 'e mantel. Wyfkes ha dêr gjin kastanjebrune kleur en by mantsjes wurdt de mantel fan in grize bân fan 'e nekke ôfgrinzge. De foarholle is wyteftich en de krún oant de nekke griis. De nekke en de rêch binne donkergrien.Oer it each rint in smelle oliifkleurige eachstreek. It kin en de kiel binne griengiel en it boarst is ljocht oliifkleurich oant wytich. De iris is rôze mei in fealblauwe bûtenring. De eachring is blau. De waakshûd en de snaffelbasis binne donker, wylst de punt fan 'e snaffel blaueftich is. De poaten binne read. De lytse earmfearren binne donker laaigriis. De oare earmfearren binne oliifkleurich oant swart en ha giele rânen. De sekundêre slachpinnen en de haadslachpinnen binne swart mei in ljochtgiele râne. De dekfearren fan 'e ûndersturt binne grien-wyteftich, de middelste stjoerfearren oliifkleurich en de oare stjoerfearren binne op 'e boppekant oliifkleurich oant griis. Oer de bûtenste stjoerfearren ferrint in brede bleekgrize einbân. == Fersprieiding en systematyk == De soarte is endemysk op it [[Molukken|Molukske]] eilân Boerû. It is in monotypyske fûgel, d.w.s. dat de fûgel gjin ferdieling yn ûndersoarten hat. De fûgel waard earder mei oare soarten by de ''Treron pompadoura'' yndield. Guon dogge dat noch jimmeroan. De ''Treron pompadoura'' stiet no bekend as de [[Srylankaanske pappegaaido]]. == Status == De soarte bestiet út 10.000 oant 20.000 fûgels yn in lyts, mar noch net fragmintearre ferspriedingsgebiet. It is wis dat it oantal fûgels troch it ferlies fan biotoop en yn mindere mate troch de jacht tebekrint. De Boerûpappegaaido wurdt troch de [[IUCN]] op basis fan dy gegevens as gefoelich klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ryukyu-green-pigeon-treron-permagnus Birdlife, oproppen 20 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Treron aromaticus|Boerûpappegaaido}} }} {{DEFAULTSORT:Boerûpappegaaido}} [[Kategory:Pappegaaido]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] emhjjlfay80oslxfjvmgs9ksekn5en0 0 175756 1234988 1171936 2026-07-13T23:55:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234988 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Brazyljaanske seachbek |Ofbyld = [[File:Mergus octosetaceus, morčák paranský, Zoo Praha.jpg|250px]] |lûd= |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[seachbekken]] (''Mergus'') |Wittenskiplike namme= Mergus octosetaceus |Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Mergus octosetaceus map.svg|250px]] }} De '''Brazyljaanske seachbek''' (''Mergus octosetaceus'') is in earstich bedrige [[Súd-Amearika|Súd-Amerikaanske]] dûkein út it [[skaai]] [[seachbekken]] (''Mergus''). It is mei mooglik 50 oant 250 fûgels yn it wyld ien fan 'e meast bedrige soarten wetterfûgels fan 'e wrâld. Yn [[Brazylje]] wurdt in lyts tal fan 'e soarte yn finzenskip holden. De fûgel hat in lange, skerpe snaffel mei in toskeftige râne. == Beskriuwing == De fûgel is in donkere, slanke ein mei in glânzgjende donkergriene kop en in lange toefe, dy't by it wyfke koarter is en wat sleauwer liket. De boppedielen binne donkergriis, wylst it boarst ljochtgriis is en bleker wurdt nei de búk ta. As de fûgel fleant, falt fral de wite spegel op 'e wjuk op. [[Ofbyld:Mergus brasiliensis - 1825-1834 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ17700211.tif|thumb|left|19e-iuwske tekening fan 'e fûgel.]] De fûgel hat in lange, smelle, swarte snaffel en reade poaten. Alhoewol't wyfkes lytser binne en in koartere snaffel en toefe ha as jerken, binne beide allyk wat kleur oanbelanget. Folwoeksen einen binne 49 oant 56 sm grut. Jonge fûgels binne benammen swart mei in wite kiel en boarst. Ofhinklik fan 'e beskikberens fan geskikt biotoop besette de Brazyljaanske seachbekken territoaria fan 8 oant 14 km lange iggen fan rivieren. Beamholtes, holtes tusken rotsen of net mear brûkte holtes dy't troch gurdlebisten makke binne, foarmje de ideäle plakken foar de seachbek om it nêst te bouwen. Se briede yn 'e winter fan it [[súdlik healrûn]], as de reinfal minimaal is en de wetterstannen leech binne, alhoewol't der geografyske ferskillen binne. De seachbek leit ornaris trije oant seis aaien yn juny en july, dy't dêrnei yn july of augustus útkomme. De jongen fleane yn septimber oant oktober út. Allinne it wyfke briedt, mar beide âlders bringe de piken grut. Oannommen wurdt dat de folwoeksen fûgels it hiele jier troch yn it territoarium bliuwe. It iten bestiet fral út fisk, weakdieren en ynsekten. == Biotoop == De fûgels libje yn bercheftige, min tagonklike gebieten mei skjinne rivieren mei streamfersnellingen en in soad begroeiïng. Se binne tige territoariaal en ferdigenje lange stikken fan 'e rivier en it oanlizzende lân. It binne [[stânfûgel]]s, dy't harren gebiet sels net ferlitte as it biotoop ferneatige is. De seagbekken ha grutte territoaria nedich en it tempo fan biotoopferlies leit heech. == Bedriging == Brazyljaanske seachbekken binne tige gefoelich foar oantaasting fan it leefgebiet. In grutte bedriging is it tichtslykjen fan rivieren troch it útwreidzjen fan lânbouaktiviteiten, mynbou, degradaasje fan 'e streamgebieten, eroazje en it kappen fan bosk. [[Ofbyld:Mergus octosetaceus.png|thumb|left|Brazyljaanske seachbek.]] In nije bedriging foarmje de plannen foar de de bou fan wetterkrêftsintrales yn gebieten, dêr't de fûgel foarkomt (Paraná (rio Tibagi), Goiás (rio Paranã) en Tocantins (rio Novo)). It bouwen fan 'e daam fan 'e Urugua-í opslachmar tusken 1989 en 1991 feroaren de hurd streamende rivieren yn in grutte mar, en dêrmei kaam in soad geskikt biotoop ûnder wetter te stean dêr't de fûgel briede. Dêrfandinne ferdwûn ek in grut part fan 'e populaasje en yn [[Oerûguay]] en [[Argentynje]] is de fûgel yntusken hast mei wissens útstoarn. Ek it ekotoerisme foarmet in bedriging foar de fûgel. Ek it sporttoerisme lykas rafting en kanofarren fersteurt it biotoop foar de fûgels. Foar de toeristen wurde boppedat fasiliteiten boud, dy't it wetter fersmoargje en werfoar't bosk kapt wurdt. Ek jacht op 'e fûgels om se te iten of te sammeljen droech by oan 'e efterútgong fan 'e Brazyljaanske seachbek. Oare bedrigings binne predaasje, pestisiden en yntylt. De oantallen binne tige lyts en de kâns op útstjerren yn it wyld is grut. De [[IUCN]] klassifisearret de status fan 'e fûgel op 'e [[Reade list]] as krityk. Dat betsjut dat de fûgel op 'e râne fan útstjerren balansearret. {{Boarnen|boarnefernijing= Dit artikel is foar in grut part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar boarnen en oare ferwizings op [[:en:Brazilian merganser]] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9DAC1E8B Avibase, oproppen 11 july 2024.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brazilian-merganser-mergus-octosetaceus/text Birdlife, oproppen 11 july 2024.] * [https://ebird.org/species/bramer1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 11 july 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Mergus octosetaceus}} }} {{DEFAULTSORT:Brazyljaanske seachbek}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Seachbek]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] od3r8a0nrikhlzh2oi7oe4geh7bls51 0 179909 1235000 1183242 2026-07-14T00:06:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235000 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Brilsee-ein |Ofbyld = [[Ofbyld:053 - SURF SCOTER (01-07-2015) morro bay, slo co, ca -04 (16134602549).jpg|250px]]<br><small>Jerk</small><br>[[Ofbyld:Surf Scoter (female) (11635678413).jpg|250px]]<br><small>Wyfke.</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[see-einen]] (''Melanitta'') |Wittenskiplike namme= Melanitta perspicillata |Beskriuwer, jier = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[OFbyld:Melanitta perspicillata range map.png|250px]]<small>{{Color box|#FF7F27}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#FFC909}} [[wintergast]]</small> }} De '''brilsee-ein''' (''Melanitta perspicillata'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[see-einen]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). Foar de wittenskiplike publikaasje fan 'e soarte as Anas perspicillata yn 1758 brûkte [[Carolus Linnaeus]] in beskriuwing en ôfbyld fan [[George Edwards]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Surf Scoter (40789791611).jpg|thumb|left|Jerkjes en wyfke.]] It fearrekleed fan it mantsje is foar it measte swart. Allinne op 'e foarholle en yn 'e de nekke sitte wite flekken. De fûgel hat readeftige poaten en in grutte, kleurrike snaffel mei in reade boppekant, in giele punt en in ljocht plak mei dêryn in donker plak op 'e sydkant fan 'e basis. It wyfke is brún mei in donkerbrune krún en twa ljochte plakken op elts wang. Wyfkes en ienjierrige jerkjes kinne in wyteftich plak yn 'e nekke ha. Alle juvenilen hawwe in wite búk. == Fersprieding == De brilsee-ein briedt yn [[Alaska]] en it noarden fan [[Kanada]]. Winterdeis trekke se oer ferskillende rûtes nei minder kâlde gebieten, fral nei de kusten fan Noard-Amaerika. De measte fûgels hawwe harren wintergebiet oer in lingte fan 5.000 km fan 'e [[Aleoeten]] yn Alaska oant it [[Kalifornysk Skiereilân]] yn [[Meksiko]]. In lyts diel bringt de winter yn West-Europa troch oant it suden fan 'e [[Grut-Brittanje|Britske eilannen]]. Yn Nederlân is de fûgel winterdeis in dwaalgast. Se briede yn 'e boreale bosken by de marren yn it noarden. Der binne mar in pear nêsten waarnommen, mar dy binne meast yn 'e buert fan spirrebosken oant wetterrike gebieten. Foar it ferfearjen sykje de fûgels baaien, ynhammen en estuaria op. == Nêst en iten == Yn 'e briedtiid foerazjearje see-einen yn pearkes of lytse groepkes yn swiet wetter op 'e strún nei wringeleaze dieren. De rest fan it jier libje se yn groepen fan somtiden wol tûzenen fûgels en ite se maritime organismen, lykas skaaldieren, kút en moksels. [[Ofbyld:Melanitta perspicillata raft Yaquina Bay.jpg|thumb|left|Grutte groep brilsee-einen yn 'e Yaquina Bay, [[Oregon]].]] Se bouwe tusken healwei maaie oant begjin juny harren nêst op 'e grûn by marren, rivieren of de see yn bosken of tûndra. In lechsel bestiet út 5 oant 9 aaien, dy't nei 28 oant 30 dagen útkomme. De jonge piken moatte nei likernôch 55 dagen harren sels rêde. As se útfleane foarmje de jonge fûgels lytse groepen yn it briedgebiet foardat se nei de wintergebieten trekke. == Status == Oannommen wurdt dat de populaasje lytser wurdt. De soarte hat te lijen fan 'e jacht, al wurdt dy bedriging lytser. Fierder bart it wol dat de 30 oant 40 m djip dûkende fûgels yn fiskersnetten fertize. Om't der winterdeis grutte kloften tichteby de rûtes fan oaljetankers ferbliuwe, rinne de fûgels gefaar foar oaljeloazingen. Yn novimber 2007 feroarsake in oaljeloazing by [[San Francisco]] de dea fan tûzenen fûgels. Likernôch 40% fan 'e slachtoffers wiene brilsee-einen. Alhoewol't de soarte neffens wittenskippers mei 50 oant 70% oer de lêste 40 jier efterút gien is, wurdt de soarte noch net as bedrige beskôge. Ien oaljeramp kin lykwols in grut effekt ha op 'e populaasje. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-winged-scoter-melanitta-deglandi/text Birdlife, oproppen 24 jannewaris 2025.] * [https://www.iucnredlist.org/species/22680441/132528934 IUCN, oproppen 24 jannewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=624078BAC17F8111 Avibase, oproppen 23 jannewaris 2025.] * [https://waarneming.nl/species/791/ Waarneming.nl] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Melanitta perspicillata}} }} [[Kategory:See-ein]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] qaemkijx9qxpfjyrpzdaxoi7xa8kvf4 1235004 1235000 2026-07-14T00:10:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1235004 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Brilsee-ein |Ofbyld = [[Ofbyld:053 - SURF SCOTER (01-07-2015) morro bay, slo co, ca -04 (16134602549).jpg|250px]]<br><small>Jerk</small><br>[[Ofbyld:Surf Scoter (female) (11635678413).jpg|250px]]<br><small>Wyfke.</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[see-einen]] (''Melanitta'') |Wittenskiplike namme= Melanitta perspicillata |Beskriuwer, jier = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[OFbyld:Melanitta perspicillata range map.png|250px]]<small>{{Color box|#FF7F27}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#FFC909}} [[wintergast]]</small> }} De '''brilsee-ein''' (''Melanitta perspicillata'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[see-einen]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). Foar de wittenskiplike publikaasje fan 'e soarte as Anas perspicillata yn 1758 brûkte [[Carolus Linnaeus]] in beskriuwing en ôfbyld fan [[George Edwards]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Surf Scoter (40789791611).jpg|thumb|left|Jerkjes en wyfke.]] It fearrekleed fan it mantsje is foar it measte swart. Allinne op 'e foarholle en yn 'e de nekke sitte wite flekken. De fûgel hat readeftige poaten en in grutte, kleurrike snaffel mei in reade boppekant, in giele punt en in ljocht plak mei dêryn in donker plak op 'e sydkant fan 'e basis. It wyfke is brún mei in donkerbrune krún en twa ljochte plakken op elts wang. Wyfkes en ienjierrige jerkjes kinne in wyteftich plak yn 'e nekke ha. Alle juvenilen hawwe in wite búk. == Fersprieding == De brilsee-ein briedt yn [[Alaska]] en it noarden fan [[Kanada]]. Winterdeis trekke se oer ferskillende rûtes nei minder kâlde gebieten, fral nei de kusten fan Noard-Amaerika. De measte fûgels hawwe harren wintergebiet oer in lingte fan 5.000 km fan 'e [[Aleoeten]] yn Alaska oant it [[Kalifornysk Skiereilân]] yn [[Meksiko]]. In lyts diel bringt de winter yn West-Europa troch oant it suden fan 'e [[Grut-Brittanje|Britske eilannen]]. Yn Nederlân is de fûgel winterdeis in dwaalgast. Se briede yn 'e boreale bosken by de marren yn it noarden. Der binne mar in pear nêsten waarnommen, mar dy binne meast yn 'e buert fan spirrebosken oant wetterrike gebieten. Foar it ferfearjen sykje de fûgels baaien, ynhammen en estuaria op. == Nêst en iten == Yn 'e briedtiid foerazjearje see-einen yn pearkes of lytse groepkes yn swiet wetter op 'e strún nei wringeleaze dieren. De rest fan it jier libje se yn groepen fan somtiden wol tûzenen fûgels en ite se maritime organismen, lykas skaaldieren, kút en moksels. [[Ofbyld:Melanitta perspicillata raft Yaquina Bay.jpg|thumb|left|Grutte groep brilsee-einen yn 'e Yaquina Bay, [[Oregon]].]] Se bouwe tusken healwei maaie oant begjin juny harren nêst op 'e grûn by marren, rivieren of de see yn bosken of tûndra. In lechsel bestiet út 5 oant 9 aaien, dy't nei 28 oant 30 dagen útkomme. De jonge piken moatte nei likernôch 55 dagen harren sels rêde. As se útfleane foarmje de jonge fûgels lytse groepen yn it briedgebiet foardat se nei de wintergebieten trekke. == Status == Oannommen wurdt dat de populaasje lytser wurdt. De soarte hat te lijen fan 'e jacht, al wurdt dy bedriging lytser. Fierder bart it wol dat de 30 oant 40 m djip dûkende fûgels yn fiskersnetten fertize. Om't der winterdeis grutte kloften tichteby de rûtes fan oaljetankers ferbliuwe, rinne de fûgels gefaar foar oaljeloazingen. Yn novimber 2007 feroarsake in oaljeloazing by [[San Francisco]] de dea fan tûzenen fûgels. Likernôch 40% fan 'e slachtoffers wiene brilsee-einen. Alhoewol't de soarte neffens wittenskippers mei 50 oant 70% oer de lêste 40 jier efterút gien is, wurdt de soarte noch net as bedrige beskôge. Ien oaljeramp kin lykwols in grut effekt ha op 'e populaasje. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-winged-scoter-melanitta-deglandi/text Birdlife, oproppen 24 jannewaris 2025.] * [https://www.iucnredlist.org/species/22680441/132528934 IUCN, oproppen 24 jannewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=624078BAC17F8111 Avibase, oproppen 23 jannewaris 2025.] * [https://waarneming.nl/species/791/ Waarneming.nl] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Melanitta perspicillata}} }} [[Kategory:See-ein]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Golf fan Kalifornje]] mummnmo75hm9bbibh7fysuvjlheg7bc 0 180067 1235008 1183797 2026-07-14T00:13:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235008 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Brune dûkein |Ofbyld = [[Ofbyld:Aythya nyroca 1 (Martin Mecnarowski).jpg|250px]]<br><small>jerk</small><br>[[Ofbyld:Fuligule nyroca ♀ (Aythya nyroca), Parc du Rouge-Cloître, Bruxelles - Flickr - Frank.Vassen.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[jollings]] (''Aythya'') |Wittenskiplike namme= Aythya nyroca |Beskriuwer, jier= [[Johann Anton Güldenstädt|Güldenstädt]], 1770 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart =[[Ofbyld:AythyaNyrocaIUCNver2019 1.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]<br> |Kolom2= {{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] <br> }}</small> }} De '''brune dûkein''' (''Aythya nyroca'') is in [[dûkein]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[jollings]] (''Aythya'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). De brune dûkein is de iennige Europeeske einsoarte mei in swak [[Seksuele dimorfy|seksueel dimorfisme]]. Yn West- en Sintraal-Europa is de fûgel in sporadyske briedfûgel en de oantallen fan 'e soarte rinne tebek. De belangrykste Europeeske briedgebieten lizze yn 'e steppen fan 'e [[Oekraïne]]. De soarte is maklik te fokken en der ûntsnappe noch alris fûgels út finzenskip, dy't yn it wyld waarnommen wurde. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Ferruginous Pochard (Aythya nyroca) (49279424257).jpg|thumb|left|Fleanende brune dûkeinen.]] Brune dûkeinen binne mei in lingte fan 38 oant 42 sm en in gewicht fan 560 gram de lytste dûkeinen fan it skaai. Yn 'e briedtiid is it jerkje kastanjebrún op 'e kop, it boarst en de flanken en hy hat suver wite ûndersturtdekfearren. As er fleant binne de wite búk en de wite dielen ûnder de wjukken te sjen. Wyfkes binne doffer en bruner as de jerken. Harren fearrekleed is ek minder kontrastearjend. It jerkje hat in giel each en it wyfke in donker each. == Fersprieding == De soarte libbet yn East-Europa, fral [[Hongarije]], [[Bulgarije]], [[Roemeenje]] en de [[Oekraïne]] en op de [[steppe]]n en ûnlannen fan [[Aazje]]. Gruttere populaasjes binne ek yn [[Mongoalje]] en [[Tibet]]. Yn [[Dútslân]] briedt de ein sûnt 1999 yn it [[Saksen|Saksysk]]-[[Brandenburch|Brandenburchske]] grinsgebiet. Ek binne der in pear pearkes dy't oan 'e [[Bodensee]] briede en sûnt 2010 is de ein ek in briedfûgel yn [[Meklenburch-Foarpommeren]]. Yn [[Frankryk]] binne der in pear briedgefallen bekend tusken La Dombes en [[Lyon]]. Yn it suden komt de fûgel yn 'e lannen om de [[Middellânske See]] foar. Yn it heechlân fan Tibet leit de eastlike grins fan it ferspriedingsgebiet, mar waarnimmingen binne der oant [[Japan]]. De oerwinteringsgebieten lizze fral oan 'e [[Swarte See]], de [[Kaspyske See]] en de [[Aralmar]]. By ekstreem waar trekke de einen fierder en oerwinterje dan ek yn [[Grikelân]], [[Turkije]], [[Itaalje]] en Noard-Afrika. Mar in hiel lyts diel stekt de [[Sahara]] oer en oerwinteret yn [[Senegal]], de delta fan 'e [[Niger (rivier)|Niger]] en [[Sûdan]]. De eastlike populaasjes trekke yn 'e rjochting fan [[Irak]], [[Iran]] en belânje yn [[Pakistan]] en Noard-[[Yndia]]. As wintergasten bliuwe de einen oant maart en yn april komme de fûgels wer yn 'e briedgebieten oan. Yn Nederlân is de soarte in ûnregelmjittige en tige seldsume briedfûgel yn feandobben.<ref>[https://stats.sovon.nl/stats/soort/2020 Sovon, oproppen 28 jannewaris 2025.]</ref> [[Ofbyld:Ferruginous duck (Aythya nyroca) male eclipse Danube delta.jpg|thumb|left|Jerkje yn 'e [[Donau]]-delta.]] De fûgel mei him graach tusken de reidseamen en driuwende bledplanten ophâlde. Hy hat in foarkar foar ûndjip wetter mei in soad ûnderwetterplanten. Se mije djip wetter en snelstreamende rivieren. Oars as de measte oare soarten dûkeinen is de brune dûkein net hiel sosjaal. Kloften fan in pear hûndert brune dûkeinen binne tige seldsum en komme alline foar dêr't de soarte talryk is. Yn 'e regel binne it groepkes fan heechút seis eksimplaren. == Nêst en iten == [[Ofbyld:Aythya nyroca, Parc de Woluwé, Brussels 1.jpg|thumb|250px|Wyfke yn it Parc de Woluwé, Brussel.]] Brune dûkeinen ite yn haadsaak planten en nimme mei de planten ek wolris wat dierlik materiaal yn, lykas slakken, ynsekten of kikkerfiskjes. It nêst leit goed ferside tusken de fegetaasje en meast is der in lestich te finen trochgong tusken de beplanting nei it mear iepen wetter. It nêst wurdt boud fan planten en mei dûns en fearren ôfset. In lechsel bestiet út sân oant alve krêmgiele aaien. == Status == Oant it begjin fan 'e 20e iuw wie de brune ein ien fan 'e meast foarkommende soarten yn syn ferspriedingsgebiet. Sûnt is de populaasje dramatysk ôfnommen. Oan it begjin fan 'e 20e iuw telde Spanje bygelyks noch 500 briedpearkes, dêr't hjoed-de-dei noch mar fjouwer registrearre wurde. Oannommen wurdt dat de wrâldpopulaasje út 40.000 oant 100.000 fûgels bestiet, mar betrouber binne de sifers net om't der fral oer de eastlike briedgebieten net in soad ynformaasje is en de brune dûkein tige ferside libbet. Wetlands International rûst de populaasje fan it westlike Middellânske Seegebiet, Noard- en West-Afrika op 5.700-6.300 fûgels, fan East-Europa en it eastlike Middellânske Seegebiet op 50.000 oant 82.000 fûgels, fan West- en Súdwest-Aazje en Noardeast-Afrika op 25.000 oant 50.000 fûgels en op likernôch 100.000 fûgels yn 'e rest fan Aazje. Meiïnoar binne dat sa'n 180.000 oant 240.000 fûgels <ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ferruginous-duck-aythya-nyroca/text Birdlife, oproppen 28 jannewaris 2025.]</ref> Brune dûkeinen wurde troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as gefoelich klassifiseare. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ferruginous-duck-aythya-nyroca Birdlife.] * [https://www.iucnredlist.org/species/22680373/152620862 IUCN.] * [https://ebird.org/species/ferduc?siteLanguage=nl Ebird.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=7CF91527F5832F30 Avibase.] * [https://waarneming.nl/species/772/ Waarneming.nl] {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Moorente]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Aythya nyroca|Brune dûkein}} }} {{DEFAULTSORT:Brune dukein}} [[Kategory:Jolling]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] bozpjva3jtks5cjb63ipxgpbkkaeq7w 0 180528 1235034 1185181 2026-07-14T00:25:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235034 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Bûnte fluitein |Ofbyld = [[Ofbyld:Dendrocygna guttata, Cairns, Queensland, Australia 2.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[fluiteinen]] (''Dendrocygna'') |Wittenskiplike namme= Dendrocygna guttata |Beskriuwer, jier= [[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1866 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Bûnte fluitein''' (''Dendrocygna guttata'') is in [[fûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). It is ien fan 'e acht soarten fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[fluiteinen]] (''Dendrocygna''). == Beskriuwing == De bûnte fluitein is 42 oant 50 sm lang en hat in gewicht fan likernôch 800 gram. De fearren binne brún, de kop is griis mei in brune streek oer de krún oant yn 'e nekke en by it each wat donkerder. De snaffel is donker mei lytse plakjes. Karakteristyk binne de grutte rûne plakken op 'e búk en flanken. Se ha feal rôze poaten mei swarte fluezen en skerpe neils. Sijkes binne wat grutter as jerken. Lykas oare fluiteinen ha bûnte fluiteinen lange poaten en grutte fuotten mei swimfluezen. Der bestiet gjin dúdlik [[Seksuele dimorfy|seksuëel dimorfisme]]. Se [[Ferfearjen|ferfearje]] ienris yn 't jier en driuwe dan op it wetter, dêr't se feilich foar rôfdieren binne. == Fersprieding == [[Ofbyld:Dendrocygna guttata, Cairns, Queensland, Australia 4.jpg|thumb|left|Groep einen yn Austraalje.]] De fûgels libje yn it suden fan 'e [[Filipinen]], it easten fan [[Yndoneezje]] en [[Nij-Guineä]]. Sûnt 2002 briedt de ein ek yn it noarden fan [[Austraalje]]. == Gedrach == De fûgels libje by lytse wetterpartijen en sompen dy't mei beammen omfieme binne. Se bouwe harren nêst yn holtes fan beammen tichteby wetter. It iten bestiet út gerssied, wringeleaze wetterdierkes, lytse fiskjes en wetterplanten. Se filterje it wetter troch de snaffel. De measte fûgels foerazjearje nachts. De pearkes binne trou oaninoar. Se begjinne yn septimber te brieden, mar nêsten wurde oant yn april fûn. Jerken en sijkes bouwe it nêst en briede alletwa. In lechsel bestiet út 10 oant 11 aaien. Nei 18 oant 31 dagen komme de aaien út en se kinne nei 45 oant 50 dagen fleane. == Status == De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel op 'e [[Reade list]] as net bedrige. De populaasje wurdt op 10.000 oant 25.000 fûgels rûsd (likernôch 6.700 oant 17.000 folwoeksen fûgels). == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/spotted-whistling-duck-dendrocygna-guttata BirdLife, oproppen 4 febrewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/spwduc1/AU-QLD-COO Ebird, oproppen 4 febrewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=1AAB20B0500B2282 Avibase, oproppen 4 febrewaris 2025.] {{Boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:de:Tüpfelpfeifgans]] en [[:en:Spotted whistling duck]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/spotted-whistling-duck-dendrocygna-guttata. BirdLife International] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Dendrocygna guttata|Bûnte fluitein}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte fluitein}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Fluitein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] l2b2uz4jvwrk5hmdsspm7zapyynyrqr 0 181045 1235012 1187160 2026-07-14T00:15:01Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235012 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Southern Pochard (Netta erythrophthalma) (9716888157).jpg|250px]]<br><small>Jerke.<br>[[Ofbyld:Netta erythrophthalma Germany01.jpg|250px]]<br>Sijke.</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[kroaneinen]] (''Netta'') |Wittenskiplike namme= Netta erythrophthalma |Beskriuwer, jier= [[Maximilian zu Wied-Neuwied|Wied-Neuwied]], 1833 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[File:Netta erythrophthalma map.svg|center|250px]] }} De '''brune kroanein''' (''Netta erythrophthalma'') is in [[einfûgel]], dy't yn 'e eastlike dielen fan [[Afrika]] en fragmintearre dielen fan [[Súd-Amearika]] libbet. == Beskriuwing == Brune kroaneinen ha in donker fearrekleed mei yn 'e flecht in brede wite bân op 'e wjukken. Jerken binne donkerbrún oant glânzgjend swart mei kastanjebrune wjukken en in ljochtgrize snaffel. Sijkes ha wyt by de snaffel en in wyt plak yn 'e foarm fan in heale moanne efter it each. == Fersprieding == Brunen kroaneinen libje op twa kontininten en binne ûnder te ferdielen yn twa ûndersoarten. === Undersoarten === * ''N. e. erythrophthalma'', of de Súd-Amearikaanske brune kroanein, dy't fral yn it [[Amasône]]bekken fan Súd-Amearika foarkomt. * ''N. e. brunnea'', of de Afrikaanske brune kroanein, dy't syn ferspriedingsgebiet fan [[Etioopje]] oant [[Súd-Afrika]] hat. De Súdamerikaanske ûndersoarte hat in fragmintearre ferspriedingsgebiet en libbet yn [[Kolombia]], [[Fenezuëla]], [[Brazylje]], [[Ekwador]], [[Perû]], [[Bolivia]], [[Argentynje]] oant [[Sily]]. De soarte libbet yn ûndjip swietwetter mei in soad ûnderwetterbegroeiïng yn leechlannen oant in hichte fan 3.700 m. De Afrikaanske ûndersoarte libbet fan 'e [[Kaap]] oant de Etiopyske heechlannen op wetter mei of sûnder begroeiïng. Oannommen wurdt dat de soarte oarspronklik in [[trekfûgel]] wie, mar de bou fan in soad damen ha fan 'e fûgels mear [[stânfûgel]]s makke. De grutste konsintraasjes binne te finen op de sintrale plato's fan Afrika en yn it súdwestlike winterreingebiet. == Status == De soarte nimt sûnt de jierren 1970 ôf. Yn 2016 waard in oantal fan 25.000 Súdamerikaanske einen neamd, mar dat oantal kin te heech wêze om't der gegevens ûntbrieken. Fanwegen it grutte ferspriedingsgebiet klassifisearret de IUCN as net bedrige. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/southern-pochard-netta-erythrophthalma BirdLife] * [https://ebird.org/species/soupoc1/ZA-NL Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=36C0242EAEB3388E Avibase] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Southern pochard]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/southern-pochard-netta-erythrophthalma BirdLife] <References/> ---- {{CommonsBalke|Netta erythrophthalma|Brune kroanein}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kroanein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 6jzhmg90jvj0jbgtrqahg7ey7kiyy5j 0 182115 1235036 1192869 2026-07-14T00:27:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235036 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Bûnte iisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Pied kingfishers, Botswana 01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = '''bûnte iisfûgels''' (''Ceryle'')<br><small>[[Friedrich Boie|Boie]], 1828</small> |Wittenskiplike namme= Ceryle rudis |Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1819 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''bûnte iisfûgel''' (''Ceryle rudis'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De bûnte iisfûgel is ien fan 'e trije meast foarkommende iisfûgels. De oare twa soarten binne de gewoane [[iisfûgel]] en de [[wytkraachiisfûgel]]. