Wikipedy:Oerlisside

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikipedy:Oerlisside</title>
    <ns>4</ns>
    <id>176</id>
    <revision>
      <id>1243089</id>
      <parentid>1242225</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T15:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>/* Boarnen */ nije seksje</comment>
      <origin>1243089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126147" sha1="l5q525qmqgbgdv22rcwbs5ri02u80mi" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!-- Don't place ynterwiki directly on this page; it interferes with the discussion. Interwiki can be found in [[Berjocht:Oerlisside]]. --&gt;
{{Oerlisside}}

== Uitnodiging ==

--------------

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;
&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. &lt;br&gt;&lt;br&gt;'''[[wmnl:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je uiterlijk 10 januari in]]!'''
&lt;br&gt;&lt;br&gt;De borrel wordt georganiseerd door Wikimedia Nederland voor alle Wikimedianen.
&lt;br&gt;Eventuele partners zijn ook welkom.&lt;/span&gt;
| [[File:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}
--------------

Ik hoop dat er Friese Wikipedianen zijn die de reis naar Den Bosch kunnen maken. In elk geval zijn jullie ook van harte welkom. [[Meidogger:Ellywa|Ellywa]] ([[Meidogger oerlis:Ellywa|oerlis]]) 7 jan 2026, 21.40 (CET)

== In goed begjin? ==

Eltsenien dy't ik noch net troffen haw: Folle Lok en Seine.
As immen neat om hannen hat, kin er dan ris op [[Meidogger:Mysha/Kladblok]] sjen hoe't de plaatsjes goed komme? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 15 jan 2026, 10.03 (CET)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026, 20.45 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;
: Grif hawwe hja it idee dat it foar eltsenien dúdlik wêze sil, mar ik soe sizze dat it de tante-test (muoike-metoade(?)) net folbringen kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Amateurfuotbalklubs yn Fryslân ==

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], is der immen dy't de amateurfuotbalklubs yn Fryslân by de tiid bringe/ferbetterje wol? Guon klubs hawwe noch gjin side en in guon klubs binne fusearre. Ek soe it moai wêze as der in navigaasjebalkje komt fan de klubs út Fryslân of sokssawat. Ik yn alle gefallen haw der gjin nocht oan, it seit my net sa folle, mar as in Fryske wikipedy soe it baas wêze en haw soks teminsten by de tiid. Ik haw de lêste tiden dwaande west mei in soad siden en oare dingen oan it ophelpen en dêr haw ik stadichoan in bytsje myn nocht fan, want it begjint wat putsjewurk te wurden. Ik wol meikoarten ris oer dingen skriuwe dêr't ik niget oan haw. Alfêst tige tanke. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 18 jan 2026, 04.45 (CET)
:@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ha we in list om hokker Klubs it giet? [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2026, 11.13 (CET)
::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha|Drewes}}  Gjin idee, ik ha ek al eefkes sjoen mar koe allinnich de Fryske list fine, dy't neffens Kneffelfreed al datearre is. Ik bin earlik sein net sa thús yn 'e sport.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.38 (CET)
::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha}} Ik bin ek net thús yn 'e sport en fiel der gjin sprút foar. En sjoch ek ris nei dy oare siden dy't dy't by de tiid brocht wurde moatte. Totaal in krappe 125 op dit stuit. Wy hawwe ienfâldich te min meidoggers om alles by te hâlden. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 18 jan 2026, 16.26 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Ik bin net fan 'e sport en alhielendal fan it fuotbal. Ik haw yn it ferline wolris in keatsferiening of sa beskreaun, mar dat wie ynsidinteel. It lokket my net oan om hjir struktureel mei oan 'e gong. Wat kin ik sizze? Dit is myn ûnderwerp net. Drewes hat gelyk: we kinne net alles byhâlde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 jan 2026, 01.46 (CET)

