Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1698 1235677 1224413 2026-07-19T22:30:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Films */ + 1235677 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[1950-er jierren]]. == Foarfallen == ;jannewaris * [[1 jannewaris|1]] - [[Sûdaan]] wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]] en [[Egypte]]. * [[5 jannewaris|5]] - Earste [[Nederlandse Televisie Stichting|NTS]]-[[NOS Sjoernaal|sjoernaal]] op 'e [[Nederlân]]ske [[tillefyzje]]. * [[26 jannewaris|26]]-[[5 febrewaris]] - De [[Olympyske Winterspullen 1956|Olympyske Winterspullen]] wurde holden yn [[Cortina d'Ampezzo]], yn [[Itaalje]]. ;febrewaris * [[14 febrewaris|14]] - By de [[Alfde Alvestêdetocht]] komme [[Jan J. van der Hoorn]], [[Aad de Koning]], [[Jeen Nauta]], [[Anton Verhoeven]] en [[Maus Wijnhout]] as earsten oer de einstreek yn in tiid fan 8 [[oere]]n en 46 [[minuten]]. Om't dielde oerwinnings troch de [[Feriening De Fryske Alve Stêden]] nei [[1940]] ferbean wiene, wurde hja lykwols net as winners erkend. Offisjeel is der by dizze [[Alvestêdetocht]] gjin winner. ;maart * [[10 maart|10]] - [[Aartsbiskop]] [[Makarios&nbsp;III]], de lieder fan it anty-koloniale ferset yn 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[koloanje]] [[Syprus (koloanje)|Syprus]], wurdt troch de Britten [[ferballe]] nei in oare Britske koloanje, de [[Seysjellen (koloanje)|Seysjellen]]. * [[20 maart|20]] - [[Tuneezje]] wurdt ûnôfhinklik fan [[Frankryk]]. ;april * [[2 april|2]] - Begjin fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[soapsearje]] ''[[As the World Turns]]''. * [[7 april|7]] - [[Marokko]] wurdt ûnôfhinklik fan [[Frankryk]]. * [[14 april|14]] - De earste demonstraasje fan 'e [[fideorecorder]] troch [[Ampex]], in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bedriuw|produsint]]. * [[19 april|19]] - Yn [[Monako]] wurdt it [[houlik]] sletten fan [[prins]] [[Reinier III fan Monako|Reinier&nbsp;III]] en de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[aktrise]] [[Grace Kelly]]. ;juny * [[15 juny|15]] - Yn [[Dokkum]] wurdt [[Sikehûs]] [[De Sionsberch]] iepene. * [[28 juny|28]] - Yn 'e [[Poalen|Poalske]] [[stêd]] [[Poznań]] brekt [[Opstân fan Poznań (1956)|in opstân út ûnder arbeiders]]. Dy wurdt noch deselde jûns delslein troch it Poalske [[leger (lânmacht)|leger]], wêrby't 50 oant 80 arbeiders deade wurde. * [[30 juny|30]] - By de [[fleanramp boppe de Grand Canyon]] komme in [[Douglas DC-7]] fan [[United Airlines]] en in [[Lockheed L-1049 Super Constellation]] fan [[Trans World Airlines|TWA]] boppe de [[Grand Canyon]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Arizona]], mei-inoar yn botsing. Alle 128 ynsitters fan beide [[fleantugen]] litte dêrby it libben. ;july * [[26 july|26]] - De [[Egypte|Egyptyske]] [[presidint]] [[Gamal Abdel Nasser]] kundiget de [[nasjonalisearring]] fan it [[Suëzkanaal]] oan. Dit liedt ta de saneamde [[Suëzkrisis]], om't it [[Feriene Keninkryk]] en [[Frankryk]] dizze gong fan saken net akseptearje. ;augustus * [[1 augustus|1]] - [[Marten van der Leest]], [[Johan Jansen]] en [[Arp Hiemstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 1956|103e]] [[PC]]. Arp Hiemstra wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]]. * [[24 augustus|24]] - Yn [[Nederlân]] wurdt de [[Greet Hofmans-affêre]] ôfsletten. ;oktober *[[23 oktober|23]] - Yn 'e [[Hongarije|Hongaarske]] [[haadstêd]] [[Boedapest]] rint in grutte [[demonstraasje (protest)|demonstraasje]] út op in [[opstân|folksopstân]] tsjin 'e [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-oerhearsking: it begjin fan 'e [[Hongaarske Opstân (1956)|Hongaarske Opstân fan 1956]]. * [[24 oktober|24]] - De earder yn ûngenede fallen [[Imre Nagy]] wurdt troch de [[Hongarije|Hongaarske]] [[opstanneling]]en wer ta [[premier]] makke. * [[29 oktober|29]] - De [[Suëzkrisis]] liedt ta de [[Suëzoarloch]]: [[Israel]]yske [[troepen]] falle [[Egypte]] binnen. * [[31 oktober|31]] - Yn it ramt fan 'e [[Suëzoarloch]] falle it [[Feriene Keninkryk]] en [[Frankryk]] [[Egypte]] oan. ;novimber * [[1 novimber|1]] - It [[Reade Leger]] falt it opstannige [[Hongarije]] binnen. * [[4 novimber|4]] - [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-[[troepen]] slane nei 13 dagen mei grou [[geweld]] de [[Hongaarske Opstân (1956)|Hongaarske Opstân]] del. Tûzenen Hongaren flechtsje nei it [[Westerske wrâld|Westen]]. [[Premier]] [[Imre Nagy]] moat ôfgean. [[János Kádár]] foarmet in nij [[regear]], dat trou is oan 'e Sovjet-Uny. * [[6 novimber|6]] - Yn it ramt fan 'e [[Suëzoarloch]] lânje [[Feriene Keninkryk|Britske]] en [[Frankryk|Frânske]] [[troepen]] yn [[Egypte]] en feroverje de [[haven]]stêd [[Port Saïd]]. * [[22 novimber|22]]-[[8 desimber]] - De [[Olympyske Simmerspullen 1956|Olympyske Simmerspullen]] wurde holden yn [[Melbourne]], yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]]. * [[23 novimber|23]] - Yn in [[resolúsje]] dêr't sawol de [[Feriene Steaten]] as de [[Sovjet-Uny]] foar stimme, easket de [[Feilichheidsried fan de Feriene Naasjes]] dat [[Israel]], it [[Feriene Keninkryk]] en [[Frankryk]] fuortendaliks en sûnder betingsten de [[Suëzoarloch]] beëinigje en al harren [[troepen]] út [[Egypte]] weromlûke. ;desimber * [[2 desimber|2]] - [[Fidel Castro]] keart út [[Meksiko|Meksikaanske]] [[ballingskip]] werom nei [[Kuba]] en begjint dêr in [[guerrilja]]striid tsjin it bewâld fan [[diktator]] [[Fulgencio Batista]]. * [[3 desimber|3]] - It [[Feriene Keninkryk]] en [[Frankryk]] jouwe belies ûnder swiere druk fan û.m. de [[Feriene Steaten]], en beslute ta de weromlûking fan harren [[troepen]] út [[Egypte]]. * [[21 desimber|21]] - Nei 381 [[dagen]] liedt de [[Busboycot fan Montgomery]] einlings ta de [[desegregaasje]] fan it [[iepenbier ferfier]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[stêd]] [[Montgomery (Alabama)]]. * [[22 desimber|22]] - De lêste [[Feriene Keninkryk|Britske]] en [[Frankryk|Frânske]] [[troepen]] ferlitte Egypte, wêrmei't in ein komt oan 'e belutsenens fan dy beide lannen by de [[Suëzoarloch]]. == Berne == ;jannewaris * [[13 jannewaris|13]] - [[Jan Schulting]], Fryske fuotballer en fuotbaltrener * [[24 jannewaris|24]] - [[Adri de Boer]], Fryske trûbadoer * [[28 jannewaris|28]] - [[Cornelis van der Wal]], Fryske skriuwer ;febrewaris * [[17 febrewaris|17]] - [[Jarich Hoekstra]], Fryske skriuwer en oersetter * [[29 febrewaris|29]] - [[Geartsje Douma]], Fryske skriuwster ;maart * [[7 maart|7]] - [[Nico Dros]], Nederlânske skriuwer * [[12 maart|12]] - [[Steve Harris]], Ingelske bassist * [[13 maart|13]] - [[Dana Delany]], Amerikaanske aktrise * [[26 maart|26]] - [[Gene Bervoets]], Flaamske akteur ;april * [[26 april|26]] - [[Bert Swart]], Nederlânsk politikus († [[2017]]) ;maaie * [[16 maaie|16]] - [[Ernst Langhout]], Fryske muzikant († [[2024]]) * 16 - [[Loretta Schrijver]], Nederlânsk nijslêzer († [[2025]]) * [[17 maaie|17]] - [[Bob Saget]], Amerikaanske komyk, akteur en presintator († [[2022]]) * [[30 maaie|30]] - [[Clairy Polak]] Nederlânsk sjoernaliste en presintatrise († [[2023]]) ;juny * [[14 juny|14]] - [[Popke van der Zee]], Fryske learaar, toanielakteur en oersetter († [[2020]]) * 14 - [[King Diamond]], Deensk sjonger * [[29 juny|29]] - [[Ale S. van Zandbergen]], Frysk skriuwer ;july * [[5 july|5]] - [[Beart Oosterhaven]], Frysk dichter, oersetter en publisist * [[6 july|6]] - [[Joop Atsma]], Frysk politikus en bestjoerder * [[31 july|31]] - [[Theo Douma]], Frysk hûsdokter, sjonger en lietsjeskriuwer († [[2011]]) ;augustus * [[13 augustus|13]] - [[Atte Jongstra]], Frysk skriuwer, essayist en resinsint ;septimber * [[6 septimber|6]] - [[Nop de Graaf]], Mei-grûnlizzer Kameleondoarp Terherne († [[2022]]) * [[10 septimber|10]] - [[Debby Petter]], Nederlânsk kabaretiêre, aktrise en nijslêzeresse * [[30 septimber|30]] - [[Frank Löwik]], Twintsk histoarikus en skriuwer († [[2009]]) ;oktober * [[12 oktober|12]] - [[Trần Đại Quang]] Fjetnameesk presidint († [[2018]]) * [[19 oktober]] - [[Marijke Jongbloed]], Frysk dokumintêremakster († [[2016]]) * [[21 oktober|21]] - [[Carrie Fisher]], Amerikaansk aktrise († [[2016]]) * [[31 oktober|31]] - [[Roberto Malone]], Italjaansk pornoakteur ;novimber * [[3 novimber|3]] - [[Gijs de Lange]], Nederlansk akteur († [[2022]]) * [[5 novimber|5]] - [[Bert Wagendorp]], Nederlânsk skriuwer en sjoernalist * [[12 novimber|12]] - [[Jannes van der Wal]], Frysk dammer († [[1996]]) * [[14 novimber|14]] - [[Peter R. de Vries]], Nederlânske misdieferslachjouwer († [[2021]]) * [[20 novimber|20]] - [[Bo Derek]], Amerikaansk aktrise ;desimber * [[12 desimber|12]] - [[Johan van der Velde]], Nederlânsk hurdfytser * [[15 desimber|15]] - [[Piet Paulusma]], Frysk waarman († [[2022]]) * [[16 desimber|16]] - [[Auke Herrema]], Frysk yllustrator en cartoonist * [[23 desimber|23]] - [[Dave Murray]], Ingelsk gitarist ;''datum ûnbekend'' * [[Eerde Schippers]], Frysk arsjitekt * [[april]] - [[Jack Campbell (skriuwer)|Jack Campbell]], Amerikaansk skriuwer == Ferstoarn == ;jannewaris * [[2 jannewaris|2]] - [[Fernand Jourdant]], Frânsk skermer (* [[1903]]) * [[5 jannewaris|5]] - [[Hartman Sannes]], Frysk skiedkundige en publisist (* [[1890]]) ;febrewaris * [[5 febrewaris|5]] - [[Oepke Noordmans]], Frysk predikant en teolooch (* [[1871]]) * [[8 febrewaris|8]] - [[William Thompson (roeier)|William Thompson]], Amerikaansk roeier (* [[1908]]) * [[24 febrewaris|24]] - [[Gerrit Smith Miller jr.]], Amerikaansk biolooch (* [[1869]]) ;maart * [[26 maart|26]] - [[François Jaffrennou]], Bretonsk dichter en aktivist (* [[1879]]) * [[28 maart|28]] - [[Hein van der Vliet]], Frysk amateur-archeolooch (* [[1890]]) ;maaie * [[2 maaie|2]] - [[Thure Sjöstedt]], Sweedsk wrakselder (* [[1903]]) ;juny * [[18 juny|18]] - [[Tjipke Postma]], Frysk skipper en folksdichter (* [[1866]]) * [[20 juny|20]] - [[René Bougnol]], Frânsk skermer (* [[1911]]) ;augustus * [[27 augustus|27]] - [[Roelof Hommema]], Frysk roeier (* [[1904]]) ;septimber * [[22 septimber|22]] - [[Khadr El Touni]], Egyptysk gewichtheffer (* [[1916]]) * [[26 septimber|26]] - [[Jouke Annes Bakker]], Frysk politikus (* [[1873]]) * [[27 septimber|27]] - [[Babe Zaharias]], Amerikaansk atlete (* [[1911]]) ;''datum ûnbekend'' * [[Louis Coues Page]], Amerikaansk útjouwer (* [[1869]]) ==Films== * ''[[Around the World in 80 Days (film út 1956)|Around the World in Eighty Days]]'' * ''[[The King and I (film út 1956)|The King and I]]'' * ''[[The Man Who Knew Too Much (film út 1956)|The Man Who Knew Too Much]]'' * ''[[The Searchers (film)|The Searchers]]'' {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:1956| ]] [[Kategory:20e iuw]] m5pmuuq6z34q1lpfyt6eeh6c1qije50 0 3558 1235647 1177082 2026-07-19T19:42:11Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235647 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=hjerringslynder |Ofbyld= [[File:Haubentaucher (49) (34640834430).jpg|250px]] |lûd=[[File:Great Crested Grebe (Podiceps cristatus) (W1CDR0001488 BD4).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje= [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai= [[dûkers]] (''Podiceps'') |Wittenskiplike namme= Podiceps cristatus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:PodicepsCristatusIUCN2019-2.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} [[File:Great crested grebe (Podiceps cristatus) in the wild.webm |thumb|left|Filmke mei in hjerringslynder op it nêst]] [[File:Podiceps cristatus MHNT.ZOO.2010.11.38.1.jpg|thumb|left|Aaien fan de hjerringslynder]] De '''hjerringslynder''' (''Podiceps cristatus'') is in [[wetterfûgels|wetterfûgel]]. Ut en troch dûkt er ûnder om in ein fierderop wer boppe wetter te kommen. == Oare Fryske nammen == De hjerringslynder wurdt yn [[Fryslân]] ek wol beneamd as ''Grutte Ieldûker'', ''Ielslynder'' as ''Kroandûker''. == Uterlik == De hjerringslynder is goed wer te kennen oan syn wyt boarst en syn donkere earplûmen. == Gedrach == Yn april/maaie begjinne de hjerringslynders mei pearfoarming. Dat dogge se op opfallende wize. Se draaie om elkoar hinne en geane rjochtop stean. Ek biede se elkoar reiden en oar nêstmateriaal oan. It nêst is in grutte bulte reiden dy't yn it wetter driuwt. De fûgels briede sa'n 27-29 dagen op 4 [[Aai (bist)|aaien]]. De swart-wyt streepte jongen kinne fuort swimme mar se binne noch in skoft fan de âlden ôfhinklik foar harren iten. Se farre ek geregeld mei op de rêch fan harren âlden. Bytiden dûke se sels mei as heit of mem ûnder wetter dûkt. [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkerfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] hkqdy69ln2zevby79g83ntcxivqa31u 0 3566 1235651 1177083 2026-07-19T19:47:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235651 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=hoarnûle |Ofbyld= [[File:Long-eared Owl - Kisjuszallas - Hungary S4E0920 (15671750198).jpg|250px]] |lûd=[[File:Asio otus - Long-eared Owl XC108293.mp3|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[ûle-eftigen]] (''Strigiformes'') |Famylje= [[ûlefûgels]] (''Strigidae'') |Skaai= [[earûlen]] (''Asio'') |Wittenskiplike namme= Asio otus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:AsioOtusIUCN.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#F4A460}} seizoenlikens ûnwis }}</small> }} De '''hoarnûle''' (''Asio otus'') is in 36 sm grutte [[Uleëftigen|ûle]] dy't allinnich nachts aktyf is. Oerdeis sit er meast yn de beammen ferskûle. By winterdei siket er dêrta grien bliuwende beammen út, lykas as [[spjirre]]n. De Hoarnûle is goed werkenber oan syn grutte earplûmen. Dêrtroch soe betizing mei de [[Oehoe]] ûntstean kinne mar dy ûle is in stik grutter. De Hoarnûle brûkt foar it brieden meast nêsten fan de [[krie]]. Yn [[april]] oant [[maaie]] begjint it wyfke op sa'n 5-6 aaien te brieden. De aaien komme út nei sa'n 26 dagen. Lykas by de measte ûlen begjint it wyfke fuort by it earst leine aai te brieden. It gefolch dêrfan is dat de jongen yn it nêst net likegrut binne. De jongsten binne lytser en hawwe in lytsere kâns om út te fleanen as de âldsten. [[File:Asio otus otus MHNT.ZOO.2010.11.155.3.jpg|thumb|left|Hoarnûle-aaien]] {{DEFAULTSORT:Hoarnule}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Earûle]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] 9xl4mlsr0scvx8i8nmuy5jhikn22glu 0 8208 1235650 1172639 2026-07-19T19:46:02Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235650 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=hoarnde seepappegaai |Ofbyld= [[File:Fratercula corniculataUSFWSSL0002774.jpg|200px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje= [[alkfûgels]] (''Alcidae'') |Skaai= [[seepappegaaien]] (''Fratercula'') |Wittenskiplike namme= Fratercula corniculata |Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Naumann|Naumann]], 1821 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fratercula corniculata distribution map cropped.png|center|250px]]<small>{{Color box|#B40000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#E69600}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#FFDC00}} [[wintergast]]</small> }} De '''hoarnde seepappegaai''' (''Fratercula corniculata'') is in fûgel út de famylje fan de [[alkfûgels]]. == Fersprieding == De hoarnde seepappegaai libbet yn it noardlik part fan de [[Stille Oseaan]], op rotseftige eilannen foar de kust fan East-Sibearje, [[Alaska]] en [[Britsk-Kolumbia]]. == Foarkommen == De hoarnde seepappegaai hat in protte fan de [[seepappegaai]] dy't yn de [[Atlantyske Oseaan]] foarkomt. De hoarnde seepappegaai hat yn de briedtiid in giele snaffel mei in reade punt. == Iten == De fûgels dûke yn de see nei fisk. Lykas seepappegaaien kinne se yn harren snaffel in grut tal fiskjes meinimme nei har nêst. Fierder ite se ek [[inketfisken]] en [[kreeften]]. == Fuortplanting == De fûgels briede yn koloanjes tegearre mei oare soarten alkfûgels. Harren nêsten lizzen yn nissen yn de rotsen of tusken de stiennen. Elts jier wurdt mar ien jong grutbrocht. [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Seepappegaai]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]] tccd0s8hlp2u2nqjxyt65ybh5si9s6w 0 9441 1235665 1224820 2026-07-19T20:16:40Z ~2026-40524-96 58940 Namme webstee 1235665 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks band | band_namme = Reboelje | ôfbylding = 20020601-koudum-groep.jpg | ûnderskrift = ''Optreden yn Koudum út 2002'' | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | sjongtaal = [[Frysk]], [[Nederlânsk]] | sjenre = [[Popmuzyk|Pop]],<br>[[Rockmuzyk|Rock]] | bestean = [[1987]] – [[2003]] | record label = | manager = | prizen = | webside = | hjoeddeistige_leden = | âld_leden = | funksje1 = | lid1 = Durk Hogendorp | funksje2 = | lid2 = Tiede Lanting | funksje3 = | lid3 = [[Marius de Boer]] | funksje4 = | lid4 = [[Tjerk Bootsma|Tsjerk Bootsma]] | âldfunksje1 = | lid5 = Rommert Reitsma }} {{Of|de Frysktalige band|it begryp 'opstân'|rebûlje}} '''7Reboelje''' wie fan [[1987]] oant [[2003]] in Frysktalige band. De groep makke net allinnich muzyk, mar mingde dy muzyk ek mei oare keunstfoarmen. Harren bekendste singel wie '[[Marije Maria]]'. == Skiednis == De groep ûntstie doe't Rommert Reitsma, Durk Hogendorp en Tiede Lanting yn kontakt kamen mei [[Marius de Boer]] en [[Tjerk Bootsma|Tsjerk Bootsma]]. De freonegroep oefene by boer Bootsma yn [[Kûbaard]] en einige op in talintejacht yn Assen op in dield earste plak. Troch de priis, in dei studiotiid, koe de groep fjouwer nûmers op kassette opnimme mei de titel 'Yn In Sabeare Wrâld'. Se treden in soad op, lykas by [[Aaipop]] en yn [[1989]] kamen hja mei de earste CD: ''Skepper fan de Skepper''. De groep waard lanlik net sa populêr, mar hie wol sukses mei optredens yn Frankryk en Ingelân. Yn [[1994]] waard de CD 'Medusa' presintearre mei in toanielopfiering mei swalkers, dwazen en pylgers. Yn [[1996]] folge de earste folsleine muzykteaterproduksje: 'De Brulloft'. Dit projekt omfieme film, dia’s, muzyk, toaniel en teäter. Yn [[1999]] spile de groep tegearre mei [[Femmes Vattaal]] op [[Oerol]], yn [[2001]] spilen hja tegearre op [[Toerismo]]. Yn [[2002]] gie Reboelje wer it téater yn, mei it programma 'Blau Paradys'. Op 'e nij mingde de band muzyk mei oare keunstfoarmen, yn dat programma wienen dat film, teater, byldzjende keunst en poëzy. Ek [[Three-ality]] die mei oan it programma. Dat jier waard Reboelje ek de [[Bernlefpriis]] takend, dy't de provinsje Fryslân dat jier ynsteld hie. In jier letter, by de rockopera 'Gysbert, Gysbert', dy't yn [[2003]] as earbetoan oan de fjouwerhûndert jier lyn berne dichter [[Gysbert Japiks]] opfierd waard, luts Marius de Boer him werom om him te berieden op syn ynbring. Hy waard yn de rockopera ferfongen troch [[Tsaerd Nauta]]. Op [[2 novimber]] [[2003]] hold de groep op te bestean. Fjouwer bandleden gongen troch ûnder de namme [[Swee (band)|Swee]], mar Marius de Boer beslút yn it earstoan te stopjen mei komponearjen en musisearjen. Lykwols begûn er yn 2005 as soloartyst [[Mariusz]]. Reboelje hat fan [[2004]] oant en mei [[2007]] mei it liet ''[[Marije Maria]]'' boppe oan stien yn de [[Fryske Top 100]]. Ek yn de jierren dêrnei is de band heech yn de list fan de Fryske Top 100 te finen. == Gearstalling == * [[Marius de Boer]] (sang, tekst en toetsen) * [[Tsjerk Bootsma]] (dwersfluit, sang en basgitaar) * [[Durk Hogendorp]] (akoestyske gitaar en sang) * [[Tiede Lanting]] (gitaar) * [[Rommert Reitsma]] (drums) ==Diskografy== ; CD * [[1987]] - ''Reboelje yn in sabeare wrâld'' (demo) * [[1989]] - ''Skepper fan de Skepper'' folkrockalbum. * [[1991]] - 'Magysk Teater'' * [[1992]] - ''Simmersnie'' (miny-cd) * [[1993]] - ''De fûgel yn dy'' * [[1994]] - ''Medusa'' * [[1995]] - ''Flecht'' * [[1996]] - ''Merkeman'' (mini-cd) * [[1996]] - ''De Brulloft'' * [[1998]] - ''Hotel Reboelje'' (kompilaasje) * [[1999]] - ''Merkeman' * [[2000]] - ''De Oere 0 part 1'' * [[2001]] - ''Wûnslân'' ; Singles * ''[[Marije Maria]]'' [[1998]] * ''Sielesiik'', B-kant fan de finylsingle 'de Swarte Ridder' * ''De Fûgel Yn Dy'' [[1998]] * ''It Famke, de Hûn en de Houtkapper'' == Projekten == * ''Medusa'' (1994) * ''De Brulloft'' (1995) * ''Eilân yn de see'' [[1999]] * ''Wûnslân'' * ''Blau Paradys'' * ''Gysbert Gysbert'' {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.popinstituut.nl/biografie/reboelje.2245.html Reboelje by it Nasjonaal Popynstitút]. * [https://www.reboelje.nl Offisjele Reboelje webstee]. }} [[Kategory:Reboelje| ]] [[Kategory:Fryske rockband]] [[Kategory:Fryske popgroep]] [[Kategory:Band oprjochte yn 1987]] [[Kategory:Band opheft yn 2003]] fwdwvdrnb14rtuhswipvctsr3k3pfxd 1235666 1235665 2026-07-19T20:17:54Z ~2026-40524-96 58940 Foutsje 1235666 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks band | band_namme = Reboelje | ôfbylding = 20020601-koudum-groep.jpg | ûnderskrift = ''Optreden yn Koudum út 2002'' | nasjonaliteit = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk | sjongtaal = [[Frysk]], [[Nederlânsk]] | sjenre = [[Popmuzyk|Pop]],<br>[[Rockmuzyk|Rock]] | bestean = [[1987]] – [[2003]] | record label = | manager = | prizen = | webside = | hjoeddeistige_leden = | âld_leden = | funksje1 = | lid1 = Durk Hogendorp | funksje2 = | lid2 = Tiede Lanting | funksje3 = | lid3 = [[Marius de Boer]] | funksje4 = | lid4 = [[Tjerk Bootsma|Tsjerk Bootsma]] | âldfunksje1 = | lid5 = Rommert Reitsma }} {{Of|de Frysktalige band|it begryp 'opstân'|rebûlje}} '''Reboelje''' wie fan [[1987]] oant [[2003]] in Frysktalige band. De groep makke net allinnich muzyk, mar mingde dy muzyk ek mei oare keunstfoarmen. Harren bekendste singel wie '[[Marije Maria]]'. == Skiednis == De groep ûntstie doe't Rommert Reitsma, Durk Hogendorp en Tiede Lanting yn kontakt kamen mei [[Marius de Boer]] en [[Tjerk Bootsma|Tsjerk Bootsma]]. De freonegroep oefene by boer Bootsma yn [[Kûbaard]] en einige op in talintejacht yn Assen op in dield earste plak. Troch de priis, in dei studiotiid, koe de groep fjouwer nûmers op kassette opnimme mei de titel 'Yn In Sabeare Wrâld'. Se treden in soad op, lykas by [[Aaipop]] en yn [[1989]] kamen hja mei de earste CD: ''Skepper fan de Skepper''. De groep waard lanlik net sa populêr, mar hie wol sukses mei optredens yn Frankryk en Ingelân. Yn [[1994]] waard de CD 'Medusa' presintearre mei in toanielopfiering mei swalkers, dwazen en pylgers. Yn [[1996]] folge de earste folsleine muzykteaterproduksje: 'De Brulloft'. Dit projekt omfieme film, dia’s, muzyk, toaniel en teäter. Yn [[1999]] spile de groep tegearre mei [[Femmes Vattaal]] op [[Oerol]], yn [[2001]] spilen hja tegearre op [[Toerismo]]. Yn [[2002]] gie Reboelje wer it téater yn, mei it programma 'Blau Paradys'. Op 'e nij mingde de band muzyk mei oare keunstfoarmen, yn dat programma wienen dat film, teater, byldzjende keunst en poëzy. Ek [[Three-ality]] die mei oan it programma. Dat jier waard Reboelje ek de [[Bernlefpriis]] takend, dy't de provinsje Fryslân dat jier ynsteld hie. In jier letter, by de rockopera 'Gysbert, Gysbert', dy't yn [[2003]] as earbetoan oan de fjouwerhûndert jier lyn berne dichter [[Gysbert Japiks]] opfierd waard, luts Marius de Boer him werom om him te berieden op syn ynbring. Hy waard yn de rockopera ferfongen troch [[Tsaerd Nauta]]. Op [[2 novimber]] [[2003]] hold de groep op te bestean. Fjouwer bandleden gongen troch ûnder de namme [[Swee (band)|Swee]], mar Marius de Boer beslút yn it earstoan te stopjen mei komponearjen en musisearjen. Lykwols begûn er yn 2005 as soloartyst [[Mariusz]]. Reboelje hat fan [[2004]] oant en mei [[2007]] mei it liet ''[[Marije Maria]]'' boppe oan stien yn de [[Fryske Top 100]]. Ek yn de jierren dêrnei is de band heech yn de list fan de Fryske Top 100 te finen. == Gearstalling == * [[Marius de Boer]] (sang, tekst en toetsen) * [[Tsjerk Bootsma]] (dwersfluit, sang en basgitaar) * [[Durk Hogendorp]] (akoestyske gitaar en sang) * [[Tiede Lanting]] (gitaar) * [[Rommert Reitsma]] (drums) ==Diskografy== ; CD * [[1987]] - ''Reboelje yn in sabeare wrâld'' (demo) * [[1989]] - ''Skepper fan de Skepper'' folkrockalbum. * [[1991]] - 'Magysk Teater'' * [[1992]] - ''Simmersnie'' (miny-cd) * [[1993]] - ''De fûgel yn dy'' * [[1994]] - ''Medusa'' * [[1995]] - ''Flecht'' * [[1996]] - ''Merkeman'' (mini-cd) * [[1996]] - ''De Brulloft'' * [[1998]] - ''Hotel Reboelje'' (kompilaasje) * [[1999]] - ''Merkeman' * [[2000]] - ''De Oere 0 part 1'' * [[2001]] - ''Wûnslân'' ; Singles * ''[[Marije Maria]]'' [[1998]] * ''Sielesiik'', B-kant fan de finylsingle 'de Swarte Ridder' * ''De Fûgel Yn Dy'' [[1998]] * ''It Famke, de Hûn en de Houtkapper'' == Projekten == * ''Medusa'' (1994) * ''De Brulloft'' (1995) * ''Eilân yn de see'' [[1999]] * ''Wûnslân'' * ''Blau Paradys'' * ''Gysbert Gysbert'' {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.popinstituut.nl/biografie/reboelje.2245.html Reboelje by it Nasjonaal Popynstitút]. * [https://www.reboelje.nl Offisjele Reboelje webstee]. }} [[Kategory:Reboelje| ]] [[Kategory:Fryske rockband]] [[Kategory:Fryske popgroep]] [[Kategory:Band oprjochte yn 1987]] [[Kategory:Band opheft yn 2003]] k21b23cq8l7yal0han8en1h4o1wpqsh 0 14105 1235656 1204943 2026-07-19T19:51:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235656 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=houtekster |Ofbyld= [[File:Eichelhäher im Gebüsch.jpg|250px]] |lûd=[[File:Garrulus glandarius iphigenia.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai= [[houteksters]] of gaaien (''Garrulus'') |Wittenskiplike namme= Garrulus glandarius |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Garrulus glandarius distribution.jpg|center|250px]] }} De '''Houtekster''' (''Garrulus glandarius'') is in fûgel út de famylje fan de [[Kriefûgels]]. == Foarkommen == De Houtekster is sa'n 32 oant 35 sm. grut en in [[wjuk]][[spanwiidte]] dy't likernôch 53 sm lang is. De fûgel waacht sa'n 170 gram. De fearren fan de Houtekster binne readeftich griis, de wjukdekfearren binne fel blau mei in swarte râne. Syn stút en ûnderkant fan de sturt binne wyt en goed te sjen at er fleant. [[Ofbyld:Garrulus glandarius rufitergum MHNT 232 Weymouth.jpg |thumb|left|'' Garrulus glandarius '']] == Fersprieding == De Houtekster komt foar yn [[Jeropa]], [[Afrika|Noard-west Afrika]] en yn [[Aazje]] oant Japan. == Iten == De Houtekster is in allesiter. Hy yt in bulte ynsekten en harren larven, mar yn it foarjier yt er ek wol ris [[aai (bist)|aaien]] en jongen fan oare fûgels. Yn de hjerst en winterdeis yt er meast plantaardich fiedsel. Foaral in bulte ikels mar ek wol nuten, beien, jirpels, apels ensfh. De Houtekster is ek gewoan om yn de hjerst in foarried fan ikels oan te lizzen.<br /> Trochdat de houtekster net syn hiele foarried opbrûkt soarget er ek foar de fuortplanting fan de beammen trochdat de ikels en nuten dy't der yn de grûn ferstoppe hat útgroeie ta nije beammen. == Fuortplanting == De Houtekster makket syn nêst yn in beam fan tûken en plantestâlen oan de binnekant beklaaid mei ûnder oaren mos. It wyfke leit fiif oant sân griisgriene [[aai (bist)|aaien]] mei brune flekken. De aaien wurde troch beide âlden yn 16 as 17 dagen útbret. Dêrnei duorret it noch in lytse trije wike foar de jongen útfleane. De Houtekster hat mar ien nêst it jier. [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Houtekster]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] 7nsj5ehxrvh5dvtbf09o04stdgfkkpg 0 16765 1235679 1037973 2026-07-19T22:37:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1235679 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Franske regio| |namme= Midy-Pyreneeën |flag=[[Ofbyld:Flag of Midi-Pyrénées.svg|110px]] |flagartikel= Flag fan Midi-Pyrénées |wapen= [[Ofbyld:Blason Languedoc.svg|66px|Wapen fan de Midi-Pyrénées]] |kaart= [[Ofbyld:Midi-Pyrénées-Position.png|250px|Lizzing fan Midi-Pyrénées yn Frankryk]] |haadstêd= [[Toulouse]] |inw=2 551 687 |datum=1999 |tichtens=56 |opp= 45 348 |arr= 22 |kan=293 |gem=3 020 |departeminten=[[Ariège (departement)|Ariège]] (09)<br />[[Aveyron (departemint)|Aveyron]] (12)<br />[[Gers (departemint)|Gers]] (32)<br />[[Haute-Garonne]] (31)<br />[[Hautes-Pyrénées]] (65)<br />[[Lot (departemint)|Lot]] (46)<br />[[Tarn (departemint)|Tarn]] (81)<br />[[Tarn-et-Garonne]] (82) |volkslied= |website= }} '''Midy-Pyreneeën''' ([[Frânsk]]: ''Midi-Pyrénées'', [[Oksitaansk]]: ''Miègjorn-Pirenèus'', [[Gaskonsk]]: ''Miegjorn-Pirenèus'') wie fan [[1982]] oant [[2016]] in [[Regio's yn Frankryk|bestjoerlike regio]] yn it suden fan [[Frankryk]]. Sûnt [[1 jannewaris]] [[2016]] foarmet dit gebiet, yn 'e mande mei it oanbuorjende [[Languedoc-Roussillon]], de nije bestjoerlike regio [[Oksitaanje (bestjoerlike regio)|Oksitaanje]]. {{Frankryk}} [[Kategory:Midy-Pyreneeën| ]] [[Kategory:Oksitaanje (bestjoerlike regio)]] [[Kategory:Histoaryske regio fan Frankryk]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1982]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 2016]] mvuoi2i1u2ilu8ubec31cht10gptqdq 0 18946 1235681 1029495 2026-07-19T22:40:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1235681 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Linieschip Prins Friso.jpg|thumb|''De Friso, ûnder befel fan de Vries'']] '''Hidde Sjoerds de Vries''' ([[Seisbierrum]], [[22 desimber]] [[1645]] - [[Noardsee]] foar Dúntsjerk, [[1 july]] [[1694]]), wie in seefarder yn tsjinst fan de [[Fryske Admiraliteit]]. Krekt as syn omke [[Tsjerk Hiddes de Vries]] makke er opgong by de [[Fryske Admiraliteit]]. Nei yn [[1683]] kapitein west te hawwen op in skip fan de Admiraliteit waard hy op [[22 maart]] [[1692]] ta [[skout-by-nacht]] promovearre. Yn dizze funksje fierde hy it befel by de seeslaggen by [[Slach by La Hogue|La Hogue]] en [[Slach by Dúntsjerk (1692)|Dúntsjerk]] yn [[1692]]. Yn [[1694]] joech hy fan de ''Prins Friso'' ôf it befel oer de Nederlânske float. Yn in gefjocht mei de Frânsman [[Jean Bart]] rekke er ferwûne wêrnei't hy yn [[1694]] foar Dúntsjerk syn lêste siken útblies. {{DEFAULTSORT:Vries, Hidde Sjoerds de}} [[Kategory:Frysk seeman]] [[Kategory:Frysk admiraal]] [[Kategory:Steatsk militêr yn de Tachtichjierrige Oarloch]] [[Kategory:Persoan dy't omkommen is yn in oarlochssitewaasje op see]] [[Kategory:Persoan berne yn Seisbierrum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1645]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1694]] [[Kategory:Admiraliteit fan Fryslân]] o45zxaadnr10qclhw3s9cn9a94x9q4x 0 20235 1235649 1172649 2026-07-19T19:43:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235649 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=hoants |Ofbyld= [[File:Philomachus pugnax -Diergaarde Blijdorp-8c.jpg|250px]]<small>mantsjes yn pearingsfearren oan it tsieren</small><br>[[File:Ruff female RWD.jpg |250px]]<small>wyfke</small> |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje= [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai= [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme= Calidris pugnax |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Philomachuspugnaxmap.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00C600}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#E7E900}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#0081DA}} [[wintergast]]</small> }} De '''hoants''' (''Calidris pugnax'', foarh. ''Philomachus pugnax'') is in fûgelsoarte út de famylje fan de [[snipfûgels]]. == Oare nammen == Oare Fryske nammen foar de hoants binne de ''foddebosk'', ''maaisnip'' en ''wylsterhoanne''. == Foarkommen == De hoants is in sa'n 30 sm grutte greidefûgel. Yn harren briedkleed sitte de mantsjes opfallend yn de fearren mei in grutte kraag fan fearren dy't per fûgel bot ferskille kin. Fan hiele donkere, suver swarte kragen, nei brune en sels wite kragen. <br /> By winterdeis hawwe de mantsjes itselde kleed as de wyfkes. Unopfallend brune fearren mei wat donkere skobben. De wyfkes binne ek dan wol fan de mantsjes te underskieden omdat se opfallend lytser binne. == Fersprieding == De hoants breidt foaral op de noardlike toendra's mar ek wol sompige gebieten yn de rest fan Jeraazje. De fûgels dy't yn it noardwesten fan Jeropa briede oerwinterje meist yn it binnelân fan West-Afrika, sa as bygelyks de Nigerdelta yn [[Maly]]. Op de trek nei harren briedgebieten binne de fûgels ek yn Fryslân te sjen.<br /> As briedfûgel komt de Hoants hast net mear yn Fryslân foar. Wylst it yn de jierren fyftich noch wol aardich wat fûgels brieden binne der no noch mar inkele briedgefallen per jier. == Fuortplanting == De hoants hat in tige opfallende balts. Derfoar hawwe de fûgels aparte plakken ynjochte om skyngefjochten te hâlden, de saneamde hoantseridden. Dêrby ferdigenje guon fan de mantsjes in eigen stikje grûn tsjin de oare mantsjes. De wyfkes rinne der wat omhinne om in mantsje út te sykjen. De mantsjes kinne bot aggresyf tsjininoar wêze wêrby se mei harren opsette krage inoar oanfleane.<br /> Nei it pearjen leit it wyfke fjouwer [[aai (bist)|aaien]] yn in kûltsje op de grûn. De aaien wurde troch allinne troch it wyfke útbret. <gallery> Ofbyld:Kampfläufer weiß 070608.jpg|Hoants mei in wite krage Ofbyld:Philomachus pugnax (Marek Szczepanek).jpg|Hoants yn winterkleed Calidris pugnax pugnax MHNT.ZOO.2010.11.117.6.jpg </gallery> [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Gril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] sunjyr7ho7i15y16c2ygi8g856svd0m 0 20384 1235671 1232684 2026-07-19T21:24:30Z Hurkonides 5270 1235671 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:EK Zwemmen 2006 100m vrij mannen.jpg|thumb|right|300px|In swimwedstriid]] '''Swimmen''' is in sport dy't rekreatyf, mar ek yn wedstriidferbân beoefene wurde kin. == Swimles == It swimmen kin al op jonge leeftyd oanleard wurde en yn in provinsje as [[Fryslân]] is it tige wichtich dat bern swimmen leare. Trochgeans geane bern at se in jier as seis binne op swimles. In bern kin dêrrby ferskeidene diploma's behelje dêr't hja de swimfeardigens mei oantoane kinne. === Diploma's === In bern dat op swimles giet, giet earst op foar it swim-ABC oftewol diploma A, B en C. Om dy trije diploma's te beheljen moat in bern oan in oantal easken foldwaan. ==== Diploma A ==== Foar it A diploma moat in bern mei deiske klean de folgjende oefeningen yn it wetter útfiere kinne: * Fan ienige hichte ôf te wetter gean mei in fuotsprong foarút; nei it boppewetter kommen oanslútend fierder gean mei * 15 sekonden wettertrappelje, folge troch * 12,5 meter skoalslach, ûnder in line troch dûke, in heale draai om de lingte-as en * 12,5 meter inkelfâldige rêchslach mei dêrnei * selsstannich út it wetter op de kant klimme. ==== Diploma B ==== Foar it B diploma moat in bern mei deiske klean oan de folgjende oefeningen yn it wetter útfiere kinne: * Fan ienige hichte ôf te wetter gean mei in fuotsprong foarút; ûnder wetter in heale draai om de lingte-as meitsje; nei it boppewetter kommen oanslútend fierder gean mei * 15 sekonden wettertrappelje, folge troch *. 25 meter skoalslach, ûnderbrutsen troch ien kear ûnder in flot troch swimme en 1 kear een hiele draai om de lingte-as, en dêrnei *. 25 meter inkelfâldige rêchslach dêrnei * selsstannich út it wetter op de kant klimme. Foar it B diploma moat in bern fierders mei swimklean oan de folgjende oefeningen yn it wetter útfiere kinne: * Fan de kant ôf te wetter gean mei in kopsprong, daliks folge troch * ûnder wetter swimme troch in gat yn in fertikaal, yn it wetter hingjend kleed, dat op 6 meter fan de kant hinget * 75 meter skoalslach, ûnderbrutsen troch ien kear foutwaarts rjochting de boaiem sakke; dêrnei trochgean mei * 75 meter inkelfâldige rêchslach mei dêrnei * yn it wetter ôfsette fan de kant ôf, daliks folge troch * fiif sekonden útdriuwe op it boarst, oanslútend inkele meters skoalslach, wêrnei't sân sekonden driuwe wurde moat op it boarst * yn it wetter ôfsette fan de wand, daliks folge troch fiif sekonden útdriuwe op de rêch, oanslutend inkele metersinkelfâldige rêchslach, wêrnei't 15 sekonden driuwe op de rêch. * yn it wetter ôfsette fan de kant ôf, daliks folge troch 10 meter boarstcrawl. * yn it wetter ôfsette fan de kant ôf, daliks folge troch 10 meter rêchcrawl. * Fan de kant ôf te wetter gean mei in sprong nei eigen kar, folge troch 30 sekonden wettertrappelje mei gebrûk fan earmen en fuotten, oanslutend 30 sekonden wettertrappelje mei de fuotten. ==== Diploma C ==== Foar it C diploma moat in bern mei deiske klean oan de folgjende oefeningen yn it wetter útfiere kinne: * Fan de kant te wetter gean mei in koprol foaroer, oanslutend * 15 sekonden wettertrappelje, folge troch * 30 sekonden mei gebrûk fan in helpmiddel driuwende bliuwe yn de (HELP-hâlding). * fan de kant te wetter gean mei in sprong nei eigen kar, oanslútend 50 meter skoalslach, ûnderbrutsen troch 1 kear ûnder in flot troch swimme en 1 kear oer in flot hinne klimme en * inkelfoudige rêchslach dêrnei * selsstannich út it wetter op de kânt klimme. Foar it C diploma moat in bêrn fierders mei swimklean oan de folgjende oefeningen yn it wetter útfiere kinne: * an de kant te wetter gean mei in kopsprong, daliks folge troch * ûnder wetter swimme troch in gat yn in fertikaal, yn it wetter hingjend kleed, dat op 9 meter fan de kant hinget. * 100 meter skoalslach, ûnderbrutsen troch 1 kear in koprol foaroer en 1 kear in hoekdûk rjochting boaiem meitsje; dêrnei * 100 meter inkelfâldige rêchslach dêrnei * Fan de kant te wetter gean mei kopsprong (in startsprong hat de foarkar), daliks opfolge troch, * 5 sekonden útdriuwe op it boarst, oanslútend inkele meters skoalslach, wêrnei't 10 sekonden driuwe op it boarst. * yn it wetter ôfsette fan de kant ôf, daliks folge troch 5 sekonden útdriuwe op de rêch, oanslútend inkele meters inkelfâldige rêchslach, wêrnei't * 20 sekonden driuwe op de rêch, folge troch 5 meter streekrjocht op de rêch swimme mei gebrûk fan de earmen. * yn it wetter ôfsette fan de kant ôf, oanslútend 15 meter boarstcrawl. yn it wetter ôfsette fan de kant ôf, oanslutend 15 meter rêchcrawl. * fan de kant te wetter gean mei in hurksprong, folge troch 30 sekonden wettertrappelje mei ferpleatsen yn meardere rjochtingen, mei gebrûk fan earmen en fuotten, en 30 sekonden fertikaal driuwe bliuwe mei gebrûk fan de earmen. Ek bern mei in [[lichaamlike beheining|lichaamlike]] as [[Ferstanlike Beheining|ferstanlike beheining]] kinne foar har swim-ABC gean. Mei in yn har mooglikheden lizzende oanpassingen yn it diploma swimmen. Slagget it echt net om in bern mei in ferstanlike beheining foar in diploma swimme te litten dan wurdt der troch de swimskoalle foar soarge dat in bern har feilich yn en om it wetter bewegen leart. ==== Oare diploma's ==== Neist it Swim-ABC kinne je troch gean foar de folgjende swimdiploma's: * Swimfeardigens 1, 2 en 3 * Snoarkeljen 1, 2 en 3 * Survival 1, 2 en 3 * Aquasportief foar bern 1, 2 en 3 * Balfeardigens 1, 2 en 3 * Keunstswimme 1, 2 en 3 * Springe 1, 2 en 3 * Wrâldswimslagen 1, 2 en 3 == Wedstriidswimmen == Dat wurdt beöefene yn in 25 -meter bad (koartebaan) en (foar grutte wedstriden) yn in 50-meterbad (langebaan). By swimwedstriden kinne, ôfhinklik fan it oantal banen yn in swimbad, meastal fjouwer (koartebaan) oant acht (langebaan) dielnimmers tagelyk starte. De banen binne skieden troch dripjende linen dy’t spesjaal ûntwurpen binne om sa min mooglik weagen te krijen yn de oare banen. Waarden eartiids start- en oankomsten altyd mei de hân klokke, tsjintwurdich wurde op wichtige wedstriden (kampioenskippen, ynternasjonale wedstriden) dizze tiden elektroanysk metten troch sensoaren, dêr't it thúsplak by oantikke wurde moat, itsy mei de hân of mei in oar lichemsdiel. Dat hinget ôf fan de swimslach. Ek it korrekt nimmen fan it kearpunt kin mei help fan sensoaren en bytiden ek ûnderwetterkamera’s kontrolearre wurde. {{Boarnen|boarnefernijing= * {{nl}} [http://www.npz-nrz.nl webstee fan it Nasjonaal Platfoarm Swimbaden] * {{nl}} [https://www.allesoverzwemles.nl/ alles oer swimles] * {{nl}} [http://www.knzb.nl/ webstee Nederlânsk swimbûn] }} [[Kategory:Swimmen| ]] [[Kategory:Wettersport]] [[Kategory:Sport nei soarte]] [[Kategory:Yndividuele sport]] krv48y92is8i1ik7pfd1myip72erhkb 0 25951 1235673 1227668 2026-07-19T21:36:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Folsleine filmografy */ [[]] oars 1235673 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:James Stewart air force photo.jpg|right|225px|thumb|''James Stewart yn de [[FS Air Force]]'']] [[Ofbyld:James Stewart in Rope trailer 1.png|right|230 px|thumb|''Stewart yn ''Rope'' (1948)'']] [[Ofbyld:J.StewartMarriage.jpg|thumb|230px|''Jimmy Stewart boasket Gloria McLean, 1949'']] [[Ofbyld:Vertigo trailer kiss.png|right|230 px|thumb|''James Stewart yn ''Vertigo'' (1958)'']] [[Ofbyld:Winchester73 trailer Stewart.png|right|230 px|thumb|''James Stewart yn ''Winchester '73'' 1950'']] [[Ofbyld:Westwon trailer Stewart 1.png|right|230 px|thumb|''Stewart yn ''[[How the West Was Won (film)|How the West Was Won]]'' (1962)'']] '''James Maitland "Jimmy" Stewart''' ([[Indiana]] ([[Pennsylvania]]), [[20 maaie]] [[1908]] - [[Beverly Hills]] ([[Kalifornje]]), [[2 july]] [[1997]]) wie in Amerikaansk filmakteur, dy't tige populêr by it publyk wie. Jimmy Stewart spile foaral sjuchtwei hinne ''all-American'' rollen, faak freonlike, fatsoenlike, bytsje skrutene karakters. Guon fan de films dêr't er yn meidie wurde no as klassikers beskôge, sa as [[Frank Capra]]'s ''It's a Wonderful Life'' en ''Mr. Smith Goes to Washington'' en [[Alfred Hitchcock]]s ''Rear Window'' en ''Vertigo''. James Stewart hat fiif kear gading makke nei in [[Academy Award|Oscar]], wêrfan er ien krigen hat. Yn [[1984]] krige er in eare-Oscar. Neist syn filmkarriêre hat Stewart ek lang tsjinne by de loftmacht. Yn [[1941]] gong er it leger yn om te tsjinjen yn de [[Twadde Wrâldkriich]]. Hy wie de earste akteur dy't dat die. James Stewart waard piloat op in [[bommedrager]], en fierde in soad misjes boppe Dútslân út. It levere him tal fan ûnderskiedings op, wêrby it [[Distinguished Flying Cross]], de [[Croix de guerre]] wiene. Yn 1959 tsjinne er noch by de [[Air Force Reserve Command|Air Force Reserve]]. Earst yn [[1968]] ferliet er it leger. Syn lêste misje wie boppe [[Noard-Fietnam]] yn in [[B-52 Stratofortress]]. Wilens wie er doe [[Brigadegeneraal]]. Op [[9 augustus]] [[1949]] troude er mei it eardere model Gloria Hatrick McLean. Hy wie doe 41 jier. Sy binne by inoar bleaun oant har dea op [[16 febrewaris]] [[1994]]. Se hiene in twilling, Judy en Kelly, berne op [[7 maaie]] [[1951]]. Gloria hie noch twa soannen út in earder houlik, Michael en Ronald. Ronald sneuvele yn [[1969]] yn de [[Fietnamoarloch]]. == Sitaat == ''You hear so much about the old movie moguls and the impersonal factories where there is no freedom. MGM was a wonderful place where decisions were made on my behalf by my superiors. What's wrong with that?'' Lêste wurden: ''I'm going to be with Gloria now''. == Folsleine filmografy == {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! Jier !! Film !! Rol !! Oantekenings |- | [[1935]] || ''[[The Murder Man]]'' || Shorty || |- | rowspan="8"|[[1936]] || ''[[Rose Marie (operetta)|Rose Marie]]'' || John Flower || |- | ''Next Time We Love'' || Christopher Tyler || |- | ''Wife vs. Secretary'' || Dave || |- | ''[[Small Town Girl (film)|Small Town Girl]]'' || Elmer || |- | ''[[Speed (1936 film)|Speed]]'' || Terry Martin || |- | ''The Gorgeous Hussy'' || Roderick "Rowdy" Dow || |- | ''Born to Dance'' || Ted Barker || |- | ''After the Thin Man'' || David Graham || |- | rowspan="3"|[[1937]] || ''[[Seventh Heaven (1937 film)|Seventh Heaven]]'' || Chico || |- | ''The Last Gangster'' || Paul North Sr. || |- | ''Navy Blue and Gold'' || John "Truck Cross/John Cross Carter || |- | rowspan="4"|[[1938]] || ''Of Human Hearts'' || Jason Wilkins || |- | ''[[Vivacious Lady]]'' || Prof. Peter Morgan Jr. || |- | ''The Shopworn Angel'' || Soldaat William "Texas" Pettigrew || |- | ''You Can't Take It With You'' || Tony Kirby || |- | rowspan="5"|[[1939]] || ''[[Made for Each Other (1939 film)|Made for Each Other]]'' || John Horace "Johnny" Mason || |- | ''[[The Ice Follies of 1939]]'' || Larry Hall || |- | ''It's a Wonderful World'' || Guy Johnson || |- | ''[[Mr. Smith Goes to Washington]]'' || Jefferson Smith || ''Academy Award foar Bêste Akteur nomination'' |- | ''[[Destry Rides Again]]'' || Thomas Jefferson Destry Jr. || |- | rowspan="4"|[[1940]] || ''[[The Shop Around the Corner]]'' || Alfred Kralik || |- | ''[[The Mortal Storm]]'' || Martin Breitner || |- | ''[[No Time for Comedy]]'' || Gaylord "Gay" Esterbrook || |- | ''[[The Philadelphia Story]]'' || Macaulay "Mike" Connor || '''''Wûn''' [[Academy Award]] foar Bêste Akteur'' |- | rowspan="3"|[[1941]] || ''[[Come Live with Me]]'' || Bill Smith || |- | ''[[Pot o' Gold]]'' || James Hamilton "Jimmy" Haskel || |- | ''Ziegfeld Girl'' || Gilbert "Gil" Young || |- | [[1946]] || ''[[It's a Wonderful Life]]'' || George Bailey || ''[[Academy Award]] foar Bêste Akteur nom.'' |- | [[1947]] || ''[[Magic Town]]'' || Lawrence "Rip" Smith || |- | rowspan="4"|[[1948]] || ''[[Call Northside 777]]'' || P.J. McNeal || |- | ''On Our Merry Way'' || Slim || |- | ''Rope'' || Rupert Cadell || |- | ''[[You Gotta Stay Happy]]'' || Marvin Payne || |- | rowspan="2"|[[1949]] || ''[[The Stratton Story]]'' || Monty Stratton || |- | ''[[Malaya (film)|Malaya]]'' || John Royer || |- | rowspan="4"|[[1950]] || ''[[Winchester '73 (1950 film)|Winchester '73]]'' || Lin McAdam || |- | ''[[Broken Arrow (1950 film)|Broken Arrow]]'' || Tom Jeffords || |- | ''[[Harvey (film)|Harvey]]'' || Elwood P. Dowd || ''Academy Award foar Bêste Akteur nom.'' |- | ''The Jackpot'' || Bill Lawrence || |- | [[1951]] || ''[[No Highway in the Sky]]'' || Theodore Honey || |- | rowspan="3"|[[1952]] || ''[[The Greatest Show on Earth]]'' || Buttons || |- | ''[[Bend of the River]]'' || Glyn McLyntock || |- | ''[[Carbine Williams]]'' || David Marshall "Marsh" Williams || |- | rowspan="3"|[[1953]] || ''[[The Naked Spur]]'' || Howard Kemp || |- | ''[[Thunder Bay (film)|Thunder Bay]]'' || Steve Martin || |- | ''[[The Glenn Miller Story]]'' || [[Glenn Miller]] || |- | rowspan="2"|[[1954]] || ''[[Rear Window]]'' || L.B. "Jeff" Jeffries || |- | ''[[The Far Country]]'' || Jeff Webster || |- | rowspan="3"|[[1955]] || ''[[Strategic Air Command (film)|Strategic Air Command]]'' || Lt. Col. Robert "Dutch" Holland || |- | ''[[The Man from Laramie]]'' || Will Lockhart || |- | ''[[Artists and Models]]'' || Man on balcony || Cameo |- | [[1956]] || ''[[The Man Who Knew Too Much (film út 1956)|The Man Who Knew Too Much]]'' || Dr. Ben McKenna || |- | rowspan="2"|[[1957]] || ''[[The Spirit of St. Louis (film)|The Spirit of St. Louis]]'' || [[Charles Lindbergh|Charles Augustus "Slim" Lindbergh]] || |- | ''[[Night Passage]]'' || Grant McLaine || |- | rowspan="2"|[[1958]] || ''[[Vertigo (film)|Vertigo]]'' || Det. John "Scottie" Ferguson || |- | ''[[Bell, Book and Candle (film)|Bell, Book and Candle]]'' || Shepherd "Shep" Henderson || |- | rowspan="2"|[[1959]] || ''[[Anatomy of a Murder]]'' || Paul Biegler || ''[[Academy Awards|Academy Award]] foar Bêste Akteur nom.'' |- | ''[[The FBI Story]]'' || John Michael "Chip" Hardesty || |- | [[1960]] || ''[[The Mountain Road]]'' || Major Baldwin || |- | [[1961]] || ''[[Two Rode Together]]'' || Marshal Guthrie McCabe || |- | rowspan="3"|[[1962]] || ''[[The Man Who Shot Liberty Valance]]'' || Ransom Stoddard || |- | ''[[Mr. Hobbs Takes a Vacation]]'' || Roger Hobbs || |- | ''[[How the West Was Won (film)|How the West Was Won]]'' || Linus Rawlings || |- | [[1963]] || ''[[Take Her, She's Mine]]'' || Frank Michaelson || |- | [[1964]] || ''[[Cheyenne Autumn]]'' || [[Wyatt Earp]] || |- | rowspan="3"|[[1965]] || ''[[Dear Brigitte]]'' || Prof. Robert Leaf || |- | ''[[Shenandoah (film)|Shenandoah]]'' || Charlie Anderson || |- | ''[[The Flight of the Phoenix]]'' || Kapt. Frank Towns || |- | [[1966]] || ''[[The Rare Breed]]'' || Sam Burnett || |- | rowspan="2"|[[1968]] || ''[[Firecreek]]'' || Johnny Cobb || |- | ''[[Bandolero!]]'' || Mace Bishop || |- | [[1970]] || ''[[The Cheyenne Social Club]]'' || John O'Hanlan || |- | [[1971]] || ''[[Fools' Parade (film)|Fools' Parade]]'' || Mattie Appleyard || |- | [[1976]] || ''[[The Shootist]]'' || Dr. E.W. Hostetler || |- | [[1977]] || ''[[Airport '77]]'' || Philip Stevens || |- | rowspan="2"|[[1978]] || ''[[The Big Sleep (1978 film)|The Big Sleep]]'' || General Sternwood || |- | ''[[The Magic of Lassie]]'' || Clovis Mitchell || |- | [[1980]] || ''[[A Tale of Africa]]'' || Old Man || |- | [[1991]] || ''[[An American Tail: Fievel Goes West]]'' || Wylie Burp || [[Sim akteur|stim]] |} === Telefyzje projekten === {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! Jier !! Film !! Rol !! Oantekenings |- | [[1971]] || ''[[The Jimmy Stewart Show]]'' || Prof. James K. Howard || Telefyzje rige (1971-72, [[NBC]]) |- | [[1972]] || ''[[Harvey (play)|Harvey]]'' || Elwood P. Dowd || [[Public Broadcasting Service|PBS]] [[Television movie|TV-film]] |- | [[1973]] || ''[[Hawkins]]'' || Billy Jim Hawkins || Telefyzje rige (1973-74, [[CBS (telefyzjenetwurk)|CBS]]) |- | [[1980]] || ''[[Mr. Krueger's Christmas]]'' || Mr. Krueger || [[Fox Broadcasting Company|FOX]] [[Television movie|TV-film]] |- | [[1982]] || ''The American Film Institute Salute to Frank Capra'' || Himsels - Gasthear || [[American Film Institute]] [[Television movie|TV-film]] |- | [[1983]] || ''[[Right of Way (TV movie)|Right of Way]]'' || Teddy Dwyer || [[Home Box Office|HBO]] [[Television movie|TV-film]] |- | [[1986]] || ''[[North and South (TV miniseries)|North and South, Book II]]'' || Miles Colbert || [[American Broadcast Company|ABC]] [[Minirige]] |} === Dokumintêres en koarte ûnderwerpen === ''Unfolslein'' {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! Jier !! Film !! Rol !! Oantekenings |- | [[1934 in film|1934]] || ''[[Art Trouble]]'' || Mr. Burton || uncredited |- | [[1936 in film|1936]] || ''[[Important News]]'' || Cornelius "Corn" Stevens || |- | [[1938 in film|1938]] || ''[[Hollywood Goes to Town]]'' || Himsels || |- | [[1939 in film|1939]] || ''[[Hollywood Hobbies]]'' || Himsels || |- | rowspan="2"|[[1942 in film|1942]] || ''[[Fellow Americans]]'' || Ferteller || ''foar de [[United States Army Air Force|USAAF]]'' |- | ''[[Winning Your Wings]]'' || Narrator || ''foar de [[United States Army Air Force|USAAF]]'' |- | [[1943 in film|1943]] || ''[[Screen Snapshots: Hollywood in Uniform]]'' || Himsels || |- | [[1946 in film|1946]] || ''[[American Creed]]'' || Himsels || |- | [[1947 in film|1947]] || ''[[Thunderbolt!]]'' || Ferteller || ''for the [[United States Air Force|USAF]]'' |- | [[1948 in film|1948]] || ''[[10,000 Kids and a Cop]]'' || |- | [[1954 in film|1954]] || ''[[Tomorrow's Drivers]]'' || Ferteller || |- | [[1956 in film|1956]] || ''[[Screen Snapshots: Hollywood, City of Stars]]'' || Himsels || |- | [[1957 in film|1957]] || ''[[The Heart of Show Business]]'' || Ferteller || |- | [[1961 in film|1961]] || ''[[X-15]]'' || Ferteller || ''foar de [[United States Air Force|USAF]]'' |- | [[1971 in film|1971]] || ''Regy [[John Ford]]'' || Himsels || |- | rowspan="3"|[[1974 in film|1974]] || ''[[The World at War]]'' || Himsels || [[BBC]] [[Minisearjes]] |- | ''[[Just One More Time]]'' || Himsels || |- | ''[[That's Entertainment!]]'' || Himsels en ''Archive Footage'' || |- | [[1994 in film|1994]] || ''[[A Century of Cinema]]'' || Himsels en ''Archive Footage'' || |} == Keppelings om utens == * Feaster, Felicia. [http://www.tcm.com/thismonth/article/?cid=31202&mainArticleId=161069 James Stewart Profyl] [[Turner Classic Movies]] * Kronenberg, Harold. [http://www.memorial.ecasd.k12.wi.us/departments/socistud/Diz/Stories/JimmyStewart/FlyingWithJimmyStewart.htm Fleane mei Jimmy Stewart] * Obituary: [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0520.html "James Stewart, de Wifeljende Helt, stoar mei 89"] - ''[[New York Times]]'' (July 3, 1997) * News: [https://www.princeton.edu/pr/news/97/q2/0402stwt.html "Princeton to Honor Famed Alumnus Jimmy Stewart '32 With Tribute and Theater Dedication"] - [[Princeton University]] - (1997) * [https://www.jimmy.org The Jimmy Stewart Museum] * [https://www.meredy.com/jimmystewart/ Jimmy Stewart fanstee] * [http://www.nationalmuseum.af.mil/factsheets/factsheet.asp?id=1670 Brig. Gen. James M. Stewart] - National Museum of the United States Air Force * [http://www.kennedy-center.org/calendar/index.cfm?fuseaction=showIndividual&entitY_id=3810&source_type=A Kennedy Center Honors: James Stewart] * [http://www.medaloffreedom.com/JimmyStewart.htm Jimmy Stewart] - [[Presidensjele Medalje fan Frijheid]] * [http://www.arabella-and-co.com/25/jstewartnotes.htm Movie stills and captions] - Arabella & Company * [http://www.movieactors.com/50stars/jimmy.htm James Stewart] - MovieActors.com * [http://www.classicmovies.org/articles/jimmystewart1.htm Jimmy Stewart] - ClassicMovies * [https://www.filmsite.org/ew100.html Entertainment Weekly's 100 Greatest Movies of All Time] - Entertainment Weekly * [http://mymerrychristmas.com/2006/jimmystewart.shtml Jimmy Stewart's tebektinken oan "It's a Wonderful Life"] * [https://www.hitchcockwiki.com/hitchcock/wiki/James_Stewart James Stewart] - Alfred Hitchcock Wiki * [https://www.historynet.com/mr-stewart-goes-to-vietnam.htm Mr. Stewart Goes to Vietnam] - Artikel út Vietnam magazine oer Stewart's B52 misje yn 1966 * Bylden: [http://www.tcf.ua.edu/Classes/Jbutler/T577/Students/jimmy.html Stewart Pictures] - Telecommunication & Film Department, [[University of Alabama]] {{commonsBalke|James Stewart}} {{DEFAULTSORT:Stewart, James}} [[Kategory:Amerikaansk toanielakteur]] [[Kategory:Amerikaansk harkspulakteur]] [[Kategory:Amerikaansk filmakteur]] [[Kategory:Oscar-winner]] [[Kategory:Eare-Oscar-winner]] [[Kategory:Amerikaansk piloat]] [[Kategory:Amerikaansk generaal]] [[Kategory:Amerikaansk militêr yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Amerikaansk militêr yn de Fjetnamoarloch]] [[Kategory:Golden Globe-winner]] [[Kategory:Cecil B. DeMille Award-winner]] [[Kategory:Winner fan de Presidinsjele Frijheidsmedalje]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Skotsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1908]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1997]] 6lo36z4ud2izyjbrv6jqhse8a3k3nx8 0 27448 1235657 1212828 2026-07-19T19:52:07Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235657 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = houtsnip |Ofbyld = [[Ofbyld:Woodcock earthworm.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Chocha perdiz (Scolopax rusticola) y Mosquitero común (Phylloscopus collybita).mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[houtsnippen]] (''Scolopax'') |Wittenskiplike namme= Scolopax rusticola |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:ScolopaxRusticolaIUCNver2019-2.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]</small><small><br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''houtsnip''' (''Scolopax rusticola'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]], dy't yn boskgebieten nestelet. De houtsnip wurdt ek wol ûlekop of wâldsnip neamd. == Ferskining == [[Ofbyld:Scolopax rusticola - Doi Inthanon.jpg|thumb|thumb|left|Houtsnip yn Tailân.]] Dizze 33 oant 38 sm lange snip is in rûne en kompakte fûgel mei in lange en rjochte snaffel fan likernôch 7 sm. De spanwiidte is 56 oant 60 sm en hy weaget 300 gram. Hy hat likernôch it formaat fan in hôfdo. Op 'e boppedielen is de fûgel swarte, jiskegriis en readbrún; de ûnderkant is ljocht mei brune streken. Syn snaffel is fleiskleurich en hat in swarte punt. De eagen binne grut en steane fier nei efter, sadat de fûgel rjocht nei foarren en nei efter sjen kin. Fierder hat de fûgel swarte markearingen op 'e kop en nekke. De frijwat stompe wjukken binne swartbrún mei readbrune en brúngiele dwersplakken. De sturt is swart mei readbrune dwersplakken en in grize punt. De poaten binne brúngriis en de hiele ûnderpoat is befearre. == Fersprieding == De soarte komt yn in grut part fan it [[paleärktysk gebiet]] foar, mar net yn it hege noarden en de noardlike dielen fan [[Sibearje]]. It briedgebiet leit fan it westen fan Europa ynklusúf de [[Grut-Brittanje|Britske]] eilannen oant [[Ruslân]]. Likernôch in tredde fan 'e wrâldpopulaasje briedt yn Europa, werfan't 90% yn [[Ruslân]] en [[Skandinaavje]]. De measte Europeeske en Aziatyske populaasjes binne [[trekfûgel]]s en oerwinterje yn Súd-Europa en it suden fan [[Aazje]], mar de Westeuropeeske fûgels binne mear [[stânfûgel]]s. Yn oktober en novimber trekke de fûgels nei de wintergebieten. De migraasje nei de briedgebieten begjint yn febrewaris en yn maart en yn maaie komme se dêr oan. Wat de foarkar foar biotoop oanbelanget is de houtsnip oars as oare famyljeleden. Dizze snipfûgel libbet benammen yn mingde- en leafbosken ûnder tichte strûken. It bosk moat in wiete boaiem ha en in tsjokke humuslaach; yn bosk op earme sângrûn komt de houtsnip net of hast net foar. Syn Nederlânske famyljeleden, it [[waarlamke]] en de [[haarsnip]], libje yn in hiel oare biotoop, nammentlik oan 'e wetterkant fan lytse puollen en marren. === Nederlân === Yn [[Nederlân]] binne houtsnippen it hiele jier te finen. De tichtste konsintraasjes binne yn [[Drinte]], it easten fan it lân en it easten fan [[Noard-Brabân]] te finen. Yn [[Fryslân]] briedt de fûgel it meast op 'e eilannen en yn it súdeasten fan 'e provinsje en [[Gaasterlân]]. Winterdeis wurde de stânfûgels oanfolle mei [[wintergast]]en út Noardeast-Europa. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Scolopax rusticola rusticola MHNT.ZOO.2010.11.116.8.jpg|thumb|left|Aaien fan ''Scolopax rusticola rusticola'']] De houtsnip is de grutste snipeftige fan Nederlân. Hy libbet in skou en stil libben en lit him net faak sjen of hearre, allinnich yn it briedseizoen komt hy ta libben. Mei troch de tige goede kamûflaazjekleuren falt de fûgel net op. Hy is meast yn it healtsjuster en nachts aktyf. It wyfke leit fjouwer griisreadgiele aaien mei leverbrune en jiskegrize plakken. Se wurde yn in kûltsje lein dat wurdt bedutsen mei blêd, strie of moas. De houtsnip libbet fan ynsekten, wjirms en lytse slakjes. Winterdeis foerazjearret de fûgel nachts. De fûgel is hast allinnich yn 'e peartiid te hearren en bestiet út in sêft werhelle gnoarjend ''orr-orr-orr'' folge troch in heech ''psyp'' == Status == De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Oannommen wurdt dat de soarte net fan grutte bedrigingen te lijen hat. Dêrfandinne wurdt de soarte troch de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] klassifisearre as net net bedrige (''Least Concern'', 2025). De wrâldpopulaasje wurdt tusken 11 en 16 miljoen folwoeksen fûgels rûsd (2021). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5290 SOVON, oproppen 13 desimber 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-woodcock-scolopax-rusticola BirdLife, oproppen 13 septimber 2025] * [https://waarneming.nl/species/121/ Waarnimmingen.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Scolopax rusticola|Houtsnip}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Houtsnip]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] 7utm7zv9biqjjq0i3exrhc1ri6f3gc7 0 29417 1235626 1177075 2026-07-19T19:30:29Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235626 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=hauk |Ofbyld= [[File:Accipiter gentilis by Iosto Doneddu.jpg|250px]] |lûd=[[File:Accipiter gentilis - Northern Goshawk XC124806.ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje= [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai= [[hauken]] (''Astur'') |Wittenskiplike namme= Astur gentilis |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:AccipiterGentilis.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''hauk''' (''Astur gentilis'', foarh. ''Accipiter gentilis'') is in krêftige [[rôffûgels|rôffûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') en de [[ûnderfamylje]] fan de [[hauken en sparwers]] (''Accipitrinae''). ==Beskriuwing== In folwoeksen hauk kin in lingte hawwe fan tusken de 49 - 66 sm. Hy hat koarte, brede [[Wjuk|wjukken]] en in lange, hast fjouwerkante [[sturt]]. In folwoeksen hauk hat in wite streek boppe it [[each]], in swarte krún en donkere [[Fear (fûgel)|fearren]] yn de earstreek. It fearrekleed fan in mantsje is boppe-oan brún en ûnderoan skierwyt mei tinne grize bannen. It wyfke is folle grutter mei boppe-oan in laaigriis nei brunich fearrekleed en ûnderoan griis mei tinne brunere bannen. In jonge hauk hat boppe-oan in brún fearrekleed en ljocht mei brune lingtestreekjes ûnderoan. Boppedat is de wite eachstreek minder opfallend. [[Ofbyld:Accipiter gentilisAAP045CA.jpg|left|thumb|''Jonge (lofts) en folwoeksen hauk'']] [[Ofbyld:Goshawkfem55.jpg|thumb|left|''Wyfke, mei wite eachstreek, swarte krún en swarte earfearren'']] In hauk is in stille fûgel. Allinnich yn de briedtiid kin men fan ferskate soarten gekekker hearre. Yn Euraazje wurdt de mantsjehauk maklik betize mei de [[sparwer]] (''Accipiter nisus''), mar is wat grutter, swierder en hat wat langere wjukken. == Fretten == De hauk fangt middelgrutte fûgels en sûchdieren. Haadproaien yn Nederlân binne [[postdo]], [[houtdo]], [[houtekster]] en [[wylde knyn|knyn]]. Yn terrein mei in soad dekking jaget de hauk fan in sitplak of yn in lege flecht, om in proai te ferrassen. Dêrby kin de fûgel op koarte stikken in relatyf hege snelheid (80 km/o) ûntwikkelje. Hauken fange benammen de soarten dy't yn harren habitat in protte foarkomme. Faak is te sjen hoe't in hauk út in sirkeljende flecht wei, lykas in sljochtfalk, op in proai dûkt. == Fuortplanting == In spantsje hauken hat faakin stikmannich nêsten yn harren territoarium, dy't fan jier ta jier wiksele wurde om parasiten tsjin te gean, mar makket dochs maklik in nij nêst. Dat nêst, ek wol hoarst neamd, wurdt mei deade tûken heech yn de beamkrún boud yn in gaffelfoarmige tûke, of oanlynjend tsjin de stamme. [[Ofbyld:Acc nest.jpg|thumb|left|''nêst jonge hauken'']] De hauk leit 1 - 5 blauwite [[aai (bist)|aaien]], meastal trije of fjouwer. By it brieden ferfearje de mantsjes en wyfkes en kinne maklik rudefearren ûnder it nêst lizze fan benammen it wyfke, trochdat dy mear oan it nêstgebiet bûn is. Haukejongen dy't ree binne om it nêst te ferlitten begjinne mei fleanoefenings. De âlden lizze dan proaien op de râne fan it nêst, wêrtroch't de jongen fladderjend nei de râne geane. En ynienen dûke se spontaan fan it nêst as (hast) follearde fleanders. De hauk hat in karakteristyk flechtpatroan: trage klap fan de wjukken, trage klap en dan glydflecht rjocht foarút. Se bliuwe harren hiele libben yn itselde territoarium, mar de hauken út noardlike streken migrearje súdoan om te oerwinterjen. == Fersprieding == De hauk komt benammen foar yn boskgebieten yn matige streken fan it [[noardlik healrûn]] fan [[Jeraazje]]. Lânbougrûnen wurde lykwols ek faak brûkt en hjir en dêr wurde se ek al yn stêden sjoen ([[Amsterdam]] en [[Rotterdam]]). == Jachttechnyk == De hauk set him ûnferweechlik op in tûke en wachtet oant er in [[proai]] sjocht. As er de proai keazen hat, set er him ôf en fladderet in pear kear mei de wjukken. Mei syn wjukken hast hielendal tsjin it lichem stoart er him hurd-hurd troch beammen en strewellen op syn proai ôf oant er dy hat. [[Ofbyld:Goshawkmale66.jpg|thumb|right|''Mantsjeshauk'']] [[File:Accipiter gentilis MHNT.ZOO.2010.11.84.2.jpg|thumb|right|Hauke-aaien.]] == Taksonomy == De '''hauk''' telt sân ûndersoarten: * ''Accipiter gentilis buteoides'': Noard-Euraazje * ''Accipiter gentilis albidus'': NE Sibearje * ''Accipiter gentilis schwedowi'': NE Aazje * ''Accipiter gentilis fujiyamae'': Japan * ''Accipiter gentilis gentilis'': Noard- en Sintraal-Jeropa * ''Accipiter gentilis marginatus'': Itaalje, Balkan oant Iran * ''Accipiter gentilis arrigonii'': Korsika en Sardynje == Keppeling om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Accipiter+gentilis SoortenBank.nl beskriuwing, ôfbylden en lûd] {{commonscat|Accipiter gentilis}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hauk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] fswm8jq0yg0oukknnj1zqp10tlcaumt 0 29996 1235674 1222745 2026-07-19T21:37:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Populêr */ [[]] 1235674 wikitext text/x-wiki {{Akteur | ôfbylding = Doris Day 1958 crop.jpg | ôfbyldingstekst = Doris Day yn 1958 | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Doris Mary Ann Kappelhoff | nasjonaliteit = {{USAnasj}} | berne = [[3 april]] [[1922]] | berteplak = [[Cincinnati]] | stoarn = [[13 maaie]] [[2019]] | stjerplak = [[Carmel Valley Village]] | regionale identiteit = | etnisiteit = | jierren aktyf = [[1939]]–[[2012]] | prizen = | webside = }} [[Ofbyld:Doris Day in Love Me or Leave Me trailer.jpg|right|thumb|''Love Me or Leave Me'']] [[Ofbyld:Starlift DorisDay and GordonMacRae.jpg|right|thumb|''Mei [[Gordon MacRae]]'']] '''Doris Mary Ann Kappelhoff''' ([[Cincinnati]], [[3 april]] [[1922]] – [[Carmel Valley Village]], [[13 maaie]] [[2019]], wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[sjongster]], [[aktrise]] en [[diere-aktivist]]e. Hja waard bekend ûnder de artystenamme '''Doris Day'''. Day's artistike karriêre begûn yn har lette tsienerjierren as sjongster yn in ''big band''. Yn 1945 hie hja har earste hit, "Sentimental Journey", en yn 1948 ferskynde hja yn de film ''Romance on the High Seas''. Yn har artistike karriêre hat hja yn 39 films spile en hat se mear as 650 lieten opnaam, ûntfong sy in [[Oscar]]-nominaasje, wûn in [[Golden Globe]] en in [[Grammy Award]], en krige yn 1989 de [[Cecil B. DeMille Award]] foar al har fertsjinsten yn spylfilms. Day hat fjour kear troud west. Earst mei Al Jorden, in trombonist, dy't de heit waard fan har iennichst bern, Terry. Ferfolgens waard it George Weidler. Doe't dat houlik yn in skieding einige boaske hja oan Martin Melcher en bleaun by him oant er yn 1968 ferstoar. Melcher adoptearre har soan, dy waard doe Terry Melcher. Har fjirde en lêste houlik mei Barry Comden duorre mar koart en einige ek yn in skieding. Doris Day wennet yn Carmel, [[Kalifornje]] ûnder de namme Clara Kappelhoff. Day is mei [[Shirley Temple]] de iennichste frou yn de top tsien fan filmartysten dy't it measte publyk lutsen hat. == Populêr == Doris Day hat har grutte populêrens fral te tankjen oan har rollen yn romantyske komeedzjes: * ''Pajama Game'' - 1957; * ''Pillow Talk'' - 1959; * ''The Thrill of It All'' - 1963; * ''Send Me No Flowers - 1964; * ''Do Not Ddisturb'' - 1965 en in oantal súksesfolle filmlietsjes: * ''It's Magic'' út ''Romance on the High Seas'' - 1948; * ''Secret Love'' út ''[[Calamity Jane (film)|Calamity Jane]]'' - 1953; * ''Que Sera, Sera (Whatever Will Be, Will Be)'' út [[Alfred Hitchcock]] syn film ''[[The Man Who Knew Too Much (film út 1956)|The Man Who Knew Too Much]]'' - 1956. Yn 1975 ferskynden har memôres ûnder de titel ''Doris Day: her own story''. Fan 1968 oant 1973 spile se yn de telefyzjerige ''The Doris Day Show'', dy't yn de jierren 70 ek yn Nederlân op de byldbuis kaam. == Keppelings om utens == * [https://www.dorisday.net/ Filmografy] * [http://www.legacyrecordings.com/Doris-Day.aspx Diskografy] * [http://www.ddal.org Doris Day Animal League] * [https://film.virtual-history.com/person.php?personid=2289 Foto's en bibliografy] {{DEFAULTSORT:Day, Doris}} [[Kategory:Doris Day| ]] [[Kategory:Amerikaansk filmakteur]] [[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Amerikaansk musicalakteur]] [[Kategory:Amerikaansk sjonger]] [[Kategory:Amerikaansk telefyzjepresintator]] [[Kategory:Amerikaansk autobiograaf]] [[Kategory:Bisterjochte-aktivist]] [[Kategory:Grammy-winner]] [[Kategory:Cecil B. DeMille Award-winner]] [[Kategory:Winner fan de Presidinsjele Frijheidsmedalje]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Dútsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1922]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2019]] g3z6eswgk8js3a4evc2dn1c3abau926 0 34054 1235696 1157286 2026-07-20T08:11:10Z FreyaSport 40716 bywurke 1235696 wikitext text/x-wiki {{Sportevenemint | namme = FIFA wrâldkampioenskip fuotbal | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = Daniel Passarella, oanfierder fan it Argentynske nasjonale team, hâdt de FIFA-wrâldbeker omheech. Wrâldkampioenskip fuotbal 1978 | plak = | jier = | data = | sport = [[Fuotbal]] | organisator = [[FIFA]] | ferienigings = | lannen = | atleten = | eveneminten = | iepening = | sluting = | earste = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1930|Urûguay 1930]] | lêste = | aktueel = | foarige = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2026|Amearika's 2026]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2030|2030]] }} It '''FIFA wrâldkampioenskip fuotbal''', meastal wrâldkampioenskip fuotbal of WK fuotbal neamd, is in toernoai dat alle fjouwer jier spile wurdt troch nasjonale tiims dy't lid binne fan de [[FIFA]]. ==Skiednis== Yn [[1930]] waard it earste wrâldkampioenskip fuotbal yn [[Oerûguay]] holden. De iennige stêd dy't doe de stadions foar de wedstriden hie wie [[Montevideo]] der waard dat toernoai spile yn tije stadions. Dit wie twa jier earder, op moandei 28 maaie 1928, yn [[Amsterdam]] besletten. Oerûguay krige it earste WK tawiisd om te fieren dat it lân hûndert jier bestie en om't Oerûguay yn [[Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1924|1924]] en [[Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1928|1928]] goud wûn hie op de [[Olympyske Spullen]] en dus ien fan de bettere fuotballannen wie. De teams waarden foar it earste wrâldkampioenskip útnûge troch de FIFA om mei te dwaan. De animo fan [[Jeropa|Jeropeeske]] lannen om mei te dwaan oan dit kampioenskip wie lykwols beheind. De lange reis en hege reiskosten wiene hjir de oarsaak fan. Uteinlik wist [[Jules Rimet]], mei help fan it regear fan Oerûguay, fjouwer Jeropeeske lannen sa fier te krijen om de oerstek te meitsjen. Fanôf it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1934|twadde kampioenskip yn 1934]] moatte de lannen har kwalifisearje foar it toernoai. As trofee foar it winnende lân waard de ''"Victoire aux Ailes d'Or"'' ûntwurpen: in beker droegen troch [[Nikè]], de [[Grykske mytology|Grykske goadinne]] fan de oerwinning. Dizze wikselbeker waard yn [[1946]] as earbetoan oan de inisjatyfnimmer fan it WK fuotbal omdoopt nei ''"Jules Rimet-beker"''. Yn [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1970|1970]] gie dizze trofee definityf nei [[Brazylje]]: dat wie it tredde WK dat troch Brazylje wûn waard, en de regel wie doe noch dat as ien lân trije kear wrâldkampioen waard, it de trofee hâlde mocht. Yn [[1983]] waard de orizjinele beker stellen en nea wer weromfûn, wêrnei't it Braziliaanske fuotbalbûn in [[replika]] meitsje liet. De hjoeddeiske trofee, de ''"FIFA World Cup"'', bestiet út twa figueren op in sokkel dy't in ierdbol omheech hâlde, en is ek wer in wikseltrofee. Dizze beker waard foar it earst útrikt yn [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1974|1974]] oan it doetiidske [[West-Dútslân]]. Oan de toernoaien oant en mei 1978 diene 16 lannen mei, útsein yn 1930 (13 lannen), en yn [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1938|1938]] (15 lannen, [[Eastenryk]] wie nei kwalifikaasje as gefolch fan de [[Anschluss]] opgien yn [[Dútslân]]) en [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1950|1950]] (13 lannen, [[Yndia]], [[Skotlân]] en [[Turkije]] lútsen har nei de lotting werom). It tal dielnimmers waard útwreide nei 24 lannen yn [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1982|1982]] en dêrnei nei 32 yn [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1998|1998]], wêrtroch't ek mear lannen út [[Afrika]], [[Aazje]] en [[Noard-Amearika]] in kâns makken om diel te nimmen. Fan [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2026|2026]] ôf sille der 48 lannen meidwaan oan it WK. == Edysjes == {{Kolommen3 |Kolom1= * {{Flagge UY}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1930|Oerûguay 1930]] ** Winner: {{URUf}} * [[Ofbyld:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1934|Itaalje 1934]] ** Winner: {{ITAf1946}} * {{Flagge FR}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1938|Frankryk 1938]] ** Winner: {{ITAf1946}} * {{Flagge BR}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1950|Brazylje 1950]] ** Winner: {{URUf}} * {{Flagge CH}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1954|Switserlân 1954]] ** Winner: {{FRGf}} * {{Flagge SE}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1958|Sweden 1958]] ** Winner: {{BRAf}} * {{Flagge CL}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1962|Sily 1962]] ** Winner: {{BRAf}} * {{Flagge GB-ENG}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1966|Ingelân 1966]] ** Winner: {{ENGf}} |Kolom2= * {{Flagge MX}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1970|Meksiko 1970]] ** Winner: {{BRAf}} * {{Flagge DE}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1974|West-Dútslân 1974]] ** Winner: {{FRGf}} * {{Flagge AR}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1978|Argentynje 1978]] ** Winner: {{ARGf}} * {{Flagge ES}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1982|Spanje 1982]] ** Winner: {{ITAf}} * {{Flagge MX}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1986|Meksiko 1986]] ** Winner: {{ARGf}} * {{Flagge IT}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1990|Itaalje 1990]] ** Winner: {{FRGf}} * {{Flagge US}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1994|De Feriene Steaten 1994]] ** Winner: {{BRAf}} * {{Flagge FR}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1998|Frankryk 1998]] ** Winner: {{FRAf}} |Kolom3= * {{Flagge KR}} {{Flagge JP}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2002|Súd-Koreä & Japan 2002]] ** Winner: {{BRAf}} * {{Flagge DE}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2006|Dútslân 2006]] ** Winner: {{ITAf}} * {{Flagge ZA}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010|Súd Afrika 2010]] ** Winner: {{ESPf}} * {{Flagge BR}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2014|Brazylje 2014]] ** Winner: {{GERf}} * {{Flagge RU}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2018|Ruslân 2018]] ** Winner: {{FRAf}} * {{Flagge QA}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|Katar 2022]] ** Winner: {{ARGf}} * ''{{Flagge CA}} {{Flagge US}} {{Flagge MX}} [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2026|Amearika's 2026]]'' ** Winner: {{ESPf}} }} == Fryske fuotballers op it WK == [[Theo de Jong]] wie yn 1974 de earste [[Fryslân|Fryske]] fuotballer op it wrâldkampioenskip fuotbal, hy kaam fjouwer kear yn aksje foar it [[Nederlân|Nederlânske alvetal]] op it wrâldkampioenskip. {| class="wikitable" !width=200| Fuotballer !width=50| Jier !width=75| Funksje !width=50| Wedstr.(goals) |- |[[Theo de Jong]] |[[Wrâldkampioenskip fuotbal 1974|1974]] |Middenfjilder |4 (1) |- |[[Piet Wildschut]] |[[Wrâldkampioenskip fuotbal 1978|1978]] |Ferdigener |3 (0) |- |[[Jan Kromkamp]] |[[Wrâldkampioenskip fuotbal 2006|2006]] |Ferdigener |''reserve'' |- |[[Andries Noppert]] |[[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]] |Doelman |5 (0) |} ==Fryske Assistint-skiedsrjochters en skiedsrjochtes op it WK^*== {| class="wikitable" !Namme !Funksje !Jier |- | [[Erwin Zeinstra]] | Assistint-skiedsrjochter | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2014|2014]]<br>[[Wrâldkampioenskip fuotbal 2018|2018]] |- | [[Hessel Steegstra]] | Assistint-skiedsrjochter |[[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]] |- | [[Jan de Vries (skiedsrjochter)|Jan de Vries]] | Assistint-skiedsrjochter |[[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]] |} <small>''* opmerking: list is mooglik net folslein.''