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Pied Kingfisher-001.jpg|thumb|left|Mantsje.]] [[Ofbyld:Austin Roberts Bird Sanctuary-018.jpg|thumb|left|Wyfke.]] De bûnte iisfûgel is in 25 sm lange en 68 oant 110 gram swiere fûgel mei in swart-wyt fearrekleed. Mantsjes binne te ûnderskieden fan wyfkes troch in opfallende dûbele boarstbân, wylst it wyfke ien boarsbân hat, dy't boppedat ûnderbrutsen wurdt. Mantsjes en wyfkes ha in opfallende túf. == Fersprieding == Bûnte iisfûgels komme yn [[Afrika]], dielen fan it [[Midden-Easten]] en [[Aazje]] foar en ha in grut ferspriedingsgebiet. Der binne fiif ferskillende ûndersoarten bekend: * ''C. r. syriacus'': fan [[Turkije]] oant [[Israel]] en fierder oan súdwestlik [[Iran]]. * ''C. r. rudis'': [[Egypte]] en Afrika súd fan 'e [[Sahara]]. * ''C. r. leucomelanurus'': fan it easten fan [[Afganistan]] en [[Yndia]] oant Súd-[[Sina]] en noardlik [[Yndosina]]. * ''C. r. travancoreensis'': súdwestlik Yndia. * ''C. r. insignis'': East- Súdeast-Sina en [[Hainan]]. It biotoop bestiet út kustgebieten, rivieren en sompen. == Gedrach == [[Ofbyld:Flickr - Rainbirder - Pied Kingfisher (Ceryle rudis) male.jpg|thumb|250px|Biddende iisfûgel.]] It is de iennige soarte iisfûgel dy't ek fier op 'e see te sjen is, mar se komme ek by swiet wetter foar. Fakentiden bidde se boppe it wetter en se litte har by it sjen fan in proai fertikaal as in pylk nei ûnder stoarte. Njonken fiskjes ite se ek kreefteftigen en grutte wetterynsekten. Oars as oare iisfûgelsoarten foarmet de bûnte iisfûgel somtiden grutte groepen om op feilige plakken te oernachtsjen. == Nêst == It nêst wurdt yn steile modderbanken oan wetter boud en bestiet út in tunnel dat yn in keamer einiget. Meardere pearkes kinne yn itselde gebiet briede. Fûgels dy't net briede helpe by it grutbringen fan 'e jongen fan oare fûgels. == Status == De soarte wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige beskôge. It ferspriedingsgebiet is tige grut en allinne dêrom sil de soarte net gau útstjerre. == Keppeling om utens == * [https://ebird.org/species/piekin1 Ebird] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pied-kingfisher-ceryle-rudis Birdlife] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8205077FA2E98715 Avibase] {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en/of referinsjes op [[:en:Pied kingfisher]] ---- {{Commonscat|Ceryle rudis|Bûnte iisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte iisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bûnte iisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 862rlwysf9kobzykyhm8e0yqjik6brm 0 182247 1235018 1193164 2026-07-14T00:17:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235018 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = brúnkopiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Brown-hooded Kingfisher (Halcyon albiventris) (46169761092).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Brown-hooded Kingfisher (Halcyon albiventris) (W1CDR0000937 BD14).ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'') |Wittenskiplike namme= Halcyon albiventris |Beskriuwer, jier=[[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], 1786 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''brúnkopiisfûgel''' (''Halcyon albiventris'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == De brúnkopiisfûgel is in middelgrut lid fan it skaai echte beamiisfûgels (''Halcyon''). De fûgel hat in opfallende reade snaffel, reade poaten en in ljochtbrún streke kop. De boppekanten fan 'e wjukken binne donkerbrún oant swart en kobaltblau. De sturt en rêchfearren binne azuerblau. == Fersprieding == De soarte komt yn 'e súdlike helte fan Afrika foar en telt fjouwer ûndersoarten: * ''H. a. albiventris'': it suden fan [[Súd-Afrika]]. * ''H. a. orientalis'': fan [[Somaalje]] oant [[Botswana]] en [[Mozambyk]]. * ''H. a. prentissgrayi'': fan súdeastlike Kenia oant Kongo, [[Angoala]] en [[Sambia]]. * ''H. a. vociferans'': fan [[Simbabwe]] en súdlik Mozambyk oantnoardeastlik Súd-Afrika. It biotoop fan 'e soarte bestiet út bosk, savanne's en agraryske gebieten. == Iten == It iten bestiet fral út ynsekten, mar ek slangen, skorpioenen, hagedissen, jonge fûgeltsjes, kjifdieren en fiskjes. == Status == De wrâldpopulaasje is net kwantifisearre, mar de soarte hat in grut ferspriedingsgebiet. Yn it ferspriedingsgebiet is it geskikte biotoop ôfnommen. Dêrom wurdt der fanút gien dat de soarte yn oantal efterút giet. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige op 'e [[Reade list]] (2024). == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-hooded-kingfisher-halcyon-albiventris Birdlife] * [https://ebird.org/species/brhkin1/L3022067 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=C5D3CB2AC3AB869B Avibase] {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en/of referinsjes op [[:de:Braunkopfliest]] ---- {{Commonscat|Halcyon albiventris|Brúnkopiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Brunkopiisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte beamiisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] lth6y6mny79s8744elpza091e1usvy2 0 182287 1235005 1210444 2026-07-14T00:11:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235005 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Brúnboarstiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Brown-breasted Kingfisher (Halcyon gularis), Luzon, Philippines (15903514213).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'') |Wittenskiplike namme= Halcyon gularis |Beskriuwer, jier=[[Heinrich Kuhl|Kuhl]], 1820 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''brúnboarstiisfûgel''' (''Halcyon gularis'') is in [[Endemisme|endemyske]] [[fûgel]]soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]]. == Beskriuwing == Lykas de [[Smyrna-iisfûgel]], is de brúnboarstiisfûgel mei in lingte oant 28 sm in relatyf grutte iisfûgelsoarte. In folwoeksen brúnboarstiisfûgel hat in felblauwe rêch, wylst de kop, it boarst en de búk kastanjebrún binne. De likernôch 12 sm lange wjukken binne blau mei grutte swarte skouderplakken en op 'e ein fan 'e bûtenste slachpinnen swarte punten. De snaffel is helderread, lykas ek de poaten. Fuort ûnder de snaffel binne de fearkes wyt. == Fersprieding == De soarte is [[endemysk]] op 'e [[Filipinen]], mar komt net foar op [[Palawan]] en de [[Sulu-eilannen]]. De biotoop bestiet út iepen lân, fivers, sompen, rivieren en boskrânen. == Iten en nêst == De soarte yt ynsekten, reptilen, amfibyen, fiskjes, lytse fûgels, sûchdierkes en bytiden sels flearmuzen. Sit op in hichte fan 5 oant 10 m en dûkt dêr wei nei syn proai. De soarte briedt fan april oant maaie yn termiteheuvels en in lechsel bestiet út twa oant fjouwer aaien. == Status == Der binne gjin rûzings fan 'e grutte fan 'e populaasje. De oarspronklike biotoop fan 'e fûgel wurdt bedrige troch feroarjend lângebrûk, mar de soarte past him lykas de Smyrna-iisfûgel suksesfol oan it boerelân en oaljepalmplantaazjes oan. De brúnboarstiisfûgel stiet as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] (2024). == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-breasted-kingfisher-halcyon-gularis Birdlife] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8B9E43C70F92E044 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=0D8BDD356AF10B22 Avibase] {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en/of referinsjes op [[:en:Brown-breasted kingfisher]] ---- {{Commonscat|Halcyon gularis|Brúnboarstiisfûgel }} }} {{DEFAULTSORT:brunboarstiisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte beamiisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] 8zinywemw4d8yykqsecpj9klxk6amy9 0 182324 1234978 1205253 2026-07-13T23:45:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234978 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blythiisfûgel |Ofbyld = [[File:Blyth's kingfisher.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[echte iisfûgels]] (''Alcedo'') |Wittenskiplike namme= Alcedo hercules |Beskriuwer, jier= [[Alfred Laubmann|Laubmann]], 1917 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart= }} De '''blythiisfûgel''', '''Blyths iisfûgel''' of de '''Herkulesiisfûgel''' (''Alcedo hercules'') is in seldsume [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte iisfûgels]] (''Alcedo semitorquata'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). It is de grutste soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]]. == Namme == Yn it Ingelsk en Nederlânsk is de soarte nei de Britske soölooch [[Edward Blyth]] ferneamd, dy't de fûgel yn 1845 as ''Alcedo grandis'' beskreau. Letter die bliken dat dy namme al brûkt waard, sadat dy gjin erkenning krige. Yn 1917 hat Alfred Laubmann in nije namme útsteld, sadat hy no as auteur fermeld stiet. == Beskriuwing == [[Ofbyld:AlcedoGrandis (cropped).jpg|thumb|left|Tekening fan John Gerrard Keulemans.]] De 22 oant 23 sm lange iisfûgel is grutter as de gewoane [[iisfûgel]], mar fierder ha de twa soarten in soad fan inoar. Blythiisfûgels hja in blauwe kop en oars as de gewoane iisfûgel gjin oranje streek by't ear. Fierder hat de soarte in donkerder mantel, hast swarte wjukken mei wat blauwe pjukkels en in djipper readbrune buk. De snaffel fan it mantsje is hielendal swart, wylst it wyfke in donkerreade ûndersnaffel hat. == Fersprieding == De soarte komt fan East-[[Nepal]] oant Sintraal-[[Fjetnam]] en [[Fujian]] yn it súdeasten fan [[Sina]] foar. Yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet is it in seldsume oant tige seldsume fûgel. Allinne yn Fjetnam komt de fûgel lokaal relatyf algemien foar (West-Tonkin en Annam). It leefgebiet bestiet út heldere beken en lytse rivieren yn djippe kleauwen, heuvellân en leafbosken tusken de 400 en 1000 m boppe de seespegel. Mooglik komt de fûgel ek foar by streamend wetter yn bosk, dat grinzget oan agrarysk gebiet mei in soad beammen. == Status == Troch fragmintaasje, degradaasje en mooglik ek fersmoarging fan it leefgebiet giet de populaasje fan 'e fûgel yn oantal efterút. It is net in algemiene fûgel en de soarte komt allinne mar yn in spesifyk biotoop oan rivieren foar. De grutte fan 'e populaasje wurdt tusken 2500 en 10.000 fûgels rûsd. De fûgel stiet op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as gefoelich (hast bedrige ) klassifisearre (2022). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blyths-kingfisher-alcedo-hercules Birdlife] * [https://ebird.org/species/blykin1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=56A1C8E5B82959EF Avibase] ---- {{Commonscat|Alcedo hercules|Blythiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Blythiisfugel}} [[Kategory:Echte iisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] l0c1lami7s2c1028zcjxx09q0wzhsnz 0 182393 1235031 1212981 2026-07-14T00:24:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235031 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Brown-winged kingfisher Prasanna Mamidala.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[eibertiisfûgels]] (''Pelargopsis'') |Wittenskiplike namme= Pelargopsis amauroptera |Beskriuwer, jier= [[Oliver Paynie Pearson|Pearson]], 1841 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''brúnwjukiisfûgel''' (''Pelargopsis amauroptera'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[eibertiisfûgels]] (''Pelargopsis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Pelargopsis amauropterus.jpg|thumb|left|Brúnwjukiisfûgel yn Krabi (Tailân).]] Folwoeksen fûgels wurde 35 sm lang. Se ha in oranje kop, hals, kiel, boarst en búk. De boppedielen, de wjukken en de sturt binne brûn mei in opfallende [[Turkwaze|turkoaiske]] stút. Der binne yn it fearrekleed gjin ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. Karakteristyk foar de soarte is de [[eiberts]]eftige [[snaffel]]; dy by de brúnwjukiisfûgel read en nei de punt ta swart is. De iris is donkerbrún, de poaten binne readeftich. == Fersprieding == De soarte komt oan de kustgebieten fan [[West-Bingalen]], [[Bangladesj]], [[Birma]], [[Maleizje]] en [[Tailân]] foar yn [[mangrove]]bosk en beboske mûningen fan rivieren. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:খয়রাপাখ মাছরাঙা (Pelargopsis amauroptera), সুন্দরবন, বাংলাদেশ.jpg|thumb|left|Dûkende fûgel.]] De fûgels ite krabben en fiskjes. De krabben wurde út de drids groeven of by eb fongen. Fiskjes wurde fongen troch te dûken. Gruttere proaien wurde yn 'e regel op in tûke deaslein om se goed yn 'e snaffel te posisjonearjen. It nêst wurdt groeven yn in ierden wâl en bestiet út in 30 oant 60 sm lange tunnel mei in keamer fan 20 sm trochsnit oan it ein. Dêr wurde trije oant fjouwer aaikes lein. == Status == De ûntwikkeling fan 'e soarte ferskilt yn it ferspriedingsgebiet. It is bekend dat yn guon gebieten de fûgel troch biotoopferlies is ferdwûn. Yn 2007 libbe hast de helte fan 'e wrâldpopulaasje yn Birma, dêr't tusken 2007 en 2016 it mangrovegebiet mei hast 40% ôfnaam. De grutte fan 'e populaasje wurdt op 25.000-35.000 folwoeksen fûgels rûsd (2022). De [[IUCN]] klassifisearre de soarte op 'e [[Reade list]] as gefoelich (2022). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-winged-kingfisher-pelargopsis-amauroptera Birdlife International] * [https://ebird.org/species/bnwkin1/MM Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=19C28D929368411D Avibase] ---- {{Commonscat|Pelargopsis amauroptera|brúnwjukiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:brunwjukiisfugel}} [[Kategory:Eibertiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] rt2ckjca9xovpmqy2dnz8ifcg81uago 0 182509 1235023 1193911 2026-07-14T00:19:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235023 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Brown-headed Paradise-Kingfisher.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[flaggesturtiisfûgels]] (''Tanysiptera'') |Wittenskiplike namme= Tanysiptera danae |Beskriuwer, jier= [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1880 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Brúnrêchflaggesturtiisfûgel''' (''Tanysiptera danae'') is ien fan 'e njoggen [[fûgel]]soarten fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[flaggesturtiisfûgels]] (''Tanysiptera'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat it skaai net yn ûndersoarten ferdield wurdt. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Brown-headed Paradise-Kingfisher 0A2A9702.jpg|thumb|left|''Tanysiptera danae.]] De fûgel hat in reade snaffel. De kop, nekke en rêch binne oliifbrún. De wjukken binne by it skouder blau en fierder oliifbrún oant swart. It boarst, de búk en de stút binne oranje. De lange sturtfearren binne donkerblau mei wite punten. De soarte wurdt ynklusyf de lange sturtfearren 28 oant 30 sm lang. Dêrmei is it ien fan 'e lytsere soarten fan it skaai. Se weagje tusken 37 en 50 gram. == Fersprieding == De soarte is [[Endemisme|endemysk]] yn súdeastlik [[Nij-Guineä]] en libbet meast yn bosken op in hichte fan 300 oant 1000 m. Yn ferspriedingsgebiet fan 'e brúnrêchflaggesturtiisfûgel komt ek de gewoane [[flaggesturtiisfûgel]] foar. Yn 'e omkriten fan Popondetta komme beide soarten ek foar op in hichte fan 150 m. Dêr is de brúnrêchflaggesturtiisfûgel sels faker te sjen as de gewoane flaggesturtiisfûgel. == Iten == De fûgel yt ynsekten, dy't er fan 'e boaiem fangt. == Status == Oannommen wurdt dat de oantallen troch biotoopferies licht tebek rinne. De soarte hat de status net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] (2024). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-headed-paradise-kingfisher-tanysiptera-danae Birdlife] * [https://ebird.org/species/bhpkin1/IN-KL-ER Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=1FA5EA12DE649E9D Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tanysiptera danae|Brúnrêchflaggesturtiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:brunrechflaggesturtiisfugel}} [[Kategory:Flaggesturtiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] 17ow8n2cogspqdosu6qeqc8jyfrelll 0 182586 1234985 1200020 2026-07-13T23:53:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234985 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[File:Chattering_kingfisher_(Todiramphus_tutus)_01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') |Wittenskiplike namme= Todiramphus tutus |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} '''Bora Bora-iisfûgel''' (''Todiramphus tutus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == De 22 sm lange soarte hat in wyt gesicht, in wite wynbraustreek, in grieneftich swarte eachstreek en in grienblauwe kroan. Hy hat in wite kraach en de rêch, flanken en de sturt binne grieneftich blau. De kiel, it boarst en de búk binne wyt. De snaffel is boppe swart en ûnder ivoarwyt. It iris is donkerbrún, wylst de poaten swart binne. [[File:Todiramphus tutus by John Gerrard Keulemans 2.jpg|180px|left|thumb|In pearke Bora Bora-iisfûgels tekene troch [[John Gerrard Keulemans]].]] It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte oerlapet mei de [[Tahitiaanske iisfûgel]] (''Todiramphus veneratus''), mar ferskilt yn 'e wite wynbraustreek en in bleker fearrekleed. == Fersprieding == De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op 'e [[Cookeilannen]] en de [[Genoatskipseilannen]] yn [[Frânsk-Polyneezje]]. Der wurde trije ûndersoarten erkend: * ''Todiramphus tutus tutus'': Genoatskipseilannen (wêrûnder [[Bora Bora]]). * ''Todiramphus tutus atiu'': [[Atiu]] (Cookeilanden). * ''Todiramphus tutus mauke'': [[Mauke]] (Cookeilannen). It habitat fan 'e soarte is it tropysk, fochtich leechlânbosk en tropyske fochtige berchbosken. De soarte hat de foarkar foar primêr bosk yn dellings, mar kin him ek rêde yn sekundêr bosk en âlde plantaazjes. == Hâlden en dragen == De fûgel libbet allinne of yn pearkes en yt ynsekten en hagenissen, dy't er yn 'e flecht of op de grûn fangt. De Bora Bora-iisfugel hast syn nêst yn beamholtes. == Status == In rûzing fan 2019 hâldt de populaasje op likernôch 2.500 oant 10.000 fûgels (2019). De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel op 'e [[Reade list]] as gefoelich (NT), hast bedrige. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chattering-kingfisher-todiramphus-tutus Birdlife] * [https://ebird.org/species/chakin2?siteLanguage=nl Ebird] ---- {{Commonscat|Todiramphus tutus|Bora Bora-iisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Bora Bora-iisfugel}} [[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Cookeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]] gqrpszsrhdi2gmt2sua7jxsui4b1llv 0 182626 1234983 1194325 2026-07-13T23:49:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234983 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[File:Ceyx_cajeli.png|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') |Wittenskiplike namme= Ceyx cajeli |Beskriuwer, jier= [[Alfred Russel Wallace|Wallace]], 1863 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Buru_dwarf_kingfisher_range.png|250px]] }} De '''Boerûdwerchiisfûgel''' (''Ceyx cajeli'') is in lyts [[fûgel]]tsje yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchiisfûgels]] (''Ceyx'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De soarte waard earder as in ûndersoarte fan 'e ''[[Ceyx lepidus]]'' beskôge en guon dogge dat noch jimmeroan. Lykas in grut oantal oare soarten yn it gebiet wurdt de fûgel nei in genetyske stúdzje hjoed-de-dei as in aparte soarte behannele. == Beskriuwing == De 14 sm lange fûgel is in lyts, kleurryk fûgeltsje mei in opfallend felblauwe streek oer de rêch, stút en sturt. De mantel, nekke, kop en wjukken binne swartblau. De snaffel is helderread. It boarst en de búk binne oranje en de kiel is wyt. De kroan fan 'e kop hat lytse blauwe spikkels. == Fersprieding == De soarte is [[endemisme|endemysk]] op it [[Molukken|Súd-Molukske]] eilân [[Boerû]], dêr't de fûgel yn 'e bosken foarkomt en minder by wetter te sjen is as oare iisfûgelsoarten. == Status == De Boerûdwerchiisfûgel hat in beheind ferspriedingsgebiet en dêrfandinne bestiet de kâns op útstjerren. De hiele populaasje waard yn 2022 op 4000 oant 10.000 folwoeksen fûgels rûsd. Oannommen wurdt dat de oantallen tebekrinne troch feroarjend lângebrûk en it kappen fan beammen yn 'e legere dielen fan 'e [[reinwâlden]]. Dêrfandinne wurdt de fûgel troch de [[IUCN]] as hast bedrige (NT) op 'e [[Reade list]] klassifisearre. == Namme == De wittenskiplike namme fan 'e fûgel (''cajeli'') ferwiist nei it plak Kajeli op it eilân Boerû. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/buru-dwarf-kingfisher-ceyx-cajeli Birdlife] * [https://ebird.org/species/vardwk5?siteLanguage=nl Ebird] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/vardwk5/cur/introduction Bird of the World] ---- {{Commonscat|Ceyx melanurus|Boerûdwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Boerudwerchiisfugel}} [[Kategory:Dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] t47zwcu4abhqy74lcxdfhx6f2w7lryh 0 182725 1235017 1194535 2026-07-14T00:17:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235017 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Brúnkopdwerchiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:African Dwarf Kingfisher imported from iNaturalist photo 63245191.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[Afrikaanske dwerchiisfûgels]] (''Corythornis'') |Wittenskiplike namme= Ispidina lecontei |Beskriuwer, jier= [[John Cassin|Cassin]], 1856 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Martin-pêcheur à tête rousse - Habitat.jpg|250px]] }} De '''brúnkopdwerchiisfûgel''' (''Ispidina lecontei'', synonym: ''Ceyx lecontei'') is ien fan 'e twa [[fûgel]]soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[Afrikaanske dwerchiisfûgels]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == De soarte is in lyts iisfûgeltsje mei in oranje snaffel, in kanielkleurich kopke, in wyt streekje yn 'e nekke, in wite kiel en in oranje ûnderkant, in swarteftich gesicht mei in oranje plakje by de snaffel, donkerblauwe wjukken en in donkerblauwe sturt. By genôch ljocht is by it ear in pears plak mei in wite râne te sjen. == Fersprieding == De soarte komt fan [[Sierra Leöane]] oant it noarden [[Kongo-Kinsjasa]], it westen fan [[Uganda]] en it noarden fan [[Angoala]]. Der binne twa ûndersoarten bekend: * ''Ispidina lecontei ruficeps'' – fan Sierra Leöane oant [[Gana]]. * ''Ispidina lecontei lecontei'' – fan súdlik [[Nigearia]] oant Súdwest-[[Sûdan]], [[Uganda]] en sintraal de [[Demokratyske Republyk Kongo]]; ek yn Sintraal-[[Angoala]]. It fûgeltsje is benammen yn 'e ûndergroei fan bosk en strewellen te sjen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar oannommen wurdt dat de oantallen stadichoan ôfnimme. De [[IUCN]] beskôget de soarte as net bedrige (LC, 2024). == Namme == De [[wittenskiplike namme|wittenskiplike soartenamme]] fan 'e fûgel is in earbetoan oan 'e Amerikaanske soölooch en botanikus [[John Eatton LeConte]] (1784-1860). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/african-dwarf-kingfisher-ispidina-lecontei Birdlife] * [https://ebird.org/species/dwakin1/GH-WP Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9BE54916EA869262 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ispidina lecontei|Brúnkopdwerchiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Brunkopdwerchiisfugel}} [[Kategory:Afrikaanske dwerchiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] awpxcyvl8tu4ek6ueok0dhah7nmmjfl 0 182769 1234989 1194875 2026-07-13T23:55:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234989 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Tiê Sangue no comedouro.jpg|250px]]<br>mantsje<br>[[Ofbyld:Ramphocelus bresilius female.jpg|250px]]<br>wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[holsnaffeltangaren]] (''Ramphocelus'') |Wittenskiplike namme= Ramphocelus bresilius |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linneaus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Ramphocelus bresilius map.svg|250px]] }} De '''Brazyljaanske tangare''' (''Ramphocelus bresilius'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). It is ien fan 'e njoggen soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''(Ramphocelus)'', wêrfan't de mantsjes in wyteftich oant blaugriis plak op 'e ûndersnaffel ha (by wyfkes is dat folle minder). == Beskriuwing == De likernôch 18 sm lange soarte is in frij grutte tangare mei in tsjokke snaffel. It mantsje hat in karmynread bealchje mei swarte wjukken en in swarte sturt. De ûndersnaffel is blaugriis. It wyfke boppe is foar in grut part brún en fan ûnder fealoranje. == Fersprieding == De soarte bestiet út twa ûndersoarten: * ''R. b. bresilia'': eastlik [[Brazilië]]. * ''R. b. dorsalis'': súdeasten fan Brazylje. De soarte libbet oan boskrânen en iepen gebieten oant yn stedsparken en tunen. == Hâlden en dragen == De fûgels ite fruchten en ynsekten en libje allinnich yn 'e briedtiid yn pearkes. In lechsel bestiet út twa aaikes, dy't yn 12 oant 14 dagen allinnich troch it wyfke útbret wurde. Nei likernôch 15 moannen binne jonge fûgels geslachtsryp. Yn 'e Brazyljaanske dielsteat Minas Gerais oerlapet syn ferspriedingsgebiet mei dy fan 'e besibbe [[sulverbektangare]] (''Ramphocelus carbo'') Beide soarten foarmje dêr [[Hybride (biology)|krusings]]. == Status == De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte op 'e [[Reade list]] as net bedrige (LC). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brazilian-tanager-ramphocelus-bresilius Birdlife International] * [https://ebird.org/species/bratan1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=99CA86E3CBEA0324 Avibase] ---- {{Commonscat|Ramphocelus bresilius|Brazyljaanske tangare}} }} {{DEFAULTSORT:Brazyljaanske tangare}} [[Kategory:Holsnaffeltangare]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] m4cmjyn109yrtm9r4y9vovkn71hjm9v 0 182965 1235020 1195268 2026-07-14T00:18:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235020 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Tangara gyrola -Manizales, Caldas, Colombia-8 (2).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Tangara gyrola - Bay-headed Tanager XC243146.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tangara gyrola |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linneaus|Linneaus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara gyrola map.svg|250px]] |250px]] }} De '''brúnkoptangare''' (''Tangara gyrola'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Bay-headed Tanager - San Luis - Costa Rica MG 1171 (26075030873).jpg|thumb|left|Fûgel yn Kosta Rika.]] De '''brúnkoptangare''' is in tangaresoarte mei in meast grien bealchje en in readbrúne kop. Guon populaasjes ha in blauwe ûnderkant, wylst oaren dêr folslein grien binne. De soarte liket op 'e [[brúnwjuktangare]] (''Tangara lavinia''), mar hat altiten griene wjukken. == Fersprieding == De brúnkoptangare is ferdield yn njoggen [[ûndersoarte]]n yn trije groepen mei de folgjende ferdieling: * ''albertinae''-groep ** ''Tangara gyrola bangsi'' – tropysk en subtropysk [[Kosta Rika]] en West-[[Panama]]. ** ''Tangara gyrola deleticia'' – Panama (Darién) en West-[[Kolombia]] ** ''Tangara gyrola nupera'' – súdwestlik Kolombia (Nariño) en West-[[Ekwador]] ** ''Tangara gyrola catharinae'' – noardlik Kolombia en de noardeastlike [[Andes]] fan Kolombia oant Sintraal-[[Bolivia]] ** ''Tangara gyrola parva'' – súdeastlik Kolombia oant it suden fan [[Fenezuëla]], noardeastlik Perû en Noardwest-[[Brazylje]] ** ''Tangara gyrola albertinae'' – Brazylje súd fan 'e [[Amasône]] (Rio Purus oant Pará, noardlik Mato Grosso) * ''viridissima/toddi''-groep ** ''Tangara gyrola toddi'' – berchgebieten fan noardlik Kolombia en noardwestlik Fenezuëla ** ''Tangara gyrola viridissima'' – kustkriten fan noardeastlik Fenezuëla ynklusyf [[Trinidad en Tobago|Trinidad]] * ''Tangara gyrola gyrola'' – súdeastlik Fenezuëla oant [[Guyana]] en noardlik Brazylje == Hâlden en dragen == Brúnkoptangaren libje yn 'e middeste en hege lagen fan beammen en boskrânen fan subtropysk en tropysk bosk. Se wurde dêr fakentiden oantroffen yn keppels mei oare soarten. Se libje fan fruchten. == Status == Neffens in rûge rûzing fan 2016 bestiet de populaasje út 5.000.000 oant 50.000.000 folwoeksen fûgels. De oantallen rinne tebek, mar net sa bot en dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de fûgel as net bedrige (LC, 2021). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bay-headed-tanager-tangara-gyrola Birdlife International] * [https://ebird.org/species/bahtan1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=AB91656827EEF542 Avibase] ---- {{Commonscat|Tangara gyrola|brúnkoptangare}} }} {{DEFAULTSORT:brunkoptangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] a4skd2o48y6e2k5x6oso09dd03s7dh8 1235021 1235020 2026-07-14T00:18:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 - typfl 1235021 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Tangara gyrola -Manizales, Caldas, Colombia-8 (2).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Tangara gyrola - Bay-headed Tanager XC243146.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tangara gyrola |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara gyrola map.svg|250px]] |250px]] }} De '''brúnkoptangare''' (''Tangara gyrola'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Bay-headed Tanager - San Luis - Costa Rica MG 1171 (26075030873).jpg|thumb|left|Fûgel yn Kosta Rika.]] De '''brúnkoptangare''' is in tangaresoarte mei in meast grien bealchje en in readbrúne kop. Guon populaasjes ha in blauwe ûnderkant, wylst oaren dêr folslein grien binne. De soarte liket op 'e [[brúnwjuktangare]] (''Tangara lavinia''), mar hat altiten griene wjukken. == Fersprieding == De brúnkoptangare is ferdield yn njoggen [[ûndersoarte]]n yn trije groepen mei de folgjende ferdieling: * ''albertinae''-groep ** ''Tangara gyrola bangsi'' – tropysk en subtropysk [[Kosta Rika]] en West-[[Panama]]. ** ''Tangara gyrola deleticia'' – Panama (Darién) en West-[[Kolombia]] ** ''Tangara gyrola nupera'' – súdwestlik Kolombia (Nariño) en West-[[Ekwador]] ** ''Tangara gyrola catharinae'' – noardlik Kolombia en de noardeastlike [[Andes]] fan Kolombia oant Sintraal-[[Bolivia]] ** ''Tangara gyrola parva'' – súdeastlik Kolombia oant it suden fan [[Fenezuëla]], noardeastlik Perû en Noardwest-[[Brazylje]] ** ''Tangara gyrola albertinae'' – Brazylje súd fan 'e [[Amasône]] (Rio Purus oant Pará, noardlik Mato Grosso) * ''viridissima/toddi''-groep ** ''Tangara gyrola toddi'' – berchgebieten fan noardlik Kolombia en noardwestlik Fenezuëla ** ''Tangara gyrola viridissima'' – kustkriten fan noardeastlik Fenezuëla ynklusyf [[Trinidad en Tobago|Trinidad]] * ''Tangara gyrola gyrola'' – súdeastlik Fenezuëla oant [[Guyana]] en noardlik Brazylje == Hâlden en dragen == Brúnkoptangaren libje yn 'e middeste en hege lagen fan beammen en boskrânen fan subtropysk en tropysk bosk. Se wurde dêr fakentiden oantroffen yn keppels mei oare soarten. Se libje fan fruchten. == Status == Neffens in rûge rûzing fan 2016 bestiet de populaasje út 5.000.000 oant 50.000.000 folwoeksen fûgels. De oantallen rinne tebek, mar net sa bot en dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de fûgel as net bedrige (LC, 2021). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bay-headed-tanager-tangara-gyrola Birdlife International] * [https://ebird.org/species/bahtan1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=AB91656827EEF542 Avibase] ---- {{Commonscat|Tangara gyrola|brúnkoptangare}} }} {{DEFAULTSORT:brunkoptangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] kx80czwjgs1ojwp0rr6bp82osuoq7wf 0 182966 1235032 1195269 2026-07-14T00:25:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235032 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Rufous-winged tanager (70479).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Tangara lavinia - Rufous-winged Tanager XC243151.