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], der is dêr fierder gjin list fan dy't by de tiid brocht wurde moatte. It bêste is om se allegear eefkes bylâns te rinnen. Soks binne we ek mei de siden oer doarpen ensfh oan 'e gong. Guon dêrfan wiene sa'n 20 jier net bywurke.&lt;br&gt;
Sa besteane bygelyks [[Bolswardia]] en [[CAB]] net mear en binne se fusearre ta SC Bolsward. De bêste manear soe wêze om dan even nei de Nederlânske ferzje te sjen. Ja Drewes hat wier gelyk dat we net alles byhâlde kinne, mar as it heal kin, soe it moai wêze dat siden, dy't mei Fryslân te krijen hawwe, in bytsje byholden wurde. Ik soe tinke dat sokke siden wol reedlik populêr by de lêzer wêze soene. Mar hawar as it net ien oanlokket om dêr mei oan 'e gong te gean, dat ik wol jimme ek gjin wurk opkringe, it moat wol moai bliuwe fansels. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 jan 2026, 20.49 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Dan moatte we earst mar ris in list sjen te meitsjen, fan wat we ha en wat der efterhelle is. Ik bin al fan de sport mar fan it fuotbal bin ik mear fan de grutte toernoaien en de gruttere klubs. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.42 (CET)
::::::{{Ping|FreyaSport}} Jo kinne [[:Kategory:Fryske_fuotbalklup]] as ynvintarisaasjelist brûke. Dat binne alle Fryske fuotbalklubs dêr't wy siden oer hawwe. Dan hoege jo net alle doarpen bylâns om te sjen oft der in artikel oer de pleatslike klub bestiet. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 20 jan 2026, 01.58 (CET)
:::::::{{Ping|FreyaSport|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Moai dat jo dat oppakke wolle Freya. Eefkes in pear opmerkingen foar ús allegear: (1) miskien is it wol goed om der tenei by in bewurking wat konsekwinter om te tinken of der in fermoeden is dat it artikel by de tiid brocht wurde moat en sa ja, dan fuort eefkes dat berjocht ta te foegjen. Ferâldere artikels binne gjin reklame foar de Fryske wikipedy en ik kin my foarstelle dat soks argewaasje jout by in lêzer dêrfan, dus ek hiel moai dat Kneppelfreed dit eefkes oan 'e oarder stselde. Ik bin op it stuit wat mei Frankryk oan 'e gong en dêr kaam ik ek slim ferâldere artikels tsjin fan (grutte) plakken en sa ek mei de regio's dêre, wylst der wol lytse bewurkinkjes dien wurde. Somtiden is it ien yn eachopslach te sjen dat de ynformaasje yn in ynfoboks al aardich datearre is. (2) Sa'n berocht tafoegje is in ding, mar it moat ek dúdlik wêze wêrom&quot;t in berjocht tafoege wurdt. Sa is it handich om - yn guon gefallen - op 'e oerlisside (as it hiel erch nedich is) of teminsten yn 'e gearfetting in regeltsje efter te litten wat der krekt by de tiid brocht wurde moat. Dat hoecht net as dat yn ien eachopslach lykas by doarpen of stêden wol te sjen is, mar by [[Kim Kardashian]] bygelyks stiet noch in berjocht dat it artikel by de tiid brocht wurde moat, wylst dêr nei it oanbringen fan it berjocht noch wol oan wurke is. In regeltsje yn 'e gearfetting lykas &quot;by de tiid bringe&quot; of &quot;update nedich&quot; seit foar in oar net altiten alles. In update yn it artikel fan bygelyks wat? As in klub fusearre is of as der mei in persoan wat feroare is, dan is it handich om dat tagelyk mei de tafoeging fan it berjocht fuort op 'e oerlisside of yn 'e gearfetting del te setten. Sadat de persoan dy't it oppakt fuort ek wit wat der barre moat.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 jan 2026, 08.45 (CET)
:::::::: Ut dy beskriuwing lês ik dat wy in berjocht {{moatbywurke}} hawwe. Krekt hokfoar berjocht is dat? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
{{Ping|Mysha}} Mysha, dat is it berjocht: {{By de tiid}}.
:::::::: {{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Welberry|Wutsje}} Ik ha sakrekt in begjintsje makke, nei efkes neitinken ha ik besletten it wat gestrukturearder ([[Wikipedy:Wikiprojekt/Fryske amateur fuobalklups]]) oan te pakken as wat ik mei de [[PC]] en de grutte Omgongen fan it hurdfytsen dien ha. Ek om't ek ik net alhiel thús bin yn it fuotbal. Ik gean earst de kommende wiken efkes goed de brot troch en dan moat it mar ris los en hooplik komt der wat help fan bûten. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 20 jan 2026, 13.25 (CET)

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.21 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026, 22.01 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Oranjestêden ==

Wy sizze no op de haadside dat [[Oranjestêd]] de haadstêd is fan [[Arûba]] en fan [[Sint Eustaasjes]]. Dan moat dy keppeling, op de haadside, fansels al nei [[Oranjestêd]]; oars komt de lêzer by mar ien stêd út. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 feb 2026, 14.15 (CET)
: Ik haw [[Berjocht:Wisten jo dat/wike 7]] oanpast dat dy keppelet nei [[Oranjestêd]], mar ik wit net at it berjocht om it berjocht om it bejocht dan ek oanpast wurdt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: It is goedkaam. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 20 feb 2026, 13.26 (CET)
:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 9 mrt 2026, 14.31 (CET)

:: Skriuwer wol graach in ekspiriment dwaan; ik haw gjin idee wêrom dat net op En: dien wurdt: It ekspiriment is beheind, dat de beheining op En: koe ienfâldich op mar 1% setten wurde. Mar it nuvere is dat der sein wurdt dat it barre sil; der wurdt net om tastimming frege, mar sûnder fregen wurdt dit oplein. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Author would like to do an experiment; I have no idea why it isn't done at En:: The experiment is limited, so the restriction on En: could simply be set to only 1%. But the strange thing is that it is SAID to be happening; permission is not asked, this is imposed without asking. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Save the Date: zaterdag 20 juni 2026 Verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar! ==

Op 19 juni bestaat de Nederlandstalige Wikipedia precies 25 jaar en dat willen we vieren! 