</small> ==Prizen== Njonken de Wrâldtitel wurde der ek noch in tal oare prizen útrikt * De ''Golden Ball'' foar de bêste spiler fan it toernoai. * De ''Golden Boot'' foar de spiler dy't de measte doelpunten makket * De ''Golden Glove'' foar de bêste doelman fan it toernoai. === Bêste spiler === {| class="wikitable" !width=50| Jier !width=200| Fuotballer !width=100| Lân |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1930|1930]] | [[José Nasazzi]] | {{URUf}} |- |[[Wrâldkampioenskip fuotbal 1934|1934]] | [[Giuseppe Meazza]] | {{ITAf}} |- |[[Wrâldkampioenskip fuotbal 1938|1938]] | [[Leônidas da Silva]] |{{BRAf}} |- |[[Wrâldkampioenskip fuotbal 1950|1950]] | [[Thomaz Soares da Silva|Thomaz Soares]] | {{BRAf}} |- |[[Wrâldkampioenskip fuotbal 1954|1954]] | [[Ferenc Puskás]] | {{HUNf}} |- |[[Wrâldkampioenskip fuotbal 1958|1958]] | [[Valdir Pereira|Didi]] | {{BRAf}} |- |[[Wrâldkampioenskip fuotbal 1962|1962]] | [[Manuel dos Santos|Garrincha]] | {{BRAf}} |- |[[Wrâldkampioenskip fuotbal 1966|1966]] | [[Bobby Charlton]] | {{ENGf}} |- |[[Wrâldkampioenskip fuotbal 1970|1970]] | [[Pelé]] | {{BRAf}} |- |[[Wrâldkampioenskip fuotbal 1974|1974]] | [[Johan Cruijff]] | {{NEDf}} |- |[[Wrâldkampioenskip fuotbal 1978|1978]] | [[Mario Kempes]] | {{ARGf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1982|1982]] | [[Paolo Rossi (fuotballer)|Paolo Rossi]] | {{ITAf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1986|1986]] | [[Diego Maradona]] | {{ARGf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1990|1990]] | [[Salvatore Schillaci]] | {{ITAf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1994|1994]] | [[Romário de Souza Faria|Romário]] | {{BRAf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1998|1998]] | [[Ronaldo (Braziliaansk fuotballer)|Ronaldo]] | {{BRAf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2002|2002]] | [[Oliver Kahn]] | {{GERf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2006|2006]] | [[Zinédine Zidane]] | {{FRAf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010|2010]] | [[Diego Forlán]] | {{URUf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2014|2014]] | [[Lionel Messi]] | {{ARGf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2018|2018]] | [[Luka Modrić]] | {{CROf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]] | [[Lionel Messi]] | {{ARGf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2026|2026]] | [[Rodrigo Hernández]] | {{ESPf}} |} === Measte doelpunten === * ''Kin ek oan meardere fuotballers útrikt wurde as se likefolle doelpunten makke ha.'' {| class="wikitable" !width=50| Jier !width=200| Fuotballer !width=130| Lân !width=50| Doelpunten |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1930|1930]] || [[Guillermo Stábile]] || {{ARGf}} || style="text-align: center;" | 8 |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1934|1934]] || [[Oldřich Nejedlý]] || {{TCHf}} || style="text-align: center;" | 5 |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1938|1938]] || [[Leônidas]] || {{BRAf}} || style="text-align: center;" | 7 |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1950|1950]] || [[Ademir]] || {{BRAf}} || style="text-align: center;" | 9 |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1954|1954]] || [[Sándor Kocsis]] || {{HUNf}} || style="text-align: center;" | 11 |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1958|1958]] || [[Just Fontaine]] || {{FRAf}} || style="text-align: center;" | 13 |- | rowspan="6" | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1962|1962]] || [[Flórián Albert]] || {{HUNf}} || rowspan="6" style="text-align: center;" | 4 |- | [[Valentin Kozmitsj Ivanov|Valentin Ivanov]] || {{URSf}} |- | [[Garrincha]] || {{BRAf}} |- | [[Dražan Jerković]] || {{YUGf}} |- | [[Edvaldo Izidio Neto|Vavá]] || {{BRAf}} |- | [[Leonel Sanchez]] || {{CHIf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1966|1966]] || [[Eusébio (voetballer)|Eusébio]] || {{PORf}} || style="text-align: center;" | 9 |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1970|1970]] || [[Gerd Müller]] || {{FRGf}} || style="text-align: center;" | 10 |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1974|1974]] || [[Grzegorz Lato]] || {{POLf}} || style="text-align: center;" | 7 |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1978|1978]] || [[Mario Kempes]] || {{ARGf}} || style="text-align: center;" | 6 |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1982|1982]] || [[Paolo Rossi (voetballer)|Paolo Rossi]] || {{ITAf}} || style="text-align: center;" | 6 |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1986|1986]] || [[Gary Lineker]] || {{ENGf}} || style="text-align: center;" | 6 |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1990|1990]] || [[Salvatore Schillaci]] || {{ITAf}} || style="text-align: center;" | 6 |- | rowspan="2" | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1994|1994]] || [[Oleg Salenko]] || {{RUSf}} || rowspan="2" style="text-align: center;" | 6 |- | [[Christo Stoitsjkov]] || {{BULf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1998|1998]] || [[Davor Šuker]] || {{CROf}} || style="text-align: center;" | 6 |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2002|2002]] || [[Ronaldo Luis Nazário de Lima|Ronaldo]] || {{BRAf}} || style="text-align: center;" | 8 |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2006|2006]] || [[Miroslav Klose]] || {{GERf}} || style="text-align: center;" | 5 |- | rowspan="4" | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010|2010]] || [[Thomas Müller (voetballer)|Thomas Müller]] || {{GERf}} || rowspan="4" style="text-align: center;" | 5 |- | [[David Villa]] || {{ESPf}} |- | [[Wesley Sneijder]] || {{NEDf}} |- | [[Diego Forlán]] || {{URUf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2014|2014]] || [[James Rodríguez]] || {{COLf}} || style="text-align: center;" | 6 |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2018|2018]] || [[Harry Kane]] || {{ENGf}} || style="text-align: center;" | 6 |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]] || [[Kylian Mbappé]] || {{FRAf}} || style="text-align: center;" | 8 |- |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2026|2026]] || [[Kylian Mbappé]] || {{FRAf}} || style="text-align: center;" | 10 |} === Bêste doelman === {| class="wikitable" !width=50| Jier !width=200| Doelman !width=100| Lân |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1994|1994]] | [[Michel Preud'homme]] | {{BELf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 1998|1998]] | [[Fabien Barthez]] | {{FRAf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2002|2002]] | [[Oliver Kahn]] | {{GERf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2006|2006]] | [[Gianluigi Buffon]] | {{ITAf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010|2010]] | [[Iker Casillas]] | {{ESPf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2014|2014]] | [[Manuel Neuer]] | {{GERf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2018|2018]] | [[Thibaut Courtois]] | {{BELf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]] | [[Emiliano Martínez]] | {{ARGf}} |- | [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2026|2026]] | [[Unai Simón]] | {{ESPf}} |} {{Navigaasje Wrâldkampioenskip fuotbal}} [[Kategory:Wrâldkampioenskip fuotbal| ]] [[Kategory:Ynternasjonaal sportevenemint|Wraldkampioenskip fuotbal]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1930|Wraldkampioenskip fuotbal]] 6m6vgpugzz8m12rn5hkc96mew2nsazn 0 34144 1235662 1218735 2026-07-19T20:00:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235662 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Humboldtpinguïn |Ofbyld = [[Ofbyld:Spheniscus humboldti, Islas Ballestas 10.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pinguïneftigen]] (''Sphenisciformes'') |Famylje = [[pinguïns]] (''Spheniscidae'') |Skaai = [[brilpinguïns]] (Spheniscus) |Wittenskiplike namme= Spheniscus demersus |Beskriuwer, jier= [[Franz Julius Ferdinand Meyen|Meyen]], 1834 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart= [[Ofbyld:Humboldt Penguin.png|250px]] }} De '''Humboldtpinguïn''' (''Spheniscus humboldti'') is ien fan 'e fjouwer soarten út it skaai fan 'e [[brilpinguïns]] (Spheniscus) en ien fan 'e achttjin [[Pinguïns|pinguïn]]-soarten. De Humboldtpinguïn libbet yn [[Súd-Amearika]] yn [[Sily]] en [[Perû]]. == Ferskining == [[Ofbyld:Schwimmender-Pinguin.jpg|thumb|left|Humboldtpinguïn.]] De soarte wurdt 65 oant 70 sm lang en weaget tusken de 3,5 en 6 kg. De fûgel is nau besibbe oan 'e [[Magelhaenpinguïn]] en de [[Brilpinguïn]]. Hy hat in swarte rêch en in wite búk. Op it boarst rint in brede, swarte bân yn 'e foarm fan in omkearde 'U'. Om de bek hinne sit in opfallend rôze, keal stik hûd dat helpt by it ôfkuoljen. De swarte puntsjes op 'e wite búk binne foar eltsee pinguïn unyk, ferlykber mei in fingerprint by minsken. == Fersprieding == Humboldtpinguïns tankje harren namme oan 'e kâlde [[Humboldtstream]] foar de kust fan [[Súd-Amearika]]. Se libje dêr oan'e kusten fan Perû en Sily. Oars as guon súdlike pinguïnsoarten libje se net yn iisgebieten, mar nêstelje se op rotsige kustkriten en eilannen yn in subtropysk klimaat. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Spheniscus humboldti MHNT.ZOO.2010.11.43.14.jpg|thumb|left|Aai.]] Se grave harren nêsten yn tsjokke lagen guano (opgarre fûgelstront). As dat der net is, brûke se ek wol spjalten yn rotsen. It wyfke leit meastentiids twa aaien en beide âlden briede op 'e aaien, dy't nei 40 dagen útkomme. Se binne meastentiids monogaam en kinne meardere jierren by deselde partner bliuwe. Se kinne it hiele jier troch briede, ôfhinklik fan de beskikberens fan iten. == Status == De Humboldtpinguïn hie op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] yn 2020 de status kwetsber (''Vulnerable''). Bedrigingen foar de fûgel binne û.o. it winnen fan [[guano]], dat in tige goede natuerlike dongstof is. Mei dy winning wurde de briedplakken fan 'e pinguïns fersteurd en kinne de fûgels minder gaadlike nêstplakken fine. Dêrnjonken wurdt der in soad fiske op ansjofisk en sardines, in wichtige fiedselboarne foar de Humboldtpinguïn. It ferskynsel [[El Niño]] waarmet it wetter op en ek dat betsjut dat der minder fisk beskikber is, sadat in soad fûgels ferhongerje en der in hege stjerte ûnder piken is. Nei't út ûndersyk bliken die dat tusken 2017 en 2021 it oantal briedpearen yn Sily mei likernôch 50% ôfnommen wie, waard de status fan 'e fûgel yn dat lân fan kwetsber nei bedrige degradearre. Yn 2023 ha Súdamerikaanske seefûgels slim te lijen hân fan 'e fûgelgryp H5N1. Hoe slim de Humboldtpinguïn troffen waard is net bekend. Yn jannewaris 2025 waarden by de telling fan 'e ferfearjende Perûviaanske populaasje in ôfname fan 70% yn ferlikening mei it jier dêrfoar fêststeld. Troch brek oan iten ferfearren net alle Humboldtpinguïns en dy sieten dêrom net yn 'e telling, mar dúdlik waard wol dat de delgong rap giet. == Reservepopulaasje == Guon dierentunen nimme diel oan it EAZA Ex-situ Programme (EEP) foar Humboldtpinguïns. Dat is in Europeesk fokprogramma dat de sûnens, genetyske diversiteit en stabiliteit fan 'e pinguïnpopulaasje yn 'e kolleksjes beheart. [[AquaZoo Friesland|AquaZoo]] by [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] nimt foar de Humboldtpinguïn diel oan dat programma. Sa ûnstiet der in sûne reservepopulaasje, dy't de wylde populaasjes helpe kinne of by in takomstige weryntroduksjes ynset wurde kin. It Punto San Juan Program ferlient help mei finansjele stipe en frijwilligers om de briedplakken en seegebieten te beskermjen. == Keppeling om utens == * [https://www.aquazoo.nl/dieren/humboldtpinguin De pinguïns op it webstee fan Aquazoo.] * [https://us.puntasanjuan.org/html/themes.php?categoria=humboldt-penguins Side Punta San Juan Program.] {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/humboldt-penguin-spheniscus-humboldti BirdLife, oproppen 15 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/humpen1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 15 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/humpen1?siteLanguage=nl Birds of the World, oproppen 15 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Spheniscus humboldti|Humboldtpinguïn}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Brilpinguïn]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] 0rjjamvwq5sknigq42ydbikto8annaj 0 39604 1235634 1177081 2026-07-19T19:35:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235634 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=heidehipper |Ofbyld= [[File:Steinschmaetzer Northern wheatear male.jpg|250px]]<br><small>mantsje yn simmerkleed</small><br>[[File:Northern wheatear Oenanthe oenanthe.jpg|250px]]<br><small>wyfke</small> |lûd=[[File:Northern Wheatear (Oenanthe oenanthe) (W1CDR0001421 BD16).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'') |Skaai= [[kwikkerts]] (''Oenanthe'') |Wittenskiplike namme= Oenanthe oenanthe |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:OenantheOenantheIUCN2019-3.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''heidehipper''' (''Oenanthe oenanthe''), '''fitop''', '''kwikkert''', '''stienbikker''' of '''stienfûgeltsje''' (Nederlânsk: ''tapuit'') is in [[sjongfûgels|sjongfûgel]] út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Oenanthe]]'' ([[kwikkerts]]) fan de ûnderfamylje [[Saxicolinae]] ([[paapkefûgels]]). Dizze ûnderfamylje waard earder as lytse [[lysterfûgels]] beskôge, no rekkene ta de famylje [[Muscicapidae]] ([[Miggesnappers]]). It is in fûgel fan drûge, sânige en rotsige gebieten dy't foerazjearret op de grûn en briedt yn kninehoalen. Heidehippers binne trekfûgels, en binne simmerdeis yn hiel [[Europa]] te finen. Teffens komme se foar yn [[Aazje]] en op beskate plakken yn noardwest- en noardeast-[[Kanada]], [[Grienlân]] en [[Alaska]]. It is de ienichste fan de famylje dy 't sa fier noardlik foarkomt. Alle fûgels oerwinterje lykwols yn Afrika en moatte somtiids 1500 oant 2000 km nei harren briedgebiet ôflizze. == Skaaimerken == Grutte: 14.5-15.5 cm; Spanwiidte: 26-32 cm; Gewicht: 17-30 gram; Aaien: 5-6; Briedtiid: 14 dagen; Snaffel: koart en fyn. It mantsje kriget yn de maitiid in simmerkleed (briedkleed). [[Ofbyld:Nonbreeding Northern Wheatear.jpg|thumb|left|180px|Heidehipper yn winterkleed.]] [[File:Oenanthe oenanthe oenanthe MHNT.ZOO.2010.11.192.21.jpg|thumb|left|180px|Aaien fan 'e heidehipper.]] == Fiedsel == Heidehippers frette meast [[ynsekten]], mar ek [[spinnen]], slakken en wjirms. Yn de hjerst ite hja ek wol beien. == Yn Nederlân == Yn Nederlân is de heidehipper in seldsume briedfûgel yn de [[dún|dunen]] en sânferstowingen. De soarte brette foaral op de [[Waadeilannen]] en ek wol yn de dunen fan [[Noard-Hollân]] en [[Súd-Hollân]]. Al yn de jierren '60 wienen der oanwizingen dat de fûgel efterút gie. Yn de jierren 1990 waard de heidehipper seldsum yn de dunen fan it fêstelân. Yn it binnenlân komt de heidehipper noch geregeldwei foar op de drûge heidefjilden en sânferstowingen op de [[Feluwe]], yn [[Drinte]] en Súdeast-[[Fryslân]]. Benammen op it ([[Aekingersân]] by [[Appelskea]]) hâldt de heidehipper it út.<ref>Bijlsma, R.G., F. Hustings & C.J. Camphuysen, 2001. Avifauna van Nederland 2. ISBN 9074345212</ref> Trochstrings rekket de heidehipper lykwols hurd yn de bedelte. [[SOVON]] rûst de efterútgong tusken 1990 en 2007 op goed 5% it jier, en dêrnei noch mear: der briede yn 2007 noch sa'n 700 en yn 2018 mar sa'n 300 pear yn Nederlân.<ref name="SOVON" >[http://www.sovon.nl/nl/11460 SOVON] ''Verspreiding en aantalsontwikkeling van de tapuit in Nederland''</ref> De fûgel is yn 2007 as ''bedrige'' op de [[Nederlânske Reade List (fûgels)|Nederlânsk Reade List]] byskreaun.<br /> As gast is de fûgel net sa seldsum. Yn april/maaie en yn septimber binne rûnom yn Nederlân heidehippers op trochtrek waar te nimmen. == Taksonomy== De heidehipper ken fjouwer ûndersoarten: * ''Oenanthe oenanthe leucorhoa'' ("Grienlânske heidehipper"): Noardeast-Kanada, Grienlân, Iislân * ''Oenanthe oenanthe oenanthe'': Noard- en Midden-Jeropa, Sibearje, Noardwest-Amerika * ''Oenanthe oenanthe libanotica'': Súd-Jeropa, Súdwest- en Midden-Aazje * ''Oenanthe oenanthe seebohmi'' ("Swartkielheidehipper"): Noardwest-Afrika; dizze ûndersoarte wurdt ek wol as aparte soarte (''Oenanthe seebohmi'') sjoen. == Ferskaat== * Bewenners fan (eardere) [[heidedoarpen]] wurde wol gekjeiend 'heidehippers' (of 'heidepiken') neamd. == Keppeling om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Oenanthe+oenanthe SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd {{boarnen|boarnefernijing= <References/>}} {{CommonsBalke|Oenanthe oenanthe}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kwikkert]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] fc36mzdkhn56rsklz8wzx4qahlmb15t 0 39612 1235611 1177073 2026-07-19T19:18:21Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235611 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=hagekrûper |Ofbyld= [[File:Common Whitethroat.jpg|250px]] |lûd=[[File:Common Whitethroat (Sylvia communis) (W1CDR0001503 BD6).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[hagekrûperfûgels]] (''Sylviidae'') |Skaai= [[hagekrûpers]] (''Curruca'') |Wittenskiplike namme= Curruca communis |Beskriuwer, jier= Latham, 1787 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:SylviaCommunisIUCN2019-3.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]] </small> }} De '''hagekrûper''' (''Curruca communis'', eartiids ''Sylvia communis'') is in sjongfûgel út de famylje fan [[hagekrûpers]] (''Sylviidae'') dy't rûnom yn [[Europa]] foarkomt. De hagekrûper is 13 oant 15 sm lang en waacht 12 oant 17 gram. It fûgeltsje fret spinnen, slakjes, beien, [[ynsekten]] en larven. Yn de maitiid rekket it mantsje tige optein, hy fljocht fan takke nei takke, mei de sturt útset en it kûfke opset.<br /> Syn sang is ôfwikseljend mei hastich útstjitten noaten, at er triljend út in hage opfljocht en him dêr dan wer yn weromfalle lit. It is in [[trekfûgel]], dy't de winter yn [[Afrika]] trochbringt. == Keppelings om utens == * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Sylvia+communis SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd * [http:///stats.sovon.nl/stats/soort/12750 SOVON] - Fersprieding en talsûntjouwing yn Nederlân * [https://www.avionary.info/explandict/curruca-communis Avionary] - Hagekrûper yn 51 talen {{Boarnen|boarnefernijing= <References/> }} {{DEFAULTSORT:Hagekruper}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hagekrûper]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 79ydr7h8ys2i4wib4kz428bd6ewqrng 0 41721 1235591 909163 2026-07-19T15:17:46Z Jantsje Westra 58935 /* */ oanfolling konsertreizen FFO 1235591 wikitext text/x-wiki It '''Frysk Fanfare Orkest''' bestiet út sa'n fyftich muzikanten út [[Fryslân]]. De muzikanten spylje neist it FFO yn ien of mear pleatslike ferienings. Doel is it promoatsjen fan âlde en nije orizjinele [[fanfare]]muzyk. De feriening waard oprjochte yn 1983 yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] mei Jouke Hoekstra as muzikaal lieder. Neist premiêres fan Nederlânske [[komponist]]en hawwe ek bûtenlânske komponisten wurken skreaun foar it orkest. Yn binnen- en bûtenlân die it FFO mei oan meardere festivals en konserten. Meardere kearen waard it heechste resultaat foar fanfareorkesten op it Wrâld Muzyk Konkoers yn Kerkrade helle. In oantal kearen waard meidien oan de ynternasjonale WASBE-konferinsjes. It orkest wurdt ek faak frege foar radioprogramma’s om de orizjinele fanfaremyzyk te promoatsjen en hat yn 2010 in tweintichtal CD’s op syn namme stean. Yn [[1994]] krige it Frysk Fanfare Orkest de [[Fryske Anjer]] fan it Prins Bernhard Kultuerfûns Fryslân. == Diriginten == * [[1983]] - no - [[Jouke Hoekstra]] == Konsertreizen == {| class="wikitable" |- ! Jier !! Lân !! Plak |- | 1988 || {{DE}}|| Internationales Musikfestival yn [[Rastede]] ([[Nedersaksen]]) |- | 1989 || {{UK}}|| Konferinsje fan de ''World Association for Symphonic Bands and Ensembles'' (WASBE) yn [[Manchester]] |- | 1993 || {{DE}}|| Galakonsert by de Musikverein Haaren e.V. yn [[Haaren (Waldfeucht)]] |- | 1997 || {{US}}|| Konsertreis troch de [[Feriene Steaten]] |- | 2002 || {{AT}}|| Galakonsert by it ''Mid-Europe-Festival'' foar blaasorkesten yn [[Schladming]] ([[Eastenryk]]) |- | 2003 || {{PT}}|| ''Internationale festival Sociedade Euterpe Alhandrense'' yn [[Alhandra (Vila Franca de Xira)|Alhandra]] |- | 2004 || {{EST}}|| ''Emajöe Suvi Festival'' yn [[Tartu]] ([[Estlân]]) |- | 2005 || {{SGP}}|| Konferinsje fan de ''World Association for Symphonic Bands and Ensembles'' yn [[Singapore]] |- |2006 |{{LUX}} |Oktober 2006 Centre Culturel Ettelbrück Lúksemboarch |- | 2007 || {{PT}} || Konsertreis [[Portugal]] mei optredens yn [[Tomar]], [[Alhandra (Vila Franca de Xira)|Alhandra]] en [[Leiria (stêd)|Leiria]] fan 4 july oant 11 july 2008 |- |2009 |{{LUX}} |Juni 2009 Syndicat Intercommunal SISPOLO Hosingen Lúksemboarch |- |2009 |{{US}} |Juli 2009 Wasbe Conferentie Cincinatti Feriene Steaten |- |2010 |{{LUX}} |Oktober 2010 Kulturzentrum Born Lúksemboarch |- |2012 |{{PT}} |Portegal, Konsertreis Tomar, Alhandra en Leiria 4 juli tot 11 juli 2008 |- |2016 |{{CZ}} {{SK}} {{HU}} |Konsertreis Praag Bratislava |- |2018 |{{DE}} |24 en 25 Febrewaris2018 Internationaal Benefietkonsert foar Haven Hilft Wilhelmshaven |- |2018 |{{UK}} |Oktober 2019 Konsertreis Canterbury |- |2019 |{{DE}} |Titus Words Will Take Wing” 27 Jannewaris 2019 Wilhelmshaven |- |2019 |{{UK}} |Oktober 2019 Canterbury Festival - Canterbury Cathedral, Maidstone - all Saints Church, Londen - Dutch Church |- |2019 |{{DE}} |Desimber 2019 Jever Frisian Symphonic Wind Orchestra, Richetta Manager en Torben Beerboom |- |2022 |{{DE}} |26 en 27 Novimber 2022 Wilhelmshaven |- |2023 |{{DE}} |18 en 19 Febrewaris 2023 Marinemusikkorps Wilhelmshaven en Frisian Symphonic Wind Orchestra Wilhelmshaven |- |2023 |{{UK}} |Canterbury Festival, Canterbury Cathedral Oktober 2023 |- |2024 |{{DE}} |Oktober 2024 Theater an der Blinke Leer: Marinemusikkorps Wilhelmshaven en Frisian Symphonic Wind Orchestra foar Haven Hilft |} {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.fryskfanfareorkest.nl Webstee Frysk Fanfare Orkest] }} {{DEFAULTSORT:Frisk Fanfare Orkest}} [[Kategory:HaFaBra]] [[Kategory:Fryske fanfare]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1983]] [[Kategory:Frysk muzykkorps]] [[Kategory:Organisaasje yn Ljouwert]] i09rskshbqt22hg6anp3ww3zz4e0ojw 1235592 1235591 2026-07-19T15:21:41Z Jantsje Westra 58935 Spatie 1235592 wikitext text/x-wiki It '''Frysk Fanfare Orkest''' bestiet út sa'n fyftich muzikanten út [[Fryslân]]. De muzikanten spylje neist it FFO yn ien of mear pleatslike ferienings. Doel is it promoatsjen fan âlde en nije orizjinele [[fanfare]]muzyk. De feriening waard oprjochte yn 1983 yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] mei Jouke Hoekstra as muzikaal lieder. Neist premiêres fan Nederlânske [[komponist]]en hawwe ek bûtenlânske komponisten wurken skreaun foar it orkest. Yn binnen- en bûtenlân die it FFO mei oan meardere festivals en konserten. Meardere kearen waard it heechste resultaat foar fanfareorkesten op it Wrâld Muzyk Konkoers yn Kerkrade helle. In oantal kearen waard meidien oan de ynternasjonale WASBE-konferinsjes. It orkest wurdt ek faak frege foar radioprogramma’s om de orizjinele fanfaremyzyk te promoatsjen en hat yn 2010 in tweintichtal CD’s op syn namme stean. Yn [[1994]] krige it Frysk Fanfare Orkest de [[Fryske Anjer]] fan it Prins Bernhard Kultuerfûns Fryslân. == Diriginten == * [[1983]] - no - [[Jouke Hoekstra]] == Konsertreizen == {| class="wikitable" |- ! Jier !! Lân !! Plak |- | 1988 || {{DE}}|| Internationales Musikfestival yn [[Rastede]] ([[Nedersaksen]]) |- | 1989 || {{UK}}|| Konferinsje fan de ''World Association for Symphonic Bands and Ensembles'' (WASBE) yn [[Manchester]] |- | 1993 || {{DE}}|| Galakonsert by de Musikverein Haaren e.V. yn [[Haaren (Waldfeucht)]] |- | 1997 || {{US}}|| Konsertreis troch de [[Feriene Steaten]] |- | 2002 || {{AT}}|| Galakonsert by it ''Mid-Europe-Festival'' foar blaasorkesten yn [[Schladming]] ([[Eastenryk]]) |- | 2003 || {{PT}}|| ''Internationale festival Sociedade Euterpe Alhandrense'' yn [[Alhandra (Vila Franca de Xira)|Alhandra]] |- | 2004 || {{EST}}|| ''Emajöe Suvi Festival'' yn [[Tartu]] ([[Estlân]]) |- | 2005 || {{SGP}}|| Konferinsje fan de ''World Association for Symphonic Bands and Ensembles'' yn [[Singapore]] |- |2006 |{{LUX}} |Oktober 2006 Centre Culturel Ettelbrück Lúksemboarch |- | 2007 || {{PT}} || Konsertreis [[Portugal]] mei optredens yn [[Tomar]], [[Alhandra (Vila Franca de Xira)|Alhandra]] en [[Leiria (stêd)|Leiria]] fan 4 july oant 11 july 2008 |- |2009 |{{LUX}} |Juni 2009 Syndicat Intercommunal SISPOLO Hosingen Lúksemboarch |- |2009 |{{US}} |Juli 2009 Wasbe Conferentie Cincinatti Feriene Steaten |- |2010 |{{LUX}} |Oktober 2010 Kulturzentrum Born Lúksemboarch |- |2012 |{{PT}} |Portegal, Konsertreis Tomar, Alhandra en Leiria 4 juli tot 11 juli 2008 |- |2016 |{{CZ}} {{SK}} {{HU}} |Konsertreis Praag Bratislava Wasbe Eastern Europe Makó |- |2018 |{{DE}} |24 en 25 Febrewaris 2018 Internationaal Benefietkonsert foar Haven Hilft Wilhelmshaven |- |2018 |{{UK}} |Oktober 2019 Konsertreis Canterbury |- |2019 |{{DE}} |Titus Words Will Take Wing” 27 Jannewaris 2019 Wilhelmshaven |- |2019 |{{UK}} |Oktober 2019 Canterbury Festival - Canterbury Cathedral, Maidstone - all Saints Church, Londen - Dutch Church |- |2019 |{{DE}} |Desimber 2019 Jever Frisian Symphonic Wind Orchestra, Richetta Manager en Torben Beerboom |- |2022 |{{DE}} |26 en 27 Novimber 2022 Wilhelmshaven |- |2023 |{{DE}} |18 en 19 Febrewaris 2023 Marinemusikkorps Wilhelmshaven en Frisian Symphonic Wind Orchestra Wilhelmshaven |- |2023 |{{UK}} |Canterbury Festival, Canterbury Cathedral Oktober 2023 |- |2024 |{{DE}} |Oktober 2024 Theater an der Blinke Leer: Marinemusikkorps Wilhelmshaven en Frisian Symphonic Wind Orchestra foar Haven Hilft |} {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.fryskfanfareorkest.nl Webstee Frysk Fanfare Orkest] }} {{DEFAULTSORT:Frisk Fanfare Orkest}} [[Kategory:HaFaBra]] [[Kategory:Fryske fanfare]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1983]] [[Kategory:Frysk muzykkorps]] [[Kategory:Organisaasje yn Ljouwert]] r8el4r2gm8z6pmmz2gfe9wztqckuzps 0 43330 1235700 1215414 2026-07-20T08:33:06Z RomkeHoekstra 10582 Stobbeberjocht ferwidere. Bytsje tekst tafoege. 1235700 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Belmopan | ôfbylding = Belize_National_Assembly_(cropped).jpg | ôfbyldingstekst = Parlemintsgebou Belmopan | flagge = Flag of Belmopan, Belize.svg | wapen = | lân = [[Ofbyld:Flag of Belize.svg|20px]] [[Belize]] | bestjoerlike ienheid 1 = Distrikt | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Cayo (distrikt)|Cayo]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2 = | ynwennertal = 27.870 ,small>(rûzing 2024)</small> | oerflak = 32,78 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = 850 ynw./km² | hichte = 76 m | koördinaten = {{Koördinaten|17_15_46_N_88_47_15_W_type:city(8310)_region:BZ|17° 15' N, 88° 47' W}} | tiidsône = [[UTC]]-06:00 (CST) | stifting = 1970 | postkoade = | netnûmer = +501 8 | webside = | mapname = | ôfbylding99 = Belize-CIA WFB Map.png | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje Belmopan yn Belize. }} '''Belmopan''' is de [[haadstêd]] fan [[Belize]] yn [[Midden-Amearika]]. De stêd is mei 27.870 (rûzing 2024) ien fan 'e lytste haadstêden yn 'e wrâld. Belmopan leit justjes beëasten de rivier [[Belize (rivier)|Belize]], tachtich kilometer fan 'e eardere haadstêd [[Belize City]] ôf. De stêd leit yn it distrikt [[Cayo]], dêr't it sûnt [[1990]] de haadstêd fan is. De befolking fan Belmopan is in mjuks fan [[Kreoal|Kreoalen]], Garifuna, [[Mestys|Mestizen]], [[Maya's]] en koarter lyn hawwe ek ymmigranten út Aziatyske lannen, benammen Sinezen, har dêr nei wenjen set. It plak hat suver gjin yndustry. Der binne wol plannen foar de oanlis fan in fleanfjild en in lyts yndustrypark. == Skiednis == De stêd waard boud neidat Belize City yn 1961 troch de orkaan Hattie ferneatige waard. It hawwen fan in haadstêd op seenivo waard te riskant achte en dêrfandinne waard it beslút nommen om in nije haadstêd yn it geografyske sintrum fan it lân te bouwen. De oerheidsorganen ferhûzen yn 1970 nei Belmopan en sûnt dat stuit is Belmopan de haadstêd fan it lân. {{CommonsBalke|Belmopan}} [[Kategory:Haadstêd yn Noard-Amearika]] [[Kategory:Plak yn Belize]] [[Kategory:Plak stifte yn 1970]] 4w9s8rxd3t17mdd2xvxjuhh4trrffqm 1235701 1235700 2026-07-20T08:33:49Z RomkeHoekstra 10582 1235701 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Belmopan | ôfbylding = Belize_National_Assembly_(cropped).jpg | ôfbyldingstekst = Parlemintsgebou Belmopan | flagge = Flag of Belmopan, Belize.svg | wapen = | lân = [[Ofbyld:Flag of Belize.svg|20px]] [[Belize]] | bestjoerlike ienheid 1 = Distrikt | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Cayo (distrikt)|Cayo]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2 = | ynwennertal = 27.870 <small>(rûzing 2024)</small> | oerflak = 32,78 km² | oerflak wetter = | befolkingstichtens = 850 ynw./km² | hichte = 76 m | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|17_15_46_N_88_47_15_W_type:city(8310)_region:BZ|17° 15' N, 88° 47' W}} | tiidsône = [[UTC]]-06:00 (CST) | stifting = 1970 | postkoade = | netnûmer = +501 8 | webside = | mapname = | ôfbylding99 = Belize-CIA WFB Map.png | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje Belmopan yn Belize. }} '''Belmopan''' is de [[haadstêd]] fan [[Belize]] yn [[Midden-Amearika]]. De stêd is mei 27.870 (rûzing 2024) ien fan 'e lytste haadstêden yn 'e wrâld. Belmopan leit justjes beëasten de rivier [[Belize (rivier)|Belize]], tachtich kilometer fan 'e eardere haadstêd [[Belize City]] ôf. De stêd leit yn it distrikt [[Cayo]], dêr't it sûnt [[1990]] de haadstêd fan is. De befolking fan Belmopan is in mjuks fan [[Kreoal|Kreoalen]], Garifuna, [[Mestys|Mestizen]], [[Maya's]] en koarter lyn hawwe ek ymmigranten út Aziatyske lannen, benammen Sinezen, har dêr nei wenjen set. It plak hat suver gjin yndustry. Der binne wol plannen foar de oanlis fan in fleanfjild en in lyts yndustrypark. == Skiednis == De stêd waard boud neidat Belize City yn 1961 troch de orkaan Hattie ferneatige waard. It hawwen fan in haadstêd op seenivo waard te riskant achte en dêrfandinne waard it beslút nommen om in nije haadstêd yn it geografyske sintrum fan it lân te bouwen. De oerheidsorganen ferhûzen yn 1970 nei Belmopan en sûnt dat stuit is Belmopan de haadstêd fan it lân. {{CommonsBalke|Belmopan}} [[Kategory:Haadstêd yn Noard-Amearika]] [[Kategory:Plak yn Belize]] [[Kategory:Plak stifte yn 1970]] 9s819n6fz0s4otiv1yw6a710ag4x7a9 0 52635 1235670 821698 2026-07-19T21:23:52Z Hurkonides 5270 1235670 wikitext text/x-wiki '''Kalyf''' (fan it [[Arabysk]]e <big><big>خليفة</big></big> kalifa dat opfolger betsjut) is de titel fan de opfolgers fan de profeet [[Mohammed]], de geastlike en betiden ek wrâldske lieders fan de [[islam]]. In steat dy't troch in kalyf regearre wurdt, en de ynstelling fan it kalyf-wêzen, wurdt in '''kalifaat''' neamd. It kalifaat kaam, nei de earste fjouwer kalifen, dêr't [[Aly ibn Abû Talyb|Aly]] (656-661) de lêste fan wie, yn hannen fan de dynasty fan de [[Omajjaden]] (661-750), ferfolgens yn hannen fan de [[Abbasiden]], dy't lykwols nei goed [[940]] gjin wrâldske macht mear besieten. In Omajjadenprins, [[Abd al-Rahman]] stifte yn [[756]] in dynasty te [[Kordoba]] yn Spanje. Hy soe letter ek de kalyftitel oannimme, likegoed as de sjityske dynasty fan de [[Fatimiden]] dat diene dy't yn [[926]] Egypte oermasteren. Neidat de Mongoalen Bagdad ferwoaste hiene, festige yn [[1285]] in sydtûke fan de Abbasiden har oan it hof fan de [[Mamelukken]]. Hja soene dy titel yn [[1517]] oerdragen hân hawwe oan de Turkske sultans fan it [[Osmaanske Ryk]] dy't it kalifaat útoefenje soene oant [[1922]] doe't de lêste fertsjintwurdiger fan dy dynasty ôfsetten waard. Twa jier letter waard it kalifaat opheft. [[Kategory:Kalyf| ]] [[Kategory:Kalifaat| ]] [[Kategory:Monarch]] [[Kategory:Islam]] [[Kategory:Titulatuer yn de islam]] [[Kategory:Titel]] [[Kategory:Lienwurd út it Arabysk]] [[kk:Халифа]] el2s9byu7vnsj77ulkl1kc5wa80utt3 0 61047 1235593 1233484 2026-07-19T17:17:08Z Nhslootweg 58373 Nije ynformaasje tafoege oer de nije webside en it yn 2026 ferskynde boek ''Dangerously Good at Storytelling''. Ek de bibliografy bywurke. 1235593 wikitext text/x-wiki '''Arjen Westra''' (Zegveld, 11 maaie 1970) is in Nederlânsk skriuwer, multymediasjoernalist en fotograaf mei in fokus op Afrika. Hy wennet en wurket al mear as tweintich jier op it Afrikaanske kontinint. Westra studearre Foarljochting, Publisiteit en Ynformaasje en Kommunikaasjewittenskippen oan de Universiteit fan Amsterdam. Nei syn stúdzje wurke er as sjoernalist foar it Heger Underwiis Persburo (H.O.P.) as ynternetsjoernalist en letter foar it fakblêd ''ReclameWeek'', dêr't er ferantwurdlik wie foar de mediaredaksje. Njonken it skriuwen fan ferskate reisgidsen foar de Dominicus-rige wurke Westra as sjoernalist foar ûnder oare ''Het Parool'', de ''Leeuwarder Courant'', ''De Standaard'', it ''Algemeen Dagblad'', ''OneWorld'' en ''Vice Versa''. Hy die ferslach út ferskate Afrikaanske lannen, wêrûnder Kenia, Oeganda en East-Kongo. Dêrneist makke er ferskate radioreportaazjes foar de omrop LLiNK en levere er ûnder oare fotografyske bydragen oan Al Jazeera. Hy is ek aktyf as skriuwcoach en multimedia content creator. Yn 2026 publisearre Westra it boek ''Dangerously Good at Storytelling''. Teffens is Westra aktyf as senarioskriuwer en akteur, en spile ûnder mear yn Keniaanske produksjes lykas de film ''On Your Marks''[3] fan de Keniaanske regisseur Cajetan Boy.<ref>https://www.imdb.com/title/tt6872506/?ref_=nm_knf_c_3</ref> Westra begeliedt ek reizen troch East- en Súdlik Afrika. Hy ûntwikkelet op maat makke reisûnderfiningen foar groepen en yndividuen, dêr’t kulturele ferdjipping en lokale kennis sintraal yn steane. == Bibliografy == * ''Dominicus Safari!'' — Gottmer Uitgevers, 2012 (mei Bas Vlugt) * ''Dominicus Landengids Kenia, Tanzania en Zanzibar'' — Gottmer Uitgevers, 2013 (mei Bas Vlugt) * ''Dominicus Landengids Zambia, Malawi en Mozambique'' — Gottmer Uitgevers, 2009 (mei Bas Vlugt) * ''Dominicus Landengids Namybje, Botswana en Simbabwe'' — Gottmer Uitgevers, 2026 (redakteur; eardere edysjes ferskynden yn 2008, 2013 en 2024) * ''Dangerously Good at Storytelling: A Craft Notebook on Narrative Structure for Journalists, Guides, Screenwriters, and Budding Authors'' — Les Deux Rives Éditions, 2026 == Eksterne keppelings == * [https://www.arjenwestra.com Offisjele webside] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Westra, Arjen}} [[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]] [[Kategory:Nederlânsk fotograaf]] [[Kategory:Nederlânsk publisist]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1970]] o0inrqzvbno7om2rn2kgijp1vl83516 1235595 1235593 2026-07-19T17:43:18Z Drewes 2754 Foto en red. 1235595 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Arjen Westra in 2025.jpg|thumb|Arjen Westra yn 2025]] '''Arjen Westra''' (Zegveld, [[11 maaie]] [[1970]]) is in Nederlânske [[skriuwer]], multymediasjoernalist en [[fotograaf]] mei in fokus op [[Afrika]]. Hy wennet en wurket al mear as tweintich jier op it Afrikaanske kontinint. == Libben en wurk == Westra studearre Foarljochting, Publisiteit en Ynformaasje en Kommunikaasjewittenskippen oan de [[Universiteit fan Amsterdam]]. Nei syn stúdzje wurke er as sjoernalist foar it Heger Underwiis Persburo (H.O.P.) as ynternetsjoernalist en letter foar it fakblêd ''ReclameWeek'', dêr't er ferantwurdlik wie foar de mediaredaksje. Njonken it skriuwen fan ferskate reisgidsen foar de Dominicus-rige wurke Westra as [[sjoernalist]] foar ûnder oaren ''Het Parool'', de ''Leeuwarder Courant'', ''De Standaard'', it ''Algemeen Dagblad'', ''OneWorld'' en ''Vice Versa''. Hy die ferslach út ferskate Afrikaanske lannen wei, wêrûnder Kenia, Oeganda en East-Kongo. Dêrneist makke er ferskate radioreportaazjes foar de omrop LLiNK en levere er ûnder oare fotografyske bydragen oan Al Jazeera. Hy is ek aktyf as skriuwcoach en multimedia content creator. Yn 2026 publisearre Westra it boek ''Dangerously Good at Storytelling''. Teffens is Westra aktyf as senarioskriuwer en akteur, en spile ûnder mear yn Keniaanske produksjes lykas de film ''On Your Marks'' <ref>{{Citeer web |url=https://www.imdb.com/name/nm5999614/ |titel=IMDb Arjen Westra}}</ref> fan de Keniaanske regisseur Cajetan Boy.<ref>https://www.imdb.com/title/tt6872506/?ref_=nm_knf_c_3</ref> Westra begeliedt ek reizen troch East- en Súdlik Afrika. Hy ûntwikkelet op maat makke reisûnderfiningen foar groepen en yndividuen, dêr’t kulturele ferdjipping en lokale kennis sintraal yn steane. == Bibliografy == * ''Dominicus Safari!'' — Gottmer Uitgevers, 2012 (mei Bas Vlugt) * ''Dominicus Landengids Kenia, Tanzania en Zanzibar'' — Gottmer Uitgevers, 2013 (mei Bas Vlugt) * ''Dominicus Landengids Zambia, Malawi en Mozambique'' — Gottmer Uitgevers, 2009 (mei Bas Vlugt) * ''Dominicus Landengids Namybje, Botswana en Simbabwe'' — Gottmer Uitgevers, 2026 (redakteur; eardere edysjes ferskynden yn 2008, 2013 en 2024) * ''Dangerously Good at Storytelling: A Craft Notebook on Narrative Structure for Journalists, Guides, Screenwriters, and Budding Authors'' — Les Deux Rives Éditions, 2026 == Eksterne keppelings == * [https://www.arjenwestra.com Offisjele webside] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Westra, Arjen}} [[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]] [[Kategory:Nederlânsk fotograaf]] [[Kategory:Nederlânsk publisist]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1970]] on5ais14ro8sdbp59tb73bkft1b9c6y 0 69522 1235690 699125 2026-07-20T07:56:17Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1235690 wikitext text/x-wiki {{foarbetsjuttings}} * [[Sint-Filipslân (eilân)]], in earder eilân yn 'e [[Nederlân]]ske provinsje [[Seelân]] * [[Sint-Philipsland|Sint-Filipslân (doarp)]], in doarp op it eardere eilân mei deselde namme {{neibetsjuttings}} 48chzhjza1ywlv74sfz8jczvqyvm3iw 1235692 1235690 2026-07-20T08:01:23Z RomkeHoekstra 10582 1235692 wikitext text/x-wiki {{foarbetsjuttings}} * [[Sint-Filipslân (eilân)]], in earder eilân yn 'e [[Nederlân]]ske provinsje [[Seelân]] * [[Sint Philipsland|Sint-Filipslân (doarp)]], in doarp op it eardere eilân mei deselde namme {{neibetsjuttings}} lsyxvjifmxvbfq5zy816xj8zseth6i8 0 69527 1235688 699130 2026-07-20T07:20:48Z RomkeHoekstra 10582 Trochferwizing nei [[Sint-Filipslân]] wiske 1235688 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Sint Philipsland | ôfbylding = Exterieur - Sint Philipsland - 20181956 - RCE.jpg | ôfbyldingstekst = Herfoarme tsjerke | flagge = | wapen = Sint Philipsland wapen.svg | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Toalen (gemeente)|Toalen]] | ynwennertal = 2.670 <small>(2026)</small><ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/sint-philipsland/ Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 25,63 km²,<br>wêrfan wetter 0,72 km² | befolkingstichtens = | hichte = 0 m | koördinaten = | postkoade = 4675 | netnûmer = 0167 | webside = | mapname = Seelân | lat_deg = 51 | lat_min = 38 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 9 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Map NL - Tholen - Sint Philipsland.png | ôfbyldingstekst99 = Sint Philipsland yn 'e gemeente Toalen }} '''Sint Philipsland''' ([[Siuwsk]]: ''Flupland'') is in doarp yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]] en ûnderdiel fan 'e gemeente [[Toalen (gemeente)|Toalen]]. It doarp op it [[Sint Filipslân (eilân)|skiereilân mei deselde namme]] hat 2.670 ynwenners (2026). Oant 1 jannewaris 1995 wie Sint Philipsland in selsstannige gemeente dêr't ek de kearnen Anna Jacobapolder en De Sluis ta hearden. It doarp hat oer it algemien in behâldend, foar in grut diel [[Protestantisme|protestantsk-kristlik]] karakter; in grut part fan 'e befolking is lid fan 'e [[Ald Grifformearde Gemeenten yn Nederlân|Ald Grifformearde Gemeente]] yn Nederlân. == Skiednis == Sint Philipsland ûntstie yn 1487 neidat [[Anna fan Boergonje]], in bûtenechtlike dochter fan hartoch [[Filips fan Boergonje]], it inisjatyf nommen hie ta it yndykjen fan in tal slinken. Hja liet in tsjerke bouwe dy't wijd wie oan Philippus om nei gedachten de beskermhillige fan har heit te earjen en syn namme te behâlden. Dat âlde Sint Philipsland gie ferlern neidat de polder opjûn waard as gefolch fan 'e [[Alderheljenfloed]] yn 1532. [[Ofbyld:SB 6190.1-De slag op het Slaak, 1633, middenstuk.jpg|thumb|left|Slach op it Slaak.]] Op it hjoeddeiske doarpsgebiet fan Sint Philipsland hat yn 1631 in grutte seeslach plakfûn doe't it lân noch wetter wie: de [[Slach op it Slaak]]. Op 12 en 13 septimber fan dat jier wist de [[Steatsen|Steatske]] float in grutte [[Spanje|Spaanske]] ynvaazjefloat folslein te ferneatigjen om't de Spanjerts troch it minne sicht en it sakjende tij fêst rekken op 'e sânbanken. Neidat it gebiet op 'e nij bedike waard yn 1645, ûntstie in nije delsetting yn 'e súdeasthoeke fan 'e polder. It doarp is in saneamd ringfoarstrjittedoarp: de heaks op 'e dyk lizzende Foarstrjitte einiget yn in fjouwerkante ring om de tsjerke út 1668. Op 'e dyk stiet de [[nôtmûne]] [[De Hoop (Sint Philipsland)|De Hoop]] út 1724, in achtkante houten mûne fan it Siuwske type. Yn 'e rin fan 'e jierren hawwe yn Sint Philipsland ferskate bekende predikanten stien, ûnder wa Pontiaan van Hattem, Pieter van Dijke, Laurens Boone en Lodewijk Gebraad. Sint Philipsland spile in wichtige rol by it ûntstean fan 'e Ald-Grifformearde Gemeenten yn 1907. Yn 1925 waard oan 'e râne fan it doarp in 27 meter hege wettertoer boud. Sint Philipsland wie in selsstannige gemeente, dy't yn 1995 opheft en gearfoege is mei de doe al besteande gemeente Toalen.<ref>[https://www.gemeentegeschiedenis.nl/provincie/Zeeland Gemeenteskiednis provinsje Seelân]</ref>. Sint Philipsland wie mei 2.400 ynwenners in lytse gemeente mei mar 7 riedsleden. Tradisjoneel hellet de [[SGP]] yn Sint Philipsland by ferkiezings fierwei de measte stimmen. Yn 2007 wie Sint Philipsland op 'e nij it plak dêr't in tsjerkeferbân oprjochte waard, nammentlik de [[Ald Grifformearde Gemeenten (bûten ferbân)]]. == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Sint Philipsland 6521.JPG|thumb|left|Wettertoer.]] It doarp hat trije tsjerken: * De Herfoarme tsjerke (Kerkring 2) is in tsjerkegebou út 1668 yn in ienfâldige [[Klassisisme|klassisistyske]] styl. It is in oan beide kanten trijesidich sletten [[sealtsjerke]] mei [[dakruter]] mei Doaryske [[pilaster]]s. De dakruter waard yn 1844 wersteld. Ta de ynrjochting út de boustiid hearre de preekstoel, in koperen lessener en in ljochtkroan. It ferieningsgebou oan 'e westlike kant is nei 1953 boud. Ut 1873 datearret de eardere pastorije (Kerkring 3). De pastorije is hjoed-de-dei yn partikuliere hannen. * De tsjerke fan 'e Ald Grifformearde Gemeente (Achterstraat 31) is in sealtsjerke út 1871 mei dakruter. De klamlaach fan wite stien by de foargevel en de rjochter sydgevel binne in tafoeging út om-ende-by 1980. * Ut 1939 datearret de ienfâldige sealtsjerke fan 'e Grifformearde Gemeente (Voorstraat 19), útfierd yn saaklik-ekspresjonistyske styl. * It eardere riehûs (Kerkring 1) waard yn 1962 boud neffens in tradisjonalistysk ûntwerp fan A.J. Argelo. Op it stuit wurdt it gebou brûkt as tsjerke foar de Ald Grifformearde Gemeenten Bûten Ferbân. * Oan 'e Oostdijk stiet de [[Muonts (mole)|muonts]] De Hoop út 1724. * Oan 'e Oostdijk 55 stiet in monumintale pleats út 1924. {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.breda-en-alles-daaromheen.nl/tholen-in-beeld.htm Tholen in beeld] {{reflist}} ----- {{Commonscat|Tholen}} }} {{GemeenteToalen}} {{Koördinaten|51_31_56_N_4_13_14_E_type:city_zoom:15_region:NL|51° 31' NB, 4° 13' EL}} [[Kategory:Toalen (gemeente)]] 2d0vjxdrvk072nxaqzs0m0j13wh7shl 0 90424 1235669 1016608 2026-07-19T21:22:08Z Hurkonides 5270 1235669 wikitext text/x-wiki [[File:L MinerColomaFestival2004.jpg|right|thumb|180px|In goudsiker oan it wurk.]] In '''goudsiker''' is immen dy't foar syn berop [[goud]] besiket te finen troch dernei te dollen of troch [[rivier]]wetter te seven. Hoewol't goudsikers yn 'e regel assosjearre wurde mei de grutte [[goudkoarts]]en dy't [[Noard-Amearika]], [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en dielen fan [[Súd-Amearika]] yn 'e [[njoggentjinde iuw]] yn har greep holden, besteane der tsjintwurdich ek noch goudsikers. It [[Discovery Channel]] hat oan sokke moderne goudsikers in [[realitytillefyzje]]searje wijd, ''[[Gold Rush (telefyzjesearje)|Gold Rush]]'', dy't al fan [[2011]] ôf rint en ferskate groepen goudsikers yn it [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes en territoaria|territoarium]] [[Yukon]] folget. Dêrûnder binne de [[Friezen|Fries]] [[Tony Beets]], syn frou [[Minnie Beets|Minnie]] en syn dochter [[Monica Beets|Monica]]. De tradisjonele wize om nei goud te sykjen is troch mei in grutte [[metaal|metalene]] [[skaal]], in [[goudpanne]], de [[grûn]] te seven. Dêrby wurdt [[wetter]] oan 'e goudpanne tafoege en soarget in lichte, regelmjittige draaiende beweging en út en troch in licht skodzjen derfoar dat de bestânsdielen fan 'e grûn yn it wetter faninoar skaat wurde as gefolch fan harren gewicht ([[soartlike massa]]). De swierdere dieltsjes sakje dus nei de boaiem, wylst de lichtere yn it wetter driuwende bliuwe. Troch de goudpanne út en troch wat te kanteljen, kin it wetter mei [[sedimint]] ([[klaai]], [[sân (grûnsoarte)|sân]], [[grint]]) oer de râne hinne fuortrinne. As men dat ferskate kearen werhelle hat, bliuwe úteinlik de swiere bestânsdielen, wêrûnder goud, mar ek [[platina]] en [[swier mineraal|swiere mineralen]], yn konsintrearre foarm op 'e boaiem fan 'e goudpanne efter. Foar lju dy't tsjintwurdich de kost fertsjinje wolle mei goudsykjen is dy tradisjonele metoade fansels net rindabel. Dêrom wurdt mei swier materieel op in [[yndustry|yndustriële]] skaal wurke, mar it proses sels bliuwt dêrby yn prinsipe itselde. Goudsykjen wurdt hjoed oan 'e dei ek wol as [[hobby]] beoefene. Lju dy't dat dogge, meitsje yn 'e regel gebrûk fan in [[metaaldetektor]]. ==Oerdrachtlik gebrûk== Yn 'e figuerlike sin is 'goudsiker' in denigrearjende term foar in persoan dy't mei opsetsin en út habsucht in rike [[houlik]]spartner útsiket, of immen wêrfan't men sokke motiven fermoedet. Ek it korrespondearjende [[Ingelsk]]e wurd ''golddigger'' wurdt yn dy kontekst wol brûkt. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Gold_prospecting ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Gold prospecting}} }} [[Kategory:Goudsiker| ]] [[Kategory:Berop]] 9yjhxcj22ixlewhqrx7qtiipy4bdgfh 1235678 1235669 2026-07-19T22:36:33Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1235678 wikitext text/x-wiki [[File:L MinerColomaFestival2004.jpg|right|thumb|180px|In goudsiker oan it wurk.]] In '''goudsiker''' is immen dy't foar syn [[berop]] [[goud]] besiket te finen troch dernei te dollen of troch [[rivier]]wetter te seven. Hoewol't goudsikers yn 'e regel assosjearre wurde mei de grutte [[goudkoarts]]en dy't [[Noard-Amearika]], [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en dielen fan [[Súd-Amearika]] yn 'e [[njoggentjinde iuw]] yn har greep holden, besteane der tsjintwurdich ek noch goudsikers. It [[Discovery Channel]] hat oan sokke moderne goudsikers in [[realitytillefyzje]]searje wijd, ''[[Gold Rush (telefyzjesearje)|Gold Rush]]'', dy't al fan [[2011]] ôf rint en ferskate groepen goudsikers yn it [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes en territoaria|territoarium]] [[Yukon]] folget. Dêrûnder binne de [[Friezen|Fries]] [[Tony Beets]] en syn [[oarehelte|frou]] [[Minnie Beets|Minnie]]. De tradisjonele wize om nei goud te sykjen is troch mei in grutte [[metaal|metalene]] [[skaal]], in [[goudpanne]], de [[grûn]] te seven. Dêrby wurdt [[wetter]] oan 'e goudpanne tafoege en soarget in lichte, regelmjittige draaiende beweging en út en troch in licht skodzjen derfoar dat de bestânsdielen fan 'e grûn yn it wetter faninoar skaat wurde as gefolch fan harren gewicht ([[soartlike massa]]). De swierdere dieltsjes sakje dus nei de boaiem, wylst de lichtere yn it wetter driuwe. Troch de goudpanne út en troch wat te kanteljen, kin it wetter mei [[sedimint]] ([[klaai]], [[sân (grûnsoarte)|sân]], [[grint]]) oer de râne hinne fuortrinne. As men dat ferskate kearen werhelle hat, bliuwe úteinlik de swiere bestânsdielen, wêrûnder goud, mar ek [[platina]] en [[swier mineraal|swiere mineralen]], yn konsintrearre foarm op 'e boaiem fan 'e goudpanne efter. Foar lju dy't tsjintwurdich de kost fertsjinje wolle mei goudsykjen is dy tradisjonele metoade fansels net rindabel. Dêrom wurdt mei swier materieel op in [[yndustry|yndustriële]] skaal wurke, mar it proses sels bliuwt dêrby yn prinsipe itselde. Goudsykjen wurdt hjoed oan 'e dei ek wol as [[hobby]] beoefene. Lju dy't dat dogge, meitsje yn 'e regel gebrûk fan in [[metaaldetektor]]. ==Oerdrachtlik gebrûk== Yn 'e figuerlike sin is 'goudsiker' in denigrearjende term foar in persoan dy't mei opsetsin en út [[habsucht]] in [[rykdom|rike]] [[houlik]]spartner útsiket, of immen wêrfan't men sokke motiven fermoedet. Ek it korrespondearjende [[Ingelsk]]e wurd ''golddigger'' (lettelik: "goudgraver") wurdt yn dy kontekst wol brûkt. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Gold_prospecting ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Gold prospecting}} }} [[Kategory:Goudsiker| ]] [[Kategory:Berop]] ipwayaie0l0pu8egqw6fp8ghmw1uzzi 0 142286 1235680 987434 2026-07-19T22:38:31Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1235680 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Binnert Tinga FSM-1978-318.jpg|thumb|Lucas Fockens<br><small>Litografy fan [[Binnert Tinga]]</small>]] '''Lucas Fockens''' ([[Grins (stêd)|Grins]], [[9 septimber]] [[1763]] - [[Snits (stêd)|Snits]], [[13 july]] [[1850]]) wie in [[Nederlânsk]]e rjochtsinnige [[dûmny]] en [[teolooch]], dy't wol de 'heit fan it [[Frysk Reveil]]' neamd waard<ref>{{EvF|Fockens, Lucas}}</ref>. Hy hie in soad ynfloed yn de [[Súdwesthoeke]] fan Fryslân. == Biografy == Hy wie in soan fan Herman Frederik Theodoor Fockens en Egbertina Catharina Schrader. Hy studearre [[teology]] oan de [[Universiteit Grins]] (1781). Yn 1793 boaske er oan Anna Wilhelmina Havingha (1771-1846). Harren beide soannen waarden ek dûmny. Fockens stie as herfoarme dûmny yn Windeweer-Lula fan 9 maaie 1790 ôf oan. Dêrnei wie er predikant yn Hellum, Ruinen, [[Grypskerk]] (1789-1803), [[Twizel]]/[[Koaten]] (1803-1805) en fierder oant syn dea ta yn [[Snits (stêd)|Snits]].<br> Fockens utere him faker as ien kear negatyf oer syn kollega-dûmnys yn Snits. Op 18 april 1819 rôp er yn in preek, doelend op in preek fan in frijsinnige kollega: ''‘Wat is Abraham buiten Christus? in luidend metaal. Wat is de prediking van Abraham? een lichaam zonder ziel''. Dat kaam him op in oanklacht by it bestjoer fan de klassis te stean. Dat hjitte him te ferskinen by in strafpredikaasje oer him op 2 july 1820. De stikken, dy't dy tuchtsaak oanbelangje, binne mei in protte brieven útbrocht troch syn dochters Titia en Itia Henriëtte: ''De nagedachtenis van L. Fockens'' (Frjentsjer 1854). De susters spilen in wichtige rol yn it [[Frysk Reveil]]. Sa krewearren se ûnder mear foar it stiftsjen fan kristlike skoallen. Wat sy en harren heit foar Fryslân yn it algemien en foar Snits yn it bysûnder betsjutten hawwe, is wiidweidich beskreaun yn it tydskrift [[Yn ús eigen tael]] 1909, s. 33-41 en 1910, s. 167-189. {{Boarnen|boarnefernijing= * [http://www.biografischportaal.nl/persoon/49067132 Biografysk portaal, ''Lucas Fockens''] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Fockens, Lucas}} [[Kategory:Nederlânsk predikant]] [[Kategory:Frysk predikant]] [[Kategory:Grinslânsk persoan]] [[Kategory:persoan berne yn 1763]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1850]] 16vmem0hsswg463ty0rz8sv12k8kznf 0 148342 1235682 1061431 2026-07-19T22:43:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Rolferdieling */ kolommen ûnderinoar 1235682 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = Northbynorthwest1.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = ''North by Northwest'' | regisseur = [[Alfred Hitchcock]] | produsint = [[Alfred Hitchcock]] | útfierend produsint = | senario = [[Ernest Lehman]] | basearre op = | kamerarezjy = [[Robert Burks]] | muzyk = [[Bernard Herrmann]] | filmstudio = [[Metro-Goldwyn-Mayer]] | distribúsje = [[Metro-Goldwyn-Mayer]] | haadrollen = [[Cary Grant]]<br> [[Eva Marie Saint]] | voice-over = | byrollen = [[James Mason (akteur)|James Mason]]<br> [[Jessie Royce Landis]]<br> [[Leo G. Carroll]]<br> [[Martin Landau]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[1 july]] [[1959]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[spionaazjefilm|spionaazje]][[skrillerfilm|skriller]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 136 minuten | budget = $4,3 miljoen | opbringst = $9,8 miljoen | prizen = [[Edgar Award]] 1960 | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''''North by Northwest''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]], yn [[Technicolor]] filme, [[romantyske film|romantyske]] [[spionaazjefilm]] en [[skrillerfilm|skriller]] út [[1959]] ûnder [[rezjy]] fan [[Alfred Hitchcock]]. De [[haadrol]]len waarden spile troch [[Cary Grant]] en [[Eva Marie Saint]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut "Noardnoardwest". It [[plot|ferhaal]] giet oer Roger Thornhill, in [[reklame]]man út [[New York (stêd)|New York]], dy't by fersin oansjoen wurdt foar in [[spion]] foar de Amerikaanske [[oerheid]]. Dat liedt ta in efterfolging troch it heale lân troch [[geheim agint|aginten]] fan in mysterieuze [[organisaasje]] dy't derfan oertsjûge binne dat Thornhill harren snoade plannen in stôk yn 'e speaken stekke wol. ''North by Northwest'' waard troch de [[filmkritisy]] rûnom mei lof ûntfongen, en waard ek in [[kommersje]]el súkses yn 'e [[bioskopen]]. De [[film]] waard nominearre foar trije [[Oscar]]s en wûn in [[Edgar Award]]. ''North by Northwest'' wurdt gauris opnommen yn listen fan 'e bêste films ea makke. ==Plot== Yn in [[bar]] yn in [[hotel]] yn [[New York (stêd)|New York]] litte twa [[kriminelen]] in [[ober]] de [[namme]] fan George Kaplan omroppe, in [[man (sekse)|man]] dy't se sykje, mar wêrfan't se net witte hoe't er derút sjocht. Roger Thornhill, de baas fan in [[reklame]]buro, hat yn deselde bar in moeting mei in pear mooglike nije [[klant]]en en beseft krekt op dat stuit dat er syn [[sekretaresse]] ferkearde ynstruksjes jûn hat. Om it rjocht te breidzjen wol er hurd eefkes in [[tillegram (tillegrafy)|tillegram]] stjoere, mei't se no [[tillefoan]]ysk net berikber is. As er de ober sjocht, ropt er dy by him om te freegjen wêr't er dat yn it hotel dwaan kin. De kriminelen hearre neat fan it [[petear]] tusken Thornhill en de ober, mar wurde inkeld gewaar dat de ober om Kaplan ropt en dat Thornhill dêrop reägearret. Se konkludearje dat Thornhill Kaplan wêze moat, en as er nei de [[resepsje (baalje)|resepsje]] rint om syn tillegram te ferstjoeren, komme se him oer it mad en [[ûntfiering|ûntfiere]] him ûnder [[bedriging (misdriuw)|bedriging]] mei in [[pistoal]]. Thornhill wurdt nei in [[lângoed|bûten]] op [[Long Island]] ta brocht, dat eigendom is fan in Lester Townsend. Dêr wurdt er ûnderfrege troch Townsend, dy't Thornhill syn bewearings dat er fan neat wit, fuortwiuwt as ferfelende kletspraatsjes. Thornhill hat oant safier meiwurke om't er derop fertroude dat it misferstân gau genôch út 'e wrâld holpen wurde soe as er by de opdrachtjouwer fan 'e beide kriminelen ôflevere waard, mar no kriget er foar it ferstân dat er mis west hat. Syn besykjen om te ûntkommen mislearret, en de hantlangers fan Townsend oermasterje him en jitte him yn opdracht fan Townsend in hiele [[flesse]] [[whisky]] troch de [[kiel|strôt]]. Dêrnei sette se him efter it stjoer fan in [[dieverij|stellen]] [[auto]] en besykje in [[dea|fataal]] [[ferkearsûngemak]] yn sêne te setten. Thornhill oerlibbet de wylde rit lykwols en wurdt troch de [[plysje]] fan [[Glen Cove (New York)|Glen Cove]] oppakt foar [[riden ûnder ynfloed]] en op it [[plysjeburo]] [[finzen]]set. Neitiid slagget it Thornhill net om 'e plysje of syn eigen [[mem]] te oertsjûgjen fan syn ferzje fan wat der bard is. De plysje nimt him mei nei de [[filla]] fan Townsend, dêr't de [[tsjinstfaam]] en frou Townsend, dy't er de [[jûn]]s tefoaren beiden yn it foarbygean sjoen hat, him yndie weromkenne. Frou Townsend hâldt lykwols út dat Thornhill al [[dronken|oansketten]] wie doe't er opdaagjen kaam foar it [[feest]] dat de Townsends de oare jûns holden, en dat er letter [[dronken|smoardronken]] ôfset is. Mei't har [[oarehelte|man]] in [[diplomaat]] is dy't by de [[Feriene Naasjes]] wurket, wit de plysje wol wa fan beiden se leauwe moatte. Neitiid besiket Thornhill op eigen manneboet de saak út te sykjen. Hy moat al foar de [[rjochter]] ferskine foar riden ûnder ynfloed en syn [[reputaasje]] hat bot skea oprûn troch it foarfal. Hy wol ferhaal helje by de echte Kaplan en sleept syn [[skepsis|skeptyske]] mem mei nei it [[hotel]] dêr't de man ferbliuwt neffens in hiel [[reis]]skema dat Townsend him de jûns tefoaren foarlêzen hat om sjen te litten hoefolle oft er al fan Thornhill ôfwist. Thornhill en syn mem glûpe de [[hotelkeamer]] fan Kaplan yn, dy't se leech oantreffe. Fan it hotelpersoniel wurde se gewaar dat net ien fan harren de mysterieuze Kaplan winliken mei eigen eagen sjoen hat. As de tillefoan yn 'e hotelkeamer oergiet, nimt Thornhill op. It binne deselde beide kriminelen wer dy't no yn 'e [[lobby (hotel)|lobby]] steane. Dat hy Kaplan syn tillefoan opnimt, befêstiget harren yn har oertsjûging dat hy Kaplan is. {{Plotbedjer film}} Thornhill naait út, wêrby't er syn mem yn it hotel efterlit. Hy skoddet syn efterfolgers ôf en bejout him nei it [[Haadkertier fan de Feriene Naasjes|Haadkertier fan 'e Feriene Naasjes]] foar in konfrontaasje mei Townsend. As er dêr de wiere Lester Townsend moetet, blykt dat in hiel oare man te wêzen as dejinge dy't him op Long Island ûnderfrege hat. Wylst se noch yn [[petear]] binne, smyt ien fan 'e kriminelen (dy't net folle muoite hiene om Thornhill syn folgjende stap út te figelearjen) in [[mês]], dat de echte Townsend yn 'e [[rêch]] treft. De man sakket [[dea]] yninoar en de ûnnoazele Thornhill lûkt it mês út syn rêch yn in besykjen om 'e man te helpen, dat alhiel om 'e nocht is. In [[fotograaf]] yn it Haadkertier fan 'e Feriene Naasjes makket in [[foto]] fan Thornhill mei it mês yn 'e hân, wêrnei't eltsenien konkludearret dat hy de [[moardner]] is. Hy wit lykwols yn it ûntstiene trelit te ûntkommen. Underwilens beseft in skimich [[kontraspionaazje]]buro fan 'e Amerikaanske [[oerheid]] dat Thornhill oansjoen wurdt foar harren net-besteande [[spesjaal agint|agint]] Kaplan. De 'Professor', dy't oan it haad fan it buro stiet, beslút Thornhill oan syn lot oer te litten om 'e operaasje net yn gefaar te bringen. Se binne nammentlik in groep [[spion]]nen ûnder lieding fan Phillip Vandamm op it spoar dy't foar de [[Sovjet-Uny]] wurkje en op 'e iene of oare wize topgeheime [[ynformaasje]] it lân út [[smokkeljen|smokkelje]]. En Kaplan is in krúsjaal ûnderdiel yn harren plan om Vandamm de foet dwers te setten, mei't er de oandacht ôfliedt fan in agint dy't de Professor-en-dy yn 'e organisaasje fan Vandamm ynfiltrearje litten hawwe. Om't er fan it reisskema, dat "Townsend" him foarlêzen hat, wit dat Kaplan fan New York nei [[Chicago]] fleane sil, glûpt Thornhill oan board fan in [[trein]] nei Chicago, om't er as it nypt en wedernypt fan in trein springe kin, mar net út in [[fleantúch]]. Yn 'e trein moetet er Eve Kendall, in [[skientme|kreaze]] jonge frou dy't him ferberget foar de plysje, ek al wit se út 'e [[krante]] wa't er is. Underweis nei Chicago reitsje se behelle yn in yntime [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]], en by oankomst yn Chicago, dêr't de trein opwachte wurdt troch noch mear plysje, smokkelet se him út 'e trein. Se skillet Kaplan foar him op, dy't har oanwizings foar him jout oer in plak dêr't er Thornhill moetsje sil: op in folslein isolearre [[bushalte]] op it [[plattelân]], sa'n 50&nbsp;[[km]] bûten Chicago. [[File:North_by_Northwest_movie_trailer_screenshot_(8).jpg|right|thumb|250px|[[Cary Grant]] as Thornhill dy't wanhopich besiket om in [[frachtwein]] ta hohâlden te twingen.]] Thornhill reizget dêr mei de [[autobus|bus]] hinne, mar treft Kaplan net. Ynstee wurdt er oanfallen troch in pear manlju yn in [[fleantúch]] dy't sabeare de [[lânbougewaaks]]en mei [[ynsektiside]] oan it besproeien binne. Thornhill rekket op in hier nei dea, en hâldt op it lêst wanhopich in [[tankwein]] mei [[branje]] oan troch midden op 'e [[wei]] stean te gean. It fleantúch fljocht tsjin 'e tankwein oan en beide [[ûntploffing|ûntploffe]] en geane op yn in [[brân|see fan flammen]]. Thornhill stelt de auto fan ien fan it omsteand laach dy't útstapt is om it ûngemak better sjen te kinnen, en riidt werom mei Chicago, dêr't er nei Kaplan syn hotel giet. De [[resepsjonist]] fertelt him lykwols dat Kaplan al útcheckt hie en ûnderweis wie nei [[Rapid City (Súd-Dakota)|Rapid City]], yn [[Súd-Dakota]], op it stuit dat Eve Kendall him nei eigen sizzen oan 'e tillefoan hie. As Thornhill yn itselde hotel Eve nei har keamer gean sjocht, folget er har. Hja liket [[blidens|bliid]] om him wer te sjen, mar Thornhill [[fertrouwen|fertrout]] har no net mear, al hâldt er dat foar har geheim. Op syn oantrúnjen [[iten|ite]] se tegearre, foar't Eve letter dy jûns in ôfspraak hat. Thornhill folget har nei in [[feiling]], dêr't er Eve oantreft yn it selskip fan "Townsend" en de man dy't him de flesse whisky troch de strôt getten hat. "Townsend", waans [[mêtresse]] Eve is, blykt Phillip Vandamm te hjitten, en syn hantlanger Leonard. Thornhill seit sawol Vandamm as Eve it mannewaar op. Vandamm keapet op 'e feiling in âld [[stânbyld|byldsje]] en set dêrnei mei Eve ôf en lit syn hantlangers mei Thornhill ôfrekkenje. As Thornhill foar it ferstân kriget dat alle útgongen fan 'e feiling tichtset binne troch de hantlangers fan Vandamm, begjint er him sa ferfelend te [[hâlden en dragen]], dat de [[feilingmaster]] de plysje skilje lit om him ôf te fieren. Ynstee dat de plysjes him nei it plysjeburo bringe, leverje se him lykwols ôf op 'e [[Ynternasjonale Lofthaven Midway]] by Chicago, dêr't Thornhill oerdroegen wurdt oan 'e Professor. Dyselde leit Thornhill út dat Kaplan net bestiet en dat Vandamm en syn organisaasje spionearje foar de Sovjet-Uny. Hy fertelt ek dat Kaplan betocht is om 'e oandacht ôf te lieden fan oerheidsagint dy't yn Vandamm syn organisaasje ynfiltrearre is: Eve Kendall. Troch Thornhill syn 'optreden' by de feiling is har dekmantel yn gefaar kommen, en de Professor wol no dat Thornhill him helpt om dat wer goed te meitsjen. Thornhill, dy't Eve by de feiling inkeld sa kwetsend taspriek om't er gefoelens foar har hat en him ferret fielde, seit syn help ta en reizget mei de Professor nei Súd-Dakota ta. Yn it [[besikerssintrum]] fan [[Mount Rushmore]] praat Thornhill ôf mei Vandamm en Eve. As dy opdaagjen komme, beart er dat er noch altyd [[razernij|poerrazen]] is op Eve. Hy easket fan Vandamm dat dy Eve oan him oerdrage sil, sadat se as [[spion]]ne ferfolge wurde kin en de rest fan har [[libben]] yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]] trochbringe sil. Yn ruil dêrfoar sil hy (as Kaplan) de oare kant op sjen, sadat Vandamm-en-dy mei de geheime ynformaasje sûnder fierdere swierrichheden it lân ferlitte kinne. Ear't Vandamm sizze kin oft er mei dat foarstel akkoart giet, hellet Eve in pistoal te foarskyn en sjit Kaplan/Thornhill del. Dêrnei makket se har út 'e fuotten, en Leonard soarget derfoar dat ek Vandamm halje-trawalje it [[plak delikt]] ferlit. Thornhill wurdt nei't it skynt [[dea]] ôffierd, mar ienris bûten it each fan it omsteand laach komt er wer ta libben: it pistoal fan Eve befette inkeld [[losse flodder]]s. De Professor beävensearret dat Thornhill en Eve inoar moetsje kinne. De Professor hie Thornhill foarspegele dat Eve en hy noch lang en lokkich libje kinne soene as er meiwurke oan it toanielstikje yn it besikerssintrum, mar no docht bliken dat it de bedoeling is dat Eve mei Vandamm nei de Sovjet-Uny flechtsje sil, dêr't se as ynfiltrante foar de Amerikaanske oerheid fan ûnskatbere wearde wêze sil. Se moat sadwaande werom nei it [[lânhûs]] fan Vandamm yn 'e neite fan Mount Rushmore, dêr't Vandamm-en-dy de folgjende nachts ophelle wurde sille troch in fleantúch dat harren oarekant it [[Izeren Gerdyn]] bringe sil. Dat Eve no yn 'e Feriene Steaten foar [[moard]] socht wurdt, moat Vandamm oanfiterje om har mei te nimmen. Thornhill is it mei dat plan net iens, mar as er him dertsjin oankantet, lit de Professor him [[bewusteleas]] slaan troch ien fan syn hantlangers. Nei [[tsjuster]] wurdt Thornhill wekker yn in [[sikehûs]], dêr't de Professor him finzen hâldt yn in keamer wêrfan't de [[doar]] op 't [[slot (ôfslutingsmeganisme)|slot]] sit. Thornhill is lykwols wisberet om Eve te rêden fan sawol Vandamm as de Professor, en ûntnapt troch it [[finster]]. Hy lit him troch in [[taksy]] by de [[oprit]] fan it lânhûs fan Vandamm ôfsette en glûpt it terrein op. By it hûs oankommen, wurdt er troch in iepensteand [[rút]] út in petear fan Vandamm mei Leonard gewaar dat it byldsje dat Vandamm op 'e feiling kocht hat, hol is en [[mikrofilm]] befettet dêr't de Amerikaanske steatsgeheimen op steane. Teffens komt er te witten dat de [[erchtinkendheid|erchtinkende]] Leonard ûntdutsen hat dat Eve har pistoal laden wie mei losse flodders. Dat komt Vandamm al raar oer it mad, mar hy past him fuortendaliks oan 'e nije sitewaasje oan en risselwearret om Eve ûnderweis boppe [[oseaan|iepen see]] út it fleantúch te smiten. Thornhill kringt it hûs binnen fia in losse [[balkon]]doar en warskôget Eve mei in bryfke. Vandamm, Leonard en Eve ferlitte it hûs om nei it fleantúch te gean, mar as Thornhill harren folgje wol, wurdt er trappearre en ûnder skot holden troch Anna, de [[húshâldster]]. Eve wurdt op in hier nei twongen om oan board fan it fleantúch te klimmen, mar Thornhill kriget krekt op 'e tiid foar it ferstân dat Anna him bedriget mei it pistoal mei de losse flodders. Hy draaft ta it hûs út en komt Vandamm-en-dy oer it mad. Hy en Eve witte út te naaien mei it holle byldsje by harren. Se kinne net troch de tagongspoarte, dat se flechtsje de [[wyldernis]] fan it [[lângoed]] yn oant se útkomme by in steil [[klif]]. Thornhill beseft dat se boppe-oan [[Mount Rushmore]] steane, dêr't de [[gesicht]]en fan fjouwer [[Amerikaanske presidint]]en yn 'e rotswand úthoud binne. Hy en Eve klimme by de reuseftige gesichten del, efterfolge troch Leonard en in oare hantlanger fan Vandamm. Ien fan 'e efterfolgers falt by it klif del en ek Eve komt dat hast oer, mar Thornhill rêdt har troch krekt op 'e tiid har [[hân]] fêst te gripen. Mei syn oare hân hâldt er him fêst oan 'e râne fan 'e [[kraach]] fan ien fan 'e presidinten, as Leonard ferskynt en op syn [[finger]]s stean giet. As it derop liket dat Thornhill loslitte moat, sadat hy en Eve yn 'e djipte stoarte sille, wurdt Leonard deasketten troch in [[parkwachter]] fan 'e [[National Park Service]], dy't it skot lost op oanwizing fan 'e Professor. Vandamm is ûnderwilens troch de Professor ynrekkene, en de mikrofilm wurdt yn beslach nommen. De film einiget as Thornhill en Eve nei harren [[trouwen]] as [[troud pear|man en wiif]] mei de trein weromreizgje nei New York. ==Rolferdieling== [[File:North_by_Northwest_stars_pose_at_Rushmore.jpg|right|thumb|300px|[[James Mason (akteur)|James Mason]] (Phillip Vandamm), [[Eva Marie Saint]] (Eve Kendall) en [[Cary Grant]] (Roger Thornhill) hawwe eefkes lins ûnder de [[opnamen (film)|opnamen]], en posearje mei op 'e eftergrûn [[Mount Rushmore]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="450px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Roger Thornhill | [[Cary Grant]] |- | Eve Kendall | [[Eva Marie Saint]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="450px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Phillip Vandamm | [[James Mason (akteur)|James Mason]] |- | Clara Thornhill | [[Jessie Royce Landis]] |- | de Professor | [[Leo G. Carroll]] |- | Leonard | [[Martin Landau]] |- | 'frou Townsend' | [[Josephine Hutchinson]] |- | Lester Townsend | [[Philip Ober]] |- | Valerian | [[Adam Williams (akteur)|Adam Williams]] |- | Victor Larrabee | [[Edward Platt]] |- | Licht | [[Robert Ellenstein]] |- | [[feilingmaster]] | [[Les Tremayne]] |- | dr. Cross | [[Philip Coolidge]] |- | [[plysjeman|plysje]] Flamm | [[Patrick McVey]] |- | plysje Junket | [[Edward Binns]] |- | Charlie | [[Ken Lynch]] |- | [[sekretaresse]] Maggie | [[Doreen Lang]] |- | [[tsjinstfaam]] Elsie | [[Maudie Prickett]] |- | man by de [[bushalte]] | [[Malcolm Atterbury]] |- | [[resjersjeur]] | [[Tol Avery]] |- | plysje Emile Klinger | [[John Beradino]] |- | [[lokettist]] | [[Ned Glass]] |- | [[húshâldster]] Anna | [[Nora Marlowe]] |- | [[pikkolo (berop)|pikkolo]] | [[Ralph Reed]] |- | assistint-feilingmaster | [[Olan Soule]] |- | Herman Weitner | [[Frank Wilcox]] |- | Larry Wade | [[Robert Shayne]] |- | meiwurkster [[tillefoansintrale]] <small>(allinne [[stim]])</small> | [[Sara Berner]] |- |} <br> ;Cameo fan Hitchcock [[Regisseur]] [[Alfred Hitchcock]] stie bekend om syn [[cameo's]] yn 'e measten fan syn films. Yn ''North by Northwest'' is er hielendal oan it begjin te sjen as in man dy't krekt de bus mist, persiis op it stuit dat ûnder de [[begjintitels]] syn eigen [[namme]] yn byld komt. Der wie lange tiid spekulaasje oft er yn 'e film ien fan syn seldsume twadde cameo's die, as de film likernôch trije kertier oan 'e gong is, as in frou yn in [[turkwaze (kleur)|turkwaze]] [[jurk]] yn 'e trein. Mar dy frou waard eins spile troch [[Jesslyn Fax]], dy't ek lytse roltsjes yn oare produksjes fan Hitchcock hie. ==Produksje en distribúsje== ===Preproduksje=== [[Alfred Hitchcock]] krige om [[1950]] hinne it earste idee foar ''North by Northwest'', ûnder ynfloed fan [[Otis Guernsey]], in Amerikaanske [[sjoernalist]] dy't in kladsenario skreaun hie oer in Amerikaanske [[sakeman]] dy't yn it [[Midden-Easten]] oansjoen wurdt foar in [[geheim agint]] dy't eins net bestiet. De [[ynspiraasje]] foar dat ferhaal kaam fan [[Operaasje Gehak]] (''Operation Mincemeat''), wêrby't de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[ynljochtingetsjinst]]en yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] it [[stoflik omskot]] fan in man yn 'e hannen krigen, dêr geheime papierren oan tafoegen en it hiele spul efterlieten om troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] fûn te wurden. Dy leauden neitiid yn it bestean fan in [[fiktive]] Britske geheim agint en spandearren in protte tiid en muoite om mear oer him te witten te kommen. Guernsey fûn dat der gatten yn syn eigen ferhaal sieten dêr't sels in frachtwein noch trochhinne ride koe, dat doe't Hitchcock der belangstelling foar bliek te hawwen, trune er him oan om der mar mei te dwaan wat him goedtocht. Hitchcock kocht de [[auteursrjocht|rjochten]] op it ferhaal oan foar [[$]]10.000. [[File:North_by_Northwest_movie_trailer_screenshot_(28).jpg|right|thumb|250px|De klimaks fan 'e film, wêrby't de [[akteur]]s op 'e [[gesicht]]en fan 'e [[presidint fan 'e Feriene Steaten|presidinten]] te [[Mount Rushmore]] omklimme.]] De yntroduksje fan [[Mount Rushmore]] yn it ferhaal wie in betinksel fan Hitchcock sels, dy't letter gauris oan sjoernalisten fertelde oer syn (úteinlik net yn 'e film opnommen) idee om [[Cary Grant]] him foar syn efterfolgers ferskûlje te litten yn 'e [[noas]] fan presidint [[Abraham Lincoln]]. De film hie yn in earder stadium dan ek ''The Man in Lincoln's Nose'' hjitte moatten. Hitchcock wreide dêroer út dat er ek yn omtinken nommen hie om Grant himsels ferriede te litten troch te [[proest]]en. De film soe dan ''The Man Who Sneezed in Lincoln's Nose'' hjitte moatten hawwe. Neffens de Hitchcock-[[biografy]] fan [[John Russell Taylor]], ''Hitch: The Life and Times of Alfred Hitchcock'', dy't yn [[1978]] útkaam, soe Hitchcock der yn [[1958]] mei ynstimd hawwe om in film foar [[Metro-Goldwyn-Mayer]] te meitsjen (syn iennichste foar dy [[filmstudio]]), dy't in ferfilming wurde moatte soe fan 'e [[roman]] ''The Wreck of the Mary Deare'', fan [[Hammond Innes]]. [[Komponist|Filmkomponist]] [[Bernard Herrmann]] rikkemandearre syn [[freonskip|freon]] [[Ernest Lehman]] oan as [[senarioskriuwer]], mar nei in pear [[wike]]n bea dy Hitchcock syn [[ûntslach]] oan, om't er net wist wat er mei it ferhaal oan moast. Dêrop stelde Hitchcock, dy't it mei Lehman oangenaam gearwurkjen fûn, foar om dan mar in oare film te meitsjen. Hy kaam doe mei it idee fan 'e fiktive spion en de efterfolging oer Mount Rushmore op 'e lapen. Neffens Lehman, dy't yn [[2001]] [[ynterview]]d waard foar de [[dokumintêre]] ''Destination Hitchcock: The Making of North by Northwest'', betochten hy en Hitchcock tegearre mear eleminten fan it ferhaal, lykas de moard yn it Haadkertier fan 'e Feriene Naasjes, en de oanfal mei it sproeifleantúch op 'e romte. [[File:North_by_Northwest_movie_trailer_screenshot_(13).jpg|left|thumb|250px|Ien [[sêne]] fûn plak yn it [[Haadkertier fan 'e Feriene Naasjes]] yn [[New York (stêd)|New York]].]] ===Produksje=== Behalven as [[regisseur]] wie Hitchcock ek as [[filmprodusint]] by it projekt belutsen. Lehman wie ferantwurdlik foar it [[senario]], wylst [[Bernard Herrmann]] de [[filmmuzyk]] fersoarge en [[Robert Burks]] de [[kamerarezjy]] die. Foar ''North by Northwest'' wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]4,3&nbsp;miljoen. De kosten rûnen op doe't der fertraging ûntstie. Dêrtroch wie de saneamde 'straftiid' dy't [[haadrolspiler]] [[Cary Grant]] yn syn [[kontrakt]] fêstlizze litten hie, al begûn foar't de earste [[opnamen (film)|opnamen]] plakfûnen, sadat er deis in ekstra $5.000 ûntfong. Opnamelokaasjes wiene û.o. it [[Plaza Hotel]] yn [[New York (stêd)|New York]], it echte [[Haadkertier fan de Feriene Naasjes|Haadkertier fan 'e Feriene Naasjes]] yn New York, it [[Grand Central Station (New York)|Grand Central Station]] yn New York, it [[LaSalle Street Station]] yn [[Chicago]], de [[Ynternasjonale Lofthaven Midway]] yn Chicago, it Memorial View Building (besikerssintrum) by [[Mount Rushmore]], en it Mount Rushmore-monumint sels. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''North by Northwest'' waard fersoarge troch [[Metro-Goldwyn-Mayer]] (MGM). De film gie op [[1&nbsp;july]] [[1959]] yn [[Chicago]] yn [[premiêre]]. Sûnt [[1986]] binne de [[auteursrjocht|rjochten]] op 'e film yn it besit fan [[Turner Entertainment]], as ûnderdiel fan in [[fûnskatalogus]] fan MGM, dy't oergie yn 'e hannen fan Turner trochdat MGM yn [[1986]] tydlik eigendom fan Turner Entertainment wie. Yn [[2001]] waard ''North by Northwest'' útbrocht op [[dvd]] en yn [[novimber]] [[2009]] ek op [[blu-ray]]. ==Untfangst== ''North by Northwest'' waard troch [[filmkritisy]] rûnom mei lof ûntfongen. Sa neamde it [[tydskrift]] ''[[Time (tydskrift)|Time]]'' de film "glêd fan opbou en tige [[fermaak]]lik." Yn ''[[The New York Times]]'' omskreau A.H. Weiler ''North by Northwest'' as "de skildereftichste, meast yntrigearjende en fleurichste efterfolging fan it jier." Filmkritikus [[Charles Champlin]] seach de film as in "[[blomlêzing]] fan typysk hitchcockiaanske sitewaasjes", en wie yn 't bysûnder ûnder de yndruk fan 'e sêne mei de oanfal fan it fleantúch, wêrfan't er miende dat dy ta Hitchcock syn bêste wurk hearde. [[File:Nxnwsign.jpg|right|thumb|250px|In boerd yn 'e neite fan [[Mount Rushmore]] wiist derop dat ''North by Northwest'' "yn dit gebiet" opnommen is.]] Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, hat ''North by Northwest'' in suver net te ferbetterjen goedkarringspersintaazje fan 99%, basearre op 75 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, omskriuwt de film as "[o]angripend, spannend en fisueel ikoanysk", en stelt fierder: "Dizze lette Hitchcock-klassiker klearre it paad foar ûntelbere lettere [[aksjefilm|aksje]][[skrillerfilm|skrillers]]." It tydskrift ''[[Empire (tydskrift)|Empire]]'' parte ''North by Northwest'' it 98e plak ta op in list fan 'e bêste films aller tiden. It [[Amerikaansk Filmynstitút]] (AFI) parte de film it 40e plak ta op 'e ranglist fan bêste Amerikaanske films aller tiden. Yn [[1995]] waard ''North by Northwest'' útkeazen foar preservaasje yn it [[National Film Registry]] fan 'e [[Library of Congress]], as in film fan [[kultureel]], [[histoarysk]] of [[estetyk|estetysk]] belang. ==Resultaat== ===Opbringst=== ''North by Northwest'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]5,7&nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $4,1&nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $9,8&nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $4,3&nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $5,5&nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. ===Prizen=== ''North by Northwest'' waard yn [[1960]] nominearre foar trije [[Oscar]]s, yn 'e [[kategorisearring|kategory]]en bêste [[filmmontaazje]], ([[George Tomasini]]), bêste [[produksje-ûntwerp]] ([[William A. Horning]], [[Robert F. Boyle]], [[Merrill Pye]], [[Henry Grace]], [[Frank R. McKelvy]]) en bêste orizjinele [[senario]] ([[Ernest Lehman]]). Twa fan dy [[priis (ûnderskieding)|prizen]] giene ynstee nei ''[[Ben-Hur (film út 1959)|Ben-Hur]]'' en de trêde gie nei ''[[Pillow Talk (film)|Pillow Talk]]''. ''North by Northwest'' wûn wol de [[Edgar Award]] foar bêste filmsenario (Lehman). [[Alfred Hitchcock]] ûntfong foar ''North by Northwest'' syn twadde [[Sulveren Skulp]] foar bêste regisseur op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan San Sebastián]] (syn earste hied er krigen foar ''[[Vertigo (film)|Vertigo]]''). ==Keppelings om utens== * {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0053125/ Ynformaasje oer ''North by Northwest'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/North_by_Northwest ''References'', op dizze side]. ---- {{Commonscat|North by Northwest (1959 film)}} }} {{DISPLAYTITLE:''North by Northwest'' (film)}} [[Kategory:Amerikaanske spionaazjefilm]] [[Kategory:Amerikaanske skrillerfilm]] [[Kategory:Amerikaanske romantyske dramafilm]] [[Kategory:Spionaazjeskrillerfilm]] [[Kategory:Romantyske skrillerfilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan Metro-Goldwyn-Mayer]] [[Kategory:Film fan Alfred Hitchcock]] [[Kategory:Film út 1959]] [[Kategory:Film oer moard]] [[Kategory:Film oer persoansferwikseling]] [[Kategory:Film oer de Kâlde Oarloch]] [[Kategory:Film oer in trein]] [[Kategory:Film oer in efterfolging]] spuvn6jybdopeamma43fehuzlb3kbht 0 148591 1235663 1177088 2026-07-19T20:00:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235663 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=huningfalk |Ofbyld= [[File:Wespenbussard European honey buzzard Pernis apivorus, crop.jpg|250px]] |lûd=[[File:Pernis apivorus - European Honey Buzzard XC580934.mp3|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje= [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai= [[huningfalken]] (''Pernis'') |Wittenskiplike namme= Pernis apivorus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:PernisApivorusIUCN2018 2.png|center|250px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] <br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]</small> }} De '''huningfalk''', '''hunichfalk''', '''wapsebiter''' of '''wapseglee''', [[wittenskiplike namme]]: ''Pernis apivorus'', is in rôffûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[haukeftigen]] (''Accipitridae''), [[ûnderfamylje]] [[huningfalkfûgels]]. Fanwege harren fuorkar foar waspen boppe (bije)huning is de namme ‘wapsebiter’ eigentlik better as ‘huningfalk’; de huningfalken binne ek net besibbe oan de (eigentlike) [[falken]]. == Foarkommen == De huningfalk is likernoch sa grut as in [[mûzefalk]]: 50-60 lang mei in wjukspanwiidte fan 120-140 cm. De mantjses binne in bytsje lytser as de wyfkes. De fûgel hat betreklik lytse poaten, lange wjukken dy’t by it fleanen in rûne foarm hawwe. De snaffel is slank en de kop is mei beskermjende skobbige fearren bedekt, foaral rûnom de eagen. == Fersprieding == De soarte komt foar in Jeropa, útsein de noardwestrâne (Ierlân, Skotlân, Noarwegen), en West-Sibearje. Hy libbet meast in boskige gebieten en oerwintert yn Midden- en Súd-Afrika. Yn Nederlân briede sa’n 400 pearen (2013-2015), yn de boskige gebieten fan it lân. Yn Súdeast-Fryslân briede nei alle gedachten sa’n 10-20 huningfalkpearen jiers. Se komme heal maaie en gean yn augustus-septimber wer fuort. Tusken in pear hundert en maksimaal 2000 fûgels tsjen jiers troch. De populaajse is min of mear stabyl en de soare stiet net op de Nederlânske [[Reade list fan fûgels]]. == Iten == De itensfoarsjenning fan de huningfalken is bysûnder foar de rôffûgels. Se fuorje har mei wapsen, holders en huningskiven, en bûten it briedgebiet ek mei oare ynsekten, kikkerts, reptilen en lytse fûgels en sûchdieren. De fûgels sykje wapsenêsten en grave se dan út, wêrby se harren eagen tichtdwaan om se te beskermje tsjin de poere waspen. Se nimme de útgroevene waspenêsten mei nei harren eigen nêst, wêr se de larven, poppen en skiven ite en oan harren jongen fuorje. <gallery>Wespendief die een wespennest plundert-4961979.webm|Jonge huningfalk plondert in wapsenêst</gallery>. == Taksonomy == De soarte huningfalk (''Pernis apivorus'') is monotypysk, d.w.s. dat der gjin ûndersoarten binne. De [[Easterske huningfalk]] of 'toefhuningfalk' (''Pernis ptilorhychus'') en harren ûndersoarten wiene (en binne soms noch) wol as ûndersoarte fan de (Jeropeeske) huningfalk (''Pernis apivorus'') beskôge. == Keppelings om utens == *[https://stats.sovon.nl/stats/soort/2310 Sovon - Wespendief] *[https://www.avionary.info/explandict/pernis-apivorus/ Avionary - Huningfalk yn 50 talen] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Huningfalk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] hkrn6q6j2qasqb53j1ip5txnbtoumvk 0 149106 1235683 1094764 2026-07-19T22:47:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Rolferdieling */ kolommen ûnderinoar 1235683 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = The 39 Steps (1935) - poster.