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tangara lavinia |Beskriuwer, jier= [[John Cassin|Cassin]], 1858 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara lavinia map.svg|250px]] |250px]] }} De '''brúnwjuktangare''' (''Tangara lavinia'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Ibis18brit 0679 Calliste emiliae.jpg|thumb|left|De fûgel neffens John Gerrard Keulemans.]] De brúnwjuktangare is in meast griene tangare. It mantsje is smaragdgrien mei in giele rêch, in meast readbrune kop en readbrune wjukken. It wyfke is in doffer gielgrien, mar de wjukken binne noch dúdlik brúnread. De soarte liket it meast op 'e [[brúnkoptangare]], mar dy soarte hat folslein griene wjukken. == Fersprieding == De soarte is ferdield yn trije [[ûndersoarte]]n: * ''Lavinia cara tanager'' - komt foar fan [[Hondoeras]] oant [[Nikaragûa]] en [[Kosta Rika]]. * ''Tanager lavinia dalmasi'' - komt foar yn tropysk westlik [[Panama]] (Chiriquí en Veraguas). * ''Tanager lavinia lavinia'' – komt foar fan eastlik Panama oant westlik Kolombia (Gorgona) en noardwestlik Ekwador. Brúnwjuktangaren libje yn tropyske en sustropyske bosken oant 800 m hichte. Se wurde faak yn pearkes en yn keppels fan ferskillende soarten oantroffen yn it beamtegrien. == Status == De brúnwjuktangare hat in grut ferspriedingsgebiet. Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e fûgel ôfnimme, mar net bot genôch om neffens de kritearia fan 'e [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) as bedrige klassifisearre te wurden (2021). De wrâldpopulaasje wurdt neffens in rûge rûzing fan 2019 op likernôch 50.000 oant in heal miljoen folwoeksen fûgels rûsd. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufous-winged-tanager-tangara-lavinia Birdlife International] * [https://ebird.org/species/ruwtan1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=7C975BC24079B061 Avibase] ---- {{Commonscat|Tangara lavinia|brúnwjuktangare}} }} {{DEFAULTSORT:brunwjuktangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] spkh0pakr1f5idwyibvntvbmyx12b00 0 182999 1235030 1195343 2026-07-14T00:24:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235030 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:A monograph of the birds forming the tanagrine genus Calliste (Pl. XL) (7895462336) (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'') |Skaai = [[echte tangaren]] (''Tangara'') |Wittenskiplike namme= Tangara rufigenis |Beskriuwer, jier= ([[Philip Lutley Sclater|Sclater]]), 1857 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Tangara rufigenis map.svg|250px]] }} De '''grize tangare''' (''Tangara rufigenis'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). == Beskriuwing == De brúnwangtangare is in blaugriene tangare mei in rustbrún eachmasker. De rêch is donkerder akwamaryblau, de ûnderkant fral turkoais. It búkje is krêmkleurich en de ûnderste sturtdekveren binne kanielbrún. De skaaien binne lyk oan inoar. == Fersprieding == De fûgel is [[Endemisme|endemysk]] yn 'e kustbergen fan noardlik [[Fenezuëla]] (súdlik [[Lara (dielsteat)|Lara]] oant [[Caracas]] (Distrito Federal)). De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat de soarte net is ferdield yn [[ûndersoarte]]n. De brúnwangtangare is in net gewoane fûgel yn [[dizebosk]]en en by boskrânen, it meast foarkommend op middelhege hichten tusken 900 en 2.100 m. De fûgel wurdt meast allinnich waarnommen, mar ek yn lytse kloften fan mingde soarten, as se yn 'e toppen fan beammen oant de middelste laach fan it bosk foerazjearje. == Status == Nettsjinsteande syn beheinde ferspriedingsgebiet en it feit dat tocht wurdt dat de oantallen ôfnimme, wurdt de populaasje troch de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) as net bedrige (LC, 2018) beskôge. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rufous-cheeked-tanager-tangara-rufigenis Birdlife International] * [https://ebird.org/species/ructan2?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=64E9CBDB57B994B8 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tangara rufigenis|brúnwangtangare}} }} {{DEFAULTSORT:brunwangtangare}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte tangare]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] 4hv7ksqhs2ixcukfzheupum00ooso21 0 183070 1234975 1195568 2026-07-13T23:43:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234975 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Flame-colored Tanager 2.jpg|250px]]<br>Mantsje.<br>[[Ofbyld:Flame-colored Tanager.jpg|250px]]<br>Wyfke. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae'') |Skaai = [[piranga's]] (''Piranga'') |Wittenskiplike namme= Piranga bidentata |Beskriuwer, jier= ([[William John Swainson|Swainson]], 1827) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Piranga bidentata map.svg|250px]] }} De '''bloedkardinaal''' (''Piranga bidentata'') is in yn [[Midden-Amearika]] foarkommende [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae''). == Beskriuwing == De bloedkardinalen wurdt 18 oant 19 sm lang en 32 oant 48,4 gram swier. Tusken de skaaien bestiet in foars [[Seksuele dimorfy|seksuëel dimorfisme]]. Mantsjes ha in krêftich oranjereade oant bloedreade kop, nekke en ûnderkant. By de earen ha de fearkes brune puntsjes. De rêch is donkerbrún. De wjukken en sturtfearren binne donkerbrún mei op de sekundêre slachpinnen en grutte dekfearren brede wite punten. Wyfkes ha deselde tekening as mantsjes, mar by har dominearje de giele kleuren. By mantsjes en wyfkes is de boppesnaffel swarteftich, de ûndersnaffel donkergriis. De poatsjes binne ek swarteftich. It eachje is donker readbrún. == Fersprieding == De fûgel libbet it leafst yn it suden fan 'e [[Feriene Steaten]] en yn Midden-Amearika yn fochtige berchwâlden. Ek wurdt de fûgel waarnommen yn kofjeplantaazjes, tunen en bercheftige gebieten. De soarte bestiet út fjouwer ûndersoarten: * ''Piranga bidentata bidentata'': de súdwestlike [Feriene Steaten, noardwestlik en sintraal [[Meksiko]]. * ''Piranga bidentata flammea'': westlik Meksiko. * ''Piranga bidentata sanguinolenta'': fan eastlik Meksiko oant [[El Salvador]]. * ''Piranga bidentata citrea'': [[Kosta Rika]] en [[Panama]]. == Hâlden en dragen == De soarte libbet meast allinnich of yn pearkes. Se ite lidpoatigen en ek fruchten. Oer it briedgedrach is net in soad bekend. It nêst wurdt yn 'e regel yn tichte begroeiïng, it leafs yn sipressen, boud en der wurde twa oant trije ljochtblauwe aaikes lein. == Status == De soarte is yn it ferspriedingsgebiet net seldsum en wurdt dêrom troch de [[IUCN]] as net bedrige (LC, 2020) klassifisearre. Se binne ek yn gebieten mei minsklike aktiviteiten te sjen en minder gefoelich foar fersteuringen. Se komme bygelyks ek oan 'e stedsrânen fan [[Meksiko-Stêd]] foar. In rûge rûzing út 2019 hâldt de populaasje op 50.000 oant 500.000 fûgels. Oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flame-colored-tanager-piranga-bidentata Birdlife International] * [https://ebird.org/species/flctan Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3C3C23CA2964D034 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Piranga bidentata|Bloedkardinaal}} }} {{DEFAULTSORT:Bloedkardinaal}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Piranga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] ib0idqmnqiufvxa14a6h8pl6pqgmc18 1234976 1234975 2026-07-13T23:44:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1234976 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Flame-colored Tanager 2.jpg|250px]]<br>Mantsje.<br>[[Ofbyld:Flame-colored Tanager.jpg|250px]]<br>Wyfke. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae'') |Skaai = [[piranga's]] (''Piranga'') |Wittenskiplike namme= Piranga bidentata |Beskriuwer, jier= [[William John Swainson|Swainson]], 1827 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Piranga bidentata map.svg|250px]] }} De '''bloedkardinaal''' (''Piranga bidentata'') is in yn [[Midden-Amearika]] foarkommende [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kardinaalfûgels]] (''Cardinalidae''). == Beskriuwing == De bloedkardinalen wurdt 18 oant 19 sm lang en 32 oant 48,4 gram swier. Tusken de skaaien bestiet in foars [[Seksuele dimorfy|seksuëel dimorfisme]]. Mantsjes ha in krêftich oranjereade oant bloedreade kop, nekke en ûnderkant. By de earen ha de fearkes brune puntsjes. De rêch is donkerbrún. De wjukken en sturtfearren binne donkerbrún mei op de sekundêre slachpinnen en grutte dekfearren brede wite punten. Wyfkes ha deselde tekening as mantsjes, mar by har dominearje de giele kleuren. By mantsjes en wyfkes is de boppesnaffel swarteftich, de ûndersnaffel donkergriis. De poatsjes binne ek swarteftich. It eachje is donker readbrún. == Fersprieding == De fûgel libbet it leafst yn it suden fan 'e [[Feriene Steaten]] en yn Midden-Amearika yn fochtige berchwâlden. Ek wurdt de fûgel waarnommen yn kofjeplantaazjes, tunen en bercheftige gebieten. De soarte bestiet út fjouwer ûndersoarten: * ''Piranga bidentata bidentata'': de súdwestlike [Feriene Steaten, noardwestlik en sintraal [[Meksiko]]. * ''Piranga bidentata flammea'': westlik Meksiko. * ''Piranga bidentata sanguinolenta'': fan eastlik Meksiko oant [[El Salvador]]. * ''Piranga bidentata citrea'': [[Kosta Rika]] en [[Panama]]. == Hâlden en dragen == De soarte libbet meast allinnich of yn pearkes. Se ite lidpoatigen en ek fruchten. Oer it briedgedrach is net in soad bekend. It nêst wurdt yn 'e regel yn tichte begroeiïng, it leafs yn sipressen, boud en der wurde twa oant trije ljochtblauwe aaikes lein. == Status == De soarte is yn it ferspriedingsgebiet net seldsum en wurdt dêrom troch de [[IUCN]] as net bedrige (LC, 2020) klassifisearre. Se binne ek yn gebieten mei minsklike aktiviteiten te sjen en minder gefoelich foar fersteuringen. Se komme bygelyks ek oan 'e stedsrânen fan [[Meksiko-Stêd]] foar. In rûge rûzing út 2019 hâldt de populaasje op 50.000 oant 500.000 fûgels. Oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flame-colored-tanager-piranga-bidentata Birdlife International] * [https://ebird.org/species/flctan Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3C3C23CA2964D034 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Piranga bidentata|Bloedkardinaal}} }} {{DEFAULTSORT:Bloedkardinaal}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Piranga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] gngx2ypjmjj3nnipkcaqwwaatmthm3n 0 183741 1235037 1197808 2026-07-14T00:27:30Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235037 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Geophaps scripta 152631729.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[kwarteldowen]] (''Geophaps'') |Wittenskiplike namme = Geophaps scripta |Beskriuwer, jier= ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1821) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''bûnte kwarteldo''' (''Geophaps scripta'') is in [[Fûgels|fûgelsoarte]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dofûgels|dowen]]. De do is in [[Endemisme|endemyske]] soarte yn [[Austraalje]]. == Beskriuwing == Bûnte kwarteldowen binne frij grutte dowen mei in dúdlike swart-wite tekening op it gesicht en in wite streek oan 'e kant fan 'e búk oant it skouder. De ûnderwjukken binne bleekwyt. == Fersprieding == De soarte libbet op 'e savanne's fan it noardeasten fan Austraalje. Hy komt foar yn 'e drûge dielen fan eastlik Queensland, dêr't er folle seldsumer is yn it suden as yn it noarden. Se wurde faak op 'e grûn sjoen, lykas oan 'e kant fan in sânwei. Bûnte kwarteldowen wurde yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield. * ''Geophaps scripta peninsulae'': noardeastlik [[Queensland]]. * ''Geophaps scripta scripta'': fan sintraal Queensland oant noardeastlik [[New South Wales]]. == Status == Tocht wurdt dat de populaasje troch it ferlies oan geskikt leefgebiet tebek rint yn oantallen. De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] klassifisearre as net bedrige (LC). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/squatter-pigeon-geophaps-scripta Birdlife] * [https://ebird.org/species/squpig1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=AD62DDA506EC1318 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Geophaps scripta|Bûnte kwarteldo}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte kwarteldo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kwarteldo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] 2ub6zta8evmg1g6gq5svgqttonc23uw 0 183748 1235028 1198542 2026-07-14T00:23:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235028 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = brûnswjukgrûndo |Ofbyld = [[Ofbyld:Metriopelia aymara 190209903.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[Andesgrûndowen]] (''Metriopelia'') |Wittenskiplike namme = Metriopelia aymara |Beskriuwer, jier= ([[Florent Prévost|Prévost]] & [[Dean Conant Worcester|Worcester]], 1840) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Metriopelia aymara map.svg|250px]] }} De '''brûnswjukgrûndo''' (''Metriopelia aymara'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[Andesgrûndowen]] (''Metriopelia'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). == Beskriuwing == It doke is in soarte fan 'e [[Andes]] yn [[Súd-Amearika]]. De namme fan likernôch 18,5 sm lange doke ferwiist nei de foar de soarte karakteristike goudkleurige plakjes op 'e wjukken, dy't yn it sinneljocht glânzgje. De fearren binne fierder sânkleurich oant bêzje en ha in rôze of bleke tint op 'e ûnderdielen. Oars as de oare sibben fan it skaai hat de soarte gjin oranje gebiet om it each. == Fersprieding == De soarte komt foar yn súd-[[Perû]], westlik [[Bolivia]], noardwestlik [[Argentynje]] en noardlik en sintraal-súdlik [[Sily]]. It biotoop bestiet út hege berchgebieten op 3.100 oant 4.500 meter hichte yn drûge, rotsige of steppe-eftige kontreien. == Hâlden en dragen == De fûgel libbet meast op 'e grûn en fleant allinnich by gefaar. It foer bestiet út sied en lytse plantaardige dielen dy't op 'e grûn fûn wurde. It lechsel bestiet út 1-2 aaien yn in ienfâldich nêst, faak yn in lytse holte of tusken stiennen op 'e grûn. Se wurde yn pearkes of lytse groepkes sjoen == Status == De populaasje wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (LC, 2024) en stabyl beskôge. De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en der binne gjin grutte bedrigingen dy't in hommelse delgong feroarsaakje. Lokaal kinne mynbou yn 'e Andes of yntrodusearre bisten lykas katten in bedriging foar it doke foarmje. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Metriopelia%20aymara Birdlife] * [https://ebird.org/species/gsgdov1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=A12A84C30BBBF9C4 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Metriopelia aymara|brûnswjukdo}} }} {{DEFAULTSORT:Brunswjukgrundo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Andesgrûndo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] tvvdtuacza1k345rca5zxceh3qij48s 0 183749 1234993 1233579 2026-07-13T23:58:02Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234993 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = brildoke |Ofbyld = [[Ofbyld:Metriopelia ceciliae 238416490.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[Andesgrûndowen]] (''Metriopelia'') |Wittenskiplike namme = Metriopelia ceciliae |Beskriuwer, jier= ([[René Primevère Lesson|Lesson]], 1845) |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Metriopelia ceciliae distribution map.png|250px]] |250px]] }} De '''brildoke''' (''Metriopelia ceciliae'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[Andesgrûndowen]] (''Metriopelia'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). De Frânske natuerûndersiker [[René Primevère Lesson|René Lesson]], dy't de soarte yn 1845 beskreau, eare syn earstberne dochter Cécile Estelle Atala Gautrau mei de wittenskiplike namme ''ceciliae'', dy't dat jier earder ferstoar. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Bare-faced Ground-Dove.jpg|thumb|left|Brildoke yn Perû.]] It brildoke is in lyts, sierlik doke mei in opfallende brede, neakene oranje ring om it donkerpearse each. Brildokes wurde likernôch 17,5 sm lang. Se binne ljochtbrún oant bêzje mei in sêft rôze oant brune ûnderkant. De sturt is oan 'e ein wyt, itjinge goed te sjen is yn 'e flecht. It snaffeltsje is swart en de poatsjes binne bleek rôze. == Fersprieding == De soarte komt foar yn 'e westlike [[Andes]] fan [[Perû]], westlik [[Bolivia]], noardlik en sintraal-[[Sily]] en noardwestlik [[Argentynje]]. Se libje yn drûge, rotseftige heechlizzende gebieten tusken 1.700 oant 4.000 m mei kaktussen en strewellen. Der wurde trije ûndersoarten ûnderskieden: * ''Metriopelia ceciliae ceciliae'': westlik Perû; nominaatfoarm * ''Metriopelia ceciliae obsoleta'': de delling fan 'e [[Marañón (rivier)|Marañón]], noardlik Perû; wat donkerder, matte fearren * ''Metriopelia ceciliae zimmeri'': súdlik Perû oant noardlik Argentynje/Sily/Bolivia; lytsere eachring, wat oarskleurige ûnderkant. == Hâlden en dragen == De fûgel libbet meast op 'e grûn en fleant allinnich by gefaar. It foer bestiet út sied en lytse plantaardige dielen dy't op 'e grûn fûn wurde. It lechsel bestiet út twa glânzgjende aaikes yn in ienfâldich nêst, faak yn in lytse holte, tusken stiennen op 'e grûn of op muorkes. De aaikes wurden yn 12 oant 15 dagen útbret troch beide âlden. De jonge fûgels fleane nei 14 oant 18 dagen út. Brildokes wurde yn pearkes of lytse groepkes sjoen en fladderje by gefaar lytse ôfstannen fuort. == Status == De populaasje wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (LC, 2024) en stabyl beskôge. De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en is ek wol te finen yn stêden. Takomstige bedrigingen kinne habitatferlies troch de útwreiding fan 'e lânbou en feehâlderij, stedsútwreidingen yn 'e legere Andes en klimaatferoaring wêze. Ek yntrodusearre rôfdieren kinne in bedriging foar de op 'e grûn libjende fûgel wêze. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Metriopelia%20ceciliae Birdlife] * [https://ebird.org/species/bfgdov1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=2F40A0F8AC7584D1 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Metriopelia ceciliae|brildoke}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Andesgrûndo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] tf5wocj0w2qjrfnbmjyx9x49iss6ul9 0 184072 1235026 1198703 2026-07-14T00:22:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235026 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Common Bronzewing (29796892484).jpg|250px]]<br>Mantsje<br>[[Ofbyld:Phaps chalcoptera - Australian National Botanic Gardens.jpg|250px]]<br>Wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[blaukopkwarteldowen]] (''Starnoenas'') |Wittenskiplike namme = Phaps chalcoptera |Beskriuwer, jier= [[John Latham|Latham]], 1790 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:CBZW range map.svg|250px]] {{Color box|#b10000}} ferspriedingsgebiet }} De '''brûnswjukdo''' (''Phaps chalcoptera'') is in middelgrutte, swierboude [[Dowen|do]] en [[Endemisme|endemysk]] yn [[Austraalje]]. It is ien fan 'e meast foarkommende dowesoarten fan it lân. De brûnswjukdo kin hast yn eltse habitat libje, útsein mooglik tige ûnfruchtbere gebieten en reinwâlden. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Commonbronzewingdisplay.jpg|thumb|left|Hôfmeitsjend mantsje en wyfke.]] Mantsjes fan 'e soarte ha bleekgiele oant gielwite foarhollen en rôze boarsten. Mantsjes en wyfkes hawwe in maklik te ûnderskieden wite streek fan 'e basis fan 'e snaffel oant ûnder de eagen troch, dy't efter it each nei ûnder bûget en langer trochrint. Gewoane brûnswjukdowen ha reade, blauwe en griene plakken op 'e wjukken, in skaaimerk dat karakteristyk is foar alle soarten yn it skaai. Jonge fûgels binne meastentiids doffer fan kleur en bruner as de folwoeksen fûgels fan 'e soarte. Brûnswjukdowen wurde selden fier fan wetter fûn, se libje allinnich, yn pearkes of yn kloften en binne meastentiids wach, sadat it foar minsken of bisten dreech is om se benei te kommen. Gewoane brûnswjukdowen binne trochstrings tusken 30 en 36 sintimeter lang. == Hâlden en dragen == It iten fan 'e brûnswjukdo bestiet benammen út sied en alle soarten grienten. Hy siket yn lytse groepkes nei iten, itjinge somtiden wol dagen duorret. Wylst er siket nei iten sil er faak drinke moatte. De nêsten binne rûch boud fan wat tûkjes leech yn in beam of strûk. De aaien wurde troch beide âlden útbret en komme nei sawat 14 oant 16 dagen út. Beide âlden diele de ferantwurdlikens foar de soarch foar de jongen. == Status == De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje is stabyl. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de fûgel as net bedrige (LC, 2024) op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-bronzewing-phaps-chalcoptera Birdlife] * [https://ebird.org/species/combro1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8D30DDA6F6A6FD09 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Phaps chalcoptera|Brûnswjukdo}} }} {{DEFAULTSORT:Brunswjukdo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Brûnswjukdo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] axc7mr49hv488hlov1zjd2c5d0h7b8v 0 185040 1235014 1219617 2026-07-14T00:15:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235014 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Brune rysfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:An adult Timor Sparrow Lonchura fuscata near Baucau on the north coast of Timor-Leste.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[rysfûgels]] (''Padda'') |Wittenskiplike namme= Padda fuscata |Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1807 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''brune rysfûgel''' (''Padda fuscata''; synonym: ''Lonchura fuscata'') is in sjongfûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). == Taksonomy == Earder waard de brune rysfûgel mei de [[Rysfûgel|Javaanske rysfûgel]] klassifisearre yn it skaai [[nontsjes]] (''Lochura'') en guon dogge dat noch. == Skaaimerken == Brune rysfûgels binne likernôch 14 sm grut en ha in donkerbrún fearre kleed mei wite wangen en in krêmwite búk. Se ha in foarse sulverblauwe snaffel en rôze poatsjes. Tusken mantsjes en wyfkes binne gjin ferskillen. Wat postuer oanbelanget ha se wat fan 'e Javaanske rysfûgel, mar hy is lytser en it fearrekleed is oars fan kleur. == Fersprieding == De soarte komt allinnich foar op [[East-Timor|East-]] en [[West-Timor]] en de eilannen [[Semau]] en [[Roti (eilân)|Roti]]. It oarspronklike ferspriedingsgebiet is grut, mar fragmintearre. Op guon plakken is de brune rysfûgel algemien, lykas oan 'e Laivairivier yn East-Timor, dêr't noch grutte groepen fan somtiden wol hûnderten fûgels waarnommen wurde. Se libje fral op leechlân, meastentiids allinnich of yn lytse groepkes fan trije oant fiif fûgels en somtiden mei oare sieditende fûgels. Se foerazjearje op 'e grûn yn in ferskaat oan habitat, lykas gerslân, net ticht beboske gebieten, degradearre bosk, tunen en kultivearre gebieten. De fûgelsoarte hat nei alle gedachten profitearre fan 'e útwreiding fan 'e rysbou en wurdt yn East-Timor as in pleachfûgel beskôge. De rysfjilden biede de fûgels iten en wetter. == Status == Fanwegen oanhâldend ferlies fan [[moesson]]bosken, it fragmintearre ferspriedingsgebiet en de yllegale fangst foar hannel yn koaifûgels, wurdt de brune rysfûgel as hast bedrige (NT, 2016) klassifisearre op 'e [[Reade list]] fan bedrige Soarten fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/timor-sparrow-padda-fuscata BirdLife International] * [https://ebird.org/species/timspa4?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=549BEA0C618F1B97 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Padda fuscata|Brune rysfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:brune risfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Rysfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] eklm23diayof6vs1bheih20t5jr2h8d 0 185205 1235025 1201808 2026-07-14T00:21:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235025 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Brûnssturtglânsstaar |Ofbyld = [[Ofbyld:Lamprotornis chalcurus 58015524.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'') |Skaai = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') |Wittenskiplike namme= Lamprotornis chalcurus |Beskriuwer, jier= [[Alexander von Nordmann|Nordmann]], 1835 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Afrika-Verbreitungsgebiet-Lamprotornis chalcurus.png|250px]] }} De '''brûnssturtglânsstaar''' of '''brûnsturtglânsprotter''' (''Lamprotornis chalcurus'') is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae''). == Beskriuwing == Brûnssturtglânsstaren wurde tusken 19,5 en 23 sm grut en weage 63 gram. De fearren fan 'e boppedielen ha irisearjende kleuren. De boppekant mei de kop, nekke en wjukken glânzgje blaugrien mei op 'e skermfearren fiolette punten. Tusken it each en de snaffel is de fûgel swart en by it ear fiolet. De rêch en de romp binne blau oant fiolet. De koarte sturt is fiolet mei brûnsglânzgjende boppesturtdekfearren. Under it kin, oer de kiel en it boarst, de boppeflanken en de ûndersturtdekfearren is de soarte blaugrien. Dêrfoaroer is de búk fiolet. De snaffel en de ûnderflanken binne swart. De iris is gielich oant oranje (by jonge fûgels donker). == Fersprieding == De fûgel libbet yn 'e súdlik fan 'e [[Sahara]] lizzende lannen. Der binne twa [[ûndersoarte]]n: * ''Lamprotornis chalcurus chalcurus'': fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant [[Nigearia]]. * ''Lamprotornis chalcurus emini'': fan Noard-[[Kameroen]] oant westlik [[Kenia]]. De ûndersoarten ûnderskiede harren fral troch in lingte fan 'e wjukken en sturt en de mear blauwe of de mear fiolette romp. It leefgebiet bestiet út in iepen lânskip mei wat bosk en agrarysk gebiet om doarpen of stêden hinne. Meastentiids is syn [[habitat]] it leechlân, mar yn Kenia komt de soarte ek oant 2000 m boppe de seespegel yn heechlân foar. == Hâlden en dragen == Brûnssturtglânsprotters ite ynsekten en fruchten fan 'e grûn, somtiden ek yn beammen. Ek wurdt de fûgel somtiden by slachtôffal sjoen. Bûten de briedtiid is de fûgel sosjaal en komt er yn groepjes, somtiden sels grutte groepen foar, faak mei oare glânsstaarsoarten lykas de ''[[Lamprotornis chloropterus]]'' en de ''[[Lamprotornis chalybaeus]]''. De briedtiid is ôfhinklik fan 'e regio en leit tusken febrewaris en augustus. De nêsten wurde yn beamholtes of stobben boud en in lechsel bestiet út fjouwer glêde bleekblauwe aaikes, somtiden mei oranjebrune plakjes. It wyfke briedt de aaien allinnich út. == Status == De grutte fan 'e wrâldpopulaasje is net bekend. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is en de fûgel komt algemien foar. Dêrfandinne wurdt de fûgel troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige (LC, 2024) klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bronze-tailed-starling-lamprotornis-chalcurus BirdLife International] * [https://ebird.org/species/btgsta1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=AEEED5D0B888A356 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Lamprotornis chalcurus|Brûnssturtglânsstaar}} }} {{DEFAULTSORT:Brunssturtglansstaar}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Glânsstaar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] q1oy9vmn2c6zlwwjlxn342hzywnou1y 0 185387 1235001 1202323 2026-07-14T00:06:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235001 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = brilskoet |Ofbyld = [[File:SpectacledGuillemot.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[alkfûgels]] (''Alcidae'') |Skaai = [[seeskoeten]] (''Cepphus'') |Wittenskiplike namme= Cepphus carbo |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''brilskoet''' (''Cepphus carbo'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylke]] fan [[alkfûgels]] (''Alcidae''). == Beskriuwing == De brilskoet is in middelgrutte seefûgel fan rotsige kusten. Simmerdeis hat de fûgel koraalreade poaten en in grutte wite "" bril" mei in fierder swart fearrekleed. Nei de winter ta wurdt de ûnderkant wyt en is de bril ferfongen troch in smelle eachring. As de fûgel oan it ferfearjen is hawwe de fûgels ûnder rûge streken. == Fersprieding == De soarte komt foar oan 'e noardeastlike kusten en eilannen fan [[Aazje]]: it [[skiereilân]] [[Kamtsjatkaskiereilân|Kamtsjatka]], de [[See fan Ochotsk]], it noardeasten fan [[Noard-Koreä]], de [[Koerilen]] en [[Hokkaido]] ([[Japan]]). == Hâlden en dragen == De fûgel jaget op fiskjes en wringeleazen. Syn jachtgebiet is nea fier fan 'e koloanje dêr't er briedt. It briedseizoen set tusken april en maaie útein, faak yn groepkes fan 10 oant 20 pearkes en selden yn grutte koloanjes. It nêst sit yn holtes en spjalten fan kliffen. Op eilannen sûnder rôfdieren wurdt ek op tagonklike plakken bret. It binne [[stânfûgel]]s dy't by it briedgebiet bliuwe, útsein de fûgels yn it noardlike ferspriedingsgebiet. == Status == De populaasje waard yn 1996 op 140.000 oant 148.000 fûgels rûsd. Yn Japan is it oantal koloanjes ôfnommen troch fersteuring. Nei alle gedachten foarmje ek de tekoarten oan fisk troch it oerbefiskjen, yllegale jacht en predaasje fan yntrodusearre rôfdieren (rot, sabelmarter, foks) in bedriging foar de fûgel. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de soarte lywols noch de status fan net bedrige (LC, 2018). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/spectacled-guillemot-cepphus-carboo BirdLife International] * [https://ebird.org/species/spegui1/JP-01 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=90680520 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cepphus carbo|Brilskoet}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Seeskoet]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] 5a6mxq384vdsvqpt4f9a1518qd1asjh 1235003 1235001 2026-07-14T00:09:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1235003 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = brilskoet |Ofbyld = [[File:SpectacledGuillemot.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[alkfûgels]] (''Alcidae'') |Skaai = [[seeskoeten]] (''Cepphus'') |Wittenskiplike namme= Cepphus carbo |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''brilskoet''' (''Cepphus carbo'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylke]] fan [[alkfûgels]] (''Alcidae''). == Beskriuwing == De brilskoet is in middelgrutte seefûgel fan rotsige kusten. Simmerdeis hat de fûgel koraalreade poaten en in grutte wite "" bril" mei in fierder swart fearrekleed. Nei de winter ta wurdt de ûnderkant wyt en is de bril ferfongen troch in smelle eachring. As de fûgel oan it ferfearjen is hawwe de fûgels ûnder rûge streken. == Fersprieding == De soarte komt foar oan 'e noardeastlike kusten en eilannen fan [[Aazje]]: it [[skiereilân]] [[Kamtsjatkaskiereilân|Kamtsjatka]], de [[See fan Ochotsk]], it noardeasten fan [[Noard-Koreä]], de [[Koerilen]] en [[Hokkaido]] ([[Japan]]). == Hâlden en dragen == De fûgel jaget op fiskjes en wringeleazen. Syn jachtgebiet is nea fier fan 'e koloanje dêr't er briedt. It briedseizoen set tusken april en maaie útein, faak yn groepkes fan 10 oant 20 pearkes en selden yn grutte koloanjes. It nêst sit yn holtes en spjalten fan kliffen. Op eilannen sûnder rôfdieren wurdt ek op tagonklike plakken bret. It binne [[stânfûgel]]s dy't by it briedgebiet bliuwe, útsein de fûgels yn it noardlike ferspriedingsgebiet. == Status == De populaasje waard yn 1996 op 140.000 oant 148.000 fûgels rûsd. Yn Japan is it oantal koloanjes ôfnommen troch fersteuring. Nei alle gedachten foarmje ek de tekoarten oan fisk troch it oerbefiskjen, yllegale jacht en predaasje fan yntrodusearre rôfdieren (rot, sabelmarter, foks) in bedriging foar de fûgel. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de soarte lywols noch de status fan net bedrige (LC, 2018). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/spectacled-guillemot-cepphus-carboo BirdLife International] * [https://ebird.org/species/spegui1/JP-01 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=90680520 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cepphus carbo|Brilskoet}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Seeskoet]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] iev51ze7pp0cacu1mxaxhct0nzi35n1 0 185858 1234990 1204241 2026-07-13T23:56:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234990 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Thick-billed Weaver, Amblyospiza albifrons in Kruger Park (20149388126).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[weverfûgels]] (''Ploceidae'') |Skaai = '''breedbekwevers''' (''Amblyospiza'')<br><small>[[Carl Jakob Sundevall|Sundevall]], 1850</small> |Wittenskiplike namme= Amblyospiza albifrons |Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1831 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''breedbekwever''' (''Amblyospiza albifrons'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[weverfûgels]] (''Ploceidae'') en de iennige soarte fan it [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Amblyospiza''. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Thick Billed Weaver (42941003490).jpg|thumb|left|Mantsje en wyfke.]] De breedbekwever is in middelgrutte wever fan likernôch 17 sm lang en 30 gram. De soart falt ûnder de oare weverfûgels op troch in massive, swiere snaffel. It mantsje hat in wite foarholle, in swartbrune rêch, brune wjukken mei in wite plakje, in wite kiel en búk, donkere readbrune eagen en donkere poatsjes. Wyfkes ha in bleker fearrekleed, mar deselde tekening. Beide skaaien hawwe in grutte, swiere kop en in stevige sturt, mar it mantsje hat in swarte en it wyfke in gielige snaffel. == Fersprieding == Breedbekwevers ha in soad ferskillende ferspriedingsgebieten yn it westen, easten en suden fan [[Afrika]]. De fûgel libbet yn sompen, heechlannen, keunstmjittige wiete gebieten en sels yn bewenne gebieten. Yn 'e briedtiid libbet de fûgel yn rûge sompen mei reid en dêrbûten is de soarte ek oan boskrânen en oare fochtige omjouwings te sjen. Der wurde tsien ûndersoarten erkend: * ''Amblyospiza albifrons capitalba'' (Bonaparte, 1850) – ferspraat fan súdeastlik [[Guinee]] oant súdlik [[Sintraal Afrikaanske Republyk]] en noardwestlik [[Angoala]]. * ''Amblyospiza albifrons saturata'' (Sharpe, 1908) – súdlik [[Nigearia]] oant noardwesten fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]]. * ''Amblyospiza albifrons melanota'' (Heuglin, 1863) – [[Súd-Sûdan]], Súd-[[Etioopje]] troch de [[Riftdelling]] en oanbuorjende leechlannen nei it noardwesten fan [[Tanzania]]. * ''Amblyospiza albifrons montana'' (Van Someren, 1921) – [[Kenia|Keniaanske]] en Tanzaniaanske binnenlannen, súdeastlik Demokratysk Republyk Kongo oant [[Malawy]] en it [[Okavango]]bekken * ''Amblyospiza albifrons unicolor'' (G.A.Fischer & Reichenow, 1878) – Eastlike kusten fan súdlik [[Somaalje]] oant [[Zanzibar]] en [[Pemba (eilân)|Pemba]]. * ''Amblyospiza albifrons tandae'' (Bannerman, 1921) – noardwestlik Angoala en it meast westlike diel fan 'e Demokratyske Republyk Kongo. * ''Amblyospiza albifrons kasaica'' (Schouteden, 1953) – súdeastlik Demokratysk Republyk Kongo. * ''Amblyospiza albifrons maxima'' (Roberts, 1932) – súdeastlik Angoala, noardeastlik [[Namybje]], westlik [[Sambia]], noardlik [[Botswana]], it meast noardwesten fan [[Simbabwe]]. * ''Amblyospiza albifrons woltersi'' (Clancey, 1956) – eastlik Simbabwe, súdlik [[Mozambyk]], noardeastlik en eastlik [[Súd-Afrika]]. * ''Amblyospiza albifrons albifrons'' (Vigors, 1831) – eastlik Simbabwe en sintraal Mozambyk, súdlik nei Súd-Afrika. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Thick-billed weaver in Zulu Nyala Reserve 01.jpg|thumb|left|Briedend pearke.]] Breedbekwevers binne sosjale fûgels, dy't meast yn lytse koloanjes briede. Se ite fral gerssied en nuten, dy't se mei de krêftige snaffel út de fruchten plúzje. Se binne faak op 'e grûn te sjen of yn de fochtige omjouwings dêr't se foerazjearje. De nêsten fan 'e breedbekwever binne kompakt en bolfoarmich, makke fan tin reid of gers en ophongen tusken reidstâlen. It nêst hat ynearsten twa yngongen, mar as it wyfke begjint te brieden wurdt ien yngong ôfsletten. It wyfke leit trije ljochtrôze aaikes mei readbrune plakjes, dy't yn 14 oant 16 dagen útbret wurde. De jongen wurde fuorre troch it wyfke, somtiden ek it mantsje. Nei 18 oant 20 dagen fleane jongen út. == Status == De breedbekwever wurdt troch de [[IUCN]] yn 'e kategory net bedrige (''Least Concern'', 2018) set. Der binne gjin grutte bedrigingen foar de stabile populaasje en de soarte komt foar yn in grut ferspriedingsgebiet. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/thick-billed-weaver-amblyospiza-albifrons BirdLife, oproppen 5 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/growea1/L7962412 Ebird, oproppen 5 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=C7708C7028C1BE64 Avibase, oproppen 5 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amblyospiza albifrons|Breedbekwever}} }} [[Kategory:Breedbekwever]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] oo6xw0kq8en18xxx7vhrgdcx5y2vn4y 0 185958 1235015 1204430 2026-07-14T00:16:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235015 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Southern brown-throated weaver (Ploceus xanthopterus castaneigula) male.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[weverfûgels]] (''Ploceidae'') |Skaai = [[wevers]] (''Ploceus'') |Wittenskiplike namme= Ploceus xanthopterus |Beskriuwer, jier= [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]] & [[Friedrich Hermann Otto Finsch|Finsch]], 1870 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''brúnkielwever''' (''Ploceus xanthopterus'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[weverfûgels]] (''Ploceidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Tisserin, Ploceus xanthopterus.jpg|thumb|left|Wyfke of mantsje bûten de briedtiid.]] De brúnkeelwever is in frij lyts en slank weverke mei in relatyf tinne snaffel. It mantsje hat yn it briedkleed heldergiele fearren en kastanjebrún op it kin en tusken de snaffel en it each. Dêrbûten is êr folle ûnopfallender en gielich mei donkerder streekjes op 'e rêch en wjukken en in ljochtere ûnderbúk; dan is it mantsje hast net te ûnderskieden fan it wyfke. == Fersprieding == De soarte wurdt yn trije [[ûndersoarte]]n ferdield: * ''Ploceus xanthopterus castaneigula'': westlik [[Sambia]], noardeastlik [[Namybje]], noardlik [[Botswana]] en westlik [[Simbabwe]]. * ''Ploceus xanthopterus marleyi'': fan súdlik [[Mozambyk]] oant noardeastlik [[Súd-Afrika]]. * ''Ploceus xanthopterus xanthopterus'': fan súdwestlik [[Tanzania]] en [[Malawy]] oant noardeastlik Simbabwe en noardlik en sintraal Mozambyk. It habitat bestiet fral út wiete gebieten. == Status == De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2024) op 'e [[Reade list]]. De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt oannommen dat de populaasjes te lijen ha fan fersteuring fan syn wiete habitat yn súdlik Mozambyk en Botswana. De oantallen rinne lykwols net sa bot tebek dat de fûgel as bedrige beskôge wurdt. Der is gjin rûzing oer de grutte fan 'e wrâldpopulaasje, mar hy wurdt omskreaun as net algemien yn grutte dielen fan it ferspriedingsgebiet. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Ploceus%20bojeris BirdLife, oproppen 8 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/gopwea1/KE-500, oproppen 8 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F40197D619BDA066 Avibase, oproppen 8 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ploceus xanthopterus|brúnkielwever}} }} {{DEFAULTSORT:brunkielwever}} [[Kategory:Wever (fûgelskaai)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] 7bgs85pqmpqzx4z11chfd7kke4bdvfs 0 186279 1235009 1205593 2026-07-14T00:13:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235009 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = brune gaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Brown Jay (6901563680).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Brown Jay calls, Pichucalco, Chiapas, Mexico.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[maskergaaien]] (''Cyanocorax'') |Wittenskiplike namme= Cyanocorax morio |Beskriuwer, jier= [[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1829 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Cyanocorax morio map.jpg|250px]] }} De '''brune gaai''' (''Cyanocorax morio'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[maskergaaien]] (''Cyanocorax'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kriefûgels]] (''Corvidae''). == Taksonomy == De brune gaai stie earder yn it eigen skaai ''Psilorhinus''. Nei [[Molekulêre biology|molekulêre]] [[Fylogeny|fylogenyske]] stúdzjes die bliken dat it skaai ''Cyanocorax'' [[Parafyly|parafyletysk]] wie oan ''Psilorhinus'' en om dat op te lossen waard ''Psilorhinus'' opnommen yn it skaai ''Cyanocorax''. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Psilorhinus morio -Costa Rica -immature-8.jpg|thumb|left|Jonge fûgel yn 'e oergong nei folwoeksenens.]] Brune gaaien ferskille geografysk yn 'e fearren. Der binne twa haadgroepen: noardlike fûgels binne hast folslein donkerbrún mei ljochtbrún oan 'e ûnderkant, wylst de súdlike fûgels in wite búk ha mei helderwite einen oan 'e bûtenste sturtfearren. Dêrtusken foarmet [[Veracruz de Ignacio de la Llave|Veracruz]] yn [[Meksiko]] in tuskensône. Folwoeksen fûgels ha swarte snaffels en poaten. Jonge fûgels hawwe giel op 'e poaten en snaffel en in giele eachring. == Fersprieding == De soarte komt foar yn Midden-Amearika en wurdt ornaris ferdield yn trije [[ûndersoarte]]n: * ''Cyanocorax yucatanicus palliatus'': meast súdlik [[Teksas]] en noardeastlik en eastlik Meksiko . * ''Cyanocorax yucatanicus morio'': fan súdeastlik Meksiko oant westlik [[Panama]] . * ''Cyanocorax yucatanicus vociferus'': noardlik [[Yucatán]]. Somtiden wurdt de ''Cyanocorax yucatanicus cyanogenys'' (súdeastlik Meksiko oant noardwestlik Panama) as in fjirde ûndersoarte neamd, mar meast wurdt dy yn 'e nominaatfoarm opnommen. == Hâlden en dragen == Brune gaaien foerazjearje yn beammen, mar ek wol op 'e grûn. Se frette wat se krije kinne: ynsekten en wringeleazen, mar ek hagedissen, nektar en fruit. Ek frette se aaien of jonge fûgels út oare nêsten, mar soks dogge se nei alle gedachten allinnich as der oars net genôch te fretten is. It nêst wurdt yn in beam of grutte strûk boud troch beide skaaien. In lechsel bestiet ornaris út trije aaien, mar somtiden wol oant seis. De ynkubaasje duorret tusken 18 en 20 dagen. Allinnich it wyfke briedt en it mantsje fuorret har yn 'e briedtiid. It komt foar dat fûgels fan in earder lechsel helpe mei it grutbringen fan 'e jongen. De helpfûgel jout it iten net sels oan 'e jonge fûgels, mar brint it nei ien fan 'e âlden. == Status == De populaasje waard yn 2019 op 2 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. De soarte wurdt op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'', 2020) neamd. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-jay-cyanocorax-morio BirdLife, oproppen 21 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/brnjay/SV-MO Ebird, oproppen 21 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=AD6BFD7E07B429EF Avibase, oproppen 21 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cyanocorax morio|brune krie}} }} {{DEFAULTSORT:Brune gaai}} [[Kategory:Maskergaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] 65ueftr31jvrnljx34ve6nhidfhyuch 0 186813 1235019 1207165 2026-07-14T00:17:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235019 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Brown-headed Parrot (Poicephalus cryptoxanthus) (11688869593).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Underfamylje = [[Afrikaanske pappegaaifûgels of Afrikaanske pappegaaien]] (''Psittacinae'') |Skaai = [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') |Wittenskiplike namme= Poicephalus cryptoxanthus |Beskriuwer, jier = [[Wilhelm Peters|Peters]], 1854 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''brúnkoppappegaai''' (''Poicephalus cryptoxanthus'') is in pappegaaiesoarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Day 60 Brown-headed Parrot (Poicephalus cryptoxanthus) feeding on Grewia fruits ... (53340268229).jpg|thumb|left|Ofbyld fan 'e brúnkoppappegaai wêrfan't de giele kleur goed te sjen is op 'e wjukbocht.]] De brúnkoppappegaai is in middelgrutte pappegaai fan likernôch 22 sintimeter lang en weaget sa'n 120–140 gram. De kop en it boarst binne oliifbrún oant griisbrún. By it ear hat de brúnkoppappegaai sulvergrize fearkes. De rêch en wjukken binne grien mei op 'e wjukken wat donkerder grien. Dielen fan 'e fleugelbocht en de ûnderwjukdekfearren binne giel, mar meast net te sjen (dêrfandinne ek de namme ''cryptoxanthus'' = ferburgen giel). It ûnderliif is helder grien. De fûgel hat in hoarnkleurige oant grize snaffel, grize poaten en in giele iris. Mantsjes soene wat grutter wêze as poppen, mar yn it fearrekleed is der gjin ferskil. De fûgels fertoane ûnderling in soad fariaasje. == Fersprieding == De soarte komt foar yn súdeastlik [[Afrika]] fan Súd-[[Tanzania]] troch [[Mozambyk]] oant noardeastlik [[Súd-Afrika]] en ek op [[Zanzibar]]. Hy libbet benammen yn beamtoppen fan drûge leafwâlden, op miombo-savannes, yn kustgebieten en boerelân mei genôch beammen. [[Ofbyld:Poicephalus cryptoxanthus cryptoxanthus 249665418.jpg|thumb|left|Brúnkoppappegaai yn Súd-Afrika.]] Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden: * ''Poicephalus cryptoxanthus tanganyikae'': fan súdeastlik Kenia oant noardlik en sintraal Mozambyk en Malawy. * ''Poicephalus cryptoxanthus cryptoxanthus'': súdeastlik Simbabwe, súdlik Mozambyk en noardeastlik Súd-Afrika. == Hâlden en dragen == De fûgel briedt yn holtes fan beammen. In lechsel bestiet út twa oant trije aaien. De briedtiid is fan april oant oktober en duorret omtrint 26 oant 28 dagen. Nei sa'n 8 oant 9 wiken fleane jongen út. It mantsje soarget foar iten foar it wyfke wylst sy briedt. De soarte wurdt faak yn groepen fan 4 oant 12 fûgels waarnommen. Se ite sied, beien, mais, nuten, fruit en loaten. == Status == De soarte wurdt op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige (Least Concern, 2019) klassifisearre. Oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme. Bedrigingen binne habitatferlies en fragmintaasje, yllegale wyldfangst (fral yn Mozambyk) foar de hannel, ferfolging troch boeren en it ferdwinen fan âldere beammen wêrtroch't de fûgel minder holtes hat om nêsten te bouwen. De fûgel falt ûnder de beskerming fan [[CITES]] [[CITES#Taheakke II|Taheakke II]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-headed-parrot-poicephalus-cryptoxanthus BirdLife] * [https://ebird.org/species/brhpar2/L6873944 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4A03982169A8494D Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Poicephalus cryptoxanthus}} }} {{DEFAULTSORT:Brunkoppappegaai}} [[Kategory:Grutkoppappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] pz7dnx0z0lfzxhll0mm1w0jcrwb1tt5 0 186850 1235022 1207516 2026-07-14T00:19:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235022 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Kapsky.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Underfamylje = [[Afrikaanske pappegaaifûgels of Afrikaanske pappegaaien]] (''Psittacinae'') |Skaai = [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') |Wittenskiplike namme= Poicephalus fuscicollis |Beskriuwer, jier = [[Heinrich Kuhl|Kuhl]], 1820 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Area de difusion del Poicephalus fuscicollis y Poicephalus robustus.jpg|250px]] }} De '''brúnnekpappegaai''' (''Poicephalus fuscicollis'') is in fûgelsoarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[grutkoppappegaaien]] (''Poicephalus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). == Skaaimerken == De [[Nominale ûndersoarte|nominaatfoarm]] hat in soad fan 'e [[Kaapske pappegaai]], mar it brún fan 'e kop en nekke is donkerder. It boppeboarst is sulvergriis en it boarst, de búk en de stút binne grien. It wyfke hat in reade bân oer de foarholle, wylst dy by folwoeksen mantsjes ûntbrekt. Alle jongen ha in oranjereade bân op 'e foarholle, dy't by de mantsjes nei in heal jier ferdwynt. == Taksonomy == Foarhinne foel ek de Kaapske pappegaai (''Poicephalus robustus'') as in [[ûndersoarte]] ûnder it skaai. Hjoed-de-dei wurdt de Kaapske pappegaai as in aparte soarte behannele. Der binne twa ûndersoarten fan 'e brúnnekpappegaai mei de folgjende fersprieding: * ''Poicephalus fuscicollis fuscicollis'' (brúnnekpappegaai) – komt yn lytse populaasjes foar fan Súd-[[Senegal]] en [[Gambia]] oant it easten fan [[Nigearia]]. * ''Poicephalus fuscicollis suahelicus''(griiskoppappegaai) – komt foar yn [[Angoala]], Noard-[[Namybje]], Noard-[[Botswana]], it suden fan [[Kongo-Kinsjasa]], [[Simbabwe]] en [[Tanzania]]. De ''P.f. suahelicus'' liket in soad op 'e nominaatfoarm, mar de kop en nekke binne mear sulvergriis, wylst by wyfkes de oranjereade bân oer de foarholle folle minder oanwêzich is. De habitat fan 'e fûgel bestiet út ferskillende soarten bosk en savannes. == Status == De soarte hat in breed ferspriedingsgebiet, mar tocht wurdt dat de oantallen fan 'e populaasje ôfnimme, mar net sa bot dat de fûgel as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearret de soarte op [[Reade list]] as net bedrige (''Least Concern'', 2017). {{Boarnen|boarnefernijing= * Adri van Kooten: ''Papegaaien en parkieten, handboek en naslagwerk deel 1'', ISBN 978-90-5821-636-6 * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-necked-parrot-poicephalus-fuscicollis BirdLife] * [https://parrots.org/encyclopedia/brown-necked-parrot/ World Parrot Trust] * [https://ebird.org/species/brnpar1 Ebird] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Poicephalus fuscicollis}} }} {{DEFAULTSORT:brunnekpappegaai}} [[Kategory:Grutkoppappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] sj2zfze4rlny8j4q4141yn02x95cxds 0 186955 1235010 1207806 2026-07-14T00:14:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235010 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = brune goudfink |Ofbyld = [[Ofbyld:Pyrrhula nipalensis uchidai 184482911.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[goudfinken]] (''Pyrrhula'') |Wittenskiplike namme= Pyrrhula nipalensis |Beskriuwer, jier= [[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1836 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''brune goudfink''' (''Pyrrhula nipalensis'') is in [[sjongfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[goudfinken]] (''Pyrrhula'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). == Skaaimerken == Brune goudfinken binne middelgrutte oant grutte goudfinken fan 16 oant 17 sm lang. It mantsje is griisbrún mei swart om it each, op 'e foarholle en de team en in smelle wite streek ûnder it each. It wang, de kiel en de nekke binne griis. De fûgel is swart op it ûnderste diel fan 'e rêch en hat in smelle wite bân oer de stút. De swarte sturt hat koartere fearren dy't boppe langere sturtfearren lizze. De wjukken binne glânzgjend swart mei griisbrune skouders en in brutsen wite bân op 'e gruttere dekveren. It wyfke mist it swart op it gesicht en is ynstee fan wyt brún op 'e wjukken. == Fersprieding == De brune goudfink wurdt yn bercheftige gebieten tusken 1530 en 3700 meter boppe seenivo yn súdlik en súdeastlik [[Aazje]] oantroffen. It is benammen in [[stânfûgel]], mar migrearret lokaal op hichte. De fûgel wurdt ferdield yn fiif [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: * ''nipalensis'' -groep ** ''Pyrrhula nipalensis nipalensis'' – komt foar yn 'e [[Himalaya]] fan noardlik [[Pakistan]] oant noardlik [[Yndia]], [[Nepal]] en [[Bûtan]]. ** ''Pyrrhula nipalensis ricketti'' - komt foar fan súdeastlik [[Tibet]] oant súdlik [[Sina]], noardeastlik Yndia en noardlik [[Fjetnam]]. ** ''Pyrrhula nipalensis victoriae'' - endemysk foar de Chin-bergen fan westlik [[Myanmar]]. ** ''Pyrrhula nipalensis uchidae'' - komt foar yn bercheftige gebieten fan súdlik [[Taiwan]]. * ''Pyrrhula nipalensis waterstradti'' – komt foar yn 'e bercheftige gebieten fan Perak, Pahang en Selangor op it [[Malakka (skiereilân)|Maleiske Skiereilân]]. Sûnt 2016 hawwe [[BirdLife International]] en de [[IUCN]] de ''waterstradti'' erkend as in aparte soarte, de "Maleiske goudfink". De soarte ûnderskiedt him troch wite wangen, in ljochtgrize kroan, in wat koartere snaffel, koartere wjukken en in ûnderskiedende rop. == Hâlden en dragen == De brune goudfink libbet yn it grutste part fan syn ferspriedingsgebiet yn tichte ûndergroei fan spjirre- en leafbosken. Hy yt benammen blommen, knoppen, beien en sied fan beammen en strûken, mar ek nektar fan blommen. De fûgel briedt fan febrewaris oant heal july. It nêst wurdt troch beide âlden boud fan klimplanten, blêd en moas oant 15 meter boppe de grûn. == Status == De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] beöardielet de status fan 'e ûndersoarten/soarten yndividueel. De brune goudfink wurdt yn 'e beheinde sin (nipalensis-groep) as in stabile populaasje beskôge en kategorisearre as net bedrige (LC, 2025). De Maleiske goudfink (takson ''waterstradti'') is in seldsume soarte mei in populaasje fan 2.500 oant 10.000 folwoeksen fûgels (2016) en oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme troch de ferneatiging fan habitat. Dêrfandinne wurdt de ''waterstradti'' as kwetsber (VU, 2019) klassifisearre op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-bullfinch-pyrrhula-nipalensis BirdLife (''nipalensis''-groep)] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/malay-bullfinch-pyrrhula-waterstradti BirdLife (''waterstradti'')] * [https://ebird.org/species/brobul1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=964205CA0D5AE940 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pyrrhula nipalensis}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Goudfink]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] 9jzkh8ed2m11yam6a6tauq4aryxa4kd 0 187323 1234991 1209051 2026-07-13T23:56:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234991 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Breedsnaffeltody |Ofbyld = [[Ofbyld:Todus subulatus 104361223.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[todyfûgels]] (''Todidae'') |Skaai = [[todys]] (''Todus'') |Wittenskiplike namme= Todus subulatus |Beskriuwer, jier= [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1847 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Todus subulatus map.svg|center|250px]] }} De '''breedsnaffeltody''' (''Todus subulatus'') is ien fan 'e fiif fûgelsoarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Todus]]'' yn 'e [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Famylje (taksonomy)|famylje]] ''[[Todidae]]''. == Beskriuwing == [[Ofbyld:DR Broad-billed Tody1.jpg|thumb|left|Breedsnaffeltody.]] Mei in lingte fan 11,5 sm en in gewicht fan 7,5 gram is de breedsnaffeltody de grutste tody yn it skaai. It is in lyts, rûnboud fûgeltsje mei in koarte sturt. Op 'e kop, rêch en wjukken hat er heldergriene kleuren. It boarst is wyt mei giel en in heldergiele ûnderkant. Dernjonken hat er in opfallende reade kiel, ljochtrôze flanken en donkere irissen. De breedsnaffeltody hat de breedste snavel fan 'e todys mei in breedte fan 0,6 sintimeter en in lingte fan 2,1 sintimeter. It boppeste diel fan 'e snaffel is swart, wylst it ûnderste diel folslein read is. De breedsnaffeltody hat koarte rûne fearren, dy't net streamline binne om hiel goed te fleanen. De breedsnaffeltody kin betize wurde mei de [[smelsnaffeltody]], dy't ek op [[Hispanjoala]] foarkomt. De smelsnaffeltody hat folle ljochtere eagen en gjin bleekgiele ûnderkant. Dêrnjonken hat de breedsnaffeltody in folslein reade ûndersnaffel, wylt dy fan 'e smelsnaffeltody in swart ein hat. == Fersprieding == De breedsnaffeltody is [[Endemisme|endemysk]] foar it eilân Hispanjoala, dat ferdield is tusken de [[Dominikaanske Republyk]] en [[Haïty]]. De soarte dielt it eilân mei de smelsnaffeltody, alhoewol't de twa soarten geografysk fan inoar skieden binne op in grut part fan it eilân, útsein spesifike dinnebosken en mangroves, dêr't de twa soarten tagelyk waarnommen wurde kinne. De breedsnaffeltody libbet benammen yn 'e legere dielen, fariearjend fan seenivo oant 1700 meter en komt faker foar yn 'e Dominikaanske Republyk as yn Haïty. Hy hat in foarkar foar drûge habitats mei leechlânstrûken en habitats mei in oerfloed oan kaktussen en agaves en skaadrike kofjeplantaazjes en dinnebosken. Nettsjinsteande dat it in tropyske fûgel is, wurdt er selden sjoen yn tichte reinwâlden en hâldt er net fan wiete omstannichheden. De breedsnaffeltody is gjin [[trekfûgel]] en folslein sedentêr. == Hâlden en dragen == Breedsnaveltodies binne ynsekte-iters en hawwe it hiele jier troch in grutte hoemannichte ynsekten nedich, mei in dieet dat bestiet út sawat fyftich ynsektefamyljes, wêrby't de meast proaien imerkes, krobben, kevers, flinters, miggen en kakkerlakken binne. De breedsnaveltody yt ek fan spesifike fruchten. [[Ofbyld:Broadbill tody nest entrance.png|thumb|left|Tagong nêst.]] Foar it bouwen fan in nêst graaft in pearke in tunnel fan wol 60 sm djip mei oan 'e ein in keamerke foar it nêst. De bou begjint yn septimber en kin oant july duorje. It briedseizoen begjint tusken april oant july en it mantsje begjint dan it wyfke it hôf te meitsjen mei ferskillende techniken. It wyfke leit ien oant fjouwer aaikes, dy't troch it mantsje en it wyfke yn twa oant trije wiken útbret wurde. Wat it fuorjen fan 'e jongen oanbelanget is de breedsnavelfûgel ekstreem warber. In stúdzje registrearre wol 420 kear fuorjen mei yn 't nêst trije jongen, wat heger is as eltse oare fûgel dy't ynsekten yt. Sadree't de aaien út binne, bliuwe de jongen noch twa oant trije wiken yn it nêst. == Status == De [[Reade list]] fan ' e [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2024). De soarte hat op Hispanjoala in grut ferspriedingsgebiet, mar oannommen wurdt dat de oantallen tebek rinne. Troch minsklike feroaringen lykas it oanlizzen fan sleatten of paden ha fûgels mear nêstgelegenheid en ek de kofjeplantaajzes ûnder oerkapings biede foar de breedsnaffeltody in goede plak om bygelyks te sykjen nei ynsekten. Sûnt lykwols kofjeplantaazjes oergean op oare produksjemetoades fuort ûnder de sinne yn kombinaasje mei it brûken fan bestridingsmiddels ferdwynt in diel fan dat keunstmjittige habitat. Ek ûntbosking leveret in bydrage yn 'e tebekgong. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/broad-billed-tody-todus-subulatus BirdLife] * [https://ebird.org/species/brbtod1/HT eBird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=DC4EA5F15D51D9B4 Avibase] ---- {{Commonscat|Todus subulatus|Breedsnaffeltody}} }} {{DEFAULTSORT:Breedsnaffeltodyl}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Tody]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] 3jp0tozjz51wgqtedi08siupd658vgo 0 187725 1235013 1210675 2026-07-14T00:15:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235013 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Brune pilekaan |Ofbyld = [[Ofbyld:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[pilekaanfûgels]] (''Pelecanidae'') |Skaai = [[pilekanen]] (''Pelecanus'') |Wittenskiplike namme= Pelecanus occidentalis |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Pelecanus occidentalis map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#5f8dd3}} [[wintergast]]</small> }} De '''brune pilekaan''' (''Pelecanus occidentalis'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pilekanen]] (''Pelecanus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pilekaanfûgels]] (''Pelecanidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Pelicans overwintering at Oregon Coast NWR (6366883889).jpg|thumb|left|Oerwinterjende pilekanen oan 'e kust fan Oregon.]] De fûgel is foar it measte sulvergriis mei brún mei in wite of wyt mei giele kroan en in kastanjebrune hals. De grieneftige, keale hûd op it gesicht en de kielsek wurde yn 'e briedtiid feller fan kleur. It fearrekleed is by beide skaaien allyk. Brune pilekanen wurde 100 oant 150 sm lang, ha in spanwiidte fan 203 oant 228 sm en binne mear as 3,5 kg swier. == Fersprieding == De soarte komt foar oan 'e [[Stille Oseaan|Pasifyske]] kust fan Amearika fan westlik [[Kanada]] oant it noarden fan [[Perû]] en oan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust fan 'e noardlik [[Feriene Steaten]] oant it noarden fan [[Brazylje]]. De noardlike populaasje trekke nei it suden. De fûgel komt algemien foar oan kusten en by mûningen fan rivieren. === Undersoarten === De wurde fiif ûndersoarten erkend. {| class="wikitable" ! align="center" style="background-color: #DAA520 colspan ="3" |'''Undersoarten''' |- ! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding |- |[[Ofbyld:Brown Pelican, Pelagic Boat Trip.jpg|120px]] || ''P. o. californicus'' || westlike kustkriten fan 'e Feriene Steaten en westlik [[Meksiko]]. |- |[[Ofbyld:Pelecanus Occidentalis KW 1.JPG|120px]] || ''P. o. carolinensis'' || de Atlantyske kusten fan 'e tuskenbeide en tropyske Amearika's |- |[[Ofbyld:Pelikane Santa Elena Province Ecuador49.jpg|120px]] || ''P. o. murphyi:'' || de westlike kust fan [[Kolombia]] en [[Ekwador]]. |- |[[Ofbyld:Pelicano de Margarita en La Guardia.jpg|120px]] || ''P. o. occidentalis '' || [[Kariben|Karibyske]] kusten fan [[West-Ynje]] |- |[[Ofbyld:Pelícano pardo de las Galápagos (Pelecanus occidentalis urinator), Las Bachas, isla Santa Cruz, islas Galápagos, Ecuador, 2015-07-23, DD 28.jpg|120px]] || ''P. o. urinator '' || [[Galapagoseilannen]] |- |} == Hâlden en dragen == Brune pilekanen kinne maklik nuet wurde. It iten bestiet út fisk, dy't fongen wurdt troch te dûken of oars fan it seeoerflak. De briedkoloanjes lizze meastentiids op eilannen foar de kust. It nêst bestiet út in holte op 'e grûn dat beklaaid is mei fearren en oar materiaal, mar ek konstruksjes fan tûken yn strûken en beammen fan [[mangrove]]s. Der wurde twa oant trije krytwite aaien lein en de [[Brieden (fûgels)|briedtiid]] is 28 oant 30 dagen. De rôze piken wurde yn 4 oant 14 dagen griis of swart en nei 63 dagen kinne se fleane. Tusken seis en njoggen wiken nei it útkommen fan 'e aaien ferlitte de jonge fûgels it nêst om yn lytse groepen mei oare juvenilen gear te kommen. == Status == [[Ofbyld:Paul Kroegel.jpg|thumb|left|Pilekaan mei Paul Krögel as earste opsichter fan it Pelican Island.]] Yn 1903 stifte [[Theodore Roosevelt]] it earste fûgelreservaat fan 'e Feriene Steaten, it [[Pelican Island National Wildlife Refuge]] yn [[Florida]]. Dat wie om de brune pilekaan tsjin 'e jacht te beskermjen. De soarte hat slim te lijen hân fan it brûken fan [[DDT]] en tusken 1970 en 2009 waard it bestean fan 'e fûgel yn 'e Feriene Steaten bedrige. Nei't yn 1972 it brûken fan DDT yn Florida ferbean waarde en de rest fan 'e Feriene Steaten letter folge, naam de populaasje fan 'e brune pelikaan wer ta. Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e soarte noch jimmeroan tanimme. De fûgel wurdt dêrfandinne troch de IUCN as net bedrige (''Least Concern'', 2018) klassifisearre op 'e [[Reade list]]. == Kultuer == De brune pelikaan is de nasjonale fûgel fan [[Sint-Marten (lân)|Sint-Marten]], [[Barbados]], [[Sint-Kits en Nevis]], en de [[Turks- en Kaikoseilannen]] en de offisjele fûgel fan 'e steat [[Louisiana]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-pelican-pelecanus-occidentalis BirdLife, oproppen 19 novimber 2025.] * [https://ebird.org/species/brnpel/CO eBird, oproppen 19 novimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F59AB6B357BF97D8 Avibase, oproppen 19 novimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pelecanus occidentalis|Brune pilekaan}} }} {{DEFAULTSORT:brune pilekaan}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pilekaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] d70rufzgodwhlbk7ntv2hhsnmn9retl 0 188185 1234980 1212613 2026-07-13T23:46:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 defsort ferbettere 1234980 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = ezelspinguïn |Ofbyld = [[Ofbyld:Gentoo penguin half moon island 1.17.25 DSC 9446-topaz-rawdenoise.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') |Famylje = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'') |Skaai = [[boarstelsturtpinguïns]] (''Pygoscelis'') |Wittenskiplike namme= Pygoscelis papua |Beskriuwer, jier= [[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1781 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Gentoo Penguin.png|250px]] }} De '''ezelspinguïn''' (''Pygoscelis papua'') is ien fan 'e trije soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[boarstelsturtpinguïns]] (''Pygoscelis'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pinguïns]] (''Spheniscidae''). De spesifike namme ''papua'' is in fersin. Yn 'e wittenskiplike beskriuwing troch Johann Reinhold Forster, in natuerûndersiker dy't mei kaptein [[James Cook]] de wrâld omsile, mei fersin oan dat de soarte op Papoeä ([[Nij-Guineä]]) foarkaam, wylst de tichtstby libbjende fûgels sa'n 6.000 km súdliker nei it suden foarkomme (nammentlik op [[Macquarie (eilân)|Macquarie Island]]). == Ferskining == [[Ofbyld:Pygoscelis papua -Jougla Point, Wiencke Island, Palmer Archipelago -adults and chicks-8.jpg|thumb|left|Famylje op [[Wiencke Island]].]] De ezelspinguïn wurdt likernôch 70 oant 90 sintimeter lang. Mantsjes weage likernôch 8 kg flak foar it ferfearjen en sakje krekt foar it pearseizoen nei sawat 5.5 kg. Wyfkes weage op har hichtepunt sawat 7.5 kg en sakje nei minder as 5 kg as se har jongen yn it nêst beweitsje. De fûgel hat in opfallende wite streek oer de boppekant fan 'e kop en in oranje snaffel. Hy hat de rop fan in ezel en is de rapst swimmende pinguïn, dy't oant 36 km yn 't oere helje kin. De ezelspinguïn is nei de [[keizerspinguïn]] en de [[keningspinguïn]] de op twa nei grutste pinguïn. == Fersprieding en systematyk == Foar 2021 waarden mar twa ûndersoarten fan 'e ezelspingüin erkend: de ''P. p. papua'' (de subantarktyske ezelspinguïn) en de lytsere ''P. p. ellsworthi'' (Antarktyske ezelspinguïn). In stúdzje út 2020 stelde lykwols út om de ezelspinguïn yn fjouwer [[morfology]]sk ferlykbere, mar aparte soarten op te dielen. It [[International Ornithological Congress]] naam de resultaten fan 'e stúdzje yn 2021 oer, mar degradearre de nij erkende of nij beskreaune soarten ta ûndersoarten fan ''P. papua''. {| class="wikitable " |- ! Ofbyld !! Undersoarte !! Fersprieding |- |[[Ofbyld:2020-11 Kerguelen Islands - Gentoo penguin 12.jpg|120px]]|| ''P. p. taeniata'' ('''eastlike ezelspinguïn''') ([[Titian Peale|Peale]], 1849) || [[Crozeteilannen]], [[Prins Edwardeilannen]], [[Marioneilân]], [[Kerguelen]] en [[Macquarie-eilân]] |- |[[Ofbyld:Gentoo Penguin on Saunders Island (5551665205).jpg|120px]]||''P. p. papua'' ('''noardlike ezelspinguïn''') ([[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1781) ||[[Falklâneilannen]], [[Isla de los Estados]] en de punt fan [[Súd-Amearika]]. |- |[[Ofbyld:Eselspinguin (Pygoscelis papua) (3).jpg|120px]]|| ''P. p. ellsworthi'' ('''súdlike ezelspinguïn''') ([[Robert Cushman Murphy|Murphy]], 1947) || [[Antarktika]], [[Súdlike Orkneyeilannen]], [[Súdlike Shetlandeilannen]] en de [[Súdlike Sandwicheilannen]]. |- |[[Ofbyld:Gentoo Penguin at Cooper Bay, South Georgia.jpg|120px]]|| ''P. p. poncetii'' ('''Súd-Georgje-ezelspinguïn''') (Tyler, Bonfitto, Clucas, Reddy & Younger, 2020) || [[Súd-Georgje]]. |- |} == Hâlden en dragen == De briedkoloanjes fan ezelspinguïn lizze op iisfrije flaktes. In koloanje kinne fuort oan 'e kust mar ek in pear km it lân yn lizze. In nêst, in steapel stiennen, bestiet út twa aaien, dy't troch beide âlden yn 34 oant 36 dagen útbret wurde. De jongen fûgels bliuwe sawat 30 dagen op it nêst foardat se har by oare jongen yn 'e koloanje oanslute en in kres foarmje. Nei 80 oant 100 dagen geane de jonge fûgels de see op. De fûgel yt fisk, kreeft, kril en inketfisk. [[Ofbyld:Brown Skua snatches Gentoo Penguin Chick (5751218963).jpg|thumb|260px|In skraits falt in jonge ezelspinguïn oan.]] Op 'e see jeie [[seeloaihoarsen]], [[seeliuw]]en en [[orka]]'s op 'e pinguïn. Op it lân ha se as folwoeksen en sûne fûgel gjin fijannen, mar [[reuzestoarmfûgels]] en [[Skraitsfûgels|grutte skraitsen]] en oare seefûgels deadzje in soad jonge fûgels en stelle aaien. Ek falle se sike folwoeksen ezelpinguïns oan. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en it oantal briedpearen yn bekende koloanjes kin jier op jier grutte ferskillen toane. De oantallen yn it suden fan syn ferspriedingsgebiet, lykas op Antarktika, nimme ta, mar yn 'e súdwestlike Yndyske Oseaan nimme de oantallen ôf. Oer it algemien wurdt oannommen dat de wrâldbefolking stabyl is. Oant 2016 waard de fûgel troch de [[IUCN]] as hast bedrige op 'e [[Reade list]] klassifisearre. Hjoed-de-dei (2025) wurdt de soarte as net bedrige klassifisearre. In rûzing fan 2016 giet út fan in populaasje fan 774.000 folwoeksen fûgels. Minsklike bedrigingen foarmje fersmoarging, oaljeloazings, fiskerij en rekreaasje-aktiviteiten. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/gentoo-penguin-pygoscelis-papua BirdLife, oproppen op 7 desimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/genpen1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 7 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=F2B3BF2A1B6D05F6 Avibase, oproppen op 7 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/genpen1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen op 7 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pygoscelis papua|boarstelsturtpinguïn}} }} {{DEFAULTSORT:Ezelspinguin}} [[Kategory:Boarstelsturtpinguïn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antarktika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]] [[Kategory:Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Heard en de McDonaldeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gough]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Prins Edwardeilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Macquarie]] lypdu4j2165ln3p4jcyxc2wos2vvffs 0 188188 1234999 1234644 2026-07-14T00:05:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1234999 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Adéliepinguïn |Ofbyld = [[Ofbyld:Antarctica (8376313906).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') |Famylje = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'') |Skaai = [[boarstelsturtpinguïns]] (''Pygoscelis'') |Wittenskiplike namme= Pygoscelis adeliae |Beskriuwer, jier= [[Jacques Bernard Hombron|Hombron]] & [[Honoré Jacquinot|Jacquinot]], 1841 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:The distribution of the Adelie Penguin.png|250px]] }} De '''Adéliepinguïn''' (''Pygoscelis adeliae'') is ien fan 'e trije soarten yn it skaai [[boarstelsturtpinguïns]] (''Pygoscelis'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pinguïns]] (''Spheniscidae''). It is de meast ferspraatste pinguïn fan Antarktika en tegearre mei de [[keizerspinguïn]] is it de súdlikst foarkommende puinguïn. De fûgel is ferneamd nei [[Adélielân]], dat op syn beurt ferneamd is nei Adèle Dumont d'Urville, dy't troud wie mei de [[Frankryk|Frânske]] ûntdekkingsreizger [[Jules Dumont d'Urville]], dy't de pinguïn yn 1840 ûntduts. == Ferskining == [[Ofbyld:Fat (24340499840).jpg|thumb|left|Briedende fûgel.]] De Adéliepinguïn is in middelgrutte fûgel mei in lingte fan 70–73 sm en in gewicht fan 3,8 oant 8,2 kg. Wyfkes ha deselde tekening as mantsjes, mar binne troch koartere wjukken en snaffels te ûnderskieden. Ek weagje se in stik minder as mantsjes. De folwoeksene Adéliepinguïn is swart op 'e kop, kiel en boppedielen, mei in sniewite ûnderkant. De fûgel hat in opfallende wite eachring om in swarte iris. De snaffel is foar in grut part oerdutsen mei swarte fearren, wêrtroch allinnich de punt bleatleit; dy't fral swart mei readbrún is. De wjuk is boppe swart mei in wite râne efter, wylst de ûnderkant wyt is mei in smelle swarte foarkant en in lytse swarte punt. De foar it grutste part fearreleaze poaten binne rôze. By it útkommen sit de pyk folslein yn it sulvergriis dûns. Yn 10 dagen ferhurdzje de dûnsfearren yn in donkergrize kleur. As de fearren in tredde kear ferhurdzje, 7-9 wiken nei it útkommen, binne de juvenilen yn 'e ferskining itselde as de âlden, alhoewol't se oer it generaal lytser binne mei in blauwere tint oan 'e boppedielen en in wyt (ynstee fan swarte) kin en wite kiel. Se ha gjin folsleine wite eachring fan 'e folwoeksene oant se teminsten in jier âld binne. == Fersprieding == De Adéliepinguïn is in Antarktyske fûgel en ien fan 'e fjouwer pinguïnsoarten dy't op it kontinint sels nêstelje. Briedkoloanjes binne ferspraat oan 'e kusten fan Antarktika en op in oantal sub-Antarktyske eilannen, ynklusyf de [[Súdlike Orkney-eilannen]], de [[Súdlike Shetlandeilannen]], de [[Súdlike Sandwicheilannen]], de [[Balleny-eilannen]], [[Scott Island]] en [[Súd-Georgje]]. Nei it noarden ta komme se minder foar, mar se binne as [[swalker]] oant [[Austraalje]], [[Nij-Seelân]] en súdlik [[Súd-Amearika]] waarnommen. Se hawwe harren nêst op rotseftige grûn en se kieze gebieten dêr't de wyn of de hoeke fan' e sinne helpt om tefoarren te kommen dat der sniejacht ûnstiet. Oan it begjin fan it briedseizoen kin in koloanje oant 100 km fan iepen wetter lizze, mar as de simmer foarderet nimt de ôfstân troch it brekken fan it pakiis ôf. Adéliepinguïngs briede yn grutte koloanjes en guon binne grutter as in fearn miljoen pearkes. De [[Danger Islands]] binne troch [[BirdLife International]] oanwiist as in wichtich fûgelgebiet, fral fanwegen de Adéliepinguïnkoloanjes, mei 751.527 raportearre pearen yn teminsten fiif ferskillende koloanjes. Yn maart 2018 waard in koloanje fan 1,5 miljoen fûgels ûntdutsen. [[Ofbyld:Everywhere! (24331982650).jpg|thumb|left|Koloanje.]] Nei de briedtiid ferhúzje folwoeksen Adéliepinguïns nei iisplaten om te ferfearjen, alhoewol't guon oan lân bliuwe. Winterdeis bliuwe de fûgels yn 'e pakiisône, wêrby't de measten nei it noarden migrearje om gebieten te berikken dêr't teminsten in diel fan 'e dei ljocht is, dus benoarden sawat 73°S. Wylst guon tichteby harren briedkoloanjes bliuwe, kinne oaren hûnderten of tûzenen kilometers trekke. Salang't der brekken yn it pakiis binne, kinne se hûnderten kilometers súdlik fan iepen wetter oerlibje en it is bekend dat fûgels winterdeis foerazjearje yn gebieten mei in pakiisbedekking fan maksimaal 80%. == Bedriging == [[Ofbyld:Un Adlie et ses poussins.jpg|thumb|250px|Folwoeksen pingïn mei jonge fûgels.]] Folwoeksen Adéliepinguïns wurde geregeldwei troch [[seeloaihoars]]en fongen. Ek [[orka]]'s fange Adéliepinguïns. Fral súdpoaljagers en [[reuzestoarmfûgels]] deadzje in soad jongen en frette de aaien. Ek [[kelpmiuw]]en en [[Bûntsnaffeliishin|iishinen]] frette jongen en aaien. Guon briedplakken binne kwetsber foar klimaatferoarings. Yn 2024 fûnen ûndersikers fan 'e Federation University Australia mear as 532 deade Adéliepinguïns op it eilân Heroína (Danger Islands) yn Antarktika, wêrby't de fûgelgryp [[H5N1]] as oarsaak fertocht waard. It firus, dat yn 2022 yn Súd-Amearika oankaam, foarmet in risiko foar de wylde dieren yn Antarktika. Monsters fan 'e ferstoarne pinguïns waarden analysearre en de H5-stam is idintifisearre by lokale [[skraitsfûgels|skraitsen]], dy't mooglik foar fierdere fersprieding soargje. Dy situaasje is benammen in grutte soarch foar de wylde dieren yn 'e regio, dêr't neffens rûzing 20 miljoen pearen pinguïns en de troch de klimaatferoarings toch al bedrige keizerpinguïns ûnder falle. == Status == Fanwegen de tige grutte en tanimmende populaasje (rûsd op mear as 10 miljoen folwoeksen fûgels yn 2020) en it noch yntakte habitat, wurdt de Adéliepinguïn troch de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] as in net bedrige fûgel beskôge. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/adelie-penguin-pygoscelis-adeliae BirdLife, oproppen op 7 desimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/adepen1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 7 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4A947BE7A06E046E Avibase, oproppen op 7 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/adepen1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen op 7 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|pygoscelis adeliae|Adéliepinguïn}} }} {{DEFAULTSORT:Adeliepinguïn}} [[Kategory:Boarstelsturtpinguïn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antarktika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Súdlike Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] gbsg4cuq97zphe1z09bjdrr1thiktfy 0 188321 1234998 1212393 2026-07-14T00:03:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234998 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = brilpinguïn |Ofbyld = [[Ofbyld:African Penguins (Spheniscus demersus) (32780142212).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') |Famylje = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'') |Skaai = [[brilpinguïns]] (Spheniscus) |Wittenskiplike namme= Spheniscus demersus |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Spheniscus demersus distribution map.svg|250px]]{{Color box|#00FF00}} net-briedend <br>{{Color box|#0000FF}} briedend }} De '''brilpinguïn''' (''Spheniscus demersus''), soms ek wol de '''Afrikaanske pinguïn''' neamd, is in pinguïn yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[brilpinguïns]] (''Spheniscidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 troch [[Carolus Linnaeus]] as ''Diomedea demersa'' publisearre. De namme ''demersa'' betsjut 'fersonken'. It is de iennige pinguïn dy't yn [[Afrika]] briedt; de soarte wurdt oan 'e kusten fan [[Súd-Afrika]] en [[Namybje]]. == Ferskining == [[Ofbyld:African Penguin (Spheniscus demersus) sleeping ... (52672938494).jpg|thumb|left|Sliepende pinguïn.]] De brilpinguïn wurdt 60 oant 70 sm lang. De fûgel hat in swarte rêch en flanken en in wite búk mei swarte stippen. Oer de búk rint in swarte, hoefizerfoarmige bân fan 'e flanken oant de basis fan 'e kiel. Meastentiids is it ien bân, mar by guon is de bân dûbel. De wjukken binne swart oan 'e boppekant. De kop hat ek in swartwite tekening; it gesicht is swart. Opfallend is it bleate, rôze plak dat fan boppe de eagen nei de snaffel rint. Dêrom krige de soarte yn it [[Afrikaansk]] de namme ''brilpikkewyn''. ''Pikkewijn'' is [[Aldnederlânsk]] foar pinguïn. Fan it bleate plak rint in grutte wite streek as in wynbrau oer de eagen by de kop lâns nei de wite kiel. De snaffel fan 'e brilpinguïn is sterk en griisswart. De poaten binne swart. Jonge bisten binne dof griisbrún. De búk is wyt, mar de wite wynbrau is ôfwêzich. Jonge fûgels meitsje in systerjend lûd by gefaar. == Fersprieding == De soart komt oan 'e kust fan [[Súd-Afrika]] en [[Namybje]] foar. Dêr soarget de [[Benguelastream]] foar de oanfier fan genôch fretten. [[Dwaalgast|Swalkers]] komme oant it suden fan [[Angoala]] foar en eastlik oant [[Natal]] en Súd-[[Mozambyk]]. De soarte is de iennig noch besteande pinguïnsoarte dy't oan 'e Afrikaanske kust briedt. Der binne wol prehistoaryske soarten dy't yn Afrika foarkamen. De measte koloanjes lizze op eilannen foar de kust, mar der binne ek in pear plakken op it fêstelân. == Hâlden en dragen == De brilpinguïn kin tige goed swimme en hellet ûnder wetter snelheden fan 20 km/oere. It iten bestiet út lytse fiskjes lykas sardines, ansjofisk, lytse kreeften en inketfisk. Se foerazjearje benammen oerdeis op see, faak yn groepkes. It sykjen nei iten fynt meastentiids binnen 15 km fan 'e kust plak, selden fierder as 100 km út de kust. De pinguïns bliuwe oan it oerflak, mar dûke geregeldwei harren kop ûnder wetter om nei proai te sykjen. As der in proai sjoen wurdt, dûkt de hiele groep. [[Ofbyld:Simon’s Town (ZA), Boulders Beach, Penguin Colony -- 2024 -- 3410.jpg|thumb|left|Nêsten.]] It is in sosjale fûgel, dy't yn grutte koloanjes rêst en briedt. Alhoewol't de soarte it hiele jier troch briede kin, fynt dat meast plak yn 'e súdlike simmer. De [balts]] begjint yn novimber en desimber meast by it skimerjen; it mantsje hâldt dan syn kop heech en stjit in minút lang in hieltyd lûdere, baltende rop út, syn wjukken horizontaal útspraat. Hy tilt it boarst op nei it wyfke fan syn kar. As ien mantsje begjint, folgje oare pinguïns faak. It nêst wurdt groeven yn sângrûn of ûnder strûken of rotsen. Ek besteande hoalen wurde brûkt. By minsklike delsettings kin er ek briede ûnder bouwurken. In lechsel bestiet meastentiids út twa aaien en de âlden briede om bar de aaien út. Nei 38 dagen komme de aaien út. == Status == [[Ofbyld:African Penguins (Spheniscus demersus) "blue" juveniles resting ... (32892917046).jpg|thumb|260px|Jonge fûgels by it ferfearjen.]] De oantallen fan 'e brilpinguïn binne de lêste desennia dramatysk ôfnommen. Tusken 1979 (69.000 fûgels) en 2009 (25.000 fûgels) wie de delgong goed 60%. Dy delgong gie troch en yn 2023 wiene der noch mar 8.000 briedpearkes. In stúdzje fan in ynternasjonaal ûndersikersteam wiisde yn 2025 út dat in grut part fan 'e Súd-Afrikaanske pinguïns yn acht jier tiid troch ferhongering omkaam. Fan twa bekende koloanjes wie tusken 2004 en 2011 likernôch 95% stoarn, nei alle gedachten troch de foarse ôfname fan sardines as gefolch fan it fiskjen en de temperatuer fan it wetter. Pinguïns moatte genôch fet opslaan om de tiid fan it ferfearjen te oerbrêgjen. As de fetfoarried net genôch is ferhongerje se. Súd-Afrika hat yntusken de fiskerij by koloanjes ferbean.<ref>[https://www.kijkmagazine.nl/science/pinguins-zuid-afrika-hongersnood/ KIJK, Zuid-Afrikaanse pinguïnkolonies stierven massaal van de honger, 5 desimber 2025.]</ref> De soarte stiet dêrom sûnt 2024 as krityk op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. Der bestiet in fokprogramma fan 'e soarte, dat foar Europa troch [[Artis]] koördinearre wurdt. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/african-penguin-spheniscus-demersus BirdLife, oproppen op 10 desimber 2025.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/jacpen1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 10 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9B183BDD66511DD8 Avibase, oproppen op 10 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/jacpen1 Ebird, oproppen op 10 desimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Spheniscus demersus|brilpinguïn}} }} {{DEFAULTSORT:brilpinguin}} [[Kategory:Brilpinguïn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]] 4gzhh5o82lpxfudd45c5bh5u6s5mtwf 0 188566 1235029 1213788 2026-07-14T00:23:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235029 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = brûnswjukjakana |Ofbyld = [[Ofbyld:Bronze-winged jacana (Metopidius indicus).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (Charadriiformes) |Famylje = [[jakanafûgels]] (Jacanidae) |Skaai = [[brûnswjukjakana's]] (''Metopidius'') |Wittenskiplike namme= Metopidius indicus |Beskriuwer, jier= [[John Latham|Latham]], 1790 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Metopidius indicus map.png|250px]]<br> }} De '''brûnswjukjakana''' (''Metopidius indicus'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[jakanafûgels]] (''Jacanidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Bronze-winged jacana.jpg|thumb|left|Jonge fûgel.]] De 28 oant 31 sm lange fûgel hat in lang hals, lange spite wjukken en lange poaten mei tige lange teannen mei neils, dy't der foar soargje dat syn gewicht by it rinnen oer wetterplanten ferdield wurdt. De snaffel is giel en de fearren binne donker, yn it ljocht grien en blau glânzgjend, mei brûnsgriene wjukken. Folwoeksen fûgels hawwe in wite wynbraustreek. De jonge fûgel is ljochter mei brune boppekanten, in wite ûnderkant en in brúnoranje tint op it boarst. == Fersprieding == De soarte komt foar yn [[Aazje]] fan [[Yndia]] oant [[Fjetnam]] en [[Sumatra]] en [[Java]]. De fûgel wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling is yn [[ûndersoarte]]n. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Bronze-winged jacana (39858620225).jpg|thumb|250px|Fleanende brûnswjukjakana.]] De soarte komt foar yn wiete gebieten mei in soad driuwende begroeiïng. Hy wurdt ek yn rysfjilden en fochtige greide mei tichte fegetaasje waarnommen. Oer it algemien komt de fûgel foar yn lytsere wiete gebieten as de [[wetterfazant]], dêr't er syn ferspriedingsgebiet mei dielt. De soarte yt ynsekten, slakken en oare wringeleaze dierkes fan it wetteroerflak of de wetterplanten en út en troch ek wol plantaardich materiaal. De brûnswjukjakana briedt yn 'e [[moesson]]tiid; yn juny op Java en tusken ein july en begjin septimber yn súdlik Yndia. It is in [[Polyandry|polyandryske]] fûgel mei in wyfke dat briedt mei ien oant fiif mantsjes. It nêst sit yn tichtere fegetaasje as by oare jakanasoarten. It wyfke leit trije oant fjouwer aaien, dy't it mantsje yn 26-29 dagen útbriedt. == Status == It ferspriedingsgebiet en de populaasje binne relatyf grut en yn 2023 waard de populaasje op 33.300 oant 66.700 folwoeksen fûgels rûsd. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2024) op 'e [[Reade list]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bronze-winged-jacana-metopidius-indicus BirdLife, oproppen 18 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/brwjac1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 18 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=CE89BE6DF952B22E Avibase, oproppen 18 desimber 2025.] * [https://app.birda.org/species-guide/6590/Bronze-winged_Jacana Birda, oproppen 18 desimber 2025.] ---- {{commonscat|Metopidius indicus|Brûnswjukjakana}} }} {{DEFAULTSORT:Brunswjukjakana}} [[Kategory:Brûnswjukjakana]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 9n4k5mk5ydcenpxl5uusaijd57hildq 0 188774 1235038 1214292 2026-07-14T00:27:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235038 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte ljip |Ofbyld = [[Ofbyld:Avefría armada (Vanellus armatus), parque nacional de Amboseli, Kenia, 2024-05-22, DD 16.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[ljippen]] (''Vanellus'') |Wittenskiplike namme= Vanellus armatus |Beskriuwer, jier= [[William John Burchell|Burchell]], 1822 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Vannellus armatus distribution.JPG|250px]] }} De '''bûnte ljip''' (''Vanellus armatus'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ljippen]] (''Vanellus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). == Ferskining == De 28 oant 31 sm lange en 125 oant 225 swiere fûgel hat in swart, wyt en griis fearrekleed mei in skerpe tekening. De bûtenkant fan 'e wjuk is griis en de binnenkant swart. It boarst en de bopperêch binne ek swart. De ûnderkant fan 'e sturt en de wjukken binne wyt oant ljochtgriis. De kop is swart mei wite plakken op 'e foarholle en nekke en de fûgel hat djipreade eagen. Syn lytse snaffel is donkergriis, de poaten binne lang en op 'e wjukbocht sit in spoar. Beide skaaien binne gelyk. == Fersprieding == De bûnte ljip komt foar by marren en sompen yn eastlik en súdlik [[Afrika]]. Hy wurdt behannele as [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat er net yn in [[ûndersoarte]]n ferdield is. Genetyske stúdzjes suggerearje dat syn neiste sibben de [[wytkrúnljip]] (''Vanellus albiceps'') en [[spoarljip]] (''Vanellus spinosus'') binne. [[Hybride (biology)|Hybridisaasje]] mei de spoarljip is yn [[Malawy]] waarnommen, mooglik ek yn [[Kenia]]. == Hâlden en dragen == De bûnte ljip is bûn oan wiet lân, alhoewol't er ek foerazjearret op drûch lân. De âlden beskermje de piken agressyf en doarre ek grutte fûgels of bisten oan te fallen. == Status == Bûnte ljippen ha in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. Dêrfandinne kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', ). De wrâldpopulaasje wurdt op 100.000 oant 1.000.000 fûgels (Wetlands International 2023) rûsd. {| class="wikitable" border="1" |- | [[Ofbyld:Vanellus armatus 2.jpg|200x200px]] | [[Ofbyld:Vanellus armatus, nes, Little Eden, b.jpg|200x200px]] | [[Ofbyld:Avefría armada (Vanellus armatus), parque nacional de Amboseli, Kenia, 2024-05-22, DD 22, crop.jpg|200x200px]] |- | <center>Briedende fûgel</center> | <center>Nêst</center> | <center>Pyk</center> |} {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blacksmith-lapwing-vanellus-armatus BirdLife, oproppen 24 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/blaplo1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 24 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=2F23EDC6558D31B3 Avibase, oproppen 24 desimber 2025.] ---- {{commonscat|Vanellus armatus|bûnte ljip}} }} {{DEFAULTSORT:bunte ljip}} [[Kategory:Ljip]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] pez76ovt8x9mnu9ys8oa3gkcsoxho1n 0 188971 1235006 1214715 2026-07-14T00:12:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235006 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = brúnboarstljip |Ofbyld = [[Ofbyld:Brown-chested Lapwing - Lake Nduro Uganda 06 3811.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[ljippen]] (''Vanellus'') |Wittenskiplike namme= Vanellus superciliosus |Beskriuwer, jier= [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1886 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''brúnboarstljip''' (''Vanellus superciliosus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ljippen]] (''Vanellus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). De spesifike namme ''superciliosus'' betsjut "mei in wynbrau". == Ferskining == De fûgel wurdt likernôch 23 sm lang en hat in readbrune foarholle, swarte kroan, in giele eachring en in giele hûdflap foar it each. Under de snaffel en it each is de fûgel griis oant it boarst mei in kastanjebrune râne. Under is de fûgel wyt. De boppewjukken hat brúngrize skouderfearren mei in brede wite bân en swarte hânpinnen. De sturt is wyt mei in swarte einbân. == Fersprieding == De brúnboarstljip briedt fan [[Nigearia]] yn it westen oant nei it easten yn 'e [[Sintraal-Afrikaanske Republyk]]. It oerwinteringsgebiet is grutter en leit noardlik en súdlik dêrfan en nei it easten oant [[Uganda]] en [[Tanzania]] en it suden oant [[Demokratyske Republyk Kongo]]. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]]. == Hâlden en dragen == De brúnboarstljip wurdt yn iepen savannes oantroffen mei koart gers, somtiden strûken of iepen bosk en koartlyn platbaarnde gebieten. Hy yt ynsekten lykas mychammels en foerazjearert ek nachts. De fûgel briedt tusken jannewaris en maart yn Nigearia en Kameroen en nei alle gedachten yn desimber oant juny yn 'e Demokratyske Republyk Kongo. De fûgel is [[Monogamy|monogaam]]. == Status en bedrigingen == De populaasjetrend fan 'e soarte is ûnbekend, mar it ferspriedingsgebiet is relatyf grut. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) beskôget de soarte net as bedrige en set de fûgel dêrom yn 'e kategory net bedrige (''Last Concern''). De wrâldpopulaasje wurdt tusken 10.000 oant 20.000 folwoeksen fûgels rûsd. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-chested-lapwing-vanellus-superciliosus BirdLife, oproppen 30 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/brclap1/CD Ebird, oproppen 30 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=881C954D43E6A8DE Avibase, oproppen 30 desimber 2025.] {{reflist| }} ---- {{commonscat|Vanellus superciliosus|Brúnboarstljip}} }} {{DEFAULTSORT:Brunboarstljip}} [[Kategory:Ljip]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] su0kity6fn3u7q5jyiz94pyrdf7jscr 0 189488 1235024 1216796 2026-07-14T00:20:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235024 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Brúnrêchgoudmosk |Ofbyld = [[Ofbyld:Passer luteus in Algeria 590956865.jpg|250px]]<br><small>Mantsje</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[moskfûgels]] (''Passeridae'') |Skaai = [[mosken]] (''Passer'') |Wittenskiplike namme= Passer luteus |Beskriuwer, jier= [[Martin Lichtenstein|Lichtenstein]], 1823 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''brúnrêchgoudmosk''' (''Passer luteus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan ' e [[moskfûgels]] (''Passeridae''). De fûgel waard ynearsten troch [[Martin Lichtenstein]] yn 1823 as ''Fringilla lutea'' beskreaun fan in eksimplaar út [[Sûdan]]. De spesifike namme betsjut yn [[Latyn]] saffraangiel. == Ferskining == De brúnrêchgoudmosk is in frij lytse mosk mei in lingte fan 12 oant 13 sintimeter. It mantsje is tige ûnderskiedend mei in heldergiele kop en giele ûnderkant, in kastanjekleurige rêch en kastanjekleurige wjukken mei twa wite wjukbannen. Yn it briedseizoen is de snaffel swart en yn it winterkleed hoarnkleurich. It wyfke is bleek sânbêzje mei in gielich gesicht, ljochtbrune wjukken, in kastanjekleurige rêch en in bleekgiele oant wytige ûnderkant. De fûgel waard earder ta deselde soarte as de [[Arabyske goudmosk]] rekkene, dy't folle gieler is. Sels de [[kastanjemosk]] waard wol as konspesifyk beskôge. [[Ofbyld:PasserEuchlorusPasser luteusPasser eminibey.svg|thumb|250px|Mantsje fan 'e soarte neffens syn neiste sibben. F.l.n.r. [[Arabyske goudmosk]], brúnrêchgoudmosk (''P. luteus''), [[kastanjemosk]] (''Passer eminibey'').]] == Fersprieding == De fûgel komt fan [[Mauretaanje]] oant [[Senegal]] foar, [[Boerkina Faso]], [[Sûdan]] en noardlik [[Etioopje]]. Yn april 2009 waard in keppel fan sân fûgels noardwestlik fan Aousserd yn 'e [[Westlike Sahara]] sjoen. Yn 2013 waarden twa fûgels sjoen yn 2013 en noch in pear yn 2014. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Passer luteus flock Red Sea Sudan.jpg|thumb|left|Groepke brúnrêchmoskjes yn Sûdan.]] Brúnrêchgoudmosken ha in foarkar foar drûge iepen savanne's, healwoastinen, drûch strûklân en boulân. De soarte yt sied, mar yt fral yn 'e briedtiid ek ynsekten om syn jongen te fieden. De fûgel is tige sosjaal en nomadysk en foarmet faak mingde kloften mei oare sieditende soarten lykas de [[readbekwever]]. As er nachts rêst, faak yn grutte stêden, kinne tûzenen fûgels byinoar komme. De soarte briedt yn tige grutte koloanjes oant somtiden wol 65.000 nêsten. It nêst is yn in in tige grutte en rûch boude koepel yn tûken. Dêryn leit it wyfke ien of twa lechsels fan trije oant fjouwer wite aaikes mei donkere plakjes. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling en wurdt net as bedrige beskôge. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (Least Concern, 2018). Der is gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje, mar wurdt as gewoan oant tige gewoan omskreaun. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sudan-golden-sparrow-passer-luteus Birdlife, oproppen 24 jannewaris 2024.] * [https://ebird.org/species/sugspa1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 24 jannewaris 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4C373DA1 Avibase, oproppen 24 jannewaris 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Passer luteus|Brúnrêchgoudmosk}} }} {{DEFAULTSORT:Brunrechgoudmosk}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Mosk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] gkxee246g1myhxs1tphlz90x8537bci 0 189899 1235040 1218438 2026-07-14T00:28:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235040 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Pied heron (Egretta picata) Fogg Dam.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[lytse reagers]] (Egretta) |Wittenskiplike namme= Egretta picata |Beskriuwer, jier= [[John Gould (ornitholoog)|Gould]]. 1845 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Egretta picata map.svg|center|250px]] }} De '''bûnte reager''' (''Egretta picata'') is in fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). It is ien fan 'e soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[lytse reagers]] (''Egretta''). == Ferskining == [[Ofbyld:Pied Heron feeding - Fogg Dam - Middle Point - Northern Territory - Australia.jpg|thumb|left|Fûgel mei proai.]] De boppekant fan 'e kop is donkerblau oant swart en rint út op in lytse túf. Syn snaffel is meastentiids heldergiel. De rêch, de wjukken en de sturt binne donkergriis oant laaiblau en de foarkant fan 'e hals en it boppeste part fan it boarst binne helderwyt. De poaten binne gielich. Yn 'e briedtiid kriget de bûnte reager opfallend lange sierfearren. Juvenilen sjogge der hiel oars út en ha gjin donkere kroan; de kop fan 'e juvenyl is meastentiids wyt of ljochtgriis. It donkere griis fan 'e folwoeksen fûgels is by juvenilen faak bruner of ljochter fan kleur. == Fersprieding == It meast wichtige leefgebiet fan 'e fûgel is Noard-[[Austraalje]]. Dêr wurdt er oan 'e kustgebieten fan [[Kimberley]] yn it westen fan [[Austraalje]] oer [[Top End]] ([[Noardlik Territoarium]]) oant yn it noardeasten fan [[Queensland]] oantroffen. Fierder komme se ek yn 'e súdlike en súdeastlike kustgebieten fan sawol [[Papoea Nij-Guineä]] as [[Westlik Nij-Guineä]] ([[Yndoneezje]]) foar. Ek binne der populaasjes op [[Selebes]], de [[Molukken]] (lykas de [[Arû-eilannen]]) en de [[Lytse Sûnda-eilannen]] ([[East-Timor]]). De bûnte reager is in [[Monotypysk (takson)|monotypyske]] soarte, itjinge betsjut dat der gjin ûnderfieling yn [[ûndersoarte]]n is. Ferskillen ûnder de fûgels ha yn 'e regel te meitsjen mei de âldens fan 'e fûgel (juvenyl of folwoeksen) en de tiid fan it jier (yn 'e briedtiid ha se lange pronkfearren). == Briedgedrach == [[Ofbyld:Pied Heron (Juvenile) - Fogg Dam - Middle Point - Northern Territory - Australia.jpg|thumb|left|Juvenyl.]] De briedtiid falt gear mei it reinseizoen, meastentiids fan jannewaris oant maaie. Se briede yn grutte, mingde koloanjes, faak tegearre mei oare [[reagerfûgels|reagersoarten]], [[Wylpreagerfûgels|ibissen]] en [[Ielgoesfûgels]]. Sokke koloanjes kinne út wol tûzenen nêsten bestean, wêrby't de bûnte reagers faak yn grutte groepen ticht op inoar sitte. It nêst is in ienfâldich, ûndjip platfoarm fan tûken en strie, meastentiids boud yn [[mangrove]]s of beammen yn it wetter. In lechsel bestiet út 2 oant 4 (yn guon regio's mar 1-2) blaugriene aaien. Beide âlders briede de aaien yn 21 oant 25 dagen út. De piken wurde troch beide âlders fuorre en se bliuwe sa'n 4 oant 5 wiken op it nêst foardat se útfleane. == Status == De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'', 2024) op 'e [[Reade list]] klassifisearre. De wrâldpopulaasje wurdt op sa'n 25.000 oant 100.000 fûgels rûsd en de populaasjetrend wurdt as stabyl beskôge. Der binne gjin direkte grutte bedrigings foar de soarte, mar feroaring fan habitat (lykas de ynvasive Mimosa pigra-plant yn Austraalje) en ferneatiging fan wiete gebieten foarmje op lokaal nivo in risiko. Yn Austraalje is de soarte ûnder de federale wetjouwing beskerme. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pied-heron-egretta-picata BirdLife, oproppen 11 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/pieher2?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 11 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/pieher2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Egretta picata|Bûnte reager}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte reager}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lytse reager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] rqnn557h5zx1l1jzc47gula9953r7ib 0 190015 1234981 1219016 2026-07-13T23:46:35Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234981 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Boatsnaffelreager |Ofbyld = [[Ofbyld:Cochlearius cochlearius 339594524.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[boatsnaffelreagers]] (''Cochlearius'') |Wittenskiplike namme= Cochlearius cochlearius |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Cochlearius cochlearius map.svg|center|250px]] }} De '''boatsnaffelreager''' (''Cochlearius cochlearius'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). It is de iennige [[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Cochlearius]]''. == Ferskining == Folwoeksen fûgels wurde 45-53,5 sm lang en ha in swarte mûtse mei in swarte mantel. It gesicht is wyt, wylst it boarst en de búk ljochtrôze oant readbrún binne en de flanken fan 'e bealch swart. De boppekant fan 'e wjukken en rêch is ljochtgriis. De fûgel hat ek in túf, dy't nei alle gedachten brûkt wurdt om partners oan te lûken, want by mantsjes is dy túf grutter. Syn grutte, brede leppelfoarmige snaffel dêr't er namme oan te tankjen hat, is foar it grutste part swart. Mantsjes en wyfkes ha oer it algemien in soad fan inoar; it grutste ferskil is dat de wyfkes wat lytser binne, mear griis en in koartere túf hawwe. Krekt útkommen piken ha in griengiele hûd mei griis dûns op 'e boppekant fan it bealchje. De boppekant fan 'e snavel is swart en de poatjes binne griengiel. Juvenilen binne donkerder as folwoeksenen en hawwe gjin túf. == Fersprieding en leefgebiet == De boatsnaffelreager komt foar fan [[Meksiko]] oant [[Perû]], [[Brazylje]] en noardeastlik [[Argentynje]]. [[mangrove]]s briede. [[Ofbyld:Boat-billed Heron JCB.jpg|thumb|left|Fûgel yn [[Kosta Rika]].]] De fûgel is [[Stânfûgel|net-migrearjend]] en wurdt yn wiete gebieten, sompen, [[mangrove]]s en om swietwettermarren hinne oantroffen, mar ek yn brak wetter en oan 'e kust. In bekende lokaasje dêr't de fûgel libbet is it Caño Negro Reservaat yn [[Kosta Rika]]. De soarte wurdt meastentiids ferdield yn fiif [[ûndersoarte]]n mei twa haadgroepen dy't somtiden noardlike boatsnaffelreagers en súdlike boatsnaffelreagers neamd wurde: * Noardlike groep: ** ''C. c. zeledoni'' (Ridgway 1885) - komt foar yn westlik en sintraal Meksiko. ** ''C. c. phillipsi'' (Dickerman 1973) – komt foar yn eastlik Meksiko en yn [[Belize]]. ** ''C. c. ridgwayi'' (Dickerman 1973) – komt foar yn súdlik Meksiko, [[Gûatemala]], [[El Salvador]], [[Hondoeras]] en [[Nikaragûa]]. *Súdlike groep: ** ''C. c. panamensis'' (Griscom 1926) – komt foar yn Kosta Rika en yn [[Panama]]. ** ''C. c. cochlearia'' - de nominaatfoarm komt foar yn eastlik Panama en yn [[Súd-Amearika]]. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Cochlearius chochlearius chick.jpg|thumb|left|Pyk.]] Boatsnaffelreagers briede yn it reinseizoen en der binne waarnimmingen fan twa lechsels yn it selde seizoen, mei de earste lêch yn febrewaris, oan 'e ein fan it drûge seizoen. De grutte fan in lechsel is twa oant fjouwer aaien; it earste lechsel is faak grutter as it twadde. Se briede yn 'e regel yn koloanjes, mar binne ek wol solitêr waarnommen. Fersteuring fan minsken ferminderje it briedsukses om't de fûgels kontakt mei minsken mije en de nêsten yn dat gefal ferlitte. De fûgels ite lytse sûchdieren, amfibyën, weakdieren, ynsekten, krabben, garnalen en lytse fisken. Se foerazjearje meastentiids by begroeide streamen, ûndjip wetter en lagunes. As se by rivieren foerazjearje, brûke se leechhingjende tûken en mangrovewoartels om boppe it wetter te stean. Yn fivers foerazjearje se stadich troch oant 10 sm djip wetter of tichteby de wetterrâne. Om proaien te fangen skeppe se mei harren snaffel de fisk út it wetter, dy't foar dy jachttechnyk tige geskikt is. == Status == De boatsnaffelreager hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der is in gebrek oan kennis oer de trend fan 'e populaasje. Tocht wurdt dat de populaasje troch habitatferlies yn 'e takomst foars ôfnimme sil. Nettsjinsteande dat kategorisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2018). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/boat-billed-heron-cochlearius-cochlearius BirdLife, oproppen 19 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bobher1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/bobher1 Ebird, oproppen, 19 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Cochlearius cochlearius|Boatsnaffelreager}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Boatsnaffelreager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] ctfqnoyyvygu0zorxeknq6ldzokr762 0 190492 1234992 1220881 2026-07-13T23:57:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234992 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namm = Breedsturtkolibry |Ofbyld = [[Ofbyld:Broad-tailed Hummingbird - Flickr - GregTheBusker (3).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'') |Famylje = [[kolibrys]] (''Trochilidae'') |Skaai = [[ljochtdragers]] (''Selasphorus'') |Wittenskiplike namme= Selasphorus platycercus |Beskriuwer, jier= [[William Swainson|Swainson]], 1827 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Selasphorus platycercus map (cropped).svg|250px]]<small>{{Color box|#FFFF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]/small> }} De '''breedsturtkolibry''' (''Selasphorus platycercus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kolibrys]] (''Trochilidae''). De fûgel stiet foaral bekend om it opfallende lûd dat de mantsjes mei harren wjukken meitsje as se fleane. == Ferskining == [[Ofbyld:Hummingbirds (7699573232).jpg|thumb|left|Mantsje en wyfke.]] De breedsturtkolibry is in middelgrutte kolibry fan sa'n 10 sintimeter lang. It mantsje en it wyfke hawwe in glânzgjend griene rêch en in wyt boarst. It mantsje hat in opfallende, irrisearjende rôzerode kiel en in brede ôfrûne swarte sturt. De bûtenste wjukfearren fan it mantsje hawwe in spesjale foarm, wêrtroch't se by it fleanen in heech, fluitsjend lûd produsearje. It wyfke mist de reade kiel en hat ynstee dêrfan in spikkelige kiel en kanielkleurige flanken. == Fersprieding en systematyk == De breedsturtkolibry briedt yn de berchgebieten fan 'e westlike [[Feriene Steaten]] (lykas de [[Rocky Mountains]]) oant yn it suden fan [[Meksiko]] en [[Gûatemala]]. It binne [[trekfûgel]]s; de populaasjes út it noarden oerwinterje yn it sintrale part fan [[Meksiko]]. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, al wurde guon populaasjes yn it suden as aparte [[ûndersoarte]]n sjoen mei't hja net migrearje. == Ekology == De fûgel libbet yn iepen bosken, benammen mei dinne- en ikebeammen en op subalpine greiden oant op hichten fan wol 3.200 meter. Se fiede harren mei nektar fan ferskate blommen en fange ek lytse ynsekten yn 'e loft. Om de kâlde nachten yn 'e bergen te oerlibjen, kinne dizze kolibrys harren stofwikseling en lichemstemperatuer drastysk ferleegje, in tastân dy't [[torpor]] neamd wurdt. == Status en bedrigingen == Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de breedsturtkolibry de status net bedrige (''Least Concern''). Ut ûndersyk fan Partners in Flight (2022) docht bliken dat de soarte sûnt 1970 ôfnaam mei in trochsneed fan 1,65% yn 't jier. Yn 'e perioade fan 2009 oant 2019 is de populaasje sels mei 14% ôfnommen. Dy trend wurdt mooglik fersterke troch klimaatferoaring, om't de bloeiperioade fan harren fiedselboarnen yn 'e bergen oan it ferskowen is, itjinge in fersteuring feroarsaket yn 'e trek- en briedtiid. == Namme == De wittenskiplike namme ''Selasphorus platycercus'' komt út it [[Gryksk]] en ferwiist nei it uterlik fan 'e fûgel. ''Selasphorus'' is in kombinaasje fan ''selas'' (glâns/ljocht) en ''phoros'' (dragend) en betsjut dus ljocht- of glânsdragend, itjingen op 'e irrisearjende fearren fan 'e kolibry slacht. ''Platycercus'' komt fan ''platys'' (breed/plat) en ''kerkos'' (sturt), itjinge breedsturt betsjut. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/broad-tailed-hummingbird-selasphorus-platycercus BirdLife, oproppen 14 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/brthum/cur/introduction, Birds of the World, oproppen 14 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/brthum eBird, oproppen 14 maart 2026.] {{reflist}} {{Commonscat|Selasphorus platycercus|''Selasphorus platycercus''}} }} [[Kategory:Ljochtdrager]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] prp4xt3va9osgd2mrm8hbhzkwayrmwz 0 190645 1235016 1221301 2026-07-14T00:16:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235016 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Brúnkopboskdo |Ofbyld = [[Ofbyld:NovitatesZoologicae18 Pl01.png|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels|dofûgels of dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[Australyske boskdowen]] (''Henicophaps'') |Wittenskiplike namme = Henicophaps foersteri |Beskriuwer, jier= [[Walter Rothschild, 2e Baron Rothschild|Rothschild]] & [[Ernst Hartert|Hartert]], 1906 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:New Britain Bronzewing.png|250px]] }} De '''brúnkopboskdo''' (''Henicophaps foersteri'') is in grutte [[dofûgels|do]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[Australyske boskdowen]] (''Henicophaps''). Dizze fûgel is [[Endemisme|endemysk]] yn 'e [[Bismarckarsjipel]] fan [[Papoea Nij-Guineä]]. == Beskriuwing == De brúnkopboskdo wurdt likernôch 38 sentimeter lang. De fûgel falt op troch syn krêftige, lange snaffel en de brunige kroan fan 'e kop (dêr't de namme 'brúnkop' nei ferwiist). De boppekant en de wjukken binne donker mei in opfallende brûnsgriene of pearse glâns. It boarst en de búk binne meast readbrún fan kleur. De soarte hat reade poaten. Der is hast gjin ferskil tusken it mantsje en it wyfke, al binne de jongfûgels faak wat doffer fan kleur en se misse de sterke glâns op 'e fearren fan 'e folwoeksen fûgels. == Fersprieding en systematyk == De fûgel komt foar op in beheind oantal eilannen fan 'e Bismarckarsjipel, nammentlik op [[Nij-Brittanje]], [[Umboi]] en it eilân [[Lolobau]]. De brúnkopboskdo libbet foaral yn tropyske leechlânbosken en op 'e legere hellingen fan berchgebieten. Hy wurdt ek wolris sjoen yn gebieten dêr't it bosk wat minder ticht is troch houtkap, mar hy bliuwt it leafst yn ticht begroeid terrein. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n wurde erkend. It skaai fan 'e Australyske boskdowen bestiet út twa [[soarte]]n; de oare is de nau besibbe [[wytkopboskdo]] (''Henicophaps albifrons''). == Ekology == It is in skrutene fûgel dy't foaral op de grûn libbet. De brúnkopboskdo siket syn iten op 'e grûn; it dieet bestiet benammen út sied, fallen fruchten en mooglik lytse ynsekten of weakdieren dy't tusken de deade blêden fûn wurde. Mei syn lange snaffel kin er goed yn 'e losse grûn of ferrotte beamstammen wrotte. It nêst is in ienfâldich platfoarm fan tûkjes, meastentiids boud yn in tichte strûk of legere beamlaach. == Status en bedrigingen == Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de brúnkopboskdo de status kwetsber (''Vulnerable''). De grutste bedriging foar de soarte is it ferlies fan habitat. Op de eilannen dêr't de fûgel foarkomt, wurdt in soad oarspronklik bosk kapt foar de produksje fan hout of om plak te meitsjen foar oaljepalmplantaazjes. Troch de lytse populaasje en it lytse ferspriedingsgebiet is de fûgel tige gefoelich foar sokke feroarings. {{Boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/new-britain-bronzewing-henicophaps-foersteri Birdlife International, oproppen 20 maart 2026.] *[https://ebird.org/species/nebbro1 Ebird, oproppen 20 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/nebbro1/cur/introduction World of the Birds, oproppen 20 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Henicophaps foersteri|Brúnkopboskdo}} }} {{DEFAULTSORT:Brunkopboskdo}} [[Kategory:Australyske boskdo]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] hxnnwb8f25patbf09o4e2zlqld7bb8t 0 190718 1235007 1221826 2026-07-14T00:12:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1235007 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Brune amarant |Ofbyld = [[Ofbyld:Brown Firefinch, Garneton, Kitwe, Zambia (16410046988).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'') |Skaai = [[amaranten]] (''Lagonosticta'') |Wittenskiplike namme= Lagonosticta nitidula |Beskriuwer, jier= [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1886 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''brune amarant''' (''Lagonosticta nitidula'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). Dizze soarte komt foar yn it súdlik-sintraal diel fan [[Afrika]]. == Ferskining == De brune amarant is likernôch 10 sm lang. Oars as by in protte oare amaranten, is it mantsje net foar it grutste part read. De boppekant, de krún en de wjukken binne brúngriis. It mantsje hat in dofread gesicht en boarst, dat stadichoan yn it brún fan 'e búk oergiet. Op 'e flanken sitte de foar it skaai karakteristike lytse wite stipkes. De snaffel is ljochtrôze mei in donkere punt. It wyfke liket op it mantsje, mar it read op it gesicht is folle bleker of ûntbrekt hielendal. == Fersprieding en systematyk == De brune amarant libbet foaral yn 'e buert fan wetter, lykas rivieriggen mei tichte strûken, reidfjilden en sompige gebieten. Syn leefgebiet omfiemet ûnder oare [[Angoala]], noardlik [[Namybje]], [[Sambia]], it súdwesten fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] en it noarden fan [[Botswana]]. Der wurde gjin ûndersoarten erkend; it is in saneamde [[Monotypysk takson|monotypyske soarte]]. == Hâlden en dragen == De fûgels wurde meastentiids yn pearkes of lytse famyljegroepkes sjoen. Se binne minder sosjaal as it [[fjoerfinkje]] en hâlde harren faak ferstoppe yn it tichte gers by it wetter. Se ite benammen lytse sieden fan gers en út en troch lytse ynsekten. De soarte bout in koepelfoarmich nêst fan gers, tichtby de grûn of flak boppe it wetter. == Status == De brune amarant hat in stabile populaasje en wurdt net bedrige. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dan ek as 'net bedrige' (''Least Concern''). == Avikultuer == Yn 'e avikultuer is de brune amarant in seldsumheid. Se binne lestiger te hâlden as oare amaranten om't se in relatyf fochtige omjouwing en in spesifyk dieet nedich hawwe dat past by harren natuerlike leefomjouwing by it wetter. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-firefinch-lagonosticta-nitidula BirdLife International, oproppen 24 maart 2026.] * [https://ebird.org/species/brnfir1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 24 maart 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/brnfir1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 maart 2026.] {{reflist}} {{Commonscat|Lagonosticta nitidula|Brune amarant}} }} {{DEFAULTSORT:Brune amarant}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Amarant (fûgelskaai)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] ictuw3u3jwst48dqorl684cde81j6yg 3 191294 1234956 1234940 2026-07-13T16:12:13Z MediaWiki message delivery 15867 /* Tech News: 2026-29 */ nije seksje 1234956 wikitext text/x-wiki == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 apr 2026, 20.06 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mai 2026, 22.43 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 mai 2026, 21.20 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 mai 2026, 22.22 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == ''The Signpost'': 22 May 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]] * Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22 mai 2026, 07.19 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30513885 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 mai 2026, 23.52 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 jun 2026, 23.09 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 jun 2026, 23.30 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 jun 2026, 18.49 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == ''The Signpost'': 21 June 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/From the editors|Ways for beginners to support ''The Signpost'' community journalism]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/News and notes|Community Tech development team disbanded]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Disinformation report|PR for the people?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Recent research|Proposed tagging system for AI involvement; successful and unsuccessful AI tools for contributors]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In the media|Who won a 14th century battle and who won the 2026 Iran war?]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Community view|Putting the Wish into the Wishlist]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In focus|A global standard for Neutral Point of View]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/On the bright side|Flowers, blue helmets, reefs, pride, and Juneteenth]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Op-ed|Breathe, Don’t Panic, there is a different story about Wikimedia + AI futures]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Opinion|Wikimedia Foundation staff develop union and Wikimedia user community reacts]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Technology report|Community Tech team is disbanded, controversy erupts]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Traffic report|'Cause this is thriller, thriller night]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/WikiConference report|Report of Volunteer Supporters Network Annual Meeting 2026]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Comix|Take your turn]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Humour|Group of banned T-shirt makers comes out of hiding to sell new Wikipedia-themed merchandise]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21 jun 2026, 05.21 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30604303 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 jun 2026, 15.05 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 jun 2026, 13.48 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 jul 2026, 15.57 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == ''The Signpost'': 13 July 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News and notes|An exclusive club]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/In the media|Battle for a soul - who won?]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Opinion|We need to innovate with Wikimedia decision-making]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Recent research|LLMs and NPOV, 20 years of user blocks, Esperanto and Volapük Wikipedias]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News from Diff|How to host Wikicurious in your own community]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Community view|CUNY Newmark Wikimedian-in-Residence Quarterly Brief – April to June 2026]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Special report|Wikipedia escapes Category 1 designation under the UK Online Safety Act - for now]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/On the bright side|Fatherhood, weather, and diplomacy]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Op-ed|A Layup Easy Proposal for Wikimedia at 25: Spend 25% of Donations on the Community]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Traffic report|The grass was greener, the light was brighter]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Comix|schnozzed]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13 jul 2026, 09.27 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 jul 2026, 18.12 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> j7xj3ahwlfoyje5z4im1j7yjj1utio6 0 192100 1234979 1230794 2026-07-13T23:45:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234979 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blyths túfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:Blythe's hawk-eagle.png|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus alboniger |Beskriuwer, jier= ([[Edward Blyth|Blyth]]), 1845 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} '''Blyths túfearn''' of '''Blyths toefearn''' (''Nisaetus alboniger'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). De fûgel komt foar yn [[Súdeast-Aazje]]. Lykas in soad oare boskfûgels yn dy regio nimt de populaasje yn oantal ôf troch de kap fan bosken, mar de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] wurdt noch as net bedrige beskôge. == Uterlik == Blyths túfearn is in frij lytse en slanke earn mei in lichemslingte fan 50 oant 58 sm en in spanwiidte fan 100 oant 115 sm. It meast opfallende skaaimerk op syn kop is de lange, swarte túf. In folwoeksen fûgel is swart oan 'e boppekant en op 'e kop; de wjukken binne wat doffer fan kleur. De ûnderkant fan it lichem is wyt mei swarte streken. Op it boarst binne de streken fertikaal en de búk is swier bandearre. Yn 'e flecht falle de brede wjukken op. De ûnderkant fan 'e sturt hat in brede swarte einbân op in grize eftergrûn. De ljochtgiele poaten binne swart befearre en de iris is gieloranje. De jonge fûgel hat in gielbrune kop mei in bêzjekleurige punt oan de túf, in brune boppekant en fjouwer oant fiif sturtbannen. De ûnderkant fan in jonge fûgel is bêzje oant witich, mei of sûnder donkere plakken. == Fersprieding en systematyk == Dizze earn briedt op it [[Malakka|Malakka-skiereilân]] (yn [[Maleizje]] en it suden fan [[Tailân]]), op [[Borneo]] en op [[Sumatra]]. Hy libbet dêr benammen yn iepen bosken. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, itjinge betsjut dat er net opdield wurdt yn ferskate [[ûndersoarte]]n. === Skaai-yndieling === De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne. == Libbenswize == Blyths túfearn libbet yn berchbosken op in hichte tusken de 500 en 1500 meter. Hy jaget op in haukeftige wize tusken de beammen troch en wurdt mar selden sjoen as er yn sirkels yn 'e loft sweeft. De fûgel yt sûchdieren, flearmûzen, fûgels en hagedissen. Der binne ek meldingen dat de fûgel nuete hinnen pakt. Oer it briedgedrach is net in soad bekend; der binne briedende fûgels op it nêst waarnommen yn novimber en jonge fûgels fan ein desimber oant ein april. == Status en bedriging == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Hoewol't it oantal tebekrint troch grutskalige ûntbosking, is dy delgong net sterk genôch om de soarte as bedrige te klassifisearjen. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blyths-hawk-eagle-nisaetus-alboniger BirdLife, oproppen 27 maaie 2026. * [https://ebird.org/species/blyhae1 eBird, oproppen 27 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blyhae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nisaetus alboniger|Blyths túfearn}} }} {{DEFAULTSORT:Blyths tufearn}} [[Kategory:Túfearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] f6rj8syvehseeevjmnqqoydvrzrzy7w 0 192322 1234987 1231439 2026-07-13T23:54:45Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-skema 1234987 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Brahmaanske glee |Ofbyld = [[Ofbyld:Brahminy Kite Muyyam 3.