Daarom nodigen we je van harte uit voor het verjaardagsfeest op zaterdag 20 juni van 12:00 tot 17:00 uur bij restaurant LE:EN in Utrecht. 

Inschrijving is geopend! Op [[wmnl:Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar!|deze pagina]] vind je meer informatie alsmede het inschrijfformulier.

We hopen dat je erbij kunt zijn en kijken ernaar uit je te mogen verwelkomen. Tot dan!

Met vriendelijke groet,

Team Wikimedia Nederland [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 12 mrt 2026, 11.36 (CET)

: It is moai dat der romte foar in feestke is foar Nl:. Fansels is Fy: jonger: Wolle wy eat dwaan foar [[2 septimber]] [[2027]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Kaarte? ==

Is it [[Klaverjasse (kaartspul)]] of [[Klaverjassen (kaartspul)]]? Wat wy ek skriuwe, der binne hoe ek lju dy't it der net mei iens binne. Dat, kinne jim der eat oer sizze dêr't wy by bliuwe kinne? Perslot: der binne noch mear spultsjes om te beskriuwen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 13 mrt 2026, 13.45 (CET)

: [[Meidogger oerlis:Top8]] skreau op dy oerlisside in antwurd dat ik frege hie hjir te skriuwen:
:Ik soe oanslute wolle by wat Popkema yn syn grammatika seit, mei de oanfolling dat in ynfinityf brûkt as haadwurd gjin -n krijt as er sûnder fierdere determinearders foarkomt: 'Fytse is in sûne aktiviteit mar smoke wurde je net better fan.' Datselde jildt dus ek foar ynfinitiven dy't brûkt wurde as kopkes. 
:As der in bywurd by de ynfinityf komt bliuwt dy sûnder -n: 
:'Hurd wurkje is goed foar dy.' 
:Of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.'
:Sagau't der in lidwurd of in oar bepalend wurd foar de ynfinityf komt, komt der wol in -n achter. 
:'Syn fytsen is ta in obsesje wurden.'
:'Dat altyd mar hurde wurkjen is net geod foar dy.' 
:Yn myn optyk is dat de gongbere Fryske noarm. 
:Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart. Dêr woe ik net yn meigean.
:Om de regels krekt op papier te krijen (ik haw grif net alle gefallen goed útbonke) soene je in trochkrûpte grammatikus freegje moatte. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 13 mrt 2026, 17.07 (CET)

::{{Ping|Mysha}} Mar it is net in frije kar, Mysha, of in kwestje fan smaak: dit is grammatika. &quot;Klaverjasse&quot; is yn dit gefal simpelwei fout. &quot;Klaverjasse&quot; is in tiidwurd (''werkwoord''). As in wurd dat fan oarsprong in tiidwurd is, brûkt wurdt as in haadwurd (''zelfstandig naamwoord''), dan kriget it yn it Frysk in -n oan 'e ein. Dus: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''wy klaverjasse,''&lt;/span&gt; mar &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''.''&lt;/span&gt; 
::Tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden komme yn it Nederlânsk ek foar. Soks wurdt yn it Frysk allinnich mar fout dien (neffens my) om't it Nederlânsk by tiidwurden altyd al in -n oan 'e ein hat, dus yn dy taal sjogge (en hearre) je it ferskil net. 
::Hoe kinne je beide foarmen no útinoar hâlde as je dêr net genôch taalgefoel foar hawwe of as je gjin ''native speaker'' binne? Hiel simpel: as je der in lidwurd (&quot;it&quot;) foar sette kinne, moat der in -n oan 'e ein. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy klaverjasse altyd tiisdeitejûns''&lt;/span&gt; kin der gjin lidwurd foar. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet it lidwurd der al yn en is it dúdlik dat it net &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it &lt;span style=&quot;text-decoration: line-through;&quot;&gt;klaverjasse&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt; wêze kin. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet der gjin lidwurd foar, mar kin it ynfoege wurde: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan '''it''' klaverjassen.''&lt;/span&gt; Yn titels giet it altyd om haadwurdlik brûkt tiidwurd, omdat bgl. &quot;klaverjassen&quot; gjin sin is en dat wurd dus gjin tiidwurdsfunksje hawwe kin. Boppedat: wêr giet dat artikel oer? Oer '''it''' klaverjassen. 
::Ik hoopje dat ik it sa dúdlik útlein haw. Sa net, skromje dan net om my der nochris nei te freegjen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 mrt 2026, 20.06 (CET)


::: {{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}{{Ping|Top8}}Sjoch: At hjimme beide skriuwe, dan is te sjen dat ik net freegje om't ìk dat aardich fyn, mar om't wy dúdlik hawwe moatte hoe it weze moat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