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = ''The 39 Steps'' | regisseur = [[Alfred Hitchcock]] | produsint = [[Michael Balcon]] | útfierend produsint = | senario = [[Charles Bennett (senarioskriuwer)|Charles Bennett]]<br>[[Ian Hay]] | basearre op = [[The Thirty-Nine Steps (roman)|de roman]] fan [[John Buchan, 1e baron Tweedsmuir|John Buchan]] | kamerarezjy = [[Bernard Knowles]] | muzyk = [[Louis Levy]]<br>[[Jack Beaver]] | filmstudio = [[Gaumont-British Picture Corporation|Gaumont-British Picture Corp.]] | distribúsje = [[Gaumont-British Picture Corporation|Gaumont-British Distributors]] | haadrollen = [[Robert Donat]]<br> [[Madeleine Carroll]] | voice-over = | byrollen = [[Godfrey Tearle]]<br> [[Lucie Mannheim]]<br> [[Pegge Ashcroft]]<br> [[John Laurie]]<br> [[Matthew Boulton (akteur)|Matthew Boulton]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]] | premiêre = [[6&nbsp;juny]] [[1935]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[spionaazjefilm|spionaazje]][[skrillerfilm|skriller]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 86 minuten | budget = krapoan £60.000 | opbringst = ûnbekend | prizen = | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''''The 39 Steps''''' ([[útspr.]] as ''The Thirty-Nine Steps'') is in [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[swart-wyt]]-[[spionaazjefilm|spionaazje]][[skrillerfilm|skriller]] út [[1935]] ûnder [[rezjy]] fan [[Alfred Hitchcock]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Robert Donat]] en [[Madeleine Carroll]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut "De 39 Triemmen". It [[plot|ferhaal]] giet oer in [[Kanada|Kanadees]] yn [[Londen]], in Richard Hannay, dy't by tafal gedoente kriget mei in [[frou]] dy't er yn in [[teäter (gebou)|teäter]] treft. Dyselde fertelt him dat se besiket foar te kommen dat The 39 Steps, in skimige [[organisaasje]] fan [[spion]]nen, in Britsk steatsgeheim [[dieverij|stelle]]. Hannay is dêr [[skepsis|skeptysk]] oer, mar as de frou [[fermoarde]] wurdt en hy dêrfoar de skuld op 'e lea skood kriget, hat er gjin oar kar as om nei Skotlân te reizgjen om The 39 Steps te dwerseidzjen en sa syn eigen ûnskuld te bewizen. ''The 39 Steps'' krige doedestiden fan 'e [[filmkritisy]] tige positive [[resinsje]]s, en wurdt tsjintwurdich rûnom beskôge as in klassiker en ien fan 'e alderbêste [[film]]s fan masterregisseur Hitchcock. ==Plot== Yn in [[Londen]]sk [[teäter (gebou)|teäter]] befynt [[Kanada|Kanadees]] Richard Hannay him middenmank in [[publyk]] dat sjocht nei in demonstraasje fan 'e bûtengewoane fermogens op it mêd fan [[ûnthâld (psychology)|ûnthâld]] fan 'e [[artyst]] dy't bekendstiet as 'Mr. Memory'. Ynienen brekt der yn 'e [[seal (romte)|seal]] [[slaanderij]] út, wêrby't inkele skotten ôffjurre wurde út in [[pistoal]]. Yn 'e dêropfolgjende [[panyk]] streamt de seal leech, wêrby't Hannay in skynber [[eangst|benaude]] [[frou]] op 'e fuotten hâldt. Hja stelt harsels foar as Annabella Smith, en bepraat him om har mei werom te nimmen nei syn [[appartemint]]. As se dêr oankommen binne, fertelt Annabella oan Hannay dat se in [[spion]]ne is dy't efterfolge wurdt troch [[slûpmoardner]]s, en dat sy dejinge wie dy't de skotten yn it teäter ôffjurre hat, mei as bedoeling om yn it dêrtroch feroarsake gedrang wei te wurden. Se hat in [[gearspanning]] ûntdutsen om [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[steatsgeheim]]e [[militêr]]e [[ynformaasje]] it lân út te [[smokkeljen]], en oan it haad fan dy gearspanning stiet in man dy't de top fan syn [[pink (finger)|rjochterpink]] mist. Se neamt ek 'The 39 Steps', mar leit net út wat dat ynhâldt. Wol fertelt se dat se no nei [[Skotlân]] moat, dêr't se immen treffe sil. Hannay leaut earst neat fan har ferhaal, mar as er bûten syn [[appartemintekompleks]] midden yn 'e nacht in pear mannen op 'e [[strjitte]] omhingjen sjocht, wurdt er wat [[ûngerêstens|ûngerêst]]. Hannay, dy't in hear is, biedt Annabella syn [[bêd]] oan en [[sliep]]t sels op 'e [[bank (sitmeubel)|bank]]. Te neare [[nacht]] strompelet Annabella lykwols de [[wenkeamer]] yn mei in grut [[mês]] yn har [[rêch]]. It [[finster]] stiet oan it wiidst ta iepen. Se warskôget him om te flechtsjen no't it noch kin en [[ferstjerren|ferstjert]] dan oan har [[ferwûning]]s. Hannay fynt yn har [[hân]] in [[lânkaart]] fan 'e [[Skotske Heechlannen]] mei yn 'e krite fan [[Killin]] in [[wente]] of [[pleats]] omsirkele dy't 'Alt-na-Shellach' hjit. Om't it appartemintekompleks noch altyd yn 'e gaten holden wurdt, wachtet Hannay de [[molkboer]] op, wêrnei't er dyselde bepraat om him syn [[jas]] en [[pet (holdeksel)|pet]] te lienen. Op dy wize kin er ûngemurken fuortkomme, wêrnei't er de [[Flying Scotsman (trein)|Flying Scotsman]] nimt, de [[eksprestrein]] fan [[Londen]] nei [[Edinburgh]]. Underweis komt Hannay út in [[krante]]-[[artikel (publikaasje)|artikel]] oan 'e weet dat it [[stoflik omskot]] fan Annabella yn syn appartemint oantroffen is troch de [[skjinmakster]] en dat de [[plysje]] him no yn it hiele lân siket om't hy foar de [[moardner]] holden wurdt. As er gewaar wurdt dat de plysje de [[trein]] trochsiket, kringt er in [[kûpee]] yn dêr't in [[seksuele oantrekking|oantreklike]] jonge [[frou]] allinne sit, dy't er sûnder warskôging op 'e [[mûle]] [[tút|tutet]]. As de plysjes dat sjogge, rinne se [[laitsjen|gnyskjend]] de kûpee foarby, om't se in man allinne sykje, mar de jonge frou moat fan sa'n behanneling neat hawwe en ropt de plysje werom. Hannay ûntsnapt út 'e kûpee en wurdt de hiele trein troch efterfolge troch de plysje, dy't úteinlik de trein stilsette lit midden op 'e [[Forthbrêge]] oer de [[Firth fan Forth]]. Hannay ferlit dêr de trein en ferskûlet him efter ien fan 'e pylders. De plysjes sjogge him net en de trein riidt fierder. {{Plotbedjer film}} Neitiid giet Hanny geandefoets fierder nei Alt-na-Shellach, wêrby't er oernachtet by in [[earmoede|earme]], [[bibel]]fêste [[komelker]] en dy syn folle jongere [[oarehelte|frou]]. De frou, dy't in stik skranderder is as har [[oarehelte|man]], kriget al rillegau foar it ferstân dat Hannay de sochte moardner út 'e krante is. Hy wit har lykwols te bepraten om him net te ferrieden. As midden yn 'e nacht de plysje de [[reed (paad)|reed]] nei it spultsje fan 'e komelker delkomt, heart de frou, dy't wekker leit, harren al fan fierrens oankommen. Se warskôget Hannay, dat dy op 'e tiid útnaaie kin, en se jout him de [[oerjas]] fan har man mei, dy't folle dûnkerder is as syn eigen, sadat er tsjin 'e eftergrûn fan 'e Heechlannen net sa opfalle sil. De plysje giet Hannay efternei troch de [[wyldernis]], wêrby't sels in iere foarm fan in [[helikopter]] ynset wurdt, mar hy wit harren foar te bliuwen en arrivearret úteinlik by Alt-na-Shellach, dat it hûs fan in [[Ingelân|Ingelske]] [[perfester]] Jordan blykt te wêzen. Dyselde lit syn [[tsjinstfamke]] de plysje wysmeitsje dat der gjin frjemden oan 'e doar west hawwe. Jordan hat krekt wat folk oer de flier, ûnder wa Watson, de pleatslike [[sheriff]] (yn Skotlân de titel fan in [[kantonrjochter]] en net fan in plysjeman). Sadree't er syn gasten ôfpoeiere hat, harket er nei it ferhaal fan Hannay, dy't mient dat er yn Jordan in bûnsgenoat fan Annabella foar him hat. As er fertelt dat Annabella him warskôge hat foar in man dy't in stik fan syn rjochterpink mist, lit Jordan syn eigen [[rjochterhân]] sjen, dêr't de boppeste beide [[keatsje]]s fan 'e pink ûnbrekke. Dêrop lûkt er in pistoal en sjit Hannay del. Aldergeloks rekket de [[kûgel]] fêst yn it [[gesangboekje]] fan 'e komelker, dat yn it [[bûse|boarstbûske]] fan syn oerjas sit. As Hannay neitiid allinne litten wurdt, ûntkomt er troch in finster, wêrnei't er nei sheriff Watson yn Killin ta giet, oan wa't Jordan him niiskrekt foarsteld hie. Hy docht nochris syn hiele ferhaal en beskuldiget perfester Jordan derfan oan it haad te stean fan in organisaasje fan spionnen. Watson moaipraat mei him oan de plysje arrivearret om Hannay op te pakken; dan blykt dat de sheriff neat fan syn ferhaal leaut om't Jordan syn bêste [[freonskip|freon]] is. De plysje docht Hannay [[hânboeiens]] om 'e iene [[pols (anatomy)|pols]], mar ear't se ek de oare pols boeie kinne, ûntkomt er op 'e nij troch it finster. Hannay besiket him te ferskûljen mank it publyk by in [[politike]] [[gearkomste]], mar wurdt by fersin oansjoen foar dejinge dy't de haadsprekker fan 'e [[jûn]] oankundigje moat. Hy jout foar de hân wei in besieljende [[taspraak]], mar wurdt werkend troch Pamela, de jonge frou dy't er yn 'e trein tute hat, as sy de haadsprekker nei it [[poadium]] bringt. Op 'e nij ferriedt sy him oan 'e plysje. De [[resjersjeur]]s dy't him ôffiere, steane derop dat Pamela ek meigiet om't se as [[tsjûge (rjocht)|tsjûge]] in ferklearring ôflizze moat. Se ride lykwols it [[plysjeburo]] yn Killin foarby, wêrnei't Pamela op har fraach te hearren kriget dat se nei it plysjeburo yn [[Inveraray]] geane. Letter ride se lykwols ek de ôfslach dêrhinne foarby, sadat Hannay beseft dat de 'resjersjeurs' eins trewanten fan perfester Jordan binne. As de [[wei]] tichtset wurdt troch in [[keppel]] [[skiep]], en de 'resjersjeurs' útstappe om 'e bisten fuort te jeien, boeie se Hannay oan Pamela. Hannay nimt de kâns te baat om te ûntsnappen, wêrby't er in ûnwillige Pamela meisleept. Yn 'e Heechlânske [[dize]] witte se te ûntkommen en ûnder in lange [[kuierjen|kuier]] troch de wyldernis docht Hannay op 'e nij syn ferhaal. Pamela leaut der neat fan, mar om't se oaninoar boeid binne, moat sy wol gean wêr't hy giet. Se arrivearje by in [[herberge]], dêr't Hannay har ûnder [[bedriging (misdriuw)|bedriging]] mei in pistoal dat er yn 'e [[bûse]] hawwe soe, twingt om mei te spyljen dat se in [[troud pear]] op harren [[houliksreis]] binne en dat se in hiel ein fan 'e bewenne wrâld [[autopech]] krigen hawwe. As Hannay letter sliept, wit Pamela mei grutte muoite en net in lyts bytsje [[pine]] har hân út 'e boeien te lûken. Se besiket him syn pistoal ôf te pakken, mar it docht bliken dat er oars net as in [[piip (smookgereid)|piip]] yn 'e bûse hat. Se glûpt ta de [[keamer]] út, mar op 'e [[oerrin]], dy't útsjocht op 'e [[resepsje (baalje)|resepsje]], heart se de sabeare resjersjeurs perfester Jordan opskiljen, en út it [[petear]] kin se opmeitsje dat al Hannay syn bewearings dochs wier binne. Se giet werom nei de keamer en bringt de nacht op in bank troch. De oare [[moarn (deidiel)|moarns]] fertelt Pamela oan Hannay wat se heart hat, nammentlik dat Jordan ûnderwilens nei Londen ta reizge is om dêr yn it [[London Palladium]] te sjen dat de steatsgeheimen dy't stellen binne fan it Ministearje fan Loftbeskerming sa fluch mooglik it lân út geane. Dat, Hannay en Pamela reizgje ek werom nei Londen, dêr't Pamela [[Scotland Yard]] warskôget, wylst Hannay nei it Palladium, in [[skouboarch]], ta set. Mei't der op it Ministearje fan Loftbeskerming gjin papierren misse, leaut de plysje neat fan it ferhaal fan Pamela, mar foar har oer wurdt sein dat der in ûndersyk ynsteld wurde sil. As se Scotland Yard ferlit, wurdt se lykwols folge troch de plysje, dy't se streekrjocht nei it Palladium en dêrmei nei Hannay ta liedt. Underwilens hat Hannay yn it Palladium perfester Jordan weromfûn, dy't op ien fan 'e [[priveebalkon (skouboarch)|priveebalkons]] oan 'e sydkant fan 'e seal sit. As de artyst 'Mr. Memory' opkomt, sjocht er dat dy in gâns sizzende blik útwikselet mei Jordan. Hannay beseft dan dat de steatsgeheime ynformaasje yn it wûnderbaarlike ûnthâld fan Mr. Memory opslein is en mei de artyst it lân ferlitte sil. Mr. Memory set útein mei syn [[optreden]], wêrby't minsken yn 'e seal him drege fragen stelle meie, dy't hy út 'e holle wei detaillearre beäntwurdet om sjen te litten hoe goed oft syn ûnthâld is. As de plysje mei mannemacht de seal ynkomt om Hannay [[arrestaasje|op te pakken]], skreaut er Mr. Memory ta: "Wat binne The 39 Steps?" De artyst antwurdet op twangmjittige wize: "The 39 Steps binne in organisaasje fan spionnen, dy't geheime ynformaasje stelle foar it Ministearje fan Bûtenlânske Saken fan…" Op dat stuit wurdt er delsketten troch Jordan, dy't himsels dêrmei ferriedt. De plysje, dy't no foar it ferstân kriget dat Hannay dochs de wierheid ferteld hat, grypt daliks yn en pakt Jordan op. Underwilens jout Mr. Memory yn 'e [[kûlissen]] ta dat er de steatsgeheime ynformaasje fan it Ministearje fan Loftbeskerming út 'e holle leard hat; it blykt om it ûntwerp foar in stille [[fleanmasine]]motor te gean. Nei't er dat oan 'e plysje bekend hat, beswykt er oan 'e [[skotwûne]] dy't Jordan him tabrocht hat. Hannay en Pamela sjogge ta en gripe inoars hân fêst. ==Rolferdieling== [[File:GoodbyeMrChipsTrailer1.jpg|right|thumb|250px|[[Robert Donat]].]] [[File:Madeleine Carroll 1938.jpg|right|thumb|180px|[[Madeleine Carroll]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="400px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Richard Hannay | [[Robert Donat]] |- | Pamela | [[Madeleine Carroll]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="400px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | [[perfester]] Jordan | [[Godfrey Tearle]] |- | Annabella Smith | [[Lucie Mannheim]] |- | Margaret, de [[oarehelte|frou]] fan 'e [[komelker]] | [[Peggy Ashcroft]] |- | John, de komelker | [[John Laurie]] |- | de ûnechte [[resjersjeur]] | [[Matthew Boulton (akteur)|Matthew Boulton]] |- | [[sheriff]] Watson | [[Frank Cellier]] |- | Louisa Jordan, de frou fan 'e perfester | [[Helen Haye]] |- | 'Mr. Memory' | [[Wylie Watson]] |- | frou fan 'e [[herbergier]] | [[Hilda Trevelyan]] |- | [[hannelsreizger]] #1 | [[Gus McNaughton]] |- | hannelsreizger #2 | [[Jerry Verno]] |- | [[tsjinstfamke]] fan Jordan | [[Peggy Simpson]] |- | [[molkboer]] | [[Frederick Piper]] |- | [[foarsitter]] [[ferkiezing]]sgearkomste | [[Ivor Barnard]] |- | Pat Jordan, de [[dochter]] fan 'e perfester | [[Elizabeth Inglis]] |- |} De [[cameo]] fan [[regisseur]] [[Alfred Hitchcock]], dy't yn 'e measten fan syn films opnommen is, komt yn ''The 39 Steps'' foar as de film likernôch 7&nbsp;[[minuten]] oan 'e gong is: Hitchcock en [[senarioskriuwer]] [[Charles Bennett (senarioskriuwer)|Charles Bennett]] kuierje dan in [[autobus|bus]] foarby dêr't Donat en Mannheim bûten it [[teäter (gebou)|teäter]] yn stappe. ==Produksje en distribúsje== ===Produksje=== ''The 39 Steps'' waard [[regissearre]] troch [[Alfred Hitchcock]] nei in [[senario]] fan [[Charles Bennett (senarioskriuwer)|Charles Bennett]] en [[Ian Hay]]. Bennett wie ferantwurdlik foar de oarspronklike ferzje fan it skript, wêrnei't Hay mear [[dialooch]] tafoege. As [[filmprodusint|produsint]] wie [[Michael Balcon]] by de film belutsen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Bernard Knowles]], wylst de [[filmmuzyk]] fersoarge waard troch [[Louis Levy]] en in net op 'e [[ôftiteling]] fermelde [[Jack Beaver]]. It senario fan 'e film wykt op ferskate punten frijwat ôf fan 'e [[roman]] ''[[The Thirty-Nine Steps (roman)|The Thirty-Nine Steps]]'', út [[1915]], fan [[John Buchan, 1e baron Tweedsmuir]], dêr't it op basearre wie. Sa binne it [[teäter (gebou)|teäter]] út it begjin fan 'e film en de treinstop op 'e [[Forthbrêge]] útfynsels fan 'e [[senarioskriuwer]]s dy't yn it boek net foarkomme. De [[titel (namme)|titel]] stiet yn 'e film foar in klandestine [[organisaasje]] fan [[spion]]nen, wylst er yn 'e roman, dêr't de [[Dútslân|Dútske]] spionnen harsels 'The Black Stone' neame, ferwiist nei fysike triemmen. Troch Annabella oan Hannay fertelle te litten dat se nei [[Skotlân]] reizgje sil om immen te moetsjen en neitiid in [[lânkaart]] produsearje te litten dêr't it plak Alt-na-Shellach op omsirkele is, mijde Hitchcock it aparte tafal yn 'e roman fan Buchan wêrby't Hannay, mei it hiele lân om yn [[ûnderdûken|ûnder te dûken]], krekt by it hûs fan syn fijân oankloppet. ''The 39 Steps'' wie foar syn tiid in grutte Britske filmproduksje, dy't [[filmstudio]] [[Gaumont-British Picture Corporation]] graach ek ynternasjonaal útbringe woe. Wylst Hitchcock syn foargeande film, ''[[The Man Who Knew to Much (film út 1934)|The Man Who Knew to Much]]'', [[£]]40.000 koste hie, wie foar ''The 39 Steps'' in [[budget]] fan krapoan £60.000 beskikber. In oansjenlik diel dêrfan wie bestimd foar it [[salaris]] fan [[haadrolspiler]]s [[Robert Donat]] en [[Madeleine Carroll]], dy't al in [[karriêre]] yn 'e [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]] hiene en dêrom oansprekkende nammen foar it [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskoop]]publyk wiene. [[File:Forth_Rail_Bridge_from_north_Josh_von_Staudach.jpg|right|thumb|250px|De [[Forthbrêge]] yn [[2007]] (dêr't Hannay oan 'e [[plysje]] yn 'e [[trein]] ûntkomt troch him beskûl te hâlden efter ien fan 'e pylders).]] ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''The 39 Steps'' waard fersoarge troch [[Gaumont-British Picture Corporation|Gaumont-British Distributors]]. De film gie op [[6&nbsp;juny]] [[1935]] yn [[Londen]] yn [[premiêre]]. ==Untfangst== Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''The 39 Steps'' yn [[1935]] tige positive [[resinsje]]s. Yn ''[[The New York Times]]'' skreau [[Andre Sennwald]] bygelyks: "As dit wurk ek mar ien rivaal hat as it orizjineelste, fakkundichste en [[fermaak]]likste [[melodrama]] fan [[1935]], dan moat it ''[[The Man Who Knew Too Much (film út 1934)|The Man Who Knew Too Much]]'' wêze, dy't ek yninoar set is yn it wurkplak fan dhr. Hitchcock." Hy neamde de regisseur in "master fan skok en spanning, fan kâlde ôfgriis en slûchslim út 'e toan fallende [[humor]]", dy't "de [[kamera]] brûkt sa't in [[keunstskilder|skilder]] syn kwast brûkt". It [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' skreau: "Mei ynternasjonale [[spionaazjefilm]]s sitte jo hast altyd goed, en dit is ien fan 'e bêsten, fakkundich [[filmmontaazje|montearre]], mei genôch sfearferlichtsjende humor." Ek letter ferkaam de [[reputaasje]] fan ''The 39 Steps'' net. Filmmakker en akteur [[Orson Welles]] beskôge de film as "in masterwurk". Senarioskriuwer [[Robert Towne]] fûn it "net bot in oerdriuwing om te sizzen dat alle kontemporêne [[eskapisme|eskapistyske]] [[fermaak]] begjint mei ''The 39 Steps''." Yn [[1999]] parte it [[Britsk Filmynstitút]] (BFI) de film op in ranglist fan 'e bêste Britske films fan 'e [[tweintichste iuw]] it fjirde plak ta. Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, hat ''The 39 Steps'' in tige heech goedkarringspersintaazje fan 96%, basearre op 47 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Mei't er smoarfol sit mei ûnferwachtse bochten en ommekearen wiist dizze essinsjele iere film fan Alfred Hitchcock foarút nei de tûzelsinnige hichten dy't er letter yn syn karriêre berikke soe." ==Keppelings om utens== * {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0026029/ Ynformaasje oer ''The 39 Steps'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_39_Steps_(1935_film) ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|The 39 Steps (1935 film)}} }} {{DISPLAYTITLE:''The 39 Steps'' (film út 1935)}} {{DEFAULTSORT:Thirty-Nine Steps (film út 1935), The}} [[Kategory:Britske skrillerfilm]] [[Kategory:Britske spionaazjefilm]] [[Kategory:Spionaazjeskrillerfilm]] [[Kategory:Britske swart-wytfilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan de Gaumont-British Picture Corporation]] [[Kategory:Film fan Alfred Hitchcock]] [[Kategory:Film út 1935]] [[Kategory:Film oer moard]] [[Kategory:Film oer in trein]] [[Kategory:Film oer in efterfolging]] gsdoj9w6xypbuz5caj5uj2losdsjd0y 0 149403 1235684 1130313 2026-07-19T22:48:49Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Rolferdieling */ kolommen ûnderinoar 1235684 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = Suspicion (1941 poster).jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = ''Suspicion'' | regisseur = [[Alfred Hitchcock]] | produsint = [[Alfred Hitchcock]]<br>[[Harry E. Edington]] | útfierend produsint = | senario = [[Samson Raphaelson]]<br>[[Joan Harrison (senarioskriuwster)|Joan Harrison]]<br>[[Alma Reville]] | basearre op = ''[[Before the Fact]]'' fan [[Francis Iles]] | kamerarezjy = [[Harry Stradling sr.]] | muzyk = [[Franz Waxman]] | filmstudio = [[RKO Pictures]] | distribúsje = [[RKO Pictures]] | haadrollen = [[Cary Grant]]<br> [[Joan Fontaine]] | voice-over = | byrollen = [[Nigel Bruce (akteur)|Nigel Bruce]]<br> [[sir]] [[Cedric Hardwicke]]<br> [[dame (predikaat)|dame]] [[May Whitty]]<br> [[Auriol Lee]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[14&nbsp;novimber]] [[1941]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[romantyske film|romantyske]] [[psychologyske skriller]] | taal = [[Ingelsk]] | spyltiid = 99 minuten | budget = $1,1&nbsp;miljoen | opbringst = $1,8&nbsp;miljoen | prizen = 1 × [[Oscar]] | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''''Suspicion''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romantyske film|romantyske]] [[psychologyske skriller]]film út [[1941]] ûnder [[rezjy]] fan [[Alfred Hitchcock]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Cary Grant]] en [[Joan Fontaine]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut "Wantrouwen". De [[film]] is basearre op 'e [[roman]] ''[[Before the Fact]]'', fan [[Francis Iles]], út [[1932]]. It [[plot|ferhaal]] giet oer in jonge [[Grut-Brittanje|Britske]] [[frou]] dy't [[fereale]] rekket op in [[man (sekse)|man]] en mei him útnaait en [[trouwen|trout]], mar dan ûntdekt dat er in [[earmoede|beroaide]], [[leagen|ligende]] liddichgonger is dy't [[ferslaving|ferslave]] is oan [[gokken]]. Meitiid begjint se te fermoedzjen dat er ek noch in [[moardner]] is, en dat er fan doel is har [[moard|út 'e wei te romjen]]. De [[filmkritisy]] wiene doedestiden ferdield oer ''Suspicion'', hoewol't de film no tige heech wurdearre wurdt. Yn 'e [[bioskopen]] die de film it wol goed. Joan Fontaine wûn foar har rol yn ''Suspicion'' yn [[1942]] de [[Oscar]] foar bêste [[aktrise]]. ==Plot== Yn [[1938]] moetet de [[bleuens|bleue]], [[boek]]ige jonge [[frou]] Lina McLaidlaw yn in [[trein]] yn [[Ingelân]] de [[skientme|knappe]] [[playboy (persoan)|playboy]] Johnnie Aysgarth. Hja rekket [[smoarfereale]] op him en binnen in pear [[wike]]n [[ferlieding|ferliedt]] er har derta om mei him [[skaken (houlik)|út te naaien]]. Se [[trouwen|trouwe]] temûk, mei't dúdlik is dat har [[rykdom|rike]] [[heit]], [[generaal]] [[ôfkoarting#B|b.tsj.]] McLaidlaw, dêr poer op tsjin is en der nea syn tastimming foar jaan soe. Nei in wielderige [[houliksreis]] nei de [[Frânske Riviêra]] keare se werom nei Ingelân. Se lûke yn in [[lúkse]] [[filla]] dêr't se [[tsjinstfolk|betsjinne]] wurde troch in [[tsjinstfamke]] en in [[kokkinne]]. Neitiid ûntdekt Lina lykwols al rillegau dat Johnnie gjin [[baan (wurk)|baan]] en gjin [[salaris|ynkommen]] hat, en der ynstee in gewoante fan makket om alles mei [[liening|liend]] [[jild]] te beteljen. Hy wie fan doel om no op har heit om te ponglúzjen, mar dat wurdt neat. Nettsjinsteande dat is Lina der wol fan oertsjûge dat Johnnie wier [[leafde|fan har hâldt]], want hoewol't har [[famylje (besibskip)|famylje]] it goed dwaan kin, binne se net superryk, dat as it him poer en allinnich om in [[oarehelte|frou]] mei jild te dwaan wie, hied er wol in bettere kar meitsje kinnen. Se bepraat him om foar it earst yn syn [[libben]] betelle [[wurk]] te dwaan, dat hy himt in baan oan by it [[makelder]]skantoar fan in [[neef (famyljelid)|neef]] fan him, [[kaptein (rang)|kaptein]] b.tsj. George Melbeck. Njonkelytsen kriget Lina foar it ferstân dat Johnnie oanhâldt mei al syn [[jild]] dertroch te bringen mei [[gokken]], dêr't er [[ferslaving|ferslave]] oan is. Om in [[skuld (jild)|skuld]] ôf te beteljen hat er boppedat twa [[antyk|antike]] [[stuollen]] ferkocht, famylje-erfstikken dy't sy fan har [[âlden]] as [[houliksgeskink]] krigen hie. Beaky, in [[sympaty|sympatike]] mar [[naïviteit|naïve]] [[freonskip|freon]] fan Johnnie, besiket Lina gerêst te stellen troch har op it hert te drukken dat je in protte [[wille]] belibje kinne mei har [[oarehelte|man]], dy't in tige [[fermaak]]lik [[leagen|leagner]] is. Koarte tiid letter blykt Johnnie lykwols [[£]]2.000 wûn te hawwen by it wedzjen op [[hynstedraverij|hynsteracen]], en in diel fan dat jild brûkt er om Lina har stuollen werom te keapjen fan 'e antyksaak dêr't er sa oan oerdien hie. {{Plotbedjer film}} Yn 'e [[moanne (tiid)|moannen]] dy't dêrop folgje, trappearret Lina Johnnie op mear leagens. Op in dei ûntdekt se dat er al [[wike]]n lyn troch Melbeck [[ûntslach|ûntslein]] is om't er foar £2.000 fan 'e saak [[fraude|fraudearre]] hat. Melbeck hat tasein dat er gjin [[oanjefte]] by de [[plysje]] dwaan sil as it jild werombetelle wurdt. Dat is foar Lina de drip dêr't de amer fan oerrint, dat as se thúskomt, skriuwt se Johnnie in [[brief]] wêryn't se útleit dat se sa net mear libje kin en dat se by him wei giet. Fuort nei't se it brief skreaun hat, ferskuort se it lykwols wer, mei't se sa fan him hâldt, dat se him net ferlitte kin. Dyseldichste deis komt der in [[tillegram (tillegraaf)|tillegram]] mei it nijs fan it [[ferstjerren]] fan Lina har heit. Johnnie hopet op in flink [[beërf]], mar as se nei de [[begraffenis]] by de [[notaris]] sitte, docht bliken dat Lina har hjoeddeistige [[talage]] fan £500 yn 't jier hâldt en dêropta inkeld it [[portret]] fan har heit kriget. Dat falt Johnnie al raar ôf, en hy jit himsels in [[sterke drank|boarrel]] yn en [[toast]] it [[skilderij]] ta wylst er tajout dat de âldman him te glêd ôf west hat. Neitiid bepraat Johnnie Beaky om in tige djoer [[lânspekulaasje]]plan fan sines te [[finansiering|finansieren]]. Lina is bang dat er Beaky [[oplichting|oplichtsje]] wol, en as se op [[foto's]] sjocht dat it om in stik grûn fuort oan 'e [[klif]]fen oan 'e [[kust]] fan [[Kent]] giet, wurdt se benaud dat Johnnie, dy't troch harren [[joint venture]] sizzenskip oer Beaky syn [[bankrekken]]s krigen hat, syn maat fan it klif smite wol om mei syn jild dwaan te kinnen wat er wol. As Lina yn bedutsen bewurdings, dy't de ûnnoazele Beaky net begrypt, him dúdlik besiket te meitsen dat er fan 'e oerienkomst mei Johnnie ôfsjen moat, seit Johnnie har letter ûngesâlten it mannewaar om en hjit har om har tenei net wer mei syn saken te bemuoien. Letter beslút er lykwols fan it hiele plan ôf te sjen. As Beaky dêr in reden foar witte wol, nimt er him mei nei de kliffen ta, en Lina frezet it slimste, mar de beide mannen komme ûnskansearre wer thús mei it ferhaal dat Beaky op in hier nei mei de [[auto]] by it klif delriden wie, mar dat Johnny him op it lêste momint rêden hat. As Beaky neitiid ôfset nei [[Parys]], beselskippet Johnnie him oan [[Londen]] ta. Letter wurdt Lina thús opsocht troch in pear [[resjersjeur]]s fan 'e pleatslike [[plysje]], dy't ynljochtings oer Beaky sykje foar de [[sjândarmery]] yn Parys. It docht nammentlik bliken dat Beaky yn in [[restaurant]] omkommen is doe't in ûnbekende man dy't dêr by him wie, him oanfitere om in oan 'e râne ta folle [[glês]] [[konjak (wyn)|konjak]] leech te drinken. Doe't Beaky moannen earder by harren [[útfanhûzjen|útfanhûze]], wie Lina der tsjûge fan hoe't er himsels mei ien lyts slokje konjak al suver wat oandie, om't er beslist net oer dat guod koe. Johnnie wist dat ek. No't se dit nijs kriget, fermoedet Lina daliks dat de ûnbekende man dy't by him wie nimmen oars wie as Johnnie. Dat hâldt se lykwols stil foar de plysje, en as Johnnie letter thúskomt en de plysje opskillet om harren fragen te beäntwurdzjen, hâldt er út dat er yn Londen bleaun is doe't Beaky ôfsette nei Parys. Net folle letter komt Lina út in [[tillefoan]]tsje fan in [[fersekeringsmaatskippij]] dat foar Johnnie komt as er der net is, oan 'e weet dat er in [[libbensfersekering]] foar har ôfsletten hat. Se begjint no sa súntsjesoan te fermoedzjen dat Johnnie fan doel is har foar it [[fersekering]]sjild te [[fermoardzjen]]. Dat fermoeden wurdt in oertsjûging as se ûntdekt dat er harren [[freondinne]] Isobel Sedbusk, in [[skriuwster]] fan [[detektiveroman]]s, befrege hat oer in net werom te finen soarte [[fergif]]. As er har dy [[jûn]]s foar it op [[bêd]] gean in glês [[molke]] bringt, fertrout se de boel net en lit se it stean. De oare deis besiket Lina Johnnie wiis te meitsjen dat har [[mem]] har frege hat om in pear dagen by har te útfanhûzjen. Dat is net wier, mar se siket in ferlechje om by him út 'e buert te kommen. Johnnie stiet derop om har sels by har mem ôf te setten en ûnderweis dêrhinne riidt er mei sa'n [[domdrystens|domdryste]] [[faasje]] by de kliffen lâns, dat Lina [[eangst|deadseangsten]] útstiet. As yn in bocht har [[portier (auto)|portier]] ynienen iepenfljocht en Johnnie de hân nei har útstekt, mient se dat er har út 'e auto triuwe wol en dûkt se fuort foar syn hân. Dêrop set Johnnie de auto stil en easket fan har dat se him fertelt wat der oan 'e hân is. Se [[hâldt en draacht]] har de ôfrûne tiid hieltyd aparter en niiskrekt wie se suver út 'e auto flein om't se syn hân ûntwiek doe't er har fêstgripe woe. Yn it dêropfolgjende [[petear]] docht bliken dat Lina de sitewaasje folslein ferkeard ynskat hat. Johnnie fertelt har dat er yn [[Liverpool (Ingelân)|Liverpool]] wie doe't Beaky yn Parys ferstoar, mei't er besocht om jild te lienen mei Lina har libbensfersekering as ûnderpân, sadat er Melbeck werombetelje koe. Hy fertelt ek dat er fan doel wie om [[selsmoard]] te dwaan nei't er har by har mem brocht hie, mar hy is no ta de konklúzje kommen dat soks wat is dat inkeld [[leffert]]s dogge. Dat hy hat besletten om syn ferantwurdlikheden ûnder eagen te sjen, sels as dat betsjut dat er foar fraude feroardiele wurde sil ta in [[finzenisstraf]]. No't har eangst delbêde is, bewissiget Lina Johnnie dat se de [[takomst]] tegearre temjitte gean sille, wat der ek barre mei. ==Rolferdieling== [[File:Grant, Cary (Suspicion) 01 Crisco edit.jpg|right|thumb|160px|[[Cary Grant]].]] [[File:Joan Fontaine in Suspicion trailer.JPG|right|thumb|250px|[[Joan Fontaine]] yn ''Suspicion'', mei op 'e eftergrûn [[Cary Grant]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="450px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Lina McLaidlaw Aysgarth | [[Joan Fontaine]] |- | Johnnie Aysgarth | [[Cary Grant]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="450px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Gordon "Beaky" Cochrane Thwaite | [[Nigel Bruce (akteur)|Nigel Bruce]] |- | [[generaal]] McLaidlaw | [[sir]] [[Cedric Hardwicke]] |- | Martha McLaidlaw | [[dame (predikaat)|dame]] [[May Whitty]] |- | Isobel Sedbusk | [[Auriol Lee]] |- | Helen Newsham | [[Isabel Jeans]] |- | Ethel, it [[tsjinstfamke]] | [[Heather Angel (aktrise)|Heather Angel]] |- | [[kaptein (rang)|kaptein]] George Melbeck | [[Leo G. Carroll]] |- | Reggie Wetherby, Lina har [[dûns]]partner | [[Reginald Sheffield]] |- | [[dokter]] Bertram Sedbusk | [[Gavin Gordon (akteur)|Gavin Gordon]] |- | [[ynspekteur (plysje)|ynspekteur]] Hodgson | [[Lumsden Hare]] |- | [[resjersjeur]] Benson | [[Vernon Downing]] |- | [[treinkondukteur]] | [[Billy Bevan]] |- | [[notaris]] | [[Aubrey Mather]] |- | [[butler]] Burton | [[Leonard Carey]] |- | [[fotograaf]] | [[Clyde Cook (akteur)|Clyde Cook]] |- | [[resepsjonist]] fan 'e Hogarth Club | [[Alec Craig]] |- | frou Fitzpatrick | [[Constance Worth]] |- |} De [[cameo]] fan [[regisseur]] [[Alfred Hitchcock]], in fêst barren yn it meastepart fan syn films, fynt yn ''Suspicion'' plak as de film likernôch 47&nbsp;[[minuten]] oan 'e gong is. Hitchcock spilet in man dy't by in [[brievebus (posterijen)|brievebus]] yn it [[doarp]] in [[brief]] op 'e [[posttsjinst|post]] docht. ==Produksje en distribúsje== ===Produksje=== Nei't de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[filmstudio]] [[RKO Pictures]] de [[filmrjochten]] op 'e [[roman]] ''[[Before the Fact]]'', fan [[Francis Iles]], út [[1932]], yn 'e hannen krige, waard yn [[novimber]] [[1939]] [[Nathaniel West]] oannommen as [[senarioskriuwer]]. Hy wurke gear mei [[Boris Ingster]] om it ferhaal út it boek om te wurkjen ta in [[filmskript]]. Dêr wiene se likernôch sân [[wike]]n mei dwaande, wêrby't West him talei op 'e [[karakterûntwikkeling|karakterisearring]] fan 'e [[personaazje]]s en de [[dialooch]], wylst Ingster der in rinnend ferhaal fan makke. Oarspronklik wie it de bedoeling om dat de ferfilming in [[B-film]] wurde soe mei [[George Sanders]] en [[Anne Shirley (aktrise)|Anne Shirley]] yn 'e [[haadrol]]len. [[File:Cary Grant Joan Fontaine Suspicion.jpg|left|thumb|180px|[[Cary Grant]] en [[Joan Fontaine]] yn ''Suspicion''.]] Doe't RKO letter [[Alfred Hitchcock]] as [[regisseur]] oanstelde, hie dy lykwols al syn eigen, sterk ôfwikende senario, dat skreaun wie troch syn assistinte [[Joan Harrison (senarioskriuwster)|Joan Harrison]] en syn [[oarehelte|frou]] [[Alma Reville]] y.g.m. [[Samson Raphaelson]]. It skript fan West en Ingster waard sadwaande nea ferfilme. Mei de komst fan Hitchcock koe it ek net mear ta mei twadderangs akteurs, dat doe waarden foar de haadrollen [[Cary Grant]] en [[Joan Fontaine]] oanlutsen. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene Hitchcock sels en [[Harry E. Edington]] by it projekt belutsen. RKO stelde in [[budget]] foar de film besikber dat [[$]]1,1&nbsp;miljoen bedroech. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Harry Stradling sr.]] en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Franz Waxman]]. De [[opnamen (film)|opnamen]] fan ''Suspicion'' fûnen folslein yn 'e studio's fan RKO yn [[Hollywood]] plak en duorren fan [[10&nbsp;febrewaris]] oant [[24&nbsp;july]] [[1941]]. ===Ferskillen mei it boek=== ''Suspicion'' hie neffens de roman fan Francis Iles eins de stúdzje fan in [[moardner]] wêze moatten, sjoen troch de eagen fan syn úteinlike [[slachtoffer]]. Mar om't soks net by it 'heldhaftige' [[imago]] fan filmstjer [[Cary Grant]] paste, besleat RKO dat it mei it oarspronklike ferhaal net ta koe. [[Filmhistoarikus]] [[William L. De Andrea]] skreau dêroer yn [[1994]] yn syn ''Encyclopedia Mysteriosa'': "[D]e studio, RKO, joech befel ta in oare ein, dy't Hitchcock oanlevere, wêrnei't er dêr lykwols de rest fan syn libben oer klage." It grutste ferskil mei it boek fan Iles is sadwaande dat Johnnie Lina yn it boek úteinlik fermoardet, mar yn 'e film net. It boek is lykwols as gehiel folle tsjusterder as de film, mei't Johnny yn it boek ek yndirekt ferantwurdlik is foar de dea fan Lina har heit. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Suspicion'' waard fersoarge troch [[RKO Pictures]]. De film gie op [[14&nbsp;novimber]] [[1941]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. [[File:Joan Fontaine and Gary Cooper.jpg|right|thumb|180px|[[Joan Fontaine]] mei har [[Oscar]] foar bêste [[aktrise]] op 'e útrikking fan 'e Oscars yn [[1942]]. By har stiet [[Gary Cooper]], dy't de Oscar foar bêste [[akteur]] wûn.]] ==Untfangst== ''Suspicion'' krige yn [[1941]] oer it algemien mingde [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]], mei't de measten it in tuskenbeiden prestaasje fan [[Alfred Hitchcock|Hitchcock]] fûnen. Fral de ein fan 'e film waard sjoen as in swaktebod, hoewol't Philip K. Scheuer fan 'e ''[[Los Angeles Times]]'' fûn dat it feit dat de ein "abrupt" wie, fan gefolgen hie dat er ek "effektyf" wie. Anno [[2021]] hat ''Suspicion'' op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, lykwols in goedkarringspersintaazje fan 97%, basearre op 33 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Sels de notoire bemuoisucht fan 'e studio kin de feardichheid en prikeljende spanning net ferminderje fan [dizze film], in snoade presintaasje foar [[Joan Fontaine]] har senuweftige [[moed]] en de oanlis foar [[ûntrêstging]] fan [[Alfred Hitchcock]]." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Suspicion'' in goedkarringspersintaazje fan 83%, basearre op 4 resinsjes. ==Resultaat== ===Opbringst=== ''Suspicion'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn [[1942]] yn 'e [[Feriene Steaten]] [[$]]1,8&nbsp;miljoen op. Ofset tsjin it [[budget]] fan $1,1&nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $700.000, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Der wurdt rûsd dat de film in skjinne winst hie fan $440.000, wat foar [[1941]] hielendal net ferkeard wie. ===Prizen=== Yn [[1942]] waard ''Suspicion'' nominearre foar trije [[Oscar]]s, wêrûnder de [[Oscar foar bêste film]] en dy foar bêste orizjinele [[filmmuzyk]]. [[Joan Fontaine]] wûn mei har rol as Lina de Oscar foar bêste aktrise. Hja wûn ek de [[priis (ûnderskieding)|priis]] foar bêste aktrise fan 'e [[New York Film Critics Circle]]. Yn [[1948]] wûn ''Suspicion'' de [[Japan]]ske ''[[Kinema Junpo]]''-[[priis (ûnderskieding)|priis]] foar bêste bûtenlânske film. ==Keppelings om utens== * {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0034248/ Ynformaasje oer ''Suspicion'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Suspicion_(1941_film) ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Suspicion (1941 film)}} }} {{DISPLAYTITLE:''Suspicion'' (film út 1941)}} [[Kategory:Amerikaanske psychologyske skrillerfilm]] [[Kategory:Amerikaanske swart-wytfilm]] [[Kategory:Romantyske skrillerfilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan RKO Pictures]] [[Kategory:Film fan Alfred Hitchcock]] [[Kategory:Film út 1941]] [[Kategory:Film oer gokferslaving]] [[Kategory:Film basearre op in literêr wurk]] cjq3jhv3belq4l9akl5fh3ks462yw1r 0 150111 1235685 1130311 2026-07-19T22:50:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Rolferdieling */ kolommen ûnderinoar 1235685 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = The-Lady-Vanishes-1938.jpg | ôfbyldingstekst = De [[sêne]] wêryn't Iris Henderson ([[Margaret Lockwood]], m.) en Gilbert Redman ([[Michael Redgrave]], rj.) de mei wynsels bewuolle [[pasjint]]e fan [[dokter]] Hartz ûndersykje. Lofts yn byld [[Catherine Lacey]] as de '[[non]]'. | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = '''(''[[:en:File:The Lady Vanishes 1938 Poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')''' | namme = ''The Lady Vanishes'' | regisseur = [[Alfred Hitchcock]] | produsint = [[Edward Black (produsint)|Edward Black]] | útfierend produsint = | senario = [[Sidney Gilliat]]<br>[[Frank Launder]] | basearre op = [[The Wheel Spins|de roman]] fan [[Ethel Lina White]] | kamerarezjy = [[Jack E. Cox]] | muzyk = [[Louis Levy]]<br>[[Charles Williams (komponist)|Charles Williams]] | filmstudio = [[Gainborough Pictures]] | distribúsje = [[Metro-Goldwyn-Mayer]] <small>([[Feriene Keninkryk|Fer. Ken.]])</small><br>[[20th Century Fox]] <small>([[Feriene Steaten|Fer. St.]])</small> | haadrollen = [[Margaret Lockwood]]<br> [[Michael Redgrave]] | voice-over = | byrollen = [[Paul Lukas]]<br> [[dame (predikaat)|dame]] [[May Whitty]]<br> [[Basil Radford]]<br> [[Naunton Wayne]]<br> [[Cecil Parker]]<br> [[Linden Travers]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]] | premiêre = [[7&nbsp;oktober]] [[1938]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[skrillerfilm]] | taal = [[Ingelsk]] <small>(ek in bytsje [[Dútsk]], <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Frânsk]] en [[Italjaansk]])</small> | spyltiid = 97 minuten | budget = ûnbekend | opbringst = ûnbekend | prizen = | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''''The Lady Vanishes''''' is in [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[skrillerfilm]] út [[1938]] ûnder [[rezjy]] fan [[Alfred Hitchcock]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Margaret Lockwood]] en [[Michael Redgrave]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut "De Dame Ferdwynt". De [[film]] is basearre 'e [[roman]] ''[[The Wheel Spins]]'', fan [[Ethel Lina White]] út [[1936]]. It [[plot|ferhaal]] giet oer in jonge [[Ingelân|Ingelske]] [[frou]] dy't op in [[reis|treinreis]] yn [[East-Jeropa]] in âldere Britske dame moetet. Nei't se in [[sliep|slûchje]] dien hat, is de dame ferdwûn, en de oare ynsittenden ûntstride allegear dat se ea sa'n frou yn 'e [[trein]] sjoen hawwe. ''The Lady Vanishes'' wie in tige súksesfolle film, dy't foar Hitchcock de wei klearre nei in [[karriêre]] yn 'e [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]]. Neffens in ranglist fan it [[Britsk Filmynstitút]] (BFI) út [[2017]] is it de op 30 nei bêste Britske film aller tiden. Der waarden [[remake]]s fan makke [[The Lady Vanishes (film út 1979)|yn 1979]] en [[The Lady Vanishes (film út 2013)|yn 2013]]. ==Plot== De [[Ingelân|Ingelske]] [[toerist]]e Iris Henderson is mei har [[kammeraatske]]s Blanche en Julie op [[fakânsje]] yn Bandrika, in [[fiktyf]] [[steat|lân]] yn [[East-Jeropa]]. Iris sil earder as de beide oaren werom nei hûs, om't se [[trouwen|trouwe]] sil, mar se wurdt opholden trochdat in [[lawine]] de [[spoarline]] bedutsen hat mei in tsjûk pak [[snie]]. Dy moat sadwaande earst útgroeven wurde ear't der wer [[trein]]en ride kinne. De strâne [[passazjier]]s bringe de [[nacht]] troch yn in [[hotel]]. Under harren binne ek Charters en Caldicott, twa Ingelske hearen dy't sljocht binne nei [[cricket]] en [[entûsjasme|entûsjast]] útsjogge nei harren thúskomst yn it [[Feriene Keninkryk]], dy't se sa regele hawwe dat se noch krekt op 'e tiid wêze sille foar de lêste dagen fan 'e [[testcricket|testwedstryd]] yn [[Manchester (Ingelân)|Manchester]]. In oare strâne reizger is frou Froy, in dame op jierren dy't yn Bandrika wurke hat as [[gûvernante]], en weromgiet nei Ingelân om har noch âldere [[âldelju]] te besykjen. Dy [[jûn]] wurdt Iris út 'e [[sliep]] holden troch in lûd gebonk yn 'e [[keamer]] boppe harres. Frou Froy, dy't de keamer njonken dy fan Iris krigen hat, en dy't besiket nei in [[strjitmuzikant]] bûtendoar te harkjen, hat der ek lêst fan. De beide froulju oerlizze oer wat se der oan dwaan kinne en Iris beslút de [[hotel]]manager, dy't [[fereale]] op har is, te freegjen om derfoar te soargjen dat it lûd ophâldt. De manager set nei de keamer ta dêr't it leven wei komt. Dêr is de jonge [[musikolooch]] Gilbert Redman bêde, dy't in pleatslike [[folksdûns]] oan it fêstlizzen is sa't trije Bandrikanen dy foardogge (wat it gestamp op it plafon fan 'e ûnderlizzende keamers feroarsaket). Gilbert wol net om sizzen jaan, dat de manager giet werom nei Iris om har te fertellen dat er neat foar har dwaan kin. Dêrop [[omkeaping|keapet se him om]] en smyt Gilbert út syn keamer. Dyselde nimt lykwols [[wraak]] troch te bearen dat er dan gjin oare kar hat as om by har yn 'e keamer yn te lûken. As er mei witwat omhaal har [[bad]] folrinne lit, kapitulearret se en freget se de manager om him syn keamer werom te jaan. Underwilens wurdt de strjitmuzikant ûnder it finster fan frou Froy troch in ûnsjoene [[moardner]] [[ferstikking|smoard]]. De oare [[moarn (deidiel)|moarns]] is de spoarline frijmakke, dat de passazjiers kinne har nei de trein bejaan. Op it [[treinstasjon]] moetet Iris op 'e nij frou Froy. As se dyselde besiket te helpen wurdt by in [[finster]] op 'e [[earste ferdjipping]] fan in oanbuorjend [[hûs]] troch immen fan wa't inkeld de [[hân]] te sjen is, in [[plantebak]] fan it [[finsterbank]] treaun. It ding, dat foar frou Froy bedoeld wie, rekket Iris fol op 'e [[plasse]]. Frou Froy helpt har neitiid oan board fan 'e trein, mar Iris hat [[pineholle]] en fielt har net goed. Se bekomt wat yn in [[kûpee]] dy't sy en frou Froy diele mei in [[Itaalje|Italjaanske]] [[gûchelder]] dy't Doppo hjit, dy syn [[oarehelte|frou]] en in [[baronesse]]. Oare Ingelske passazjiers yn 'e trein binne Gilbert Redman, Charters en Caldicott en in [[abbekaat]] dy't Eric Todhunter hjit mei syn [[mêtresse]], dy't harsels foardocht as frou Todhunter. Nei't Iris wat bekommen is, giet se mei frou Froy nei de [[restauraasjewagon]] om [[tee (drank)|tee]]. As se wer yn 'e kûpee weromkeard binne, falt se yn 'e [[sliep|sûs]]. {{Plotbedjer film}} As Iris wekker wurdt, is frou Froy poater. Se docht neifraach nei har, mar Doppo, frou Doppo en de baronesse hâlde út dat der nea in frou Froy west hat. Todhunter, by wa't frou Froy earder ûnderweis nei de restauraasjewagon troch in bocht yn 'e spoarline suver op 'e skurte foel, beart dat er him neat fan dat foarfal tebinnenbringe kin. Hy wol nammentlik beslist gjin oandacht lûke fanwegen it feit dat er beselskippe wurdt troch syn mêtresse. Charters en Caldicott, dy't Iris en frou Froy earder yn 'e restauraasjewagon troffen hawwe, [[leagen|lige]] dat se net witte wêr't Iris it oer hat om't se bang binne dat se troch opûnthâld de cricketwedstryd yn Manchester misse sille. De iennichste behelpsume passazjier dy't Iris fine kin, is Gilbert, dy't frou Froy wier net sjoen hat. In oare passazjier, de [[harsenssjirurch]] [[dokter]] Hartz, oppenearret dat Iris wolris lije kin oan [[hallusinaasje]]s dy't oproppen binne troch in [[harsensskodding]]. Iris is lykwols wis dat se net [[gek]] is of hallusinearret, en om't de trein sûnt de ôfreis net stilholden hat, moat frou Froy noch oan board wêze. As de trein op in stuit foar it earst àl stoppet, hâlde sy en Gilbert beide kanten goed yn 'e rekken, mar der wurdt inkeld in yn [[wynsels]] bewuolle [[pasjint]] fan dokter Hartz ynladen. As Iris neitiid weromgiet nei de kûpee dy't se dielde mei frou Froy en de oaren, treft se dêr in frou Kummer, dy't krekt sa [[klean|klaaid]] is as frou Froy, en likernôch deselde [[leeftyd]] hat, mar der fierders hiel oars útsjocht. Dokter Hartz ferskynt wer, dy't diskear útleit dat Iris frou Froy wierskynlik de foargeande jûns yn it hotel met hat en troch de klap op 'e holle letter har [[gesicht]] oan 'e persoan fan frou Kummer keppele hat. Iris leaut der neat fan, dat sy en Gilbert sykje troch. Gilbert hat himsels tsjin dy tiid oansteld as dejinge dy't om har tinkt, mei't it him wol dúdlik is dat se dat sels net docht. Yn 'e [[bagaazjewagon]] ûntdekke se it earste bewiis dat frou Froy wol deeglik bestiet en oan board fan 'e trein is of west hat, as se har [[bril]] mei stikkene [[glês|glêzen]] weromfine. Fuort dêrnei wurde se mei in [[stiletto]] oanfallen troch de gûchelder Doppo. Tegearre wurde se him oermânsk, mar hy wit te ûntkommen. Gilbert en Iris begjinne no te fermoedzjen dat de pasjint fan dokter Hartz, mei syn yn wynsels bewuolle [[gesicht]], nimmen oars is as frou Froy, en dat frou Kummer, dy't sa ynienen opdoek nei't de trein stilholden hie, foar de pasjint trochgie doe't dy oan board brocht waard. Underwilens jout Hartz yn syn eigen kûpee de '[[non]]' dy't op syn pasjint past de opdracht om in [[bedwelming|bedwelmjend]] middel yn it [[drinken]] fan Iris en Gilbert te dwaan. Hy makket lykwols de flater om harren, nei't se har drinken opdronken hawwe, te fertellen wat er dien hat. Iris en Gilbert beare dan dat se it [[bewustwêzen]] ferlieze, en Hartz, dy't derfan oertsjûge is dat er gjin lêst mear fan har beiden hawwe sil, jout him ôf. It docht lykwols bliken dat de falske non, dy't in Ingelse is, út [[loyaliteit]] oan har lânslju Hartz syn opdracht net útfierd hat. Gilbert en Iris ûntsnappe út 'e kûpee dêr't se yn opsletten binne en befrije frou Froy. As frou Kummer harren oer it mad komt, oerweldigje se har, slane har bewusteleas en bewuolje har wer yn 'e wynsels. De folgjende kear dat de trein stilhâldt, flak foar de grins, lit dokter Hartz syn 'pasjint' útlade, mar as er yn 'e [[ambulânse]] dy't by it stasjon stiet te wachtsjen de wynsels fan it gesicht hellet by wa't er tinkt dat frou Froy is, ûntdekt er dat it frou Kummer is. Hartz lit dêrnei de wagons fan 'e trein op in sydspoar sette. As Gilbert en Iris dat ûntdekke, bejouwe se har nei de restauraasjewagon, dêr't op dat stuit alle Ingelske passazjiers oanwêzich binne om't it [[tee (drank)|tee]]tiid is. De trein hâldt ho en in [[ofsier]] komt yn 'e restauraasjewagon om harren te freegjen om mei út 'e trein te gean, mar Gilbert slacht him del en pakt syn [[pistoal]] ôf. Der ûntstiet in [[sjitpartij]] tusken Gilbert, Charters en Caldicott en de [[soldaten]] oan 'e iene kant fan 'e trein. Frou Froy, dy't no tajout dat se in Britske [[spion]]ne is, jout Gilbert en Iris in boadskip, kodearre ta in [[meldij]], om oer te bringen oan it [[Britske Ministearje fan Bûtenlânske Saken]] yn [[Whitehall]] foar it gefal dat har wat oerkomme sil. It is deselde meldij dy't de fermoarde strjitmuzikant spile dy't by it hotel ûnder it finster fan frou Froy stie. Gilbert, dy't as musikolooch oanlis foar [[muzyk]] hat, leart it gau-gau út 'e holle, wêrnei't frou Froy fia de oare, ûnbewekke kant fan 'e trein útpykt. Todhunter, dy't inkeld [[krityk]] hat op wat de oare passazjiers by de ein hawwe, besiket himsels [[kapitulaasje|oer te jaan]], mar wurdt deasketten. Gilbert en Caldicott kape dan de [[lokomotyf]] en ûntsnappe mei de trein oer de grins. Nei't se einlings weromkeard binne yn Londen, lêze Charters en Caldicott op [[London Victoria Station|Victoria Station]] yn 'e [[krante]] dat de testwedstryd yn Manchester ôflast is fanwegen [[oerstreaming]]s. Op itselde stasjon sjocht Iris har [[ferloofde]] oankommen, mar dûkt dan gau mei Gilbert yn in [[taksy]]. Dêr lit se har [[tút]]sje troch Gilbert. Se litte harren nei it Ministearje fan Bûtenlânske Saken ride, dêr't se yn 'e [[wachtkeamer]] plannen meitsje om mei-inoar te trouwen. As se deryn nûge wurde, beseft Gilbert ynienen dat er him de meldij net mear tebinnenbringe kin. Mar as hy en Iris yn it [[kantoar]] laat wurde fan 'e funksjonaris dy't har te wurd stean sil, hearre se itselde deuntsje wer: it is frou Froy dy't it op 'e [[piano]] spilet. ==Rolferdieling== [[File:Margaret Lockwood.jpg|right|thumb|160px|[[Margaret Lockwood]].]] [[File:Sir Michael Redgrave portrait.jpg|right|thumb|160px|[[Michael Redgrave]] yn [[1978]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Iris Henderson | [[Margaret Lockwood]] |- | Gilbert Redman | [[Michael Redgrave]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="350px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | [[dokter]] Hartz | [[Paul Lukas]] |- | frou Froy | [[dame (predikaat)|dame]] [[May Whitty]] |- | Charters | [[Basil Radford]] |- | Caldicott | [[Naunton Wayne]] |- | dhr. Todhunter | [[Cecil Parker]] |- | "mefr." Todhunter | [[Linden Travers]] |- | de [[hotel]]manager | [[Emile Boreo]] |- | dhr. Doppo | [[Philip Leaver]] |- | de "[[non]]" | [[Catherine Lacey]] |- | de [[baronesse]] | [[Mary Clare]] |- | frou Kummer | [[Josephine Wilson]] |- | Blanche | [[Googie Withers]] |- | Julie | [[Sally Stewart]] |- | de [[ofsier]] | [[Charles Oliver (akteur)|Charles Oliver]] |- | mefr. Doppo | [[Selma Vaz Dias]] |- | Anna | [[Kathleen Tremaine]] |- |} ==Produksje en distribúsje== ===Produksje=== ''The Lady Vanishes'' is loskes basearre op 'e [[roman]] ''[[The Wheel Spins]]'', fan [[Ethel Lina White]], út [[1936]], dy't neitiid troch it súkses fan 'e film ek wol ferskynd is ûnder de [[titel (namme)|titel]] ''The Lady Vanishes''. De film waard produsearre troch [[Edward Black (produsint)|Edward Black]], dy't lykwols net as [[filmprodusint]] fermelden wurdt op 'e [[begjintitels|begjin]]- of de [[eintitels]]. Hy kocht koart nei it útkommen fan White har boek de [[filmrjochten]] dêrop. Oarspronklik soe de film ''The Lost Lady'' ("De Fermiste Dame") hjitte en regissearre wurde troch de [[Ierlân|Ierske]] filmmakker [[Roy William Neill]]. Hoewol't fan begjin ôf oan al dúdlik wie dat de measte [[sêne]]s yn 'e studio opnommen wurde soene, waard der in [[filmcrew]] nei [[Joegoslaavje]] stjoerd foar [[lânskip]]s- en sfearbylden. Doe't de Joegoslavyske [[plysje]] lykwols by tafal ûntdiek dat it lân net botte posityf út it [[senario]] nei foarren komme soe, waard de filmploech it lân útwâde. It projekt waard dêrnei troch Black skrast. In jier letter stie [[regisseur]] [[Alfred Hitchcock]] by Black syn [[Gainborough Pictures]] ûnder [[kontrakt]] foar it meitsjen fan in film, mar hy koe gjin gaadlik skript fine om te ferfilmjen. Doe kaam Black op 'e lapen mei ''The Lost Lady''. Hitchcock wurke gear mei de [[senarioskriuwer]]s [[Sidney Gilliat]] en [[Frank Launder]] om it begjin en de ein fan 'e film wat minder wiidweidich te meitsjen, mar naam fierders it skript oer sa't it wie. Hy feroare wol de titel yn ''The Lady Vanishes'' ("De Dame Ferdwynt"), in ferwizing nei de bekende [[gûcheljen|gûcheltrúk]] fan 'e '[[ferdwinende dame]]'. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Jack E. Cox]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Louis Levy]] en [[Charles Williams (komponist)|Charles Williams]] (dy't likemin as Black op 'e begjin- of eintitels fermeld waarden). De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''The Lady Vanishes'' fûnen plak yn 'e [[Gainsborough Studios]] yn 'e [[Londen]]ske [[wyk]] [[Islington (Londen)|Islington]]. ===Casting=== Foar de [[froulik]]e [[haadrol]] hie Hitchcock earst [[Lilli Palmer]] yn gedachten, mar úteinlik keas er foar de doe noch relatyf ûnbekende [[Margaret Lockwood]]. De [[manlik]]e [[haadrolspiler]], [[Michael Redgrave]], wie yn [[1938]] ek noch ûnbekend by it [[bioskoop]]publyk, mar hy wie in opkommende stjer fan it Londensk [[toaniel]]. Hy wie earst net botte happich op in filmrol, mar waard datoangeande bepraat troch [[John Gielgud]]. ''The Lady Vanishes'' makke him yn ien klap ta in ynternasjonale filmstjer. Lykwols koene Redgrave en Hitchcock min mei-inoar, en se botsten op 'e [[filmset]] geregeldwei om't Redgrave as toanielakteur mear rippetysjes hawwe woe, wylst Hitchcock krekt sterk hechte oan spontaniteit. Se wurken neitiid nea wer mei-inoar gear. Yn ''The Lady Vanishes'' hie Hitchcock syn gebrûklike [[cameo]] oan 'e ein fan 'e film, as er yn [[London Victoria Station|Victoria Station]] yn [[Londen]] te sjen is, dêr't er in [[sigaret]]sje stiet te [[smoken]]. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''The Lady Vanishes'' waard yn it [[Feriene Keninkryk]] fersoarge troch [[Metro-Goldwyn-Mayer]], yn it ramt fan in oerienkomst mei de [[Gaumont British Picture Corporation]]. Yn 'e [[Feriene Steaten]] beävensearre [[20th Century Fox]] de distribúsje. De film gie op [[7&nbsp;oktober]] [[1938]] yn [[Londen]] yn [[premiêre]]. ==Boek en film== Hoewol't ''The Lady Vanishes'' basearre is op 'e [[roman]] ''[[The Wheel Spins]]'', fan [[Ethel Lina White]], is de film gâns oars as de roman. Sa is frou Froy yn it boek echt in ûnskuldich âldwyfke dat [[ûntfierd]] wurdt om't se wat wit (sûnder dat se it sels beseft) dat gefaarlik is foar de autoriteiten. Ek wurdt yn it boek de [[geast]]like betizing fan Iris feroarsake troch [[sinnestek]] (en net trochdat se in [[blombak]] op 'e holle krigen hat). Fierders hâldt de trein yn 'e roman fan White nea ho, mar riidt altyd troch, en likemin is der in [[sjitpartij]] op 'e ein fan it ferhaal. Wat de [[personaazje]]s oanbelanget, hjit Gilbert Redman yn it boek Max Hare, en is er gjin frijbûtserige [[musikolooch]], mar in jonge [[yngenieur]] dy't yn [[East-Jeropa]] is om in [[keardaam]] te bouwen. Fierders komt yn it boek in [[taalkundige]] foar dy't as [[tolk (berop)|tolk]] foar Iris en Max fungearret, mar dy't yn 'e film alhiel ûntbrekt. De troch [[cricket]] obsedearre personaazjes [[Charters en Caldicott]] komme dan wer net yn it boek foar en wiene spesjaal tafoege foar de film. Hja waarden troch de film sa populêr dat se neitiid yn in rige oare films, [[radioprogramma's]] en in [[tillefyzjesearje]] ferskynden. ==Untfangst en resultaat== Doe't ''The Lady Vanishes'' yn it [[Feriene Keninkryk]] yn 'e [[bioskopen]] iepene, wie it fuortendaliks in grut súkses. Itselde gou foar [[New York (stêd)|New York]], doe't de film dêr yn 'e bioskoop kaam. Yn in doetiidske [[resinsje]] omskreau it ''[[Monthly Film Bulletin]]'' ''The Lady Vanishes'' as in "bûtengewoane en spannende [[skrillerfilm]]". Ek wie der lof foar de [[rezjy]] fan [[Alfred Hitchcock|Hitchcock]] en it [[aktearjen]] fan 'e [[cast]], yn 't bysûnder dat fan [[Michael Redgrave]], [[Paul Lukas]] en [[dame (predikaat)|dame]] [[May Whitty]]. ''The Lady Vanishes'' waard troch ''[[The New York Times]]'' útroppen ta bêste film fan [[1938]], en yn [[1939]] waard Hitchcock dêrfoar de [[priis (ûnderskieding)|priis]] foar bêste regisseur takend troch de [[New York Film Critics Circle]]. Mei ''The Lady Vanishes'' wist Hitchcock de belangstelling fan 'e Amerikaanske [[filmyndustry]] te fangen. Hoewol't syn trije foargeande film it min dien hiene yn 'e bioskopen, klearre dit iene reuseftige súkses foar him it paad nei [[Hollywood]], en koart nei de premiêre ferfear er dêrhinne. Neitiid behold de film altyd syn populariteit. Sa neamde Jamie Russell ''The Lady Vanishes'' yn in resinsje foar de [[BBC]] út [[2008]] in "slûchslim fyn ynleine skriller" en in "geweldich stikje [[entertainment]]". En Mark Duguid fan it [[Britsk Filmynstitút]] (BFI) skreau dat de film "beskôge wurde kin as de bêste, en beslist as de grappichste fan Hitchcock syn Britske films, en him mjitte kin mei it bêste fan syn Amerikaanske wurk." Neffens in ranglist fan it Britsk Filmynstitút út [[2017]] is it de op 30 nei bêste Britske film aller tiden. Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, hat ''The Lady Vanishes'' in tige heech goedkarringspersintaazje fan 98%, basearre op 45 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Dizze glânsrike [[skrillerfilm|skriller]], ien fan Alfred Hitchcock syn lêste Britske films, jout in iere glim fan 'e [[regisseur]] op syn stylfolst en [[fermaak]]likst." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behelle ''The Lady Vanishes'' in goedkarringspersintaazje fan 98%, basearre op 17 resinsjes. ==Remakes== Der waard neitiid twaris in [[remake]] makke fan ''The Lady Vanishes'': *''[[The Lady Vanishes (film út 1979)|The Lady Vanishes]]'' út [[1979]], mei [[Cybill Shepherd]] yn 'e rol fan Iris Henderson; *''[[The Lady Vanishes (film út 2013)|The Lady Vanishes]]'' út [[2013]], mei [[Tuppence Middleton]] yn 'e rol fan Iris Henderson. ==Keppelings om utens== * {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0030341/ Ynformaasje oer ''The Lady Vanishes'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Lady_Vanishes ''References'', op dizze side]. }} {{DISPLAYTITLE:''The Lady Vanishes'' (film út 1938)}} {{DEFAULTSORT:Lady Vanishes (film út 1938), The}} [[Kategory:Britske psychologyske skrillerfilm]] [[Kategory:Britske swart-wytfilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan Gainsborough Pictures]] [[Kategory:Film fan Metro-Goldwyn-Mayer]] [[Kategory:Film fan 20th Century Studios]] [[Kategory:Film fan Alfred Hitchcock]] [[Kategory:Film út 1938]] [[Kategory:Film oer in fermissing]] [[Kategory:Film oer ûntfiering]] [[Kategory:Film oer in trein]] [[Kategory:Film basearre op in literêr wurk]] q51c8bn54zl48jgu9v1pezuk0ufdmai 0 173369 1235628 1171865 2026-07-19T19:31:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235628 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = muskusein |Ofbyld = [[Ofbyld:Hawaiian duck.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[einen]] (''Anas'') |Wittenskiplike namme= Anas wyvilliana |Beskriuwer, jier= [[Philip Lutley Sclater|Sclater]], 1878 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Hawaï-ein''' (''Anas wyvilliana''; lokale namme ''koloa maoli'') is in [[Fûgels|fûgelsoarte]] út 'e famylje fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). It is in [[Endemy|endemyske]] fûgel fan [[Hawaï]], dy't bedrige wurdt. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Hawaiian Duck RWD3.jpg|thumb|left|Wyfke (lofts) en jerkje (rjochts).]] De Hawaï-ein is in lytse einesoarte fan 44 oant 51 sm lang. Jerkjes hawwe in oliifgriene snaffel mei donkere tekeningen op 'e boppekant. De wjukken binne foar it grutste part bleker fan kleur as de rest fan it bealchje. De spegel fan 'e wjukken is smaragdgrien oant fioletblau. In donkerder fariant fan it jerkje èn alle wyfkes hawwe brúnflekte fearren, mei in readeftige waas op it boarst en in donkere snaffel mei donkergiele oant oranjekleurige tekeningen. De ljochte fariant fan jerkjes hat in griene tekening op 'e kop en de nekke en in readeftige ôftekening op it boarst. == Fersprieding == Oarspronklik komt de ein op alle eilannen fan Hawaï foar, útsein de eilannen [[Lānai]] und [[Kaho'olawe]]. Hjoed-de-dei hat allinne it eilân [[Kauai]] noch in in autochtoane populaasje fan de Hawaï-ein, dy't 80% fan 'e hiele popylaasje útmakket. De populaasjes op de oare eilannen binne troch heryntroduksje ûntstien en tige lyts. Tusken 1975 en 1982 waarden 200 yndividuën op it haadeilân Hawaï útset. Lytse populaasjes binne ek op Oʻahu, dêr't tusken 1958 en 1982 326 fûgels útset binne, en Maui, dêr't yn 1989 tolve fûgels frijlitten binne, De Hawaï-ein wennet yn sompelân fan Hawaï oant op in hichte fan 3000 m. Neffens in resint ûndersyk binne allinne de populaasjes op Kauai en [[Niihau]] genetysk noch suvere Hawaï-einen. == Libben == De Hawaï-ein siket it iten yn ûndjippe sompen, net djipper as 13 sm. De ein libbet ek op fjilden dêr't [[taro]] ferboud wurdt, mar dy fjilden binne bot ôfnommen. De einen binne wat iten oanbelanget net sinnich en libje fan slakken, larven, wjirms, sied, algen en blêd fan wetterplanten. Hawaï-einen bouwe harren nêst op 'e grûn, tichteby wetter. De wyfkes lizze acht oant tsien aaien. It hiele jier troch kin de ein briede, mar tusken jannewaris oant maaie is de briedaktiviteit it heechst. Yn maksimaal 30 dagen wurde de aaien útbret, al bestiet der gjin ûndersyk nei de krekte briedtiid. == Bedrigingen == It lechsel en de piken wurde troch ynfierde [[katten]], [[hûnen]], [[Rôt|rotten]] en [[mangoesten]] bedrige. Yn 'e lêste 100 jier is likernôch in tredde fan it somplân oan 'e kust drûchlein. Maatregels tsjin oerstreaming feroaren de hydrology fan 'e briedgebieten en yntrodusearre planten feroarsaken it ferdwinen fan iepen wetter- en iggegebieten fierder. Ek waard der bot op 'e Hawaï-ein jage, sadat der yn 1949 noch mar 520 einen teld waarden. [[Ofbyld:NRCSHI03027 - Hawaii (2119)(NRCS Photo Gallery).jpg|thumb|250px|Hawaï-einen op Kauai.]] Sûnt der reservaten foar de ein ynrjochte binne, bestiet it grutste gefaar troch de krusing mei de út de [[Feriene Steaten]] ynfierde [[wylde ein]]en. Sûnt de 19e iuw en fral yn 'e jierren 1950 en 1960 binne hûnderten wylde einen ynfierd om se foar de jacht út te setten of as hûsdier te hâlden. In soad fan dy einen ferwylderen en krusten mei ynhiemske Hawaï-einen en ek dy einen krusten wer fierder ensafuorthinne. Op it eilân Oʻahu binne de measte einen yntusken hybride einen. Tsjin 'e ein fan 'e jierren 1980 binne ynfierbeheinings foar wylde einen ynsteld, mar it duorre noch oant yn 2002, dat der in folslein ymportferbod fan fûgels folge. De reden dêrfoar wie net om de eigen soarten beskermjen, mar om it gefaar fan 'e ynfier fan it [[Westnylfirus]] te kearen, dat fan fûgels op minsken oerdroegen wurde kin. == Status == Yn de jierren 1990 waard de populaasje Hawaï-einen op 2000 yndividuën rûsd. De folsleine populaasje wurdt hjoed-de-dei (2024) op minder as 1000 folwoeksen einen rûsd. Undersyk yn 'e jierren 2012-2016 op it eilân Kauai resultearre nammentlik yn 947 yndividuën, in oantal dat om te setten is yn 600 folwoeksen einen. Om't de einen fan Niihau net yn 'e telling opnommen binne en ek de berchstreamen, dêr't de ein foarkomt, net meinommen binne, is it echte oantal heger. Ut foarsoarch wurdt it oantal folwoeksen Hawaï-einen tusken de 700 en 999 rûsd.<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hawaiian-duck-anas-wyvilliana/text Birdlife, factsheet, oproppen 28 febrewairs 2024.]></ref> [[IUCN]] neamt de posysje fan 'e Hawaï-ein kwetsber.<ref>[https://ebird.org/species/hawduc?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 28 febrewaris 2024]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Hawaiiente]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hawaiian-duck-anas-wyvilliana/text Ebird] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anas wyvilliana}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Ein (skaai)]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hawaï]] 5pejimo9sk2gblgvk634wgjkzwkqj9a 0 174232 1235653 1177084 2026-07-19T19:48:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235653 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = Hôfdo |Ofbyld = [[File:Wood pigeon (52789485102).jpg|250px]] |lûd =[[File:Columba palumbus birdsong.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[hôfdowen]] (''Columba'') |Wittenskiplike namme = Columba palumbus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Columba-palumbus-dist.png|center|250px]] [[File:Dark green.svg|border|15px]] stânfûgel <br> [[File:Solid yellow.svg|border|15px]] simmerfûgel <br> [[File:Solid blue.svg|border|15px]] wintergast }} De '''hôfdo''' (''Columba palumbus''), ek '''houtdo''' , '''wâlddo''' of '''houdo''', is de grutste [[Dofûgels|dowesoarte]] fan West-Europa. Hôfdowen binne yn ús kontreien [[stânfûgel]]s, fûgels út it eastlike en noardlike ferspriedingsgebiet oerwinterje fakentiden yn West-Europa en Súdwest-Europa. Op de fûgel wurdt in hiel soad jage. Neffens Animal Rights wurde allinne yn Nederlân alle jierren tusken de 45.000 en 58.000 hôfdowen sketten (sifers 2017-2019). De hôfdo stiet dêrmei op it tredde plak fan 'e meast bejage bisten yn Nederlân.<ref>[https://www.animalrights.nl/afschot-van-wilde-dieren-cijfers Animal Rights, oproppen 15 april 2024.]</ref> == Beskriuwing == Hôfdowen binne 41 oant 45 sm, wege 275 oant 700 gram en ha in spanwiidte fan 68 oant 77 sm. Se ha in blaugrize kop. It boppebealchje is laaigriis en fierder rjochting de sturt blaugriis. It boarst is griisrôze en wurdt nei de búk ta ljochter oant by de sturt hiel ljochtgriis. De fûgel is op ôfstân goed te ûnderskieden fan oare dowesoarten troch de wite bân op 'e wjukken, de kleuren yn 'e nekke en de giele iris.<ref>[https://www.vogelbescherming.nl/actueel/bericht/de-vijf-duiven-van-nederland Fûgelbeskerming, 15 april 2024]</ref> [[Ofbyld:Woodpigeon Portrait (7177425426).jpg|thumb|left|Kop fan 'e hôfdo.]] Oan 'e sydkanten fan 'e nekke en de achterkant fan 'e nekke is in griene metaaleftige glinsterjend bân fan boppe, dêrûnder is allinne oan 'e sydkanten fan 'e nekke in wite flek en dêr wer ûnder is in glânzgjende pearse bân. De opfallende bân op 'e boppewjuk ûntstiet mei't de grutte dekfearren folslein wyt binne. De slachpinnen binne donkergriis, de bûtenflaggen fan 'e earste oant de njoggende slachpin hawwe in smelle, wite seame dy't by de tsiende slachpin minder skerp is. De stjoerpinnen binne boppe blaugriis, dan folget in diffuse, ljochtgrize bân en oan it ein in brede donkergrize bân. De koarte snaffel is read by de basis en wurdt dêrnei giel. De houtdo hat koarte, rôze poaten. == Fersprieding == De hôfdo libbet fan Europa oant yn it uterste noarden fan Afrika en rjochting Aazje dêr't it ferspriedingsgebiet dan jimmeroan lokaler wurdt. Yn gebieten sûnder genôch beammen komt de fûgel net in soad foar. Eartiids wie de hôfdo in skouwe boskfûgel (dêrfandinne ek de namme wâlddo) en yn dielen fan syn ferspriedingsgebiet is dat noch jimmeroan sa. Hjoed-de-dei is de fûgel ek in kultuerfolger woarn, dy't hieltiten mear yn stêden en parken libbet, wylst de fûgel yn 'e bosken efterút gie. De hôfdo komt yn hiel Nederlân foar, mar de heechste konsintraasjes fan hôfdowen yn Nederlân binne te finen yn it easten en it suden fan it lân en de kuststreken. It tal briedpearkes yn Nederlân wurdt op 290.000 oant 580.000 rûsd (2018-2020). Winterdeis wurdt it oantal op 1.000.0000 oant 2.000.000 rûsd.<ref>[https://stats.sovon.nl/stats/soort/6700 Sovon, oproppen 15 april 2024]</ref><ref>[https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/houtduif#Verspreiding Fûgelbeskerming, oproppen 15 april 2024.]</ref> Winterdeis oerwinterje grutte groepen houtdowen út Noard- en East-Europa yn ús kontreien. == Iten == [[Ofbyld:Common Wood Pigeons (Columba palumbus) - Bærum, Norway 2021-04-16.jpg|thumb|left|Foerazjearje dowen.]] Hôfdowen skarrelje op 'e grûn it iten by inoar. Se ite fral sied en beien. Yn stêden ite se fan 'e strjitte ek itersresten dy't minsken falle litten ha. == Nêst == [[Ofbyld:Wood Pigeon Nest 29-03-11 (39.6 mm x 29.4 mm Egg Size) (5571547675).jpg|thumb|260px|Nêst mei aaien.]] De balts fan 'e hôfdo begjint yn maart of april, yn 'e populaasjes fan 'e stêden fakentiden al folle earder. Troch it lange briedseizoen binne baltsende hôfdowen oant yn septimber noch in soad te sjen. De flecht fan 'e balts fan it mantsje giet fan 20 oant 30 meter steil omheech, dan klapt it mantsje ferskillende kearen lûd mei de wjukken, wêrnei't er gliidzjend mei horizontaal útsprate wjukken en in brede sturt wer delkomt. Dy baltsflecht wurdt fakentiden twa- oant fiif kear werhelle yn in grutte bôge troch it [[territoarium]]. By tige lytse territoaria giet de baltsflecht ek oer de grinzen fan it eigen territoarium hinne. De nêsten binne faak sleau en suterich en stellen somtiden net mear foar as wat twiichjes. Somtiden kin der dwers troch in nêst hinne sjoen wurde, sadat de aaien fan ûnder te sjen binne. It mantsje draacht it materiaal oan, dat it wyfke wat te plak leit. Nêsten wurden fakentiden op 'e nij brûkt. It komt faak ta twa lechsels fan twa wite aaien yn't jier. [[Ofbyld:Wood Pigeon Nestling.jpg|thumb|left|Jonge houtdowen.]] De briedtiid duorret 16 oant 17 dagen. Jonge fûgels kinne nei 35 dagen fleane. As de jongen krekt útkommen binne, bestiet it iten foar it meast út molke út it krop. It oandiel fan plantaardich iten nimt fuortendaliks mei it âlder wurden fan 'e jonge fûgels ta. [[Ofbyld:Vityuten zob.JPG|thumb|260px|It fuorjen fan in jonge fûgel.]] Ut Ingelsk ûnderysk hat it bliken dien dat de earste lechsels foar in grut part ferlern gean. Mei't de âlders dan faak noch lang sykje moatte om iten en it nêst sûnder tafersjoch efter litte, kinne [[kriefûgels]] de nêsten plonderje. Mar meast is it ferlies oan brek oan iten en min waar te witen. == Mortaliteit == De measte hôfdowen stjerre al yn it earste libbensjier. Berekkeningen yn [[Grut-Brittanje]] en Nederlân wize in mortaliteit fan 46 oant 70% út en dy fan folwoeksen fûgels tusken de 35 en 46%. Njonken natuerlike fijannen en syktes, kinne strange winters ek oan grutte ferliezen bydrage. De belangrykste oarsaak is lykwols yn grutte dielen fan Europa de sterke bejaging fan 'e fûgel. == Fijannen == Njonken de minsken foarmje [[hauk]]en in grut gefaar foar de houtdo. Minder faak fergripe oare rôffûgels lykas [[Noardske falk|Noardske falken]] en [[sparwer]]s harren oan 'e soarte. [[Mûzebiter]]s fange hôfdowen mar selden. Fan 'e Midden-Europeeske ûlen binne [[oehoe]]'s in duchtige fijân fan 'e houtdo. == Undersoarten == Hôfdowen besteane út fiif ûndersoarten. Ien dêrfan is útstoarn.<ref>{{en}}[https://www.worldbirdnames.org/new/ Gill, F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2022. IOC World Bird List (v12.2).] [https://web.archive.org/web/20230730175525/https://www.worldbirdnames.org/new/ Argivearre] oproppen 15 april 2024.</ref> [[Ofbyld:Columba palumbus azorica.jpg|thumb|260px|''Columba palumbus azorica'']] * ''C. p. palumbus'': fan [[Europa]] oant it west fan [[Sibearje]], it noardwesten fan [[Afrika]] en [[Irak]]. * ''C. p. azorica'': de eastlike en sintrale [[Azoaren]]. * ''C. p. iranica'': fan súdwestlik en noardlik [[Iran]] oant súdwestlik [[Turkmenistan]]. * ''C. p. casiotis'': fan súdeastlik [[Iran]] oant [[Kazachstan]] en westlik [[Sina]], noardwestlik [[Yndia]] en [[Nepal]]. * † ''C. p. maderensis'': [[Madeira (eilân)|Madeira]]. == Status == De hôfdo is in talrike briedfûgel yn Europa. BirdLife International rûsd de wrâldpopulaasje op 40 oant 70 miljoen fûgels en de Europeeske populaasje op 18 oant 34 miljoen. Tusken 1970 en 1990 wie de Europeeske populaasje stabyl, dêrnei folge in lichte taname. De houtdo wurdt neffens de [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] net bedrige. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Ringeltaube]] (ferzje 15 april 2024) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-woodpigeon-columba-palumbus IUCN] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Columba palumbus|Hôfdo}} }} {{DEFAULTSORT:Hofdo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hôfdo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] ikikagmdagp758p4oxv3jifhnobavyr 0 174627 1235609 1172360 2026-07-19T19:17:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235609 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = hadada-ibis |Ofbyld = [[Ofbyld:Hadeda Ibis Portrait.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Bostrychia hagedash hagadash, roepe in Pta, 2022-05-24 06h53, a.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'') |Skaai = [[Afrikaanske griene ibissen]] (''Bostrychia'') |Wittenskiplike namme= Bostrychia hagedash |Beskriuwer, jier= [[John Latham|Latham]], 1790 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''hadada-ibis''' (''Bostrychia hagedash'') is in [[fûgel]]soarte út 'e famylje [[ibissen en leppelbekken]] (''Threskiornithidae'') dy't besuden de [[Sahara]] yn [[Afrika]] libbet. De namme "hadada" is in [[onomatopee]] (klankneibearing) basearre op it lûd dat dizze fûgel makket. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Hadada Ibis Kruger South Africa, crop.jpg|thumb|left|De fûgel yn it Krugerpark, Súd-Afrika.]] De hadada-ibis is 65 oant 76 sm lang en weecht likernôch 1250 gram. De fûgel is (ôfhinklik fan 'e ûndersoarte) griis oant grien. De snaffel is griis en read en fan 'e snaffel rint oant ûnder it each in opfallende wite streek. De wjukken hawwe in brûnskleurige en pearse glâns. De fûgel makket fral by it lemieren fan 'e dei en de skimerjûn in hurd en rau lûd, dat as 'ha-da-ha' giet. Dêrfandinne de namme fan 'e ibis. == Fersprieding en systematyk == De hadada-ibis komt yn in grut part fan Afrika foar yn in biotoop dat bestiet út bosk oan rivieren en streamkes en wiet gerslân. Fierder is de fûgel op wiete kultuergrûn te sjen. De hadada-ibis siket yn pearkes of lytse groepkes nei [[Wringeleazen|wringeleaze]] dierkes. De soarte is te ferdielen yn trije ûndersoarten: * ''Bostrychia hagedash nilotica'' ([[Sûdan]] en [[Etioopje]] oant yn it noardwest fan [[Kongo-Kinsjasa]] en [[Uganda]] en it noardwest fan [[Tanzania]]) * ''Bostrychia hagedash brevirostris'' ([[Senegal]] en [[Kenia]] oant yn [[Sambia]] en it noarden fan [[Mozambyk]]. * ''Bostrychia hagedash hagedash'' (súdlik [[Afrika]]). == Status == De hadada-ibis hat in grut ferspriedingsgebiet en nimt nei alle gedachten yn oantal ta. Dêrom stiet de fûgel op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as 'net bedrige' klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Hagedasch]] (ferzje 28 april 2024) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hadada-ibis-bostrychia-hagedash/distribution Birdlife, oproppen 30 april 2024] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=CAFBA217EB0B098C Avibase, oproppen 30 april 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Bostrychia hagedash|Hadada-ibis}} }} {{DEFAULTSORT:Hadada ibis}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Afrikaanske griene ibis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] hsr8m20x488yvjwebyz43q3051nz9cg 0 175236 1235643 1172153 2026-07-19T19:39:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235643 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Himalayareadsturtsje |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue-fronted Redstart (Phoenicurus frontalis) (53700685290).jpg|250px]]<br>mantsje<br>[[Ofbyld:Blue-fronted Redstart female in Pangot, Uttarkhand, India.jpg|250px]]<br>wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'') |Skaai = [[readsturtsjes]] (''Phoenicurus'') |Wittenskiplike namme= Phoenicurus frontalis |Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1831 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} It '''Himalayareadsturtsje''' (''Phoenicurus frontalis'') is in [[sjongfûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] ''Muscicapidae'' ([[miggesnappers]]). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Blue-fronted Redstart (Phoenicurus frontalis) (53727740707).jpg|thumb|left|Himalayareadsturtsje yn Pakistan.]] It 15 oant 16 sm grutte mantsje hat in blauwe kop en rêch, in oranjebrune boarst en búk en brúngrize wjukken. De fûgel hat in oranjebrune sturt mei swarte sintrale sturtfearren. It swart waaiert oan 'e ein fan 'e sturt ek út nei de oare sturtfearren. Bûten de briedtiid is it mantsje ienfâldiger en fealer fan kleur. It wyfke is brúngriis mei oranjebrún op 'e stút en fan ûnder wat bleker. == Fersprieding == De fûgel briedt fan it uterste noardeasten fan [[Afganistan]] oer de [[Himalaya]] nei it easten oant Sintraal- en Súd-[[Sina]]. De populaasjes oerwinterje yn it gebiet dat súd oan it Himalayaberchtme en it Sineeske briedgebiet grinzget, yn [[Bangladesj]], dielen fan [[Birma]] oant it uterste noarden fan [[Laos]], [[Fjetnam]] en [[Tailân]]. De soarte wurdt as monotypysk behannele, dat wol sizze dat der gjin ûndersoarten binne, mar genetyske stúdzjes wize grutte ferskillen tusken de populaasjes fan Nepal en Sina út.<ref>[https://avibirds.com/wp-content/uploads/pdf/zwarte-roodstaart1.pdf Ertan, K.T. (2006) ''The evolutionary history of Eurasian redstarts'', Phoenicurus. Acta Zool. Sinica 52 (Suppl.): 310–313.]</ref> Himalayareadsturtsjes briede yn hege, subalpine gebieten mei strewellen. Winterdeis siket er iepen bosk, strûken en lânbougrûn op. == Iten en nêst == Simmerdeis yt de fûgel fral ynsekten, mar nei augustus ek sied en beien. Yn 'e Himalaya briedt de fûgel fan healwei maaie oant augustus en yn Sina fan maaie oant july. It nêst is komfoarmich en wurdt tusken stiennen boud, in gat yn 'e grûn, ûnder tichte begroeiing of somtiden ek yn in beamgat oant sân meter boppe de grûn. It lechsel bestiet út trije oant fjouwer ljochgriisrôze oant ljochtbêzje aaikes. == Status == De fûgel hat in tige grut ferspriedingsgebiet en alhoewol't de oantallen net bekend binne, wurdt der fan út gien dat de soarte stabyl is. De [[IUCN]] klassifisearret dêrom de fûgel op 'e [[Reade list]] as net bedrige. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-fronted-redstart-phoenicurus-frontalis Birdlife, oproppen 8 juny 2024.] * [https://ebird.org/species/blfred1/IN-HP-KU eBird, oproppen 8 juny 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Phoenicurus frontalis}} }} [[Kategory:Readsturtsje]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] a0lt7rtr5gaqfxtnwjpisbry0yg59xa 0 175268 1235631 1172415 2026-07-19T19:33:34Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235631 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Hearremytibis |Ofbyld = [[Ofbyld:Geronticus eremita Barbate.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'') |Skaai = [[kealkopibissen]] (''Geronticus'') |Wittenskiplike namme= Geronticus eremita |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1785 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''hearremytibis''' (''Geronticus eremita'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ibissen en leppelbekken]] (''Threskiornithidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 as ''Upupa eremita'' troch [[Linnaeus]] publisearre yn 'e tsiende edysje fan ''Systema naturae''. Hy basearre de namme op 'e eardere beskriuwings fan Conrad Gesner en Ulisse Aldrovandi. De hearremytibis hat noch in oarspronklike wylde westlike populaasje yn [[Marokko]] en in semyfrije, lytse eastlike populaasje yn [[Turkije]]. Yn Europa wurdt besocht de fûgel op 'e nij te yntrodusearjen en stasjons binne der yn slagge om in tal fûgels wer yn it wyld út te setten en de trek oan te learen. In bedriging dêrby foarmet de yllegale jacht, benammen yn Itaalje. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Geronticus eremita Waldrapp.jpg|thumb|left|Jonge fûgel.]] De hearremytibis is 70 oant 80 sm lang mei in spanwiidte fan 125 oant 135 sm en weecht tusken 1 en 1,3 kg. It fearrekleed is swart mei in brûnsgriene en fiolette irisaasje en efter op 'e kop hat de fûgel in kraach fan lange, pylkerige fearren. It gesicht en de kop binne read en sûnder fearren. De lange, kromme snaffel en de poaten binne read. Mantsjes binne wat grutter as wyfkes, mar ha fierder itselde fearrekleed. Ek ha mantsjes in langere snaffel as wyfkes. Mantsjes mei in langere snaffel ha mear sukses by it finen fan in wyfke. De Marokkaanske hearremytibissen ha trochstrings in langere snaffel as de Turkske soartegenoaten. Juvenile fûgels lykje op in folwoeksen fûgel, mar ha in donkere kop, ljochtgrize poaten en in bleke snaffel. De keale dielen fan 'e kop en de nekke fan jonge fûgels wurde mei it âlder wurden stadichoan read. Oer it generaal wurde fûgels yn finzenskip 20 oant 25 jier âld. It âldst bekende mantsje waard 37 jier, it âldst bekende wyfke 30 jier. Yn it wyld wurde fûgels net âlder as 10 oant 15 jier. == Nêst en iten == [[Ofbyld:Ibis Eremita 04.jpg|thumb|left|Hearremytibis op it nêst]] De soarte briedt yn koloanjes op kliffen of tusken rotsen op steile hellingen, meastentiids net fier fan in rivier. Yn 'e koloanjes fan Souss-Massa yn Marokko binne ekstra richels makke om der foar te soargjen dat de populaasje gjin brek kriget oan nêstromte. Yn 'e koloanje fan it Turkske Birecik wurde ek keunstmjittige nêstkasten brûkt. Eartiids bouden de fûgels ek op gebouwen. Se begjinne te brieden as se trije oant fiif jier wurde en foarmje pearkes foar it libben. Der wurde yn maart of april twa oant fjouwer blaueftige aaien mei brune spikkels lein. Beide âlders briede yn 27 oant 28 dagen de aaien út. Ek soargje beide âlders foar de jongen, dy't noch 41 oant 51 dagen nei it útkommen yn it nêst bliuwe. It iten bestiet út ynsekten, wjirms, kikkerts, reptilen en lytse sûchdieren. == Fersprieding == De hearremytibis hie eartiids in grut ferspriedingsgebiet oer it Midden-Easten, noardlik Afrika en súdlik en Sintraal-Europa. Oant yn 'e 17e iuw libbe de fûgel noch yn [[Frankryk]], [[Dútslân]], [[Switserlân]], [[Eastenryk]] en [[Spanje]]. Fral troch de jacht is de fûgel doe út Europa ferdwûn. Marokko hie oant 1944 noch 38 koloanjes en yn 1953 libben oan 'e [[Eufraat]] ek noch likernôch 1300 fûgels, mar ek dy oantallen binne neitiid slim tebek rûn. === Marokko === [[Ofbyld:Souss-Massa NP geronticus eremita 0038.jpg|thumb|left|Wylde hearremytibissen yn it Nasjonaal Park Souss-Massa.]] Yn Marokko libbet 95% fan 'e oarspronklik wylde populaasje yn it Nasjonaal Park Souss-Massa. Dêr hat de natoerbeskerming it measte sukses mei it krewearjen foar it behâld fan 'e fûgel. Yn 2013 wiene dêr 113 briedpearkes en noch 93 folwoeksen fûgels. Yn 2019 wie der ek in koloanje yn Tamri en de populaasje wie oangroeid ta 708 fûgels nei't 147 pearkes dat jier 170 jongen grutbrochten. Yn Marokko waard ek in stasjon yn Mazguiitem stifte, dêr't oant 1985 noch wylde fûgels nêstelen en oant 1995 foarkamen. Yn 2001 kamen dêr de earste fûgels út. === Turkije === [[File:Birecikcolonynests.JPG|thumb|250px|Nêstkasten yn Birecik.]] De wylde Turkske populaasje fan 'e fûgel wie yn oantal al yn 'e jierren 1970 slim tebek rûn. De koloanje konsintrearre him yn Birecek yn it súdeast fan it lân. In fokprogramma slagge der sûnt 1977 net yn om de wylde stân te herstellen. Yn 1989 kamen noch mar trije fûgels werom fan it oerwinteringsgebiet en yn 1990 noch mar ien en se stoaren noch foardat se oan it brieden ta wiene. De echte wylde hearremytibis is yn Turkije yn 1992 útstoarn. De Turkske populaasje libbet yn Birecik yn heale frijheid. De hearremytibissen wurde yn jannewaris of begjin febrewaris frijlitten om bûten de koaien te brieden en dêrnei wer finzen nommen om tefoarren te kommen dat se migrearje. Ut in migraasjeproef hat bliken dien dat de risiko's fan it migrearjen te heech binne. Njonken pestisiden en elektrisiteitsliedingen foarmet ek de ûnrêst yn 'e kontreien in grut risiko. As de populaasje oangroeid is ta in minimum oan briedpearkes en de omstannichheden it talitte, sil in tal fûgels tastien wurde om wer te migrearjen. === Syrje === Nei it útstjerren fan 'e lêste wylde Turkske hearremytibissen bleau allinne de Marokkaanske populaasje oer. Dochs waarden der noch út en troch fûgels yn [[Jemen]], [[Eritreä]], [[Saûdy-Araabje]] en [[Israel]] sjoen. Dat betsjutte dat der dochs noch earne in koloanje fan 'e hearremytibis wêze moast. Troch yngreven fjildûndersyk waard ûntdutsen dat de fûgel op 'e Syryske woastynsteppen nea hielendal útstoarn wie. It sykjen levere yn 2002 15 âlde briedplakken op en ien dêrfan by Palmyra hie noch in aktive koloanje fan sân fûgels. Alhoewol't de soarte yn Syrje al mear as 70 jier earder ústoarn ferklearre wie, die bliken dat de fûgel oant 20 jier foar dy tiid noch algemien yn dy gebieten foarkaam. In kombinaasje fan biotoopferlies en jacht hat doe ta in dramatyske tebekgong soarge. De Syryske populaasje sakke yn 'e jierren nei de ûntdekking fierder en yn 2012 kaam noch mar ien pearke midden yn 'e Syryske boarcherkriich werom nei Syrje, mar it kaam net mear ta brieden. Yn 'e simmer fan 2013 waard noch mar ien folwoeksen hearremytsibis yn Palmyra sjoen, en dêrmei is de fûgel yn Syrje nei alle gedachten útstoarn. == Weryntroduksje == [[Ofbyld:Northern bald ibis (Geronticus eremita).jpg|thumb|left|Wylde fûgel yn Marokko]] Op in konferinsje fan 'e International Advisory Group for Northern Bald Ibis (IAGNBI), dy't it Europeeske stamboek fan 'e fûgel byhâldt, waarden yn 2003 rjochtlinen foar it behâld en de weryntroduksje fan 'e fûgel fêststeld. Sa waard û.o. besletten: # Der mei gjin sprake wêze fan in útwreiding fan 'e wylde populaasjes yn Souss-Massa of yn Palmyra mei fokte ibissen út de dieretunen. # Der binne twa aparte populaasjes en dy eastlike en westlike foarmen moatte respektearre wurde. # Om de fûgels ta te rieden op frijlitting moatte de piken mei de hân troch minsklike âlders fuorre wurde. # De jonge fûgels moatte de trekrûtes en plakken dêr't se rêste kinne oanleare, om 't se nei alle gedachten dy ynformaasje sels net mear ha en se sûnder help dy net sels fine. Op in twadde konferinsje yn Spanje yn 2006 waard de needsaak besprutsen om potinsjele en eardere lokaasjes yn Noardwest-Afrika en it Midden-Easten te ûndersykjen op noch net ûntdutsen koloanjes. De needsaak om de noarmen op it mêd fan 'e hygiëne en it hâlden yn 'e foliêres fan Birecik te ferbetterjen, waard werhelle. It foarkommen fan hûdproblemen yn in tal dieretunen wie namste mear in reden dat der gjin dieretúnfûgels brûkt wurde mochten foar proeven om se frij fleane te litten. Yn takomstige fok- en frijlittingsprogramma's mochten allinne noch fûgels fan bekende komôf brûkt wurdt. == Europa == Yn 1504 waard mei in dekreet fan aartsbiskop Leonhard fan Salzburg de hearremytibis ien fan 'e earste offisjeel beskerme fûgelsoarten fan 'e wrâld. Se bouden harren nêsten op 'e kliffen en kastielen en ruïnes yn 'e kontreien fan [[Graz|Graz/Steiermark]] en [[Salzburg]] regio en ferdwûnen dêr tusken 1630 en 1645. Der waard op 'e fûgels jage om se op 'e feesten fan 'e eallju op te iten en sa stoaren de fûgels nettsjinsteande it dekreet fan 'e Tsjerke yn Eastenryk en de rest fan Europa út. Troch de briedsuksessen yn dieretunen yn ús tiid wiene der op 't lêst wer genôch fûgels beskikber om yn it wyld frij te litten. Foar dat doel waarden ferskillende stasjons yn Eastenryk (Grünau im Almtal, Kuchl), Dútslân (Burghhausen, Überlingen) en Itaalje opset om de fûgel op 'e nij yn Midden-Europa te yntrodusearjen. === Eastenryk === [[Ofbyld:Waldrapp von Burghausen.jpg|thumb|250px|Frije hearremytibis by Burghausen, Eastenryk.]] It grutste probleem by de weryntroduksje wie dat de jonge fûgels net leard hiene om nei it suden oer de Alpen foar it oerwinteringsgebiet yn Itaalje te fleanen. Om se dat te learen fleane de minsklike pleechâlders yn lichte fleantúchjes mei op 'e trek, om de fûgels sa de wei te wizen. Dat gie net yn ien kear goed, mar alle kearen leveren wer belangrike ynformaasje op. Yn 2007 kamen hearremytibissen foar it earst selsstannich út Itaalje werom nei Eastenryk om te brieden. In jier letter brocht in folwoeksen fûgel foar it earst in pear jonge fûgels nei it oerwinteringsgebiet. === Dútslân === [[Ofbyld:Brutwand mit Waldrapp-Familien nähe Überlingen 01.jpg|thumb|left|Keunstmjittige briedkast yn Überlingen.]] Sûnt 2007 waarden yn Dútslân hearremytibbissen mei de hân grutbrocht en mei help fan lichte fleantúchjes nei de WWF Oasi della Laguna di Orbetello yn Toskane laat. De populaasje groeide ek yn Dútslân en op 't lêst slagge ek dêr in selsstannige trek oer de Alpen nei it oerwinteringsgebiet. Yn 2017 folge de stifting fan in nei stasjon yn Überlingen-Hödingen yn [[Baden-Wuertemberch]]. Ein augustus 2018 fleagen 29 fûgels mei help fan minsken oer de Alpen nei harren winterferbliuw yn Toskane. Yn 2023 ferhûzen 35 jonge fûgels fan Überlingen nei Hilzingen om se dêr ta te rieden op 'e migraasje nei [[Andalûsje]]. Yn augustus 2023 waarden se oer in ôfstân fan 1.600 km nei ferskillende stops nei Spanje laat, dêr't se healwei oktober mei sukses yn it oerwinteringsgebiet yn Vejer de la Frontera oankamen. Troch it goede fokprogramma fleagen der yn 2022 wer hearremytibissen frij yn it Alpegebiet. === Spanje === Yn Spanje wurdt sûnt 2003 besocht de fûgel yn 'e natoer werom te setten. Yn 2009 waard foar it earst yn it Parque Natural de La Breña y Marismas del Barbate by Cádiz in briedend pearke oantroffen. De wylde populaasje hat him goed ûntwikkele en hjoed-de-dei (2022) libbet der wer in wylde populaasje fan likernôch 200 fûgels yn in straal fan 50 km. === Switserlân === [[Ofbyld:St Galler 542.jpg|thumb|250px|De hearremytibis op in yllustraasje fan 'e Siftsbibleteek yn Sankt Gallen (Switserlân).]] Yn juny 2023 kaam it nijs dat yn Rümlang sûnt fjouwer iuwen foar it earst wer in pearke yn Switserlân in nêst boude. Foar 2024 wurdt yn 'e buert fan it Tierpark Goldau de earste migrearjende hearremyt-koloanje fan it lân stifte. == Status == Bedrigingen foar de fûgel foarmje biotoopferlies, jacht en fergiftiging. De weryntroduksjeprogramma's en de beskerming fan 'e lêste wylde Marokkaanske fûgels hawwe laat ta in gruttere wylde populaasje. De status fan 'e fûgel is dêrom net mear krityk, mar om't it tal fûgels noch lyts is, wurdt de hearremytibis troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as bedrige klassifisearre. == Keppeling om utens == * [https://www.waldrapp.eu/project-info/ Side Ibisprojekt.] {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Northern bald ibis]] (ferzje 10 juny 2024) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-bald-ibis-geronticus-eremita/distribution Birdlife, oproppen 10 juny 2024] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B20FECE2231097F4 Avibase, oproppen 10 juny 2024] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Geronticus eremita|hearremytibis}} }} {{DEFAULTSORT:Hearremytibis}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Kealkopibis]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] 8llzug9rljcljw06qllxdiqmqjp85ln 0 175303 1235639 1172384 2026-07-19T19:38:32Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235639 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = hillige ibis |Ofbyld = [[Ofbyld:African Sacred Ibis, Threskiornis aethiopicus, at Pilanesberg National Park, South Africa (45081679261).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'') |Skaai = [[hillige ibissen]] (''Threskiornis'') |Wittenskiplike namme= Threskiornis aethiopicus |Beskriuwer, jier= [[John Latham|Latham]], 1790 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:ThreskiornisAethiopicusIUCNver2024.png|250px]]<br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#FFFF00}} [[eksoat]] }} De '''hillige ibis''' (''Threskiornis aethiopicus'') is in [[fûgel]]soarte út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[hillige ibissen]] (''Threskiornis'') fan 'e famylje [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte is foar it earst yn 1790 troch [[John Latham]] publisearre. De namme hat de fûgel te tankjen oan 'e ferearing yn it [[âlde Egypte]] as symboal foar de god Thoth. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Threskiornis aethiopicus00.jpg|thumb|left|Fleanende hillige ibis.]] De fûgel is 65 oant 89 sm lang, weecht trochstrings 1,3-1,5 kg en hat in spanwiidte fan 112 oant 124 sm. Hillige ibissen binne foar it meast wite fûgels en ha in swarte nekke, in keale swarte kop en ek de einen fan 'e haad- en sekundêre slachpinnen binne swart. Tusken mantsjes en wyfkes is hast gjin ferskil, de mantsjes binne allinne in bytsje grutter as de wyfkes. Jonge fûgels binne smoarchwyt, ha fearkes yn 'e nekke en mear swart op 'e slachpinnen. == Fersprieding == It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel leit yn [[Afrika]] besuden de [[Sahara]]. Boppedat is der ek in briedgebiet yn it súdeasten fan [[Irak]]. De meast besibbe soarten binne de [[Australyske wite ibis]] en de [[Yndyske wite ibis]]. Oarspronklik wie de fûgel ek ynhiemsk yn [[Egypte]], mar dêr is de fûgel ferdwûn. === Europa === Sûnt de jierren 1970 libbet yn [[Frankryk]] in ferwyldere populaasje, dy't ôfkomstich is fan frijfleanende ibissen út it fûgelpark fan Branféré ([[Bretagne]]). Dy populaasje hat him oer in grut part fan it westen fan it lân útwreide en bestie al yn 2005 út likernôch 3.000 fûgels. Sûnt maaie 2008 is der fergunning ôfjûn om yn it departemint Loire-Atlantique te jeien op 'e fûgel om de populaasje yn 'e stokken te hâlden. [[Ofbyld:Threskiornis aethiopicus observations 2015 to 22.jpg|thumb|left|Waarnimmingen fan 2015 oant en mei 2022.]] Ek yn it noardwesten fan [[Itaalje]] waarden gefallen fan briedende fûgels fêststeld en waard de fûgel al yn 'e delling fan 'e [[Po (rivier)|Po]] waarnommen. Yn Nederlân binne sûnt 2003 nêsten bekend. Yn 2007 waarden al tolve nêsten teld, mar yn 2010 is der gjin nêstbou mear fêststeld. Dêrmei ferdwûn de fûgel wer út ús lân.<ref>[https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=18252#:~:text=3%2DMEI%2D2013%20%2D%20Na,weer%20verdwenen%20uit%20ons%20land. Nature Today, oproppen 13 juny 2024.]</ref> Yn [[Dútslân]] folge it earste briedgefal yn 2013 oan 'e [[Ismaninger Speichersee]], in opslachmar yn [[Beieren]]. Sûnt 2016 stiet de hillige ibis op de Europeeske list fan ynvasive eksoaten, dy't as skealik beöardiele wurde. Dat betsjut in ferbod op it besit, de hannel, de fok, it transportearjen en de ymport fan 'e hillige ibis. Lidsteaten fan 'e Europeeske Uny binne ferplichte om fierdere fersprieding te beheinen en by foarkar eksoaten út te roegjen. Oant 2022 hie de hillige ibis him al oer grutte dielen fan Europa ferspraat. Fral [[Belgje]], Itaalje en Nederlân wiene populêre útwreidingsgebieten, mar de fûgel waard ek yn [[Skandinaavje]], [[Ingelân]] en East-Europa waarnommen. === Taiwan === Yn [[Taiwan]] ûntsnapten fûgels út in dieretún en yn 1984 waarden de earste ferwyldere fûgels yn Guandu yn [[Taipei]] sjoen. De populaasje waard yn 2012 al op 500 oant 600 fûgels rûsd. Sûnt 2012 waard dêr besocht de populaasje aktyf te bestriden troch mei sukses nêstfûgels te deadzjen. Yn 2021 wiene yntusken al 16.205 fûgels mei help fan jagers deade. == Nêst en iten == [[Ofbyld:African Sacred Ibis colony in Montagu, Western Cape b.JPG|thumb|left|Koloanje hillige ibissen yn [[Montagu (Súd-Afrika)|Montagu]], [[Súd-Afrika]].]] De hillige ibis is in koloanjefûgel. It nêst wurdt tusken reid, yn strewellen of yn beammen boud. Der wurde 2 oant 4 aaien lein dy't nei 28-29 dagen útkomme. Nei fiif oant seis wiken fleane de jonge út. Hillige ibissen binne net sinnich en frette reptilen, fisk, skaaldieren, grutte ynsekten, slakken en somtiden ek aas. Ek de jiskebulten wurde besocht om te sjen as dêr ek noch wat te heljen falt. Oan 'e Afrikaanske kust spesjalisearret er him yn it sykjen fan aaien en nêstpiken. Sa hat de hillige ibis in grutte ynfloed op 'e populaasjes fan 'e [[Kaapske ielgoes]] en de [[kelpmiuw]]. De Frânske populaasje foarmet in bedriging foar de briedende [[stirnzen]]. == Status == De hillige ibis hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt op 200.000 oant 450.000 folwoeksen fûgels rûsd. Dêrfandinne stiet de hillige ibis as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Grünibis]] (ferzje 28 april 2024) * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22697510 Birdlife, oproppen 13 juny 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=550DE745B77C8079 Avibase, oproppen 13 juny 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Threskiornis aethiopicus|Hillige ibis}} }} {{DEFAULTSORT:Hillige ibis}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hillige ibis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Eksoat yn Belgje]] [[Kategory:Eksoat yn Denemark]] [[Kategory:Eksoat yn Dútslân]] [[Kategory:Eksoat yn Eastenryk]] [[Kategory:Eksoat yn Fryslân]] [[Kategory:Eksoat yn Frankryk]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn Itaalje]] [[Kategory:Eksoat yn Nederlân]] [[Kategory:Eksoat yn Poalen]] [[Kategory:Eksoat yn Portegal]] [[Kategory:Eksoat yn Spanje]] [[Kategory:Eksoat yn Sweden]] [[Kategory:Eksoat yn Switserlân]] [[Kategory:Eksoat yn Taiwan]] [[Kategory:Eksoat yn Wales]] oawq72mgb68ha8a09y8ut00f1nlatnf 0 175643 1235655 1171911 2026-07-19T19:51:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235655 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Hottentottsjilling |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue-billed Teal (Spatula hottentota) at Marievale Nature Reserve, Gauteng, South Africa (21166898901).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[slobeinen]] (''Spatula'') |Wittenskiplike namme= Spatula hottentota |Beskriuwer, jier= [[Thomas Campbell Eyton|Eyton]], 1838 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''Hottentottsjilling''' (''Spatula hottentota'', synonym: ''Anas hottentota'') of '''blausnaffeltsjilling''' is in lytse [[ einfûgels|einfûgel]] yn it easten en suden fan [[Afrika]] en op [[Madagaskar]]. == Namme == De namme Hottentottsjilling wurdt troch autoriteiten noch altiten brûkt, mar yn guon talen is de namme fan 'e soarte feroare, om 't it wurd 'hottentot' misledigjend wêze soe foar de [[Khoisan]]folken yn it suden fan Afrika, dy't troch Europeanen eartiids hottentotten neamd waarden. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Blue-billed Teal (Spatula hottentota) at Marievale Nature Reserve, Gauteng, South Africa (20971147368).jpg|thumb|left|Hottentottsjilling yn Gauteng, Súd-Afrika.]] It likernôch 34 sm lange eintsje is skraach grutter as ien fan 'e [[dwercheinen|dwercheinesoarten]] en hat in donkerbrune krún, wylst it gesicht, de kiel en de wangen bleek binne mei by it ear in swarteftich gebiet. It boarst is ek bleek mei donkere flekken, dy't by jerken nei de flanken ta minder te ûnderskieden binne, mar by wyfkes oant de sturt fierder geane. De skouders en de sturt binne donkerbrún oant swart. De wjuk is boppe ek swarteftich en de dekfearren hawwe in griene glâns. De wjukspegel is irisearjend grien en wurdt fan in swarte en wite bân ôfletten. De ûnderwjukken binne ljocht. De iris is brún, de poaten binne blaugriis en de snaffel is ljochtblau mei boppe in swart streek yn 'e midden. Der binne gjin grutte ferskillen tusken jerkjes en wyfkes. == Fersprieding == Hottentoteinen komme yn in grut part fan it suden en easten fan Afrika foar. Fierder is der in westlike populaasje yn it grinsgebiet fan [[Nigearia]] mei [[Niger]]. It biotoop wurdt foarme troch ûndjippe sompen, beken, lytse marren en fivers mei omseame rânen fan reit of papyrus en in soad driuwplanten. De populaasjes fan Madagaskar en it west fan it ferspriedingsgebiet binne [[stânfûgel]]s. Op oare plakken is de ein as reaksje op feroarjende wetterstannen in [[trekfûgel]] oer koarte ôfstannen. == Nêst == [[Ofbyld:Blue-billed Teal (Spatula hottentota) and Cape Teal (Anas capensis) together for size comparison, Marievale (8116919438).jpg|thumb|250px|''Spatula hottentota'' mei de gruttere ''[[Anas capensis]]''.]] Se briede ôfhinklik fan 'e reintiid yn it hiele jier troch. Nêsten wurde boppe it wetter yn beammestronken of tusken fegetaasje boud. De piken ferlitte nei it útkommen it nêst en de soarch fan it wyfke foar har piken is beheind ta it beskermjen tsjin rôfdieren en se nei plakken mei genôch iten te bringen. Hottentottsjillings ite planten en lytse wetterdierkes. It nêst bestiet út seis oant njoggen krêmkleurige aaikes, dy't yn 25 oant 27 dagen útbret wurde. De soarte libbet yn pearkes en heechút yn lytse groepkes. == Hottentottsjillings yn Europa == Tusken 1929 en 1935 binne der foar it earst Hottentottsjillings yn Europa ynfierd. De earste slagge fok fûn yn 1938 yn [[Grut-Brittanje]] plak. De fûgels waarden yn 'e jierren 1950 en 1960 in soad út it wyld wei fongen om nei Europa te ekportearjen, dêr't partikulieren se as sierein holden. Hjoed-de-dei is der in stabile populaasje fan fokte Hottentoteinen en somtiden binne se ek in tropyske hallen fan Europeeske dieretunen te sjen. == Status == De hottentottsjilling wurdt troch [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. In bedriging foar de eintsjes foarmet lykwols de degradaasje fan harren biotoop. In bettere beskerming fan wiete gebieten mei syn fegetaasje en de beheining fan 'e jacht helpe de soarte yn stân hâlden. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Blue-billed teal]] * [https://ebird.org/species/hottea1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 5 july 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=FA831F653458789B Avibase, oproppen 5 july 2024.] * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22680332/climate/2055 Birdlife, oproppen 5 july 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Spatula hottentota}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Slobein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 1119h06vei0xmg7p6y4xnj54w7hwbm8 0 175729 1235624 1171967 2026-07-19T19:29:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235624 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Hartlaubein |Ofbyld = [[File:Hartlaub's Duck RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = '''hartlaubeinen''' (''Pteronetta'')<br><small>[[Tommaso Salvadori|Salvadori]], 1895</small> |Wittenskiplike namme= Pteronetta hartlaubii |Beskriuwer, jier = [[John Cassin| Cassin]], 1860 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''hartlaubein''' of '''Hartlaubs ein''' (''Pteronetta hartlaubii'') is in [[Einfûgels|einfûgel]] en de iennige fertsjintwurdiger fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] Hartlaubeinen (''Pteronetta''). Yn 'e earste helte fan 'e 20e iuw waarden der noch twa soarten fan it skaai ûnderskieden. It ferskil tusken de twa soarten wiene de wite gesichtsplakken, mar de fariaasjes wiene yn 'e hiele populaasje sa grut, dat der gjin oanlieding mear wie om it skaai yn soarten te ferdielen.<ref>[Johnson, Kevin P.; Sorenson, Michael D. (1999). ''Phylogeny and biogeography of dabbling ducks (genus Anas): a comparison of molecular and morphological evidence'' (PDF), 1999.]</ref> == Ferskining == De Hartlaubein is 56 oant 58 sm lang en weecht tusken goed 800 gram oant 1 kg en is dus likernôch like grut as de [[wylde ein]]. Yn syn ferspriedingsgebiet is de ein maklik te ûnderskieden en net te betizen mei oare einen. As de Hartlaubein fleant dan is fral de blauwe spegel op 'e wjuk opfallend. It hiele jier troch binne jerken en wyfkes wakker allyk. Jerken hat in swarte kop en hals en op 'e kop fan foarren in wyt plak. By guon mantsjes kin dat wyt oant oer de krún fan 'e kop útwreidzje. It bealchje, de lange skouderfearren en de sturt binne mear donkerbrún. Boppe binne de wjukken ljochtblau mei oliifgriene slachpinnen. De ûnderkant fan 'e wjuk is donkerbún. De snaffel is swart mei oan 'e ein in readgriis plak en in lytse swarte punt. Yn 'e briedtiid tinet de basis fan 'e snaffel. De poaten binne donkerbrún mei somtiden in gieleftige of grieneftige toan, wylst de swimfluezen swarteftich binne. Wyfkes lykje in soad op 'e jerken, mar hawwe minder wyt yn it gesicht en by guon is dat hielendal ôfwêzich. Byinoar binne se yn 'e regel wat lytser en it fearrekleed is wat minder krontastryk, wylst de readbrune iris wat yntinsiver is. Juvenilen ha in soad fan 'e wyfkes, mar se ha oan it boarst en de ûnderkant fan it bealchje wol ljochte seamen oan 'e fearren. De pykjes binne boppe swarteftich en oan 'e ûnderkant giel. It kin, de hals en it gesicht geane hast nei oranje oer en se ha in eachstreek, dy't oant efter it each rint. By de earen is hieltiten in lyts swart plakje. Op 'e wjukken, op 'e rêch en oan 'e romp binne giele plakjes. De snaffel is swart, lykas ek de poatsjes, dy't boppedat skerpe klaukes ha wêrmei't se goed klimme kinne. == Fersprieding == De Hartlaubein libbet yn tropyske reinwâlden fan West- en Sintraal-Afrika fan [[Sierra Leöane]] yn it west oant yn it súdwesten fan [[Sûdan]]. Yn súdlike rjochting komt de ein oan yn 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] foar. It ferspriedingsgebiet is hjoed-de-dei ferdield yn twa grutte gebieten, om 't de fûgel net mear yn [[Togo]] en [[Benyn]] foarkomt. Ek yn 'e gebieten dêr't de fûgel op it stuit foarkomt falle jimmeroan mear gatten. De ein is in [[stânfûgel]] en libbet oan lytse rivieren en fivers yn [[Reinwâld|rein-]] en [[galerywâld]]en. Yn it kustgebiet en in pear ynlânske regio's komt de ein ek yn [[mangrove]]s en fochtige bosk[[savanne]]'s foar. De fûgel libbet yn pearkes of lytse groepen. By groepen fan mear as tritich fûgels giet it nei alle gedachten om einen dy't ferfearje. Mei oare einesoarten wurdt de Hartlaubein net waarnommen. == Nêst == Oer it brieden is net in soad bekend. Neffens de beskikbere ynformaasje leit de briedtiid yn 'e reintiid. De pearkes ha nei alle gedachten it hiele jier troch in territoarium. Yn finzenskip binne de einen net ferdraachsum nei oare einen en litte se in sterk territoariumgedrach sjen. Pearkes wurde foar langere tiid foarme. In nêst bestiet yn finzenskip trochstrings út acht kremkleurige aaien. Nei 32 dagen komme de aaien út. It jerkje helpt ek mei it grutbringen fan 'e piken en nei 56 oant 60 dagen kinne dy fleane. == De ein yn Europa == Oant 1949 waard de Hartlaubein mar trijeris nei Europa helle. Yn 'e jierren 1950 sette it [[Grut-Brittanje|Britske]] Wildfowl Trust útein mei it hâlden fan 'e fûgel en tusken 1959 en 1968 waarden 60 jonge fûgels fokt. Sûnt de jierren 1960 krigen ek [[Berlyn]]ske dieretunen fûgels en sûnt 1977 slagge it ek yn Dútslân om de fûgel te fokken. Fanwegen harren territoariumgedrach wurde de einen yn yndividuele ferbliuwen holden en se ha ek in skûlplak nedich. Oer it generaal binne se net in soad yn dieretunen te sjen. == Status == It is dreech om it oantal fan 'e boskein te bepalen. De Westafrikaanske populaasje sil nei alle gedachten minder as 1.000 fûgels bedrage en liket bot ôf te nimmen. Fral yn [[Gana]] is de tebekgong foars, dêr't de ein noch oant yn 'e jierren 1970 in soad sjoen waard. Yn [[Nigearia]] ferrint de tebekgong allyksa. De populaasje fan Sintraal-Afrika omfiemet noch 10.000 oant 50.000 fûgels. Yn [[Kameroen]], de [[Republyk Kongo]], [[Gabon]] en de Demokratyske Republyk Kongo is de ein yn 'e gebieten mei reinwâld noch talryk, mar yn Sûdan is de fûgel like seldsum as yn Gana en Nigearia. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Hartlaubente]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hartlaubs-duck-pteronetta-hartlaubii Birdlife, oproppen 9 july 2024.] * [https://ebird.org/species/harduc1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 9 july 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F28E3EB82E942717 Avibase, oproppen 9 july 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pteronetta hartlaubii}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Einfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] aimiidlnnsb9051k9oquqqkgzcsr4tc 1235625 1235624 2026-07-19T19:29:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 korr 1235625 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Hartlaubein |Ofbyld = [[File:Hartlaub's Duck RWD.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = '''hartlaubeinen''' (''Pteronetta'')<br><small>[[Tommaso Salvadori|Salvadori]], 1895</small> |Wittenskiplike namme= Pteronetta hartlaubii |Beskriuwer, jier = [[John Cassin| Cassin]], 1860 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''hartlaubein''' of '''Hartlaubs ein''' (''Pteronetta hartlaubii'') is in [[Einfûgels|einfûgel]] en de iennige fertsjintwurdiger fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] Hartlaubeinen (''Pteronetta''). Yn 'e earste helte fan 'e 20e iuw waarden der noch twa soarten fan it skaai ûnderskieden. It ferskil tusken de twa soarten wiene de wite gesichtsplakken, mar de fariaasjes wiene yn 'e hiele populaasje sa grut, dat der gjin oanlieding mear wie om it skaai yn soarten te ferdielen.<ref>[Johnson, Kevin P.; Sorenson, Michael D. (1999). ''Phylogeny and biogeography of dabbling ducks (genus Anas): a comparison of molecular and morphological evidence'' (PDF), 1999.]</ref> == Ferskining == De Hartlaubein is 56 oant 58 sm lang en weecht tusken goed 800 gram oant 1 kg en is dus likernôch like grut as de [[wylde ein]]. Yn syn ferspriedingsgebiet is de ein maklik te ûnderskieden en net te betizen mei oare einen. As de Hartlaubein fleant dan is fral de blauwe spegel op 'e wjuk opfallend. It hiele jier troch binne jerken en wyfkes wakker allyk. Jerken hat in swarte kop en hals en op 'e kop fan foarren in wyt plak. By guon mantsjes kin dat wyt oant oer de krún fan 'e kop útwreidzje. It bealchje, de lange skouderfearren en de sturt binne mear donkerbrún. Boppe binne de wjukken ljochtblau mei oliifgriene slachpinnen. De ûnderkant fan 'e wjuk is donkerbún. De snaffel is swart mei oan 'e ein in readgriis plak en in lytse swarte punt. Yn 'e briedtiid tinet de basis fan 'e snaffel. De poaten binne donkerbrún mei somtiden in gieleftige of grieneftige toan, wylst de swimfluezen swarteftich binne. Wyfkes lykje in soad op 'e jerken, mar hawwe minder wyt yn it gesicht en by guon is dat hielendal ôfwêzich. Byinoar binne se yn 'e regel wat lytser en it fearrekleed is wat minder krontastryk, wylst de readbrune iris wat yntinsiver is. Juvenilen ha in soad fan 'e wyfkes, mar se ha oan it boarst en de ûnderkant fan it bealchje wol ljochte seamen oan 'e fearren. De pykjes binne boppe swarteftich en oan 'e ûnderkant giel. It kin, de hals en it gesicht geane hast nei oranje oer en se ha in eachstreek, dy't oant efter it each rint. By de earen is hieltiten in lyts swart plakje. Op 'e wjukken, op 'e rêch en oan 'e romp binne giele plakjes. De snaffel is swart, lykas ek de poatsjes, dy't boppedat skerpe klaukes ha wêrmei't se goed klimme kinne. == Fersprieding == De Hartlaubein libbet yn tropyske reinwâlden fan West- en Sintraal-Afrika fan [[Sierra Leöane]] yn it west oant yn it súdwesten fan [[Sûdan]]. Yn súdlike rjochting komt de ein oan yn 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] foar. It ferspriedingsgebiet is hjoed-de-dei ferdield yn twa grutte gebieten, om 't de fûgel net mear yn [[Togo]] en [[Benyn]] foarkomt. Ek yn 'e gebieten dêr't de fûgel op it stuit foarkomt falle jimmeroan mear gatten. De ein is in [[stânfûgel]] en libbet oan lytse rivieren en fivers yn [[Reinwâld|rein-]] en [[galerywâld]]en. Yn it kustgebiet en in pear ynlânske regio's komt de ein ek yn [[mangrove]]s en fochtige bosk[[savanne]]'s foar. De fûgel libbet yn pearkes of lytse groepen. By groepen fan mear as tritich fûgels giet it nei alle gedachten om einen dy't ferfearje. Mei oare einesoarten wurdt de Hartlaubein net waarnommen. == Nêst == Oer it brieden is net in soad bekend. Neffens de beskikbere ynformaasje leit de briedtiid yn 'e reintiid. De pearkes ha nei alle gedachten it hiele jier troch in territoarium. Yn finzenskip binne de einen net ferdraachsum nei oare einen en litte se in sterk territoariumgedrach sjen. Pearkes wurde foar langere tiid foarme. In nêst bestiet yn finzenskip trochstrings út acht kremkleurige aaien. Nei 32 dagen komme de aaien út. It jerkje helpt ek mei it grutbringen fan 'e piken en nei 56 oant 60 dagen kinne dy fleane. == De ein yn Europa == Oant 1949 waard de Hartlaubein mar trijeris nei Europa helle. Yn 'e jierren 1950 sette it [[Grut-Brittanje|Britske]] Wildfowl Trust útein mei it hâlden fan 'e fûgel en tusken 1959 en 1968 waarden 60 jonge fûgels fokt. Sûnt de jierren 1960 krigen ek [[Berlyn]]ske dieretunen fûgels en sûnt 1977 slagge it ek yn Dútslân om de fûgel te fokken. Fanwegen harren territoariumgedrach wurde de einen yn yndividuele ferbliuwen holden en se ha ek in skûlplak nedich. Oer it generaal binne se net in soad yn dieretunen te sjen. == Status == It is dreech om it oantal fan 'e boskein te bepalen. De Westafrikaanske populaasje sil nei alle gedachten minder as 1.000 fûgels bedrage en liket bot ôf te nimmen. Fral yn [[Gana]] is de tebekgong foars, dêr't de ein noch oant yn 'e jierren 1970 in soad sjoen waard. Yn [[Nigearia]] ferrint de tebekgong allyksa. De populaasje fan Sintraal-Afrika omfiemet noch 10.000 oant 50.000 fûgels. Yn [[Kameroen]], de [[Republyk Kongo]], [[Gabon]] en de Demokratyske Republyk Kongo is de ein yn 'e gebieten mei reinwâld noch talryk, mar yn Sûdan is de fûgel like seldsum as yn Gana en Nigearia. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Hartlaubente]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hartlaubs-duck-pteronetta-hartlaubii Birdlife, oproppen 9 july 2024.] * [https://ebird.org/species/harduc1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 9 july 2024.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F28E3EB82E942717 Avibase, oproppen 9 july 2024.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Pteronetta hartlaubii}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Einfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 0v24nkxh1p7k9iluzkfio2uyc8jbzh4 0 179177 1235637 1180478 2026-07-19T19:37:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235637 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Hyasintara |Ofbyld = [[Ofbyld:Parque das Aves - araras.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[blauwe ara's]] (''Anodorhynchus'') |Wittenskiplike namme= Anodorhynchus hyacinthinus |Beskriuwer, jier = [[John Latham|Latham]], 1790 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Anodorhynchus hyacinthinus map.svg|center|250px]] }} De '''hyasintara''' (''Anodorhynchus hyacinthinus'') is in pappegaai út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[blauwe ara's]] (''Anodorhynchus''). De fûgel hat in gewicht oant 1,3 kg en in lingte oant 1 m en is dêrmei de grutste pappegaai fan 'e wrâld dy't fleane kin. De fûgel stiet op 'e [[Reade list]] fan [[IUCN]] sûnt 2016 as gefoelich. De populaasje waard yn dat jier op mar 4.300 fûgels rûsd en it oantal rûn doe tebek. De grutste populaasje fan 'e fûgel libbet yn it biosfearreservaat Pantanal. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Hyacinth macaw (Anodorhynchus hyacinthinus) in flight.JPG|thumb|left|Fleanende hyasintara.]] Hyasintara's binne likernôch 1 meter lang en wege oant 1,3 kg, selden sels oant 1,5 kg. It is de grutste pappegaaiesoarte en wat gewicht oanbelanget de ien nei swierste pappegaaiesoarte. Allinne de [[Kakapo]], in pappegaai út [[Nij-Seelân]] dy't net fleane kin, is noch swierder. De fearren fan 'e Hyasintara's binne hielendal [[kobaltblau]]. De eachring en in smelle streek by de ûndersnaffel binne giel. De soarte hat oan eltse poat fjouwer teannen en mei help fan harren snaffel binne de fûgels tige betûfte klimmers. == Fersprieding == De hyasintara komt hjoed-de-dei noch yn trije gebieten fan [[Brazylje]] foar. In populaasje libbet yn it eastlike [[Amazône (rivier)|Amazône]]gebiet oan 'e Rio Xingu, Rio Tapajós en Tocantins en in oare populaasje yn 'e regio Cerrado. De grutste populaasje libbet yn 'e fochtige gebieten fan 'e [[Pantanal]] yn it grinsgebiet fan [[Brazylje]], [[Paraguay]] en [[Bolivia]]. De fûgels libje yn sompige begroeide gebieten, savanne's en rânegebieten fan it reinwâld. == Iten == Hyasintara's binne spesjalisearre yn it iten fan it hurde sied fan in pear palmbeammen, lykas de Attalea en de Macauba-palmbeam. Se wurde mei help fan 'e sterke snaffel mei gemak brutsen. Hy yt it measte yn 'e beammen, mar hellet fan 'e grûn ek wol fallen fruit en nuten. De fûgel yt moarns en op jûntiid. == Nêst == [[Ofbyld:Anodorhynchus hyacinthinus -Mato Grosso do Sul, Brazil -nest-8 (3).jpg|thumb|left|Nêst.]] De fûgels binne sosjaal en libje yn lytse famyljeferbannen, dy't faak út meardere pearkes en juvenilen bestean. Se binne monogaam en briede tusken july en desimber yn grutte beamholtes. In nêst bestiet yn 'e regel út twa aaien. It wyfke briedt de aaien út, wylst it mantsje om iten siket. Faak wurdt mar ien jong grutbrocht. Yn 'e briedtiid, dy't 28 oant 30 dagen duorret, wurdt likernôch in fearn fan alle aaien út it nêst rôve. Nei it útkommen fan 'e aaien bliuwe de piken noch 107 dagen yn it nêst. As de jonge fûgels útflein binne, bliuwe se noch 12 oant 18 moannen by de âlders. Yn it wyld wurdt de hyasintara 25 jier âld, yn finzenskip kinne se wol 90 jier âld wurde. == Status == De [[IUCN]] rûsde de populaasje yn 2016 op 4.300 folwoeksen fûgels en de oantallen rûnen doe tebek. Troch yllegaal fûgels te fangen en as hûsdier te ferhanneljen is de arasoarte seldsum en kwetsber foar útstjerren. Yn 'e jierren 1980 binne tûzenen fûgels fongen, wêrfan't likernôch de helte op 'e Brazyljaanske merk ferkocht waard. Fierder hat de fûgel lêst fan minsklike aktiviteiten yn harren leefgebiet en it yn 'e brân stekken fan wâlden om 'e grûn yn greide om te setten. Yn it bolwurk fan 'e hyasintara, de Pantanal, ferneatige in grutte brân yn augustus 2024 in grut part fan it biotoop fan 'e hyasintara. Nei't in frachtwein op oanbuorjend lân yn 'e brân rekke, grypte it fjoer troch de wyn om him hinne en yn likernôch trije dagen tiid waard 80% fan it hyasint-reservaat ferneatige en dêrmei ek iuwenâlde beammen en de palmbeammen dêr't de hyasintara syn iten fan hat. Yn 2019 ferneatigen brannen de nêsten en de jonge fûgels, yn 2024 ûntstie de brân oan it begjin fan 'e briedtiid, wêrtroch nêsten ferlern gyngen.<ref>[https://news.mongabay.com/short-article/fires-devastate-critical-refuge-for-hyacinth-macaws/ Mongabay: ''Fires devastate critical refuge for hyacinth macaws'', 21 augustus 2024.]</ref> {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.iucnredlist.org/ja/species/22685516/93077457 IUCN-nl, oproppen 7 jannewaris 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hyacinth-macaw-anodorhynchus-hyacinthinus Birdlife, oproppen 7 jannewaris 2025] * [https://www.parrots.org/projects/hyacinth-macaw World Parrot Trust, oproppen 7 jannewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=3B7073D1EF855906 Avibase, oproppen 7 jannewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anodorhynchus hyacinthinus|Hyasintara}} }} {{DEFAULTSORT:Hiasintara}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Blauwe ara]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] cbbshwco6g28d1869q2y064otl9qcbx 0 179515 1235614 1201929 2026-07-19T19:20:12Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235614 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Halsbânparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:20191210 Papugi w Dźodhpurze 0953 7804.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Psittacula krameri - Rose-ringed Parakeet XC474519.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[ealparkiten]] (''Psittacula'') |Wittenskiplike namme= Psittacula krameri |Beskriuwer, jier = [[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], 1769 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Rose ringed parakeet range.PNG|center|250px]]<center>Oarspronklik ferspriedingsgebiet.</center> }} De '''halsbânparkyt''' (''Psittacula krameri'') is in [[pappegaai-eftigen|pappegaaieftige]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ealparkiten]] út tropysk [[Afrika]] en Súd-[[Aazje]]. It is ien fan 'e pappegaaiesoarten dy't him mei in soad sukses oanpast oan feroarjende omstannichheden en ferstedsking. Se kinne yn ferskillende klimaten bûten it oarspronklike ferspriedingsgebiet libje en witte harren ek by winterske omstannichheden yn it noarden fan Europa te rêden. Yn [[Europa]] is de fûgel populêr yn 'e [[avikultuer]] en yn 'e rin fan 'e tiid binne guon ûntsnapt of frijlitten. Sûnt ha de fûgels har yn in grut diel fan West-Europa útwreide en populaasjes yn in soad stêden foarme. De soarte stiet op 'e list fan 'e minst bedrige soarten fan 'e [[IUCN]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:3rd eye parrots.jpg|thumb|left|Spantsje halsbânparkiten.]] De halsbânparkyt is in griene, 40 oant 42 sm lange fûgel mei in lange, puntige sturt en in reade snaffel. Mantsjes ûnderskiede harren mei in bân, dy't by de nekke rôze is en by de kiel swart. De middelste sturtfearren binne blaueftich. By it wyfke is dy bân net dúdlik. Juvenilen binne gieler en ha in ûndúdlike of gjin bân. == Fersprieding == It oarspronklike ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel leit yn leafbosken en tropysk bosk, mar ek yn parken en kultivearre gebieten by doarpen en stêden. Se mije de bergen, woastyn, sompen en tichte bosken. Se wurde fakentiden yn groepen fan 10 oant 15 fûgels waarnommen, mar de oantallen rinne op sliepplakken bûten it briedseizoen op ta hûnderten of sels tûzenen. == Undersoarten == De soarte hat fjouwer ûndersoarten: * ''P. k. krameri'': fan súdlik [[Mauritaanje]] en [[Senegal]] oan't súdlik [[Sûdan]] en westlik [[Uganda]]. * ''P. k. parvirostris'': fan eastlik Sûdan oant noardwestlik [[Somaalje]]. * ''P. k. borealis'': fan noardwestlik [[Pakistan]] oant súdeastlik [[Sina]] en sintraal [[Birma]]. * ''P. k. manillensis'': súdlik [[Yndia]] en [[Sry Lanka]]. De twa Aziatyske ûndersoarten binne wat grutter as de twa Afrikaanske ûndersoarten. == Nêst == [[Ofbyld:Rose Ringed Parakeet Lodhi Garden.jpg|thumb|left|Nêst yn New Dehli.]] De fûgels binne foar it measte monogaam, binne honkfêst en begjinne yn it tredde jier mei it brieden. Lykas by alle parkiten bouwe se harren nêst yn holtes fan beammen. Yn Yndia binne dat ek holtes yn muorren. Se briede allinne of yn lytse groepen oant acht pearkes yn ien beam. It territoarium is net folle grutter as de tagong fan it nêst en se kinnen inoar helpe om fijannen te ferjeien. == Iten == [[Ofbyld:The Rose Ringed Parakeet in flight.jpg|thumb|260px|Fleanende halsbânparkyt.]] Wylde halsbânparkiten ite knoppen, nektar, grienten, sied, nôt, beien, fruit, blommen en ynsekten. Se fleane yn grutte groepen nei lânbougrûn en hôven om dêr te iten en skea te feroarsaakjen. Yn [[Belgje]], [[Grut-Brittanje]] en [[Dútslân]] is fêststeld dat se fan alles ite, mar benammen blommen en fruchten. Fierder binne se sljocht op pinda's. Yn 'e minder waarme gebieten lykas Europa bliuwt de fersprieding ta stêden beheind om't se winterdeis bûten stêden net genôch iten fine kinne. Wylde en ferwyldere parkiten bringe ek gauris in besite oan tunen om dêr wat út de foerbakken fan fûgels te heljen. Yn it oarspronklike ferspriedingsgebiet wurdt de fûgel as in pleach ûnderfûn. Se fergrieme boppedat in soad fan it iten want nimme út healryp fruit mar in pear happen en fleane dan nei de folgjende frucht om der fan te iten. De produksje fan sinneblommen en mais ha dêr somtiden slim te lijen fan 'e parkiten. Wat Nederlân oanbelanget bliuwt it probleem beheind ta it iepenfretten fan 'e knoppen en it jonge bloeisel fan kastanjebeammen. == Eksoat == [[Ofbyld:Halsbandparkieten - Flickr - Eric de Redelijkheid.jpg|thumb|left|In groep fûgels yn Utert.]] De oarspronklike leefgebieten lizze yn Yndia en Afrika noardlik fan 'e [[evenaar]]. Neffens de oerlevering brocht Onesikritos, in stjoerman op 'e float fan [[Aleksander de Grutte]], as earste in libbene halsbânparkyt mei, de earste pappegaaieftige yn Europa. Syn populêriteit as foliêrefûgel oer de hiele wrâld hat der foar soarge dat ûtsnapte of loslitten fûgels op ferskillende plakken ta ferwyldere populaasjes late. Sûnt healwei de jierren 1960 binne der ek ferwyldere halsbânparkiten yn Nederlân. Mei't de fûgels ek oanpast binne oan it libjen yn 'e útrinners fan 'e [[Himalaya]], witte de fûgels harren ek wol yn Europeeske winters te rêden. Yn Europa binne de grutste populaasjes fan 'e fûgels yn Belgje ([[Brussel]]), Dútslân (fral de stêden oan 'e [[Ryn]] en [[Düsseldorf]]), it Feriene Keninkryk en Nederlân te finen. De fûgel komt ek yn [[Frankryk]] ([[Parys]]), [[Portegal]] en [[Spanje]] en [[Itaalje]] ([[Rome (stêd)|Rome]]) foar. Yn 2015 waard by i n telling yn Europa 85.220 fûgels telt yn 10 lannen. Nederlân hie nei it Feriene Keninkryk mei 20.000 fûgels de op ien nei grutste populaasje yn Europa. Yn 2022 waard it oantal fûgels yn Nederlân troch Sovon op 22.000 rûsd en dat is in ferdûbeling yn tsien jier tiid. De soarte komt yn Nederlân fral foar yn 'e grutte plakken fan 'e [[Rânestêd]] en it Griene Hert, mar wreidet him de lêste jierren fral út bûten dat gebiet. De fûgel briedt ek yn [[Seelân]], [[Noard-Brabân]] en de kop fan [[Noard-Hollân]]. Yn [[Fryslân]] binne yn 2024 yn 'e [[Ljouwert (stêd)|Ljouwerter]] wyk [[Nijlân (Ljouwert)|Nijlân]] 3 eksimplaren fan 'e halsbânparkyt waarnommen.<ref>[https://waarneming.nl/locations/gridcell/2196213/observations/?date_after=2024-07-19&date_before=2025-01-15&species=116 Waarneming.nl.]</ref> == Status == It is net bekend hoe grut de wrâldpopulaasje fan 'e soarte is, mar yn it oarspronklike ferspriedingsgebiet is de fûgel hast oeral algemien of talryk. Alhoewol't de fûgel oarspronklik yn in boskbiotoop libbet en yn syn oarspronklike ferspriedingsgebiet hast 20% fan it natuerlike bosk ferdwûn, foarmje de gebieten dy't de bosken ferfange noch jimmeroan in geskikt biotoop foar de fûgel. Halsbânparkiten passe harren maklik oan yn in kultuerlânskip. Der wurdt dêrfandinne fanút gien dat de populaasje tanimt. == Avikultuer == [[Ofbyld:Rose-ringed Parakeet (Psittacula krameri) -blue mutation2.jpg|thumb|250px|Blauwe mutaasje.]] Halsbânparkiten ha in lange skiednis yn 'e avikultuer. De âlde Griken holden de Yndiaaske ûndersoarte ''P. k. manillensis'' al as hûsdier en de âlde Romeinen hiene de Afrikaanske ûndersoarte ''P. k. krameri''. Tsjintwurdich binne der allegear kleurmutaasjes te krijen fan 'e halsbânparkyt. Yn 'e avikultuer is bygelyks in blauwe kleurmutaasje populêr. Sokke fûgels ha yn stee fan griene fearren ljochtblauwe fearren. Sa binne ek giele, wite of oare kleurmutaasjes te krijen. [[Ofbyld:Talking Parrot (Psittacula krameri).ogg|thumb|250px|Pratende parkyt.]] Mantsjes en wyfkes ha it fermogen om minsken nei te praten. De fûgel harket earst nei syn omjouwing en docht dêrnei de stim fan 'e minsklike sprekker nei. Guon minsken bringe foar dat doel de parkiten mei de hân grut. Sokke parkiten wurde tige nuet en pakke gau wat op. Se ha in tige dúdlike spraak en hearre ta de bêst pratende pappegaaien. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.iucnredlist.org/species/22685441/264075173 IUCN, oproppen 15 jannewaris 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/rose-ringed-parakeet-alexandrinus-krameri Birdlife, oproppen 15 jannewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=6B1CFC3CFA400D78 Avibase, oproppen 15 jannewaris 2025.] Sjoch foar boarnen en referinsjes ek op [[:en:Rose-ringed parakeet]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Psittacula krameri|Halsbânparkyt}} }} {{DEFAULTSORT:Halsbanparkyt}} [[Kategory:Ealparkyt]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Húsdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Bachrein]] [[Kategory:Eksoat yn Belgje]] [[Kategory:Eksoat yn Birma]] [[Kategory:Eksoat yn Brazylje]] [[Kategory:Eksoat yn Dútslân]] [[Kategory:Eksoat yn Egypte]] [[Kategory:Eksoat yn Fenezuëla]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Frankryk]] [[Kategory:Eksoat yn Fryslân]] [[Kategory:Eksoat yn Grikelân]] [[Kategory:Eksoat yn Hawaï]] [[Kategory:Eksoat yn Yndia]] [[Kategory:Eksoat yn Taiwan]] [[Kategory:Eksoat yn Singapoer]] [[Kategory:Eksoat yn Ingelân]] [[Kategory:Eksoat yn Irak]] [[Kategory:Eksoat yn Iran]] [[Kategory:Eksoat yn Israel]] [[Kategory:Eksoat yn Itaalje]] [[Kategory:Eksoat yn Japan]] [[Kategory:Eksoat yn Jemen]] [[Kategory:Eksoat yn Taiwan]] [[Kategory:Eksoat yn Singapoer]] [[Kategory:Eksoat yn Jordaanje]] [[Kategory:Eksoat yn Katar]] [[Kategory:Eksoat yn Koeweit]] [[Kategory:Eksoat yn Kurasau]] [[Kategory:Eksoat yn Libanon]] [[Kategory:Eksoat yn Lybje]] [[Kategory:Eksoat yn Nederlân]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Eksoat yn Oman]] [[Kategory:Eksoat yn Palestina]] [[Kategory:Eksoat yn Portegal]] [[Kategory:Eksoat yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Eksoat yn Sina]] [[Kategory:Eksoat yn Singapoer]] [[Kategory:Eksoat yn Syrje]] [[Kategory:Eksoat yn Skotlân]] [[Kategory:Eksoat yn Spanje]] [[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Eksoat yn Taiwan]] [[Kategory:Eksoat yn Tuneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Turkije]] gunh0b33nutjqfxi5b6wcsshr6tld13 0 179577 1235642 1182173 2026-07-19T19:39:36Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235642 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Himalayaparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:Slaty-headed Parakeet (46098374481).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'') |Skaai = [[ealparkiten]] (''Psittacula'') |Wittenskiplike namme= Psittacula himalayana |Beskriuwer, jier = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1832 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Himalayaparkyt''' (''Psittacula himalayana'') is fûgelsoarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ealparkiten]] (''Psittacula'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). == Fersprieding == De soarte libbet yn [[Himalaya]]bosken fan [[Afganistan]] oant [[Bûtan]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Slaty-headed parakeet scientific name Psittacula himalayana at Sattal DSCN9303 11.tif|thumb|left|Mantsje.]] De Himalayaparkyt is in 40 sm lange griene parkyt mei in donkergriize kop. Op 'e skouders hat de fûgel in lytse rûne reade flek en de lange, puntige sturt is oan 'e ein giel. De fûgel hat in swarte kraach dy't nei it kin breder waard. Yn 'e nekke is de fûgel blaugrien. De boppesnaffel is read en de ûndersnaffel giel. It wyfke mist it reade skouderplak op 'e wjukken. De Himalayaparkyt liket in soad op 'e [[griiskopparkyt]], dy't earder as in ûndersoarte fan 'e Himalayaparkyt behannele waard. De griiskopparkyt libbet mear eastlik, is lytser en hat in ljochtere grize kop. == Status == Unbekend is hoe grut de populaasje is. De soarte wurdt lykwols omskreaun as algemien. Alhoewol't oannommen wurdt dat de soarte troch it ferlies fan biotoop yn oantal efterút giet, stiet de fûgel op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.iucnredlist.org/species/22685468/264072849, IUCN, oproppen 17 jannewaris 2025.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/slaty-headed-parakeet-himalayapsitta-himalayana/summary Birdlife, oproppen 17 jannewaris 2025.] * [https://ebird.org/species/slhpar1 Ebird, oproppen 17 jannewaris 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=5D7421A056FDE997 Avibase, oproppen 17 jannewaris 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Psittacula himalayana|Himalayaparkyt}} }} [[Kategory:Ealparkyt]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] ppnalomh8em9ix5euma8ugz7hzms28n 0 180301 1235629 1184521 2026-07-19T19:32:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235629 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Nēnē at Kapalaoa Cabin area (b41b3b32-d03d-4a2b-48db-5f2c95ead0ff).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = [[seeguozzen]] (''Branta'') |Wittenskiplike namme= Bernicla Sandvicensis |Beskriuwer, jier = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1834 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Hawaïgoes''' of '''néné''' (''Branta sandvicensis'') is in [[fûgel]]soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[seeguozzen]] (''Branta'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). Hawaïguozzen binne [[Endemisme|endemysk]] foar [[Hawaï]] en de oanbuorjende eilannen [[Maui]], [[Kauaï]], [[Oähû]] en [[Molokaï]]. De fûgels kinne fleane, mar der wurdt oannommen dat de populaasjes fan 'e ferskillende eilannen isolearre libje. Healwei de jierren 1950 wie de fûgel hast útstoarn. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Starr-061003-0808-Pteridium aquilinum subsp decompositum-habitat and nene-Holua Hilton HNP-Maui (24841091206).jpg|thumb|left|Kop fan 'e Hawaïgoes.]] Néné's binne likernôch 41 sm lang. In grut part fan 'e kop is swart en de sydkanten dêrfan binne efter it each gielbrún. De hals is ljocht mei diagonale swarte streken en hat ûnderoan in donkere ring. Yn 'e efternekke rint fanút de swarte krún in smelle swarte streek. De fearren fan 'e bealch binne brún mei by de plûm in ljochte râne. De sturt is brún. Folwoeksen fûgels ha in swarte snaffel en swarte poaten. De swimfluezen binne wat weromlutsen en se ha in minder wabbeljende rin as oare guozzen. Mantsjes en wyfkes ha itselde fearrekleed, mar wyfkes binne wat lytser. Juvenilen lykje op 'e folwoeksen fûgels, mar binne doffer brún en wat kleur oanbelanget minder skerp ôftekene. == Fersprieding == Eartiids wie de fûgel talryk op Hawaï. Lang om let bleau der troch jacht en predaasje fan ynfierde bisten in hiele lytse populaasje oer, dy't noch op 'e fulkaanhellingen libbe. Oarspronklik komme de fûgels foar yn gerslân by gebieten mei strewelleguod. Dêrfan is in soad ferlern gien mei't it lân geskikt makke waard foar agrarysk gebrûk. == Gedrach == [[Ofbyld:Nene family RWD4a.jpg|thumb|left|Pearke mei piken.]] Oars as oare guozzen libje Hawaïguozzen foar it grutste part op it lân. De fûgels it beien, nôt en gers byinoar, itjinge se op it lân byinoar skarrelje. Néné's briede fan augustus oant april; mar de measte aaien wurde tusken novimber en jannewaris lein. Oars as oare guozzen ha de Hawaïguozzen harren nêst op it lân. Se lizzen trije oant fiif aaien, dy't yn 29 oant 32 dagen útbret wurde. De piken bliuwe by de âlden oant it folgjende briedseizoen naderet. == Status == De wylde populaasje wie om 1950 hinne tebekrûn nei noch mar 30 fûgels allinne op it eilân Hawaï. Njonken it ferneatigjen fan it leefgebiet hiene de fûgels te meitsjen mei jacht en predaasje fan ynfierde bisten. Boppedat wiene de fûgels gefoelich foar ynfeksjes mei Toxoplasma gondii, in iensellige parasyt dy't de sykte toxoplasmose feroarsaket. Toxoplasme wurdt oerbrocht troch kattestront of grûn dy't dêrmei fersmoarge is. Ek waarden in soad fral folwoeksen fûgels oanriden troch it ferkear. [[Ofbyld:Branta sandvicensis -Hawaii, USA-8 (1).jpg|thumb|250px|Automobilisten wurde by briedgebieten mei buorden warskôge rekken te hâlden mei de guozzen.]] Yn 1949 waard útein set mei it fokken fan 'e guozzen yn finzenskip en yn 'e jierren 1960 waarden fokte guozzen foar it earst yn harren oarspronklike leefgebiet op Hawaï en de oanbuorjende eilannen [[Maui]], [[Kauaï]] en [[Molokaï]] loslitten. Foar in skoft wiene de populaasjes ôfhinklik fan it oanfoljen fan fûgels út finzenskip, mar tsjin de ein fan 'e jierren 2000 is dêr in ein oan kommen. De populaasjes fan Hawaï, Maui en Kauaï moatte harrensels no rêde, alhoewol't se wol ôfhinklik bliuwe fan help fan minsken by it bestriden fan rôfdieren lykas rotten, katten en [[mangoestes]] en it natuerbehear. Om't de populaasje fan Molokaï net mei sukses briedt jild foar dy populaasje noch in útsûndering. Yn 2014 die bliken dat op it eilân [[Oähû]] spontaan in pearke bêgûn te brieden. Oant 2020 waard de soarte as bedrige klassifisearre. Hjoed-de-dei (2025) is de status fan 'e guozzen gefoelich. Birdlife International rûst de populaasje op 2.600 oant 3.300 fûgels (1.700 oant 2.200 folwoeksen fûgels) en de oantallen nimme stadichoan ta. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hawaiian-goose-branta-sandvicensis Birdlife.] * [https://ebird.org/species/hawgoo?siteLanguage=nl Ebird.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=EDB18078B9A2C905 Avibase.] {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hawaiian-goose-branta-sandvicensis/text Birdlife International] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Branta sandvicensis|Hawaïgoes}} }} [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Seegoes]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hawaï]] hjw817myhv6qaklhfnfqfvg0j9smdku 0 180969 1235621 1196069 2026-07-19T19:26:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt, IUCN-skema 1235621 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Drake_Harlequin_duck_(Histrionicus_histrionicus)_perched_on_a_rock_in_the_Barnegat_Inlet,_New_Jersey,_USA_(cropped).jpg|250px]]<br><small>Jerke.<br>[[Ofbyld:Hen Harlequin duck (Histrionicus histrionicus) sitting on a rock in the Barnegat Inlet, New Jersey, USA.jpg|250px]]<br>Sijke.</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = '''harlekyneinen''' (''Histrionicus'')<br><small>[[René Lesson|Lesson]], 1828</small> |Wittenskiplike namme= Histrionicus histrionicus |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Histrionicus histrionicus map.svg|center|250px]] }} De '''harlekynein''' (''Histrionicus histrionicus'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 as ''Anas histrionica'' publisearre troch [[Carolus Linnaeus]]. De [[wittenskiplike namme]] ''histrionicus'' betsjut akteur. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Harlequin duck barnegat 11.28.20 DSC 7850.jpg|thumb|left|Jerken.]] [[Ofbyld:Harlequin duck Barnegat Lighthouse SP 3.5.22 DSC 7491.jpg|thumb|left|Sijkes.]] Harlekyneinen binne lytse einfûgels en wurde 38 oant 45 sm lang. Yn 'e briedtiid is de jerk fral laaiblau mei readbrune flanken. De kop en de nekke binne laaiblau en oer de kop rint in swarte streek mei oan wjerskanten in reade streek. In wite kraach mei in swarte bân skiedt de nekke fan it boarst. It bealchje is foar it meast laaigriis en hat kastanjereade flanken. Tusken it boarst en de flanken rint in wite bân mei swarte rânen. De sturt is swart, lang en puntich. De wjuk hat in blauglânzgjende spegel en de binnenste sekundêre wjukfearren binne wyt en foarmje by it optearen fan 'e wjuk wite tekeningen oer de rêch. De snaffel is blaugriis en it each is readeftich. Bûten de briedtiid liket de jerk op it sijke, mar hy hat noch in feal readbrún diel en wat ljochte streken. Folwoeksen sijkes binne minder kleurryk en ha brúngrize fearren mei trije wite plakken op 'e kop: in rûn plak efter it each, in grutter plak fan it each nei de snaffel en in lyts plak boppe it each. De búk is brúnbûnt. Juvenilen lykje op sijkes, mar binne doffer en bruner. == Fersprieding == De soarte briedt by kâlde, hurdstreamende rivieren fan noardeastlik [[Sibearje]], noardwestlik [[Noard-Amearika]], noardeastlik [[Kanada]], [[Grienlân]] en [[Iislân]]. Se ha harren nêst yn 'e regel op in goed ferside lizzend plak op 'e grûn. Se trekke op koarte ôfstân en winterdeis wurde se oan 'e rotseftige kust fan 'e Atlantyske en Pasifistyske kust oantroffen. Yn West-Europa is de soarte in [[dwaalgast]]. Yn Europa briedt de soarte allinne op Iislân mei in populaasje fan likernôch 4.000 oant 7.000 pearkes. == Gedrach == De fûgels foerazjeare troch ûnder wetter te swimmen of te dûken. Se ite weakdieren, skaaldieren en ynsekten. Harlekyneinen ha in glêd en ticht fearrekleed, dat in soad loft opnimme kin. Dat is wichtich om de bealchjes te isolearjen tsjin it kâlde wetter dêr't se yn swimme. It soarget der ek foar dat se nei it dûken wer hiel gau omheech komme, sadat se as koarken werom nei it wetteroerflak stuiterje. Se binne net in soad mei oare soarten einfûgels te sjen. == Status == De populaasje yn eastlik Noard-Amearika rint tebek en wurdt as bedrige beskôge. Mooglike oarsaken binne ferlies fan leefgebiet troch wetterkrêftprojekten en it ferlies fan fûgels troch oaljeloazings by kustgebieten. Neffens in rûzing fan Wetlands International yn 2015 soe de wrâldpopulaasje 190.000 oant 380.000 telle. De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/harlequin-duck-histrionicus-histrionicus BirdLife] * [https://www.iucnredlist.org/species/22680423/132527785 IUCN] * [https://ebird.org/species/harduc?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=BCBD2EAECA774B19 Avibase] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Harlequin duck]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/harlequin-duck-histrionicus-histrionicus BirdLife] <References/> ---- {{CommonsBalke|Histrionicus histrionicus|Harlekynein}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Harlekynein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de See fan Ochotsk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Japanske See]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsineeske See]] 2mje56su2ks2rr8jbi0eostqiew227e 0 180993 1235644 1186896 2026-07-19T19:40:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235644 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Cereopsis novaehollandiae - Orielton lagoon.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Artis, hoendergans - SoundCloud - Beeld en Geluid.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') |Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'') |Skaai = '''hinneguozzen''' (''Cereopsis'')<br><small>[[René Lesson|Lesson]], 1828</small> |Wittenskiplike namme= Cereopsis novaehollandiae |Beskriuwer, jier= [[John Latham|Latham]], 1801 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Cape barren Goose.png|center|250px]] }} De '''hinnegoes''' (''Cereopsis novaehollandiae'') is in [[Endemisme|endemyske]] [[fûgel]] yn [[Austraalje]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Cape Barren Goose (Cereopsis novaehollandiae) (3).jpg|thumb|left|Kop fan 'e hinnegoes.]] Hinneguozzen binne grutte fûgels fan 75 oant 100 sm lang en ha in gewicht tusken 3.7 oant 5.2 kg. Mantsjes binne trochstrings grutter as wyfkes. De fearren binne foar it measte griis mei wat brún. De kop is yn ferhâlding ta de bealch lyts en foar it grutste part griis mei in wyteftige streek fan 'e snaffel ôf oant oer de krún. De soarte hat in koarte, swarte snaffel mei opfallende, griengiele waakshûd, dy't foar it grutste part de snaffel bedekt. De fearren op it boarst en de rêch ha bleke rânen, wylst alle dek- en skouderfearren fan 'e boppewjuk in brúneftich plak op 'e punt ha. De slachpinnen binne griis mei swarte einen. De sturtfearren binne swart en de poaten rôze en de fuotten swart. == Fersprieding == In eardere tebekgong is feroare yn in stabile ûntwikkeling nei't de hinneguozzen yn it easten fan Austraalje harren oanpasten om yn agraryske gebieten te foerazjearjen. De briedgebieten foarmje gerslannen fan 'e súdlike Australyske kust. In pear guozzen fan 'e soarte binne yntrodusearre by [[Christchurch]] yn [[Nij-Seelân]], dêr't in populaasje him hanthavenje kin. Yn 1968 is in lyts oantal fan 'e soarte yntrodusearre op [[Maria Island]]. == Gedrach == [[Ofbyld:Cape Barren geese (Cereopsis novaehollandiae) in flight Kangaroo Island.jpg|thumb|left|Fleanende hinneguozzen.]] De soarte libbet foar it grutste part op 'e grûn en is allinnich út en troch op it wetter. Se weidzje en ite fral gers, sigge, fruchten, blêd en fetplanten. Under de planten ite se ek ''Poa poiformis'', ''Disphyma australe'', ''Myoporum insulare'' en soarten fan ''Trifolium'' en ''Juncus''. Mantsjes kinne in flugge, heech toeterjende rop produsearje, fakentiden by it opfleanen of yn 'e flecht. Beide skaaien meitsje in leech, barge-eftich gnoarjend en systerjend lûd as der gefaar is. Jonge guozzen produsearje fluitsjende needsinjalen. [[Ofbyld:Hühnergans (Cereopsis novaehollandiae),Altvogel mit drei Küken.jpg|thumb|250px|Hinnegoes mei piken.]] Hinneguozzen binne monogaam en hat in partner foar it libben. Nei de balts jout in pearke in triomf-seremoanje, wêrby't se de koppen omheech stekke en wer sakje litte, wylst se inoar oansjogge en lûd roppe. Pearkes stelle yn 'e hjerst harren territoarium fêst en briede winterdeis. Se kinne allinnich briede of yn losse koloanjes. In nêst bestiet út in kûle mei wat fegetaasje en dûns tusken gers, rotsen of strewellen. De bou fan it nêst is it wurk fan it mantsje, wylst it wyfke de ôfwurking fersoarget. It wyfke leit 4 oant 5 krêmkleurige aaien mei tuskenskoften fan 1 oant 3 dagen. De aaien wurde troch it wyfke yn 34 oant 37 dagen útbret. Nei it útkommen passe beide âlders op 'e piken. De hinneguozzen kinne sâlt en brak wetter drinke. Dat makket it foar de fûgel mooglik om ek it hiele jier troch op eilannen bûten de kust te bliuwen. == Status == De soarte wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. == Keppeling om utens == * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cape-barren-goose-cereopsis-novaehollandiae BirdLife] * [https://www.iucnredlist.org/species/22679958/131910442 IUCN] * [https://ebird.org/species/cabgoo1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=CA875F313CC1FB4B Avibase] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Cape Barren goose]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cape-barren-goose-cereopsis-novaehollandiae BirdLife] <References/> ---- {{CommonsBalke|Cereopsis novaehollandiae|hinnegoes}} }} [[Kategory:Goes (fûgel)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hinnegoes]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]] ejfyjr9q3hk68clu83n9c5oatzte30v 0 182659 1235610 1194409 2026-07-19T19:17:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235610 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Beach Kingfisher 0A2A5427.jpg|250px]]< |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') |Wittenskiplike namme= Todiramphus saurophagus |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1843 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''hagedisiisfûgel''' (''Todiramphus saurophagus'') is in [[iisfûgel]]soarte, dy 't oan 'e kusten fan East-[[Yndoneezje]], [[Nij-Guineä]] en de [[Salomonseilannen]] foarkomt. It soartspesifike diel fan 'e [[wittenskiplike namme]], ''saurophagus'', betsjut "hagedisiter", dêrfandinne de namme "hagedisiisfûgel". == Werkenning == De soarte is in gruttere iisfûgel fan 28 sm lang mei in wite kop, in wyt boarst, in wite búk en in wite rêch. Efter it each hat de fûgel in lyts smel swart streekje. Allinnich de wjukken en de sturt binne blaugrien en it ûnderste diel fan 'e rêch is grien. == Fersprieding == Der wurde trije [[ûndersoarte]]n ûnderskieden. De nominaatfoarm hat it grutste ferspriedingsgebiet. * ''Todiramphus saurophagus saurophagus'': fan 'e Noard-[[Molukken]] oant de Salomonseilannen. * ''Todiramphus saurophagus anachoreta'': [[Ninigo-eilannen]] noardlik fan [[Nij-Guineä]]. * ''Todiramphus saurophagus admiralitatis'': [[Admiraliteitseilannen]]. De iisfûgel is in typyske bewenner fan rotseftige kusten, dy't allinnich of yn pearkjes de [[mangrove]]bosken, strannen en kokospalmplantaazjes bewennet. == Hâlden en dragen == Der siket de fûgel nei krabben, hagedissen, fisk en ynsekten. Hy briedt yn beamholtes. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet. Net bekend is hoe grut de populaasje is, mar oannommen wurdt dat dy stabyl is. Dêrfandinne wurdt de hagedisiisfugel op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre (2024). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/beach-kingfisher-todiramphus-saurophagus Birdlife International] * [https://ebird.org/species/beakin2?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4B4D37C8D0815F75 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Todiramphus saurophagus|Hagedisiisfûgels}} }} {{DEFAULTSORT:Hagedisiisfugel}} [[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] nc1rw9r0ivc2vu1so71y3rdzl4k1l1s 0 182661 1235613 1194396 2026-07-19T19:19:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235613 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Sombre Kingfisher 0A2A5250.jpg|250px]]< |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') |Wittenskiplike namme= Todiramphus funebris |Beskriuwer, jier= [[Karel Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Halmaheara-iisfûgel''' (''Todiramphus funebris'') is in [[fûgel]]soarte út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De fûgel waard yn 1850 troch [[Karel Lucien Bonaparte]] wittenskiplik beskreaun. Halmaheara-iisfûgels binne [[endemisme|endemysk]] op 'e noardelike [[Molukken]], in eilannegroep yn it easten fan 'e [[Yndyske Oseaan]] tusken [[Selebes]], de [[Filipinen]], [[Nij-Guineä]] en [[Timor]]. De fûgelsoarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge bestsjut dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten is. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Naturalis Biodiversity Center - ZMA.AVES.10495 - Todiramphus funebris Bonaparte, 1850 - Alcedinidae - skin specimen.jpeg|thumb|left|Eksimplaar yn it Naturalis Biodiversity Center, [[Leien]].]] De soarte wurdt 28 sm lang en hat in foarse swarte snaffel. De kroan en de each- en earstreek binne hast swart mei dêrtusken in wite streek, dy't fan 'e snaffel oant yn 'e hals trochrint. De kraach, it boarst en de búk binne wyt. De rêch en de wjukken en sturt binne by it mantsje glânzgjend oliifgrien en by it wyfke mear oliifbrún. == Fersprieding == De fûgel libbet allinne op it eilân [[Halmaheara]]. It is in [[stânfûgel]] yn tropyske bosken mei in sletten blêdedak. Se wurde ek waarnommen oan 'e rânen fan bosken mei iepen plakken. Ek komme se foar yn degradearre bosk en kultuerlân, as der mar genôch hege beammen steane. It is in fûgel fan it leechlân oant maksimaal 620 m boppe seenivo. == Status == De soarte hat in beheind ferspriedingsgebiet en dêrfandinne bestiet der in kâns op útstjerren. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2021 troch [[BirdLife International]] op 10.000 oant 25.000 fûgels rûsd. It leefgebiet fan 'e fûgel wurdt oantaast troch houtkap en feroarjend lângebrûk, mynbou, it oanlizzen fan ynfrastruktuer en de útwreidingen fan delsettings as gefolch fan 'e ([[transmigrasi]]). Dochs wurdt de fûgel op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Todiramphus%20funebris Birdlife International] * [https://ebird.org/species/somkin1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=66629E0A34F594AF Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Todiramphus funebriss|Halmaheara-iisfûgels}} }} {{DEFAULTSORT:Halmaheara-iisfugel}} [[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] kl21ve1n09gr9sd9dmeciazfxs9o2br 0 182662 1235640 1212690 2026-07-19T19:38:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235640 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Sacred Kingfisher, Don't Play with your Food - Flickr - birdsaspoetry.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') |Wittenskiplike namme= Todiramphus sanctus |Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]] & [[Thomas Horsfield|Horsfield]], 1827 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''hillige iisfûgel''' (''Todiramphus sanctus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[todysnaffeliisfûgels]] (''Todiramphus'') út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:Sacred Kingfisher juvenile at Heron Island, Capricornia Cays National Park QLD.jpg|thumb|left|De fûgel op Heroneilân, Austraalje.]] De soarte wurdt 19 oant 23 sm grut en likernôch 65 gram swier en hat in foarse swarte snaffel. De búk is fealoranje oant wyt, de rêch is blauwgrien en om 'e nekke sit in wite bân dy't oant ûnder de snaffel trochrint. De wjukken binne oan 'e boppekant folslein blau. Foar it each hat de fûgel in bêzje plakje en ûnder it each rint in donkergriene streek. == Fersprieding == De hillige iisfûgel is in iisfûgelsoarte dy't yn [[mangrove]]s en bosken yn [[Austraalje]] en [[Nij-Seelân]] foarkomt. Nei it brieden trekt de fûgel nei it noarden nei [[Yndoneezje]], [[Papoea Nij-Guineä]] en de [[Salomonseilannen]]. Der wurde fiif ûndersoarten erkend:<ref>F. Gill; D. Donsker, (2017). "Rollers, ground rollers & kingfishers". World Bird List Version 7.2. International Ornithologists' Union.