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Brahminy kite song recorded in February 1999 at Point Calimere Sanctuary, Tamil Nadu.wav|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[seegleeën]] (''Haliastur'') |Wittenskiplike namme= Haliastur indus |Beskriuwer, jier= ([[Pieter Boddaert (natuerûndersiker)|Boddaert]], 1731) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Brahmaanske glee''' (''Haliastur indus'') is in rôffûgel dy't foarkomt yn Súd-Aazje, Súdeast-Aazje en Austraalje út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). == Skaaimerken en libbenswize == [[Ofbyld:Brahminy kite shareing the fish.jpg|thumb|left|Brahmaanske gleeën dy't in fisk diele.]] De Brahmaanske glee is mei syn lichemslingte fan 44 oant 52 sentimeter in relatyf lytse [[Gleeën|glee]]. De folwoeksen fûgel is kastanjebrún fan kleur mei in wite kop, boarst en hals. Yn 'e flecht falle de karakteristike swartpuntige slachpinnen op, dy't typysk binne foar gleeën út de skaaien ''[[Milvus]]'' en ''Haliastur'' en nei efteren bûge binne. De sturt is relatyf koart en rûn, oars as de lange, foarke sturt fan 'e ''Milvus''-gleeën. De jonge fûgel is oeral brún en licht streke op 'e kop, it boarst en de mantel. De sturt is kanielkleurich en op 'e útsprate wjuk is in ljochte plak te sjen by de basis fan 'e slachpinnen. De fûgel wurdt fûn yn 'e buert fan wetter, sawol oan 'e kust as ek fierder it lân yn. == Fersprieding en systematyk == De Brahmaanske glee wurdt ferdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n: * ''H. indus indus'' – komt foar op it [[Yndyske subkontinint]] en yn [[Súdeast-Aazje]] oant it suden fan [[Sina]]. * ''H. indus intermedius'' – komt foar op it [[Malakka|Maleiske skiereilân]], de [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilannewrâld en yn 'e [[Filipinen]]. * ''H. indus girrenera'' – komt foar op 'e [[Molukken]], [[Nij-Guineä]], de [[Bismarckarsjipel]] en yn 'e kuststreken fan it noarden fan [[Austraalje]]. * ''H. indus flavirostris'' – komt foar op 'e [[Salomonseilannen]]. == Status en bedriging == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar nimt fral yn Súdeast-Aazje yn oantal ôf troch ferlies oan geskikt leefgebiet, ferfolging en in te heech gebrûk fan pestisiden. De ôfname ferrint lykwols stadich. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern''). De wrâldpopulaasje waard yn 2009 op 100.000 fûgels rûsd. == Namme == De namme ferwiist nei de brahmanen, de heechste pryster- en geleardekaste binnen it [[hindoeïsme]]. De wite kop en it boarst fan 'e fûgel waarden assosjearre mei de wite klean dy't brahmanen tradisjoneel drage. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding-bottom:5px;" | Ofbylden Brahmaanske glee |- | style="width:33.3%;" | [[Ofbyld:Brahminy kite headShot.jpg|center|250px]] | style="width:33.3%;" | [[Ofbyld:Brahminy kite 8.jpg|center|250px]] | style="width:33.3%;" | [[Ofbyld:Brahminy kite 13.jpg|center|250px]] |- style="font-size:90%;" | Kop | Folwoeksen fûgel mei iepen wjukken. | Jonge fûgel. |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Haliastur indus|Brahmaanske glee}} }} {{DEFAULTSORT:Brahmaanske glee}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Seeglee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] rvdpjzzq97zhdykotty9plyve8jfbw3 0 192942 1234952 1234873 2026-07-13T14:51:27Z Drewes 2754 [[]] kin hast net oars 1234952 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks skriuwer | ôfbylding = Jacob Lub.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | oar pseudonym = | echte namme = | nasjonaliteit = | berne = [[1 maaie]] [[1868]] | berteplak = [[Garyp]] | stoarn = [[25 maaie]] [[1926]] | stjerplak = [[Heidelberg (Gauteng)|Heidelberg]], [[Transvaal (provinsje)|Transvaal]], [[Uny fan Súd-Afrika]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | taal = [[Nederlânsk]], [[Afrikaansk]] | sjenre = [[proaza]], [[poëzy]], [[drama]] | perioade = | streaming = | tema's = | bekendste wurk(en) = | útjouwer = | prizen = | jierren aktyf = | webside = [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=lub_002 DBNL-profyl] }} '''Jacob Lub''' ([[Garyp]], [[1 maaie]] [[1868]] – Heidelberg, [[23 maaie]] [[1926]]) wie in Súd-Afrikaanske learaar, ûnderwiisbestjoerder en skriuwer.<ref>De Vries-Lub, A.G. (1986). ''De familie Lub, een Enkhuizer geslacht''. s. 78</ref> Hy wie fan oarsprong Nederlânsk en hearde ta de lêste generaasje Nederlânske skriuwers yn Súd-Afrika dy't yn it [[Nederlânsk]] skreaune. Letter begûn er ek yn it [[Afrikaansk]] te skriuwen – noch foardat dy taal offisjele erkenning krige. Ek Ingelske dialogen kamen gauris yn syn wurk foar. Lub hold him dwaande mei de literêre sjenres poëzij en drama, mar syn wichtichste bydrage lei op it mêd fan proaza. Syn wurk rjochte him faak op minsken út de legere sosjale klassen – benammen de earme blanken dy't er yn de stêden seach en mei wa't er meilijen hie.<ref>Beukes, G. en Lategan, F. (1952). ''Skrywers en rigtings''. J.L. van Schaik. Pretoria. Earste printinge.</ref> == Libben en wurk == Jacob Lub waard berne yn Garyp, Fryslân. Syn heit wie [[Pieter Lub|Pieter Jacobs Lub]] út [[Inkhuzen]], in skoalhaad yn Fryslân, en syn mem wie Fempje Hart.<ref>De Vries-Lub, A.G. (1986). ''De familie Lub, een Enkhuizer geslacht''. s. 79</ref><ref>Antonissen, R. (1965). ''Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede''. Nasou Beperk. Tredde revisearre edysje.</ref> Yn oktober 1892 ferhuze Lub nei de [[Súdafrikaanske Republyk]] (ek wol bekend as de ZAR of Transvaal) en waard direkteur fan in skoalle yn Brakfontein, net fier fan [[Pretoria]]. Dêrnei joech er in jier les oan it St. Birinus College foardat er learaar waard oan de Steats Modelskoalle yn Pretoria, in ynstelling dêr't learkrêften foar de Súd-Afrikaanske Republyk oplaat waarden. Doe't presidint [[Paul Kruger|Kruger]] sân skoallen yn 'e regio oprjochte om oan bepaalde Ingelske easken te foldwaan, waard Lub beneamd ta haad fan 'e skoalle yn Maraisburg. In jier letter bruts de [[Twadde Boereoarloch]] út, wêrby't Lub - op fersyk fan de oerheid - de ambulânsetrein oanfierde.<ref>Kannemeyer, J.C. (1984). ''Geskiedenis fan de Afrikaanse literatuer''. Academica, Pretoria. Twadde druk.</ref><ref>Huigen, S. (1996). ''De wei nei Monomotapa. Nederlânsktalige fertsjintwurdigingen fan geografyske, histoaryske en sosjale realiteiten yn Súd-Afrika''. Amsterdam University Press. Earste edysje.</ref> Nei in fûleindige striid ferlear de Súd-Afrikaanske Republyk — tegearre mei de [[Oranje Frijsteat]] — de oarloch, en waard de ZAR definityf anneksearre troch it [[Feriene Keninkryk]]. Om't Lub trou bleau oan it eardere regear en ferskate oantreklike oanbiedingen fan it nije bestjoer ôfwiisde, moast er it nei de fredesregeling dwaan mei in baan as assistint-learaar oan in skoalle yn Vrededorp, tichtby [[Johannesburg (Súd-Afrika)|Johannesburg]].<ref>Jacob Lub. (maaie 1943). ''Die Brandwag''. (tydskriftartikel)</ref> Nei't er dêr trije jier wurke hie, hold er him fjouwer jier lang dwaande mei de koördinaasje fan it Nederlânske ûnderwiis yn it ûnderwiissysteem fan de regio. De trije jier dêrnei joech er les yn it Nederlânsk oan [[Normaalskoalle]] fan Johannesburg; dêrnei waard er ynspekteur fan it Nederlânske ûnderwiis yn de regio, earst fêstige yn Johannesburg en letter yn Heidelberg. Lub ferstoar dêr op 25 maaie 1926 nei in lang siikbêd. == ''Het zwarte gevaar'' == Lub syn [[novelle]] ''Het zwarte gevaar'' is fan bysûnder belang fanwegen syn tema's, dy't ferskynde yn in tiid dat swarte minsken en rasserelaasjes selden yn 'e literatuer foarkamen. It ûnderwerp fan it "Swarte gefaar" ferwiisde nei de sabeare bedriging dy't swarte manlju foarmen foar wite froulju - in ûnderwerp dat faak besprutsen waard yn kranteartikels yn dy tiid. Lub syn novelle fertelt it ferhaal fan in jonge swarte lânarbeider - Jakhals, dy't letter Daniël wurdt - dy't yn earste ynstânsje wurket foar in wite boer, dêr't er ûnderwerping en hearrigens leart en ûnderwurpen wurdt oan dissipline. Hy ferhuzet dêrnei nei de stêd, dêr't er wurk fynt by in Ingelske dame. Se behannelet him as in gelikense en bedjert him sels, wêrnei't er him net mear tsjinstich opstelt foar blanken oer. Daniëls ferstedliking en westersk wurden liede úteinlik ta syn ûndergong, om't er yn 'e kunde komt mei in binde dy't fan blanken stelt. Hy fynt in tragyske dea as er troch de plysje deasketten wurdt. De retoryk en dieden fan 'e bindelieder bliuwe sels mear as in ieu letter breed bekend, om't er ferklearret dat se neat stelle, mar allinich weromhelje wat wite minsken fan swarte minsken stellen hawwe. Hy beweart guod te stellen om se werom te jaan oan swarte minsken, mar hâldt alle bút foar himsels. Dit ferhaal jout in libbene werjefte fan 'e betutteljende hâlding dy't wite minsken doe hienen tsjin swarte minsken, wylst er ek sympaty toant foar de ûnnedich hurde behanneling dy't swarte minsken twongen waarden te ferduorjen. De auteur hat ek sympaty foar de [[protagonist]] as slachtoffer fan syn omstannichheden. De ôfbylding fan 'e aktiviteiten fan' e bende reflektearret, mei alarmearjende krektens, de mentaliteit en doelen fan ferlykbere bendes goed in ieu letter. == Literêr wurk == * 1908 - ''Eenvoudige mense'' (fertellingen) * 1910 - ''Donker Johannesburg'' * 1912 - ''In en om de Goudstad'' * 1913 - ''Het zwarte gevaar'' * 1918 - ''Oom Frikkie en ander sketse'' * 1918 - ''Eenvoudige mense'' (toanielstik) * 1919 - ''Kinderversies'' {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Lub, Jacob}} [[Kategory:Súdafrikaansk skriuwer]] [[Kategory:Súdafrikaansk dichter]] [[Kategory:Súdafrikaansk ûnderwizer]] [[Kategory:Súdafrikaansk bestjoerder]] [[Kategory:Súdafrikaansk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1868]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1926]] [[Kategory:Persoan berne yn Garyp]] t5qb9j2w13zpehfb7fpye4xolx3hynj 0 192945 1234957 2026-07-13T16:22:35Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Beringgril |Ofbyld = [[Ofbyld:Rock Sandpiper.jpg|250px]]<br>Fûgel yn briedkleed. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme = Calidris ptiloc..." 1234957 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Beringgril |Ofbyld = [[Ofbyld:Rock Sandpiper.jpg|250px]]<br>Fûgel yn briedkleed. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme = Calidris ptilocnemis |Beskriuwer, jier= [[Elliott Coues|Coues]], 1873 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Calidris ptilocnemis map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] }} }} De '''Beringgril''' (''Calidris ptilocnemis'') is in [[fûgels|fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == Yn it briedkleed hat de Beringgril in swart plak op it ûnderboarst. De krún en rêch binne swart mei kastanjebrune streken. Yn 'e flecht binne wite wjukstreken te sjen en in folslein donkere sturt. De nominaatfoarm ''ptilocnemis'' dy't op 'e [[Pribilofeilannen]] briedt is grutter en hat in nei ûnder bûge snaffel dy't oan 'e basis griengiel is. Ek de poaten binne griengiel. Winterdeis is de soarte te ûnderskieden fan 'e pearse gril (''Calidris maritima'') troch it ferspriedingsgebiet en dofere kleur fan 'e snaffelbasis en de poaten en fan 'e [[brâninggril]] (''Calidris virgata'') troch de langere snaffel, it lytser formaaat en de mear tekene boppedielen en boarst. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Rock Sandpiper - Pribilof - Alaska 0036 (1) (15843212885).jpg|Briedkleed. Rock sandpiper chick on St. George by Kevin Pietrzak USFWS.jpg|Pyk. Rock Sandpipier 8381m.jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte komt foar fan eastlik [[Sibearje]] oant [[Alaska]] en telt fjouwer [[ûndersoarte]]n:<ref>[https://www.worldbirdnames.org/new/ Gill, F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2022. IOC World Bird List (v12.2).]</ref> *''C. p. tschuktschorum'': fan [[Tsjoekotka]] oant westlik Alaska; se oerwinterje yn noardwestlik [[Noard-Amearika]] en eastlik [[Japan]]. *''C. p. ptilocnemis'': de [[Pribilofeilannen]], St. Matthew en [[Hall (eilân)|Hall]]; se oerwinterje yn [[Alaska]]. *''C. p. couesi'': de [[Aleoeten]] en Alaska. *''C. p. quarta'': de [[Koerilen]], it suden fan it [[Kamtsjatka (skiereilân)|skiereilân Kamtsjatka]], en de [[Komandorski-eilannen]]. De fûgel briedt op 'e tûndra en oerwinteret foar in grut part oan 'e rotseftige kusten, faak yn it selskip fan [[swarte stienpikker]]s (''Arenaria melanocephala'') en brâninggrillen. Let yn 'e hjerst begjint de trek. == Briedgedrach == It pearke is meastentiids monogaam, wêrby't de bân tusken de partners faak ferskate jierren duorret. Se nêskje op 'e grûn, heech op rotsen of op in leger, fochtich plak. It mantsje makket ferskate kûltsjes; it wyfke kiest der ien út en leit 4 aaien. Sawol it mantsje as it wyfke binne ferantwurdlik foar it brieden. == Status == De grutte fan 'e populaasje waard yn 2006 rûsd op 160-170 tûzen fûgels. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status ''net bedrige'' (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rock-sandpiper-calidris-ptilocnemis BirdLife, oproppen 13 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rocsan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/rocsan/US-AK-020 eBird, oproppen 13 july 2026] ---- {{Commonscat|Calidris ptilocnemis}} }} {{DEFAULTSORT:Beringgril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] j55vhc1noqmns5pp871at7w2so2v2pq 1234959 1234957 2026-07-13T16:23:32Z RomkeHoekstra 10582 1234959 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Beringgril |Ofbyld = [[Ofbyld:Rock Sandpiper.jpg|250px]]<br>Fûgel yn briedkleed. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme = Calidris ptilocnemis |Beskriuwer, jier= [[Elliott Coues|Coues]], 1873 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Calidris ptilocnemis map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] }} }} De '''Beringgril''' (''Calidris ptilocnemis'') is in [[fûgels|fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == Yn it briedkleed hat de Beringgril in swart plak op it ûnderboarst. De krún en rêch binne swart mei kastanjebrune streken. Yn 'e flecht binne wite wjukstreken te sjen en in folslein donkere sturt. De nominaatfoarm ''ptilocnemis'' dy't op 'e [[Pribilofeilannen]] briedt is grutter en hat in nei ûnder bûge snaffel dy't oan 'e basis griengiel is. Ek de poaten binne griengiel. Winterdeis is de soarte te ûnderskieden fan 'e pearse gril (''Calidris maritima'') troch it ferspriedingsgebiet en dofere kleur fan 'e snaffelbasis en de poaten en fan 'e [[brâninggril]] (''Calidris virgata'') troch de langere snaffel, it lytser formaaat en de mear tekene boppedielen en boarst. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Rock Sandpiper - Pribilof - Alaska 0036 (1) (15843212885).jpg|Briedkleed. Rock sandpiper chick on St. George by Kevin Pietrzak USFWS.jpg|Pyk. Rock Sandpipier 8381m.jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte komt foar fan eastlik [[Sibearje]] oant [[Alaska]] en telt fjouwer [[ûndersoarte]]n:<ref>[https://www.worldbirdnames.org/new/ Gill, F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2022. IOC World Bird List (v12.2).]</ref> *''C. p. tschuktschorum'': fan [[Tsjoekotka]] oant westlik Alaska; se oerwinterje yn noardwestlik [[Noard-Amearika]] en eastlik [[Japan]]. *''C. p. ptilocnemis'': de [[Pribilofeilannen]], St. Matthew en [[Hall (eilân)|Hall]]; se oerwinterje yn [[Alaska]]. *''C. p. couesi'': de [[Aleoeten]] en Alaska. *''C. p. quarta'': de [[Koerilen]], it suden fan it [[Kamtsjatka (skiereilân)|skiereilân Kamtsjatka]], en de [[Komandorski-eilannen]]. De fûgel briedt op 'e tûndra en oerwinteret foar in grut part oan 'e rotseftige kusten, faak yn it selskip fan [[swarte stienpikker]]s (''Arenaria melanocephala'') en brâninggrillen. Let yn 'e hjerst begjint de trek. == Briedgedrach == It pearke is meastentiids monogaam, wêrby't de bân tusken de partners faak ferskate jierren duorret. Se nêskje op 'e grûn, heech op rotsen of op in leger, fochtich plak. It mantsje makket ferskate kûltsjes; it wyfke kiest der ien út en leit 4 aaien. Sawol it mantsje as it wyfke binne ferantwurdlik foar it brieden. == Status == De grutte fan 'e populaasje waard yn 2006 rûsd op 160-170 tûzen fûgels. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status ''net bedrige'' (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rock-sandpiper-calidris-ptilocnemis BirdLife, oproppen 13 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rocsan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/rocsan/US-AK-020 eBird, oproppen 13 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calidris ptilocnemis}} }} {{DEFAULTSORT:Beringgril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] eafd58udi6avpxqf8z6lio29qq5pwkn 1234969 1234959 2026-07-13T23:30:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1234969 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Beringgril |Ofbyld = [[Ofbyld:Rock Sandpiper.jpg|250px]]<br>Fûgel yn briedkleed. |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme = Calidris ptilocnemis |Beskriuwer, jier= [[Elliott Coues|Coues]], 1873 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Calidris ptilocnemis map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] }} }} De '''Beringgril''' (''Calidris ptilocnemis'') is in [[fûgels|fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == Yn it briedkleed hat de Beringgril in swart plak op it ûnderboarst. De krún en rêch binne swart mei kastanjebrune streken. Yn 'e flecht binne wite wjukstreken te sjen en in folslein donkere sturt. De nominaatfoarm ''ptilocnemis'' dy't op 'e [[Pribilofeilannen]] briedt is grutter en hat in nei ûnder bûge snaffel dy't oan 'e basis griengiel is. Ek de poaten binne griengiel. Winterdeis is de soarte te ûnderskieden fan 'e pearse gril (''Calidris maritima'') troch it ferspriedingsgebiet en dofere kleur fan 'e snaffelbasis en de poaten en fan 'e [[brâninggril]] (''Calidris virgata'') troch de langere snaffel, it lytser formaaat en de mear tekene boppedielen en boarst. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Rock Sandpiper - Pribilof - Alaska 0036 (1) (15843212885).jpg|Briedkleed. Rock sandpiper chick on St. George by Kevin Pietrzak USFWS.jpg|Pyk. Rock Sandpipier 8381m.jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte komt foar fan eastlik [[Sibearje]] oant [[Alaska]] en telt fjouwer [[ûndersoarte]]n:<ref>[https://www.worldbirdnames.org/new/ Gill, F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2022. IOC World Bird List (v12.2).]</ref> *''C. p. tschuktschorum'': fan [[Tsjoekotka]] oant westlik Alaska; se oerwinterje yn noardwestlik [[Noard-Amearika]] en eastlik [[Japan]]. *''C. p. ptilocnemis'': de [[Pribilofeilannen]], St. Matthew en [[Hall (eilân)|Hall]]; se oerwinterje yn [[Alaska]]. *''C. p. couesi'': de [[Aleoeten]] en Alaska. *''C. p. quarta'': de [[Koerilen]], it suden fan it [[Kamtsjatka (skiereilân)|skiereilân Kamtsjatka]], en de [[Komandorski-eilannen]]. De fûgel briedt op 'e tûndra en oerwinteret foar in grut part oan 'e rotseftige kusten, faak yn it selskip fan [[swarte stienpikker]]s (''Arenaria melanocephala'') en brâninggrillen. Let yn 'e hjerst begjint de trek. == Briedgedrach == It pearke is meastentiids monogaam, wêrby't de bân tusken de partners faak ferskate jierren duorret. Se nêskje op 'e grûn, heech op rotsen of op in leger, fochtich plak. It mantsje makket ferskate kûltsjes; it wyfke kiest der ien út en leit 4 aaien. Sawol it mantsje as it wyfke binne ferantwurdlik foar it brieden. == Status == De grutte fan 'e populaasje waard yn 2006 rûsd op 160-170 tûzen fûgels. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status ''net bedrige'' (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rock-sandpiper-calidris-ptilocnemis BirdLife, oproppen 13 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rocsan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/rocsan/US-AK-020 eBird, oproppen 13 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calidris ptilocnemis}} }} {{DEFAULTSORT:Beringgril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] 7upc3ppisymiijepcx5saznquqftyug 0 192946 1234958 2026-07-13T16:23:03Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Beringgril]] 1234958 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Beringgril]] kcdr9pd1sor8lnzt3x1nhb7pw8ww1fz 0 192947 1234960 2026-07-13T17:14:09Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Pearse gril |Ofbyld = [[Ofbyld:2019-08-13 02 Purple Sandpiper (Calidris maritima), Reykjavik Iceland.jpg|250px]]<br><small>Pearse gril yn briedkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai..." 1234960 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Pearse gril |Ofbyld = [[Ofbyld:2019-08-13 02 Purple Sandpiper (Calidris maritima), Reykjavik Iceland.jpg|250px]]<br><small>Pearse gril yn briedkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme = Calidris maritima |Beskriuwer, jier= [[Brünnich]], 1764 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:CalidrisMaritimaIUCNver2018 2.png|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1={{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] |Kolom2={{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} }} De '''pearse gril''' (''Calidris maritima'') is in [[fûgels|fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == Folwoeksen fûgels hawwe koarte giele poaten en in middellange, tinne donkere snaffel mei in giele basis. It lichem is donker fan boppen mei in ljochte pearse gloed en benammen wyt fan ûnderen. It boarst is bûnt mei grize plakken en de stút is swart. Se hawwe in lingte fan 20 oant 22 sm en in wjukspanwiidte fan 42 oant 46 sm. It gewicht leit tusken de 50 en 105 gram <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Calidris maritima in flight.jpg|Yn 'e flecht Purple sandpiper barnegat sp 11.27.24 DSC 6810-topaz-rawdenoise - 54171987592.jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding en leefgebiet == De soarte briedt op 'e [[tûndra]] fan [[Baffineilân]], op [[Yslân]] en yn [[Noarwegen]] en oerwinteret oan 'e rotseftige [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kusten fan sawol [[Noard-Amearika]] (súdlik oant [[Noard-Karolina]]) as [[Jeropa]] (súdlik oant [[Normandje]]). De trek begjint let yn 'e hjerst. De pearse gril is ek yn [[Nederlân]] in wintergast, al binne de oantallen faak lyts. <ref>[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5100 Pearse gril op Sovon.nl]. [https://web.archive.org/web/20230401045749/https://stats.sovon.nl/stats/soort/5100 Argyf]</ref> op 1 april 2023. Se binne by oan ús kusten te sjen op keunstmjittige 'rotsen', lykas diken, dammen of de pieren fan [[Hoek fan Hollân]], [[IJmuiden]], [[De Helder]] en de haven fan [[Lauwerseach]]. Yn maart trekke de fûgels werom nei harren briedgebieten. == Briedgedrach == [[Ofbyld:Calidris maritima maritima MHNT.ZOO.2010.11.119.17.jpg|thumb|left|Aaien.]] De soarte briedt op 'e noardlike [[tûndra]] op [[Arktis|Arktyske]] eilannen yn [[Kanada]] en kustgebieten yn [[Grienlân]] en noardwestlik Jeropa. Se kinne al mei ien jier briede. It mantsje makket ferskate nêstkûltsjes op 'e grûn; it wyfke kiest der ien út en leit 3 of 4 aaien. Dy binne oliifkleurich mei brune plakken en sawat 37 mm × 26 mm grut. It mantsje nimt it grutste part fan 'e ferantwurdlikheid foar it útbreiden fan de aaien op him. De aaien komme nei 21–22 dagen út. De piken binne bedutsen mei ticht dûns. De boppedielen hawwe swarte en kanielkleurige plakken mei wite spikkels; de ûndersiden binne benammen wyt. Meastal soarget allinnich it mantsje foar de piken, dy't harren selsstannich fuorje kinne. De heechste leeftyd dy't registrearre is op basis fan ringgegevens yn Jeropa is 20 jier en 9 moannen, foar in fûgel dy't yn [[Sweden]] weromfûn waard. == Status == De grutte fan de populaasje waard yn 2023 op 136.000 oant 191.000 tûzen folwoeksen fûgels rûsd. Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e wrâldpopulaasje ôfnimme. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status net bedrige (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/purple-sandpiper-calidris-maritima BirdLife, oproppen 13 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/pursan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/pursan/GB-ENG-NFK eBird, oproppen 13 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calidris maritima}} }} {{DEFAULTSORT:Beringgril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]] 9ftz51sr3uqbx3m50m85hnnckfpc47n 1234962 1234960 2026-07-13T17:30:48Z Drewes 2754 namme folút 1234962 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Pearse gril |Ofbyld = [[Ofbyld:2019-08-13 02 Purple Sandpiper (Calidris maritima), Reykjavik Iceland.jpg|250px]]<br><small>Pearse gril yn briedkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme = Calidris maritima |Beskriuwer, jier= [[Morten Thrane Brünnich|Brünnich]], 1764 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:CalidrisMaritimaIUCNver2018 2.png|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1={{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] |Kolom2={{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} }} De '''pearse gril''' (''Calidris maritima'') is in [[fûgels|fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == Folwoeksen fûgels hawwe koarte giele poaten en in middellange, tinne donkere snaffel mei in giele basis. It lichem is donker fan boppen mei in ljochte pearse gloed en benammen wyt fan ûnderen. It boarst is bûnt mei grize plakken en de stút is swart. Se hawwe in lingte fan 20 oant 22 sm en in wjukspanwiidte fan 42 oant 46 sm. It gewicht leit tusken de 50 en 105 gram <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Calidris maritima in flight.jpg|Yn 'e flecht Purple sandpiper barnegat sp 11.27.24 DSC 6810-topaz-rawdenoise - 54171987592.jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding en leefgebiet == De soarte briedt op 'e [[tûndra]] fan [[Baffineilân]], op [[Yslân]] en yn [[Noarwegen]] en oerwinteret oan 'e rotseftige [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kusten fan sawol [[Noard-Amearika]] (súdlik oant [[Noard-Karolina]]) as [[Jeropa]] (súdlik oant [[Normandje]]). De trek begjint let yn 'e hjerst. De pearse gril is ek yn [[Nederlân]] in wintergast, al binne de oantallen faak lyts. <ref>[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5100 Pearse gril op Sovon.nl]. [https://web.archive.org/web/20230401045749/https://stats.sovon.nl/stats/soort/5100 Argyf]</ref> op 1 april 2023. Se binne by oan ús kusten te sjen op keunstmjittige 'rotsen', lykas diken, dammen of de pieren fan [[Hoek fan Hollân]], [[IJmuiden]], [[De Helder]] en de haven fan [[Lauwerseach]]. Yn maart trekke de fûgels werom nei harren briedgebieten. == Briedgedrach == [[Ofbyld:Calidris maritima maritima MHNT.ZOO.2010.11.119.17.jpg|thumb|left|Aaien.]] De soarte briedt op 'e noardlike [[tûndra]] op [[Arktis|Arktyske]] eilannen yn [[Kanada]] en kustgebieten yn [[Grienlân]] en noardwestlik Jeropa. Se kinne al mei ien jier briede. It mantsje makket ferskate nêstkûltsjes op 'e grûn; it wyfke kiest der ien út en leit 3 of 4 aaien. Dy binne oliifkleurich mei brune plakken en sawat 37 mm × 26 mm grut. It mantsje nimt it grutste part fan 'e ferantwurdlikheid foar it útbreiden fan de aaien op him. De aaien komme nei 21–22 dagen út. De piken binne bedutsen mei ticht dûns. De boppedielen hawwe swarte en kanielkleurige plakken mei wite spikkels; de ûndersiden binne benammen wyt. Meastal soarget allinnich it mantsje foar de piken, dy't harren selsstannich fuorje kinne. De heechste leeftyd dy't registrearre is op basis fan ringgegevens yn Jeropa is 20 jier en 9 moannen, foar in fûgel dy't yn [[Sweden]] weromfûn waard. == Status == De grutte fan de populaasje waard yn 2023 op 136.000 oant 191.000 tûzen folwoeksen fûgels rûsd. Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e wrâldpopulaasje ôfnimme. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status net bedrige (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/purple-sandpiper-calidris-maritima BirdLife, oproppen 13 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/pursan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/pursan/GB-ENG-NFK eBird, oproppen 13 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calidris maritima}} }} {{DEFAULTSORT:Beringgril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]] 0o4d2dzrnw5gn80is59i33hgvoo9zm0 1234970 1234962 2026-07-13T23:32:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1234970 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Pearse gril |Ofbyld = [[Ofbyld:2019-08-13 02 Purple Sandpiper (Calidris maritima), Reykjavik Iceland.jpg|250px]]<br><small>Pearse gril yn briedkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme = Calidris maritima |Beskriuwer, jier= [[Morten Thrane Brünnich|Brünnich]], 1764 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:CalidrisMaritimaIUCNver2018 2.png|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1={{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] |Kolom2={{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} }} De '''pearse gril''' (''Calidris maritima'') is in [[fûgels|fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == Folwoeksen fûgels hawwe koarte giele poaten en in middellange, tinne donkere snaffel mei in giele basis. It lichem is donker fan boppen mei in ljochte pearse gloed en benammen wyt fan ûnderen. It boarst is bûnt mei grize plakken en de stút is swart. Se hawwe in lingte fan 20 oant 22 sm en in wjukspanwiidte fan 42 oant 46 sm. It gewicht leit tusken de 50 en 105 gram <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Calidris maritima in flight.jpg|Yn 'e flecht Purple sandpiper barnegat sp 11.27.24 DSC 6810-topaz-rawdenoise - 54171987592.jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding en leefgebiet == De soarte briedt op 'e [[tûndra]] fan [[Baffineilân]], op [[Yslân]] en yn [[Noarwegen]] en oerwinteret oan 'e rotseftige [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kusten fan sawol [[Noard-Amearika]] (súdlik oant [[Noard-Karolina]]) as [[Jeropa]] (súdlik oant [[Normandje]]). De trek begjint let yn 'e hjerst. De pearse gril is ek yn [[Nederlân]] in wintergast, al binne de oantallen faak lyts. <ref>[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5100 Pearse gril op Sovon.nl]. [https://web.archive.org/web/20230401045749/https://stats.sovon.nl/stats/soort/5100 Argyf]</ref> op 1 april 2023. Se binne by oan ús kusten te sjen op keunstmjittige 'rotsen', lykas diken, dammen of de pieren fan [[Hoek fan Hollân]], [[IJmuiden]], [[De Helder]] en de haven fan [[Lauwerseach]]. Yn maart trekke de fûgels werom nei harren briedgebieten. == Briedgedrach == [[Ofbyld:Calidris maritima maritima MHNT.ZOO.2010.11.119.17.jpg|thumb|left|Aaien.]] De soarte briedt op 'e noardlike [[tûndra]] op [[Arktis|Arktyske]] eilannen yn [[Kanada]] en kustgebieten yn [[Grienlân]] en noardwestlik Jeropa. Se kinne al mei ien jier briede. It mantsje makket ferskate nêstkûltsjes op 'e grûn; it wyfke kiest der ien út en leit 3 of 4 aaien. Dy binne oliifkleurich mei brune plakken en sawat 37 mm × 26 mm grut. It mantsje nimt it grutste part fan 'e ferantwurdlikheid foar it útbreiden fan de aaien op him. De aaien komme nei 21–22 dagen út. De piken binne bedutsen mei ticht dûns. De boppedielen hawwe swarte en kanielkleurige plakken mei wite spikkels; de ûndersiden binne benammen wyt. Meastal soarget allinnich it mantsje foar de piken, dy't harren selsstannich fuorje kinne. De heechste leeftyd dy't registrearre is op basis fan ringgegevens yn Jeropa is 20 jier en 9 moannen, foar in fûgel dy't yn [[Sweden]] weromfûn waard. == Status == De grutte fan de populaasje waard yn 2023 op 136.000 oant 191.000 tûzen folwoeksen fûgels rûsd. Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e wrâldpopulaasje ôfnimme. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status net bedrige (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/purple-sandpiper-calidris-maritima BirdLife, oproppen 13 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/pursan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/pursan/GB-ENG-NFK eBird, oproppen 13 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calidris maritima}} }} {{DEFAULTSORT:Beringgril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] 9j0hucp687do7brkg1jflw2zfqg0gvi 0 192948 1234961 2026-07-13T17:14:32Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Pearse gril]] 1234961 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pearse gril]] qvyrvp4zwv19ls2tmeji83vjf54sbv4 0 192949 1234963 2026-07-13T19:28:26Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Temminckgriltsje |Ofbyld = [[Ofbyld:Temminck's stint (54212444945).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Calidris temminckii song.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'..." 1234963 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Temminckgriltsje |Ofbyld = [[Ofbyld:Temminck's stint (54212444945).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Calidris temminckii song.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme = Calidris temminckii |Beskriuwer, jier= [[Johann Philipp Achilles Leisler|Leisler]], 1812 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:CalidrisTemminckiiIUCN2019 2.png|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#329332}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} }} It '''Temminckgriltsje''' (''Calidris temminckii'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). De fûgel waard yn 1812 troch de Dútske dokter en [[biolooch]] [[Johann Philipp Achilles Leisler]] wittenskiplik beskreaun. Hy ferneamde de fûgel nei syn kollega en freon, de Nederlânske [[soölooch]] [[Coenraad Jacob Temminck|Coenraad Temminck]] (1778-1858). == Skaaimerken == It 13,5 oant 15 sm lange Temminckgriltsje is likernôch like grut as it [[griltsje]], mar hat in langer lichem en syn sturt stekt by de wjukpunten wat út. Fierder is er lykmjittiger kleure en hat er in mear grize rêch, ljochtere en koartere poaten en yn 'e flecht mist er de wite V op 'e mantel. De poaten binne dof gielich of brún, en de bûtenste sturtfearren binne wyt, yn tsjinstelling ta de swarte poaten en grize bûtenste sturtfearren fan it griltsje. Yn 'e simmerdracht brekke de helderdere readbrune en/of swarte fearkes op 'e rêch it fierder ûnopfallende fearrekleed fan it Temminckgriltsje. Winterdeis is de fûgel dof griis of brúngriis fan boppen en op it boppeboarst en wyt fan ûnder. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Calidris temminckii nest.jpg|Nêst. Temminck's stint (Calidris temminckii) Oppdal.jpg|Briedkleed Temminck's Stint by Tisha Mukherjee 03.jpg|Winterkleed </gallery> </div> == Fersprieding en leefgebiet == It Temminckgriltsje briedt yn [[Skandinaavje]], it noarden fan [[Grut-Brittanje]] en it noarden fan [[Ruslân]] oan rivieren en marren. It is in [[trekfûgel]] dy't yn [[West-Jeropa]] by de trek ek regelmjittich te sjen is; hy trekt by it winterjen nei it [[Middellânske See]]gebiet, ekwatoriaal [[Afrika]] en [[Súd-Aazje|Súd-]] en [[Súdeast-Aazje]]. == Briedgedrach == Oars as it griltsje hâld it Temminckgriltsje him mear op tusken begroeiïng en folle minder op iepen waadflaktes. De fûgel yt lytse [[wringeleazen]], kreefteftigen, wjirms en ynsekten. By it opfleanen of by de [[balts]] hat de fûgel in werheljende heech triljende rop. De soarte briedt yn fean, sompen op 'e [[tûndra]], mar ek oan kusten. It nêst bestiet út in ûndjippe kûle op 'e grûn tusken de fegetaasje. Faak leit it wyfke twa lechsels yn twa ferskillende nêsten, wêrnei't it mantsje op it twadde nêst brieden giet. Soms siket it wyfke in oar mantsje foar it twadde nêst. De fjouwer aaien binne brúngiel mei brune plakken en komme nei 21-22 dagen út. De piken wurde troch ien of beide âlden grutbrocht en kinne nei 15-18 dagen fleane. == Status == De grutte fan 'e populaasje waard yn 2015 rûsd op 110-850 tûzen folwoeksen fûgels. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status 'net bedrige'.(''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/temmincks-stint-calidris-temminckii BirdLife, oproppen 13 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/temsti/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/temsti?siteLanguage=nl eBird, oproppen 13 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calidris temminckii}} }} {{DEFAULTSORT:Temnminckgriltsje}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] nolzhxzc3rjkpv5f1bgpr1ff7yko0uj 1234971 1234963 2026-07-13T23:34:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1234971 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Temminckgriltsje |Ofbyld = [[Ofbyld:Temminck's stint (54212444945).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Calidris temminckii song.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme = Calidris temminckii |Beskriuwer, jier= [[Johann Philipp Achilles Leisler|Leisler]], 1812 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:CalidrisTemminckiiIUCN2019 2.png|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#329332}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} }} It '''Temminckgriltsje''' (''Calidris temminckii'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). De fûgel waard yn 1812 troch de Dútske dokter en [[biolooch]] [[Johann Philipp Achilles Leisler]] wittenskiplik beskreaun. Hy ferneamde de fûgel nei syn kollega en freon, de Nederlânske [[soölooch]] [[Coenraad Jacob Temminck|Coenraad Temminck]] (1778-1858). == Skaaimerken == It 13,5 oant 15 sm lange Temminckgriltsje is likernôch like grut as it [[griltsje]], mar hat in langer lichem en syn sturt stekt by de wjukpunten wat út. Fierder is er lykmjittiger kleure en hat er in mear grize rêch, ljochtere en koartere poaten en yn 'e flecht mist er de wite V op 'e mantel. De poaten binne dof gielich of brún, en de bûtenste sturtfearren binne wyt, yn tsjinstelling ta de swarte poaten en grize bûtenste sturtfearren fan it griltsje. Yn 'e simmerdracht brekke de helderdere readbrune en/of swarte fearkes op 'e rêch it fierder ûnopfallende fearrekleed fan it Temminckgriltsje. Winterdeis is de fûgel dof griis of brúngriis fan boppen en op it boppeboarst en wyt fan ûnder. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Calidris temminckii nest.jpg|Nêst. Temminck's stint (Calidris temminckii) Oppdal.jpg|Briedkleed Temminck's Stint by Tisha Mukherjee 03.jpg|Winterkleed </gallery> </div> == Fersprieding en leefgebiet == It Temminckgriltsje briedt yn [[Skandinaavje]], it noarden fan [[Grut-Brittanje]] en it noarden fan [[Ruslân]] oan rivieren en marren. It is in [[trekfûgel]] dy't yn [[West-Jeropa]] by de trek ek regelmjittich te sjen is; hy trekt by it winterjen nei it [[Middellânske See]]gebiet, ekwatoriaal [[Afrika]] en [[Súd-Aazje|Súd-]] en [[Súdeast-Aazje]]. == Briedgedrach == Oars as it griltsje hâld it Temminckgriltsje him mear op tusken begroeiïng en folle minder op iepen waadflaktes. De fûgel yt lytse [[wringeleazen]], kreefteftigen, wjirms en ynsekten. By it opfleanen of by de [[balts]] hat de fûgel in werheljende heech triljende rop. De soarte briedt yn fean, sompen op 'e [[tûndra]], mar ek oan kusten. It nêst bestiet út in ûndjippe kûle op 'e grûn tusken de fegetaasje. Faak leit it wyfke twa lechsels yn twa ferskillende nêsten, wêrnei't it mantsje op it twadde nêst brieden giet. Soms siket it wyfke in oar mantsje foar it twadde nêst. De fjouwer aaien binne brúngiel mei brune plakken en komme nei 21-22 dagen út. De piken wurde troch ien of beide âlden grutbrocht en kinne nei 15-18 dagen fleane. == Status == De grutte fan 'e populaasje waard yn 2015 rûsd op 110-850 tûzen folwoeksen fûgels. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status 'net bedrige'.(''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/temmincks-stint-calidris-temminckii BirdLife, oproppen 13 july 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/temsti/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 july 2026 ] *[https://ebird.org/species/temsti?siteLanguage=nl eBird, oproppen 13 july 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Calidris temminckii}} }} {{DEFAULTSORT:Temnminckgriltsje}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] 00osdv3ttaqxgr9trxgeavti97brcay 0 192950 1234964 2026-07-13T19:28:47Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Temminckgriltsje]] 1234964 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Temminckgriltsje]] nfg2jke7f00j2zfmc8ejhw9cvoaub8w 0 192951 1234966 2026-07-13T20:19:56Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks kastiel | namme = Popkensburg | ôfbylding = Kasteel Popkensburg op Walcheren (cropped).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|border|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= Ofbyld:Middelburg vlag.sv..." 1234966 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks kastiel | namme = Popkensburg | ôfbylding = Kasteel Popkensburg op Walcheren (cropped).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|border|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Middelburg vlag.svg|20px]] [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Sint Laurens]] | adres = Kastielstrjitte | stifter = | stiftingsjier = | boujier = 13e ieu | ferneatiging = 1863 | hjoeddeiske steat = Allinnich in rest fan 'e slotgrêft | type = wetterkastiel | boustyl = Renêssânse (lettere oanpassings) | bysûnderheden = Eardere kolleksje Zelandia Illustrata wie hjir ûnderbrocht | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = | mapname = Seelân | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 31 | lat_sec = 44 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 36 | lon_sec = 2 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Popkensburg by Sint Laurens }} De '''Popkensburg''' wie in [[kastiel]] yn it [[Nederlân]]ske doarp [[Sint Laurens]], yn 'e provinsje [[Seelân]]. Fan it kastiel binne gjin resten bewarre bleaun. == Skiednis == Nei alle gedachten waard it kastiel yn 'e 13e iuw boud. In melding út 1268 oer in Jan van Popkensburg liket der op te wizen dat der op dat stuit al in fersterke hûs stie. === Famylje Van Borssele === Yn 'e 14e iuw wie de Popkensburg yn besit fan 'e famylje Fan Borssele. Claes fan Borssele liet it kastiel yn 1353 fernije. Yn 1401 droegen Claes en syn frou Maria fan Arnemuiden it kastiel oer oan 'e Hollânske greve [[Albrecht fan Beieren|Albrecht]], om it fuortendaliks wer yn lien werom te krijen mei it ûnthjit dat it kastiel in 'iepen hûs' foar de greve wurde soe. De famylje Fan Borssele wie net allinnich eigner fan it kastiel, mar ek fan 'e [[Hearlikheid (bestjoersfoarm)|hearlikheid]] Popkensburg. Yn 1426 waard Adriaan fan Borssele de eigner fan it slot. Njonken de Popkensburg besiet hy ek it kastiel yn [[West-Souburg]]. Adriaan wenne yn syn lêste jierren yn West-Souburg en stelde in slotbewarder oan foar de Popkensburg. Yn 1518 ferstoar Anna fan Borssele. Har soan Adolf fan Boergonje erfde de Popkensburg. Hy liet it op syn bar wer nei oan syn soan Maksimiliaan. Nei't Maksimiliaan yn 1558 earm en allinnich ferstoar, waarden it kastiel en de hearlikheid iepenbier ferkocht. === Tachtichjierrige Kriich === [[Ofbyld:Twee gezichten op Kasteel Popkensburg (cropped).jpg|thumb|left|Kastiel Popkensburg (1743).]] De nije eigners yn 1558 wiene Arend fan Valckesteijn en Philibert fan Serooskerke. Hja wiene Spaansksinnich en nei't de [[Tachtichjierrige Kriich]] útbrutsen wie, krige it kastiel by it belis fan Middelburch (1572-1574) in Spaansk garnizoen. Dat soarge derfoar dat de [[geuzen]] it kastiel net ynnimme koene. Doe't Arend yn 1578 ferstoar, waard Philibert de iennige eigner fan 'e Popkensburg. It kastiel fererfde op syn soan en pakesizzer. Dy lêste ferkocht it kastiel yn 1631 oan Walter Fourmenois; de hearlikheid wie al yn 1612 troch de stêd [[Middelburch (stêd)|Middelburch]] oankocht. === Famylje Boudaen Courten === De famylje Fourmenois brûkte sûnt 1653 de Popkensburg as simmerferbliuw. Nei it ferstjerren fan Walters suster Catharina Fourmenois yn 1665 kaam it slot yn hannen fan har man Pieter Boudaen Courten. Yn 1679 kocht Johan Boudaen Courten de hearlikheid werom, sadat sawol it slot as de hearlikheid wer yn it besit fan ien en deselde eigner wie. De famylje bleau kastieleigner oant Anna Sara Boudaen Courten yn 1781 ferstoar en de Popkensburg neiliet oan har man Jacob fan Citters. === Famylje Van Citters === Nei it ferstjerren fan Jacob van Citters yn 1792 kaam de Popkensburg by syn soan Jacob Verheye van Citters (1753-1823) telâne. Dy amateur-histoarikus en samler lei in grutte kolleksje printen, tekeningen en topografyske kaarten fan Seelân oan. Dizze kolleksje krige de namme 'Zelandia Illustrata'. Jacob ferstoar yn 1823 en syn soan Laurens erfde de Popkensburg. Yn 1839 ferhierde Laurens de Witte fan Citters it kastiel noch in skoftke oan Willem Cornelis Mary de Jonge fan Ellemeet. Nei it ferstjerren fan Laurens yn 1862 naam syn soan Jacob de Witte fan Citters it beslút om it kastiel ôf te brekken, nei alle gedachten fanwegen jildkrapte. Nettsjinsteande ferskate protesten waard it kastiel yn 1863 foar de ôfbraak ferkocht en waarden de tunen omfoarme ta greide- en boulân. De kolleksje Zelandia Illustrata waard ferkocht oan it Siuwsk Genoatskip (Zeeuws Genootschap). De ôfbraak fan 'e Popkensburg hie by in soad minsken kwea bloed set. Der kamen geroften op gong dat elkenien dy't in rol spile hie by de sloop fan it slot, ferflokt wie. Sa ferstoar Jacob de Witte fan Citters yn iensumens, wylst oaren stoaren troch sykte of troch himsels tekoart te dwaan. Nei de ôfbraak fan it kastiel is der in pleats boud mei de namme Popkensburg. == Beskriuwing == It kastiel datearre nei alle gedachten út de 13e iuw en is yn 1353 troch Claes van Borssele fernijd. Yn 1553 binne der ferbouwings útfierd troch Maksimiliaan fan Boergonje. De famylje Citters liet de Popkensburg ein 18e iuw en nochris yn 'e jierren 1841-1842 ferbouwe. [[Ofbyld:Gezicht op Kasteel Popkensburg, RP-P-1896-A-19368-1074.jpg|thumb|left|It kastiel yn 1696.]] De Popkensburg bestie út in haadboarch en in foarboarch, dy't beide omfieme wiene troch in slotgrêft. Op 'e rjochthoekige foarboarch stie de foarpoarte dy't tagong joech ta it kompleks. Dizze poarte wie te berikken oer in stiennen brêge mei in houten flapbrêge. Njonken de poarte stiene der ek bedriuwsgebouwen op 'e foarboarch, lykas stâlen en in koetshûs. Yn 'e foarboarch wie de tagong ta de haadboarch oer in 20 meter lange houten brêge. De yngong hie oan wjerskanten twa rûne tuorren. Yn it rjochthoekige kastiel wie in foar it grutste part folboud binnenplak, mei oan 'e rjochterkant in iepen galerij yn [[renêssânse]]styl. Om de Popkensburg hinne leine tunen, hôven en bosken. Yn 'e 18e iuw waard yn it park in saneamde ''grand canal'' oanlein. Fan it kastiel is allinnich noch in rest fan 'e slotgrêft bewarre bleaun. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://cchin.nl/kastelenlexicon/lexobject.xql?id=lx1917#mn Popkensburg], Kastielenlexicon * [https://www.kasteleninnederland.nl/kasteeldetails.php?id=1280 Popkensburg], Kastielen yn Nederlân * [https://kzgw.nl/kasteel-popkensburg/ Kastiel Popkensburg], Keninklik Siuwsk Genoatskip fan 'e Wittenskippen {{reflist}} ---- {{Commonscat|Popkensburg}} }} [[Kategory:Earder bouwurk yn Middelburch]] [[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1512]] [[Kategory:Kastiel yn Seelân]] og47lemy4anlqx6wggcpnzu78wmlxwi 1234968 1234966 2026-07-13T20:35:19Z RomkeHoekstra 10582 1234968 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks kastiel | namme = Popkensburg | ôfbylding = Kasteel Popkensburg op Walcheren (cropped).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|border|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Middelburg vlag.svg|20px]] [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Sint Laurens]] | adres = Kastielstrjitte | stifter = | stiftingsjier = | boujier = 13e ieu | ferneatiging = 1863 | hjoeddeiske steat = Allinnich in rest fan 'e slotgrêft | type = wetterkastiel | boustyl = Renêssânse (lettere oanpassings) | bysûnderheden = Eardere kolleksje Zelandia Illustrata wie hjir ûnderbrocht | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = | mapname = Seelân | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 31 | lat_sec = 44 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 36 | lon_sec = 2 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Popkensburg by Sint Laurens }} De '''Popkensburg''' wie in [[kastiel]] yn it [[Nederlân]]ske doarp [[Sint Laurens]], yn 'e provinsje [[Seelân]]. Fan it kastiel binne gjin resten bewarre bleaun. == Skiednis == Nei alle gedachten waard it kastiel yn 'e 13e iuw boud. In melding út 1268 oer in Jan van Popkensburg liket der op te wizen dat der op dat stuit al in fersterke hûs stie. === Famylje Van Borssele === Yn 'e 14e iuw wie de Popkensburg yn besit fan 'e famylje Fan Borssele. Claes fan Borssele liet it kastiel yn 1353 fernije. Yn 1401 droegen Claes en syn frou Maria fan Arnemuiden it kastiel oer oan 'e Hollânske greve [[Albrecht fan Beieren|Albrecht]], om it fuortendaliks wer yn lien werom te krijen mei it ûnthjit dat it kastiel in 'iepen hûs' foar de greve wurde soe. De famylje Fan Borssele wie net allinnich eigner fan it kastiel, mar ek fan 'e [[Hearlikheid (bestjoersfoarm)|hearlikheid]] Popkensburg. Yn 1426 waard Adriaan fan Borssele de eigner fan it slot. Njonken de Popkensburg besiet hy ek it kastiel yn [[West-Souburg]]. Adriaan wenne yn syn lêste jierren yn West-Souburg en stelde in slotbewarder oan foar de Popkensburg. Yn 1518 ferstoar Anna fan Borssele. Har soan Adolf fan Boergonje erfde de Popkensburg. Hy liet it op syn bar wer nei oan syn soan Maksimiliaan. Nei't Maksimiliaan yn 1558 earm en allinnich ferstoar, waarden it kastiel en de hearlikheid iepenbier ferkocht. === Tachtichjierrige Kriich === [[Ofbyld:Twee gezichten op Kasteel Popkensburg (cropped).jpg|thumb|left|Kastiel Popkensburg (1743).]] De nije eigners yn 1558 wiene Arend fan Valckesteijn en Philibert fan Serooskerke. Hja wiene Spaansksinnich en nei't de [[Tachtichjierrige Kriich]] útbrutsen wie, krige it kastiel by it belis fan Middelburch (1572-1574) in Spaansk garnizoen. Dat soarge derfoar dat de [[geuzen]] it kastiel net ynnimme koene. Doe't Arend yn 1578 ferstoar, waard Philibert de iennige eigner fan 'e Popkensburg. It kastiel fererfde op syn soan en pakesizzer. Dy lêste ferkocht it kastiel yn 1631 oan Walter Fourmenois; de hearlikheid wie al yn 1612 troch de stêd [[Middelburch (stêd)|Middelburch]] oankocht. === Famylje Boudaen Courten === De famylje Fourmenois brûkte sûnt 1653 de Popkensburg as simmerferbliuw. Nei it ferstjerren fan Walters suster Catharina Fourmenois yn 1665 kaam it slot yn hannen fan har man Pieter Boudaen Courten. Yn 1679 kocht Johan Boudaen Courten de hearlikheid werom, sadat sawol it slot as de hearlikheid wer yn it besit fan ien en deselde eigner wie. De famylje bleau kastieleigner oant Anna Sara Boudaen Courten yn 1781 ferstoar en de Popkensburg neiliet oan har man Jacob fan Citters. === Famylje Van Citters === Nei it ferstjerren fan Jacob van Citters yn 1792 kaam de Popkensburg by syn soan Jacob Verheye van Citters (1753-1823) telâne. Dy amateur-histoarikus en samler lei in grutte kolleksje printen, tekeningen en topografyske kaarten fan Seelân oan. Dizze kolleksje krige de namme 'Zelandia Illustrata'. Jacob ferstoar yn 1823 en syn soan Laurens erfde de Popkensburg. Yn 1839 ferhierde Laurens de Witte fan Citters it kastiel noch in skoftke oan Willem Cornelis Mary de Jonge fan Ellemeet. Nei it ferstjerren fan Laurens yn 1862 naam syn soan Jacob de Witte fan Citters it beslút om it kastiel ôf te brekken, nei alle gedachten fanwegen jildkrapte. Nettsjinsteande ferskate protesten waard it kastiel yn 1863 foar de ôfbraak ferkocht en waarden de tunen omfoarme ta greide- en boulân. De kolleksje Zelandia Illustrata waard ferkocht oan it Siuwsk Genoatskip (Zeeuws Genootschap). De ôfbraak fan 'e Popkensburg hie by in soad minsken kwea bloed set. Der kamen geroften op gong dat elkenien dy't in rol spile hie by de sloop fan it slot, ferflokt wie. Sa ferstoar Jacob de Witte fan Citters yn iensumens, wylst oaren stoaren troch sykte of troch himsels tekoart te dwaan. Nei de ôfbraak fan it kastiel is der in pleats boud mei de namme Popkensburg. == Beskriuwing == It kastiel datearre nei alle gedachten út de 13e iuw en is yn 1353 troch Claes van Borssele fernijd. Yn 1553 binne der ferbouwings útfierd troch Maksimiliaan fan Boergonje. De famylje Citters liet de Popkensburg ein 18e iuw en nochris yn 'e jierren 1841-1842 ferbouwe. [[Ofbyld:Gezicht op Kasteel Popkensburg, RP-P-1896-A-19368-1074.jpg|thumb|left|It kastiel yn 1696.]] De Popkensburg bestie út in haadboarch en in foarboarch, dy't beide omfieme wiene troch in slotgrêft. Op 'e rjochthoekige foarboarch stie de foarpoarte dy't tagong joech ta it kompleks. Dizze poarte wie te berikken oer in stiennen brêge mei in houten flapbrêge. Njonken de poarte stiene der ek bedriuwsgebouwen op 'e foarboarch, lykas stâlen en in koetshûs. Yn 'e foarboarch wie de tagong ta de haadboarch oer in 20 meter lange houten brêge. De yngong hie oan wjerskanten twa rûne tuorren. Yn it rjochthoekige kastiel wie in foar it grutste part folboud binnenplak, mei oan 'e rjochterkant in iepen galerij yn [[renêssânse]]styl. Om de Popkensburg hinne leine tunen, hôven en bosken. Yn 'e 18e iuw waard yn it park in saneamde ''grand canal'' oanlein. Fan it kastiel is allinnich noch in rest fan 'e slotgrêft bewarre bleaun. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://cchin.nl/kastelenlexicon/lexobject.xql?id=lx1917#mn Popkensburg], Kastielenlexicon * [https://www.kasteleninnederland.nl/kasteeldetails.php?id=1280 Popkensburg], Kastielen yn Nederlân * [https://kzgw.nl/kasteel-popkensburg/ Kastiel Popkensburg], Keninklik Siuwsk Genoatskip fan 'e Wittenskippen {{reflist}} ---- {{Commonscat|Popkensburg}} }} {{DEFAULTSORT:Popkensburg}} [[Kategory:Earder bouwurk yn Middelburch]] [[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1863]] [[Kategory:Kastiel yn Seelân]] ekh7hw76x3rovbglypwj51vxt17vlo1 1234973 1234968 2026-07-13T23:38:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Beskriuwing */ kt 1234973 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks kastiel | namme = Popkensburg | ôfbylding = Kasteel Popkensburg op Walcheren (cropped).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|border|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Middelburg vlag.svg|20px]] [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Sint Laurens]] | adres = Kastielstrjitte | stifter = | stiftingsjier = | boujier = 13e ieu | ferneatiging = 1863 | hjoeddeiske steat = Allinnich in rest fan 'e slotgrêft | type = wetterkastiel | boustyl = Renêssânse (lettere oanpassings) | bysûnderheden = Eardere kolleksje Zelandia Illustrata wie hjir ûnderbrocht | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = | mapname = Seelân | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 31 | lat_sec = 44 | lat_dir = N | lon_deg = 3 | lon_min = 36 | lon_sec = 2 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Popkensburg by Sint Laurens }} De '''Popkensburg''' wie in [[kastiel]] yn it [[Nederlân]]ske doarp [[Sint Laurens]], yn 'e provinsje [[Seelân]]. Fan it kastiel binne gjin resten bewarre bleaun. == Skiednis == Nei alle gedachten waard it kastiel yn 'e 13e iuw boud. In melding út 1268 oer in Jan van Popkensburg liket der op te wizen dat der op dat stuit al in fersterke hûs stie. === Famylje Van Borssele === Yn 'e 14e iuw wie de Popkensburg yn besit fan 'e famylje Fan Borssele. Claes fan Borssele liet it kastiel yn 1353 fernije. Yn 1401 droegen Claes en syn frou Maria fan Arnemuiden it kastiel oer oan 'e Hollânske greve [[Albrecht fan Beieren|Albrecht]], om it fuortendaliks wer yn lien werom te krijen mei it ûnthjit dat it kastiel in 'iepen hûs' foar de greve wurde soe. De famylje Fan Borssele wie net allinnich eigner fan it kastiel, mar ek fan 'e [[Hearlikheid (bestjoersfoarm)|hearlikheid]] Popkensburg. Yn 1426 waard Adriaan fan Borssele de eigner fan it slot. Njonken de Popkensburg besiet hy ek it kastiel yn [[West-Souburg]]. Adriaan wenne yn syn lêste jierren yn West-Souburg en stelde in slotbewarder oan foar de Popkensburg. Yn 1518 ferstoar Anna fan Borssele. Har soan Adolf fan Boergonje erfde de Popkensburg. Hy liet it op syn bar wer nei oan syn soan Maksimiliaan. Nei't Maksimiliaan yn 1558 earm en allinnich ferstoar, waarden it kastiel en de hearlikheid iepenbier ferkocht. === Tachtichjierrige Kriich === [[Ofbyld:Twee gezichten op Kasteel Popkensburg (cropped).jpg|thumb|left|Kastiel Popkensburg (1743).]] De nije eigners yn 1558 wiene Arend fan Valckesteijn en Philibert fan Serooskerke. Hja wiene Spaansksinnich en nei't de [[Tachtichjierrige Kriich]] útbrutsen wie, krige it kastiel by it belis fan Middelburch (1572-1574) in Spaansk garnizoen. Dat soarge derfoar dat de [[geuzen]] it kastiel net ynnimme koene. Doe't Arend yn 1578 ferstoar, waard Philibert de iennige eigner fan 'e Popkensburg. It kastiel fererfde op syn soan en pakesizzer. Dy lêste ferkocht it kastiel yn 1631 oan Walter Fourmenois; de hearlikheid wie al yn 1612 troch de stêd [[Middelburch (stêd)|Middelburch]] oankocht. === Famylje Boudaen Courten === De famylje Fourmenois brûkte sûnt 1653 de Popkensburg as simmerferbliuw. Nei it ferstjerren fan Walters suster Catharina Fourmenois yn 1665 kaam it slot yn hannen fan har man Pieter Boudaen Courten. Yn 1679 kocht Johan Boudaen Courten de hearlikheid werom, sadat sawol it slot as de hearlikheid wer yn it besit fan ien en deselde eigner wie. De famylje bleau kastieleigner oant Anna Sara Boudaen Courten yn 1781 ferstoar en de Popkensburg neiliet oan har man Jacob fan Citters. === Famylje Van Citters === Nei it ferstjerren fan Jacob van Citters yn 1792 kaam de Popkensburg by syn soan Jacob Verheye van Citters (1753-1823) telâne. Dy amateur-histoarikus en samler lei in grutte kolleksje printen, tekeningen en topografyske kaarten fan Seelân oan. Dizze kolleksje krige de namme 'Zelandia Illustrata'. Jacob ferstoar yn 1823 en syn soan Laurens erfde de Popkensburg. Yn 1839 ferhierde Laurens de Witte fan Citters it kastiel noch in skoftke oan Willem Cornelis Mary de Jonge fan Ellemeet. Nei it ferstjerren fan Laurens yn 1862 naam syn soan Jacob de Witte fan Citters it beslút om it kastiel ôf te brekken, nei alle gedachten fanwegen jildkrapte. Nettsjinsteande ferskate protesten waard it kastiel yn 1863 foar de ôfbraak ferkocht en waarden de tunen omfoarme ta greide- en boulân. De kolleksje Zelandia Illustrata waard ferkocht oan it Siuwsk Genoatskip (Zeeuws Genootschap). De ôfbraak fan 'e Popkensburg hie by in soad minsken kwea bloed set. Der kamen geroften op gong dat elkenien dy't in rol spile hie by de sloop fan it slot, ferflokt wie. Sa ferstoar Jacob de Witte fan Citters yn iensumens, wylst oaren stoaren troch sykte of troch himsels tekoart te dwaan. Nei de ôfbraak fan it kastiel is der in pleats boud mei de namme Popkensburg. == Beskriuwing == It kastiel datearre nei alle gedachten út de 13e iuw en is yn 1353 troch Claes van Borssele fernijd. Yn 1553 binne der ferbouwings útfierd troch Maksimiliaan fan Boergonje. De famylje Citters liet de Popkensburg ein 18e iuw en nochris yn 'e jierren 1841-1842 ferbouwe. [[Ofbyld:Gezicht op Kasteel Popkensburg, RP-P-1896-A-19368-1074.jpg|thumb|left|It kastiel yn 1696.]] De Popkensburg bestie út in haadboarch en in foarboarch, dy't beide omfieme wiene troch in slotgrêft. Op 'e rjochthoekige foarboarch stie de foarpoarte dy't tagong joech ta it kompleks. Dizze poarte wie te berikken oer in stiennen brêge mei in houten flapbrêge. Njonken de poarte stiene der ek bedriuwsgebouwen op 'e foarboarch, lykas stâlen en in koetshûs. Yn 'e foarboarch wie de tagong ta de haadboarch oer in 20 meter lange houten brêge. De yngong hie oan wjerskanten twa rûne tuorren. Yn it rjochthoekige kastiel wie in foar it grutste part folboud binnenplak, mei oan 'e rjochterkant in iepen galerij yn [[renêssânse]]styl. Om de Popkensburg hinne leine tunen, hôven en bosken. Yn 'e 18e iuw waard yn it park in saneamde ''grand canal'' oanlein. Fan it kastiel is allinnich noch in rest fan 'e slotgrêft bewarre bleaun. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://cchin.nl/kastelenlexicon/lexobject.xql?id=lx1917#mn Popkensburg], Kastielenlexicon * [https://www.kasteleninnederland.nl/kasteeldetails.php?id=1280 Popkensburg], Kastielen yn Nederlân * [https://kzgw.nl/kasteel-popkensburg/ Kastiel Popkensburg], Keninklik Siuwsk Genoatskip fan 'e Wittenskippen {{reflist}} ---- {{Commonscat|Popkensburg}} }} {{DEFAULTSORT:Popkensburg}} [[Kategory:Earder bouwurk yn Middelburch]] [[Kategory:Bouwurk út de 13e iuw]] [[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1863]] [[Kategory:Kastiel yn Seelân]] ow3bpi6hwwmk0xmf9t7nuxv069cx9cr 14 192952 1234967 2026-07-13T20:23:48Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Castles in Zeeland}} [[Kategory:Bouwurk yn Seelân]] [[Kategory:Kastiel yn Nederlân|Seelân]]" 1234967 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Castles in Zeeland}} [[Kategory:Bouwurk yn Seelân]] [[Kategory:Kastiel yn Nederlân|Seelân]] ts45rb9xgi4b674847nqk1qau32nhkj 14 192953 1234972 2026-07-13T23:36:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1234972 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Bouwurk yn Middelburch| ]] [[Kategory:Earder bouwurk yn Seelân|Middelburch]] f7ckawpjizl2b8qwms2s1sflxn3sizv 1 192954 1234996 2026-07-14T00:01:42Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Stobbe */ nije seksje 1234996 wikitext text/x-wiki == Stobbe == {{Ping|RomkeHoekstra}} Dit is wer ien foar jo, tink. Stelle jo it trouwens op priis dat ik jo op it bestean fan sokke fûgelstobben wiis, of hawwe jo it leaver net? Sis it mar. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 14 jul 2026, 02.01 (CEST) esteix47iz7zatpmozsgwlb8ajyaqsu 1235043 1234996 2026-07-14T06:07:32Z RomkeHoekstra 10582 1235043 wikitext text/x-wiki == Stobbe == {{Ping|RomkeHoekstra}} Dit is wer ien foar jo, tink. Stelle jo it trouwens op priis dat ik jo op it bestean fan sokke fûgelstobben wiis, of hawwe jo it leaver net? Sis it mar. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 14 jul 2026, 02.01 (CEST) :{{Ping|Ieneach fan &#39;e Esk}} Ja hear. Jo komme se no tsjin, dus jo jouwe mar in gjalp.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 14 jul 2026, 08.07 (CEST) 336tozjybdmozldjw4ozpahlvxkunyr 6 192955 1235049 2026-07-14T10:38:46Z RomkeHoekstra 10582 Ôfbyld ôfkomstich fan 'e hiemside reliwiki. 1235049 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == Ôfbyld ôfkomstich fan 'e hiemside reliwiki. == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frijkaam}} hgdg128ikm9pv08mjq9ngegpr4gd81a