:@Mysha Ik snap dy wol, in net-memmetaalprater freget om hâldfêst. Mar soms binne de regels net simpel en sels mei dizige grinzen.
:@Ieneach fan 'e Esk Tank foar dyn útlis mar nei myn betinken makkest de saak te simpel (om didaktyske redenen miskien?). De sinnen dy't ik neamde: 'Hurd wurkje is goed foar dy.' of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.' binne perfekt grammatikaal, mar it giet wol om in ynfinityf brûkt as haadwurd dy't gjin -n kriget. Neffens dyn argumint kin dat net. Sjoch ek Popkema syn 'Grammatica Fries', Utert 2006, s. 194. Dêr stiet hiel dúdlik dat yn de gefallen dat de ynfinityf 'zonder bepaaldwoord' stiet der gjin -n by hoecht. En foar kopkes dy't besteane út in ynfinityf sûnder bepaaldwurd jildt dus itselde. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 16 mrt 2026, 11.42 (CET)

::{{Ping|Mysha|Tulp8}} Tulp8, ik ha mei ferheardens jo stikje lêzen. Ik fyn &quot;wurkjen&quot; net sa'n goed foarbyld om't hjir yn myn omkriten troch frijwol eltsenien it hollanisme &quot;werken&quot; brûkt wurdt, en dat fertroebelet myn taalgefoel foar &quot;wurkjen&quot; wat. Mar as we &quot;wurkjen&quot; ferfange troch &quot;fytsen&quot;, dan soe ik altyd sizze: &quot;Hurd fytse'''n''' is goed foar dy&quot; en noait &quot;Hurd fytse is goed foar dy&quot;. Dat lêste doocht foar myn taalgefoel net. Ek: &quot;Fytse'''n''' is in sûne aktiviteit mar smoke'''n''' wurde je net better fan.&quot; Ik wit net wat ik der fierders fan sizze kin, mar dat is neffens mý hoe't it heart. Sa't jo jo beroppe op Popkema, berop ik my op it boekje ''Tiidwurden'', in útjefte fan 'e Afûk, wêryn't op side 22 yn 'e paragraaf ''Nammefoarm + -n'' stiet: &quot;By it brûken fan in tiidwurd as haadwurd kriget de nammefoarm ek in -n, bygelyks: It rinne'''n''' falt him swier; Prate'''n''' hâld ik net fan. Yn jo/Popkema's optyk soe dat twadde foarbyld &quot;Prate hâldt ik net fan&quot; wêze moatte, mar neffens de Afûk is dat net sa. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 mrt 2026, 01.15 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}, der ferskynde in reade melding op myn skerm, mooglik wiene jo wat fan'e kaart en is hjirboppe in betizing mei de brûker {{Ping|Top8}}? [[Meidogger:Tulp8|Tulp8]] ([[Meidogger oerlis:Tulp8|oerlis]]) 20 mrt 2026, 17.32 (CET)
::::{{Ping|Tulp8}} Oeps. Sa siet it presys. Nim my net kwea-ôf. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 15.44 (CET)
:::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]Dat boekje ''Tiidwurden'' fan de Afûk haw ik ek. It jout yn par 2.4. in ferienfâldige werjefte fan it systeem want it gefal dat in ynfinityf brûkt wurdt as haadwurd sûnder determinearder stiet der net yn. Oars, it foarbyldsintsje 'Praten hâld ik net fan' dat jo jouwe stiet net yn it boekje fan de Afûk. Boppedat is dat sintsje net in korrekt foarbyld omdat it ferhâldingswurd 'fan' strâne is. Dat heart eins by 'praten'.
:::::In better foarbyld is 'Prate is goed foar har'. Dêr heart nei myn taalgefoel gjin n achter. Mar ja, as it op yndividueel taalgefoel oankomt, dan is it jowes tsjinoer mines. Noch in foarbyld: Ik fyn 'Hurd fytse is goed foar de lea' (en ek 'Hurdfytse is in moaie sport':-)) grammatikaal korrekte sinnen. Sa't ik earder sei, miskien soene wy hjir in trochkrûpte grammatikus rieplachtsje kinne. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 26 mrt 2026, 00.16 (CET)
::::::{{Ping|Top8}} Jo hawwe blykber in totaal oare útjefte fan ''Tiidwurden'', want yn myn ferzje giet it fan paragraaf 2.2.3. nei 3, dus 2.4 bestiet net. Ik kin foaryn gjin druk fine, mar ik tink dat ik de oarspronklike útjefte út 1989 haw. By my giet ik yn dizze saak om par. 4.5.2. op side 22, dêr't trije foarbylden jûn wurde:
::::::*It rinnen falt him swier.
::::::*It sliepen wol net mear.
::::::*Praten hâld ik net fan.
::::::Dat foarbyldsintsje stiet der dus wol deeglik yn. (It middelste foarbyld hie ik hjirboppe weilitten om't dat op itselde delkomt as foarbyld nû. 1.) As dat is wat jo bedoele mei &quot;haadwurd sûnder determinearder&quot; (en sa haw ik it al begrepen), dan wurdt ek dy foarm yn it boekje beskreaun. Dat en wêr't &quot;fan&quot; yn dy sin stiet, hat neffens my gjin inkele ynfloed op 'e fraach oft it haadwurdlik brûkte tiidwurd in wurdeinige -n kriget of net. Mar om jo foarbyld te nimmen: dat heart dus neffens my (en neffens de Afûk) &quot;Praten is goed foar har&quot; te wêzen. Dêr komme we dan, sa't jo hjirboppe al fêststelden, net fierder mei.
::::::Mar jo skriuwe hjirboppe: &quot;''Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart.''&quot; Dêr woe ik noch al even tsjinyn gean. Neffens my is it krekt oarsom: sa't it my út myn jeugd bystiet, waard doe altyd &quot;Praten is goed foar dy&quot; sein, mei in -n, wylst de foarm &quot;Prate is goed foar dy&quot;, sûnder -n, der letter geandewei ynslûpt is ûnder druk fan it Nederlânsk. Alteast, sa haw ik dat belibbe. Want it Nederlânsk makket gjin ûnderskie tusken skriuwwize en útspraak fan tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden. Friezen ferlieze dêrtroch it besef dat dat ûnderskie bestiet en begjinne nei Nederlânsk foarbyld haadwurdlik brûkte tiidwurden út te sprekken en te skriuwen as gewoane tiidwurden. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.24 (CET)