</ref> * ''Todiramphus sanctus sanctus'': fan Austraalje oant de eastlike Salomonseilanden. * ''Todiramphus sanctus vagans'': Nij-Seelân, [[Lord Howe-eilân]] en de [[Kermadeceilannen]]. * ''Todiramphus sanctus norfolkiensis'': [[Norfolk (eilân)|Norfolk]]. * ''Todiramphus sanctus canacorum'': [[Nij-Kaledoanje]]. * ''Todiramphus sanctus macmillani'': [[Loyaliteitseilannen]]. == Hâlden en dragen == Hillige iisfûgels ite grutte ynsekten, larven, lytse reptilen lykas hagedissen, skaaldieren en somtiden fisk. == Status == De soarte hat in grut fersprieidngsgebiet en dêrfandinne is de kâns op útstjerren lyts. Net bekend is hoe grut de populaasjes is, mar oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. De hillige iisfûgel wurdt op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige (LC) klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sacred-kingfisher-todiramphus-sanctus Birdlife International] * [https://ebird.org/species/sackin1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=874DB2116D50A804 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Todiramphus sanctus|hillige iisfûgels}} }} {{DEFAULTSORT:hillige iisfugel}} [[Kategory:Todysnaffeliisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Norfolk (eilân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lord Howe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kermadeceilannen]] lomctrwbsb4aqzhgjxpllma3w3oxzy8 0 182705 1235630 1194499 2026-07-19T19:32:47Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235630 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Melidora macrorrhina 82238958.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = '''heaksnaffeliisfûgels''' (''Melidora'')<br><small>[[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830</small> |Wittenskiplike namme= Melidora macrorrhina |Beskriuwer, jier= [[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1827 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''heaksnaffeliisfûgel''' (''Melidora macrorrhina'') is in [[fûgel]]soarte út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == De heaksnaffeliisfûgel is in grutte iisfûgel fan 27 sm lang mei in dikke, twakleurige snaffel mei in heak oan 'e ein, donkere wjukken mei grutte brune plakken, in swart gesicht mei in feale streek ûnder it each en in kroan mei blauwe spikkels. == Fersprieding == De soarte is de iennige soarte yn it skaai en [[endemisme|endemysk]] yn [[Nij-Guineä]]. Der binne trije ûndersoarten: * ''Melidora macrorrhina waigiuensis'': [[Waigeo]]. * ''Melidora macrorrhina macrorrhina'': westlik, sintraal en eastlik Nij-Guineä, [[Misool]] en [[Salawaty]] en [[Batanta]]. * ''Melidora macrorrhina jobiensis'': noardlik Nij-Guineä en [[Japen]]. De dreech waar te nimmen fûgel libbet yn bosk yn leechlân en heuvels en ek op plantaazjes. == Status== Der grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre, mar de soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en is algemien. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de soarte de status net bedrige (LC). Oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hook-billed-kingfisher-melidora-macrorrhina Birdlife] * [https://ebird.org/species/hobkin1/ID-IJ-PB Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=EC72DAC4AAAC430D Avibase] ---- {{Commonscat|Melidora macrorrhina|Heaksnaffeliisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Heaksnaffeliisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Iisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] mizv1e0nno6oybp64jgkjnfjoxer6yd 0 183016 1235623 1195425 2026-07-19T19:27:53Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235623 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Harpij |Ofbyld = [[Ofbyld:Harpia harpyja 001 800.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôffûgels]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukeftigen]] (''Accipitridae'') |Underfamylje= [[harpij-earnen]] (''Harpiinae'') |Skaai = '''harpijen''' (''Harpia'')<br><small>[[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816</small> |Wittenskiplike namme= Harpia (''harpyja'') |Beskriuwer, jier= ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Harpia harpyja distribution.png|250px]] }} De '''harpij''' (''Harpia harpyja'') is in [[rôffûgel]], dy't heart ta de famylje fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitridae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 publisearre as ''Vultur harpyja'' troch [[Carolus Linnaeus]]. It is de grutste soarte fan 'e [[harpij-earnen]] (''Harpiinae'') en de ienige soarte yn it skaai ''Harpia''. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Harpia harpyja -falconry -head-8a.jpg|thumb|left|Harpij mei opsette túf.]] De fûgel is ferneamd nei de [[mytology]]ske [[Grikenlân|Grykske]] geasten, oan wa't skipbrek en rôf fan bern en sielen taskreaun waard. It is ien fan 'e grutste earnen yn 'e wrâld mei in meast donkergriis fearrekleed en in jiskegrize kop en wite búk. Oer it boarst rint in swarte bân. Beide skaaien ha in túf fan lange fearren op 'e krún, dy't omheech set wurde kin. De harpij hat koarte mar tige sterke poaten mei lange, sterk bûge klauwen. De brede wjukken binne foar it formaat fan it bist koart en mei de beweechbere sturt meitsje se it foar de fûgel ienfâldiger om yn tichte bosken te jeien. De wyfkes binne trochstrings in tredde grutter as mantsjes. Se wurde 89 oant 102 sm lang, ha in wjukspanwiidte fan 175 oant 220 sm en in gewicht fan 4 oant 9 kg. == Fersprieding == De harpij libbet yn 'e leechlânreinwâlden fan [[Midden-Amearika|Midden-]] en [[Súd-Amearika]], mei as kearngebiet de [[Amazône]]reinwâlden fan [[Brazylje]] en [[Perû]], dêr't er yn primêre mar ek yn sekundêre bosken oant 900 m boppe seenivo foarkomt. == Proaien == [[Ofbyld:Harpia chega ao ninho com um macaco-prego.jpg|thumb|left|Harpij mei syn proai.]] De rôffûgel libbet fan middelgrutte bisten, lykas apen, luiaards, stikelbargen, lytse bearen, gruttere fûgels, leguanen en slangen. De sterke klauwen binne tige geskikt om de bisten út beammen te pakken. Bytiden snipt de fûgel syn proaien ek fan 'e boaiem, mar meast wurde se út de beamtoppen fongen. Hy dûkt troch it beamtegrien en manoeuvrearret behindich tusken de tûken. TBy syn dûken kin de fûgel snelheden berikke oant 50 km/oere. De harpij sit faak op in útstekkende tûke út it blêdedak en siket fan dêr wei nei in proai. Sadree't de proai fongen is, draacht de harpie-earn syn proai troch de loft nei in brede tûke of it nêst om him op te fretten. Gruttere proaien lykas luiaards of grutte apen wurde faak fuortendaliks foar in part opfretten. == Hâlden en dragen == Lykas alle oare earnen binne harpijen monogaam en se bliuwe oant harren dea by deselde partner. Nêsten wurde as in platfoarm fan tûken yn hege beammen boud, soms wol fjirtich oant sechstich meter boppe de grûn. In lechsel bestiet út ien of twa aaien. De ynkubaasjetiid is 53-56 dagen. Nei it útkommen fan 'e aaien wurde se noch tsjien moanne of langer troch de âlden fuorre. == Sibben == Yn Latynsk-Amearika is der noch in oare sibbe fan 'e harpij: de [[wurchearn]] (''Morphnus guianensis''). In oare sibbe fan 'e harpij libbet op Nij-Guineä, dy't yn it Frysk Paoea-earn of harpij-earn (''Harpyopsis novaeguineae'') neamd wurdt. == Status == Yn it noch net oantaaste ferspriedingsgebiet is de fûgel frij algemien. De populaasjegrutte wurdt op 100.000-250.0000 folwoeksen fûgels rûsd, mar de oantallen rinne tebek. Bedrigingen foarmje û.o. de jacht op 'e fûgel, dy't mar stadich briedt. Ek it oanhâldende ferneatigjen fan bosk foarmet in grutte bedriging foar it bist. As de jacht op 'e fûgel beheind wurde kin en de lannen fan it Amazônereinwâld in ekologyske struktuer meitsje fan ûnderling ferbûne stikken bosk dat goed beheard wurdt, dan kin de fûgel fan 'e Reade List helle wurde. De soarte wurdt no troch de [[IUCN]] as gefoelich klassifisearre. == Symbolyk == De harpij wurdt yn [[Panama]] as de nasjonale fûgel beskôge en is dêrom ôfbylde yn it wapen fan Panama . {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/harpy-eagle-harpia-harpyja Birdlife International] * [https://ebird.org/species/hareag1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4D324C9C5A1A7566 Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Harpia harpyja|harpij}} }} [[Kategory:Harpij (skaai)]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] 968m2vmph4qyjtrh6dw40ya20k6s8yz 0 184083 1235620 1198750 2026-07-19T19:24:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235620 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = |Ofbyld = [[Ofbyld:Flock Bronzewing 6154.jpg|250px]]<br>Mantsje<br>[[Ofbyld:Flock bronzewing (female) 6218.jpg|250px]]<br>Wyfke |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[brûnswjukdowen]] (''Phaps'') |Wittenskiplike namme = Phaps histrionica |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1841 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''harlekyndo''' (''Phaps histrionica'') is ien fan 'e trije soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[brûnswjukdowen]] (''Phaps'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). De fûgel is lykas de oare soarten yn it skaai [[Endemisme|endemysk]] yn [[Austraalje]]. It is de meast nomadyske do fan 'e Australyske dowen. == Beskriuwing == Harlekyndowen binne likernôch 28 sm lang en tusken mantsjes en wyfkes is in dúdlik ûnderskied. De kop fan in folwoeksen mantsje is meast swart mei in wite foarholle, in wyt plak op 'e kiel, en in wite streek dy't fan efter it each rint, hast de swarte eardekfearren omfiemet en dêr in brutsen ring foarmet. De boppedielen en wjukken binne readeftich sânbrún. De primêre dekfearren binne griis mei wite rânen en de haadslachpinnen en sekundêre slachpinnen binne donkerder mei wat kastanjebrún en ha op 'e bûtenste haadslachpinnen in wyt puntsje. De iris is donkerbrún en de snaffel is swart. De ûnderkant is meast donkergriis. By it wyfke binne de boppedielen ynklusyf de krún en foarholle sânbrún. De swarte kleur is beheind ta it kin, de kiel en it gesicht en doffer yn ferlikening mei it swart fan it mantsje. == Fersprieding == [[Ofbyld:Flock Bronzewing (Phaps histrionica) (8079571194).jpg|thumb|left|Kloft harlekyndowen.]] De soarte hat him mear as oare Australyske dowen oanpast oan drûge flakten op it kontinint. It habitat bestiet út greidlân, gebieten mei gerspollen en lytse strûken mei iepen romtes. In wichtich gebiet dêr't de soarte foarkomt binne de gersflakten fan [[Barkly Tableland]], in regio yn it [[Noardlik Territoarium]], mar se ha in frij grut ferspriedingsgebiet en se wurde út en troch ek yn 'e [[Kimberley (Austraalje)|Kimberley]]-regio fan [[West-Austraalje]], noardlik [[Súd-Austraalje]] en noardwestlik [[Nij-Súd-Wales]] oantroffen. == Status == It [[pastoralisme]] hat fan grutte ynfloed west op 'e soarte. Oant de ein fan 'e 19e iuw seagen minsken ûnbidich grutte kloften harlekyndowen yn gebieten dêr't se no út en troch sjoen wurde, lykas noardlik Súd-Austraalje en westlik Nij-Súd-Wales. Pastoralisme hie sa'n grutte ynfloed op 'e populaasje om't it fee it gers friet dat de fûgels foar it sied en as nêstplak nedich ha. In oare bedriging foarmet de predaasje. Se binne dêr gefoelich foar om 't se harren aaien op 'e grûn lizze. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (LC, 2024) op 'e [[Reade list]], mar der wurdt oannommen dat de populaasje yn oantallen ôfnimt. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/search?search=Phaps%20histrionica Birdlife] * [https://ebird.org/species/flobro1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9560088EEECABE8B Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Phaps histrionica|Harlekyndo}} }} {{DEFAULTSORT:Harlekyndo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Brûnswjukdo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] oiv8b115hm5e8fqhybkq8o6dwgup9dd 0 185156 1235638 1201727 2026-07-19T19:38:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235638 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = hildebrandtglânsstaar |Ofbyld = [[Ofbyld:Lamprotornis hildebrandti 230462786.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'') |Skaai = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') |Wittenskiplike namme= Lamprotornis hildebrandti |Beskriuwer, jier= [[Jean Cabanis|Cabanis]], 1878 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''hildebrandtglânsstaar''' of '''Hildebrandts glânsstaar''' (''Lamprotornis hildebrandti''), ek: '''hildebrandtglânsprotter''' of '''Hildebrandts glânsprotter''', is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae''). De namme ferwiist nei de [[Dútslân|Dútske]] natuerûndersiker [[Johann Maria Hildebrandt]]. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Hildebrandt's Starling (Lamprotornis hildebrandti) (32712715458).jpg|thumb|left|Fûgel yn Tanzania.]] De boarstfearren, de kiel, de kop, de rêch, de boppekant fan 'e wjukken en de sturt fan 'e folwoeksen fûgels binne donkerblau glânzgjend. De búk is readbrún, lykas ek de ûnderkant fan 'e wjukken. De reade eagen binne opfallend. De snaffel en poaten binne griis. De fûgel kriget in lingte fan likernôch 19 sm en in gewicht fan 57 gram. De Shelleyglânsstaar is nau besibbe oan 'e Hildebrandtglânsstaar. It fearrekleed fan juvenilen is bleker en doffer, sûnder de blauwe kleur op it boarst en de kiel. De eagen binne donkerbrún. == Fersprieding == De soarte komt yn it easten fan [[Afrika]] foar fan it noardeasten fan [[Tanzania]] oant yn Sintraal-[[Kenia]]. It habitat fan 'e fûgel is iepen bosk en savanne op in hichte fan 500 oant 2200 m boppe seenivo. == Hâlden en dragen == De fûgel wurdt meastentiids yn pearkes of lytse kloften waarnommen, somtiden mei [[Trijekleurige glânsstaar|trijekleurige glânsstaren]]. It iten bestiet út ynsekten lykas krobben, imerkes, sprinkhoannen en fruit en sied, dy't er op 'e grûn siket. Hildebrandtglânssta briede yn beamholtes en lizze trije oant fjouwer aaikes. == Status == De populaasje soe stabyl wêze en de fûgel wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige (LC, 2024) klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hildebrandts-starling-lamprotornis-hildebrandti BirdLife International] * [https://ebird.org/species/hilsta1? Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=621F6E0724114D7C Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Lamprotornis hildebrandti|Hildebrandtglânsstaar}} }} {{DEFAULTSORT:Hildebrandtglansstaar}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Glânsstaar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] o0q943imbwo0q4abs6d2qrgjn557kun 0 186197 1235636 1205286 2026-07-19T19:36:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235636 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = helmkasuaris |Ofbyld = [[Ofbyld:Casuarius casuarius -upper body -captive-8a-2c.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[kasuariseftigen]] (''Casuariiformes'') |Famylje = [[kasuarisfûgels]] (''Casuariidae'') |Skaai = [[kasuarissen]] (''Casuarius'') |Wittenskiplike namme= Casuarius casuarius |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Fersprieding fan de helmkasuaris (Casuarius casuarius).png|250px]]<small>{{Color box|#008000}} lânseigen ferspriedingsgebiet <br>{{Color box|#FF0000}} troch de minske yntrodusearre as [[eksoat]]</small> }} De '''helmkasuaris''' ''(Casuarius casuarius)'' is in [[rinfûgels|rinfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[kasuarissen]] (''Casuarius'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kasuarisfûgels]] (''Casuariidae''). == Skaaimerken == De helmkasuaris is de op ien nei grutste libbene fûgel yn [[Austraalje]] en ien fan 'e grutste fûgels fan 'e wrâld. Allinnich de [[strúsfûgel]]s (''Struthio'') en de [[emoe]]s (''Dromaius novaehollandiae'') binne grutter as de helmkasuaris. Folwoeksen kasuarissen wurde oant 1,8 meter heech en weage oant 70 kilogram. Wyfkes binne grutter as mantsjes, mar fierder net oars yn it uterlik. [[Ofbyld:Casuarius casuarius (6547866597).jpg|thumb|left|Helmkasuaris yn Queensland.]] Kasuarissen hawwe in grutte, helmeftige struktuer op harren kop. De helm hat in hurde bûtenlaach fan keratine. De kearn is poreus, fan spûnseftich bonkweefsel en hat somtiden lofkeamers. De kop en nekke binne sûnder fearren. It grutste part fan 'e bleate hûd is meast helderblau. Allinnich in stripe op 'e efterkant fan 'e nekke en ferskate hûdlellen oan 'e foar- en efterkant fan 'e nekke binne read, mar kinne feroarje fan kleur. It fearrekleed fan folwoeksen fûgels is glânzgjend swart. Jonge kasuarissen hawwe in brún fearrekleed, in blekere hûd en koartere hûdflappen op 'e nekke. Piken binne brún en ha streken op it bealchje. De poaten ha trije teannen mei skerpe klauwen; de dolkeftige binnenklau wurdt oant 12 sintimeter lang. Helmkasuarissen kinne oant 50 km/o helje en oant 1,5 m heech springe. == Fersprieding == Helmkasuarissen komme foar yn de súdlike helte fan [[Nij-Guineä]], mei dêropta it [[Fûgelkopskiereilân]], en yn trije diskontinuë gebieten oan 'e eastkust fan it [[Kaap-Yorkskiereilân]] yn 'e [[Austraalje (lân)|Australyske]] steat [[Queensland]]. Der besteane ek isolearre populaasjes yn [[Yndoneezje]] op de [[Aru-eilannen]] en op it eilân [[Searam]] yn 'e [[Molukken]]. De populaasje op Searam is [[eksoat|troch de minske yntrodusearre]]. Helmkasuarissen libje ûnopfallend en skou yn tichte ûnderbegroeiing, yn reinwâlden en savannebosken. == Hâlden en dragen == Kasuarissen kinne foar minsken gefaarlik wêze, as in fûgel bygelyks yn 'e hoeke drongen wurde of as in mantsje tinkt dat syn piken gefaar rinne. Mei syn krêftige skonken en klauwen kinne se krêftige trappen útdiele, dy't sels foar minsken libbensgefaarlik wêze kinne. Kasuarissen ite benammen fruchten, poddestuollen, ynsekten, lytse sûchdieren, lytse fûgels en aaien. Bûten de briedtiid libje se allinnich en binne se tige honkfêst. [[Ofbyld:1 month old Cassowary chick - Dec 2012.JPG|thumb|left|Pyk fan ien moanne âld.]] De fûgel briedt yn 'e drûge tiid fan juny oant oktober. It nêst wurdt goed ferside stoppe en is in ûndjippe holte yn 'e grûn, dat mei gers en blêd beklaaid wurdt. It mantsje peart mei in wyfke en dy leit dan trije oant acht grutte, grienblauwe aaien yn it nêst. De aaien binne likernôch 9 sm by 14 sm. Nei it lizzen fan 'e aaien giet it wyfke fierder op 'e strún nie oare mantsjes om mei te pearjen. It mantsje briedt de aaien út en soarget nei it útkommen noch njoggen moanne foar de brún streke piken. Fuort nei it útkommen fan 'e aaien [[Nêstbliuwer en nêstflechter|ferlitte de piken it nêst]]. == Status == De [[IUCN]] klassifisearret de helmkasuaris as net bedrige (''Least Concern'', 2018). Rûzings fan 'e hjoeddeiske wylde populaasje fariearje fan 20.000 oant 50.000 folwoeksen fûgels. De oantallen fan 'e populaasjes rinne lykwols tebek en it ferlies fan habitat spilet dêrby in grutte rol. Yn Austraalje, dêr't de bisten mar yn lytse gebieten foarkomme, wurdt de fûgel ek troch wylde bargen bedrige, dy't piken en aaien stelle. De grutste fijân is lykwols it ferkear; sels yn guon nasjonale parken binne de grutste ferliezen te tankjen oan te hurd ridende auto's en frachtweinen. Ek it fuorjen fan 'e bisten troch minsken feroarsaakje swierrichheden. Dat laat ta in nueter gedrach fan 'e bisten, se begjinne te biddeljen en ferlieze harren natuerlike skouwens. Sa gau as se witte dat minsken se fuorje, ûntwikkelje se in twingend, agressyf gedrach en dat bringt ek mear risiko op ûngelokken. Dêrnjonken wurde de fûgels ek fetber foar syktes. Op Nij-Guinea wurde kasuarissen swier bejage foar har fearren, dy't brûkt wurde faor seremoniële haadtooien. {{Boarnen|boarnefernijing= * foar boarnen en referinsjes sjoch: [[:de:Helmkasuar]] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/southern-cassowary-casuarius-casuarius BirdLife, oproppen 16 septimber 2025.] * [https://ebird.org/species/soucas1 Ebird, oproppen 16 septimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8B9D93D84AC854E7 Avibase, oproppen 16 septimber 2025.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Casuarius casuarius|helmkasuaris}} }} [[Kategory:Kasuaris]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] lgpix0u5k6pmzsaux4x9dg695k7b7pu 0 186242 1235693 1235233 2026-07-20T08:06:29Z FreyaSport 40716 Toernoai dien 1235693 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks ynternasjonale fuotbalkompetysje | namme = FIFA wrâldkampioenskip fuotbal 2026<br />2026 FIFA World Cup | gastlân = {{USAf}}<br>{{CANf}}<br>{{MEXf}} | kampioen = {{ESPf}} | ôfbylding = 2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | iepeningswedstryd = [[11 juny]] [[2026]] | finale = [[19 july]] [[2026]] | tiims = 48 | stadions = 16 | foarige = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2030|2030]] | wedstriden = 103 | doelpunten = 267<br> <small>(2,59 de wedstriid)</small> | besikers = 6.730.303<br> <small>(65.343 de wedstriid)</small> | topskoarder(s) = {{Flagge FR}} [[Kylian Mbappé]] | beste spiler = {{Flagge ES}} [[Rodrigo Hernández]] | beste doelman = {{Flagge ES}} [[Unai Simón]] }} It '''Wrâldkampioenskip fuotbal 2026''' wie de 23e edysje wêze fan 'e FIFA Wrâldbeker, organisearre troch [[FIFA]], en waard spile yn 'e Feriene Steaten, Kanada en Meksiko. It toernoai hie plak yn 11 stêden yn 'e Feriene Steaten, twa yn Kanada, en trije yn Meksiko. It waard spile fan 11 juny oant 19 july. 48 teams diene meidwaan. De gaststêd waard keazen op 13 juny 2018 yn Moskou, Ruslân, en fersloech Marokko yn 'e bod om de FIFA Wrâldbeker 2026 te organisearjen. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/44464913 World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament]</ref> <ref>[https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37518625/us-mexico-canada-officially-launch-bid-co-host-2026-world-cup U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup]</ref> It kampioenskip waard wûn troch Spanje dat foar de twadde kear yn de skiednis wrâldkampioen waard. ==Kontroverzen== In reisferbod út [[2025]] en de útwreiding dêrfan yn desimber beletten gewoane boargers fan [[Haïty]], [[Iran]], [[Ivoarkust]] en [[Senegal]] om in fisum te krijen foar it bywenjen fan wedstriden, hoewol't spilers, teamleden en harren direkte famyljeleden dêrfan útsûndere wiene. Ek krigen tal lannen te meitsjen mei strange kontroles by oankomst wyl'st oare lannen in waarm wolkom krigen. De Somalyske skiedsrjochter Omar Abdulkadir Artan waard yn juny 2026 de tagong ta de Feriene Steaten wegere, nettsjinsteande dat er in jildich fisum hie, en de FIFA skraste him fan de list. De Amerikaanske fuotballer [[Folarin Balogun]] krige yn de earste knock-out ronde in reade kaart en dêrmei automatysk skorst wêze soe, mar nei in telefoantsje fan [[Donald Trump]] oan FIFA foarsitter [[Gianni Infantino]], mocht er dochs spylje yn it dêrop folgjende achtstefinale-duel tsjin [[Belgje]]. {{clear}} == Stadions == ===Kanada=== {{Posysjekaart+ |Kanada |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=49.276389 |lon=-123.111944 |label=BC Place|position=top}} {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=43.632778 |lon=-79.418611 |label=BMO|position=top}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Vancouver]]<br>([[Britsk-Kolumbia]]) | [[BC Place Stadium]] | [[Ofbyld:BCplace stadium.jpg|100px]] |54.500 |- | [[Toronto]]<br>([[Ontario]]) | [[BMO Field]] | [[Ofbyld:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|100px]] |30.000 |} {{clear}} ===Feriene Steaten=== {{Posysjekaart+ |Feriene Steaten |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=40.813528 |lon=-74.074361 |label=MetLife|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.953 |lon=-118.339 |label=SoFi|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=32.747778 |lon=-97.092778 |label=AT&T|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.048889 |lon=-94.483889 |label=Arrowhead|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=29.684722 |lon=-95.410833 |label=NRG|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=37.403 |lon=-121.97 |label=Levi's|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=47.616667 |lon=-122.316667|label=Lumen|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.755556 |lon=-84.4|label=Mercedes|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=42.090833 |lon=-71.264444|label=Gilette|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=25.957919 |lon=-80.238842|label=Hard Rock|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.900833 |lon=-75.1675|label=Lincoln|position=left}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]<br>([[Nij-Jersey]]) | [[MetLife Stadium]] | [[Ofbyld:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|100px]] |82.500 |- | [[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]<br>([[Kalifornje]]) | [[SoFi Stadium]] | [[Ofbyld:SoFi Stadium 2021.jpg|100px]] |70.240 |- | [[Arlington (Teksas)|Arlington]]<br>([[Teksas]]) | [[AT&T Stadium]] | [[Ofbyld:Cowboys stadium.JPG|100px]] |80.000 |- | [[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]<br>([[Missoery]]) | [[Arrowhead Stadium]] | [[Ofbyld:Arrowhead Stadium 2010.JPG|100px]] |76.416 |- | [[Houston]]<br>([[Teksas]]) | [[NRG Stadium]] | [[Ofbyld:Reliantstadium.jpg|100px]] |72.220 |- | [[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]<br>([[Kalifornje]]) | [[Levi's Stadium]] | [[Ofbyld:Levi's Stadium in February 2016 prior to Super Bowl 50 (24398261729).jpg|100px]] |68.500 |- | [[Seattle]]<br>([[Washington (steat)|Washington]]) | [[Lumen Field]] | [[Ofbyld:QwestFieldPano.jpg|100px]] |69.000 |- | [[Atlanta]]<br>([[Georgia]]) | [[Mercedes-Benz Stadium]] | [[Ofbyld:Mercedes Benz Stadium time lapse capture 2017-08-13.jpg|100px]] |71.000 |- | [[Foxborough]]<br>([[Massachusetts]]) | [[Gillette Stadium]] | [[Ofbyld:Gillette Stadium (Top View).jpg|100px]] |65.878 |- | [[Miami]]<br>([[Floarida]]) | [[Hard Rock Stadium]] | [[Ofbyld:Dolphinstadiumint.JPG|100px]] |64.767 |- | [[Philadelphia]]<br>([[Pennsylvania]]) | [[Lincoln Financial Field]] | [[Ofbyld:Philly (45).JPG|100px]] |69.796 |} ===Meksiko=== {{Posysjekaart+ |Meksiko |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=19.302778 |lon=-99.150556 |label=Azteca|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=20.681667 |lon=-103.462778 |label=Akron|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=25.669167 |lon=-100.244444 |label=BBVA|position=bottom}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Meksiko-Stêd]] | [[Estadio Azteca]] | [[Ofbyld:Azteca entrance.jpg|100px]] | 87.523 |- | [[Zapopan]]<br>([[Jalisco]]) | [[Estadio Akron]] | [[Ofbyld:Estadio Omnilife Chivas.jpg|100px]] | 49.850 |- | [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]<br>([[Nuevo León]]) | [[Estadio BBVA]] | [[Ofbyld:Estadio BBVA Bancomer (1).jpg|100px]] | 53.500 |} == Groepen == ''De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 32.'' {{Kolommen4 |Kolom1= ; Groep A * '''{{MEXf}}''' * '''{{RSAf}}''' * {{KORf}} * {{CZEf}} ; Groep B * '''{{CANf}}''' * {{BIHf}} * {{QATf}} * '''{{SUIf}}''' ; Groep C * '''{{BRAf}}''' * '''{{MARf}}''' * {{HAIf}} * {{SCOf}} |Kolom2= ; Groep D * '''{{USAf}}''' * '''{{PARf}}''' * '''{{AUSf}}''' * {{TURf}} ; Groep E * '''{{GERf}}''' * [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] * '''{{CIVf}}''' * '''{{ECUf}}''' ; Groep F * '''{{NEDf}}''' * '''{{JPNf}}''' * '''{{SWEf}}''' * {{TUNf}} |Kolom3= ; Groep G * '''{{BELf}}''' * '''{{EGYf}}''' * {{IRIf}} * {{NZLf}} ; Groep H * '''{{ESPf}}''' * '''{{CPVf}}''' * {{URUf}} * {{KSAf}} ; Groep I * '''{{FRAf}}''' * '''{{SENf}}''' * {{IRQf}} * '''{{NORf}}''' |Kolom4= ; Groep J * '''{{ARGf}}''' * '''{{ALGf}}''' * '''{{AUTf}}''' * {{JORf}} ; Groep K * '''{{PORf}}''' * '''{{CODf}}''' * {{UZBf}} * '''{{COLf}}''' ; Groep L * '''{{ENGf}}''' * '''{{CROf}}''' * '''{{GHAf}}''' * {{PANf}} }} == Groepsfaze == === Groep A === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{RSAf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{KORf}}''' | {{CZEf}} | '''2 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''18 juny''</small> | {{CZEf}} | {{RSAf}} | '''1 - 1 ''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{KORf}} | '''1 - 0 ''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{CZEf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | '''0 - 3''' |- | <small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{RSAf}}''' | {{KORf}} | '''1 - 0''' |} === Groep B === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{CANf}} | {{BIHf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{QATf}} | {{SUIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SUIf}}''' | {{BIHf}} | '''4 - 1 ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CANf}}''' | {{QATf}} | ''' 6 - 0 ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{SUIf}} | {{CANf}} | '''2 - 1''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{BIHf}} | {{QATf}} | '''3 - 1''' |} === Groep C === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{BRAf}} | {{MARf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{HAIf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{SCOf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{SCOf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{MARf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''19 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{BRAf}}''' | {{HAIf}} | '''3 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{SCOf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{BRAf}}''' | '''0 - 3''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MARf}}''' | {{HAIf}} | '''4 - 2''' |} === Groep D === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{PARf}} | '''4 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUSf}}''' | {{TURf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''19 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{AUSf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{TURf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{PARf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''25 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{TURf}} | {{USAf}} | '''3 - 2''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | {{PARf}} | {{AUSf}} | '''0 - 0''' |} === Groep E === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''7 - 1''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | {{ECUf}} | '''1 - 0''' |- |<small>''[[Toronto]]''</small> |<small>''20 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | {{CIVf}} | '''2 - 1''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''20 juny''</small> | {{ECUf}} | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''0 - 0''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | '''0 - 2''' |- |<small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''25 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ECUf}}''' | {{GERf}} | '''2 - 1''' |} === Groep F === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''14 juny''</small> | {{NEDf}} | {{JPNf}} | '''2 - 2''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SWEf}}''' | {{TUNf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''20 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{NEDf}}''' | {{SWEf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''20 juny''</small> | {{TUNf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{JPNf}}''' | '''0 - 4''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''25 juny''</small> |{{JPNf}} |{{SWEf}} | '''1 - 1''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> |<small>''25 juny''</small> | {{TUNf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NEDf}}''' | '''1 - 3''' |} === Groep G === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Seattle]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{BELf}} | {{EGYf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{IRIf}} | {{NZLf}} | '''2 - 2''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''21 juny''</small> | {{BELf}} | {{IRIf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{NZLf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{EGYf}}''' | '''1 - 3''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{EGYf}} | {{IRIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NZLf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{BELf}}''' | '''1 - 5''' |} === Groep H === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{ESPf}} | {{CPVf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{KSAf}} | {{URUf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''21 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ESPf}}''' | {{KSAf}} | '''4 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{URUf}} | {{CPVf}} |'''2 - 2''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{CPVf}} | {{KSAf}} |'''0 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{URUf}} |bgcolor="ccccff"| {{ESPf}} |'''0 - 1''' |} === Groep I === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{SENf}} |'''4 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''16 juny''</small> | {{IRQf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' |'''1 - 4''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{IRQf}} | '''3 - 0''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' | {{SENf}} | '''3 - 2''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NORf}} |bgcolor="ccccff"| {{FRAf}} | '''1 - 4''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''26 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{SENf}} | {{IRQf}} | '''5 - 0''' |} === Groep J === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{ALGf}} |'''3 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUTf}}''' | {{JORf}} |'''3 - 1''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{AUTf}} |'''2 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''22 juny''</small> | {{JORf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ALGf}}''' |'''1 - 2''' |- | <small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{ALGf}} | {{AUTf}} |'''0 - 0''' |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{JORf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' |'''1 - 3''' |} === Groep K === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{PORf}} | {{CODf}} |'''1 - 1''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{UZBf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{COLf}}''' |'''1 - 3''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''23 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{PORf}}''' | {{UZBf}} | '''5 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]<small>'' | <small>''23 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{COLf}}''' | {{CODf}} | '''1 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> | {{COLf}} | {{PORf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Atlanta]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{CODf}} | {{UZBf}} | '''3 - 1''' |} === Groep L === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''17 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ENGf}}''' | {{CROf}} | '''4 - 2''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''17 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GHAf}}''' | {{PANf}} | '''1 - 0 ''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{ENGf}} | {{GHAf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{PANf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{CROf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{PANf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ENGf}}''' | '''0 - 2''' |- | <small>''[[Philadelpia]]''</small> | <small>''27 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CROf}}''' | {{GHAf}} | '''2 - 1''' |} === Klassearring nûmers trije=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=150|Team !width=20|Wed !width=20|W !width=20|G !width=20|V !width=20|Foar !width=20|Tsjin !width=20|DoelS !width=20|Pnt. |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{CODf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{SWEf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{GHAf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{ECUf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{CIVf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || −1 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{ALGf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{PARf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || −2 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{SENf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- |align="left"| {{IRIf}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- |align="left"| {{KORf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 || '''3''' |- |align="left"| {{SCOf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || −3 || '''3''' |- |align="left"| {{URUf}} || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 || '''2''' |} == Knock-outfase == <small>''* tusken heakjes de útslach nei strafskoppen''</small> {{Wedstrydskema lêste 32 mei 3 | RD1 = Lêste 32 | RD2 = Achtste finales | RD3 = Kwartfinales | RD4 = Heale finales | RD5 = Finale | RD6 = Tredde plak | RD1-team01 = {{GERf}} | RD1-score01= 1 (3) | RD1-team02 = '''{{PARf}}''' | RD1-score02= 1 '''(4)''' | RD1-team03 = '''{{FRAf}}''' | RD1-score03= '''3''' | RD1-team04 = {{SWEf}} | RD1-score04= 0 | RD1-team05 = {{RSAf}} | RD1-score05= 0 | RD1-team06 = '''{{CANf}}''' | RD1-score06= '''1''' | RD1-team07 = {{NEDf}} | RD1-score07= 1 (2) | RD1-team08 = '''{{MARf}}''' | RD1-score08= 1 '''(3)''' | RD1-team09 = '''{{PORf}}''' | RD1-score09= '''2''' | RD1-team10 = {{CROf}} | RD1-score10= 1 | RD1-team11 = '''{{ESPf}}''' | RD1-score11= '''3''' | RD1-team12 = {{AUTf}} | RD1-score12= 0 | RD1-team13 = '''{{USAf}}''' | RD1-score13= '''2''' | RD1-team14 = {{BIHf}} | RD1-score14= 0 | RD1-team15 = '''{{BELf}}''' | RD1-score15= '''3''' | RD1-team16 = {{SENf}} | RD1-score16= 2 | RD1-team17 = '''{{BRAf}}''' | RD1-score17= '''2''' | RD1-team18 = {{JPNf}} | RD1-score18= 1 | RD1-team19 = {{CIVf}} | RD1-score19= 1 | RD1-team20 = '''{{NORf}}''' | RD1-score20= '''2''' | RD1-team21 = '''{{MEXf}}''' | RD1-score21= '''2''' | RD1-team22 = {{ECUf}} | RD1-score22= 0 | RD1-team23 = '''{{ENGf}}''' | RD1-score23= '''2''' | RD1-team24 = {{CODf}} | RD1-score24= 1 | RD1-team25 = '''{{ARGf}}''' | RD1-score25= 3 | RD1-team26 = {{CPVf}} | RD1-score26= 2 | RD1-team27 = {{AUSf}} | RD1-score27= 1 (2) | RD1-team28 = '''{{EGYf}}''' | RD1-score28= 1 '''(4)''' | RD1-team29 = '''{{SUIf}}''' | RD1-score29= '''2''' | RD1-team30 = {{ALGf}} | RD1-score30= 0 | RD1-team31 = '''{{COLf}}''' | RD1-score31= '''1''' | RD1-team32 = {{GHAf}} | RD1-score32= 0 <!-- Achtste finales --> | RD2-team01 = {{PARf}} | RD2-score01= 0 | RD2-team02 = '''{{FRAf}}''' | RD2-score02= '''1''' | RD2-team03 = {{CANf}} | RD2-score03= 0 | RD2-team04 = '''{{MARf}}''' | RD2-score04= '''3''' | RD2-team05 = {{PORf}} | RD2-score05= 0 | RD2-team06 = '''{{ESPf}}''' | RD2-score06= '''1''' | RD2-team07 = {{USAf}} | RD2-score07= 1 | RD2-team08 = '''{{BELf}}''' | RD2-score08= '''4''' | RD2-team09 = {{BRAf}} | RD2-score09= 1 | RD2-team10 = '''{{NORf}}''' | RD2-score10= '''2''' | RD2-team11 = {{MEXf}} | RD2-score11= 2 | RD2-team12 = '''{{ENGf}}''' | RD2-score12= '''3''' | RD2-team13 = '''{{ARGf}}''' | RD2-score13= '''3''' | RD2-team14 = {{EGYf}} | RD2-score14= 2 | RD2-team15 = '''{{SUIf}}''' | RD2-score15= 0 '''(4)''' | RD2-team16 = {{COLf}} | RD2-score16= 0 (3) <!-- kwartfinales --> | RD3-team01 = '''{{FRAf}}''' | RD3-score01= '''2''' | RD3-team02 = {{MARf}} | RD3-score02= 0 | RD3-team03 = '''{{ESPf}}''' | RD3-score03= '''2''' | RD3-team04 = {{BELf}} | RD3-score04= 1 | RD3-team05 = {{NORf}} | RD3-score05= 1 | RD3-team06 = '''{{ENGf}}''' | RD3-score06= '''2''' | RD3-team07 = '''{{ARGf}}''' | RD3-score07= '''3''' | RD3-team08 = {{SUIf}} | RD3-score08= 1 <!-- Heale finales --> | RD4-team01 = {{FRAf}} | RD4-score01= 0 | RD4-team02 = '''{{ESPf}}''' | RD4-score02= '''2''' | RD4-team03 = {{ENGf}} | RD4-score03= 1 | RD4-team04 = '''{{ARGf}}''' | RD4-score04= '''2''' <!-- Finale --> | RD5-team01 = '''{{ESPf}}''' | RD5-score01= '''1''' | RD5-team02 = {{ARGf}} | RD5-score02= 0 <!-- Tredde plak --> | RD6-team01 = {{FRAf}} | RD6-score01 = 4 | RD6-team02 = '''{{ENGf}}''' | RD6-score02 = '''6''' }} == Keppeling om utens == * [http://fifa.com/worldcup/index.html Offisjele webside fan de FIFA] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|FIFA World Cup 2026}} }} {{Navigaasje Wrâldkampioenskip fuotbal}} [[Kategory:Wrâldkampioenskip fuotbal|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] tezkobvks185k1e8fiyxxrpkd4wuf6p 1235694 1235693 2026-07-20T08:06:56Z FreyaSport 40716 [[]] 1235694 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks ynternasjonale fuotbalkompetysje | namme = FIFA wrâldkampioenskip fuotbal 2026<br />2026 FIFA World Cup | gastlân = {{USAf}}<br>{{CANf}}<br>{{MEXf}} | kampioen = {{ESPf}} | ôfbylding = 2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | iepeningswedstryd = [[11 juny]] [[2026]] | finale = [[19 july]] [[2026]] | tiims = 48 | stadions = 16 | foarige = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2030|2030]] | wedstriden = 103 | doelpunten = 267<br> <small>(2,59 de wedstriid)</small> | besikers = 6.730.303<br> <small>(65.343 de wedstriid)</small> | topskoarder(s) = {{Flagge FR}} [[Kylian Mbappé]] | beste spiler = {{Flagge ES}} [[Rodrigo Hernández]] | beste doelman = {{Flagge ES}} [[Unai Simón]] }} It '''[[Wrâldkampioenskip fuotbal]] 2026''' wie de 23e edysje wêze fan 'e FIFA Wrâldbeker, organisearre troch [[FIFA]], en waard spile yn 'e Feriene Steaten, Kanada en Meksiko. It toernoai hie plak yn 11 stêden yn 'e Feriene Steaten, twa yn Kanada, en trije yn Meksiko. It waard spile fan 11 juny oant 19 july. 48 teams diene meidwaan. De gaststêd waard keazen op 13 juny 2018 yn Moskou, Ruslân, en fersloech Marokko yn 'e bod om de FIFA Wrâldbeker 2026 te organisearjen. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/44464913 World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament]</ref> <ref>[https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37518625/us-mexico-canada-officially-launch-bid-co-host-2026-world-cup U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup]</ref> It kampioenskip waard wûn troch Spanje dat foar de twadde kear yn de skiednis wrâldkampioen waard. ==Kontroverzen== In reisferbod út [[2025]] en de útwreiding dêrfan yn desimber beletten gewoane boargers fan [[Haïty]], [[Iran]], [[Ivoarkust]] en [[Senegal]] om in fisum te krijen foar it bywenjen fan wedstriden, hoewol't spilers, teamleden en harren direkte famyljeleden dêrfan útsûndere wiene. Ek krigen tal lannen te meitsjen mei strange kontroles by oankomst wyl'st oare lannen in waarm wolkom krigen. De Somalyske skiedsrjochter Omar Abdulkadir Artan waard yn juny 2026 de tagong ta de Feriene Steaten wegere, nettsjinsteande dat er in jildich fisum hie, en de FIFA skraste him fan de list. De Amerikaanske fuotballer [[Folarin Balogun]] krige yn de earste knock-out ronde in reade kaart en dêrmei automatysk skorst wêze soe, mar nei in telefoantsje fan [[Donald Trump]] oan FIFA foarsitter [[Gianni Infantino]], mocht er dochs spylje yn it dêrop folgjende achtstefinale-duel tsjin [[Belgje]]. {{clear}} == Stadions == ===Kanada=== {{Posysjekaart+ |Kanada |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=49.276389 |lon=-123.111944 |label=BC Place|position=top}} {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=43.632778 |lon=-79.418611 |label=BMO|position=top}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Vancouver]]<br>([[Britsk-Kolumbia]]) | [[BC Place Stadium]] | [[Ofbyld:BCplace stadium.jpg|100px]] |54.500 |- | [[Toronto]]<br>([[Ontario]]) | [[BMO Field]] | [[Ofbyld:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|100px]] |30.000 |} {{clear}} ===Feriene Steaten=== {{Posysjekaart+ |Feriene Steaten |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=40.813528 |lon=-74.074361 |label=MetLife|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.953 |lon=-118.339 |label=SoFi|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=32.747778 |lon=-97.092778 |label=AT&T|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.048889 |lon=-94.483889 |label=Arrowhead|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=29.684722 |lon=-95.410833 |label=NRG|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=37.403 |lon=-121.97 |label=Levi's|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=47.616667 |lon=-122.316667|label=Lumen|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.755556 |lon=-84.4|label=Mercedes|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=42.090833 |lon=-71.264444|label=Gilette|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=25.957919 |lon=-80.238842|label=Hard Rock|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.900833 |lon=-75.1675|label=Lincoln|position=left}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]<br>([[Nij-Jersey]]) | [[MetLife Stadium]] | [[Ofbyld:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|100px]] |82.500 |- | [[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]<br>([[Kalifornje]]) | [[SoFi Stadium]] | [[Ofbyld:SoFi Stadium 2021.jpg|100px]] |70.240 |- | [[Arlington (Teksas)|Arlington]]<br>([[Teksas]]) | [[AT&T Stadium]] | [[Ofbyld:Cowboys stadium.JPG|100px]] |80.000 |- | [[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]<br>([[Missoery]]) | [[Arrowhead Stadium]] | [[Ofbyld:Arrowhead Stadium 2010.JPG|100px]] |76.416 |- | [[Houston]]<br>([[Teksas]]) | [[NRG Stadium]] | [[Ofbyld:Reliantstadium.jpg|100px]] |72.220 |- | [[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]<br>([[Kalifornje]]) | [[Levi's Stadium]] | [[Ofbyld:Levi's Stadium in February 2016 prior to Super Bowl 50 (24398261729).jpg|100px]] |68.500 |- | [[Seattle]]<br>([[Washington (steat)|Washington]]) | [[Lumen Field]] | [[Ofbyld:QwestFieldPano.jpg|100px]] |69.000 |- | [[Atlanta]]<br>([[Georgia]]) | [[Mercedes-Benz Stadium]] | [[Ofbyld:Mercedes Benz Stadium time lapse capture 2017-08-13.jpg|100px]] |71.000 |- | [[Foxborough]]<br>([[Massachusetts]]) | [[Gillette Stadium]] | [[Ofbyld:Gillette Stadium (Top View).jpg|100px]] |65.878 |- | [[Miami]]<br>([[Floarida]]) | [[Hard Rock Stadium]] | [[Ofbyld:Dolphinstadiumint.JPG|100px]] |64.767 |- | [[Philadelphia]]<br>([[Pennsylvania]]) | [[Lincoln Financial Field]] | [[Ofbyld:Philly (45).JPG|100px]] |69.796 |} ===Meksiko=== {{Posysjekaart+ |Meksiko |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=19.302778 |lon=-99.150556 |label=Azteca|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=20.681667 |lon=-103.462778 |label=Akron|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=25.669167 |lon=-100.244444 |label=BBVA|position=bottom}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Meksiko-Stêd]] | [[Estadio Azteca]] | [[Ofbyld:Azteca entrance.jpg|100px]] | 87.523 |- | [[Zapopan]]<br>([[Jalisco]]) | [[Estadio Akron]] | [[Ofbyld:Estadio Omnilife Chivas.jpg|100px]] | 49.850 |- | [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]<br>([[Nuevo León]]) | [[Estadio BBVA]] | [[Ofbyld:Estadio BBVA Bancomer (1).jpg|100px]] | 53.500 |} == Groepen == ''De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 32.'' {{Kolommen4 |Kolom1= ; Groep A * '''{{MEXf}}''' * '''{{RSAf}}''' * {{KORf}} * {{CZEf}} ; Groep B * '''{{CANf}}''' * {{BIHf}} * {{QATf}} * '''{{SUIf}}''' ; Groep C * '''{{BRAf}}''' * '''{{MARf}}''' * {{HAIf}} * {{SCOf}} |Kolom2= ; Groep D * '''{{USAf}}''' * '''{{PARf}}''' * '''{{AUSf}}''' * {{TURf}} ; Groep E * '''{{GERf}}''' * [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] * '''{{CIVf}}''' * '''{{ECUf}}''' ; Groep F * '''{{NEDf}}''' * '''{{JPNf}}''' * '''{{SWEf}}''' * {{TUNf}} |Kolom3= ; Groep G * '''{{BELf}}''' * '''{{EGYf}}''' * {{IRIf}} * {{NZLf}} ; Groep H * '''{{ESPf}}''' * '''{{CPVf}}''' * {{URUf}} * {{KSAf}} ; Groep I * '''{{FRAf}}''' * '''{{SENf}}''' * {{IRQf}} * '''{{NORf}}''' |Kolom4= ; Groep J * '''{{ARGf}}''' * '''{{ALGf}}''' * '''{{AUTf}}''' * {{JORf}} ; Groep K * '''{{PORf}}''' * '''{{CODf}}''' * {{UZBf}} * '''{{COLf}}''' ; Groep L * '''{{ENGf}}''' * '''{{CROf}}''' * '''{{GHAf}}''' * {{PANf}} }} == Groepsfaze == === Groep A === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{RSAf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{KORf}}''' | {{CZEf}} | '''2 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''18 juny''</small> | {{CZEf}} | {{RSAf}} | '''1 - 1 ''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{KORf}} | '''1 - 0 ''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{CZEf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | '''0 - 3''' |- | <small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{RSAf}}''' | {{KORf}} | '''1 - 0''' |} === Groep B === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{CANf}} | {{BIHf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{QATf}} | {{SUIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SUIf}}''' | {{BIHf}} | '''4 - 1 ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CANf}}''' | {{QATf}} | ''' 6 - 0 ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{SUIf}} | {{CANf}} | '''2 - 1''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{BIHf}} | {{QATf}} | '''3 - 1''' |} === Groep C === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{BRAf}} | {{MARf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{HAIf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{SCOf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{SCOf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{MARf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''19 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{BRAf}}''' | {{HAIf}} | '''3 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{SCOf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{BRAf}}''' | '''0 - 3''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MARf}}''' | {{HAIf}} | '''4 - 2''' |} === Groep D === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{PARf}} | '''4 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUSf}}''' | {{TURf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''19 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{AUSf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{TURf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{PARf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''25 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{TURf}} | {{USAf}} | '''3 - 2''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | {{PARf}} | {{AUSf}} | '''0 - 0''' |} === Groep E === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''7 - 1''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | {{ECUf}} | '''1 - 0''' |- |<small>''[[Toronto]]''</small> |<small>''20 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | {{CIVf}} | '''2 - 1''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''20 juny''</small> | {{ECUf}} | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''0 - 0''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | '''0 - 2''' |- |<small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''25 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ECUf}}''' | {{GERf}} | '''2 - 1''' |} === Groep F === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''14 juny''</small> | {{NEDf}} | {{JPNf}} | '''2 - 2''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SWEf}}''' | {{TUNf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''20 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{NEDf}}''' | {{SWEf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''20 juny''</small> | {{TUNf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{JPNf}}''' | '''0 - 4''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''25 juny''</small> |{{JPNf}} |{{SWEf}} | '''1 - 1''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> |<small>''25 juny''</small> | {{TUNf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NEDf}}''' | '''1 - 3''' |} === Groep G === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Seattle]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{BELf}} | {{EGYf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{IRIf}} | {{NZLf}} | '''2 - 2''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''21 juny''</small> | {{BELf}} | {{IRIf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{NZLf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{EGYf}}''' | '''1 - 3''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{EGYf}} | {{IRIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NZLf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{BELf}}''' | '''1 - 5''' |} === Groep H === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{ESPf}} | {{CPVf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{KSAf}} | {{URUf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''21 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ESPf}}''' | {{KSAf}} | '''4 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{URUf}} | {{CPVf}} |'''2 - 2''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{CPVf}} | {{KSAf}} |'''0 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{URUf}} |bgcolor="ccccff"| {{ESPf}} |'''0 - 1''' |} === Groep I === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{SENf}} |'''4 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''16 juny''</small> | {{IRQf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' |'''1 - 4''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{IRQf}} | '''3 - 0''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' | {{SENf}} | '''3 - 2''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NORf}} |bgcolor="ccccff"| {{FRAf}} | '''1 - 4''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''26 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{SENf}} | {{IRQf}} | '''5 - 0''' |} === Groep J === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{ALGf}} |'''3 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUTf}}''' | {{JORf}} |'''3 - 1''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{AUTf}} |'''2 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''22 juny''</small> | {{JORf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ALGf}}''' |'''1 - 2''' |- | <small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{ALGf}} | {{AUTf}} |'''0 - 0''' |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{JORf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' |'''1 - 3''' |} === Groep K === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{PORf}} | {{CODf}} |'''1 - 1''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{UZBf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{COLf}}''' |'''1 - 3''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''23 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{PORf}}''' | {{UZBf}} | '''5 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]<small>'' | <small>''23 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{COLf}}''' | {{CODf}} | '''1 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> | {{COLf}} | {{PORf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Atlanta]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{CODf}} | {{UZBf}} | '''3 - 1''' |} === Groep L === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''17 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ENGf}}''' | {{CROf}} | '''4 - 2''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''17 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GHAf}}''' | {{PANf}} | '''1 - 0 ''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{ENGf}} | {{GHAf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{PANf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{CROf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{PANf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ENGf}}''' | '''0 - 2''' |- | <small>''[[Philadelpia]]''</small> | <small>''27 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CROf}}''' | {{GHAf}} | '''2 - 1''' |} === Klassearring nûmers trije=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=150|Team !width=20|Wed !width=20|W !width=20|G !width=20|V !width=20|Foar !width=20|Tsjin !width=20|DoelS !width=20|Pnt. |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{CODf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{SWEf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{GHAf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{ECUf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{CIVf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || −1 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{ALGf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{PARf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || −2 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{SENf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- |align="left"| {{IRIf}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- |align="left"| {{KORf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 || '''3''' |- |align="left"| {{SCOf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || −3 || '''3''' |- |align="left"| {{URUf}} || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 || '''2''' |} == Knock-outfase == <small>''* tusken heakjes de útslach nei strafskoppen''</small> {{Wedstrydskema lêste 32 mei 3 | RD1 = Lêste 32 | RD2 = Achtste finales | RD3 = Kwartfinales | RD4 = Heale finales | RD5 = Finale | RD6 = Tredde plak | RD1-team01 = {{GERf}} | RD1-score01= 1 (3) | RD1-team02 = '''{{PARf}}''' | RD1-score02= 1 '''(4)''' | RD1-team03 = '''{{FRAf}}''' | RD1-score03= '''3''' | RD1-team04 = {{SWEf}} | RD1-score04= 0 | RD1-team05 = {{RSAf}} | RD1-score05= 0 | RD1-team06 = '''{{CANf}}''' | RD1-score06= '''1''' | RD1-team07 = {{NEDf}} | RD1-score07= 1 (2) | RD1-team08 = '''{{MARf}}''' | RD1-score08= 1 '''(3)''' | RD1-team09 = '''{{PORf}}''' | RD1-score09= '''2''' | RD1-team10 = {{CROf}} | RD1-score10= 1 | RD1-team11 = '''{{ESPf}}''' | RD1-score11= '''3''' | RD1-team12 = {{AUTf}} | RD1-score12= 0 | RD1-team13 = '''{{USAf}}''' | RD1-score13= '''2''' | RD1-team14 = {{BIHf}} | RD1-score14= 0 | RD1-team15 = '''{{BELf}}''' | RD1-score15= '''3''' | RD1-team16 = {{SENf}} | RD1-score16= 2 | RD1-team17 = '''{{BRAf}}''' | RD1-score17= '''2''' | RD1-team18 = {{JPNf}} | RD1-score18= 1 | RD1-team19 = {{CIVf}} | RD1-score19= 1 | RD1-team20 = '''{{NORf}}''' | RD1-score20= '''2''' | RD1-team21 = '''{{MEXf}}''' | RD1-score21= '''2''' | RD1-team22 = {{ECUf}} | RD1-score22= 0 | RD1-team23 = '''{{ENGf}}''' | RD1-score23= '''2''' | RD1-team24 = {{CODf}} | RD1-score24= 1 | RD1-team25 = '''{{ARGf}}''' | RD1-score25= 3 | RD1-team26 = {{CPVf}} | RD1-score26= 2 | RD1-team27 = {{AUSf}} | RD1-score27= 1 (2) | RD1-team28 = '''{{EGYf}}''' | RD1-score28= 1 '''(4)''' | RD1-team29 = '''{{SUIf}}''' | RD1-score29= '''2''' | RD1-team30 = {{ALGf}} | RD1-score30= 0 | RD1-team31 = '''{{COLf}}''' | RD1-score31= '''1''' | RD1-team32 = {{GHAf}} | RD1-score32= 0 <!-- Achtste finales --> | RD2-team01 = {{PARf}} | RD2-score01= 0 | RD2-team02 = '''{{FRAf}}''' | RD2-score02= '''1''' | RD2-team03 = {{CANf}} | RD2-score03= 0 | RD2-team04 = '''{{MARf}}''' | RD2-score04= '''3''' | RD2-team05 = {{PORf}} | RD2-score05= 0 | RD2-team06 = '''{{ESPf}}''' | RD2-score06= '''1''' | RD2-team07 = {{USAf}} | RD2-score07= 1 | RD2-team08 = '''{{BELf}}''' | RD2-score08= '''4''' | RD2-team09 = {{BRAf}} | RD2-score09= 1 | RD2-team10 = '''{{NORf}}''' | RD2-score10= '''2''' | RD2-team11 = {{MEXf}} | RD2-score11= 2 | RD2-team12 = '''{{ENGf}}''' | RD2-score12= '''3''' | RD2-team13 = '''{{ARGf}}''' | RD2-score13= '''3''' | RD2-team14 = {{EGYf}} | RD2-score14= 2 | RD2-team15 = '''{{SUIf}}''' | RD2-score15= 0 '''(4)''' | RD2-team16 = {{COLf}} | RD2-score16= 0 (3) <!-- kwartfinales --> | RD3-team01 = '''{{FRAf}}''' | RD3-score01= '''2''' | RD3-team02 = {{MARf}} | RD3-score02= 0 | RD3-team03 = '''{{ESPf}}''' | RD3-score03= '''2''' | RD3-team04 = {{BELf}} | RD3-score04= 1 | RD3-team05 = {{NORf}} | RD3-score05= 1 | RD3-team06 = '''{{ENGf}}''' | RD3-score06= '''2''' | RD3-team07 = '''{{ARGf}}''' | RD3-score07= '''3''' | RD3-team08 = {{SUIf}} | RD3-score08= 1 <!-- Heale finales --> | RD4-team01 = {{FRAf}} | RD4-score01= 0 | RD4-team02 = '''{{ESPf}}''' | RD4-score02= '''2''' | RD4-team03 = {{ENGf}} | RD4-score03= 1 | RD4-team04 = '''{{ARGf}}''' | RD4-score04= '''2''' <!-- Finale --> | RD5-team01 = '''{{ESPf}}''' | RD5-score01= '''1''' | RD5-team02 = {{ARGf}} | RD5-score02= 0 <!-- Tredde plak --> | RD6-team01 = {{FRAf}} | RD6-score01 = 4 | RD6-team02 = '''{{ENGf}}''' | RD6-score02 = '''6''' }} == Keppeling om utens == * [http://fifa.com/worldcup/index.html Offisjele webside fan de FIFA] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|FIFA World Cup 2026}} }} {{Navigaasje Wrâldkampioenskip fuotbal}} [[Kategory:Wrâldkampioenskip fuotbal|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] n3vlyjtu0wsr2zj8bn3eju9zx67p9zs 1235695 1235694 2026-07-20T08:10:17Z FreyaSport 40716 lytse dinkjes 1235695 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks ynternasjonale fuotbalkompetysje | namme = FIFA wrâldkampioenskip fuotbal 2026<br />2026 FIFA World Cup | gastlân = {{USAf}}<br>{{CANf}}<br>{{MEXf}} | kampioen = {{ESPf}} | ôfbylding = 2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | iepeningswedstryd = [[11 juny]] [[2026]] | finale = [[19 july]] [[2026]] | tiims = 48 | stadions = 16 | foarige = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2030|2030]] | wedstriden = 103 | doelpunten = 267<br> <small>(2,59 de wedstriid)</small> | besikers = 6.730.303<br> <small>(65.343 de wedstriid)</small> | topskoarder(s) = {{Flagge FR}} [[Kylian Mbappé]]<br><small>(10 doelpunten)</small> | beste spiler = {{Flagge ES}} [[Rodrigo Hernández]] | beste doelman = {{Flagge ES}} [[Unai Simón]] }} It '''[[Wrâldkampioenskip fuotbal]] 2026''' wie de 23e edysje fan 'e FIFA Wrâldbeker, organisearre troch [[FIFA]], en waard spile yn 'e Feriene Steaten, Kanada en Meksiko. It toernoai hie plak yn 11 stêden yn 'e Feriene Steaten, twa yn Kanada, en trije yn Meksiko. It waard spile fan 11 juny oant 19 july. 48 teams diene meidwaan. De gaststêd waard keazen op 13 juny 2018 yn Moskou, Ruslân, en fersloech Marokko yn 'e bod om de FIFA Wrâldbeker 2026 te organisearjen. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/44464913 World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament]</ref> <ref>[https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37518625/us-mexico-canada-officially-launch-bid-co-host-2026-world-cup U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup]</ref> It kampioenskip waard wûn troch Spanje dat foar de twadde kear yn de skiednis wrâldkampioen waard. ==Kontroverzen== In reisferbod út [[2025]] en de útwreiding dêrfan yn desimber beletten gewoane boargers fan [[Haïty]], [[Iran]], [[Ivoarkust]] en [[Senegal]] om in fisum te krijen foar it bywenjen fan wedstriden, hoewol't spilers, teamleden en harren direkte famyljeleden dêrfan útsûndere wiene. Ek krigen tal lannen te meitsjen mei strange kontroles by oankomst wyl'st oare lannen in waarm wolkom krigen. De Somalyske skiedsrjochter Omar Abdulkadir Artan waard yn juny 2026 de tagong ta de Feriene Steaten wegere, nettsjinsteande dat er in jildich fisum hie, en de FIFA skraste him fan de list. De Amerikaanske fuotballer [[Folarin Balogun]] krige yn de earste knock-out ronde in reade kaart en dêrmei automatysk skorst wêze soe, mar nei in telefoantsje fan [[Donald Trump]] oan FIFA foarsitter [[Gianni Infantino]], mocht er dochs spylje yn it dêrop folgjende achtstefinale-duel tsjin [[Belgje]]. {{clear}} == Stadions == ===Kanada=== {{Posysjekaart+ |Kanada |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=49.276389 |lon=-123.111944 |label=BC Place|position=top}} {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=43.632778 |lon=-79.418611 |label=BMO|position=top}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Vancouver]]<br>([[Britsk-Kolumbia]]) | [[BC Place Stadium]] | [[Ofbyld:BCplace stadium.jpg|100px]] |54.500 |- | [[Toronto]]<br>([[Ontario]]) | [[BMO Field]] | [[Ofbyld:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|100px]] |30.000 |} {{clear}} ===Feriene Steaten=== {{Posysjekaart+ |Feriene Steaten |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=40.813528 |lon=-74.074361 |label=MetLife|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.953 |lon=-118.339 |label=SoFi|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=32.747778 |lon=-97.092778 |label=AT&T|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.048889 |lon=-94.483889 |label=Arrowhead|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=29.684722 |lon=-95.410833 |label=NRG|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=37.403 |lon=-121.97 |label=Levi's|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=47.616667 |lon=-122.316667|label=Lumen|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.755556 |lon=-84.4|label=Mercedes|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=42.090833 |lon=-71.264444|label=Gilette|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=25.957919 |lon=-80.238842|label=Hard Rock|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.900833 |lon=-75.1675|label=Lincoln|position=left}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]<br>([[Nij-Jersey]]) | [[MetLife Stadium]] | [[Ofbyld:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|100px]] |82.500 |- | [[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]<br>([[Kalifornje]]) | [[SoFi Stadium]] | [[Ofbyld:SoFi Stadium 2021.jpg|100px]] |70.240 |- | [[Arlington (Teksas)|Arlington]]<br>([[Teksas]]) | [[AT&T Stadium]] | [[Ofbyld:Cowboys stadium.JPG|100px]] |80.000 |- | [[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]<br>([[Missoery]]) | [[Arrowhead Stadium]] | [[Ofbyld:Arrowhead Stadium 2010.JPG|100px]] |76.416 |- | [[Houston]]<br>([[Teksas]]) | [[NRG Stadium]] | [[Ofbyld:Reliantstadium.jpg|100px]] |72.220 |- | [[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]<br>([[Kalifornje]]) | [[Levi's Stadium]] | [[Ofbyld:Levi's Stadium in February 2016 prior to Super Bowl 50 (24398261729).jpg|100px]] |68.500 |- | [[Seattle]]<br>([[Washington (steat)|Washington]]) | [[Lumen Field]] | [[Ofbyld:QwestFieldPano.jpg|100px]] |69.000 |- | [[Atlanta]]<br>([[Georgia]]) | [[Mercedes-Benz Stadium]] | [[Ofbyld:Mercedes Benz Stadium time lapse capture 2017-08-13.jpg|100px]] |71.000 |- | [[Foxborough]]<br>([[Massachusetts]]) | [[Gillette Stadium]] | [[Ofbyld:Gillette Stadium (Top View).jpg|100px]] |65.878 |- | [[Miami]]<br>([[Floarida]]) | [[Hard Rock Stadium]] | [[Ofbyld:Dolphinstadiumint.JPG|100px]] |64.767 |- | [[Philadelphia]]<br>([[Pennsylvania]]) | [[Lincoln Financial Field]] | [[Ofbyld:Philly (45).JPG|100px]] |69.796 |} ===Meksiko=== {{Posysjekaart+ |Meksiko |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=19.302778 |lon=-99.150556 |label=Azteca|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=20.681667 |lon=-103.462778 |label=Akron|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=25.669167 |lon=-100.244444 |label=BBVA|position=bottom}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Meksiko-Stêd]] | [[Estadio Azteca]] | [[Ofbyld:Azteca entrance.jpg|100px]] | 87.523 |- | [[Zapopan]]<br>([[Jalisco]]) | [[Estadio Akron]] | [[Ofbyld:Estadio Omnilife Chivas.jpg|100px]] | 49.850 |- | [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]<br>([[Nuevo León]]) | [[Estadio BBVA]] | [[Ofbyld:Estadio BBVA Bancomer (1).jpg|100px]] | 53.500 |} == Groepen == ''De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 32.'' {{Kolommen4 |Kolom1= ; Groep A * '''{{MEXf}}''' * '''{{RSAf}}''' * {{KORf}} * {{CZEf}} ; Groep B * '''{{CANf}}''' * {{BIHf}} * {{QATf}} * '''{{SUIf}}''' ; Groep C * '''{{BRAf}}''' * '''{{MARf}}''' * {{HAIf}} * {{SCOf}} |Kolom2= ; Groep D * '''{{USAf}}''' * '''{{PARf}}''' * '''{{AUSf}}''' * {{TURf}} ; Groep E * '''{{GERf}}''' * [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] * '''{{CIVf}}''' * '''{{ECUf}}''' ; Groep F * '''{{NEDf}}''' * '''{{JPNf}}''' * '''{{SWEf}}''' * {{TUNf}} |Kolom3= ; Groep G * '''{{BELf}}''' * '''{{EGYf}}''' * {{IRIf}} * {{NZLf}} ; Groep H * '''{{ESPf}}''' * '''{{CPVf}}''' * {{URUf}} * {{KSAf}} ; Groep I * '''{{FRAf}}''' * '''{{SENf}}''' * {{IRQf}} * '''{{NORf}}''' |Kolom4= ; Groep J * '''{{ARGf}}''' * '''{{ALGf}}''' * '''{{AUTf}}''' * {{JORf}} ; Groep K * '''{{PORf}}''' * '''{{CODf}}''' * {{UZBf}} * '''{{COLf}}''' ; Groep L * '''{{ENGf}}''' * '''{{CROf}}''' * '''{{GHAf}}''' * {{PANf}} }} == Groepsfaze == === Groep A === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{RSAf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{KORf}}''' | {{CZEf}} | '''2 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''18 juny''</small> | {{CZEf}} | {{RSAf}} | '''1 - 1 ''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{KORf}} | '''1 - 0 ''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{CZEf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | '''0 - 3''' |- | <small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{RSAf}}''' | {{KORf}} | '''1 - 0''' |} === Groep B === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{CANf}} | {{BIHf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{QATf}} | {{SUIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SUIf}}''' | {{BIHf}} | '''4 - 1 ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''18 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CANf}}''' | {{QATf}} | ''' 6 - 0 ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{SUIf}} | {{CANf}} | '''2 - 1''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{BIHf}} | {{QATf}} | '''3 - 1''' |} === Groep C === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{BRAf}} | {{MARf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{HAIf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{SCOf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{SCOf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{MARf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''19 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{BRAf}}''' | {{HAIf}} | '''3 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{SCOf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{BRAf}}''' | '''0 - 3''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''24 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MARf}}''' | {{HAIf}} | '''4 - 2''' |} === Groep D === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{PARf}} | '''4 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUSf}}''' | {{TURf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''19 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{AUSf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{TURf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{PARf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''25 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{TURf}} | {{USAf}} | '''3 - 2''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | {{PARf}} | {{AUSf}} | '''0 - 0''' |} === Groep E === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''7 - 1''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | {{ECUf}} | '''1 - 0''' |- |<small>''[[Toronto]]''</small> |<small>''20 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | {{CIVf}} | '''2 - 1''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''20 juny''</small> | {{ECUf}} | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''0 - 0''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | '''0 - 2''' |- |<small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''25 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ECUf}}''' | {{GERf}} | '''2 - 1''' |} === Groep F === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''14 juny''</small> | {{NEDf}} | {{JPNf}} | '''2 - 2''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SWEf}}''' | {{TUNf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''20 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{NEDf}}''' | {{SWEf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''20 juny''</small> | {{TUNf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{JPNf}}''' | '''0 - 4''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''25 juny''</small> |{{JPNf}} |{{SWEf}} | '''1 - 1''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> |<small>''25 juny''</small> | {{TUNf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NEDf}}''' | '''1 - 3''' |} === Groep G === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Seattle]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{BELf}} | {{EGYf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{IRIf}} | {{NZLf}} | '''2 - 2''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''21 juny''</small> | {{BELf}} | {{IRIf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{NZLf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{EGYf}}''' | '''1 - 3''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{EGYf}} | {{IRIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NZLf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{BELf}}''' | '''1 - 5''' |} === Groep H === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{ESPf}} | {{CPVf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{KSAf}} | {{URUf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''21 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ESPf}}''' | {{KSAf}} | '''4 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{URUf}} | {{CPVf}} |'''2 - 2''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{CPVf}} | {{KSAf}} |'''0 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{URUf}} |bgcolor="ccccff"| {{ESPf}} |'''0 - 1''' |} === Groep I === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{SENf}} |'''4 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''16 juny''</small> | {{IRQf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' |'''1 - 4''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{IRQf}} | '''3 - 0''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' | {{SENf}} | '''3 - 2''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NORf}} |bgcolor="ccccff"| {{FRAf}} | '''1 - 4''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''26 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{SENf}} | {{IRQf}} | '''5 - 0''' |} === Groep J === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{ALGf}} |'''3 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUTf}}''' | {{JORf}} |'''3 - 1''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''22 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{AUTf}} |'''2 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''22 juny''</small> | {{JORf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ALGf}}''' |'''1 - 2''' |- | <small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{ALGf}} | {{AUTf}} |'''0 - 0''' |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{JORf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' |'''1 - 3''' |} === Groep K === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{PORf}} | {{CODf}} |'''1 - 1''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{UZBf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{COLf}}''' |'''1 - 3''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''23 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{PORf}}''' | {{UZBf}} | '''5 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]<small>'' | <small>''23 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{COLf}}''' | {{CODf}} | '''1 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> | {{COLf}} | {{PORf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Atlanta]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| {{CODf}} | {{UZBf}} | '''3 - 1''' |} === Groep L === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''17 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ENGf}}''' | {{CROf}} | '''4 - 2''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''17 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GHAf}}''' | {{PANf}} | '''1 - 0 ''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{ENGf}} | {{GHAf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{PANf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{CROf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{PANf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{ENGf}}''' | '''0 - 2''' |- | <small>''[[Philadelpia]]''</small> | <small>''27 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CROf}}''' | {{GHAf}} | '''2 - 1''' |} === Klassearring nûmers trije=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=150|Team !width=20|Wed !width=20|W !width=20|G !width=20|V !width=20|Foar !width=20|Tsjin !width=20|DoelS !width=20|Pnt. |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{CODf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{SWEf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{GHAf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{ECUf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{CIVf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || −1 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{ALGf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{PARf}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || −2 || '''4''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| {{SENf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- |align="left"| {{IRIf}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- |align="left"| {{KORf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 || '''3''' |- |align="left"| {{SCOf}} || 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || −3 || '''3''' |- |align="left"| {{URUf}} || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 || '''2''' |} == Knock-outfase == <small>''* tusken heakjes de útslach nei strafskoppen''</small> {{Wedstrydskema lêste 32 mei 3 | RD1 = Lêste 32 | RD2 = Achtste finales | RD3 = Kwartfinales | RD4 = Heale finales | RD5 = Finale | RD6 = Tredde plak | RD1-team01 = {{GERf}} | RD1-score01= 1 (3) | RD1-team02 = '''{{PARf}}''' | RD1-score02= 1 '''(4)''' | RD1-team03 = '''{{FRAf}}''' | RD1-score03= '''3''' | RD1-team04 = {{SWEf}} | RD1-score04= 0 | RD1-team05 = {{RSAf}} | RD1-score05= 0 | RD1-team06 = '''{{CANf}}''' | RD1-score06= '''1''' | RD1-team07 = {{NEDf}} | RD1-score07= 1 (2) | RD1-team08 = '''{{MARf}}''' | RD1-score08= 1 '''(3)''' | RD1-team09 = '''{{PORf}}''' | RD1-score09= '''2''' | RD1-team10 = {{CROf}} | RD1-score10= 1 | RD1-team11 = '''{{ESPf}}''' | RD1-score11= '''3''' | RD1-team12 = {{AUTf}} | RD1-score12= 0 | RD1-team13 = '''{{USAf}}''' | RD1-score13= '''2''' | RD1-team14 = {{BIHf}} | RD1-score14= 0 | RD1-team15 = '''{{BELf}}''' | RD1-score15= '''3''' | RD1-team16 = {{SENf}} | RD1-score16= 2 | RD1-team17 = '''{{BRAf}}''' | RD1-score17= '''2''' | RD1-team18 = {{JPNf}} | RD1-score18= 1 | RD1-team19 = {{CIVf}} | RD1-score19= 1 | RD1-team20 = '''{{NORf}}''' | RD1-score20= '''2''' | RD1-team21 = '''{{MEXf}}''' | RD1-score21= '''2''' | RD1-team22 = {{ECUf}} | RD1-score22= 0 | RD1-team23 = '''{{ENGf}}''' | RD1-score23= '''2''' | RD1-team24 = {{CODf}} | RD1-score24= 1 | RD1-team25 = '''{{ARGf}}''' | RD1-score25= 3 | RD1-team26 = {{CPVf}} | RD1-score26= 2 | RD1-team27 = {{AUSf}} | RD1-score27= 1 (2) | RD1-team28 = '''{{EGYf}}''' | RD1-score28= 1 '''(4)''' | RD1-team29 = '''{{SUIf}}''' | RD1-score29= '''2''' | RD1-team30 = {{ALGf}} | RD1-score30= 0 | RD1-team31 = '''{{COLf}}''' | RD1-score31= '''1''' | RD1-team32 = {{GHAf}} | RD1-score32= 0 <!-- Achtste finales --> | RD2-team01 = {{PARf}} | RD2-score01= 0 | RD2-team02 = '''{{FRAf}}''' | RD2-score02= '''1''' | RD2-team03 = {{CANf}} | RD2-score03= 0 | RD2-team04 = '''{{MARf}}''' | RD2-score04= '''3''' | RD2-team05 = {{PORf}} | RD2-score05= 0 | RD2-team06 = '''{{ESPf}}''' | RD2-score06= '''1''' | RD2-team07 = {{USAf}} | RD2-score07= 1 | RD2-team08 = '''{{BELf}}''' | RD2-score08= '''4''' | RD2-team09 = {{BRAf}} | RD2-score09= 1 | RD2-team10 = '''{{NORf}}''' | RD2-score10= '''2''' | RD2-team11 = {{MEXf}} | RD2-score11= 2 | RD2-team12 = '''{{ENGf}}''' | RD2-score12= '''3''' | RD2-team13 = '''{{ARGf}}''' | RD2-score13= '''3''' | RD2-team14 = {{EGYf}} | RD2-score14= 2 | RD2-team15 = '''{{SUIf}}''' | RD2-score15= 0 '''(4)''' | RD2-team16 = {{COLf}} | RD2-score16= 0 (3) <!-- kwartfinales --> | RD3-team01 = '''{{FRAf}}''' | RD3-score01= '''2''' | RD3-team02 = {{MARf}} | RD3-score02= 0 | RD3-team03 = '''{{ESPf}}''' | RD3-score03= '''2''' | RD3-team04 = {{BELf}} | RD3-score04= 1 | RD3-team05 = {{NORf}} | RD3-score05= 1 | RD3-team06 = '''{{ENGf}}''' | RD3-score06= '''2''' | RD3-team07 = '''{{ARGf}}''' | RD3-score07= '''3''' | RD3-team08 = {{SUIf}} | RD3-score08= 1 <!-- Heale finales --> | RD4-team01 = {{FRAf}} | RD4-score01= 0 | RD4-team02 = '''{{ESPf}}''' | RD4-score02= '''2''' | RD4-team03 = {{ENGf}} | RD4-score03= 1 | RD4-team04 = '''{{ARGf}}''' | RD4-score04= '''2''' <!-- Finale --> | RD5-team01 = '''{{ESPf}}''' | RD5-score01= '''1''' | RD5-team02 = {{ARGf}} | RD5-score02= 0 <!-- Tredde plak --> | RD6-team01 = {{FRAf}} | RD6-score01 = 4 | RD6-team02 = '''{{ENGf}}''' | RD6-score02 = '''6''' }} == Keppeling om utens == * [http://fifa.com/worldcup/index.html Offisjele webside fan de FIFA] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|FIFA World Cup 2026}} }} {{Navigaasje Wrâldkampioenskip fuotbal}} [[Kategory:Wrâldkampioenskip fuotbal|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] f5ch3nz41arjey7wc9ws0n81kopjg6h 0 187045 1235633 1209581 2026-07-19T19:34:27Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235633 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = heidebarmke |Ofbyld = [[Ofbyld:Twite (Linaria flavirostris), Zinc Road, Teesside (53543269839).jpg|260px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'') |Skaai = [[robyntsjes]] (''Linaria'') |Wittenskiplike namme = Linaria flavirostris |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:LinariaFlavirostrisIUCNver2018 2.png|260px]]<small>{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br> {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] </small> }} It '''heidebarmke''' (''Linaria flavirostris''; synonym: ''Carduelis flavirostris'') is in [[sjongfûgel]] út de famylje fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). == Skaaimerken == Heidebarmkes binne te ferlikenjen yn grutte en foarm mei it besibbe [[robyntsje]], mar ha in wat langere en mear foarke sturt en in lytser kopke. It fearrekleed mist ek it read fan it robyntsje op 'e krún en it boarst. De fûgeltsjes wurde likernôch 13 sm lang en ha in spanwiidte fan 21 oant 23 sm. De kop en rêch binne griisbrún mei smelle donkere streken. Oer it donkerbrune each rint in donkere streek nei efter en de wangen binne faak sêft bêzje oant griisbrún. De ûnderkant is ljochtgrizich oant brutsen wyt mei sêft-brune flanken. By de sturt binne yn 'e flecht de wite rânen goed te sjen fan 'e donkerbrune fearren. De wjukken binne donkerbrún mei in tinne, ljochtere wjukbân. [[File:Twite (Carduelis flavirostris) (47642893501).jpg|thumb|left|Mantjes yn Pakistan.]] Mantsjes kinne by in nij fearrekleed tydlik in sêft rôze kleur ha op 'e midden fan 'e rêch en somtiden ek oer de skouders en op it boarst, dat faak it bêste te sjen is yn sinneljocht. Winterdeis is de snaffel giel (dêrfandinne de soartenamme ''flavirostris'', itjinge 'mei giele snaffel' betsjut), mar simmerdeis griisbrún. == Fersprieding == Heidebarmkes komme oarspronklik út de bercheftige regio's fan Sintraal-[[Aazje]]. Hy komt ek foar yn grutte gebieten fan 'e [[Kaukasus]] en yn 'e bercheftige regio's en hege plato's fan [[Turkije]] en hat populaasjes op 'e [[Grut-Brittanje|Britske Eilannen]] (sawat 10.000 pearen), yn [[Noarwegen]] (100.000–500.000 pearen) en yn lytsere oantallen yn [[Sweden]], [[Finlân]] en [[Ruslân]]. As briedfûgel is er fierder folslein ôfwêzich yn it grutste part fan Jeropa en ek yn 'e berchen fan 'e [[Alpen]] en [[Pyreneeën]]. De Europeeske briedpopulaasje wurdt beskôge as in oerbliuwsel fan it foarkommen fan 'e soarte yn 'e [[iistiid]] boppe de westlike en sintrale dielen fan it [[Palearktysk gebiet]]. De measte Sintraal-Aziatyske populaasjes binne [[stânfûgel]]s, mar guon populaasjes migrearje. De Noardwest-Europeeske populaasjes binne mear [[trekfûgel]]s. De lêste desinnia is it oerwinteringsgebiet fan 'e soarte mear nei it noarden ferskood. [[Nederlân]] leit oan 'e grins fan it súdlike Europeeske oerwintersgebiet en dêrfandinne oerwinterje se yn jimmeroan lytsere oantallen yn ús lân en dan fral oan 'e kusten fan 'e [[Waadsee]]. [[Ofbyld:Twite (Linaria flavirostris), Zinc Road, Teesside (53540096670).jpg|thumb|260px|Groepke heidebarmkes yn Ingelân.]] Heidebarmkes wurde yn twa [[ûndersoarte]]groepen ferdield, dy't fan inoar isolearre binne: ''flavirostris'', dy't foarkomt yn it noardwestlike Palearktyske gebiet en ''brevirostris'' dy't foarkomt yn it eastlike Palearktyske gebiet: * ''flavirostris'' ** ''Linaria flavirostris flavirostris'' – briedt yn Noarwegen, noardlik Finlân en op it [[Kola-skiereilân]]. ** ''Linaria flavirostris pipilans'' ynklusyf ''bensonorum'' – briedt yn noardlik Brittanje, [[Ierlân]], de [[Sjetlâneilannen]], de [[Hebriden]] en de [[Orkney-eilannen]]. * ''brevirostris'' ** ''Linaria flavirostris brevirostris'' – briedt yn eastlik Turkije, de Kaukasus en noardwestlik [[Iran]]. ** ''Linaria flavirostris korejevi'' ynkl. ''kirghizorum'' – briedt yn it gebiet om it súdlike [[Oeralberchtme]] hinne eastlik troch [[Kazachstan]] oant [[Xinjiang]] yn noardwestlik [[Sina]] en súdlik oant noardlik [[Afganistan]]. ** ''Linaria flavirostris altaica'' – briedt yn it [[Tannû Ola-berchtme]] yn súdlik [[Sibearje]] en noardwestlik [[Mongoalje]]. ** ''Linaria flavirostris montanella'' ynkl. ''pamirensis'' – briedt yn noardlik Sina en súdlik oant it hiele noarden fan [[Pakistan]] en de [[Pamir]]. ** ''Linaria flavirostris miniakensis'' – briedt yn sintraal Sina. ** ''Linaria flavirostris rufostrigata'' - briedt yn 'e [[Himalaya]]. == Hâlden en dragen == It iten bestiet út sied en ynsekten. == Status == Heidebarmkes ha in tige grut ferspriedingsgebiet. De populaasjetrend is lykwols ûndúdlik. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (''Least Concern'' 2024). Guon populaasjes binne kwetsberder as oare populaasjes. De wrâldpopulaasje wurdt op 1,6 miljoen oant 5,5 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/twite-linaria-flavirostris BirdLife] * [https://ebird.org/species/twite1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=6CD4E38E Avibase] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Linaria flavirostris}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Robyntsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] sj43qwwhk10l1sqk27z7nosegf2t4or 0 188685 1235641 1214029 2026-07-19T19:39:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235641 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Himalayaglânsfazant |Ofbyld = [[File:Himalayan Monal at Sagarmatha National Park, Nepal.jpg|250px]] <br><small>hoanne</small><br>[[File:Himalayan Monal Adult Female Tungnath Rudraprayag Uttarakhand India 14.06.2013.jpg|250px]]<br><small>hin</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[hineftigen]] (''Galliformes'') |Famylje = [[fazanteftigen]] (''Phasianidae'') |Skaai = [[glânsfazanten]] (''Lophophorus'') |Wittenskiplike namme= Chrysolophus pictus |Beskriuwer, jier= [[John Latham|Latham]], 1790 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Lophophorus impejanus range map.png|center|250px]] }} De '''Himalayaglânsfazant''' (''Lophophorus impejanus'') is in fûgel dy't lânseigen is yn 'e bosken en strûken fan 'e [[Himalaya]] op hichten fan 2.100–4.500 m. Hy makket diel út fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] ''[[Phasianidae]]'' en is ien fan 'e trije soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Lophophorus]]''. It is de nasjonale fûgel fan [[Nepal]] en de steatsfûgel fan [[Uttarakhand]] yn [[Yndia]]. De wittenskiplike namme betinkt Mary Impey, de frou fan 'e [[Grut-Brittanje|Britske]] haadrjochter fan [[Bengalen]], Elijah Impey. == Ferskining == De glânsfazant is in relatyf grutte lânfûgel. De fûgel is sawat 70 sm lang. De hoanne weaget oant 2,380 kg en de hin 2,150 kg. In folwoeksen hoanne is tige ryk oan skimerjende kleuren, wylst de hin brún is mei in wite kiel en wite streekjes oer it liif. Opmerklike skaaimerken by de hoanne binne de lange, irisearjende griene túf, de koperkleurige fearren op 'e rêch en nekke en it wite plak op 'e ûnderrêch, dy't it bêst te sjen is as de fûgel fleant. De sturtfearren fan it mantsje binne oranje en wurde nei de úteinen tsjusterder, wylst de sturt fan it wyfke bandearre is yn 'e kleuren wyt en brún mei boppe in bredere wit bân en in wite einbân. It earstejiersmantsje en de juvenyl lykje op it wyfke, mar it earstejiersmantsje is grutter en de juvenyl is minder dúdlik tekene. {| class="wikitable" border="1" |- | [[Ofbyld:Himalayan monal, Tennōji Zoo (32552749134).jpg|200x200px]] | [[Ofbyld:Zoo Antwerpen glansfazant (3321227962).jpg|200x200px]] |- | hoanne | hin |} == Fersprieding en systematyk == It ferspriedingsgebiet fan 'e Himalayaglânsfazant leit fan [[Afganistan]] (ûnwis) en [[Pakistan]] (fragmintearre) oer de Himalaya yn [[Nepal]], [[Yndia]], súdlik [[Tibet]] en [[Bûtan]]. Yn Pakistan komt er it meast foar yn 'e provinsje Khyber Pakhtunkhwa en is er ek waarnommen yn Kaghan, Palas Valley en Azad Kasjmir. Yn Yndia is er waarnommen yn 'e hiele Yndiaaske Himalaya-regio fan Jammu en Kasjmir oant Arunachal Pradesh. Hy libbet yn heechlizzende ike- en konifearbosken, ôfwiksele mei iepen gershellingen, kliffen en alpine greiden tusken 2.400 en 4.500 m (meast tusken 2.700 en 3.700 m). Winterdies sakket er nei 2.000 m. Himalayaglânsfazanten wurde yn ' regel net yn [[ûndersoarte]]n ferdield. Undersyk nei de populaasje yn noardwestlik Yndia hat lykwols oantoand dat dy populaasje it wyt op 'e sturt mist en folle griener is op it boarst, itjinge betsjutte kin dat der in twadde ûndersoarte is. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Himalayan Monal Pangolakha Wildlife Sanctuary East Sikkim India 13.02.2016.jpg|thumb|left|Fûgel yn it natoergebiet Pangolakha, East-Sikkim, Yndia.]] Syn dieet bestiet benammen út knollen, nuten, blêd, woartels, ynsekten en oare ynvertebraten. Winterdeis graaft er yn 'e snie nei woartels en ynvertebraten. Plantemateriaal makke in grut part út fan it dieet. == Status == Yn maklik tagonklik bosk is de populaasje sterk ôfnaam of sels ferdwûn, wylst de soarte him yn ôfsidige, heechlizzende gebieten en nasjonale parken better yn stân hâldt. De fûgel is gefoelich foar fersteuring en yn guon gebieten wurdt de Himalayafazant bedrige troch de streuperij of oare troch de minske feroarsake faktoaren. Minsklike aktiviteiten lykas de bou fan wetterkrêftsintrales ha yn 'e westlike Himalaya lokaal it ferdwinen fan 'e soarte feroarsake. Streuperij fynt fral plak fanwegen de túf, dy't by tradisjonele klean op toaien brûkt wurde. De túffearren steane faak symboal foar ear, manlikens en sosjale status. Belangrike gebieten foar de fûgel binne Himachal Pradesh en Uttarakhand yn Yndia (westlike Himalaya), Sintraal-Nepal, Bûtan. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantallen efterút giet, mar de [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige op 'e [[Reade list]] (''Least Concern'', 2024). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/himalayan-monal-lophophorus-impejanus BirdLife, oproppen 20 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/himmon1 Ebird, oproppen 20 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F57FA4371F4DA7CE Avibase, oproppen 20 desimber 2025.] ---- {{commonscat|Lophophorus impejanus|Himalayaglânsfazant}} }} {{DEFAULTSORT:Himalayaglansfazant}} [[Kategory:Glânsfazant]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] 7evks1gh6x94r7bwzw2hvgffdp1ymgc 0 189222 1235635 1215771 2026-07-19T19:35:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235635 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sint-Helenawilster |Ofbyld = [[Ofbyld:Saint Helena plover, locally known as the wirebird.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') |Wittenskiplike namme= Anarhynchus sanctaehelenae |Beskriuwer, jier = [[James Edmund Harting|Harting]], 1873 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Sint-Helenawilster''' (''Anarhynchus sanctaehelenae'', synonym: ''Charadrius sanctaehelenae'') is in waadfûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). It is in [[Endemisme|endemysk]] fûgeltsje dy't allinne op it eilân [[Sint-Helena (eilân)|Sint-Helena]] foarkomt. == Ferskining == Sint-Helenawilsters wurde likernôch 15 sintimiter lang en ha in soad fan 'e [[hoederwilster]]s (''Anarhynchus pecuarius''), mar dy is lytser. De Sint-Helenawilster hat lykwols tinnere poaten en in langere snaffel. De soarte hat in tsjok swart masker lykas de hoederswilster en in soad oare soarten yn it skaai, mar de swarte markearing rint net troch oant om 'e nekke hinne. Fierder hat de fûgel minder readbrún op it boarst en de búk as de hoederswilster. == Fersprieding == De soart libbet op iepen gerslân, relatyf flak en drûch terrein mei koarte begroeiïng en ek op it fleanfjild fan Sint-Helena. Guon populaasjes komme ek foar op healwoastyn op it eilân. De fûgel foerazjearret op wringeleazen. In lechsel bestiet út twa aaien en der wurdt ienris yn 't jier bret, mar giet it lechsel ferlern dan briedt de fûgel nochris. == Status == Tusken 2007 en 2016 kategorisearre de [[IUCN]] de soarte as krityk (CR), mar de status fan 'e Sint-Helenawilster feroare yn 2017 yn kwetsber (VU). Bedrigingen foar de fûgels foarmje it ferlies fan habitat, mar fral de yntrodusearre katten en rotten. Der bestiet in soad stipe foar de beskerming fan 'e fûgel om't it de nasjonale fûgel fan it eilân is en ôfbylde wurdt op 'e flagge fan Sint-Helena. Yn 2023/2024 wie it oantal nêsten mei 39% tanaam neffens in eardere telling.<ref>[https://www.sainthelena.gov.sh/documents/St-Helena-National-Trust-Financial-Statements-and-Annual-Report-for-Year-Ended-31-March-2024.pdf St Helena National Trust, Annual Report, side 12]</ref>. Sûnt 1988 wurde de oantallen fûgels alle jierren telt. Yn 2025 waarden 581 fûgels teld en dêrmei is de populaasje sûnt 2016 stabyl.<ref>[https://sainthelenaisland.info/wirebird.htm?utm_source=chatgpt.com Saint-Helena Island info]</ref> == Nasjonale fûgel == De Sint-Helenawilster is de nasjonale fûgel fan it eilân. De fûgel wurdt ôfbylde op it wapen en de flagge. Ek stiet de fûgel op guon postzegels en munten (lykas de 5 pence út 1984). Dêrnjonken is de fûgel faak te sjen op promoasjemateriaal en gidsen fan it eilân. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/saint-helena-plover-charadrius-sanctaehelenae BirdLife, oproppen 13 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/sthplo1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 13 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9EB06C933659A874 Avibase, oproppen 13 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Charadrius sanctaehelenae|Sint-Helenawilster}} }} {{DEFAULTSORT:Helenawilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkelmantsje]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] aejpp34cpyggxcori01wdm5su5ivvl6 0 189313 1235615 1216078 2026-07-19T19:22:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Harderwilster]] omneamd ta [[Harderswilster]]: Oersetting fan it Nederlânske ''herdersplevier''. It is yn it Frysk ek 'hardershûn', net 'harderhûn'. "Harderwilster" is in wilster dy't de fiskesoarte harder fret. 1216078 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = harderwilster |Ofbyld = [[File:Kittlitz's Plover - Mara - Kenya S4E9279 (15456500187).jpg|250px]] |lûd = Folwoeksen fûgel yn simmerdracht |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') |Wittenskiplike namme= Anarhynchus pecuarius |Beskriuwer, jier = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1823 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: net bedrige |lânkaart = }} De '''harderwilster''' (''Anarhynchus pecuarius'', synonimen: ''Helenaegialus pecuarius'', ''Charadrius pecuarius'') is in Afrikaansk fûgeltsje út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). De fûgel wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. == Ferskining == [[Ofbyld:Kittlitz's Plover (Charadrius pecuarius) (53086555418).jpg|thumb|left|Fûgel oan 'e Sabierivier yn it [[Nasjonaal Park Kruger|Krugerpark]], [[Súd-Afrika]].]] De harderwilster is in lytse wilster fan 14 oant 16 sintimeter mei tige karakteristike kopmarkearingen yn it simmerkleed: in wite foarholle, nekke en kiel, in griisbrune kroan, in swarte eachstreek en in swart bân oer de kop. De ûnderside is oranjekleurich, wylst de fearkes fan 'e boppekant yn alle drachten kontrastryk binne. De soarte is yn it winterkleed dreger fan it [[dûkelmantsje]] te ûnderskieden, mar de harderwilster hat langere poaten as de lêste, dy't yn 'e flecht efter de sturt útstekke. Boppedat is de kraach, de wynbrauwen en it boarst dúdlik bêzje fan kleur. == Fersprieding == De soarte komt yn 'e [[Nyl]]delling en fierder yn [[Afrika]] besuden de [[Sahara]] en op [[Madagaskar]] foar. De harderwilster is in [[Dwaalgast|swalker]] yn Europa. == Hâlden en dragen == De fûgel komt foar op dridzige wetterkanten, flakke kusten en by fivers en lyksoartich habitat. It nêst leit fuort op 'e grûn en bestiet út in lyts, ûndjip kûltsje. De fûgel leit meastentiids twa aaien, dy't troch beide âlden yn 22 oant 28 dagen útbret wurde. Beide âlden soargje foar de jongen, dy't nei sawat 25 dagen útfleane. Under geunstige omstannichheden briedt de fûgel twaris yn it seizoen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de populaasje ôfnimt, mar noch net sa bot om de fûgel as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) neamt de soarte as net bedrige (Least Concern, 2025). in rûzing fan 2023 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 101.000 oant 217.000 fûgels út. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/kittlitzs-plover-charadrius-pecuarius BirdLife, oproppen 16 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/kitplo1 Ebird, oproppen 16 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=0F0DCC2F28E4E83B Avibase, oproppen 16 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anarhynchus pecuarius|harderwilster}} }} {{DEFAULTSORT:harderwilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkelmantsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] dr3mi5x9wrdrqakmkxsbzy90ojodvay 1235617 1235615 2026-07-19T19:23:18Z Ieneach fan 'e Esk 13292 harderwister --> harderswilster; + IUCN-skema 1235617 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = harderswilster |Ofbyld = [[File:Kittlitz's Plover - Mara - Kenya S4E9279 (15456500187).jpg|250px]] |lûd = Folwoeksen fûgel yn simmerdracht |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') |Wittenskiplike namme= Anarhynchus pecuarius |Beskriuwer, jier = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1823 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''harderswilster''' (''Anarhynchus pecuarius'', synonimen: ''Helenaegialus pecuarius'', ''Charadrius pecuarius'') is in Afrikaansk fûgeltsje út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dûkelmantsjes]] (''Anarhynchus'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). De fûgel wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. == Ferskining == [[Ofbyld:Kittlitz's Plover (Charadrius pecuarius) (53086555418).jpg|thumb|left|Fûgel oan 'e Sabierivier yn it [[Nasjonaal Park Kruger|Krugerpark]], [[Súd-Afrika]].]] De harderswilster is in lytse wilster fan 14 oant 16 sintimeter mei tige karakteristike kopmarkearingen yn it simmerkleed: in wite foarholle, nekke en kiel, in griisbrune kroan, in swarte eachstreek en in swart bân oer de kop. De ûnderside is oranjekleurich, wylst de fearkes fan 'e boppekant yn alle drachten kontrastryk binne. De soarte is yn it winterkleed dreger fan it [[dûkelmantsje]] te ûnderskieden, mar de harderswilster hat langere poaten as de lêste, dy't yn 'e flecht efter de sturt útstekke. Boppedat is de kraach, de wynbrauwen en it boarst dúdlik bêzje fan kleur. == Fersprieding == De soarte komt yn 'e [[Nyl]]delling en fierder yn [[Afrika]] besuden de [[Sahara]] en op [[Madagaskar]] foar. De harderswilster is in [[Dwaalgast|swalker]] yn Europa. == Hâlden en dragen == De fûgel komt foar op dridzige wetterkanten, flakke kusten en by fivers en lyksoartich habitat. It nêst leit fuort op 'e grûn en bestiet út in lyts, ûndjip kûltsje. De fûgel leit meastentiids twa aaien, dy't troch beide âlden yn 22 oant 28 dagen útbret wurde. Beide âlden soargje foar de jongen, dy't nei sawat 25 dagen útfleane. Under geunstige omstannichheden briedt de fûgel twaris yn it seizoen. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de populaasje ôfnimt, mar noch net sa bot om de fûgel as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) neamt de soarte as net bedrige (Least Concern, 2025). in rûzing fan 2023 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 101.000 oant 217.000 fûgels út. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/kittlitzs-plover-charadrius-pecuarius BirdLife, oproppen 16 jannewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/kitplo1 Ebird, oproppen 16 jannewaris 2026.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=0F0DCC2F28E4E83B Avibase, oproppen 16 jannewaris 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Anarhynchus pecuarius|harderswilster}} }} {{DEFAULTSORT:harderswilster}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkelmantsje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] 2bpt0mqumaq6o875gk7b9c85glaw3nc 0 189345 1235618 1216091 2026-07-19T19:23:39Z Ieneach fan 'e Esk 13292 harderwister --> harderswilster 1235618 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk |ôfbylding = Kentish plover (Charadrius alexandrinus alexandrinus) Sfax.jpg |ôfbyldingsbreedte= |ôfbyldingstekst = |takson1 = |namme1 = |takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: |namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') |takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: |namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: |namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') |takson8 = [[boppeskift]]: |namme8 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') |takson9 = [[skift]]: |namme9 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |takson11 = [[famylje]]: |namme11 = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |takson13 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: |namme13 = '''Dûkelmantsjes''' (''Anarhynchus'') |beskriuwer, jier = [[Jean René Constant Quoy|Quoy]] & [[Joseph Paul Gaimard|Gaimard]], 1832 |soarten = }} '''Dûkelmantsjes''' (''Anarhynchus'') foarmje in [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') It binne lytse oant middelgrutte [[waadfûgel]]s mei in kompakt bealchje en in relatyf koarte nekke. De snaffel is koart, meastentiids rjocht en puntich, oanpast oan it pikken fan proaien fan 'e grûn. Yn ferhâlding ta it bealchje binne de poaten relatyf lang. It fearrekleed fan 'e soarten is faak brún, griis en sânkleurich mei kontrastearjende tekeningen lykas in boarstbân, in eachstreek of in masker. It winterkleed fan 'e soarten is faak ienfâldiger. Se libje yn iepen lânskip sûnder hege begroeiïng lykas strannen, kustgebieten, waad, rivieriggen, gerslân en [[tûndra]]. Guon soarten komme ek yn drûge of rotseftige gebieten foar. In soad soarten yn it skaai binne echte [[trekfûgel]]s, somtiden oer tige lange ôfstannen, mar der binne ek soarten dy't foar in part migrearje of [[stânfûgel]] binne. It iten fan 'e fûgels bestiet út ynsekten, wjirms, lytse kreefteftigen en weakdieren. Se ha in karakteristike wize fan foerazjearjen troch hurd te rinnen en ynienen koart te stoppen om in proai te pikken, hiel oars as in soad oare waadfûgels dy't stadiger en geandewei proaien pikke. Dûkelmantsjes briede op 'e grûn yn in ûndjip kûltsje yn sân of tusken grint. De aaien binne bûnt en ha in goede kamûflaazje. Sawol mantsjes as wyfkes briede. Komme der rôfdieren by it nêst, dan ha dûkelmantsjes in opfallende wize om de predators by it nêst wei te lokken troch te dwaan lykas se ferwûne binne. Oer it generaal binne se skou en wachsum. Se ha relatyf hege, heldere ropkes, faak fluitsjend. De measte soarten stienen earder yn it skaai ''Charadrius'', mar nei't bliken die dat dat skaai [[Polyfyletyske groep|polyfyletysk]] wie, ferhûzen 23 soarten nei it oant doe [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai ''Anarhynchus''. Yn âldere literatuer falt de fûgel dêrom noch ûnder it skaai ''Charadrius''. == Soarten == {{Kolommen2 |Kolom1= *[[dûbelbânwilster]] (''Anarhynchus bicinctus'') *[[dûkelmantsje]] (''Anarhynchus alexandrinus'') *[[Falklânwilster]] (''Anarhynchus falklandicus'') *[[harderswilster]] (''Anarhynchus pecuarius'') *[[Javaanske wilster]] (''Anarhynchus javanicus'') *[[Kaspyske wilster]] (''Anarhynchus asiaticus'') *[[kraachwilster]] (''Anarhynchus collaris'') *[[krombekwilster]] (''Anarhynchus frontalis'') *[[Madagaskarwilster]] (''Anarhynchus thoracicus'') *[[Maleiske wilster]] (''Anarhynchus peronii'') *[[Maoarywilster]] (''Anarhynchus obscurus'') *[[prêrjewilster]] (''Anarhynchus montanus'') |Kolom2= *[[Pûnawilster]] (''Anarhynchus alticola'') *[[readbânwilster]] (''Anarhynchus pallidus'') *[[readkopwilster]] (''Anarhynchus ruficapillus'') *[[Sibearyske sânwilster]] (''Anarhynchus mongolus'') *[[Sint-Helenawilster]] (''Anarhynchus sanctaehelenae'') *[[skier dûkelmantsje]] (''Anarhynchus marginatus'') *[[sniedûkelmantsje]] (''Anarhynchus nivosus'') *[[steppewilster]] (''Anarhynchus veredus'') *[[Tibetaanske sânwilster]] (''Anarhynchus atrifrons'') *[[tsjoksnaffelwilster]] (''Anarhynchus wilsonia'') *[[wytkraachwilster]] (''Anarhynchus dealbatus'') *[[woastynwilster]] (''Anarhynchus leschenaultii'') }} {{CommonsBalke|Charadrius}} {{DEFAULTSORT:dukelmantsjes}} [[Kategory:Dûkelmantsje| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Wilstereftige]] 7dtix5pl5zynqv2tc7pgtvu5nfmtc1t 1235619 1235618 2026-07-19T19:23:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1235619 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk |ôfbylding = Kentish plover (Charadrius alexandrinus alexandrinus) Sfax.jpg |ôfbyldingsbreedte= |ôfbyldingstekst = |takson1 = |namme1 = |takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: |namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') |takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: |namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: |namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') |takson8 = [[boppeskift]]: |namme8 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') |takson9 = [[skift]]: |namme9 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |takson11 = [[famylje]]: |namme11 = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |takson13 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: |namme13 = '''dûkelmantsjes''' (''Anarhynchus'') |beskriuwer, jier = [[Jean René Constant Quoy|Quoy]] & [[Joseph Paul Gaimard|Gaimard]], 1832 |soarten = }} '''Dûkelmantsjes''' (''Anarhynchus'') foarmje in [[fûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') It binne lytse oant middelgrutte [[waadfûgel]]s mei in kompakt bealchje en in relatyf koarte nekke. De snaffel is koart, meastentiids rjocht en puntich, oanpast oan it pikken fan proaien fan 'e grûn. Yn ferhâlding ta it bealchje binne de poaten relatyf lang. It fearrekleed fan 'e soarten is faak brún, griis en sânkleurich mei kontrastearjende tekeningen lykas in boarstbân, in eachstreek of in masker. It winterkleed fan 'e soarten is faak ienfâldiger. Se libje yn iepen lânskip sûnder hege begroeiïng lykas strannen, kustgebieten, waad, rivieriggen, gerslân en [[tûndra]]. Guon soarten komme ek yn drûge of rotseftige gebieten foar. In soad soarten yn it skaai binne echte [[trekfûgel]]s, somtiden oer tige lange ôfstannen, mar der binne ek soarten dy't foar in part migrearje of [[stânfûgel]] binne. It iten fan 'e fûgels bestiet út ynsekten, wjirms, lytse kreefteftigen en weakdieren. Se ha in karakteristike wize fan foerazjearjen troch hurd te rinnen en ynienen koart te stoppen om in proai te pikken, hiel oars as in soad oare waadfûgels dy't stadiger en geandewei proaien pikke. Dûkelmantsjes briede op 'e grûn yn in ûndjip kûltsje yn sân of tusken grint. De aaien binne bûnt en ha in goede kamûflaazje. Sawol mantsjes as wyfkes briede. Komme der rôfdieren by it nêst, dan ha dûkelmantsjes in opfallende wize om de predators by it nêst wei te lokken troch te dwaan lykas se ferwûne binne. Oer it generaal binne se skou en wachsum. Se ha relatyf hege, heldere ropkes, faak fluitsjend. De measte soarten stienen earder yn it skaai ''Charadrius'', mar nei't bliken die dat dat skaai [[Polyfyletyske groep|polyfyletysk]] wie, ferhûzen 23 soarten nei it oant doe [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai ''Anarhynchus''. Yn âldere literatuer falt de fûgel dêrom noch ûnder it skaai ''Charadrius''. == Soarten == {{Kolommen2 |Kolom1= *[[dûbelbânwilster]] (''Anarhynchus bicinctus'') *[[dûkelmantsje]] (''Anarhynchus alexandrinus'') *[[Falklânwilster]] (''Anarhynchus falklandicus'') *[[harderswilster]] (''Anarhynchus pecuarius'') *[[Javaanske wilster]] (''Anarhynchus javanicus'') *[[Kaspyske wilster]] (''Anarhynchus asiaticus'') *[[kraachwilster]] (''Anarhynchus collaris'') *[[krombekwilster]] (''Anarhynchus frontalis'') *[[Madagaskarwilster]] (''Anarhynchus thoracicus'') *[[Maleiske wilster]] (''Anarhynchus peronii'') *[[Maoarywilster]] (''Anarhynchus obscurus'') *[[prêrjewilster]] (''Anarhynchus montanus'') |Kolom2= *[[Pûnawilster]] (''Anarhynchus alticola'') *[[readbânwilster]] (''Anarhynchus pallidus'') *[[readkopwilster]] (''Anarhynchus ruficapillus'') *[[Sibearyske sânwilster]] (''Anarhynchus mongolus'') *[[Sint-Helenawilster]] (''Anarhynchus sanctaehelenae'') *[[skier dûkelmantsje]] (''Anarhynchus marginatus'') *[[sniedûkelmantsje]] (''Anarhynchus nivosus'') *[[steppewilster]] (''Anarhynchus veredus'') *[[Tibetaanske sânwilster]] (''Anarhynchus atrifrons'') *[[tsjoksnaffelwilster]] (''Anarhynchus wilsonia'') *[[wytkraachwilster]] (''Anarhynchus dealbatus'') *[[woastynwilster]] (''Anarhynchus leschenaultii'') }} {{CommonsBalke|Charadrius}} {{DEFAULTSORT:dukelmantsjes}} [[Kategory:Dûkelmantsje| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Wilstereftige]] nbbns3qv0hyhfwz6yads4k0z6rhtcxu 0 190498 1235654 1220934 2026-07-19T19:50:55Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235654 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namm = Holderkolibry |Ofbyld = [[Ofbyld:Bumblebee_Hummingbird_(Atthis_heloisa)_(8079384589).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'') |Famylje = [[kolibrys]] (''Trochilidae'') |Skaai = [[ljochtdragers]] (''Selasphorus'') |Wittenskiplike namme= Selasphorus heloisa |Beskriuwer, jier= [[René Primevère Lesson|Lesson]] & [[Adolphe Delattre|Delattre]], 1839 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Atthis heloisa map.svg|250px]] }} De '''holderkolibry''' (''Selasphorus heloisa'') is in tige lyts [[fûgel]]tsje út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kolibrys]] (''Trochilidae''). == Etymology == De soartenamme ''heloisa'' is in earbetoan oan Héloïse, de frou fan 'e Frânske samler en ûndersiker fan wa't de beskriuwers fan it fûgeltsje it eksimplaar krigen. De Fryske namme holderkolibry ferwiist nei de holder om syn lytse formaat en rappe wjukslach. == Ferskining == [[Ofbyld:Bumbelbee_Hummingbird.jpg|thumb|left|Mantsje.]] De holderkolibry is mei in lingte fan 7 oant 7,5 sintimeter en in gewicht fan mar 2 oant 2,7 gram ien fan 'e lytste fûgels yn [[Noard-Amearika]]. It mantsje hat in glânzgjende, [[maginta]]kleurige kiel en in koarte, rjochte snaffel. De boppekant is glânzgjend grien en de sturtfearren binne oranjebrûn mei in brede swarte bân en wite puntsjes. It wyfke hat in wyteftige kiel mei lytse brûnzige plakjes en is oan 'e ûnderkant fierder ljochtbrún oant wyt. == Fersprieding en systematyk == De holderkolibry is [[Endemisme|endemysk]] foar de heechlannen fan [[Meksiko]]. De fûgel libbet dêr fral yn 'e fochtige berchwâlden en oan 'e rânen dêrfan op hichten tusken de 1.500 en 3.000 meter. De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] wurdt opdield yn twa [[ûndersoarte]]n: ''S. h. heloisa'': Yn it noarden en sintrale part fan Meksiko. ''S. h. margarethae'': Yn it súdwesten fan Meksiko. Hoewol't de fûgel foarhinne yn it skaai ''Atthis'' yndield waard, hat [[DNA]]-ûndersyk útwiisd dat er nauwer besibbe is oan it skaai ''Selasphorus''. == Ekology == Dizze kolibry yt nektar fan ferskate lytse blommen en siket ek nei lytse ynsekten en spinnen. Troch syn lytse formaat wurdt er faak net opmurken troch gruttere, aggressive kolibrysoarten, wêrtroch't er rêstich fan blommen drinke kin dy't oars ferdigene wurde. It bekerfoarmige nêst wurdt fan plantemateriaal en spinreach boud, faak op in tûke fan in strûk. == Status en bedrigingen == Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de holderkolibry de status net bedrige (''Least Concern''). De soarte wurdt troch BirdLife as stabyl beskôge. De wichtichste bedriging is it ferlies fan habitat troch it ûntboskjen foar lânbou en it feroarjende klimaat yn 'e Meksikaanske heechlannen. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bumblebee-hummingbird-selasphorus-heloisa BirdLife, oproppen 14 maart 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bumhum/cur/introduction?lang=es Birds of the World, oproppen 14 maart 2026.] * [https://ebird.org/species/bumhum eBird, 14 maart 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Selasphorus heloisa|''Selasphorus heloisa''}} }} [[Kategory:Ljochtdrager]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] as5sh5tk4yim5gab79uznjop93pt5i8 0 190585 1235645 1221182 2026-07-19T19:41:02Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235645 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Hispanjoala-amazône |Ofbyld = [[Ofbyld:Amazona ventralis -two captive-8a.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona ventralis |Beskriuwer, jier = [[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Amazona ventralis map.svg|250px]] }} De '''Hispanjoala-amazône''' (''Amazona ventralis'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1776 troch [[Philipp Ludwig Statius Müller]] publisearre. == Skaaimerken == De Hispanjoala-amazône wurdt likernôch 28 sm oant 31 sm lang. De fûgel is foar it grutste part grien mei swarte rânen op 'e fearren fan 'e kop, it boarst en de ûnderkant fan 'e bealch. Opfallend binne de wite foarholle en de blauwe fearren op 'e wjukken. De fûgel hat faak in readbrún plak op 'e ûnderbúk, dêr't de Latynske namme ''ventralis'' (fan 'e búk) nei ferwiist. Oan 'e basis fan 'e sturt ha de fearren reade markearrings, dat foaral goed te sjen is by it fleanen. De eachring is wyt en de iris is brún. Jonge fûgels ha in soad fan 'e folwoeksen fûgels mar ha gjin of hast gjin blau op 'e krún. == Fersprieding en systematyk == De soarte is [[endemysk]] op it eilân [[Hispanjoala]], dat dield wurdt troch de [[Dominikaanske Republyk]] en [[Haïty]]. Der binne ek lytse yntrodusearre populaasjes op [[Porto Riko]], de [[Britske Famme-eilannen]] en de [[Amerikaanske Famme-eilannen]]. De fûgels libje yn ferskate habitats, fan drûge savannes oant fochtige berchwâlden en oant op hichtes fan 1500 meter. De Hispanjoala-amazône wurdt as monotypysk behannele, wat betsjut dat er net yn ûndersoarten ferdield is. == Iten == De Hispanjoalaanske amazône yt benammen fruchten, sied, nuten, beien en blommen. Bytiden wurde se ek op lânbougebieten sjoen, dêr't se nôt of bananen ite. == Status == De populaasje fan 'e Hispanjoalaanske amazône hat yn it ferline slim te lijen hân fan in delgong. De grutste bedrigings binne it ferlies fan habitat troch ûntbosking en de yllegale fûgelhannel. Boeren beskôgje de soarte as in bedriging foar harren rispinge en wolle der ek wol op jeie. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte op 'e [[Reade list]] as kwetsber (VU). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hispaniolan-amazon-amazona-ventralis BirdLife International, oproppen 22 maaie 2024.] *[https://parrots.org/encyclopedia/hispaniolan-amazon/ World Parrot Trust, oproppen 18 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/hispar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 maart 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona ventralis|Hispanjoala-amazône}} }} {{DEFAULTSORT:Hispanjoala amazone}} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Eksoat yn Porto Riko]] [[Kategory:Eksoat yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Eksoat yn de Britske Famme-eilannen]] erwookr5d9bql1aazec6jpje4pklbvt 1235646 1235645 2026-07-19T19:41:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1235646 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Hispanjoala-amazône |Ofbyld = [[Ofbyld:Amazona ventralis -two captive-8a.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'') |Wittenskiplike namme= Amazona ventralis |Beskriuwer, jier = [[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Amazona ventralis map.svg|250px]] }} De '''Hispanjoala-amazône''' (''Amazona ventralis'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1776 troch [[Philipp Ludwig Statius Müller]] publisearre. == Skaaimerken == De Hispanjoala-amazône wurdt likernôch 28 sm oant 31 sm lang. De fûgel is foar it grutste part grien mei swarte rânen op 'e fearren fan 'e kop, it boarst en de ûnderkant fan 'e bealch. Opfallend binne de wite foarholle en de blauwe fearren op 'e wjukken. De fûgel hat faak in readbrún plak op 'e ûnderbúk, dêr't de Latynske namme ''ventralis'' (fan 'e búk) nei ferwiist. Oan 'e basis fan 'e sturt ha de fearren reade markearrings, dat foaral goed te sjen is by it fleanen. De eachring is wyt en de iris is brún. Jonge fûgels ha in soad fan 'e folwoeksen fûgels mar ha gjin of hast gjin blau op 'e krún. == Fersprieding en systematyk == De soarte is [[endemysk]] op it eilân [[Hispanjoala]], dat dield wurdt troch de [[Dominikaanske Republyk]] en [[Haïty]]. Der binne ek lytse yntrodusearre populaasjes op [[Porto Riko]], de [[Britske Famme-eilannen]] en de [[Amerikaanske Famme-eilannen]]. De fûgels libje yn ferskate habitats, fan drûge savannes oant fochtige berchwâlden en oant op hichtes fan 1500 meter. De Hispanjoala-amazône wurdt as monotypysk behannele, wat betsjut dat er net yn ûndersoarten ferdield is. == Iten == De Hispanjoalaanske amazône yt benammen fruchten, sied, nuten, beien en blommen. Bytiden wurde se ek op lânbougebieten sjoen, dêr't se nôt of bananen ite. == Status == De populaasje fan 'e Hispanjoalaanske amazône hat yn it ferline slim te lijen hân fan in delgong. De grutste bedrigings binne it ferlies fan habitat troch ûntbosking en de yllegale fûgelhannel. Boeren beskôgje de soarte as in bedriging foar harren rispinge en wolle der ek wol op jeie. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte op 'e [[Reade list]] as kwetsber (VU). {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hispaniolan-amazon-amazona-ventralis BirdLife International, oproppen 22 maaie 2024.] *[https://parrots.org/encyclopedia/hispaniolan-amazon/ World Parrot Trust, oproppen 18 maart 2026.] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/hispar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 maart 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Amazona ventralis|Hispanjoala-amazône}} }} {{DEFAULTSORT:Hispanjoala amazone}} [[Kategory:Amazônepappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Eksoat yn Porto Riko]] [[Kategory:Eksoat yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Eksoat yn de Britske Famme-eilannen]] jwunhoavv44x4dxmv0kv9h819hh156r 0 191784 1235664 1233299 2026-07-19T20:01:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235664 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = hûpe |Ofbyld = [[Ofbyld:Upupa epops Madrid 01.jpg|260px]] |260px]] |lûd = [[Ofbyld:Upupa epops · XC135728.ogg|260px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[noashoarnfûgeleftigen]] (''Bucerotiformes'') |Famylje = [[hûpefûgels]] (''Upupidae'') |Skaai = [[hûpen]] (''Upupa'') |Wittenskiplike namme = Upupa epops |Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], [[1758]] |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Upupa distribution.png|center|260px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1=''epops- & senegalensis/waibeli'':<br>{{Color box|#FF8000}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]] |Kolom2= <br>''africana'':<br>{{Color box|#00FF00}} [[stânfûgel]]<br>ferspriedingsgebiet [[Madagaskarhûpe]]<br>{{Color box|#808000}} }}</small> }} De '''hûpe''' (''Upupa epops'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[hûpefûgels]] (''Upupidae''). De wittenskiplike namme fan 'e [[Soarte (taksonomy)|soarte]] waard yn 1758 publisearre troch [[Carolus Linnaeus]]. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Botbotik.jpg|thumb|left|Fûgel yn súdeast Turkije.]] De hûpe is maklik te werkennen oan it readbrune fearrekleed en de lange túf mei swarte punten, dy't opset wurde kin as de fûgel him opwynt. De sturt en de wjukken binne swart en tekene mei brede wite streken. De snaffel is lang en tin. In opfallend skaaimerk is de sterke stank dy't it bist ferspriedt; dat komt oan 'e iene kant om't it nêst nea skjinmakke wurdt (itensresten en dong bliuwe efter) en oan 'e oare kant om't it wyfke in klier hat oan 'e basis fan har sturt (de stútklier), dy't yn 'e briedtiid in swiere stank ferspriedt. De fûgel hat dêrfandinne de bynamme drekhoanne. De rop fan 'e hûpe klinkt as hûp, hûp, en hoewol't de rop net lûd is, is dy dochs op grutte ôfstân te hearren. De lingte bedraacht 26 oant 28 sm en it gewicht is sa'n 75 gram. == Fersprieding == De hûpe komt foaral foar yn it tuskenbeide en subtropyske diel fan Europa, fan iepen bosk oant gerssteppes en woastyneftich biotoop. It [[Ibearysk Skiereilân]] is fierwei it wichtichste briedgebiet. Hûpen wurde fral yn stienrike gebieten oantroffen, op muorren en om ruïnes hinne. Se oerwinterje yn Súd-Jeropa en [[Afrika]]. Der wurde acht ûndersoarten ûnderskieden: * ''U. e. epops'': fan noardwestlik Afrika en Europa oant it súdlike diel fan Sintraal-[[Ruslân]], noardwestlik [[Sina]] en noardwestlik [[Yndia]]. * ''U. e. saturata'': fan eastlik Ruslân oant [[Koreä]], [[Japan]], sintraal Sina en [[Tibet]]. * ''U. e. ceylonensis'': sintraal en súdlik Yndia en [[Sry Lanka]]. * ''U. e. longirostris'': fan noardeastlik Yndia oant súdlik Sina, [[Yndosina]] en noardlik [[Malakka]]. * ''U. e. major'': [[Egypte]]. * ''U. e. senegalensis'': fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant [[Somaalje]]. * ''U. e. waibeli'': fan [[Kameroen]] oant noardwestlik [[Kenia]] en noardlik [[Uganda]]. * ''U. e. africana'': fan [[Kongo-Kinsjasa]] oant yn Kenia en súdlik oant yn [[Súd-Afrika]]. === Nederlân === [[Ofbyld:Wiedehopf im Flug.jpg|thumb|left|De hûpe by it nêst.]] Oant it begjin fan 'e 20e iuw briede de hûpe ek yn Nederlân. Dêrnei folge in tiid fan delgong, oant yn 'e jierren 1940 en 1950 de oantallen wer tanamen. Om 1974 hinne wie de fûgel lykwols as briedfûgel op 'e ferdwûn en folgen der allinnich noch waarnimmingen. Sûnt 2012 briedt de hûpe wer yn Nederlân, earst yn [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] en letter ek op 'e [[Feluwe]]. De oantallen binne stadichoan ta, mar binne lykwols noch lyts.<ref>[https://www.gld.nl/nieuws/8181004/terugkeer-van-de-bijna-uitgestorven-hop Gelderland,nl: ''Terugkeer van de bijna uitgestorven hop''.]</reF> == Libbenswize == Syn iten bestiet foaral út grutte ynsekten, regenwjirms, (neakene) slakken en spinnen, mar ek hagedissen steane op it menu. == Briedgedrach == [[Ofbyld:Huppe fasciée MHNT ZOO 2010 11 161 Ouzouer-sur-Trézée.jpg|thumb|left|Aaien.]] It nêst wurdt boud yn in holte fan in âlde beam, dêr't it wyfke likernôch 5 aaien yn leit. It wyfke en de jongen ferdigenje har tsjin fijannen troch dy mei in stjonkende floeistof te bespuitsjen. It aai fan 'e hûpe is blau-griis oant grien-brún fan kleur. De kleur is ôfhinklik fan it wyfke: troch fet út de stútklier op it aai oer te bringen, wurdt it oarspronklik blau-grize aai mear grien-brún. Dat fet wurdt by it brieden streekrjocht oerbrocht of troch de fearren op it boarst. De stof hat troch syn bakteariële gearstalling in anty-mikrobiële wurking, dy't it aai beskermet tsjin ynfeksjes. Hoe donkerder de stof, wat mear "goede" baktearjes de stof befettet en wat better it wurket. == Status == De grutte fan 'e populaasje waard troch [[BirdLife International]] yn 2015 rûst op 5-10 miljoen fûgels, wêrfan't de Europeeske populaasje sa'n 1,3 miljoen oant 2,76 miljoen pearkes telde. Op 'e [[Reade list]] fan 'e IUCN hat dizze soarte de status net bedrige (''Least Concern''), mar der wurdt oannommen dat de oantallen tebekrinne, fral troch jacht en ferneatiging fan habitat. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/hoopoe/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/hoopoe?siteLanguage=nl eBirds, oproppen 14 maaie 2026.] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-hoopoe-upupa-epops BirdLife, oproppen 14 maaie 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Upupa epops}} }} {{DEFAULTSORT:Hupe}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hûpe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] jiv5bx4jd94f7cvs2g70tss6td1usf4 0 191987 1235627 1230480 2026-07-19T19:30:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235627 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = haukearn |Ofbyld = [[Ofbyld:Aguila perdicera.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Bonellis eagle.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[echte earnen]] (''Aquila'') |Wittenskiplike namme= Aquila fasciata |Beskriuwer, jier= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1822 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Hieraaetus fasciatus area.PNG|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] (it hiele jier rûn)</small> }} De '''haukearn''' (''Aquila fasciata'', synonym: ''Hieraaetus fasciatus'') is in grutte [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). == Uterlik == [[Ofbyld:A Bonelli's Eagle Gliding in Flight (50432015541).jpg|thumb|left|Fûgel yn 'e flecht.]] De haukearn is in middelgrutte oant grutte earn mei in kop-sturtlingte fan 55 oant 65 sentimeter en in spanwiidte fan 145 oant 165 sm. Wyfkes binne, lykas by de measte rôffûgels, in stik grutter en swierder as de mantsjes. De fûgel hat in opfallend en kontrastryk fearrekleed. De boppekant is donkerbrún, faak mei in karakteristike wyt plak op 'e rêch dy't benammen yn 'e flecht goed te sjen is. De ûnderkant is hiel ljocht, hast wyt, mei fine, donkere lingtestreken. De lange, rjochte sturt is griis mei in brede, swarte einbân. De wjukken binne yn ferhâlding ta oare earnen relatyf koart en rûn, wat him goed manûvrearber makket. De poaten en de basis fan 'e snaffel binne opfallend giel. == Fersprieding en biotoop == De haukearn hat in hiel grut mar fragmintearre ferspriedingsgebiet. Hy briedt yn it [[Middellânske See]]gebiet (Súd-[[Europa]] en Noard-[[Afrika]]), it [[Midden-Easten]], en dwers troch Súd-[[Aazje]] oant yn [[Sina]]. Oars as in soad oare earnen is de haukearn yn it grutste part fan syn libbensgebiet in [[stânfûgel]] dy't it hiele jier troch yn itselde territoarium bliuwt; allinnich jonge fûgels swalkje soms fierder út. Syn biotoop bestiet út drûge, iepen en heal-iepen lânskippen mei rotswanden of dellingen. Hy hâldt fan rûge, tichtbegroeide heuvelrêgen en mediterrane strûkgebieten (maquis). Ek is de fûgel yn heal-woastinen en agraryske gebieten mei genôch nêstgelegenheid te finen. == Taksonomy == Jierrenlang stie de haukearn yn 'e wittenskiplike literatuer en yn fûgelgidsen bekend ûnder de namme ''Hieraaetus fasciatus''. Hy waard dêrmei yn itselde skaai set as de folle lytsere [[dwerchearn]] (''Hieraaetus pennatus''). [[DNA]]-ûndersyk fan it begjin fan 'e iuw wiisde lykwols út dat de dwerchearnen genetysk hiel oars yn inoar sitte en it die bliken dat de haukearn folle nauwer besibbe is oan 'e [[echte earnen]] fan it skaai ''Aquila'' (lykas de [[keningsearn]] en de [[steppe-earn]]). Dêrom hat it IOC (International Ornithological Committee) de haukearn offisjeel ferhûze nei it skaai ''Aquila'', wêrtroch't de wittenskiplike namme ''Aquila fasciata'' wurden is. De haukearn waard earder ek as ien en deselde soarte behannele mei in nau besibbe earn yn Afrika besuden de Sahara. Dat wie doe de ûndersoarte ''Hieraaetus fasciatus spilogaster''. Hjoed-de-dei wurdt de haukearn yn twa algemien erkende ûndersoarten ferdield: * ''Aquila fasciata fasciata'': de nominaatfoarm, komt foar yn Europa, Noard-Afrika en it grutste part fan Aazje. * ''Aquila fasciata renschi'': in isolearre, wat lytsere ûndersoarte mei in folle donkerder streke búk, dy't allinnich foarkomt op in pear lytse [[Sûnda-eilannen]] yn [[Yndoneezje]] (lykas [[Floares]], [[Sûmba]] en [[Timor]]). == Ekology == [[Ofbyld:Bonelli's Eagle with prey - Montsonis - Spain MG 4679 (24590808223).jpg|thumb|left|Haukearn mei proai.]] De haukearn is in krêftige en agressive jager. Troch syn koartere wjukken kin er mei in grutte faasje tusken de strûken en beammen troch manûvrearje, in jachttechnyk dy't tige tinken docht oan dy fan 'e [[hauk]] (''Accipiter gentilis''). Syn iten bestiet foar in grut part út middelgrutte fûgels en sûchdieren. Wichtige proaidieren binne kninen, hazzen, patrizen, dowen en ferskate soarten hagedissen. Soms jaget in briedpear ek tegearre om gruttere proaien te pakken. It nêst wurdt meastentiids boud op in hege útstekkende rots, mar soms ek yn in grutte, âlde beam. It briedseizoen begjint yn Súd-Europa al ier yn febrewaris. It wyfke leit meastentiids 2 aaien, dy't yn sa'n 37 oant 40 dagen útbret wurde. De jongen fleane nei sawat 60 oant 70 dagen út. == Status == De haukearn wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as net bedrige, om't it totale ferspriedingsgebiet en de populaasje yn Aazje noch grut genôch binne. De Europeeske populaasje hat yn it ferline in dramatyske delgong meimakke, benammen yn [[Spanje]], [[Frankryk]] en [[Grikelân]]. De grutste bedrigings foar dizze soarte binne elektrokúsje troch heechspanningsmêsten, wynmûnen, yllegale ferfolging en jacht, it ferlies fan biotoop troch yntinsive lânbou en it ôfnimmen fan de kninepopulaasjes troch syktes lykas myxomatose. It Europeeske bolwurk fan 'e soarte is Spanje. Troch it beskermingsmaatregels binne de oantallen yn 'e measte gebieten wer foars omheech gien. Ek de folle lytsere Frânske populaasje hat in groei meimakke. Neffens in rûge rûzing bestiet de wrâldpopulaasje út 20.000 oant 50.000 folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bonellis-eagle-aquila-fasciata BirdLife International, oproppen 22 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/boneag2 eBird, oproppen 22 maaie 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/boneag2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 maaie 2026.] * Svensson, L. et al. (2010). ''ANWB Vogelgids van Europa''. Kosmos Uitgevers (Utert). {{reflist}} ---- {{Commonscat|Aquila fasciata}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte earn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] kkqs2pdxqqaeua0d3tidhkand72ihee 0 192312 1235608 1231423 2026-07-19T19:16:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 IUCN-status 1235608 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = haastearn |Ofbyld = [[Ofbyld:Giant Haasts eagle.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[dwerchearnen]] (''Hieraaetus'') |Wittenskiplike namme= Hieraaetus moorei † |Beskriuwer, jier= ([[Julius von Haast|Haast]], 1872) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]] |lânkaart = }} De '''haastearn''' of '''Haasts earn''' (''Hieraaetus moorei'') is in no útstoarne [[Earnen|earn]] dy't [[Endemisme|endemysk]] wie foar [[Nij-Seelân]]. De fûgel wie de grutste bekende earn dy't ea libbe hat. == Ferskining == [[Ofbyld:Canterbury Museum, Christchurch - Joy of Museums - Haast's Eagle.jpg|thumb|left|Kop fan 'e haastearn, Canterbury Museum, Christchurch.]] De haastearn hie in spanwiidte fan trije meter en in gewicht fan mear as tsien kilogram, mooglik oant 18 kilogram. De wyfkes fan 'e [[Harpij (rôffûgel)|harpij]] weagje yn ferliking dêrmei sa'n acht kilogram. De fûgel jage benammen op 'e no útstoarne [[moä's]] en der wurdt leaud dat er sawat tagelyk mei dy fûgels útstoarn is. == Utstjerren == Tsjin 'e midden fan 'e 14e iuw wie it measte fan it leechlânhabitat fan 'e earn ferneatige, mar der wurdt tocht dat de fûgel noch de 16e en miskien de 17e iuw oerlibbe hat. De fûgel stoar nei alle gedachten likernôch 200 jier nei de komst fan 'e Maory út. Der binne spekulaasjes dat de fûgel mei opsetsin troch de Maory útroege is. De minsken soene de grutte machtige, op rinfûgels jeiende fûgel as in bedriging besjoen ha. Njonken de jacht wurdt ek tocht dat it útstjerren fan syn proaien, de moä's, in rol spile hat. == Systematyk == Foarhinne waard de fûgel yn it eigen skaai Harpagornis set. De fernuvering wie grut doe't út [[DNA]]-ûndersyk bliken die dat de haastearn tige nei besibbe is oan ien fan 'e lytste earnen fan 'e wrâld, de ''[[Hieraaetus morphnoides]]''. Dy lêste fûgel libbet yn [[Austraalje]] en op [[Nij-Guineä]]. Dêrom wurdt de haastearn hjoed-de-dei yn it skaai ''[[Hieraaetus]]'' set. Earder ha der ek spekulaasjes west dat de fûgel besibbe wie oan 'e [[kylsturtearn]] (''Aquila audax''), ek ien fan 'e grutste earnen fan 'e wrâld. {{Boarnen|boarnefernijing= * foar boarnen en referinsje sjoch: [[:se:Moaörn]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Hieraaetus moorei|Haastearn}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Dwerchearn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 16e iuw]] k0cq3onxrns4iu6ndzgrwfu7uwr7xq0 0 192612 1235668 1234723 2026-07-19T20:38:15Z SencBorz 50363 mear ynformaasje tafoege 1235668 wikitext text/x-wiki [[File:Autumn Nations Series '22- Italia vs Australia-70 (52500437548) (team lineup cropped).jpg|thumb|250px|It team foar harren wedstriid tsjin Italië yn 2022.]] It '''Australyske rugbyteam''', ek wol bekend as de ''Wallabies'' ([[Ingelsk]]), is it nasjonale rugbyteam fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]]. Se spilen harren earste wedstriid yn 1899. Se hawwe it [[wrâldkampioenskip rugby]] twa kear wûn. Harren topskoarer aller tiden is [[Michael Lynagh]]. Harren rivalen binne de [[Nijseelânsk rugbyteam|All Blacks]]. == Ynterlannen == {{Sjoch haadartikel|Ynterlannen Australysk rugbyteam 2020-2029 }} Hjirûnder fynst de meast resinte wedstriden dy't it team spile hat. {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|25 oktober 2025 |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{JPNru}} | bgcolor="#ccffcc"|'''19–15''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|1 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''7–25''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|8 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ITAru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''19–26''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|15 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"| {{IRLru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''19–46''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|22 novimber 2025 |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''33–48''' |- align="center" | bgcolor="#ffcccc" align=left|04 july 2026 | bgcolor="#ffcccc" align=left|{{IRLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''31–33''' |- align="center" | bgcolor="#ffcccc" align=left|11 july 2026 | bgcolor="#ffcccc" align=left|{{FRAru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''26–42''' |- align="center" | bgcolor="#ccffcc" align=left|18 july 2026 | bgcolor="#ccffcc" align=left|{{ITAru}} | bgcolor="#ccffcc"|'''57–10''' |- align="center" |align=left|08 augustus 2026 |align=left|{{JPNru}} | |} == Prestaasjes == === Wrâldkampioenskip rugby === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]] |- !width=40|Jier !width=60|'''Plak''' !width=20|'''<abbr title="Wedstriden">Wed</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Winst">W</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Gelykspul">G</abbr>''' !width=20|'''<abbr title="Ferlies">F</abbr>''' |- |style="border:3px solid red"| 1987 || Fjirde plak || 6 || 4 || 0 || 2 |- style="background:gold;" | 1991 || '''Kampioenen''' || 6 || 6 || 0 || 0 |- | 1995 || Kwartfinalen || 4 || 2 || 0 || 2 |- style="background:gold;" | 1999 || '''Kampioenen''' || 6 || 6 || 0 || 0 |- style="background:silver;" |style="border:3px solid red"| 2003 || '''Twadde plak''' || 7 || 6 || 0 || 1 |- | 2007 || Kwartfinalen || 5 || 4 || 0 || 1 |- style="background:#CC9966;" | 2011 || '''Tredde plak''' || 7 || 5 || 0 || 2 |- style="background:silver;" | 2015 || '''Twadde plak''' || 7 || 6 || 0 || 1 |- | 2019 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] || Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 |- | [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]] ||colspan=5| ''Kwalifisearre'' |- !Total||2 titels||57||44||0||13 |} == Keppelings om utens == * [https://wallabies.rugby/ Offisjele webside] [[Kategory:Rugby yn Austraalje]] d4mpo0nkrtecray1f41vwm9t92klozi 0 192659 1235667 1234857 2026-07-19T20:36:37Z SencBorz 50363 mear ynformaasje tafoege 1235667 wikitext text/x-wiki Dit is in list fan de ynterlannen dy't it [[Australysk rugbyteam|Australyske rugbyteam]] yn de jierren 2020 spile hat.<ref>{{Cite web |title=pick and go - Rugby Union Test & Super Rugby results and statistics |url=https://www.lassen.co.nz/pickandgo.php |access-date=2025-11-16 |website=www.lassen.co.nz}}</ref> == Ynterlannen == === 2020 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soart spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left rowspan=4|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffffcc"|11 oktober |align="left" bgcolor="#ffffcc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffffcc"|'''16–16<ref>[https://www.world.rugby/beta/match/28678 New Zealand v Australia - Bledisloe Cup 2020]</ref>''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|18 oktober |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''7–27''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|31 oktober |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''5–43''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|07 novimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''24–22''' |- align="center" |align=left rowspan=2|'''Puma Trofee''' |align=left bgcolor="#ffffcc"|21 novimber |align="left" bgcolor="#ffffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ffffcc"|'''15–15''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffffcc"|05 desimber |align="left" bgcolor="#ffffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ffffcc"|'''16–16<ref>[https://www.sportingnews.com/au/rugby-union/news/tri-nations-2020-wallabies-argentina-draw-australia-anthem-rugby-union/dd0l6qcoejf01tek24s2zcka9 Tri Nations: What we&#x27;ve learnt after the Wallabies final test match of 2020 | Sporting News]</ref>''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|'''1''' (Puma Trofee) |align=center|1 |align=center|3 |align=center|2 |align=center|83 |align=center|139 |align=center|–56 |align=center|16.7% |} === 2021 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soart spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left rowspan=3|'''Trophée des Bicentenaires''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|07 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{FRAru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''23–21''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|13 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''26–28''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|17 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{FRAru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''33–30''' |- align="center" |align=left rowspan=3|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|07 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''25–33''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|14 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''22–57''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|05 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''21–38''' |- align="center" |align=left rowspan=2|'''Mandela Challenge Plate''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|12 septimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''28–26''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|18 septimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''30–17''' |- align="center" |align=left rowspan=2|'''Puma Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|25 septimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''27–8''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|02 oktober |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''32–17''' |- align="center" |align=left| |align=left bgcolor="#ccffcc"|23 oktober |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{JPNru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''32–23''' |- align="center" |align=left|Hopetoun Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|07 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{SCOru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''13–15''' |- align="center" |align=left|Cook Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|13 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''15–32''' |- align="center" |align=left|James Bevan Trofee |align=left bgcolor="#ffcccc"|20 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{WALru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''28–29''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|'''3''' (Trophée des Bicentenaires, Mandela Challenge Plate, Puma Trofee) |align=center|7 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|355 |align=center|374 |align=center|–19 |align=center|50% |} === 2022 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soart spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left rowspan=3|Ella–Mobbs Trofee |align=left bgcolor="#ccffcc"|02 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ENGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''30–28''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|09 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''17–25''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|16 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''17–21''' |- align="center" |align=left rowspan=2|'''Puma Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|07 augustus |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''41–26''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|14 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''17–48''' |- align="center" |align=left rowspan=2|'''Mandela Challenge Plate''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|27 augustus |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''25–17''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|03 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''8–24''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|15 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''37–39''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|24 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''14–40''' |- align="center" |align=left|'''Hopetoun Cup''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|30 oktober |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{SCOru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''16–15''' |- align="center" |align=left|Trophée des Bicentenaires |align=left bgcolor="#ffcccc"|05 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''29–30''' |- align="center" |align=left| |align=left bgcolor="#ffcccc"|12 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ITAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''27–28''' |- align="center" |align=left|Lansdowne Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|19 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{IRLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''10–13''' |- align="center" |align=left|'''James Bevan Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|26 novimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{WALru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''39–34''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|'''4''' (Puma Trofee, Mandela Challenge Plate, Hopetoun Cup, James Bevan Trofee) |align=center|5 |align=center|0 |align=center|9 |align=center|327 |align=center|388 |align=center|–61 |align=center|35.7% |} === 2023 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soart spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left|Mandela Challenge Plate |align=left bgcolor="#ffcccc"|09 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''12–43''' |- align="center" |align=left|Puma Trofee |align=left bgcolor="#ffcccc"|15 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''31–34''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|29 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''7–38''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|05 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''20–23''' |- align="center" |align=left|Trophée des Bicentenaires |align=left bgcolor="#ffcccc"|26 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''17–41''' |- align="center" |align=left rowspan=4|[[Wrâldkampioenskip rugby 2023|WK 2023]] |align=left bgcolor="#ccffcc"|09 septimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{GEOru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''35–15''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|17 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FIJru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''15–22''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|24 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{WALru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''6–40''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|01 oktober |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{PORru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''34–14''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|0 |align=center|2 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|177 |align=center|270 |align=center|–93 |align=center|22.2% |} === 2024 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soart spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left rowspan=2|'''James Bevan Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|6 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{WALru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''25–16''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|13 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{WALru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''36–28''' |- align="center" |align=left|''Ynternasjonaal Simmertoernoai 2024'' |align=left bgcolor="#ccffcc"|20 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{GEOru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''40–29''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Mandela Challenge Plate |align=left bgcolor="#ffcccc"|10 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''7–33''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|17 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''12–30''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Puma Trofee |align=left bgcolor="#ccffcc"|31 augustus |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''20–19''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|7 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ARGru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''27–67''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|21 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''28–31''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|28 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''13–33''' |- align="center" |align=left|'''Ella–Mobbs Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|09 novimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ENGru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''42–37''' |- align="center" |align=left|'''James Bevan Trofee''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|17 novimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{WALru}} |bgcolor="#ccffcc"|'''52–20''' |- align="center" |align=left|Hopetoun Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|24 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{SCOru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''13–27''' |- align="center" |align=left|Lansdowne Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|30 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{IRLru}} |bgcolor="#ffcccc"|'''19–22''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|'''3''' (James Bevan Trofee, Ella–Mobbs Trofee, James Bevan Trofee) |align=center|6 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|334 |align=center|392 |align=center|–58 |align=center|46.2% |} === 2025 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soarte spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left|'''Vuvale Bowl''' |align=left bgcolor="#ccffcc"|06 july |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{FIJru}} | bgcolor="#ccffcc"| '''21–18'''<ref>[https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/c1ljq807qqdo Australia won't knock the Lions over - Schmidt]</ref> |- align="center" |align=left rowspan=3|Lions Series Trofee |align=left bgcolor="#ffcccc"|19 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|[[British & Irish Lions]] |bgcolor="#ffcccc"|'''19–27''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|26 july |align="left" bgcolor="#ffcccc"|[[British & Irish Lions]] | bgcolor="#ffcccc"| '''26–29''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ccffcc"|02 augustus |align="left" bgcolor="#ccffcc"|[[British & Irish Lions]] | bgcolor="#ccffcc"| '''22–12''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Mandela Challenge Plate |align=left bgcolor="#ccffcc"|16 augustus |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{RSAru}} | bgcolor="#ccffcc"|'''38–22''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|23 augustus |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{RSAru}} |bgcolor="#ffcccc"| '''22–30''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Puma Trofee |align=left bgcolor="#ccffcc"|06 septimber |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{ARGru}} | bgcolor="#ccffcc"| '''28–24''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|13 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ARGru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''26–28''' |- align="center" |align=left rowspan=2|Bledisloe Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|27 septimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''24–33''' |- align="center" |align=left bgcolor="#ffcccc"|04 oktober |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{NZLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''14–28''' |- align="center" |align=left| |align=left bgcolor="#ccffcc"|25 oktober |align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{JPNru}} | bgcolor="#ccffcc"|'''19–15''' |- align="center" |align=left|Ella–Mobbs Trofee |align=left bgcolor="#ffcccc"|1 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ENGru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''7–25''' |- align="center" |align=left| |align=left bgcolor="#ffcccc"|8 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{ITAru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''19–26''' |- align="center" |align=left|Lansdowne Cup |align=left bgcolor="#ffcccc"|15 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"| {{IRLru}} | bgcolor="#ffcccc"|'''19–46''' |- align="center" |align=left|Trophée des Bicentenaires |align=left bgcolor="#ffcccc"|22 novimber |align="left" bgcolor="#ffcccc"|{{FRAru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''33–48''' |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|'''1''' (Vuvale Bowl) |align=center|5 |align=center|0 |align=center|10 |align=center|337 |align=center|411 |align=center|–74 |align=center|33.3% |} === 2026 === <!-- W #ccffcc G #ffffcc F #ffcccc --> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Soarte spul !width=124|Datum !width=140|Tsjinstanner !width=60|Resultaat |- align="center" |align=left|Lansdowne Cup | bgcolor="#ffcccc" align=left|04 july | bgcolor="#ffcccc" align=left|{{IRLru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''31–33'''<ref>[https://www.espn.com.au/rugby/match/_/gameId/603977/league/17567/ireland-australia Australia vs Ireland - Summary - Nations Championship 2026 - 4 Jul, 2026 - ESPN]<small>'''(IN)'''</small></ref> |- align="center" |align=left|Trophée des Bicentenaires | bgcolor="#ffcccc" align=left|11 july | bgcolor="#ffcccc" align=left|{{FRAru}} | bgcolor="#ffcccc"| '''26–42'''<ref>[https://www.espn.com.au/rugby/match/_/gameId/603982/league/17567 Australia vs France - Summary - Nations Championship 2026 - 11 Jul, 2026 - ESPN]<small>'''(IN)'''</small></ref> |- align="center" |align=left| |bgcolor="ccffcc" align=left|18 july |bgcolor="ccffcc" align=left|{{ITAru}} |bgcolor="ccffcc"| '''57–10'''<ref>[https://www.espn.com/rugby/match/_/gameId/603989/league/17567 Australia vs Italy - Summary - Nations Championship 2026 - 18 Jul, 2026 - ESPN]<small>'''(IN)'''</small></ref> |- align="center" |align=left| |align=left|08 augustus |align=left|{{JPNru}} | |- align="center" |align=left| |align=left|15 augustus |align=left|{{JPNru}} | |- align="center" |align=left rowspan=2|Puma Trofee |align=left|29 augustus |align=left|{{ARGru}} | |- align="center" |align=left|05 septimber |align=left|{{ARGru}} | |- align="center" |align=left|Mandela Challenge Plate |align=left|27 septimber |align=left|{{RSAru}} | |- align="center" |align=left rowspan=2|Bledisloe Cup |align=left|10 oktober |align=left|{{NZLru}} | |- align="center" |align=left|17 oktober |align=left|{{NZLru}} | |- align="center" |align=left|Ella–Mobbs Trofee |align=left|08 novimber |align=left|{{ENGru}} | |- align="center" |align=left|Hopetoun Cup |align=left|15 novimber |align=left|{{SCOru}} | |- align="center" |align=left|James Bevan Trofee |align=left|21 novimber |align=left|{{WALru}} | |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Trofeeën !width=35|W !width=35|G !width=35|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|''0'' |align=center|''1'' |align=center|''0'' |align=center|''2'' |align=center|''114'' |align=center|''85'' |align=center|''+29'' |align=center|''33.3%'' |} == Record == === Palmares (2020-2029) === * James Bevan Trofee: '''3''' (2022, 2024, 2024) * Puma Trofee: '''3''' (2020, 2021, 2022) * Mandela Challenge Plate: '''2''' (2021, 2022) * Vuvale Bowl: '''1''' (2025) * Ella–Mobbs Trofee '''1''' (2024) * Hopetoun Cup: '''1''' (2022) * Trophée des Bicentenaires: '''1''' (2021) === Tabel === {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%" |- !width=224|Jier !width=30|Wed !width=30|W !width=30|G !width=30|F !width=35|'''<abbr title="Punten foar">PF</abbr>''' !width=35|'''<abbr title="Punten tsjin">PT</abbr>''' !width=35|'''+/−''' !width=35|W % |- align="center" |align=center|2020 |align=center|6 |align=center|1 |align=center|3 |align=center|2 |align=center|83 |align=center|139 |align=center|–56 |align=center|16.7% |- align="center" |align=center|2021 |align=center|14 |align=center|7 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|355 |align=center|374 |align=center|–19 |align=center|50.0% |- align="center" |align=center|2022 |align=center|14 |align=center|5 |align=center|0 |align=center|9 |align=center|327 |align=center|388 |align=center|–61 |align=center|35.7% |- align="center" |align=center|2023 |align=center|9 |align=center|2 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|177 |align=center|270 |align=center|–93 |align=center|22.2% |- align="center" |align=center|2024 |align=center|13 |align=center|6 |align=center|0 |align=center|7 |align=center|334 |align=center|392 |align=center|–58 |align=center|46.2% |- align="center" |align=center|2025 |align=center|15 |align=center|5 |align=center|0 |align=center|10 |align=center|337 |align=center|411 |align=center|–74 |align=center|33.3% |- align="center" |align=center|''2026'' |align=center|''3'' |align=center|''1'' |align=center|''0'' |align=center|''2'' |align=center|''114'' |align=center|''85'' |align=center|''+29'' |align=center|''33.3%'' |- !width=224|Totaal !width=30|74 !width=30|27 !width=30|3 !width=30|44 !