:::::::@Ieneach fan 'e Esk [1] De útjeften fan ''Tiidwurden'' dy't ik haw binne in 6ste printinge út 2000 en in 11te printinge út 2011. Jo hawwe grif in âldere fersy, sa't jo sels ek al stelle.
:::::::[2] In didaktysk boekje fan de Afûk is foar my minder gesachhawwend as in wiidweidige grammatika.
:::::::[3] Wy moatte earst dúdlik hawwe wêr't wy it ûniens oer binne. It giet om it as haadwurd brûkte tiidwurd sûnder determinearder. Yn de trije foarbylden dy't jo út ''Tiidwurden'' oanhelje hat de ynfinityf wol in determinearder, al is it foarsetsel 'fan' yn nr. 3 nei de ein fan de sin ta skood. 
:::::::[4] It giet my dus allinne om ynfinitiven as substantyf sûnder determinearder. Oer de oare gefallen binne wy it wol iens, liket my.
:::::::Ik haw in pear foarbylden út de skreaune literatuer opdûkt.
:::::::[a] It lidwurd 'it' is in determinearder. Dêrom is it 'It skûtsjesilen is hjoed yn Grou.' Mar Tetman de Vries sjongt: 'Skûtsjesile is myn nocht,/ lavearje en soms foar de wyn.'. Dêr wurdt de ynfinityf 'los' brûkt as haadwurd, sûnder fierdere determinearders, en Tetman sjongt dêr GJIN -n. Dat kinne je goed hearre, want oars hie er wol songen 'Skûtsjesil'n', mei in dúdlike sylabisearring fan it lêste wurdlid. Op Spotify kinne jo hearre hoe't Anneke Douma it sjongt, krekt sa't it hjir boppe stiet, sûnder -n. In parallel is dan: 'Klaverjasse is myn nocht.'
:::::::[b] Yn ''De Reade Boarre'' fan Tr. Riemersma fûn ik ek in moai foarbyld (s. 457): 'Underweis fan de wein ôf springe, dat wie prachtich.'
:::::::Dat is itselde as ien dy't seit: 'De hiele jûn klaverjasse, dat wie prachtich!'
:::::::[5] Jo analyse fan de ynfloed fan it Nederlânsk is nijsgjirrich. It soe kinne dat dy ynfloed sa wurket. Mar ik gean ôf op hoe't de dingen yn it Frysk sein wurde (waarden), en, sa't jo sizze, der is yn de útspraak in dúdlik ferskil, sa't Tetman en Anneke Douma hearre litte. En by harren is de útspraak sûnder n wier gjin ynterferinsje mei it Nederlânsk.  
:::::::[6] Sa't ik earder ek al útstelde, miskien is it better om hjir in trochkrûpte grammatikus te rieplachtsjen. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 12 apr 2026, 22.35 (CEST)
:::::::: Ik moat ris sjen wêr't ik it oersjoch fan de Afûk haw. Mar hoe ek: Sa't it my bystiet is De Reade Boarre net yn de hjoeddeiske stavering. Dat koe ynfloed hawwe. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::::::: Ja, en nee: [[De Reade Bwarre]] wie yn in eigen stavering. [[Jetske Bilker]] hat yn [[2022]] in [[wertaling]] makke as [[De reade boarre]]. Wy hawwe der neat oer, núvernoch.
::::::::: Hoe fine wy sa'n trochkrûpte grammatikus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:SchlurcherBot]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[metawiki:User:SchlurcherBot|meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects:''': [[metawiki:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[:en:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[:en:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[:en:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[:en:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[:en:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[:en:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[metawiki:Special:CentralAuth/SchlurcherBot|sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. [[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 21 mrt 2026, 16.43 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed}} Goeie. Dit liket my wol okee. Sille wy dit mar takenne? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 17.39 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ja dat liket my ek wol goed ta. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 mrt 2026, 21.07 (CET)
:::Ik ha ek gjin beswier. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mrt 2026, 11.24 (CET)
:::: [[File:Symbol neutral vote.svg|18px]] [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) - Ik wit it net: ik gean der fanút dat at immen keazen hat foar &quot;http:&quot;, dat dêr dan in grûn foar is. Mar at der sein wurdt dat der al ferskate tapassings foar binne, dan nim ik oan dat sokke problemen al fûn binne. (Wie der berjocht dêr't ik dat &quot;neutraal&quot; mei dwaan koe?) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Neutraal}} [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Ik leau net dat dêr al in berjocht foar bestiet, mar fiel jo frij om it oan te meitsjen. Wat dizze diskusje fierders oangiet: foarstel is oannommen. Ik sil ris sjen oft ik &quot;bot flag&quot; aktivearre krij. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.00 (CET)
:::::{{Ping|Schlurcher}} Hello. We (the aministrators of this Wikipedia) talked it over and decided to grant your request. I believe I have taken care of it, but I've never done this before (we don't get many bot flag requests, in fact almost none). So if there is a problem, please let me know. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.34 (CET)
::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Thanks for confirming, everything looks fine. --[[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 26 mrt 2026, 22.48 (CET)

Ik tocht al; grif hawwe wy dêr wat foar: It wie: &quot;foar&quot; {{foar}}; &quot;tsjin&quot; {{tsjin}} ; en &quot;neutraal&quot; {{neutraal}}. (No opnaam yn de list fan berjochten.) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:Moat dat &quot;Neutraal&quot; net &quot;Unthâlding&quot; wurde? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 28 mrt 2026, 21.02 (CET)

:: Dit is hoe't @[[Meidogger:J'88|J'88]] it makke hat, 15 jier lyn. Fansels kin it ek {{Unthâlde}} wêze, mar dan komme wy wer by de stavering fan it tiidwurd. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 30 mrt 2026, 12.11 (CEST)

== Beursaanvraag Wikimania 2026 geopend ==

Van 21 - 25 juli vindt [[wikimania:2026:Wikimania|Wikimania]] in Parijs plaats, de jaarlijkse wereldwijde conferentie voor iedereen die betrokken is bij een of meerdere Wikimedia-projecten. 

Wikimedia Nederland stelt een beperkt aantal beurzen beschikbaar voor reis- en verblijfskosten voor het hoofdprogramma van 23–25 juli. Je kunt tot uiterlijk zondag 12 april een beurs aanvragen. 

[[wmnl:Wikimania_2026|Meer informatie over de beursaanvraag vind je op de verenigingswiki]]. [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 23 mrt 2026, 15.06 (CET)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Unsichtber? ==

Is der immen dy sjen kin dat ik dizze bewurking makke haw [[Oerlis:1918]]? Ik kin it sjen at ik der sels hinne gean, en ik sjoch it ek yn myn Bydragen, mar by myn Folchlist stiet it der net by, en by Koartlyn feroare ek net. Immen in idee? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 apr 2026, 12.40 (CEST)

: It is núver: It is no sa'n skoft letter dat net mear te sjen is of Koartlyn feroare it hie, mar oarsom hat der yn de tuskentiid net ien west dy't sei: &quot;Ja it is goed!&quot; of &quot;Nee, wêr prate jo fan?&quot;. Is der no wier net ien dy't sels mar sjen kin at der wat stiet op [[Oerlis:1918]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 3 apr 2026, 19.11 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 26 apr 2026, 02.57 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;
: Ekskuzes foar it skriuwen yn it Ingelsk. Help asjebleaft mei it oersetten nei jo taal. Op it stuit wurdt in fersyk om kommentaar behannele om te besluten oer in wrâldwiid AI-belied. Tankewol. (Neffens Google translate. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]))

== InternetArchiveBot ==
Ik kin net fine dat der ea eat dien is foar [[Wikipedy_oerlis:Ambassade#InternetArchiveBot]]. De man freget om botstatus, en oant no ta is der immen dy't dat in goed idea fûn, mar der bart neat, en wy binne jierren letter.
=== Foarstel: Jou [[Meidogger:InternetArchiveBot]] botstatus ===
{{Neutraal}} - [[Mysha]]. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 11 mai 2026, 16.07 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 mai 2026, 08.45 (CEST)&lt;br&gt;
Dan soe ik sizze dat mei de helte fan de stimmen {{Foar}}, en net ien der op tsjin, dat it foarstel dochs ris oannaam is. (Mysha, 27 maaie.)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 27 mai 2026, 17.35 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} - [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 27 mai 2026, 18.05 (CEST)