|1,727 !|2,059 !|–332 !width=30|36.5% |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} [[Kategory:Rugby yn Austraalje]] edzrfz4p1m8ocaa7jx8ho183g8j3xj9 0 192760 1235632 1233298 2026-07-19T19:34:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1235632 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = heawylp |Ofbyld = [[File:Bar-tailed Godwit.jpg|250px]] |lûd = [[File:Bar-tailed godwit.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme= Limosa lapponica |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart=[[File:Limosa-lapponica-distribution-map.jpg|250px]]<br><small>{{Color box|#FF0000}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#695AFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''heawylp''' (''Limosa lapponica'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') fan it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes''). == Skaaimerken == De heawylp liket op 'e [[skries]] (''Limosa limosa'') en hat lykas de skries in tige lange snaffel. It ferskil mei de skries is dat de snaffel oan 'e ein swak nei boppe bûget, donker en wat koarter is. De heawylp hat ek koartere poaten en gjin wite wjukbannen. Folwoeksen fûgels ha donkere poaten en de sturt is bandearre. Simmerdeis binne de nekke, it boarst en de búk effen brúnread; wylst de skries op 'e búk en flanken dêr in bûnter patroan hat. Lykas by de [[wylp]] rint it wyt fan 'e stút fierder kylfoarmich troch oer de rêch. Nijsgjirrich is dat mantsjes lytser binne as wyfkes, in wat koartere snaffel hawwe en simmerdeis oant yn 'e punt fan harren sturt readbrún binne. Wyfkes binne yn kleur bleker as mantsjes. De heawylp is 33–41 sintimeter lang en hat in wjukspanne fan 62 oant 72 sm. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ferskil briedkleed heawylp mei skries.</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Bar-Tailed Godwit on Tundra.jpg|Heawylp. Limosa limosa (Uitkerke).jpg|Skries. </gallery> </div> Winterdeis is de heawylp boppe griisbrún mei in donker strekepatroan. De ûnderkant is mear wyteftich, sûnder bêzje en oranje tinten mei wat skiere streken op 'e siden. Jonge fûgels lykje op harren âlden yn 'e winter, mar se binne wat donkerder fan boppe mei gielbrune rânen oan 'e skouderfearren en de earmtakkepinnen. == Fersprieding en systematyk == De heawylp briedt yn it hege noarden fan it noarden fan [[Skandinaavje]] oer [[Sibearje]] oant [[Alaska]]. It it in [[trekfûgel]] dy't winterdeis nei waarmere gebieten migrearret lykas de [[Waadsee]] en fierder nei it suden nei [[Afrika]]. === Nederlân === [[Ofbyld:Limosa lapponica lapponica.jpg|thumb|250px|Fûgel yn winterkleed.]] Heawylpen komme it hiele jier yn Nederlân foar, mei in pyk as se trekke yn augustus en septimber en as se yn maaie weromkomme. Dan rinne de oantallen op oant wol 180.000 fûgels. Winterdeis binne de oantallen leger en ôfhinklik fan it waar. It bolwurk fan 'e heawylp yn Nederlân is it Waadgebiet. Se oerwinterje ek yn 'e [[Seelân|Siuwske delta]], mar yn minder grutte oantallen. Ynlânsk komt de soarte folle minder foar. Der binne twa ferskillende [[ûndersoarte]]n dy't yn Nederlân te sjen binne. De Sibearyske ûndersoarte ''taymyrensis'' trekt oer Nederlân fierder nei it suden, wylst de Skandinavyske ûndersoarte ''lapponica'' de winter hjir bliuwt. Der wurde fiif ûndersoarten ûnderskieden mei de folgjende fersprieding: * ''Limosa lapponica lapponica'' – briedt fan noardlik Skandinaavje eastlik oant noardwestlik Ruslân; oerwinteret oan 'e [[Noardsee]], it westlike [[Ibearysk Skiereilân]], noardwestlik [[Afrika]] oant de westlike kust fan [[Súd-Afrika]]. * ''Limosa lapponica yamalensis'' (Bom et al., 2021) – briedt op it noardlik [[West-Sibearysk Leechlân]], ynklusyf it [[Jamal-skiereilân]] en de legere [[Ob|Obdelling]]; it oerwinteringsgebiet is min bekend mar tocht wurdt oan it gebiet tusken [[Oman]] en [[Yndia]] en nei alle gedachten de eastlike kust fan Afrika, mooglik súdlik oant Súd-Afrika ta. * ''Limosa lapponica taymyrensis'' (Engelmoer & Roselar, 1998) – briedt yn noard-sintraal Sibearje, rûchwei fan 'e legere [[Jenisej (rivier)|Jenisej-delling]] eastlik oant de legere [[Naurû|Anabar]]delling; tocht wurdt dat de fûgel benammen oerwinteret oan 'e kusten fan westlik Afrika. * ''Limosa lapponica menzbieri'' (Portenko, 1936) – briedt yn noardlik Sibearje; oerwinteret fan [[Súdeast-Aazje]] oant de kust fan [[Austraalje]] ynklusyf [[Tasmaanje]]. * ''Limosa lapponica baueri'' (Naumann, 1836) – briedt yn noardeastlik Sibearje en westlik [[Alaska]]; oerwinteret yn [[Australaazje]]. == Migraasje == [[Ofbyld:Flock of bar-tailed godwits flying past.jpg|thumb|left|Migrearjende fûgels.]] De heawylp is ien fan 'e fûgelsoarten dy't de langste non-stop flecht makket mei fûgels dy't flechten fan wol 11.000 kilometer makke hawwe. De fûgels fan Alaska fleane bygelyks oant Nij-Seelân ta, in reis dy't oant tsien dagen duorje kin. Yn oktober 2022 waard in nij rekord metten mei in non-stop flecht fan Alaska nei Tasmaanje, in ôfstân fan 13.560 km, de flecht duorre alve dagen. == Ekology == === Iten === De heawylp yt benammen ynvertebraten lykas ynsekten, weakdieren, kreefteftigen en wjirms. Hy kin út en troch ek lytse fiskjes en plantemateriaal ite. It haaddieet bestiet út seeboarstelwjirms, benammen út 'e famylje ''Nereididae'', lykas ''Alitta virens'' en ''Alitta succinea'', tegearre mei soarten sânwjirms lykas ''Arenicola marina'' en ''Scoloplos armiger''. Mei oare waadfûgels siket er yn mingde kloften op waard- en sânstrannen en yn wiete gebieten nei iten, meast oerdei mar ek by ljochtmoannewaar. Dêrby brûkt er syn lange snaffel troch yn 'e grûn te stekken wylst er de kop fan kan nei kant beweecht. Mei help fan bepaalde senuwreseptoren yn syn snaffel kin er lytse feroaringen yn druk yn 'e modder waarnimme en sa syn proai fine. Wyfkes hawwe de oanstriid om yn wat djipper wetter te foerazjearjen om't se langere snaffels hawwe. === Habitat en hâlden en dragen === [[Ofbyld:Bar-tailed Godwit Nest (15423531242).jpg|thumb|left|Briedende fûgel.]] De heawylp briedt op 'e [[tûndra]] yn sompen en fean. Yn it briedseizoen is er territoriaal en ferdigenet er aktyf it gebiet om it nêst hinne. Beide âlden, mar foaral it mantsje, brûke loftakrobatyk en warskôgingsroppen om rôfdieren lykas [[skraitsfûgels]] by it nêst wei te lokken. Soms wurkje ferskate folwoeksen fûgels gear om rôfdieren te ferdriuwen. Op 'e trek en yn wintergebieten foarmet er sosjale kloften fan beide skaaien. Ek hat er dan oanstriid om him mei oare soarten waadfûgels lykas [[stienpikker]]s, [[mients]]en, [[lytse gril]]len en [[strânljippen]] te groepearjen en se kinne dan kloften fan tûzenen fûgels foarmje dy't har dan ferspriede as se oankomme by de winterferbliuwen. Jonge fûgels dy't noch net briede kinne ek yn 'e briedtiid kloften foarmje en hâlde har op ôfstân fan briedende folwoeksen fûgels. === Brieden === Heawylp begjinne mei brieden as se twa jier binne en de briedtiid begjint meast mids maaie en duorret oant ein july. As de fûgel yn it briedgebiet oankomt wurde der pearen foarme, wêrby't mantjes in ritueel útfiere dat út in rige seremoaniële flechten bestiet om de oandacht fan wyfkes te lûken. It nêst leit op in water heger en drûch plak tusken lege begroeiïng yn in wiet gebiet by lytse rivierkes, dobben, ûndjippe lagunes of ûnderstrûpt lân. Wylst it wyfke tafersjoch hâld boud it mantsje it nêst, dat in lyts, 3 oant 4 sm djip gat yn 'e grûn is en beklaaid wurdt mei moas en lichenes. [[Ofbyld:Limosa lapponica MHNT.jpg|thumb|left|Aai.]] De aaien wurde yn 'e regel healwei juny lein. It nêst bestiet meastentiids út fjouwer aaien en yn guon gefallen twa of trije. De ovale aaien binne ljocht glânsgjend oliifgrien of brúngrien mei fariabele donkerbrune oant ljochtgrize plakjes fral by de bredere poal fan it aai. Beide âlden nimme diel oan it brieden, alhoewol't it mantsje it grutste part fan 'e tiid op 'e aaien sit. De aaien komme nei 20-21 dagen út. De piken wurde mei dûns berne en de earste pear dagen troch beide âlden fuorre en beskerme. In pear dagen nei it útkommen meitsje de wyfkes harren op om te migrearjen nei de wintergebieten, wylst de mantsjes noch 30 dagen foar de piken soargje oant dy ek fleane kinne. De heawylp kin likernôch tritich jier âld wurde. Yn augustus 2004 waard yn [[Cambridgeshire]] in heawylp fongen dy't yn 'e selde moanne yn it jier 1974 yn Suffolkl ringe wie. Dat is mei in âldens fan 33 jier en 11 moanne de âldste bekende heawylp fan 'e wrâld. == Status == Heawylpen ha in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar de eastlike populaasjes nimme bot yn oantallen ôf. Nei alle gedachten hat dat te krijen mei habitatferlies op wichtige rêstplakken oan 'e Giele See en yn it oerwinteringsgebiet. Ek de jacht en fersteuring kinne in rol spylje. Yn 'e takomst kin klimaatferoaring in rol spylje. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de soarte sûnt 2015 as gefoelich (''Near Threatened''). De wrâldpopulaasje waard yn 2024 rûsd op 770.000 oant 880.000 folwoeksen fûgels. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bar-tailed-godwit-limosa-lapponica BirdLife, oproppen 27 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/batgod/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/batgod eBird, oproppen 27 juny 2026] *[https://stats.sovon.nl/stats/soort/5340 SOVON, oproppen 27 juny 2026.]] ---- {{Commonscat|Limosa lapponica}} }} {{DEFAULTSORT:Heawilp}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Skries]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] pljab7hy4c7einj25ypmepefd21k78i 0 192764 1235659 1233206 2026-07-19T19:53:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status en bedrigingen */ kt 1235659 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Hudsonskries |Ofbyld = [[File:Hudsonian Godwit - Churchill - Canada 01 (15657156459).jpg|250px]]<br><small>brieddracht</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[skriezen]] (''Limosa'') |Wittenskiplike namme= Limosa haemastica |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Limosa haemastica map.svg|250px]]<br><small>{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]<br>{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} De '''Hudsonskries''' (''Limosa haemastica'') is in [[Wilstereftigen|wilstereftige]] [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (Scolopacidae). De namme ferwiist nei de [[Hudsonbaai]], dêr't it eksimplaar weikaam dêr't de wittenskiplike beskriuwing op basearre waard. == Skaaimerken == Yn alle kleden hat er lange, donkere poaten, in dúdlike wite eachstreek en in lange, swak nei boppe bûge snaffel dy't oan de ein donker is. Yn 'e flecht binne de wite wjukbannen, de swarte oksels en de donkere ûnderwjukdekfearren te sjen. De fûgel hat in wite stút, in swarte sturt en in puntige wjuk. De skaaien binne gelyk, al hawwe de wyfkes – krekt lykas by oare skriezen – in langere snaffel as de mantsjes en binne se wat grutter. [[Ofbyld:Limosa haemastica - Kogarah Bay.jpg|thumb|left|Winterkleed.]] De folwoeksen fûgel is tusken de 37 en 42 sintimeter lang en weaget likernôch 300 gram. Yn it briedkleed, dat er yn april begjint te krijen, hat er in donkerbrún, weagjend patroan op 'e boppekant, in readbrún boarst en ûnderkant, grize boppewjukdekfearren, in ljochtgrize nekke en wang, in brúne eachstreek en in brúne krún. De snaffel is rôze-oranje. Yn it winterkleed (tusken oktober en maart) is it measte fan it fearrekleed griis en is de snaffel rôze. De jonge fûgel is griis en bêzjekleurich en ljochter as de folwoeksen fûgels yn it winterkleed. Hy hat ek in dúdlike wite eachstreek. De Hudsonskries is in soarte fan tuskenfoarm fan 'e [[skries]] en de [[heawylp]]. It grutste ferskil is de swarte oksels fan 'e Hudsonskries. Wat grutte en foarm oanbelanget liket er op 'e heawylp, mar hy hat in dúdliker nei boppe bûge snaffel en langere poaten. Yn it fearrekleed liket er mear op 'e skries troch de wite wjukbân, de wite stút en de swarte sturt. == Fersprieding, biotoop en brieden == De Hudsonskries briedt tichteby de beamgrins yn it noardwesten fan [[Kanada]] en [[Alaska]] en op de strannen by de [[Hudsonbaai]]. Se bouwe it nêst fuort op 'e grûn, goed ferburgen yn sompige gebieten. It wyfke leit trochstrings fjouwer aaien. Nei it útkommen soargje beide âlden foar de jongen, dy't nei likernôch in moanne harren eigen iten sykje kinne en fleane. De Hudsonskries is in [[trekfûgel]] dy't oerwinteret yn [[Súd-Amearika]] ([[Brazylje]], [[Paraguay]], [[Oerûguay]], [[Argentynje]], [[Perû]] en [[Sily]]). Foar de trek sammelje se har yn grutte kloften by de [[Jamesbaai]] yn Kanada. By geunstich waar fleane in soad fûgels de hiele ôfstân non-stop. === Foarkommen bûten Amearika === Yn Jeropa is de Hudsonskries in pear kear waarnommen yn [[Grut-Brittanje]] (foar it earst yn 1981) en ien kear yn [[Denemark]] (1986) en twa kear yn [[Sweden]] sjoen. De Hudsonskries is ek waarnommen yn bygelyks Súd-[[Austraalje]], [[Súd-Afrika]], op [[Hawaï]], de [[Galápagoseilannen]] en [[Nij-Seelân]]. == Iten == Dizze fûgels sykje harren iten troch de boaiem fan ûndjip wetter ôf te sykjen. Se ite benammen ynsekten en lytse kreefteftigen. == Status en bedrigingen == De Hudsonskries is in relatyf seldsume soarte mei in beheind ferspriedingsgebiet. Resinte stúdzjes litte sjen dat de populaasje bot ôfnimt, sa bot dat de [[IUCN]] de soarte sûnt 2024 as bedrige beskôget yn 'e kategory kwetsber (VU). De oarsaak fan 'e delgong is net alhiel dúdlik, mar nei alle gedachten spylje habitatferlies op rêst- en oerwinteringsplakken en de gefolgen fan klimaatferoaring in rol. De wrâldpopulaasje wurdt tusken de 41.000 en 70.000 folwoeksen yndividuen rûsd. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hudsonian-godwit-limosa-haemastica BirdLife, oproppen 27 juny 2026] *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/hudgod/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 juny 2026 ] *[https://ebird.org/species/hudgod?siteLanguage=nl eBird, oproppen 27 juny 2026] ---- {{Commonscat|Limosa haemastica}} }} {{DEFAULTSORT:Hudsonskries}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Skries]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Greidefûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Hudsonbaai]] bgh5le42he6qk0mdozl5nw9zs5uey15 0 192843 1235697 1235523 2026-07-20T08:13:58Z FreyaSport 40716 15e etappe 1235697 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid | namme = {{Flagge FR}} Omgong fan Frankryk 2026 | edysje = 113 | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | rûtekaart = Route of the 2026 Tour de France.png | tiidrek = [[4 july|4]] - [[26 july]] 2026 | datum = | startplak = {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | finishplak = [[Parys]] | totale ôfstân = 3.333 km | hichtemeters = 54.450 m | gem. faasje = | dielnimmers = 184 | type wedstriid = | etappe = 15 | klass1 = Giele trui | lieder1 = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] | klass2 = Griene trui | lieder2 = {{Flagge DK}} [[Mads Pedersen]] | klass3 = Boltsjestrui | lieder3 = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] | klass4 = Wite trui | lieder4 = {{Flagge MX}} [[Isaac del Toro]] | klass5 = Ploegen | lieder5 = {{GER}} Lidl–Trek | klass6 = Striidberens | lieder6 = | klass7 = | lieder7 = | klass8 = | lieder8 = | aktueel = | foarige = [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]] | folgjende = [[Omgong fan Frankryk 2027|2027]] }} De 113e edysje fan de '''[[Omgong fan Frankryk]]''' wurdt holden fan [[4 july|4]] oant en mei [[26 july]] [[2026]]. ==Dielnimmende ploegen== {{Kolommen3 |Kolom1= * {{BEL}} Alpecin–Deceuninck * {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team * {{FRA}} Groupama-FDJ * {{GER}} Lidl-Trek * {{ESP}} Movistar * {{GER}} Red Bull-Bora-Hansgrohe * {{AUS}} Jayco AlUla * {{NED}} Visma–Lease a Bike * {{NOR}} Uno-X * {{ESP}} Caja Rural-Seguros RGA * {{SUI}} Pinarello-Q36.5 * {{SUI}} Tudor |Kolom2= * {{BRN}} Bahrain Victorious * {{USA}} EF Education-EasyPost * {{GBR}} Netcompany Ineos * {{BEL}} Lotto-Intermarché * {{SUI}} NSN * {{BEL}} Soudal Quick-Step * {{NED}} Picnic-PostNL * {{UAE}} UAE Team Emirates XRG * {{KAZ}} XDS Astana Team * {{FRA}} Cofidis * {{FRA}} TotalEnergies }} == Startplak == De start wie yn [[Barcelona]], in stêd yn [[Kataloanje]], [[Spanje]], de grutste stêd fan Kataloanje, de twadgrutste stêd fan it Spanje. It is nei [[San Sebastián]] yn [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] en [[Bilbao]] yn [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] de tredde kear dat de Omgong yn Spanje fan start giet. {{clear}} == Etappe-oersjoch<ref>[https://www.letour.fr/fr/parcours-general Parcours 2026] op Letour.fr</ref> == Yn de sechsde etappe kaam giele trui drager [[Torstein Traeen]] hurd te fallen by de ôfdaling fan de Tourmalet. Nei medyske fersoarging gie er dochs wer fierder – en finishte úteinlik sa’n 30 minuten efter [[Tadej Pogačar]], wêrmei’t er syn giele trui ferlear. Uno-X melde letter dat Traeen in "harsenskodding en meardere breuken yn syn ribbekast" oprûn hie en de oare deis net oan de start ferskine soe. De 9e etappe op 12 july waard fanwegen de waarmte ynkoarten mei 30 kilometer yn stee fan 185 km fytsten se no 155 km {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Datum ! Etappe ! Start –<br>Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |- | 1 | align="center"| 4 july | {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | 19.7 km | {{Piktogram etappe|ploege-tiidrit}} | {{NED}} Visma–Lease a Bike |rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" | {{DEN}} [[Jonas Vingegaard]] |- | 2 | align="center"| 5 july | {{Flagge ES}} [[Tarragona]] -<br> {{flagge ES}} [[Barcelona]] | 178 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{MEX}} [[Isaac del Toro]] |- | 3 | align="center"| 6 july | {{Flagge ES}} [[Granollers]] -<br> {{Flagge FR}} [[Les Angles (Pyrénées-Orientales)|Les Angles]] | 196 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 4 | align="center"| 7 july | [[Carcassonne]] -<br> [[Foix]] | 182 km | {{piktogram etappe|heuvel}} |{{DEN}} [[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80"|{{NOR}} [[Torstein Træen]] |- | 5 | align="center"| 8 july | [[Lannemezan]] -<br> [[Pau, Pyrénées-Atlantiques|Pau]] | 158 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NED}} [[Olav Kooij]] |- | 6 | align="center"| 9 july | [[Pau (Pyrénées-Atlantiques)|Pau]] -<br> [[Gavarnie-Gèdre]] | 186 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="5" bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 7 | align="center"| 10 july | [[Hagetmau]] -<br> [[Bordeaux]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 8 | align="center"| 11 july | [[Périgueux]] -<br> [[Bergerac (stêd)|Bergerac]] | 182 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 9 | align="center"| 12 july | [[Malemort]] -<br> [[Ussel (Corrèze)|Ussel]] | 155 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{NED}} [[Mathieu van der Poel]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"|13 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Cantal]]''' |- | 10 | align="center"| 14 july | [[Aurillac]] -<br> [[Le Lioran]] | 167 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="5" bgcolor="#FFFF80"| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 11 | align="center"| 15 july | [[Vichy]] -<br> [[Nevers]] | 161 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NOR}} [[Søren Wærenskjold]] |- | 12 | align="center"| 16 july | [[Circuit de Nevers Magny-Cours]] -<br> [[Chalon-sur-Saône]] | 181 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 13 | align="center"| 17 july | [[Dole (Jura)|Dole]] -<br> [[Belfort]] | 205 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{SUI}} [[Mauro Schmid]] |- | 14 | align="center"| 18 july | [[Mulhouse]] -<br> [[Le Markstein]] [[Fellering]] | 155 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 15 | align="center"| 19 july | [[Champagnole]] -<br> [[Col de Solaison]] | 184 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{BEL}} [[Remco Evenepoel]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 20 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Haute-Savoie]]''' |- | 16 | align="center"| 21 july | [[Évian-les-Bains]] -<br> [[Thonon-les-Bains]] | 26 km | {{piktogram etappe|tiidrit}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 17 | align="center"| 22 july | [[Chambéry]] -<br> [[Voiron]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 18 | align="center"| 23 july | [[Voiron]] -<br> [[Orcières-Merlette]] | 185 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 19|19]] | align="center"| 24 july | [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 128 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 20 | align="center"| 25 july | [[Le Bourg-d'Oisans]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 171 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 21 | align="center"| 26 july | [[Thoiry (Yvelines)|Thoiry]] <br> [[Parys]] ([[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]]) | 130 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- ! Datum ! Etappe ! Start – Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |} == Klassemintslieders nei eltse etappe == {| class="wikitable" width="95%" style="text-align: center; font-size:85%;" ! width="7%" |Etappe !Winner | bgcolor="#FFFF00" |'''Giele trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow.svg|20x20px|Giele trui]] | bgcolor="#54FF54" |'''Griene trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_green.svg|20x20px|Griene trui]] | bgcolor="#FFABBB" |'''Bolletsjestrui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_polkadot.svg|20x20px|Bolletsjestrui]] | bgcolor="#FFFFFF" |'''Jongerein'''<br>[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]] | bgcolor="#90D0EA" |'''Ploegen'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]] | bgcolor="#BEAF88" |'''Striidberens'''<br>[[Ofbyld:Jersey beige number.svg|20x20px|Bêzje rêchnûmer]] |- ! 1ste | {{NED}}<br>Visma–Lease a Bike | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{DEN}}<br>[[Jonas Vingegaard]] | bgcolor="#90EE90" |{{COL}}<br>[[Egan Bernal]] | bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{GBR}}<br>Netcompany INEOS | ''Net útrikt'' |- !2e | {{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#90EE90" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#FFABBB" |{{NED}}<br>[[Alex Molenaar]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | rowspan="2" bgcolor="#D5E5EC" |{{UAE}}<br>UAE Team Emirates XRG | {{GER}}<br>[[Felix Engelhardt]] |- !3e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#90EE90" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="3" bgcolor="#FFABBB" |{{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] | {{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] |- !4e | {{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{NOR}}<br>[[Torstein Træen]] | rowspan="11" bgcolor="#90EE90" |{{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{CZE}}<br>[[Mathias Vacek]] | rowspan="11" bgcolor="#D5E5EC" |{{GER}}<br>Lidl–Trek | {{ESP}}<br>[[Pablo Castrillo]] |- !5e | {{NED}}<br>[[Olav Kooij]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !6e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="9" bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="9" bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !7e | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !8ste | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{BEL}}<br>[[Liam Slock]] |- !9e | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] |- !10e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !11e | {{NOR}}<br>[[Søren Wærenskjold]] | {{DEN}}<br>[[Anthon Charmig]] |- !12e | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !13e | {{SUI}}<br>[[Mauro Schmid]] | {{GBR}}<br>[[Tom Pidcock]] |- !14e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{FRA}}<br>[[Paul Seixas]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !15e | {{BEL}}<br>[[Remco Evenepoel]] | bgcolor="#FFFFFF" | {{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | {{USA}}<br>[[Quinn Simmons]] |- !16e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | ''Net útrikt'' |- !17e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !18e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !19e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !20ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !21ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- ! colspan="2" |Einklassemint | bgcolor="#FFFF00" |''' ''' | bgcolor="#54FF54" |''' ''' | bgcolor="#FFABBB" |''' ''' | bgcolor="#FFFFFF" |''' ''' | bgcolor="#90D0EA" |''' ''' | bgcolor="#BEAF88" |''' ''' |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Frankryk}} [[Kategory:Omgong fan Frankryk|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] go0od7sxxd6xtaf77sdzarcz88092yw 1235698 1235697 2026-07-20T08:14:24Z FreyaSport 40716 /* Etappe-oersjochParcours 2026 op Letour.fr */ tabelfiks 1235698 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid | namme = {{Flagge FR}} Omgong fan Frankryk 2026 | edysje = 113 | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | rûtekaart = Route of the 2026 Tour de France.png | tiidrek = [[4 july|4]] - [[26 july]] 2026 | datum = | startplak = {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | finishplak = [[Parys]] | totale ôfstân = 3.333 km | hichtemeters = 54.450 m | gem. faasje = | dielnimmers = 184 | type wedstriid = | etappe = 15 | klass1 = Giele trui | lieder1 = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] | klass2 = Griene trui | lieder2 = {{Flagge DK}} [[Mads Pedersen]] | klass3 = Boltsjestrui | lieder3 = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] | klass4 = Wite trui | lieder4 = {{Flagge MX}} [[Isaac del Toro]] | klass5 = Ploegen | lieder5 = {{GER}} Lidl–Trek | klass6 = Striidberens | lieder6 = | klass7 = | lieder7 = | klass8 = | lieder8 = | aktueel = | foarige = [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]] | folgjende = [[Omgong fan Frankryk 2027|2027]] }} De 113e edysje fan de '''[[Omgong fan Frankryk]]''' wurdt holden fan [[4 july|4]] oant en mei [[26 july]] [[2026]]. ==Dielnimmende ploegen== {{Kolommen3 |Kolom1= * {{BEL}} Alpecin–Deceuninck * {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team * {{FRA}} Groupama-FDJ * {{GER}} Lidl-Trek * {{ESP}} Movistar * {{GER}} Red Bull-Bora-Hansgrohe * {{AUS}} Jayco AlUla * {{NED}} Visma–Lease a Bike * {{NOR}} Uno-X * {{ESP}} Caja Rural-Seguros RGA * {{SUI}} Pinarello-Q36.5 * {{SUI}} Tudor |Kolom2= * {{BRN}} Bahrain Victorious * {{USA}} EF Education-EasyPost * {{GBR}} Netcompany Ineos * {{BEL}} Lotto-Intermarché * {{SUI}} NSN * {{BEL}} Soudal Quick-Step * {{NED}} Picnic-PostNL * {{UAE}} UAE Team Emirates XRG * {{KAZ}} XDS Astana Team * {{FRA}} Cofidis * {{FRA}} TotalEnergies }} == Startplak == De start wie yn [[Barcelona]], in stêd yn [[Kataloanje]], [[Spanje]], de grutste stêd fan Kataloanje, de twadgrutste stêd fan it Spanje. It is nei [[San Sebastián]] yn [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] en [[Bilbao]] yn [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] de tredde kear dat de Omgong yn Spanje fan start giet. {{clear}} == Etappe-oersjoch<ref>[https://www.letour.fr/fr/parcours-general Parcours 2026] op Letour.fr</ref> == Yn de sechsde etappe kaam giele trui drager [[Torstein Traeen]] hurd te fallen by de ôfdaling fan de Tourmalet. Nei medyske fersoarging gie er dochs wer fierder – en finishte úteinlik sa’n 30 minuten efter [[Tadej Pogačar]], wêrmei’t er syn giele trui ferlear. Uno-X melde letter dat Traeen in "harsenskodding en meardere breuken yn syn ribbekast" oprûn hie en de oare deis net oan de start ferskine soe. De 9e etappe op 12 july waard fanwegen de waarmte ynkoarten mei 30 kilometer yn stee fan 185 km fytsten se no 155 km {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Datum ! Etappe ! Start –<br>Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |- | 1 | align="center"| 4 july | {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | 19.7 km | {{Piktogram etappe|ploege-tiidrit}} | {{NED}} Visma–Lease a Bike |rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" | {{DEN}} [[Jonas Vingegaard]] |- | 2 | align="center"| 5 july | {{Flagge ES}} [[Tarragona]] -<br> {{flagge ES}} [[Barcelona]] | 178 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{MEX}} [[Isaac del Toro]] |- | 3 | align="center"| 6 july | {{Flagge ES}} [[Granollers]] -<br> {{Flagge FR}} [[Les Angles (Pyrénées-Orientales)|Les Angles]] | 196 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 4 | align="center"| 7 july | [[Carcassonne]] -<br> [[Foix]] | 182 km | {{piktogram etappe|heuvel}} |{{DEN}} [[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80"|{{NOR}} [[Torstein Træen]] |- | 5 | align="center"| 8 july | [[Lannemezan]] -<br> [[Pau, Pyrénées-Atlantiques|Pau]] | 158 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NED}} [[Olav Kooij]] |- | 6 | align="center"| 9 july | [[Pau (Pyrénées-Atlantiques)|Pau]] -<br> [[Gavarnie-Gèdre]] | 186 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="5" bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 7 | align="center"| 10 july | [[Hagetmau]] -<br> [[Bordeaux]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 8 | align="center"| 11 july | [[Périgueux]] -<br> [[Bergerac (stêd)|Bergerac]] | 182 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 9 | align="center"| 12 july | [[Malemort]] -<br> [[Ussel (Corrèze)|Ussel]] | 155 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{NED}} [[Mathieu van der Poel]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"|13 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Cantal]]''' |- | 10 | align="center"| 14 july | [[Aurillac]] -<br> [[Le Lioran]] | 167 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="6" bgcolor="#FFFF80"| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 11 | align="center"| 15 july | [[Vichy]] -<br> [[Nevers]] | 161 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NOR}} [[Søren Wærenskjold]] |- | 12 | align="center"| 16 july | [[Circuit de Nevers Magny-Cours]] -<br> [[Chalon-sur-Saône]] | 181 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 13 | align="center"| 17 july | [[Dole (Jura)|Dole]] -<br> [[Belfort]] | 205 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{SUI}} [[Mauro Schmid]] |- | 14 | align="center"| 18 july | [[Mulhouse]] -<br> [[Le Markstein]] [[Fellering]] | 155 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 15 | align="center"| 19 july | [[Champagnole]] -<br> [[Col de Solaison]] | 184 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{BEL}} [[Remco Evenepoel]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 20 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Haute-Savoie]]''' |- | 16 | align="center"| 21 july | [[Évian-les-Bains]] -<br> [[Thonon-les-Bains]] | 26 km | {{piktogram etappe|tiidrit}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 17 | align="center"| 22 july | [[Chambéry]] -<br> [[Voiron]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 18 | align="center"| 23 july | [[Voiron]] -<br> [[Orcières-Merlette]] | 185 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 19|19]] | align="center"| 24 july | [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 128 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 20 | align="center"| 25 july | [[Le Bourg-d'Oisans]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 171 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 21 | align="center"| 26 july | [[Thoiry (Yvelines)|Thoiry]] <br> [[Parys]] ([[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]]) | 130 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- ! Datum ! Etappe ! Start – Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |} == Klassemintslieders nei eltse etappe == {| class="wikitable" width="95%" style="text-align: center; font-size:85%;" ! width="7%" |Etappe !Winner | bgcolor="#FFFF00" |'''Giele trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow.svg|20x20px|Giele trui]] | bgcolor="#54FF54" |'''Griene trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_green.svg|20x20px|Griene trui]] | bgcolor="#FFABBB" |'''Bolletsjestrui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_polkadot.svg|20x20px|Bolletsjestrui]] | bgcolor="#FFFFFF" |'''Jongerein'''<br>[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]] | bgcolor="#90D0EA" |'''Ploegen'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]] | bgcolor="#BEAF88" |'''Striidberens'''<br>[[Ofbyld:Jersey beige number.svg|20x20px|Bêzje rêchnûmer]] |- ! 1ste | {{NED}}<br>Visma–Lease a Bike | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{DEN}}<br>[[Jonas Vingegaard]] | bgcolor="#90EE90" |{{COL}}<br>[[Egan Bernal]] | bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{GBR}}<br>Netcompany INEOS | ''Net útrikt'' |- !2e | {{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#90EE90" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#FFABBB" |{{NED}}<br>[[Alex Molenaar]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | rowspan="2" bgcolor="#D5E5EC" |{{UAE}}<br>UAE Team Emirates XRG | {{GER}}<br>[[Felix Engelhardt]] |- !3e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#90EE90" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="3" bgcolor="#FFABBB" |{{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] | {{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] |- !4e | {{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{NOR}}<br>[[Torstein Træen]] | rowspan="11" bgcolor="#90EE90" |{{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{CZE}}<br>[[Mathias Vacek]] | rowspan="11" bgcolor="#D5E5EC" |{{GER}}<br>Lidl–Trek | {{ESP}}<br>[[Pablo Castrillo]] |- !5e | {{NED}}<br>[[Olav Kooij]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !6e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="9" bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="9" bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !7e | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !8ste | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{BEL}}<br>[[Liam Slock]] |- !9e | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] |- !10e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !11e | {{NOR}}<br>[[Søren Wærenskjold]] | {{DEN}}<br>[[Anthon Charmig]] |- !12e | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !13e | {{SUI}}<br>[[Mauro Schmid]] | {{GBR}}<br>[[Tom Pidcock]] |- !14e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{FRA}}<br>[[Paul Seixas]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !15e | {{BEL}}<br>[[Remco Evenepoel]] | bgcolor="#FFFFFF" | {{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | {{USA}}<br>[[Quinn Simmons]] |- !16e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | ''Net útrikt'' |- !17e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !18e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !19e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !20ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !21ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- ! colspan="2" |Einklassemint | bgcolor="#FFFF00" |''' ''' | bgcolor="#54FF54" |''' ''' | bgcolor="#FFABBB" |''' ''' | bgcolor="#FFFFFF" |''' ''' | bgcolor="#90D0EA" |''' ''' | bgcolor="#BEAF88" |''' ''' |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Frankryk}} [[Kategory:Omgong fan Frankryk|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] 8ggm4s5j817dagtuy7fxkwtiisfuxnb 1235699 1235698 2026-07-20T08:15:19Z FreyaSport 40716 /* Klassemintslieders nei eltse etappe */ tabelfiks 1235699 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid | namme = {{Flagge FR}} Omgong fan Frankryk 2026 | edysje = 113 | ôfbylding = | ôfbyldingsbreedte = | ûnderskrift = | rûtekaart = Route of the 2026 Tour de France.png | tiidrek = [[4 july|4]] - [[26 july]] 2026 | datum = | startplak = {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | finishplak = [[Parys]] | totale ôfstân = 3.333 km | hichtemeters = 54.450 m | gem. faasje = | dielnimmers = 184 | type wedstriid = | etappe = 15 | klass1 = Giele trui | lieder1 = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] | klass2 = Griene trui | lieder2 = {{Flagge DK}} [[Mads Pedersen]] | klass3 = Boltsjestrui | lieder3 = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]] | klass4 = Wite trui | lieder4 = {{Flagge MX}} [[Isaac del Toro]] | klass5 = Ploegen | lieder5 = {{GER}} Lidl–Trek | klass6 = Striidberens | lieder6 = | klass7 = | lieder7 = | klass8 = | lieder8 = | aktueel = | foarige = [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]] | folgjende = [[Omgong fan Frankryk 2027|2027]] }} De 113e edysje fan de '''[[Omgong fan Frankryk]]''' wurdt holden fan [[4 july|4]] oant en mei [[26 july]] [[2026]]. ==Dielnimmende ploegen== {{Kolommen3 |Kolom1= * {{BEL}} Alpecin–Deceuninck * {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team * {{FRA}} Groupama-FDJ * {{GER}} Lidl-Trek * {{ESP}} Movistar * {{GER}} Red Bull-Bora-Hansgrohe * {{AUS}} Jayco AlUla * {{NED}} Visma–Lease a Bike * {{NOR}} Uno-X * {{ESP}} Caja Rural-Seguros RGA * {{SUI}} Pinarello-Q36.5 * {{SUI}} Tudor |Kolom2= * {{BRN}} Bahrain Victorious * {{USA}} EF Education-EasyPost * {{GBR}} Netcompany Ineos * {{BEL}} Lotto-Intermarché * {{SUI}} NSN * {{BEL}} Soudal Quick-Step * {{NED}} Picnic-PostNL * {{UAE}} UAE Team Emirates XRG * {{KAZ}} XDS Astana Team * {{FRA}} Cofidis * {{FRA}} TotalEnergies }} == Startplak == De start wie yn [[Barcelona]], in stêd yn [[Kataloanje]], [[Spanje]], de grutste stêd fan Kataloanje, de twadgrutste stêd fan it Spanje. It is nei [[San Sebastián]] yn [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] en [[Bilbao]] yn [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] de tredde kear dat de Omgong yn Spanje fan start giet. {{clear}} == Etappe-oersjoch<ref>[https://www.letour.fr/fr/parcours-general Parcours 2026] op Letour.fr</ref> == Yn de sechsde etappe kaam giele trui drager [[Torstein Traeen]] hurd te fallen by de ôfdaling fan de Tourmalet. Nei medyske fersoarging gie er dochs wer fierder – en finishte úteinlik sa’n 30 minuten efter [[Tadej Pogačar]], wêrmei’t er syn giele trui ferlear. Uno-X melde letter dat Traeen in "harsenskodding en meardere breuken yn syn ribbekast" oprûn hie en de oare deis net oan de start ferskine soe. De 9e etappe op 12 july waard fanwegen de waarmte ynkoarten mei 30 kilometer yn stee fan 185 km fytsten se no 155 km {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Datum ! Etappe ! Start –<br>Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |- | 1 | align="center"| 4 july | {{Flagge ES}} [[Barcelona]] | 19.7 km | {{Piktogram etappe|ploege-tiidrit}} | {{NED}} Visma–Lease a Bike |rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" | {{DEN}} [[Jonas Vingegaard]] |- | 2 | align="center"| 5 july | {{Flagge ES}} [[Tarragona]] -<br> {{flagge ES}} [[Barcelona]] | 178 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{MEX}} [[Isaac del Toro]] |- | 3 | align="center"| 6 july | {{Flagge ES}} [[Granollers]] -<br> {{Flagge FR}} [[Les Angles (Pyrénées-Orientales)|Les Angles]] | 196 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 4 | align="center"| 7 july | [[Carcassonne]] -<br> [[Foix]] | 182 km | {{piktogram etappe|heuvel}} |{{DEN}} [[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80"|{{NOR}} [[Torstein Træen]] |- | 5 | align="center"| 8 july | [[Lannemezan]] -<br> [[Pau, Pyrénées-Atlantiques|Pau]] | 158 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NED}} [[Olav Kooij]] |- | 6 | align="center"| 9 july | [[Pau (Pyrénées-Atlantiques)|Pau]] -<br> [[Gavarnie-Gèdre]] | 186 km | {{piktogram etappe|berch}} |{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="5" bgcolor="#FFFF80"|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 7 | align="center"| 10 july | [[Hagetmau]] -<br> [[Bordeaux]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 8 | align="center"| 11 july | [[Périgueux]] -<br> [[Bergerac (stêd)|Bergerac]] | 182 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 9 | align="center"| 12 july | [[Malemort]] -<br> [[Ussel (Corrèze)|Ussel]] | 155 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{NED}} [[Mathieu van der Poel]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"|13 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Cantal]]''' |- | 10 | align="center"| 14 july | [[Aurillac]] -<br> [[Le Lioran]] | 167 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] | rowspan="6" bgcolor="#FFFF80"| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 11 | align="center"| 15 july | [[Vichy]] -<br> [[Nevers]] | 161 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{NOR}} [[Søren Wærenskjold]] |- | 12 | align="center"| 16 july | [[Circuit de Nevers Magny-Cours]] -<br> [[Chalon-sur-Saône]] | 181 km | {{piktogram etappe|flak}} | {{BEL}} [[Tim Merlier]] |- | 13 | align="center"| 17 july | [[Dole (Jura)|Dole]] -<br> [[Belfort]] | 205 km | {{piktogram etappe|heuvel}} | {{SUI}} [[Mauro Schmid]] |- | 14 | align="center"| 18 july | [[Mulhouse]] -<br> [[Le Markstein]] [[Fellering]] | 155 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{SLO}} [[Tadej Pogačar]] |- | 15 | align="center"| 19 july | [[Champagnole]] -<br> [[Col de Solaison]] | 184 km | {{piktogram etappe|berch}} | {{BEL}} [[Remco Evenepoel]] |- | align="center" bgcolor="#C0C0C0"| 20 july | bgcolor="#C0C0C0" align="center" colspan="7" | '''Rêstdei yn [[Haute-Savoie]]''' |- | 16 | align="center"| 21 july | [[Évian-les-Bains]] -<br> [[Thonon-les-Bains]] | 26 km | {{piktogram etappe|tiidrit}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 17 | align="center"| 22 july | [[Chambéry]] -<br> [[Voiron]] | 175 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 18 | align="center"| 23 july | [[Voiron]] -<br> [[Orcières-Merlette]] | 185 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 19|19]] | align="center"| 24 july | [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 128 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 20 | align="center"| 25 july | [[Le Bourg-d'Oisans]] -<br> [[Alpe d'Huez]] | 171 km | {{piktogram etappe|berch}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- | 21 | align="center"| 26 july | [[Thoiry (Yvelines)|Thoiry]] <br> [[Parys]] ([[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]]) | 130 km | {{piktogram etappe|flak}} | |bgcolor="#FFFF80"| |- ! Datum ! Etappe ! Start – Finish ! Ofstân<br>(yn km) ! Type ! Winner ! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder |} == Klassemintslieders nei eltse etappe == {| class="wikitable" width="95%" style="text-align: center; font-size:85%;" ! width="7%" |Etappe !Winner | bgcolor="#FFFF00" |'''Giele trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow.svg|20x20px|Giele trui]] | bgcolor="#54FF54" |'''Griene trui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_green.svg|20x20px|Griene trui]] | bgcolor="#FFABBB" |'''Bolletsjestrui'''<br>[[Ofbyld:Jersey_polkadot.svg|20x20px|Bolletsjestrui]] | bgcolor="#FFFFFF" |'''Jongerein'''<br>[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]] | bgcolor="#90D0EA" |'''Ploegen'''<br>[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]] | bgcolor="#BEAF88" |'''Striidberens'''<br>[[Ofbyld:Jersey beige number.svg|20x20px|Bêzje rêchnûmer]] |- ! 1ste | {{NED}}<br>Visma–Lease a Bike | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{DEN}}<br>[[Jonas Vingegaard]] | bgcolor="#90EE90" |{{COL}}<br>[[Egan Bernal]] | bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | bgcolor="#D5E5EC" |{{GBR}}<br>Netcompany INEOS | ''Net útrikt'' |- !2e | {{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#90EE90" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | bgcolor="#FFABBB" |{{NED}}<br>[[Alex Molenaar]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | rowspan="2" bgcolor="#D5E5EC" |{{UAE}}<br>UAE Team Emirates XRG | {{GER}}<br>[[Felix Engelhardt]] |- !3e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#90EE90" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="3" bgcolor="#FFABBB" |{{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] | {{FRA}}<br>[[Alex Baudin]] |- !4e | {{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFF80" |{{NOR}}<br>[[Torstein Træen]] | rowspan="12" bgcolor="#90EE90" |{{DEN}}<br>[[Mads Pedersen]] | rowspan="2" bgcolor="#FFFFFF" |{{CZE}}<br>[[Mathias Vacek]] | rowspan="12" bgcolor="#D5E5EC" |{{GER}}<br>Lidl–Trek | {{ESP}}<br>[[Pablo Castrillo]] |- !5e | {{NED}}<br>[[Olav Kooij]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !6e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="10" bgcolor="#FFFF80" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="10" bgcolor="#FFABBB" |{{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFFFF" |{{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] |- !7e | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !8ste | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{BEL}}<br>[[Liam Slock]] |- !9e | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] | {{NED}}<br>[[Mathieu van der Poel]] |- !10e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | rowspan="4" bgcolor="#FFFFFF" |{{ESP}}<br>[[Juan Ayuso]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !11e | {{NOR}}<br>[[Søren Wærenskjold]] | {{DEN}}<br>[[Anthon Charmig]] |- !12e | {{BEL}}<br>[[Tim Merlier]] | {{FRA}}<br>[[Baptiste Veistroffer]] |- !13e | {{SUI}}<br>[[Mauro Schmid]] | {{GBR}}<br>[[Tom Pidcock]] |- !14e | {{SLO}}<br>[[Tadej Pogačar]] | bgcolor="#FFFFFF" |{{FRA}}<br>[[Paul Seixas]] | {{ECU}}<br>[[Richard Carapaz]] |- !15e | {{BEL}}<br>[[Remco Evenepoel]] | bgcolor="#FFFFFF" | {{MEX}}<br>[[Isaac del Toro]] | {{USA}}<br>[[Quinn Simmons]] |- !16e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | ''Net útrikt'' |- !17e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !18e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !19e | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !20ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- !21ste | | bgcolor="#FFFF80" | | bgcolor="#90EE90" | | bgcolor="#FFABBB" | | bgcolor="#FFFFFF" | | bgcolor="#D5E5EC" | | |- ! colspan="2" |Einklassemint | bgcolor="#FFFF00" |''' ''' | bgcolor="#54FF54" |''' ''' | bgcolor="#FFABBB" |''' ''' | bgcolor="#FFFFFF" |''' ''' | bgcolor="#90D0EA" |''' ''' | bgcolor="#BEAF88" |''' ''' |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{Navigaasje Omgong fan Frankryk}} [[Kategory:Omgong fan Frankryk|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] iew8gnlezn8awh74s570v2wzgu095jb 1 193019 1235686 1235542 2026-07-19T23:01:05Z Ruurd Jorritsma 38557 /* moddersnip, trijeteangril, sângril. */ Antwurd 1235686 wikitext text/x-wiki == moddersnip, trijeteangril, sângril. == {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} De moddersnip of trijeteangril (Calidris alba) hjit yn "Fûgels" fan Sake Roodbergen sângril. Op himsels wol tapaslik om't de soarte foar it measte op sânstrannen libbet en hast net op waad. Ik ha it artikel dat ik juster tafoege dêrom omneamd yn [[sângril]]. Is der in boarne dat de fûgel ek moddersnip of trijeteangril neamd wurdt? Sa net, dan moatte wy it hjir ek noch eefkes oanpasse. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jul 2026, 09.17 (CEST) :{{Ping|RomkeHoekstra}} "Trijeteangril" sil grif in letterlike oersetting fan it Hollânske ''drieteenstrandloper'' wêze. Mar "moddersnip" wurdt troch it Frysk-Nederlânsk Wurdboek neamd as de namme fan 'e fûgel (side 627). "Sângril" kin ik dêr dan wer net yn fine, mar Roodbergen sil dat grif earne op basearre hawwe. Ik bin akkoart mei "sângril" as namme fan it artikel en "moddersnip" as synonym dat neamd wurdt yn 'e ynlieding. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 18 jul 2026, 23.55 (CEST) ::Yn 'it wylde fûgelt' wurdt C. alba 'moddersnip' neamd, 'sângril' komt der net yn foar. Dus as dy boarne 'hillich' is, dan is it dochs moddersnip? [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 20 jul 2026, 01.01 (CEST) 0jwarve4hq6pr7eucjliybtgyspob0t 1235687 1235686 2026-07-20T05:45:41Z RomkeHoekstra 10582 1235687 wikitext text/x-wiki == moddersnip, trijeteangril, sângril. == {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} De moddersnip of trijeteangril (Calidris alba) hjit yn "Fûgels" fan Sake Roodbergen sângril. Op himsels wol tapaslik om't de soarte foar it measte op sânstrannen libbet en hast net op waad. Ik ha it artikel dat ik juster tafoege dêrom omneamd yn [[sângril]]. Is der in boarne dat de fûgel ek moddersnip of trijeteangril neamd wurdt? Sa net, dan moatte wy it hjir ek noch eefkes oanpasse. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jul 2026, 09.17 (CEST) :{{Ping|RomkeHoekstra}} "Trijeteangril" sil grif in letterlike oersetting fan it Hollânske ''drieteenstrandloper'' wêze. Mar "moddersnip" wurdt troch it Frysk-Nederlânsk Wurdboek neamd as de namme fan 'e fûgel (side 627). "Sângril" kin ik dêr dan wer net yn fine, mar Roodbergen sil dat grif earne op basearre hawwe. Ik bin akkoart mei "sângril" as namme fan it artikel en "moddersnip" as synonym dat neamd wurdt yn 'e ynlieding. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 18 jul 2026, 23.55 (CEST) ::Yn 'it wylde fûgelt' wurdt C. alba 'moddersnip' neamd, 'sângril' komt der net yn foar. Dus as dy boarne 'hillich' is, dan is it dochs moddersnip? [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 20 jul 2026, 01.01 (CEST) :::{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Lykas hjir boppe al stiet binne der yn it gefal fan dizze fûgel twa boarnen, de iene neamt de fûgel moddernip en de oare sângril. Dat binne dus twa nammen foar ien en deselde fûgel. Sa is it hjir ek oanpast.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 jul 2026, 07.45 (CEST) s32k98uvdc2owvuwd4gubq7pnmeldg2 10 193030 1235691 1235538 2026-07-20T07:58:53Z RomkeHoekstra 10582 1235691 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|30px|border]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | [[Toalen (gemeente)|Gemeente Toalen]] ! align="center" width="2%" | [[Ofbyld:Flag of Tholen.svg|30px|border]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Stêd''':<br>[[Sint-Maartensdijk]] • [[Toalen (stêd)|Toalen]] <br> |- style="text-align:right;" | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | '''Doarpen''':<br>[[Anna Jacobapolder]] • [[Oud-Vossemeer]] • [[Poortvliet (doarp)|Poortvliet]] • [[Scherpenisse]] • [[Sint-Annaland]] • [[Sint Philipsland]] • [[Stavenisse]] <br> |- |colspan="3"|{{Bewurklinks|Berjocht:GemeenteToalen}} |}<noinclude>[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Gemeente Seelân|Toalen]]</noinclude> 600fb8ngp7r5oduvd2tcxczf4svv9rd 0 193039 1235604 1235577 2026-07-19T19:01:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ neffens de kaart op BirdLife 1235604 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Grutte wettergril |Ofbyld = [[Ofbyld:Wilson's phalarope at Seedskadee National Wildlife Refuge (51221177631).jpg|250px]]<br><small>Mantsje yn briedkleed<br>[[File:Wilson's Phalarope, Oregon 03.jpg|250px]]<br>Wyfke yn briedkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') |Wittenskiplike namme=Phalaropus tricolor |Beskriuwer, jier= ([[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], [[1819]]) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Phalaropus tricolor map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#ff8753}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]</small> }} |} }} De '''grutte wettergril''' (''Phalaropus tricolor'', synonym: ''Steganopus tricolor'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Wilson's phalarope (40891).jpg|thumb|left|Juvenyl.]] De fûgel is 22 oant 24 sm lang en weaget 30 oant 128 gram. Wyfkes binne trochstrings 20 gram swierder as it mantsje. De spanwiidte is 35 oant 38 sm. De grutte wettergril is de grutste soarte yn it skaai. Hy hat in lange, tige slanke nulle-eftige swarte snaffel, in lange hals en lange poaten. Yn 'e flecht is de wite stút te sjen en strekke de poaten foarby de sturt út. Folwoeksen fûgels ha donkere poaten. It wyfke yn briedkleed hat in boppekant dy't foar it grutste part griis en donker readbrún is en in wite ûnderkant. In readbrún plak op 'e halskant giet oer yn in swart plak op 'e sydkant fan 'e kop sadat der in gesichtsmasker ûntstiet. De krún is griis, de wangen en it kin binne wyt en de foarhals en it boarst binne goudgiel. It mantsje is in ljochtere ferzje fan it wyfke. It winterkleed fan 'e grutte wettergril is ljochtgriis fan boppe en wyt fan ûnder. Jonge fûgels ha giele poaten en in bûnte griisbrune boppekant mei in wite ûnderkant. Se lykje op folwoeksen fûgels yn it winterkleed. == Fersprieding en leefgebiet == De grutte wettergril briedt yn it westen fan [[Kanada]] en de [[Feriene Steaten]]. It leefgebiet bestiet út sompich lân yn 'e sône fan 'e [[prêrje]] oant de [[taiga]], faak by marren en puollen. Bûten de briedtiid ferbliuwt de fûgel oan 'e kusten deunby sâltwetterpuollen, mar ek yn sâltwettermarren dy't heech yn 'e [[Andes]] lizze yn [[Perû]], [[Sily]], West-[[Bolivia]] en Noardwest-[[Argentynje]]. === Foarkommen bûten de Nije Wrâld === De grutte wettergril is in [[dwaalgast]] yn in grut tal lannen ferspraat oer de hiele wrâld. Yn West-Jeropa binne tsientallen befêstige waarnimmings. Ek yn Nederlân binne in oantal befêstige waarnimmings dien. == Ekology == Wettergrillen binne net tier en ite alles wat oan lytse [[Wringeleazen|wringeleaze dieren]] yn it wetter libbet. [[Ofbyld:Wilson's Phalarope Chicks (12776469203).jpg|thumb|left|Piken.]] It nêst is in kûltsje op 'e grûn en beklaaid mei plantedielen. De jonge fûgels wurde troch it mantsje fersoarge. De grutte wettergril is in tige aktive fûgel, mar swimt minder faak as oare wettergrillen. == Status == In rûzing út 2023 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 1.500.000 fûgels. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. Dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wilsons-phalarope-steganopus-tricolor BirdLife, oproppen 19 july 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/wilpha/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 july 2026 ] * [https://ebird.org/species/wilpha eBird, oproppen 19 july 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5640 SOVON, oproppen 19 july 2026] ---- {{Commonscat|Phalaropus tricolor}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wettergril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Galapagoseilannen]] i6po47jgwfudgbfkne1kksdbi2c5jdp 0 193042 1235599 1235580 2026-07-19T18:52:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1235599 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte wettergril |Ofbyld = [[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 10.jpg|250px]]<br><small>Mantsje yn briedkleed<br>[[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 98755138 (cropped).jpg|250px]]<br>Wyfke yn briedkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') |Wittenskiplike namme=Phalaropus fulicarius |Beskriuwer, jier= ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Phalaropus fulicarius map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#ff8753}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5bb5ff}} [[wintergast]]</small> }} |} }} De '''bûnte wettergril''' (''Phalaropus fulicarius'', synonym ''Phalaropus fulicaria'') is in [[fûgel]] yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Measuring a red phalarope wing (48752197157).jpg|thumb|left|It opmjitten fan in wjuk fan in mantsje.]] De bûnte wettergril is likernôch 21 sintimeter lang en weaget 40 oant 80 gram. De rjochte snaffel is wat breder as dy fan 'e oare soarten yn it skaai. Yn briedkleed is it wyfke boppe donkerbrún en swart mei ljochte rânen oan 'e fearren. Under is hja djip oranjebrún mei wite plakken op 'e wangen en in donkere krún. De snaffel is giel mei in swarte punt. It mantsje is oer it generaal wat ljochter as it wyfke. Hy hat minder wyt op 'e wangen en de krún hat ljochte streekjes. Winterdeis ha beide skaaien boppe in griis fearrekleed. Fan ûnder binne de fûgels wyt. By it each ha se in swart eachplak en de snaffel is ek hielendal swart. Jonge fûgels binne boppe griis en brún en ha in okergiel plak ûnder de kop. De snaffel is donker en de fûgel hat in swart plak by it each. == Fersprieding en leefgebiet == De bûnte wettergril briedt yn [[Arktis|arktyske]] gebieten fan [[Noard-Jeropa]], [[Aazje]] en [[Noard-Amearika]]. It is in trekfûgel dy't oars as oare steltrinners oer oseaanrûtes trekt en oerwinteret op see yn tropysk wetter, benammen foar de westkusts fan [[Afrika]] en [[Súd-Amearika]]. Dêr soargje it opwâljende wetter fan seestreamen foar in oerfloed oan plankton. De bûnte wettergril is in seldsume trochtrekker yn West-Jeropa en dan benammen op 'e [[Britske Eilannen]] om septimber en oktober, faak yn gearhing mei in krêftige westenwyn. === Foarkommen yn West-Jeropa === [[Ofbyld:USFWS red phalaropes (23853136855).jpg|thumb|left|Oerwinterjende fûgels.]] De fûgel is yn West-Jeropa nei stoarmen somtiden oan 'e kust te sjen. Yn Nederlân is de bûnte wettergril in trochtrekker en wintergast yn in tige lyts tal oan 'e Noardsee- en Waadkust. Yn 'e perioade 1989-1998 binne der 329 waarnimmings dien, wêrfan 95% yn septimber oant febrewaris; de measte waarnimmings binne tusken ein septimber en yn novimber. == Ekology == De fûgel briedt by de kust op sompige tûndra mei lytse dobben, op wiete greide mei moas en gers en yn sompige rivierdellingen of op eilannen yn fjorden. It nêst leit op 'e wiete grûn yn lege fegetaasje. Bûten de briedtiid libbet de soarte op 'e see yn sônes mei hege konsintraasjes plankton. Yn it briedseizoen yt de fûgel fral lytse wringeleaze dieren, lykas ynsekten, larven, krobben, kreefeftigen, wjirmkes, spinnen en by need ek sied. Bûten de briedtiid yt de fûgel foaral plankton, wêrûnder amfipoaden en tige lytse fiskjes. It nêst is in ûndjip kûltsje yn 'e grûn tusken gers en meastentiids tichteby wetter. De mantsjes briede en soargje foar de jongen neidat dizze út it aai kommen binne. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="175px" style="margin: 0; padding: 0;"> Phalaropus fulicarius MHNT.ZOO.2010.11.119.14.jpg|Aaien. Red phalarope chicks (48753078172).jpg|Piken. </gallery> </div> == Status == In rûzing fan 2024 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 9.000.000 oant 12.000.000 folwoeksen fûgels. De algemiene trend is ûndúdlik, mar yn dielen fan Noard-Amearika lykje de oantallen wat ta te nimmen. Dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-phalarope-phalaropus-fulicarius BirdLife, oproppen 19 july 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/redpha1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 july 2026 ] * [https://ebird.org/species/redpha1 eBird, oproppen 19 july 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5650 SOVON, oproppen 19 july 2026] ---- {{Commonscat|Phalaropus tricolor}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wettergril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] jbomosjv4ohodauor73hxuwoqlctxkl 1235600 1235599 2026-07-19T18:53:05Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ defsort 1235600 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte wettergril |Ofbyld = [[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 10.jpg|250px]]<br><small>Mantsje yn briedkleed<br>[[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 98755138 (cropped).jpg|250px]]<br>Wyfke yn briedkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') |Wittenskiplike namme=Phalaropus fulicarius |Beskriuwer, jier= ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Phalaropus fulicarius map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#ff8753}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#5bb5ff}} [[wintergast]]</small> }} |} }} De '''bûnte wettergril''' (''Phalaropus fulicarius'', synonym ''Phalaropus fulicaria'') is in [[fûgel]] yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Measuring a red phalarope wing (48752197157).jpg|thumb|left|It opmjitten fan in wjuk fan in mantsje.]] De bûnte wettergril is likernôch 21 sintimeter lang en weaget 40 oant 80 gram. De rjochte snaffel is wat breder as dy fan 'e oare soarten yn it skaai. Yn briedkleed is it wyfke boppe donkerbrún en swart mei ljochte rânen oan 'e fearren. Under is hja djip oranjebrún mei wite plakken op 'e wangen en in donkere krún. De snaffel is giel mei in swarte punt. It mantsje is oer it generaal wat ljochter as it wyfke. Hy hat minder wyt op 'e wangen en de krún hat ljochte streekjes. Winterdeis ha beide skaaien boppe in griis fearrekleed. Fan ûnder binne de fûgels wyt. By it each ha se in swart eachplak en de snaffel is ek hielendal swart. Jonge fûgels binne boppe griis en brún en ha in okergiel plak ûnder de kop. De snaffel is donker en de fûgel hat in swart plak by it each. == Fersprieding en leefgebiet == De bûnte wettergril briedt yn [[Arktis|arktyske]] gebieten fan [[Noard-Jeropa]], [[Aazje]] en [[Noard-Amearika]]. It is in trekfûgel dy't oars as oare steltrinners oer oseaanrûtes trekt en oerwinteret op see yn tropysk wetter, benammen foar de westkusts fan [[Afrika]] en [[Súd-Amearika]]. Dêr soargje it opwâljende wetter fan seestreamen foar in oerfloed oan plankton. De bûnte wettergril is in seldsume trochtrekker yn West-Jeropa en dan benammen op 'e [[Britske Eilannen]] om septimber en oktober, faak yn gearhing mei in krêftige westenwyn. === Foarkommen yn West-Jeropa === [[Ofbyld:USFWS red phalaropes (23853136855).jpg|thumb|left|Oerwinterjende fûgels.]] De fûgel is yn West-Jeropa nei stoarmen somtiden oan 'e kust te sjen. Yn Nederlân is de bûnte wettergril in trochtrekker en wintergast yn in tige lyts tal oan 'e Noardsee- en Waadkust. Yn 'e perioade 1989-1998 binne der 329 waarnimmings dien, wêrfan 95% yn septimber oant febrewaris; de measte waarnimmings binne tusken ein septimber en yn novimber. == Ekology == De fûgel briedt by de kust op sompige tûndra mei lytse dobben, op wiete greide mei moas en gers en yn sompige rivierdellingen of op eilannen yn fjorden. It nêst leit op 'e wiete grûn yn lege fegetaasje. Bûten de briedtiid libbet de soarte op 'e see yn sônes mei hege konsintraasjes plankton. Yn it briedseizoen yt de fûgel fral lytse wringeleaze dieren, lykas ynsekten, larven, krobben, kreefeftigen, wjirmkes, spinnen en by need ek sied. Bûten de briedtiid yt de fûgel foaral plankton, wêrûnder amfipoaden en tige lytse fiskjes. It nêst is in ûndjip kûltsje yn 'e grûn tusken gers en meastentiids tichteby wetter. De mantsjes briede en soargje foar de jongen neidat dizze út it aai kommen binne. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="175px" style="margin: 0; padding: 0;"> Phalaropus fulicarius MHNT.ZOO.2010.11.119.14.jpg|Aaien. Red phalarope chicks (48753078172).jpg|Piken. </gallery> </div> == Status == In rûzing fan 2024 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 9.000.000 oant 12.000.000 folwoeksen fûgels. De algemiene trend is ûndúdlik, mar yn dielen fan Noard-Amearika lykje de oantallen wat ta te nimmen. Dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-phalarope-phalaropus-fulicarius BirdLife, oproppen 19 july 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/redpha1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 july 2026 ] * [https://ebird.org/species/redpha1 eBird, oproppen 19 july 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5650 SOVON, oproppen 19 july 2026] ---- {{Commonscat|Phalaropus tricolor}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte wettergril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wettergril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] pyvv1ffot63jc642f7bfy157mwj8n8t 1235601 1235600 2026-07-19T18:54:51Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kleuren leginda lânkaart ferbettere 1235601 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte wettergril |Ofbyld = [[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 10.jpg|250px]]<br><small>Mantsje yn briedkleed<br>[[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 98755138 (cropped).jpg|250px]]<br>Wyfke yn briedkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') |Wittenskiplike namme=Phalaropus fulicarius |Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Phalaropus fulicarius map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#FF9955}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#87AADE}} [[wintergast]]</small> }} |} }} De '''bûnte wettergril''' (''Phalaropus fulicarius'', synonym ''Phalaropus fulicaria'') is in [[fûgel]] yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Measuring a red phalarope wing (48752197157).jpg|thumb|left|It opmjitten fan in wjuk fan in mantsje.]] De bûnte wettergril is likernôch 21 sintimeter lang en weaget 40 oant 80 gram. De rjochte snaffel is wat breder as dy fan 'e oare soarten yn it skaai. Yn briedkleed is it wyfke boppe donkerbrún en swart mei ljochte rânen oan 'e fearren. Under is hja djip oranjebrún mei wite plakken op 'e wangen en in donkere krún. De snaffel is giel mei in swarte punt. It mantsje is oer it generaal wat ljochter as it wyfke. Hy hat minder wyt op 'e wangen en de krún hat ljochte streekjes. Winterdeis ha beide skaaien boppe in griis fearrekleed. Fan ûnder binne de fûgels wyt. By it each ha se in swart eachplak en de snaffel is ek hielendal swart. Jonge fûgels binne boppe griis en brún en ha in okergiel plak ûnder de kop. De snaffel is donker en de fûgel hat in swart plak by it each. == Fersprieding en leefgebiet == De bûnte wettergril briedt yn [[Arktis|arktyske]] gebieten fan [[Noard-Jeropa]], [[Aazje]] en [[Noard-Amearika]]. It is in trekfûgel dy't oars as oare steltrinners oer oseaanrûtes trekt en oerwinteret op see yn tropysk wetter, benammen foar de westkusts fan [[Afrika]] en [[Súd-Amearika]]. Dêr soargje it opwâljende wetter fan seestreamen foar in oerfloed oan plankton. De bûnte wettergril is in seldsume trochtrekker yn West-Jeropa en dan benammen op 'e [[Britske Eilannen]] om septimber en oktober, faak yn gearhing mei in krêftige westenwyn. === Foarkommen yn West-Jeropa === [[Ofbyld:USFWS red phalaropes (23853136855).jpg|thumb|left|Oerwinterjende fûgels.]] De fûgel is yn West-Jeropa nei stoarmen somtiden oan 'e kust te sjen. Yn Nederlân is de bûnte wettergril in trochtrekker en wintergast yn in tige lyts tal oan 'e Noardsee- en Waadkust. Yn 'e perioade 1989-1998 binne der 329 waarnimmings dien, wêrfan 95% yn septimber oant febrewaris; de measte waarnimmings binne tusken ein septimber en yn novimber. == Ekology == De fûgel briedt by de kust op sompige tûndra mei lytse dobben, op wiete greide mei moas en gers en yn sompige rivierdellingen of op eilannen yn fjorden. It nêst leit op 'e wiete grûn yn lege fegetaasje. Bûten de briedtiid libbet de soarte op 'e see yn sônes mei hege konsintraasjes plankton. Yn it briedseizoen yt de fûgel fral lytse wringeleaze dieren, lykas ynsekten, larven, krobben, kreefeftigen, wjirmkes, spinnen en by need ek sied. Bûten de briedtiid yt de fûgel foaral plankton, wêrûnder amfipoaden en tige lytse fiskjes. It nêst is in ûndjip kûltsje yn 'e grûn tusken gers en meastentiids tichteby wetter. De mantsjes briede en soargje foar de jongen neidat dizze út it aai kommen binne. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="175px" style="margin: 0; padding: 0;"> Phalaropus fulicarius MHNT.ZOO.2010.11.119.14.jpg|Aaien. Red phalarope chicks (48753078172).jpg|Piken. </gallery> </div> == Status == In rûzing fan 2024 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 9.000.000 oant 12.000.000 folwoeksen fûgels. De algemiene trend is ûndúdlik, mar yn dielen fan Noard-Amearika lykje de oantallen wat ta te nimmen. Dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-phalarope-phalaropus-fulicarius BirdLife, oproppen 19 july 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/redpha1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 july 2026 ] * [https://ebird.org/species/redpha1 eBird, oproppen 19 july 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5650 SOVON, oproppen 19 july 2026] ---- {{Commonscat|Phalaropus tricolor}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte wettergril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wettergril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] d9wb2osiplirg0ydoifcy1ykiwdxs5i 1235602 1235601 2026-07-19T18:56:56Z Ieneach fan 'e Esk 13292 boarne 1235602 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte wettergril |Ofbyld = [[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 10.jpg|250px]]<br><small>Mantsje yn briedkleed<br>[[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 98755138 (cropped).jpg|250px]]<br>Wyfke yn briedkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') |Wittenskiplike namme=Phalaropus fulicarius |Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Phalaropus fulicarius map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#FF9955}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#87AADE}} [[wintergast]]</small> }} |} }} De '''bûnte wettergril'''<ref>{{Berjocht:Frysk-Nederlânsk|1178}}</ref> (''Phalaropus fulicarius'', synonym ''Phalaropus fulicaria'') is in [[fûgel]] yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Measuring a red phalarope wing (48752197157).jpg|thumb|left|It opmjitten fan in wjuk fan in mantsje.]] De bûnte wettergril is likernôch 21 sintimeter lang en weaget 40 oant 80 gram. De rjochte snaffel is wat breder as dy fan 'e oare soarten yn it skaai. Yn briedkleed is it wyfke boppe donkerbrún en swart mei ljochte rânen oan 'e fearren. Under is hja djip oranjebrún mei wite plakken op 'e wangen en in donkere krún. De snaffel is giel mei in swarte punt. It mantsje is oer it generaal wat ljochter as it wyfke. Hy hat minder wyt op 'e wangen en de krún hat ljochte streekjes. Winterdeis ha beide skaaien boppe in griis fearrekleed. Fan ûnder binne de fûgels wyt. By it each ha se in swart eachplak en de snaffel is ek hielendal swart. Jonge fûgels binne boppe griis en brún en ha in okergiel plak ûnder de kop. De snaffel is donker en de fûgel hat in swart plak by it each. == Fersprieding en leefgebiet == De bûnte wettergril briedt yn [[Arktis|arktyske]] gebieten fan [[Noard-Jeropa]], [[Aazje]] en [[Noard-Amearika]]. It is in trekfûgel dy't oars as oare steltrinners oer oseaanrûtes trekt en oerwinteret op see yn tropysk wetter, benammen foar de westkusts fan [[Afrika]] en [[Súd-Amearika]]. Dêr soargje it opwâljende wetter fan seestreamen foar in oerfloed oan plankton. De bûnte wettergril is in seldsume trochtrekker yn West-Jeropa en dan benammen op 'e [[Britske Eilannen]] om septimber en oktober, faak yn gearhing mei in krêftige westenwyn. === Foarkommen yn West-Jeropa === [[Ofbyld:USFWS red phalaropes (23853136855).jpg|thumb|left|Oerwinterjende fûgels.]] De fûgel is yn West-Jeropa nei stoarmen somtiden oan 'e kust te sjen. Yn Nederlân is de bûnte wettergril in trochtrekker en wintergast yn in tige lyts tal oan 'e Noardsee- en Waadkust. Yn 'e perioade 1989-1998 binne der 329 waarnimmings dien, wêrfan 95% yn septimber oant febrewaris; de measte waarnimmings binne tusken ein septimber en yn novimber. == Ekology == De fûgel briedt by de kust op sompige tûndra mei lytse dobben, op wiete greide mei moas en gers en yn sompige rivierdellingen of op eilannen yn fjorden. It nêst leit op 'e wiete grûn yn lege fegetaasje. Bûten de briedtiid libbet de soarte op 'e see yn sônes mei hege konsintraasjes plankton. Yn it briedseizoen yt de fûgel fral lytse wringeleaze dieren, lykas ynsekten, larven, krobben, kreefeftigen, wjirmkes, spinnen en by need ek sied. Bûten de briedtiid yt de fûgel foaral plankton, wêrûnder amfipoaden en tige lytse fiskjes. It nêst is in ûndjip kûltsje yn 'e grûn tusken gers en meastentiids tichteby wetter. De mantsjes briede en soargje foar de jongen neidat dizze út it aai kommen binne. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="175px" style="margin: 0; padding: 0;"> Phalaropus fulicarius MHNT.ZOO.2010.11.119.14.jpg|Aaien. Red phalarope chicks (48753078172).jpg|Piken. </gallery> </div> == Status == In rûzing fan 2024 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 9.000.000 oant 12.000.000 folwoeksen fûgels. De algemiene trend is ûndúdlik, mar yn dielen fan Noard-Amearika lykje de oantallen wat ta te nimmen. Dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-phalarope-phalaropus-fulicarius BirdLife, oproppen 19 july 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/redpha1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 july 2026 ] * [https://ebird.org/species/redpha1 eBird, oproppen 19 july 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5650 SOVON, oproppen 19 july 2026] ---- {{Commonscat|Phalaropus tricolor}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte wettergril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wettergril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] qrt6ugw2vx2i4f80417c25dp4gl5wwk 1235603 1235602 2026-07-19T19:00:20Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Status */ kt 1235603 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = bûnte wettergril |Ofbyld = [[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 10.jpg|250px]]<br><small>Mantsje yn briedkleed<br>[[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 98755138 (cropped).jpg|250px]]<br>Wyfke yn briedkleed</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') |Wittenskiplike namme=Phalaropus fulicarius |Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Phalaropus fulicarius map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#FF9955}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#87AADE}} [[wintergast]]</small> }} |} }} De '''bûnte wettergril'''<ref>{{Berjocht:Frysk-Nederlânsk|1178}}</ref> (''Phalaropus fulicarius'', synonym ''Phalaropus fulicaria'') is in [[fûgel]] yn it [[skaai (taksonomy)|skaai]] [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Measuring a red phalarope wing (48752197157).jpg|thumb|left|It opmjitten fan in wjuk fan in mantsje.]] De bûnte wettergril is likernôch 21 sintimeter lang en weaget 40 oant 80 gram. De rjochte snaffel is wat breder as dy fan 'e oare soarten yn it skaai. Yn briedkleed is it wyfke boppe donkerbrún en swart mei ljochte rânen oan 'e fearren. Under is hja djip oranjebrún mei wite plakken op 'e wangen en in donkere krún. De snaffel is giel mei in swarte punt. It mantsje is oer it generaal wat ljochter as it wyfke. Hy hat minder wyt op 'e wangen en de krún hat ljochte streekjes. Winterdeis ha beide skaaien boppe in griis fearrekleed. Fan ûnder binne de fûgels wyt. By it each ha se in swart eachplak en de snaffel is ek hielendal swart. Jonge fûgels binne boppe griis en brún en ha in okergiel plak ûnder de kop. De snaffel is donker en de fûgel hat in swart plak by it each. == Fersprieding en leefgebiet == De bûnte wettergril briedt yn [[Arktis|arktyske]] gebieten fan [[Noard-Jeropa]], [[Aazje]] en [[Noard-Amearika]]. It is in trekfûgel dy't oars as oare steltrinners oer oseaanrûtes trekt en oerwinteret op see yn tropysk wetter, benammen foar de westkusts fan [[Afrika]] en [[Súd-Amearika]]. Dêr soargje it opwâljende wetter fan seestreamen foar in oerfloed oan plankton. De bûnte wettergril is in seldsume trochtrekker yn West-Jeropa en dan benammen op 'e [[Britske Eilannen]] om septimber en oktober, faak yn gearhing mei in krêftige westenwyn. === Foarkommen yn West-Jeropa === [[Ofbyld:USFWS red phalaropes (23853136855).jpg|thumb|left|Oerwinterjende fûgels.]] De fûgel is yn West-Jeropa nei stoarmen somtiden oan 'e kust te sjen. Yn Nederlân is de bûnte wettergril in trochtrekker en wintergast yn in tige lyts tal oan 'e Noardsee- en Waadkust. Yn 'e perioade 1989-1998 binne der 329 waarnimmings dien, wêrfan 95% yn septimber oant febrewaris; de measte waarnimmings binne tusken ein septimber en yn novimber. == Ekology == De fûgel briedt by de kust op sompige tûndra mei lytse dobben, op wiete greide mei moas en gers en yn sompige rivierdellingen of op eilannen yn fjorden. It nêst leit op 'e wiete grûn yn lege fegetaasje. Bûten de briedtiid libbet de soarte op 'e see yn sônes mei hege konsintraasjes plankton. Yn it briedseizoen yt de fûgel fral lytse wringeleaze dieren, lykas ynsekten, larven, krobben, kreefeftigen, wjirmkes, spinnen en by need ek sied. Bûten de briedtiid yt de fûgel foaral plankton, wêrûnder amfipoaden en tige lytse fiskjes. It nêst is in ûndjip kûltsje yn 'e grûn tusken gers en meastentiids tichteby wetter. De mantsjes briede en soargje foar de jongen neidat dizze út it aai kommen binne. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="175px" style="margin: 0; padding: 0;"> Phalaropus fulicarius MHNT.ZOO.2010.11.119.14.jpg|Aaien. Red phalarope chicks (48753078172).jpg|Piken. </gallery> </div> == Status == In rûzing fan 2024 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 9.000.000 oant 12.000.000 folwoeksen fûgels. De algemiene trend is ûndúdlik, mar yn dielen fan Noard-Amearika lykje de oantallen wat ta te nimmen. Dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-phalarope-phalaropus-fulicarius BirdLife, oproppen 19 july 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/redpha1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 july 2026 ] * [https://ebird.org/species/redpha1 eBird, oproppen 19 july 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5650 SOVON, oproppen 19 july 2026] ---- {{Commonscat|Phalaropus tricolor}} }} {{DEFAULTSORT:Bunte wettergril}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wettergril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] sm8y2x6phughqs981z6vgyhvmqm9zs1 0 193045 1235605 1235583 2026-07-19T19:05:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1235605 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Skiere wettergril |Ofbyld = [[Ofbyld:Macho de phalaropus lobatus.jpg|250px]]<br><small>Mantsje yn briedkleed<br>[[Ofbyld:Red-necked phalarope (Phalaropus lobatus) 2023 5.jpg|250px]]<br>Wyfke yn briedkleed</small> |lûd = [[Ofbyld:Phalaropus lobatus - Red-necked Phalarope - XC109658.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai = [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') |Wittenskiplike namme=Phalaropus lobatus |Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = [[Ofbyld:Phalaropus lobatus map.svg|250px]]{{Kolommen2 |Kolom1= <small>{{Color box|#FF9955}} [[briedfûgel]]<br>{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#fddb53}} [[wintergast]]</small> }} |} }} De '''skiere wettergril'''<ref>{{Berjocht:Frysk-Nederlânsk|1178}}</ref> (''Phalaropus lobatus'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[wettergrillen]] (''Phalaropus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). == Skaaimerken == De skiere wettergril wurdt 16 oant 20 sintimeter lang, hat in spanwiidte fan 30 oant 38 sintimeter en weaget 24 oant 48 gram. De fûgel hat lobbe teannen en in rjochte, tige slanke snaffel. Yn it briedkleed hat in folwoeksen fûgel bûnte donkergrize boppedielen mei in readbrune tekening op 'e hals, in swart gesicht en in wite kiel. By it mantsje is de readbrune tekening beheinder en minder opfallend. Winterdeis hat de fûgel foaral grize boppedielen en is de fûgel ûnder wyt. Efter it each sit dan in swart eachplak. Juvenilen ha grize en brune boppedielen mei giele bannen en binne ûnder wytgriis. Sy ha in swarte krún en in swart plak efter it each. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="175px" style="margin: 0; padding: 0;"> Red-necked Phalarope (Phalaropus lobatus) (31466184998).jpg|Juvenyl Red-necked Phalarope 1336.jpg|Winterkleed. </gallery> </div> == Fersprieding en leefgebiet == De skiere wettergril briedt sirkumpolêr yn 'e [[Arktis|arktyske]] gebieten fan 'e meast noardlike dielen fan [[Jeropa]], [[Aazje]] en [[Noard-Amearika]]. It is in [[trekfûgel]] dy't oars as oare steltrinners op 'e iepen see oerwinteret yn tropyske en subtropyske gebieten fan 'e [[Yndyske Oseaan|Yndyske]] en de [[Grutte Oseaan]], wêrûnder de westkusten fan [[Midden-Amearika]] en it noarden fan [[Súd-Amearika]], súdlik fan it [[Arabysk Skiereilân]] en om [[Yndoneezje]] hinne. === Foarkommen yn Nederlân === De skiere wettergril trekt yn in tige lyts tal troch [[Nederlân]] en wurdt dan sjoen yn ûndjip swiet wetter, benammen yn [[Noard-Hollân]], op 'e [[Waadeilannen]], yn it westen fan [[Fryslân]] en yn it noarden fan [[Grinslân]]. == Ekology == [[Ofbyld:Red-necked phalaropes mating (51101399362).jpg|thumb|left|Pearke.]] By skiere wettergrillen is it wenstige rollepatroan omdraaid. Wyfkes binne grutter en kleurriker as mantsjes. De wyfkes meitsje de mantsjes it hôf, fjochtsje om nêstplakken en ferdigenje it nêst en it mantsje agressyf. It wyfke leit meastentiids fjouwer parfoarmige ljochtgriene oant brúngriene aaien mei donkere plakken. It nêst is in kûltsje yn 'e grûn en beklaaid mei gers by in sompich gebiet. As de aaien lein binne, begjinne de wyfkes mei de trek nei it suden. It brieden is it wurk fan it mantsje. De piken moatte harren sels rêde en kinne nei 18 oant 25 dagen nei it útkommen fleane. Nei in jier kinne se sels briede. [[Ofbyld:Phalaropus lobatus MHNT.ZOO.2010.11.119.9.jpg|thumb|260px|Aaien.]] Yn 'e briedtiid bestiet it iten fral út ynsekten, krobben, mychammels, slakken, kreefteftigen, wjirms en wat sied. By it foerazjearjen swimt de fûgel faak yn rappe rûntsjes tsjin de klok yn, sadat er in lytse draaikolk makket, Oannommen wurdt dat dit helpt by it sykjen nei iten trochdat yn ûndjip wetter itensdieltsjes nei boppe twirje. De fûgel stekt syn snaffel dêrnei nei it sintrum fan 'e draaikolk om de finzen ynsekten of kreefeftigen op te pikken. Bûten de briedtiid bestiet it dieet foar it measte út kril, plankton en hiele lytse kreeften. De soarte is dan op iepen see te finen op plakken dêr't de streamingen soargje foar it opwâljen fan iten nei it wetteroerflak. Mei syn lobbige teannen is it in treflike swimmer. == Status == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar de oantallen soene ôfnimme mar noch net sa slim dat de fûgel as bedrige beskôge wurde kin. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade List]]. De grutte fan de populaasje waard yn 2015 rûsd op 3,6 oant 4,5 miljoen fûgels. De Jeropeeske populaasje wurdt tusken de 590.000 en 1,28 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-necked-phalarope-phalaropus-lobatus BirdLife, oproppen 19 july 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/renpha/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 july 2026 ] * [https://ebird.org/species/renpha eBird, oproppen 19 july 2026] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/5640/?language=english SOVON, oproppen 19 july 2026] ---- {{Commonscat|Phalaropus lobatus}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Wettergril]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Perzyske Golf]] fanfal30m0qh52zvffitctp16n6vrq7 0 193047 1235585 2026-07-19T12:32:31Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Red-necked Phalarope.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Skiere wettergril (''Phalaropus lobatus'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]..." 1235585 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Red-necked Phalarope.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Skiere wettergril (''Phalaropus lobatus'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[boppeskift]]: | namme4 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson5 = [[skift]]: | namme5 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''wettergrillen''' (''Phalaropus'') | beskriuwer, jier = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 }} It fûgel[[Skaai (taksonomy)|skaai]] '''wettergrillen''' (''Phalaropus'') bestiet út trije [[Soarte (taksonomy)|soarten]] lytse steltrinners dy't bekend steane om harren bysûndere oanpassings oan it libben op en by it wetter. Oars as by de measte oare steltrinners binne de wyfkes grutter en kleurriker as de mantsjes, en binne it de mantsjes dy't de aaien útbriede en mei de piken rêde. Wettergrillen hawwe lobbe teannen oan 'e poaten, wat harren ta treflike swimmers makket. Se foerazjearje faak troch rappe rûntsjes te swimmen, wêrmei't se iten nei boppe twirje litte. De [[typesoarte]] fan it skaai is de bûnte wettergril. == Soarten == {| class="wikitable" |- | [[Ofbyld:Red phalarope with a tiny tracking backpack - Arctic Bird Fest 2019 (48752193377).jpg|120px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 98755138 (close).jpg|120px]]<br>Wyfke</small> || [[Bûnte wettergril]] || ''Phalaropus fulicarius'' || Briedt sirkumpolêr yn it heech-arktysk gebiet; oerwinteret op iepen see. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-phalarope-phalaropus-fulicarius ''Phalaropus fulicarius'' op ''BirdLife'']</ref> |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! Status |- | [[Ofbyld:Wilson's Phalarope (34090102774).jpg|120px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Wilson's Phalarope, Oregon 01.jpg|120px]]<br>Wyfke</small> || [[Grutte wettergril]] || ''Phalaropus tricolor'' || Briedt yn it westen fan Noard-Amearika; oerwinteret yn Súd-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wilsons-phalarope-phalaropus-tricolor ''Phalaropus tricolor'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Red-necked phalarope (Phalaropus lobatus) 2018.jpg|120px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Red-necked phalarope (Phalaropus lobatus) 2023 5.jpg|120px]]<br>Wyfke</small> || [[Skiere wettergril]] || ''Phalaropus lobatus'' || Briedt sirkumpolêr yn arktyske gebieten fan Jeropa, Aazje en Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-necked-phalarope-phalaropus-lobatus ''Phalaropus lobatus'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Phalaropus}} }} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Wettergril| ]] gw9ls0hn3nk9dimvixjinos469fpyei 1235588 1235585 2026-07-19T12:46:37Z RomkeHoekstra 10582 1235588 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Red-necked Phalarope.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Skiere wettergril (''Phalaropus lobatus'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[boppeskift]]: | namme4 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson5 = [[skift]]: | namme5 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''wettergrillen''' (''Phalaropus'') | beskriuwer, jier = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 }} It fûgel[[Skaai (taksonomy)|skaai]] '''wettergrillen''' (''Phalaropus'') bestiet út trije [[Soarte (taksonomy)|soarten]] lytse steltrinners dy't bekend steane om harren bysûndere oanpassings oan it libben op en by it wetter. Oars as by de measte oare steltrinners binne de wyfkes grutter en kleurriker as de mantsjes, en binne it de mantsjes dy't de aaien útbriede en mei de piken rêde. Wettergrillen hawwe lobbe teannen oan 'e poaten, wat harren ta treflike swimmers makket. Se foerazjearje faak troch rappe rûntsjes te swimmen, wêrmei't se iten nei boppe twirje litte. De [[typesoarte]] fan it skaai is de bûnte wettergril. == Soarten == {| class="wikitable" |- | [[Ofbyld:Red phalarope with a tiny tracking backpack - Arctic Bird Fest 2019 (48752193377).jpg|120px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 98755138 (close).jpg|120px]]<br>Wyfke</small> || [[Bûnte wettergril]] || ''Phalaropus fulicarius'' || Briedt sirkumpolêr yn it heech-arktysk gebiet; oerwinteret op iepen see. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-phalarope-phalaropus-fulicarius ''Phalaropus fulicarius'' op ''BirdLife'']</ref> |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! Status |- | [[Ofbyld:Wilson's Phalarope (34090102774).jpg|120px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Wilson's Phalarope, Oregon 01.jpg|120px]]<br>Wyfke</small> || [[Grutte wettergril]] || ''Phalaropus tricolor'' || Briedt yn it westen fan Noard-Amearika; oerwinteret yn Súd-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wilsons-phalarope-steganopus-tricolor ''Phalaropus tricolor'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Red-necked phalarope (Phalaropus lobatus) 2018.jpg|120px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Red-necked phalarope (Phalaropus lobatus) 2023 5.jpg|120px]]<br>Wyfke</small> || [[Skiere wettergril]] || ''Phalaropus lobatus'' || Briedt sirkumpolêr yn arktyske gebieten fan Jeropa, Aazje en Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-necked-phalarope-phalaropus-lobatus ''Phalaropus lobatus'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Phalaropus}} }} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Wettergril| ]] 2f3p43q2l7fav5wq5twu7q8tor4xcpc 1235590 1235588 2026-07-19T13:57:58Z RomkeHoekstra 10582 1235590 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Red-necked Phalarope.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Skiere wettergril (''Phalaropus lobatus'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[boppeskift]]: | namme4 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson5 = [[skift]]: | namme5 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''wettergrillen''' (''Phalaropus'') | beskriuwer, jier = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 }} It fûgel[[Skaai (taksonomy)|skaai]] '''wettergrillen''' (''Phalaropus'') bestiet út trije [[Soarte (taksonomy)|soarten]] lytse steltrinners dy't bekend steane om harren bysûndere oanpassings oan it libben op en by it wetter. Oars as by de measte oare steltrinners binne de wyfkes grutter en kleurriker as de mantsjes, en binne it de mantsjes dy't de aaien útbriede en mei de piken rêde. Wettergrillen hawwe lobbe teannen oan 'e poaten, wat harren ta treflike swimmers makket. Se foerazjearje faak troch rappe rûntsjes te swimmen, wêrmei't se iten nei boppe twirje litte. De [[typesoarte]] fan it skaai is de bûnte wettergril. == Soarten == {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! Status |- | [[Ofbyld:Red phalarope with a tiny tracking backpack - Arctic Bird Fest 2019 (48752193377).jpg|120px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 98755138 (close).jpg|120px]]<br>Wyfke</small> || [[Bûnte wettergril]] || ''Phalaropus fulicarius'' || Briedt sirkumpolêr yn it heech-arktysk gebiet; oerwinteret op iepen see. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-phalarope-phalaropus-fulicarius ''Phalaropus fulicarius'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Wilson's Phalarope (34090102774).jpg|120px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Wilson's Phalarope, Oregon 01.jpg|120px]]<br>Wyfke</small> || [[Grutte wettergril]] || ''Phalaropus tricolor'' || Briedt yn it westen fan Noard-Amearika; oerwinteret yn Súd-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wilsons-phalarope-steganopus-tricolor ''Phalaropus tricolor'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Red-necked phalarope (Phalaropus lobatus) 2018.jpg|120px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Red-necked phalarope (Phalaropus lobatus) 2023 5.jpg|120px]]<br>Wyfke</small> || [[Skiere wettergril]] || ''Phalaropus lobatus'' || Briedt sirkumpolêr yn arktyske gebieten fan Jeropa, Aazje en Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-necked-phalarope-phalaropus-lobatus ''Phalaropus lobatus'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Phalaropus}} }} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Wettergril| ]] 3puvz9rywf129ch18zt6qv9ppvrxncj 1235598 1235590 2026-07-19T18:49:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Soarten */ kt 1235598 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = Red-necked Phalarope.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Skiere wettergril (''Phalaropus lobatus'') | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[boppeskift]]: | namme4 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson5 = [[skift]]: | namme5 = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''wettergrillen''' (''Phalaropus'') | beskriuwer, jier = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 }} It fûgel[[Skaai (taksonomy)|skaai]] '''wettergrillen''' (''Phalaropus'') bestiet út trije [[Soarte (taksonomy)|soarten]] lytse steltrinners dy't bekend steane om harren bysûndere oanpassings oan it libben op en by it wetter. Oars as by de measte oare steltrinners binne de wyfkes grutter en kleurriker as de mantsjes, en binne it de mantsjes dy't de aaien útbriede en mei de piken rêde. Wettergrillen hawwe lobbe teannen oan 'e poaten, wat harren ta treflike swimmers makket. Se foerazjearje faak troch rappe rûntsjes te swimmen, wêrmei't se iten nei boppe twirje litte. De [[typesoarte]] fan it skaai is de bûnte wettergril. == Soarten == {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! Status |- | [[Ofbyld:Red phalarope with a tiny tracking backpack - Arctic Bird Fest 2019 (48752193377).jpg|120px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Phalaropus fulicarius 98755138 (close).jpg|120px]]<br>Wyfke</small> || [[Bûnte wettergril]] || ''Phalaropus fulicarius'' || Briedt sirkumpolêr yn it heech-arktysk gebiet; oerwinteret op iepen see. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-phalarope-phalaropus-fulicarius ''Phalaropus fulicarius'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Wilson's Phalarope (34090102774).jpg|120px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Wilson's Phalarope, Oregon 01.jpg|120px]]<br>Wyfke</small> || [[Grutte wettergril]] || ''Phalaropus tricolor'' || Briedt yn it westen fan Noard-Amearika; oerwinteret yn Súd-Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wilsons-phalarope-steganopus-tricolor ''Phalaropus tricolor'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Red-necked phalarope (Phalaropus lobatus) 2018.jpg|120px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Red-necked phalarope (Phalaropus lobatus) 2023 5.jpg|120px]]<br>Wyfke</small> || [[Skiere wettergril]] || ''Phalaropus lobatus'' || Briedt sirkumpolêr yn arktyske gebieten fan Jeropa, Aazje en Amearika. || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-necked-phalarope-phalaropus-lobatus ''Phalaropus lobatus'' op ''BirdLife'']</ref> |} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Phalaropus}} }} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Wettergril| ]] [[Kategory:Snipfûgel]] m7xknuhkni81o1tq1xkzvnkj9jt4v2u 14 193048 1235586 2026-07-19T12:33:49Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Phalaropus|Wettergrillen}} [[Kategory:Snipfûgel]] [[Kategory:Fûgelskaai]]" 1235586 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Phalaropus|Wettergrillen}} [[Kategory:Snipfûgel]] [[Kategory:Fûgelskaai]] r69tdw6v1jt9hed8xwldwtj218dylvu 1 193049 1235587 2026-07-19T12:44:56Z RomkeHoekstra 10582 /* Skiere wettergril / readhalsgril / readnek(ke)gril */ nije seksje 1235587 wikitext text/x-wiki == Skiere wettergril / readhalsgril / readnek(ke)gril == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} Bytsje aparte namme foar de skiere wettergril. Sil tink wol fan de Ned. namme (grauwe strandloper) komme, mar skier is de fûgel net. As it gjin offisjele namme hat, soe readhalsgril of readnek(ke)gril mear by it uterlik fan 'e fûgel passe. Graach jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 jul 2026, 14.44 (CEST) at6yezaaw0h7crjs3c9b9pot5emyotg 1235589 1235587 2026-07-19T13:55:31Z RomkeHoekstra 10582 1235589 wikitext text/x-wiki == Skiere wettergril / readhalsgril / readnek(ke)gril == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} Ik fyn de namme skiere wettergril in bytsje apart. Sil tink wol fan de Ned. namme (grauwe strandloper) komme, mar skier is de fûgel net. As it gjin offisjele namme hat, soe readhalsgril of readnek(ke)gril mear by it uterlik fan 'e fûgel passe. Graach jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 jul 2026, 14.44 (CEST) ewxrhruhcvd6rjzpu21ud3xccmg635r 1235597 1235589 2026-07-19T18:48:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Skiere wettergril / readhalsgril / readnek(ke)gril */ Antwurd 1235597 wikitext text/x-wiki == Skiere wettergril / readhalsgril / readnek(ke)gril == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} Ik fyn de namme skiere wettergril in bytsje apart. Sil tink wol fan de Ned. namme (grauwe strandloper) komme, mar skier is de fûgel net. As it gjin offisjele namme hat, soe readhalsgril of readnek(ke)gril mear by it uterlik fan 'e fûgel passe. Graach jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 jul 2026, 14.44 (CEST) :{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Dêr hie ik net op tsjin west, mar yn it Frysk-Nederlânsk Wurdboek wurde ûnder it lemma "wettergril" (s. 1178) de soarten bûnte wettergril (''Phalaropus fulicarius'') en skiere wettergril (''Phalaropus lobatus'') neamd. Dus de namme leit al fêst, bin 'k bang. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 19 jul 2026, 20.48 (CEST) ft09bqnqdnn44preoa0zsqj5t841z52 1235622 1235597 2026-07-19T19:27:27Z Ruurd Jorritsma 38557 /* Skiere wettergril / readhalsgril / readnek(ke)gril */ Antwurd 1235622 wikitext text/x-wiki == Skiere wettergril / readhalsgril / readnek(ke)gril == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} Ik fyn de namme skiere wettergril in bytsje apart. Sil tink wol fan de Ned. namme (grauwe strandloper) komme, mar skier is de fûgel net. As it gjin offisjele namme hat, soe readhalsgril of readnek(ke)gril mear by it uterlik fan 'e fûgel passe. Graach jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 jul 2026, 14.44 (CEST) :{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Dêr hie ik net op tsjin west, mar yn it Frysk-Nederlânsk Wurdboek wurde ûnder it lemma "wettergril" (s. 1178) de soarten bûnte wettergril (''Phalaropus fulicarius'') en skiere wettergril (''Phalaropus lobatus'') neamd. Dus de namme leit al fêst, bin 'k bang. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 19 jul 2026, 20.48 (CEST) :@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]. Dat tink ik ek. 'skiere wettergril' komt ek foar yn 'it wylde fûgelt' fan Boerma út 1981. 'Bûnte' en 'skiere' binne beide net botte ûnderskiedend, mar dat makket amper mear út. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 19 jul 2026, 21.27 (CEST) hoiuom1zf2teaowinru9t3npymz6odi 1235658 1235622 2026-07-19T19:53:00Z RomkeHoekstra 10582 1235658 wikitext text/x-wiki == Skiere wettergril / readhalsgril / readnek(ke)gril == {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} Ik fyn de namme skiere wettergril in bytsje apart. Sil tink wol fan de Ned. namme (grauwe strandloper) komme, mar skier is de fûgel net. As it gjin offisjele namme hat, soe readhalsgril of readnek(ke)gril mear by it uterlik fan 'e fûgel passe. Graach jimme miening. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 jul 2026, 14.44 (CEST) :{{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Dêr hie ik net op tsjin west, mar yn it Frysk-Nederlânsk Wurdboek wurde ûnder it lemma "wettergril" (s. 1178) de soarten bûnte wettergril (''Phalaropus fulicarius'') en skiere wettergril (''Phalaropus lobatus'') neamd. Dus de namme leit al fêst, bin 'k bang. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 19 jul 2026, 20.48 (CEST) :@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]. Dat tink ik ek. 'skiere wettergril' komt ek foar yn 'it wylde fûgelt' fan Boerma út 1981. 'Bûnte' en 'skiere' binne beide net botte ûnderskiedend, mar dat makket amper mear út. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 19 jul 2026, 21.27 (CEST) ::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Ruurd Jorritsma}} Dan is it dúdlik en moatte wy der fierder net mei omgrieme. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 jul 2026, 21.52 (CEST) g9sahyzm8v0fy8bj010an57dgq00e4k 0 193050 1235594 2026-07-19T17:19:38Z Drewes 2754 Side makke mei "{{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Bouke Jouke Koning | oare namme(n) = | nasjonaliteit = | berne = [[19 septimber]] [[1915]] | berteplak = [[Akkrum]] | stoarn = [[24 april]] [[1998]] (82 jier) | stjerplak = | etnisiteit..." 1235594 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Bouke Jouke Koning | oare namme(n) = | nasjonaliteit = | berne = [[19 septimber]] [[1915]] | berteplak = [[Akkrum]] | stoarn = [[24 april]] [[1998]] (82 jier) | stjerplak = | etnisiteit = {{FRLetn}} | regionale identiteit = | berop/amt = arbeider | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = fersetsgroep fan Joop Westerweel | bekendste wurk(en) = | prizen = Yad Vashem-ûnderskieding foar it helpen fan Joaden | webside = }} '''Bouke Jouke Koning''' ([[Akkrum]], [[19 septimber]] [[1915]] – [[24 april]] [[1998]]) wie in Fryske arbeider en fersetsstrider yn de [[Twadde Wrâldoarloch]]. == Komôf en ferset == Koning waard berne yn Akkrum as soan fan Jouke Koning en Pietje Koopmans. Hy waard túnman by ''[[Werkplaats Kindergemeenschap|De Werkplaats]]'' yn [[Bilthoven]]. Yn de tiid fan de Dútske besetting fan Nederlân hearde hy ta de groep dy't meiwurke oan de poging om alle bewenners fan [[Jeugdalijah Loosdrecht]] (it "Paviljoen") ûnder te bringen foardat se deportearre wurde koene. Bouke hannele op eigen inisjatyf, ferfalske offisjele dokuminten, sammele jild yn foar [[Underdûk|ûnderdûkers]] en socht ûnderdûkplakken. Hy en syn frou Froukje ferburgen ek [[Joaden]] yn harren eigen hûs. Nei't Koning him yn 'e simmer fan 1942 by de fersetsgroep fan [[Joop Westerweel]] oansletten hie, wie it ien fan syn taken om flechtlingen oer de Belgyske grins te begelieden om dêrwei fierder nei it suden te reizgjen. Under de persoanen dy't er begeliede, wiene twa jonges út Loosdrecht; sy wiene de earsten dy't de grins oerstieken en in feilich plak yn [[Spanje]] berikten. Dizze flechtrûte wie in foarkarmetoade wurden om oan de nazi's te ûntkommen, om't in soad ûnderdûkplakken mar koart brûkt wurde koene of ûnfeilich blieken te wêzen. Yn desimber 1943 waarden Koning en ien fan de ûnderdûkers thús arrestearre en nei it plysjeburo yn Utert brocht, en dêrwei nei [[Amsterdam]]. Koning waard nei seis wiken frijlitten, mar de ûnderdûkster waard nei [[kamp Westerbork]] deportearre; dêr wist se út te ûntsnappen en gie werom nei de famylje Koning. Op 11 maart 1944 waard Bouke tagelyk mei Joop Westerweel arrestearre en oerbrocht nei [[Kamp Vught]]. Letter waard er nei de [[konsintraasjekampen]] [[Oranienburg]], [[Mittelbau-Dora]], [[Ravensbrück]] en úteinlik nei Peltoff <ref> In ûnbekend kamp; neffens it [https://www.infocenters.co.il/gfh/notebook_ext.asp?book=54904&lang=eng&site=gfh Ghetto Fighters House Archive] waard er befrijd doe't er yn [[Groß-Rosen]] siet. [https://web.archive.org/web/20230607174023/https://www.infocenters.co.il/gfh/notebook_ext.asp?book=54904&lang=eng&site=gfh Argivearre] op 7 juny 2023.</ref> stjoerd, oant er troch de Russen befrijd waard. Op 16 juny 1964 erkende Yad Vashem Bouke Koning en syn frou, Froukje Koning-Kramer (1914–1995), as [[Rjochtfeardige ûnder de Folken]]. == Keppelingen om utens == * [http://www.humanitarisme.nl/personen/index.php?m=family&id=I317573 Bouke Jouke Koning humanitarisme.nl] * [https://www.infocenters.co.il/gfh/notebook_ext.asp?book=54904&lang=eng&site=gfh No. 117, Ghetto Fighters House Archive] * [https://www.oorlogsbronnen.nl/tijdlijn/dfcc90a5-2889-44f6-9d16-c78f67dce09e ''Bouke Jouke Koning'', oorlogsbronnen.nl] {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch [[:nl:Bouke Koning]] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Koning, Bouke}} [[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Nederlânsk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Rjochtfeardige ûnder de Folken]] [[Kategory:Persoan berne yn Akkrum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1915]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1998]] ewye862dc1e0prwfjny7eibmmkh72wj 1235596 1235594 2026-07-19T17:47:38Z Drewes 2754 [[]] better 1235596 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Bouke Jouke Koning | oare namme(n) = | nasjonaliteit = | berne = [[19 septimber]] [[1915]] | berteplak = [[Akkrum]] | stoarn = [[24 april]] [[1998]] (82 jier) | stjerplak = | etnisiteit = {{FRLetn}} | regionale identiteit = | berop/amt = arbeider | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = fersetsgroep fan Joop Westerweel | bekendste wurk(en) = | prizen = Yad Vashem-ûnderskieding foar it helpen fan Joaden | webside = }} '''Bouke Jouke Koning''' ([[Akkrum]], [[19 septimber]] [[1915]] – [[24 april]] [[1998]]) wie in Fryske arbeider en fersetsstrider yn de [[Twadde Wrâldoarloch]]. == Komôf en ferset == Koning waard berne yn Akkrum as soan fan Jouke Koning en Pietje Koopmans. Hy waard túnman by ''[[Werkplaats Kindergemeenschap|De Werkplaats]]'' yn [[Bilthoven]]. Yn de tiid fan de Dútske besetting fan Nederlân hearde hy ta de groep dy't meiwurke oan de poging om alle bewenners fan [[Jeugdalijah Loosdrecht]] (it "Paviljoen") ûnder te bringen foardat se deportearre wurde koene. Bouke hannele op eigen inisjatyf, ferfalske offisjele dokuminten, sammele jild yn foar [[Underdûk|ûnderdûkers]] en socht ûnderdûkplakken. Hy en syn frou Froukje ferburgen ek [[Joaden]] yn harren eigen hûs. Nei't Koning him yn 'e simmer fan 1942 by de fersetsgroep fan [[Joop Westerweel]] oansletten hie, wie it ien fan syn taken om flechtlingen oer de Belgyske grins te begelieden om dêrwei fierder nei it suden te reizgjen. Under de persoanen dy't er begeliede, wiene twa jonges út Loosdrecht; sy wiene de earsten dy't de grins oerstieken en in feilich plak yn [[Spanje]] berikten. Dizze flechtrûte wie in foarkarmetoade wurden om oan de nazi's te ûntkommen, om't in soad ûnderdûkplakken mar koart brûkt wurde koene of ûnfeilich blieken te wêzen. Yn desimber 1943 waarden Koning en ien fan de ûnderdûkers thús arrestearre en nei it plysjeburo yn Utert brocht, en dêrwei nei [[Amsterdam]]. Koning waard nei seis wiken frijlitten, mar de ûnderdûkster waard nei [[kamp Westerbork]] deportearre; dêr wist se út te ûntsnappen en gie werom nei de famylje Koning. Op 11 maart 1944 waard Bouke tagelyk mei Joop Westerweel arrestearre en oerbrocht nei [[Kamp Vught]]. Letter waard er nei de [[konsintraasjekampen]] [[Oranienburg (konsintraasjekamp)|Oranienburg]], [[Mittelbau-Dora]], [[Ravensbrück]] en úteinlik nei Peltoff <ref> In ûnbekend kamp; neffens it [https://www.infocenters.co.il/gfh/notebook_ext.asp?book=54904&lang=eng&site=gfh Ghetto Fighters House Archive] waard er befrijd doe't er yn [[Groß-Rosen]] siet. [https://web.archive.org/web/20230607174023/https://www.infocenters.co.il/gfh/notebook_ext.asp?book=54904&lang=eng&site=gfh Argivearre] op 7 juny 2023.</ref> stjoerd, oant er troch de Russen befrijd waard. Op 16 juny 1964 erkende Yad Vashem Bouke Koning en syn frou, Froukje Koning-Kramer (1914–1995), as [[Rjochtfeardige ûnder de Folken]]. == Keppelingen om utens == * [http://www.humanitarisme.nl/personen/index.php?m=family&id=I317573 Bouke Jouke Koning humanitarisme.nl] * [https://www.infocenters.co.il/gfh/notebook_ext.asp?book=54904&lang=eng&site=gfh No. 117, Ghetto Fighters House Archive] * [https://www.oorlogsbronnen.nl/tijdlijn/dfcc90a5-2889-44f6-9d16-c78f67dce09e ''Bouke Jouke Koning'', oorlogsbronnen.nl] {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch [[:nl:Bouke Koning]] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Koning, Bouke}} [[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Nederlânsk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Rjochtfeardige ûnder de Folken]] [[Kategory:Persoan berne yn Akkrum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1915]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1998]] 959249n7unjjt0pbo6fmcde5glfosne 1235606 1235596 2026-07-19T19:06:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Komôf en ferset */ poging = besykjen 1235606 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Bouke Jouke Koning | oare namme(n) = | nasjonaliteit = | berne = [[19 septimber]] [[1915]] | berteplak = [[Akkrum]] | stoarn = [[24 april]] [[1998]] (82 jier) | stjerplak = | etnisiteit = {{FRLetn}} | regionale identiteit = | berop/amt = arbeider | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = fersetsgroep fan Joop Westerweel | bekendste wurk(en) = | prizen = Yad Vashem-ûnderskieding foar it helpen fan Joaden | webside = }} '''Bouke Jouke Koning''' ([[Akkrum]], [[19 septimber]] [[1915]] – [[24 april]] [[1998]]) wie in Fryske arbeider en fersetsstrider yn de [[Twadde Wrâldoarloch]]. == Komôf en ferset == Koning waard berne yn Akkrum as soan fan Jouke Koning en Pietje Koopmans. Hy waard túnman by ''[[Werkplaats Kindergemeenschap|De Werkplaats]]'' yn [[Bilthoven]]. Yn de tiid fan de Dútske besetting fan Nederlân hearde hy ta de groep dy't meiwurke oan it besykjen om alle bewenners fan [[Jeugdalijah Loosdrecht]] (it "Paviljoen") ûnder te bringen foardat se deportearre wurde koene. Bouke hannele op eigen inisjatyf, ferfalske offisjele dokuminten, sammele jild yn foar [[Underdûk|ûnderdûkers]] en socht ûnderdûkplakken. Hy en syn frou Froukje ferburgen ek [[Joaden]] yn harren eigen hûs. Nei't Koning him yn 'e simmer fan 1942 by de fersetsgroep fan [[Joop Westerweel]] oansletten hie, wie it ien fan syn taken om flechtlingen oer de Belgyske grins te begelieden om dêrwei fierder nei it suden te reizgjen. Under de persoanen dy't er begeliede, wiene twa jonges út Loosdrecht; sy wiene de earsten dy't de grins oerstieken en in feilich plak yn [[Spanje]] berikten. Dizze flechtrûte wie in foarkarmetoade wurden om oan de nazi's te ûntkommen, om't in soad ûnderdûkplakken mar koart brûkt wurde koene of ûnfeilich blieken te wêzen. Yn desimber 1943 waarden Koning en ien fan de ûnderdûkers thús arrestearre en nei it plysjeburo yn Utert brocht, en dêrwei nei [[Amsterdam]]. Koning waard nei seis wiken frijlitten, mar de ûnderdûkster waard nei [[kamp Westerbork]] deportearre; dêr wist se út te ûntsnappen en gie werom nei de famylje Koning. Op 11 maart 1944 waard Bouke tagelyk mei Joop Westerweel arrestearre en oerbrocht nei [[Kamp Vught]]. Letter waard er nei de [[konsintraasjekampen]] [[Oranienburg (konsintraasjekamp)|Oranienburg]], [[Mittelbau-Dora]], [[Ravensbrück]] en úteinlik nei Peltoff <ref> In ûnbekend kamp; neffens it [https://www.infocenters.co.il/gfh/notebook_ext.asp?book=54904&lang=eng&site=gfh Ghetto Fighters House Archive] waard er befrijd doe't er yn [[Groß-Rosen]] siet. [https://web.archive.org/web/20230607174023/https://www.infocenters.co.il/gfh/notebook_ext.asp?book=54904&lang=eng&site=gfh Argivearre] op 7 juny 2023.</ref> stjoerd, oant er troch de Russen befrijd waard. Op 16 juny 1964 erkende Yad Vashem Bouke Koning en syn frou, Froukje Koning-Kramer (1914–1995), as [[Rjochtfeardige ûnder de Folken]]. == Keppelingen om utens == * [http://www.humanitarisme.nl/personen/index.php?m=family&id=I317573 Bouke Jouke Koning humanitarisme.nl] * [https://www.infocenters.co.il/gfh/notebook_ext.asp?book=54904&lang=eng&site=gfh No. 117, Ghetto Fighters House Archive] * [https://www.oorlogsbronnen.nl/tijdlijn/dfcc90a5-2889-44f6-9d16-c78f67dce09e ''Bouke Jouke Koning'', oorlogsbronnen.nl] {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch [[:nl:Bouke Koning]] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Koning, Bouke}} [[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Nederlânsk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Rjochtfeardige ûnder de Folken]] [[Kategory:Persoan berne yn Akkrum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1915]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1998]] b6mury34eqzhzlz09y82bv4oxspwjud 1235607 1235606 2026-07-19T19:08:06Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Keppelingen om utens */ kt 1235607 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Bouke Jouke Koning | oare namme(n) = | nasjonaliteit = | berne = [[19 septimber]] [[1915]] | berteplak = [[Akkrum]] | stoarn = [[24 april]] [[1998]] (82 jier) | stjerplak = | etnisiteit = {{FRLetn}} | regionale identiteit = | berop/amt = arbeider | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = fersetsgroep fan Joop Westerweel | bekendste wurk(en) = | prizen = Yad Vashem-ûnderskieding foar it helpen fan Joaden | webside = }} '''Bouke Jouke Koning''' ([[Akkrum]], [[19 septimber]] [[1915]] – [[24 april]] [[1998]]) wie in Fryske arbeider en fersetsstrider yn de [[Twadde Wrâldoarloch]]. == Komôf en ferset == Koning waard berne yn Akkrum as soan fan Jouke Koning en Pietje Koopmans. Hy waard túnman by ''[[Werkplaats Kindergemeenschap|De Werkplaats]]'' yn [[Bilthoven]]. Yn de tiid fan de Dútske besetting fan Nederlân hearde hy ta de groep dy't meiwurke oan it besykjen om alle bewenners fan [[Jeugdalijah Loosdrecht]] (it "Paviljoen") ûnder te bringen foardat se deportearre wurde koene. Bouke hannele op eigen inisjatyf, ferfalske offisjele dokuminten, sammele jild yn foar [[Underdûk|ûnderdûkers]] en socht ûnderdûkplakken. Hy en syn frou Froukje ferburgen ek [[Joaden]] yn harren eigen hûs. Nei't Koning him yn 'e simmer fan 1942 by de fersetsgroep fan [[Joop Westerweel]] oansletten hie, wie it ien fan syn taken om flechtlingen oer de Belgyske grins te begelieden om dêrwei fierder nei it suden te reizgjen. Under de persoanen dy't er begeliede, wiene twa jonges út Loosdrecht; sy wiene de earsten dy't de grins oerstieken en in feilich plak yn [[Spanje]] berikten. Dizze flechtrûte wie in foarkarmetoade wurden om oan de nazi's te ûntkommen, om't in soad ûnderdûkplakken mar koart brûkt wurde koene of ûnfeilich blieken te wêzen. Yn desimber 1943 waarden Koning en ien fan de ûnderdûkers thús arrestearre en nei it plysjeburo yn Utert brocht, en dêrwei nei [[Amsterdam]]. Koning waard nei seis wiken frijlitten, mar de ûnderdûkster waard nei [[kamp Westerbork]] deportearre; dêr wist se út te ûntsnappen en gie werom nei de famylje Koning. Op 11 maart 1944 waard Bouke tagelyk mei Joop Westerweel arrestearre en oerbrocht nei [[Kamp Vught]]. Letter waard er nei de [[konsintraasjekampen]] [[Oranienburg (konsintraasjekamp)|Oranienburg]], [[Mittelbau-Dora]], [[Ravensbrück]] en úteinlik nei Peltoff <ref> In ûnbekend kamp; neffens it [https://www.infocenters.co.il/gfh/notebook_ext.asp?book=54904&lang=eng&site=gfh Ghetto Fighters House Archive] waard er befrijd doe't er yn [[Groß-Rosen]] siet. [https://web.archive.org/web/20230607174023/https://www.infocenters.co.il/gfh/notebook_ext.asp?book=54904&lang=eng&site=gfh Argivearre] op 7 juny 2023.</ref> stjoerd, oant er troch de Russen befrijd waard. Op 16 juny 1964 erkende Yad Vashem Bouke Koning en syn frou, Froukje Koning-Kramer (1914–1995), as [[Rjochtfeardige ûnder de Folken]]. == Keppelingen om utens == * [http://www.humanitarisme.nl/personen/index.php?m=family&id=I317573 Bouke Jouke Koning humanitarisme.nl] * [https://www.infocenters.co.il/gfh/notebook_ext.asp?book=54904&lang=eng&site=gfh No. 117, Ghetto Fighters House Archive] * [https://www.oorlogsbronnen.nl/tijdlijn/dfcc90a5-2889-44f6-9d16-c78f67dce09e ''Bouke Jouke Koning'', oorlogsbronnen.nl] {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch [[:nl:Bouke Koning]] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Koning, Bouke}} [[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Nederlânsk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Oerlibbene fan Kamp Vught]] [[Kategory:Oerlibbene fan Ravensbrück]] [[Kategory:Rjochtfeardige ûnder de Folken]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn Akkrum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1915]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1998]] qse5rvs9jyzty979g46pzqsml0v9r7a 1 193051 1235612 2026-07-19T19:19:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 fûgelstobbe 1235612 wikitext text/x-wiki {{Ping|RomkeHoekstra}} Dit is in stobbe oer in fûgel dêr't grif noch wol wat mear oer te fertellen is. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 19 jul 2026, 21.19 (CEST) hlpfzks73kchnndf2u1hsih16f64b2f 0 193052 1235616 2026-07-19T19:22:23Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Harderwilster]] omneamd ta [[Harderswilster]]: Oersetting fan it Nederlânske ''herdersplevier''. It is yn it Frysk ek 'hardershûn', net 'harderhûn'. "Harderwilster" is in wilster dy't de fiskesoarte harder fret. 1235616 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Harderswilster]] 97lk2auqbi8cc3dwe7u5949g4e1116m 1 193053 1235648 2026-07-19T19:43:28Z Ieneach fan 'e Esk 13292 fûgelstobbe 1235648 wikitext text/x-wiki {{Ping|RomkeHoekstra}} Ek wer hiel summier foar in fûgel dy't yn Fryslân sa algemien foarkomt as dizze. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 19 jul 2026, 21.43 (CEST) 832pd2j5ofn4rkufir6v1cwqiflipy5 1 193054 1235652 2026-07-19T19:48:15Z Ieneach fan 'e Esk 13292 fûgelstobbe 1235652 wikitext text/x-wiki {{Ping|RomkeHoekstra}} Wer in stobbe foar jo. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 19 jul 2026, 21.48 (CEST) ki0l1etml4ctxvvqabh3riwjedrzy5i 14 193055 1235660 2026-07-19T19:55:08Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1235660 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Lânseigen fauna nei oseaan of see|Hudsonbaai]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee|Hudsonbaai]] [[Kategory:Natoer yn de Hudsonbaai|Lanseigen fauna]] l157pb9cgshxl9zazlsli5w3v934r2m 14 193056 1235661 2026-07-19T19:56:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1235661 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Natoer nei oseaan of see|Hudsonbaai]] [[Kategory:Natoer yn de Noardlike Iissee|Hudsonbaai]] [[Kategory:Hudsonbaai]] nrs4xjfdxufkd6sm1dw2srj7v1nyq7g 0 193057 1235672 2026-07-19T21:26:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 betsj 1235672 wikitext text/x-wiki {{foarbetsjuttings}} ==Films== *[[The Man Who Knew Too Much (film út 1934)|''The Man Who Knew Too Much'' (film út 1934)]], in Britske film út 1934 fan Alfred Hitchcock mei yn 'e haadrollen Leslie Banks en Edna Best *[[The Man Who Knew Too Much (film út 1956)|''The Man Who Knew Too Much'' (film út 1956)]], in Amerikaanske film út 1956 fan Alfred Hitchcock mei yn 'e haadrollen James Stewart en Doris Day ==Literatuer== *[[The Man Who Knew Too Much (ferhalebondel)|''The Man Who Knew Too Much'' (ferhalebondel)]], in detektiveferhalebondel fan G.K. Chesterton út 1922 *[[The Man Who Knew Too Much (berneboek)|''The Man Who Knew Too Much'' (berneboek)]], in berneboek fan Julius Lester út 1994 *[[The Man Who Knew Too Much (artikel)|''The Man Who Knew Too Much'' (artikel)]], in bekend artikel fan Marie Brenner oer Jeffrey Wigand dat yn 1996 yn it tydskrift ''Vanity Fair'' ferskynde *''[[The Man Who Knew Too Much: Alan Turing and the Invention of the Computer]]'', in biografy skreaun troch David Leavitt út 2005 ==Sjoch ek== *''[[The Man That Knew Too Much|The Man '''That''' Knew Too Much]]'', in liet fan Silverchair út 2007 {{neibetsjuttings}} by50isowoef1y92zlfs0rsj15df80g8 0 193058 1235675 2026-07-19T22:27:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nije side 1235675 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks film | ôfbylding = The_Man_Who_Knew_Too_Much_(1956_film).jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | ferwizing = | namme = ''The Man Who Knew Too Much'' | regisseur = [[Alfred Hitchcock]] | produsint = [[Alfred Hitchcock]] | útfierend produsint = | senario = [[John Michael Hayes]] | basearre op = | kamerarezjy = [[Robert Burks]] | muzyk = [[Bernard Herrmann]] | filmstudio = [[Filwite Productions]]<br> [[Spinel Entertainment]] | distribúsje = [[Paramount Pictures]] | haadrollen = [[James Stewart]]<br> [[Doris Day]] | voice-over = | byrollen = [[Bernard Miles]]<br> [[Brenda de Banzie]]<br> [[Christopher Olsen (akteur)|Christopher Olsen]]<br> [[Daniel Gélin]]<br> [[Ralph Truman]] | lân/lannen = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | premiêre = [[29&nbsp;april]] [[1956]] | direkt op fideo = | foarm = [[langspylfilm]] | sjenre = [[psychologyske skriller]] | taal = [[Ingelsk]] <small>(ek wat [[Frânsk]] en [[Arabysk]])</small> | spyltiid = 120 minuten | budget = $1,2&nbsp;miljoen | opbringst = $11,3&nbsp;miljoen | prizen = 1 × [[Oscar]] | filmsearje = | foarich diel = | folgjend diel = }} '''''The Man Who Knew Too Much''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[psychologyske skriller]] út [[1956]] ûnder [[rezjy]] fan [[Alfred Hitchcock]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[James Stewart]] en [[Doris Day]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut "De Man Dy't Tefolle Wist". De [[film]], dy't yn [[Technicolor]] opnommen waard, wurdt gauris beskôge in [[remake]] fan in eardere [[swart-wytfilm]] fan Hitchcock, mei [[The Man Who Knew Too Much (film út 1934)|deselde titel]], út [[1934]]. Hoewol't beide films deselde titel hawwe, ferskille de [[plot]]s lykwols oansjenlik faninoar. It ferhaal fan 'e film (út 1956) folget in Amerikaanske [[húshâlding]] ([[heit]], [[mem]] en harren jonge [[soan]]), dy't op [[fakânsje]] is yn [[Marokko]]. Dêr komme de trije [[toerist]]en yn 'e kunde mei in [[Frankryk|Frânsman]] dy't, sûnder dat sy it witte, in [[geheim agint]] is. Dyselde hat lucht krigen fan in [[gearspanning]] ta it útfieren fan in [[politike]] [[moardoanslach]] yn [[Londen]], en wannear't er troch de gearspanners [[moard|út 'e wei romme]] wurdt, flústeret er mei syn [[lêste wurden]] ynformaasje yn it ear fan 'e Amerikaan. Dêrtroch wit dy tefolle, en de gearspanners [[gizeling (misdriuw)|gizelje]] syn soan om him te twingen en hâld de lippen opinoar. ''The Man Who Knew Too Much'' gie yn [[premiêre]] op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]]. De [[filmkritisy]] wiene oer it algemien posityf yn harren oardiel, en yn 'e [[bioskopen]] wie de film in grut [[kommersje]]el súkses. ''The Man Who Knew Too Much'' wûn in [[Oscar]] foar it [[liet]] ''[[Que Sera, Sera (Whatever Will Be, Will Be)]]'', dat yn 'e film [[songen]] waard troch Doris Day. ==Plot== Ben McKenna, in [[dokter]] út [[Indianapolis]], is yn [[1956]] mei syn [[oarehelte|frou]] Jo en harren tsienjierrige [[soan]] Hank op [[fakânsje]] yn [[Frânsk-Marokko]]. Wylst se mei de [[autobus|bus]] fan [[Kasablanka]] nei [[Marrakesj]] reizgje, komme se yn 'e kunde mei in [[Frankryk|Frânsman]], dy't himsels foarstelt as Louis Bernard. Dat liket in hiel [[sympaty|sympatike]] man te wêzen, mar oan 'e ein fan harren [[petear]] wit hy alles oer de McKenna's, wylst sy neat oer him witte. Syn withoefolle fragen en ûntwikende antwurden op 'e fragen fan 'e McKenna's meitsje Jo [[erchtinkendheid|erchtinkend]], mar har [[oarehelte|man]] wiuwt har soargen fuort. Oankommen yn it [[hotel]] yn Marrakesj dêr't se ferbliuwe sille, nûget Bernard Ben en Jo McKenna út om mei him út [[iten]] te gean yn in tradisjoneel Marokkaansk [[restaurant]], wylst Hank yn 'e [[hotelkeamer]] efterbliuwe sil op 'e noed fan in hotelwurknimster. Wannear't lykwols in fertocht útsjende man by fersin op 'e hotelkeamersdoar fan 'e McKenna's oankloppet en dan nei [[ûntskuldiging]]s gau-gau wer fuortdûkt, seit Bernard it [[diner]] op it lêste momint ôf. Dêrmei wekket er de [[argewaasje]] fan Ben McKenna. Hy en Jo beslute dochs nei it neamde restaurant te gean, want se moatte fansels likegoed ite. Yn it restaurant treffe se in âlder [[Ingelân|Ingelsk]] [[troud pear]], Edward en Lucy Drayton, dy't [[fan (persoan)|fans]] fan Jo blike te wêzen. Jo McKenna wie nammentlik foar har [[trouwen]] in fierd [[sjongster]], dy't net inkeld [[optreden (foarstelling)|optreden]]s yn [[New York (stêd)|New York]] hân hat, mar ek yn [[Londen]] en [[Parys]]. Wylst se mei de Draytons oan it miel sitte, binne de McKenna's [[ferheardens|ferheard]] as se sjogge hoe't Louis Bernard it restaurant binnen komt (mei in jonge frou by him) en harren straal negearret. De oare deis besykje de McKenna's, mei harren nije [[freonskip|freonen]], de Draytons, de [[merk (hannelsgearkomste)|merk]] fan Marrakesj, dêr't net inkeld [[keapwaar|waren]] [[hannel|ferhannele]] wurde, mar dêr't ek optredens binne fan [[akrobaat|akrobaten]] en ferhalefertellers, en dêr't [[dromedaris]]sen en oare eksoatyske bisten te sjen binne. De gemoedlike sfear wurdt rou fersteurd troch in efterfolging wêrby't in [[Arabieren|Arabier]] neisitten wurdt troch Frânske [[sjendarmery|sjendarmes]]. Wylst de [[plysje]]s de man út it each ferlern binne, wurdt er troch in oare Arabier mei in baas [[dagge]] yn 'e [[rêch]] stutsen. Hy knoffelet in [[stege|steechje]] út, wurdt Ben McKenna gewaar en strompelet op him ta. It docht bliken dat it Louis Bernard yn in momkape is. Wylst er [[ferstjerren|stjert]], flústeret er McKenna yn it ear dat der mei koarten by in [[moardoanslach|oanslach]] yn [[Londen]] in [[steatsman]] [[fermoarde]] wurde sil. Ek jout er him de namme fan in Ambrose Chappell. {{Plotbedjer film}} Neitiid moatte Ben en Jo McKenna mei nei it pleatslike [[plysjeburo]] foar it ôflizzen fan in ferklearring. Frou Drayton biedt oan om Hank werom te bringen nei it hotel, wylst Edward Drayton, dy't [[Frânsk]] sprekt, meigiet nei it plysjeburo om te [[tolk (berop)|tolkjen]]. Fan 'e ([[Ingelsk]] sprekkende) [[ynspekteur (plysje)|ynspekteur]] dy't de moard op Bernard behannelet, krije de McKenna's te hearren dat Bernard eins in [[geheim agint]] wie fan it [[Deuxième Bureau]], de Frânske [[ynljochtingetsjinst]]. Hy fertinkt Ben McKenna derfan dat er òf by de moard op Bernard belutsen wie, òf dat er Bernard syn kontaktpersoan by de [[CIA]] wie. McKenna ûnstriidt beide teoryen by heech en by leech. It ferhear wurdt ûnderbrutsen as der [[tillefoan]] is foar McKenna. It blykt in ûnbekende man te wêzen, dy't him fertelt dat syn soan Hank [[ûntfierd]] is en [[gizeling (misdriuw)|gizele]] wurdt, mar dat it jonkje neat oerkomme sil salang't McKenna de plysje net fertelt wat Louis Bernard him mei syn [[lêste wurden]] yn it ear flústere hat. McKenna wurdt dêr rare [[skrik|kjel]] fan. Hy freget Drayton om it hotel op te skiljen en te kontrolearjen oft frou Drayton en Hank dêr arrivearre binne, mar dat blykt net sa te wêzen. Drayton set hookstrooks ôf nei it hotel, wylst McKenna weromkeart nei de ynspekteur om op botte wize in fierder [[ferhear]] ôf te kapjen. As hy en Jo letter yn it hotel komme, fertelt de [[portier (berop)|portier]] harren lykwols dat Edward Drayton ûnderwilens útcheckt en ôfset is. McKenna kriget dan foar it ferstân dat de Draytons ûnder ien tekken skûlje mei de mysterieuze man oan 'e tillefoan, en dat Hank ûntfierd is troch deselde minsken oan wa't de jonge yn goed fertrouwen op 'e noed jûn wie. Nei't er der in skoft oer neiprakkesearre hat, begrypt McKenna dat Louis Bernard sa yn him en Jo ynteressearre wie om't er ynljochtings hie dat er in bûtenlânsk troud pear yn 'e rekken hâlde moast. Doe't de fertochte man by fersin by de hotelkeamer fan 'e McKenna's oan 'e doar kaam, moat Bernard beseft hawwe dat er de ferkearden op it each hie. Dat er letter opdaagjen kaam yn itselde restaurant dêr't de McKenna's sieten te iten, wie om't er doe de Draytons bespionearre. McKenna wint ynljochtings yn by de [[lofthaven]] fan Marrakesj en kriget sa te hearren dat de Draytons mei in [[privee-fleantúch]] ôfreizge binne nei Londen. Hy beslút dat hy en Jo dêr ek hinne moatte, sadat se dy Ambrose Chappell fine kinne oer wa't Bernard it hie. McKenna is fan doel dy man syn hiele fermogen oan te bieden yn ruil foar de weromjefte fan Hank. Wannear't de McKenna's yn Londen arrivearje, wurde se opwachte troch ynspekteur Buchanan fan [[Scotland Yard]]. Dyselde nimt harren mei nei syn buro, dêr't er harren útleit dat Bernard nei Marrakesj ta stjoerd wie op fersyk fan 'e Ingelske plysje, dy't lucht krigen hie fan in moardkomplot. De sjendarmery yn Frânsk-Marokko hat de belutsenens fan 'e McKenna's by de saak trochdien oan Scotland Yard, en no wol Buchanan dat de McKenna's him helpe en los de saak op. Op it plysjeburo komt lykwols wer in tillefoantsje binnen fan 'e ûntfierders, dy't de McKenna's nochris goed yn 't sin bringe wolle dat se de lippen stiif opinoar hâlde moatte as se net wolle dat Hank wat oerkomt. Buchanan, dy't it tillefoanpetear ôfharket, hat begryp foar it freeslike [[dilemma]] fan 'e McKenna's en lit harren gean. Yn harren hotelkeamer wurde de McKenna's neitiid besocht troch âlde freonen fan Jo út 'e tiid dat sy noch optredens joech as sjongster. McKenna ûntskuldiget him en spilet gau fan ruten om Ambrose Chappell te besykjen, waans [[adres]] oft er yn it [[tillefoanboek]] opsocht hat. Dy man blykt lykwols in [[taksidermist]] te wêzen, dy't neat mei de kwestje fan dwaan hat. De [[wanhoop|wanhopige]] en almar twingender fragen fan McKenna beskôget er as it jeuzeljen fan ien dy't net goed doocht. Wannear't op 'e lêst de plysje skille wurdt en Chappell en syn [[wurknimmer]]s McKenna besykje te oermasterjen, wit er him mar kwealk los te skuorren en te ûntkommen. Underwilens beseft Jo dat Ambrose Chappell gjin [[persoan]] is, mar de [[kapel (tsjerkegebou)|kapel]] Ambrose Chappel. Se set dêr hookstrooks hinne en lit har gasten efter yn har hotelkeamer. Dyselden fertelle McKenna, wannear't dy sûnder wat bedijd te hawwen weromkomt, wêr't sy hinne set is, dat hy giet har fuortendaliks efternei. Yn 'e kapel wurdt in [[tsjerketsjinst]] holden dy't de McKenna's ynfiltrearje. Ta harren [[alteraasje]] sjogge se dat Edward Drayton de [[predikant]] is, wylst Lucy Drayton mei de [[ponge (tsjerketsjinst)|ponge]] rûngiet. De Draytons kenne de McKenna's werom en kapje de tsjinst healwei ôf. McKenna stjoert Jo nei bûten ta om 'e plysje op te skiljen. Sels siket er de konfrontaasje mei de Draytons, mar hy wurdt troch ien fan harren trewanten [[bewusteleas]] slein. Tsjin 'e tiid dat de plysje arrivearret, binne alle doarren fan 'e kapel op 't [[slot (ôfslutingsmeganisme)|slot]] en is der neat fertochts gewaar te wurden. De plysje kin fierders neat dwaan sûnder [[hûssikingsbefel]] en giet dêrom werom nei it buro. As Jo heart dat ynspekteur Buchanan nei in [[konsert]] yn 'e [[Royal Albert Hall]] gien is, nimt se in [[taksy]] dêrhinne om by him oan te kringen op it trochsykjen fan 'e Ambrose Chappel. Sadree't Jo en de plysje ôfset binne, ferlitte de Draytons en harren trewanten troch de efterdoar it gebou en nimme Hank mei nei de [[ambassade]] fan in net by namme neamd [[fiktyf]] lân. Letter wurdt McKenna allinnich yn 'e kapel wekker en ûntsnapt út it hermetysk ôfsletten gebou troch himsels op te lûken oan it [[klokketou]] nei de iepen [[klokketoer]], om himsels dêrnei oer it [[dak]] oan it klokketou del te litten. Yn 'e [[lobby (romte)|lobby]] fan 'e Royal Albert Hall sjocht Jo de man dy't yn Marrakesj by fersin by harren oan 'e hotelkeamersdoar kaam. Hy ken har ek werom en flústeret har in [[bedriging (misdriuw)|bedriging]] fan Hank ta. Jo beseft dat dizze man de [[hiermoardner]] wêze moat dy't de moardoanslach útfiere sil. Wannear't se him út in [[lôzje (skouboarch)|lôzje]] wei in man yn in foaroerlizzende lôzje begluorkjen sjocht, fan wa't se sizzen heard hat dat er de [[premier]] is dan it net by namme neamde lân, wit se ek wa't syn doelwyt is. Jo stiet yn ferskriklike twastiid oft se de premier no warskôgje moat of net. Wannear't har man him by har jout en se him alles fertelt, beslút McKenna om 'e premier te warskôgjen. De wei nei dy syn lôzje is lykwols ôfset troch de Britske plysje, dy't net nei McKenna harkje wol. Dêrop giet er op eigen manneboet oan 'e oare kant fan 'e [[skouboarch]] ferskate lôzjes ôf, op 'e siik nei de hiermoardner. Edward Drayton hat de hiermoardner yn 't foar ynstruëarre om 'e premier [[dea]] te [[sjitten]] op in beskaat punt yn it konsert, wannear't de [[muzyk]] ta in [[kresjendo]] komt, kulminearjend yn in earferdôvjend gearslaan fan 'e [[bekken (muzykynstrumint)|bekkens]]. As er persiis dan sjit, sil nimmen it skot hearre. Jo, dy't as sjongster krekt wit wêr't it mei de muzyk op tagiet en boppedat fan har posysje ôf de risselwaasjes fan 'e hiermoardner merkslacht, jout krekt foarôfgeande oan it klinken fan 'e bekkens in lûde gjalp, dêr't eltsenien yn 'e skouboarch fan skrikt. De premier krimpt ynstinktyf yninoar by it hearren fan 'e gil, en de [[kûgel]], dy't in momint letter ôffjurre wurdt, rekket him yn 'e [[earm (anatomy)|earm]] ynstee fan yn it [[boarstkas|boarst]]. Fuort dêrnei skopt McKenna de doar fan 'e lôzje fan 'e hiermoardner iepen en kringt dêr binnen. Der folget in wrakseling tusken him en de hiermoardner, dy't dêrby oer de râne fan 'e lôzje kneppelet en te pletter falt op 'e flier fan 'e Royal Albert Hall. De McKenna's, yn 't bysûnder Jo, wurde neitiid hertlik betanke troch de premier, dy't wol goed foar it ferstân hat dat sy syn libben rêden hat. Ek ynspekteur Buchanan is harren tige [[tankber]]. As neitiid lykwols blykt dat Hank nei alle gedachten fêstholden wurdt yn 'e ambassade, binne de hannen fan 'e ynspekteur bûn. Want in ambassade is in stikje [[soeverein]] grûngebiet fan it lân dêr't de ambassade fan is, en de plysje kin dêr net hûssiking dwaan, ek al is der mear as genôch bewiis foar. De McKenna's betinke dêrom in list om 'e ambassade sels te trochsykjen. Jo skillet op en freget de premier te wurd. As se him ienris oan 'e tillefoan hat, freget him by wize fan beleanning om har en har man dy jûns yn 'e ambassade út te nûgjen, in fersyk dêr't er grif oan foldocht. Underwilens wurde de Draytons yn 'e ambassade [[beskrobbing|beskrobbe]] troch de [[ambassadeur]], dy't harren opdrachtjouwer blykt te wêzen (en teffens de mysterieuze man dy't McKenna op it plysjeburo yn Marrakesj opskille). De ambassadeur wol sels premier wurde en woe dy [[posysje (funksje)|funksje]] dêrom mei [[geweld]] fakant meitsje. Troch it falen fan 'e troch de Draytons yn Marrakesj ynhierde hiermoardner sit de hjoeddeistige premier lykwols noch steviger yn it seal as tefoaren. No is it saak om alle losse eintsjes op te romjen, en dat betsjut dat de jonge Hank de ambassade sa gau mooglik ferlitte moat, mar net yn in steat wêryn't er ea noch de mûle iependwaan kin. Wannear't de McKenna's yn 'e ambassade arrivearje, freget de premier, dy't heard hat dat Jo foarhinne in bekend sjongster wie, om wat foar him en syn selskip te sjongen. Jo nimt plak efter de [[piano]] en sjongt mei útset lûd it [[ferske]] ''[[Que Sera, Sera (Whatever Will Be, Will Be)]]'', dat se earder mei Hank yn harren hotelkeamer yn Marrakesj ek songen hie. Har bedoeling is dat Hank it hearre en derop reägearje sil, sadat de McKenna's in idee krije wêr't er him befynt. Underwilens past Lucy Drayton yn in [[fertrek]] op 'e [[earste ferdjipping]] op Hank, wylst Edward Drayton risselwearret om it jonkje fan kant te meitsjen. Mei't har it fermoardzjen fan in [[bern (persoan)|bern]] te fier giet, fiteret Lucy Hank oan om lûd mei it ferske fan syn mem, dat yn 'e keamer goed te hearren is, mei te [[fluitsjen]]. Wylst syn frou fierder sjongt, ferlit McKenna ûngemurken de foarstelling en folget it lûd fan it fluitsjen by de trep op. Sa fynt er Hank werom, en Lucy trunet harren oan om út te naaien. Mar Drayton komt deryn ear't dat barre kin en bedriget heit en soan McKenna mei in [[pistoal]]. Hy wol harren mei hawwe as gizelders wylst er sels út 'e ambassade ûntkomt. Mar boppe-oan 'e treppen slacht McKenna him ûnferhoeds del, wêrnei't Drayton by de treppen delkneppelet en syn [[nekke]] brekt. Gâns in skoft letter keare de McKenna's trijeresom libben en wol werom nei harren hotelkeamer, dêr't Jo har freonen troch it lange wachtsjen yn 'e [[sliep]] fallen binne. McKenna ûntskuldiget him mei de wurden: "It muoit my tige dat wy salang fuort wiene, mar we moasten Hank eefkes ôfhelje." ==Rolferdieling== [[File:Annex - Stewart, James (Call Northside 777) 01.jpg|right|thumb|160px|[[James Stewart]].]] [[File:Doris Day - 1957.JPG|right|thumb|150px|[[Doris Day]].]] ;haadrollen {| height="100px" width="450px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Ben McKenna | [[James Stewart]] |- | Jo Conway McKenna | [[Doris Day]] |- |} <br> ;byrollen {| height="100px" width="450px" style="background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa" | style="background:gold"| '''personaazje''' | style="background:gold"| '''akteur/aktrise''' |- | Edward Drayton | [[Bernard Miles]] |- | Lucy Drayton | [[Brenda de Banzie]] |- | Hank McKenna | [[Christopher Olsen (akteur)|Christopher Olsen]] |- | Louis Bernard | [[Daniel Gélin]] |- | [[ynspekteur (plysje)|ynspekteur]] Buchanan | [[Ralph Truman]] |- | [[ambassadeur]] | [[Mogens Wieth]] |- | [[premier]] | [[Alexis Bobrinskoy]] |- | Val Parnell | [[Alan Mowbray]] |- | Jan Peterson | [[Hillary Brooke]] |- | Rien | [[Reggie Nalder]] |- | adjunkt-manager fan 'e [[Royal Albert Hall]] | [[Richard Wattis]] |- | Woburn | [[Noel Willman]] |- | Helen Parnell | [[Alix Talton]] |- | Frânske plysje-ynspekteur yn [[Marrakesj]] | [[Yves Brainville]] |- | Cindy Fontaine | [[Carolyn Jones]] |- | Ambrose Chappell jr. | [[Richard Wordsworth]] |- | Ambrose Chappell sr. | [[George Howe (akteur)|George Howe]] |- | [[taksidermist]] mei [[loaihoars]] | [[John Barrard]] |- | [[oargelist]]e Edna | [[Betty Baskcomb]] |- | [[Arabier]] yn [[autobus|bus]] | [[Abdelhaq Chraibi]] |- | [[plysjeman]] yn [[plysje-auto]] | [[Walter Gotell]] |- | [[portier (berop)|portier]] fan it [[hotel]] yn [[Marrakesj]] | [[John O'Malley (akteur)|John O'Malley]] |- | Arabise yn bus | [[Mahin Shahrivar]] |- |} De gebrûklike [[cameo]] fan [[regisseur]] [[Alfred Hitchcock]] sels is yn ''The Man Who Knew Too Much'' te sjen op 25&nbsp;[[minuten]] en 42&nbsp;[[sekonden]] fan it begjin fan 'e film ôf, yn 'e legere lofterhoeke fan it byld. Hitchcock draacht in ljochtgriis [[pak (klean)|pak]] en stoppet de hannen yn 'e [[bûse|broeksbûsen]] wylst er, mei de [[rêch]] nei de [[kamera]] ta, nei [[akrobatyk|akrobaten]] op 'e [[merk (hannelsgearkomste)|merk]] fan [[Marrakesj]] stiet te sjen. [[Komponist]] [[Bernard Herrmann]], dy't de [[filmmuzyk]] skreau, hat in cameo as de [[dirigint]] by it [[konsert]] yn 'e [[Royal Albert Hall]]. Dat is de iennichste kear út syn [[karriêre]] dat Herrmann op byld ferskynt yn in film dêr't er oan meiwurke. [[File:Encina_Drive-in_Ad_-_8_June_1956,_Santa_Cruz,_CA.jpg|right|thumb|180px|In [[advertinsje (reklame)|advertinsje]] út [[1956]] foar de fertoaning fan ''The Man Who Knew Too Much'' yn in Ameri-kaanske [[drive-inbioskoop]].]] ==Produksje en distribúsje== ===Produksje=== It oarspronklike ''[[The Man Who Knew Too Much (film út 1934)|The Man Who Knew Too Much]]'' wie in [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[film]] dy't [[regisseur]] [[Alfred Hitchcock]] yn [[1934]] makke op basis fan in [[senario]] fan [[Charles Bennett (senarioskriuwer)|Charles Bennett]] en [[D.B. Wyndham-Lewis]]. Nei't er oan 'e ein fan 'e [[1930-er jierren]] nei de [[Feriene Steaten]] gien wie, naam er yn [[1941]] yn omtinken om in Amerikaanske [[remake]] fan dy film te meitsjen, mar de [[Twadde Wrâldoarloch]] soarge foar alderhanne behinderings by it meitsjen fan films en teffens easken oare projekten syn oandacht op, dat it waard neat. Doe't Hitchcock lykwols yn [[1956]] [[kontrakt]]ueel ferplichte wie om noch ien film te meitsjen foar filmstudio [[Paramount Pictures]], brocht er it idee foar de remake fan ''The Man Who Knew Too Much'' wer op 't aljemint. De studio wie it mei him iens dat syn eardere film goed oan 'e [[1950-er jierren]] oanpast wurde koe. Hitchcock gie mei [[senarist]] [[John Michael Hayes]] yn see om it [[skript]] foar de nije film te skriuwen. Dyselde waard oannommen op it betingst dat er de film út [[1934]] net sjen, noch it senario fan dy film lêze mocht. Alle ynformaasje oangeande de [[plot]] fan it skript dat Hayes skriuwe moast, kaam sadwaande fan in ynstruksjepetear mei Hitchcock. It resultaat wie fansels in senario dat gâns ôfwiek fan dat fan 'e film út [[1934]], en dat ferskil wie dus blykber opsetlik. Foar de [[sêne]]s mei it [[konsert]] yn 'e [[Royal Albert Hall]] liet Hayes him [[ynspiraasje (keunst)|ynspirearje]] troch de [[strip]] ''The One-Note Man'' fan [[H.M. Bateman]], oer it deistich libben fan in [[muzikant]] dy't mar ien [[noat (muzyk)|noat]] yn in [[symfony]] spilet, krekt as de [[bekken (muzykynstrumint)|bekkenist]] yn 'e film. [[File:MoroccoMarrakech DjemaaElFna..jpg|left|thumb|250px|It [[Djemaa al-Fnaa]], it grutte [[plein]] fan [[Marrakesj]], wie ien fan 'e filmlokaasjes foar ''The Man Who Knew Too Much''.]] Behalven as regisseur wie Hitchcock ek as [[filmprodusint|produsint]] by ''The Man Who Knew Too Much'' belutsen. De studio's dy't ferantwurdlik wiene foar it útfieren fan 'e produksje, wiene [[Filwite Productions]] en [[Spinel Entertainment]]. De [[finansiering]] fan it [[budget]] fan [[$]]1,2&nbsp;miljoen kaam fan Paramount. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Robert Burks]]. ===Opnamen=== <small>(Boarne foar filmlokaasjes en opnameperioade: [https://www.imdb.com/title/tt0049470/ Internet Movie Database (IMDb)].)</small> De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''The Man Who Knew Too Much'' setten op [[12&nbsp;maaie]] [[1955]] útein en duorren oant en mei [[24&nbsp;augustus]] fan dat jier. Hitchcock makke sa'n haast mei de film dat op it stuit dat de opnamen begûnen inkeld de iepeningssênes fan it senario skreaun wiene. Neifolgjende siden fan it skript moasten troch John Michael Hayes oer de [[loftpost]] opstjoerd wurde sadree't er se ôf hie. Foar ''The Man Who Knew Too Much'' waard op lokaasje filme yn [[Marrakesj]] en [[Londen]]. Yn Marrakesj wie it Hôtel La Mamounia de wichtichste filmlokaasje, dêr't de [[sêne]]s by de hotelyngong, op it [[parkearterrein]], yn 'e [[tún]], yn 'e [[hotelkeamer]] en yn it [[restaurant]] opnommen waarden. De [[sêne]] op 'e [[merk (hannelsgearkomste)|merk]] waard filme op it [[Djemaa al-Fnaa]], it grutte [[plein]] fan Marrakesj. [[File:Royal Albert Hall, London - Nov 2012.jpg|right|thumb|250px|De [[Royal Albert Hall]] yn [[Londen]] wie ien fan 'e filmlokaasjes foar ''The Man Who Knew Too Much''.]] Yn Londen gie St Saviour's Church Hall, oan Vicary Street yn 'e [[wyk]] [[Brixton (Londen)|Brixton]], troch foar de 'Ambrose Chappel'. Dy [[kapel (tsjerkegebou)|kapel]] en de [[strjitte]]n deromhinne, dy't ek yn 'e film te sjen binne, besteane no net mear, mei't it hiele gebiet nei [[1955]] yngeand op 'e nij ûntwikkele is. De sênes mei it [[konsert]], dy't yn 'e [[Royal Albert Hall]] spylje, waarden dêre ek opnommen. Foar de [[ambassade]] waard de tige [[lúkse]] [[filla]] Thorney Court yn 'e wyk [[South Kensington]] brûkt, dy't letter [[sloop]]t is. Op dat plak stiet no folslein oare bebouwing. ===Muzyk=== De [[filmmuzyk]] foar ''The Man Who Knew Too Much'' waard skreaun troch [[Bernard Herrmann]], in [[filmkomponist]] mei wa't [[Alfred Hitchcock|Hitchcock]] gauris gearwurke. De muzyk fan it [[konsert]] yn 'e [[Royal Albert Hall]] is lykwols de ''[[Storm Clouds Cantata]]'', dy't [[Arthur Benjamin]] yn [[1934]] foar de [[The Man Who Knew Too Much (film út 1934)|oarspronklike film]] skreaun hie. Hitchcock joech Herrmann de kar om 'e kantate fan Benjamin oer te nimmen of sels in nije [[komposysje]] te skriuwen, mar Herrmann fûn de oarspronklike [[kantate]] sa goed by de film passen dat it nei syn miening sinleas wie om wat nijs te betinken. Foar de 12&nbsp;[[minuten]] duorjende sênesekwinsje yn 'e Royal Albert Hall wreide er lykwols de ''Storm Clouds Cantata'' al út en teffens foege er der ferskate stikjes werhelling oan ta om 'e komposysje lang genôch te meitsjen. Yn 'e sênes mei it konsert is Herrmann te sjen as de [[dirigint]], wat de iennichste kear wie dat er sels yn byld kaam yn in film dêr't er oan meiwurke. It [[orkest]] dat er dirigearret, is it [[Londensk Symfony Orkest]] en de soloïst is [[sopraan]] [[Barbara Howitt]]. [[File:The_Man_Who_Knew_Too_Much_(1956)_-_Trailer.webm|left|thumb|250px|De orizjinele [[trailer]] fan ''The Man Who Knew Too Much''.]] It [[personaazje]] dat spile wurdt troch [[aktrise]] [[Doris Day]] is yn 'e film in bekend, mar sûnt har [[houlik]] net mear [[optreden (foarstelling)|optredend]] [[sjongster]]. Op twa punten yn 'e film, yn beslettenens yn in [[hotelkeamer]] yn [[Marrakesj]], en letter yn it iepenbier foar in heechpleatst selskip yn 'e [[ambassade]], [[sjongen|sjongt]] sy it [[liet]] ''[[Que Sera, Sera (Whatever Will Be, Will Be)]]'', skreaun troch [[Jay Livingston]] en [[Ray Evans]]. Dêrmei wûn ''The Man Who Knew Too Much'' in [[Oscar]] foar bêste orizjinele liet. It ferske waard neitiid ek as [[single (muzyk)|single]] útbrocht en berikte yn in protte [[lannen en territoaria]] in heech plak yn 'e [[hitlist]]en, wêrûnder it earste plak yn it [[Feriene Keninkryk]] en it twadde plak yn 'e [[Feriene Steaten]]. ===Distribúsje=== De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''The Man Who Knew Too Much'' waard fersoarge troch [[Paramount Pictures]]. De [[premiêre]] wie op [[29&nbsp;april]] [[1956]] op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]]. De film iepene dêrnei op [[16&nbsp;maaie]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. Neitiid waard it útbringen fan 'e film fia oare media as [[tillefyzje]] [[desennia]] lang tsjinkeard troch Hitchcock, oant de [[auteursrjocht]]en yn [[1983]] yn it besit kamen fan 'e [[filmstudio]] [[Universal Pictures]]. Dy brocht de film letter út op [[VHS]], [[dvd]] en [[blu-ray]] [[File:Alfred_Hitchcock_The_Man_Who_Know_Too_Much_1956_trailer.png|right|thumb|250px|De [[bekken (muzykynstrumint)|bekkens]] klear om tsjininoaroan slein te wurden. Midden tusken de bekkens [[Bernard Herrmann]] as de [[dirigint]].]] ==Untfangst== Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''The Man Who Knew Too Much'' oer it algemien positive [[resinsje]]s, hoewol't guon resinsinten oanjoegen dat se leaver de [[The Man Who Knew Too Much (film út 1934)|orizjinele film út 1934]] hiene. Yn ''[[The New York Times]]'' hie [[Bosley Crowther]] lof foar de [[aktearprestaasje]]s fan sawol [[James Stewart]] as [[Doris Day]]. It [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' fûn dat [[Alfred Hitchcock|Hitchcock]] de film mei in spyldoer fan 120&nbsp;[[minuten]] wat te lang opriek, mar it blêd woe hawwe: "hy hâldt de [[spanning (narratology)|spanning]] oan 'e ein ta geande en beweecht de beide stjerren en de oare leden fan 'e [[cast]] ta sterke optredens". Neffens it blêd ''[[Harrison's Reports]]'' wie ''The Man Who Knew Too Much'' in "tige spannende en [[fermaak]]like [[psychologyske skriller]]", dy't "it publyk fan begjin oant ein oangrypt." [[Richard L. Coe]] fan ''[[The Washington Post]]'' mocht ek graach oer de film, hoewol't er it tempo wat te stadich fûn. Yn 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[krante]] ''[[The Observer]]'' skreau [[C.A. Lejeune]] dat de [[plot]] "dernei oerhinget om te meänderjen" mei "[[grap]]pen dy't miskien [[humor]]istysk like hawwe op papier". De konklúzje wie dat ''The Man Who Knew Too Much'' in "sterke" film wie salang't er him by de haadferhaalline hold, "[m]ar de earste ''Man Who Knew Too Much'' wie op elts front sterker". [[File:The_Man_Who_Knew_Too_Much_(1956)_trailer_3.jpg|left|thumb|250px|In [[sêne]] út 'e [[ambassade]]. Lofts efteroan [[James Stewart]] mei njonken him [[Doris Day]], yn 'e midden [[Mogens Wieth]] as de [[ambassadeur]] en rjochts fan him [[Alexis Bobrinskoy]] as de [[premier]].]] Yn ''[[The New Yorker]]'' ferskynde in negative resinsje fan [[John McCarten]], dy't de [[remake]] "sûnder mis grutter en glânzgjender as it orizjineel" neamde, mar fûn dat er "him net yn it minst mei de linigens fan syn foargonger fuortbeweecht". ''[[The Monthly Film Bulletin]]'' wie it dêrmei iens: "Hoewol't [dit] beslist in fermaaklike skriller is, mei guon karakteristyk snoade en [[synysk]]e Hitchcock-trekjes, sille [[fan (persoan)|fans]] fan 'e earste film nei alle gedachten [[teloarsteld]] wurde. [De nije film] mist it tempo en de opwining [fan syn foargonger]; de typysk [[Ingelân|Ingelske]] [[sjarme]] fan it orizjineel is omwiksele foar in dizenich [[VistaVision]]- en [[Technicolor]]-kosmopolitanisme." Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''The Man Who Knew Too Much'' in heech goedkarringspersintaazje fan 87%, basearre op 39 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "By it [[remake|oerdwaan]] fan syn [[The Man Who Knew Too Much (film út 1934)|eigen film út 1934]] trochdrinzget Hitchcock ''The Man Who Knew Too Much'' mei skildereftige lokaasjes en ynternasjonale [[yntriizje]], en wurdt er gâns holpen troch in briljant betize [[aktearprestaasje]] fan James Stewart." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''The Man Who Knew Too Much'' in goedkarringspersintaazje fan 76%, basearre op 10 resinsjes. [[File:The_Man_Who_Knew_Too_Much_trailer_screenshot_Doris_Day_Que_Sera,_Sera.jpg|right|thumb|250px|[[Doris Day]] efter de [[piano]] yn 'e [[ambassade]] wylst se ''[[Que Sera, Sera (Whatever Will Be, Will Be)]]'' sjongt.]] ==Resultaat== ===Opbringst=== ''The Man Who Knew Too Much'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]4,1&nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $7,2&nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $11,3&nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $1,2&nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $10,1&nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. ===Prizen=== ''The Man Who Knew Too Much'' wûn yn [[1957]] de [[Oscar]] yn 'e [[kategory]] bêste orizjinele [[liet]] foar ''[[Que Sera, Sera (Whatever Will Be, Will Be)]]''. ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/51916 Ynformaasje oer ''The Man Who Knew Too Much''] yn 'e filmkatalogus fan it [[Amerikaansk Filmynstitút]] (AFI) * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0049470/ Ynformaasje oer ''The Man Who Knew Too Much''] yn 'e [[Internet Movie Database]] (IMDb) {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Man_Who_Knew_Too_Much_(1956_film) ''References'', op dizze side]. ---- {{Commonscat|The Man Who Knew Too Much}} }} {{DISPLAYTITLE:''The Man Who Knew Too Much'' (film út 1956)}} {{DEFAULTSORT:Man Who Knew Too Much (film út 1956), The}} [[Kategory:Amerikaanske psychologyske skrillerfilm]] [[Kategory:Amerikaanske spionaazjefilm]] [[Kategory:Ingelsktalige film]] [[Kategory:Film fan Paramount Pictures]] [[Kategory:Film fan Alfred Hitchcock]] [[Kategory:Film út 1956]] [[Kategory:Film oer fakânsje]] [[Kategory:Film oer toerisme]] [[Kategory:Film oer in dokter]] [[Kategory:Film oer muzyk en muzikanten]] [[Kategory:Film oer in bern]] [[Kategory:Film oer moard]] [[Kategory:Film oer ûntfiering]] [[Kategory:Film oer in gizeling]] [[Kategory:Film oer in oanslach]] [[Kategory:Film oer in fiktyf lân]] [[Kategory:Film mei in Marokkaansk tema]] [[Kategory:Remake fan in oare film]] 1k3kt2lhyqazuc612b5ptic912s21n1 14 193059 1235676 2026-07-19T22:29:38Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1235676 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Film mei in geografysk-kultureel tema|Marokkaansk]] [[Kategory:Film mei in Arabysk tema|Marokkaansk]] [[Kategory:Film mei in Afrikaansk tema|Marokkaansk]] [[Kategory:Kultuer yn Marokko]] hfq9vykjpiplf03bza7akcpawjd9vap 0 193060 1235689 2026-07-20T07:54:59Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks mûne | namme = De Hoop | ôfbylding = Sint Philipsland, korenmolen de Hoop RM33667 foto5 2015-05-24 14.46.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= Toalen (gemee..." 1235689 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks mûne | namme = De Hoop | ôfbylding = Sint Philipsland, korenmolen de Hoop RM33667 foto5 2015-05-24 14.46.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{NL}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Toalen (gemeente)|Toalen]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = Sint-Philipsland | adres = Oostdijk 2 | koördinaten = | type mûne = [[muonts (mole)|muonts]] | funksje = nôtmûne | oarspronklik gebrûk = | flecht = 17,60 meter | boujier = 1724 | sloopjier = | eigner = Gemeente Toalen | monumintale status = [[Ryksmonumint]] | monumintnûmer = [https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/33667 33667] | webside = | mapname = Seelân | mapwidth = 250 | lat_deg = 51 | lat_min = 36 | lat_sec = 57 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 10 | lon_sec = 6 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Nederlân }} '''De Hoop''' is in houten [[nôtmûne]] yn [[Sint-Philipsland]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. Eigner is de gemeente Toalen. De mûne waard yn 1724 boud as opfolger fan in [[standermûne]]. De mûne bleau oant ein 1969 yn bedriuw en waard yn 1971 troch de mûnder ferkocht oan 'e doetiidske gemeente Sint-Philipsland. Yn 1972 waard de mûne restaurearre. Meidat de dyk der't de mûne op stiet yn 1980 op Deltahichte brocht wie, moast de mûne yn syn gehiel opfizele wurde. De Hoop is ynrjochte mei twa koppels mealstiennen en de Aldhollânsk ophekke wjukken hawwe in lingte fan 17,60 meter. Yn maaie 2009 krige de mûne in nije kape. Yn jannewaris 2010 is de mûne weriepene. De mûne is [[mealree]] en wurket mei ynset fan frijwillige mûnders. {{boarnen|boarnefernijing= *[https://www.molendatabase.nl/molens/ten-bruggencate-nr-01870 Mûnedatabase.] *[https://www.molens.nl/ontdek-molens/alle-molens/de-hoop-te-sint-philipsland Feriening De Hollânske Mûne.] ---- {{Commonscat|De Hoop, Sint Philipsland|De Hoop, Sint Philipsland}} }} {{DEFAULTSORT:Hoop, Sint Philipsland}} [[Kategory:Bouwurk yn Seelân]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Seelân]] [[Kategory:Mole yn Seelân]] [[Kategory:Nôtmole]] [[Kategory:Muonts (mole)]] [[Kategory:Bouwurk út 1724]] 0i1df96ygkrrnga4sl0aqyy96318w6l