: Is der immen dy't de rjochten hat en set te bot-status oan?
: No binne der dúdlik mear fòàrstanners. Is der ek immen dy't de status fan [[User:InternetArchiveBot]] feroarje kin? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
: Dat, wa hat de rjochten en feroaret in botstatus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Dat kinne rjochte-útfurders dwaan en dat binne hjir û.o. Drewes en ik. Ik moat trouwens sizze, ik ferkearde ûnder de yndruk dat dit al lang regele wie. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.15 (CEST)
::: Wy moatte mar oannimme dat dat feroarsake is trochdat der in hiel stuit net ien op de ambesade wie. Doet ik dan yn allegefallen it wurdfieren oernaam haw, bin ik begûn mei eltsenien te freegjen of harren fersyk oplost wie. Ik sil no trochjaan dat it der dochs noch fan kaam is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 jun 2026, 14.47 (CEST)
::Ik haw it dien. InternetArchiveBot hat no botstatus op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.18 (CEST)
::: Tank. Ik haw de side oanpast, en ik sil it trochjaan; it wie lykwols makliker at der in systeem wie dêr't wy allinnich de oersettings foar dwaan moasten. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 jun 2026, 14.47 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 mai 2026, 19.14 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Boarnen en referensjes ==

Beste allegear,

Hjoed wie ik fan plan om wer is wat artikels oer te setten. No bin ik net sa goed hoe ik boarnen en referensjes tafoege mat. Mei ik jim freegje my dêr by te helpen? Soen jim dizze foar my tafoege wolle?

Ik hear graach wat mogelik is. [[Meidogger:Anoniem-NOF|Anoniem-NOF]] ([[Meidogger oerlis:Anoniem-NOF|oerlis]]) 29 mai 2026, 11.54 (CEST)

:{{Ping|Anoniem-NOF}} Goeie. Wy hawwe in side [https://fy.wikipedia.org/wiki/Kategory:Berjochten Kategory:Berjochten]. Dêr fine jo it antwurd op jo fraach. Helpe wolle wy altyd [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 29 mai 2026, 16.56 (CEST)

: Ik haw it/de idee dat de bysûndere saken net sa wurkje, mar hoe at [[Wikipedy:Noaten|noaten]] op harrensels wurkje is koart útlein. Faaks kin immen earne in stikje tafoegje oer hoe at it net wurket en wat it bêste alternatyf is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

{{Ping|Anoniem-NOF}} Jo meie ek dwaan wat ik by oersette artikels fan 'e Ingelske Wikipedy almeast doch, troch it ûndersteande berjocht ûnderoan de side ta te foegjen:

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/XXXXXXXXXXX ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|XXXXXXXXXXX}}
}}

Of as jo it fan 'e Nederlânske Wikipedy helje, moatte jo ynstee dit dwaan: 

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://nl.wikipedia.org/wiki/XXXXXXXXXXX ''Bronnen, noten en/of referenties'', op dizze side].
----
{{commonscat|XXXXXXXXXXX}}
}}
By de X-en yn 'e keppelings nei sawol de Ingelske of Nederlânske Wikipedy moatte jo dan fansels de namme fan it oangeande artikel neame. By de X-en op 'e twadde regel yn 'e keppeling nei Commons moatte jo de namme fan 'e kategory oer it oangeande ûnderwerp op Commons ynfoegje. As der op Commons gjin plaatsjes binne oer dit ûnderwerp, kinne de keppeling dêrhinne fansels fuortlitte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 mai 2026, 00.45 (CEST)


:Graach &lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;''NAMMEREFERINSJE''&lt;/REF&gt;&lt;/nowiki&gt; yn tekst ynfoegje en dan &lt;nowiki&gt;&lt;/references&gt;&lt;/nowiki&gt; ûnderoan de tekst ynfoegje, op it plak dêr't de list mei referinsjes komme moat. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 7 jun 2026, 22.55 (CEST)

== 2FA: two-factor authentication ==

Okkerdeis krige ik in melding dat ik in ''two-factor authetication'' ynstelle moast. Tsjek eefkes jim rjochten. Foar burokraten wurde de rjochten fuorthelle, as de 2FA net ynsteld wurdt. Ik wit net oft dit foar oaren ek sa is. Mochten jim net mear de goede rjochten hawwe, jou eefkes lûd en ik meitsje it wer yn oarder. Mei in golle groetnis fan [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 7 jun 2026, 22.58 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Drewes}} Ja, dat e-mailtsje haw ik ek hân. It is inkeld foar ''bureaucrats'' en dy neame we hjirre [[Wikipedy:Rjochte-útfurders|rjochte-útfurders]], neffens my. Dat betsjut dat it inkeld jildt foar jo, my en Drewes. Ik haw it regele, hoewol't ik it ûnnedich panikerich fyn fan Wikimedia. Der is hjir op Wikipedia gjin jild te heljen, dat ik kin my net foarstelle dat der hackers binne dy't der sa'n wurk fan meitsje om accounts fan behearders fan in lytse Wikipedia as de Fryske te hacken poer om wat fandalisme plege te kinnen. En as se dat al dogge, sette we it gewoan wer werom. Dat ik seach de needsaak der net fan yn en ik hie der ek hielendal gjin sin oan om soks te dwaan, mar goed, je wurde twongen, dat je moatte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 8 jun 2026, 00.53 (CEST)
::BG Ieneach, dan hawwe wy it beide foar inoar. By it lêzen fan de e-mail tocht ik itselde. Wat wy allegear net foar de goede saak dogge. :-) [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 9 jun 2026, 23.26 (CEST)

== Gjin brêge? ==

By my wurket it plaatsje fan de Bearinstrjitte op de foarside net. De keppeling wurket al, mar it plaatsje is op de foarside net te sjen. Oaren? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 jun 2026, 12.56 (CEST). By my ek net. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 9 jun 2026, 16.33 (CEST)

:Ik haw in oar plaatsje nommen, in oare oplossing hie ik sa gau net. [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 9 jun 2026, 23.34 (CEST)
:: In alle gefallen sjogge wy no in plaatsje; it seit net folle, marit is better as in foutmelding. Tank. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Koördinaten ==
{{Ping|Drewes}} Dy koordinaten hie ik noch efkens litten, om't ús Geohack net wol. {{Ping|Kneppelfreed}} Mar tank foar it kaartsje. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 12 des 2025, 11.00 (CET)
{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk}} Is de reden bekend werom't Geohack net wurket?--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 des 2025, 19.48 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]], graach dien, hjer. De koördinaten kinne jo ek oernimmen fan de Nederlânske side. @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik begryp net wêrom't Geohack no net wurket. Ik seach it no ek krekt. It wurke foarhinne al. Ik sjoch sa gau it probleem net. Is der immen dy't it wit? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.38 (CET)
:{{Ping|Mysha|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes}} Nee, ikke net. Mar ik dy koördinaten en sa, dat giet my al gau boppe de pet. Is it oeral sa of allinnich op dizze side? As it oeral itselde is, hawwe se by Geohack miskien in ''bug'' en losse se it sels op. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.42 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], it skynt by ús op alle plakken, want ik haw dêr by in stikmannich plakken even neisjoen. By nl wurket er dêrfoaroer wol. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.47 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} As it op nl: wol wurket, dan is der faaks by Geohack wat feroare wêrtroch it koördinateberjocht by ús (dat oars is as it koördinateberjocht op nl:, seach ik) net mear goed wurket. Mar hoe't je dat reparearje kinne sûnder dat je alle siden by del moatte dêr't it berjocht op brûkt wurdt, dat soe ik net witte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.55 (CET)
:::: {{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] (Ik wit net krekt wêr't der stiet wat it ferskil is tusken &quot;Ping&quot; en &quot;@&quot;.) Is it allinnich by ús in probleem? Of hawwe oare W: dat probleem en hawwe dy it oplost? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::::{{Ping|Mysha}} Neffens my is der gjin ferskil en kinne jo beide brûke, mar earlik sein bin ik dêr net wis fan. Ik ha by de Fryske wiki leard om te pingen.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 des 2025, 18.45 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} Om't it probleem noch jimmeroan net oplost is, ha ik oan ChatGPT frege wat it probleem wêze kin. Neffens ChatGPT hat de Frysktalige wikipedy gjin eigen konfiguraasje ynsteld om koördinaten fuort troch te stjoeren nei in kaarttsjinst. It hat te krijen mei in ûntbrekkende of oare ynstelling en net mei in bug. Soks soe oankaarte wurde kinne op Phabricator (it bug-/taaksysteem van Wikimedia). Dat kin sa en ik tink dat ien fan 'e behearders dat it bêste dwaan kinne:

*stap 1 gean nei: https://phabricator.wikimedia.org
*stap 2 Log yn (Wikimedia-account)
*stap 3 Klik op Create Task
*stap 4 Plak de ûndersteande tekst
*stap 5 Foegje de tags ta (dat helpt by de sichtberens) 

Tags: 
MediaWiki
Wikis
Maps
GeoHack
Kartographer
fywiki

'''De folgjende tekst tekst kin yn it berjocht plakt wurde.'''

Title: fywiki: Coordinates link to GeoHack instead of opening a primary map service

Description: On the Frisian Wikipedia (fywiki), clicking on coordinates in articles always redirects to GeoHack (toolforge.org), instead of opening a primary map service (e.g. OpenStreetMap) directly.

This differs from other Wikipedias such as nlwiki, where coordinates open a map directly and GeoHack is only used as a secondary tool.

Example:
Article: Abdij fan Cluny (fywiki)
Coordinates link to:
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR

It appears that fywiki does not have a “primary map service” configured for coordinate links, causing the default GeoHack redirect to be used.

Expected behavior: Clicking on coordinates on fywiki should open a primary map service directly (e.g. OpenStreetMap), similar to nlwiki and other Wikipedias.

Possible solution / investigation: Check whether fywiki has a primary map service configured for coordinates (MediaWiki / Kartographer / Wiki configuration).
If missing, align fywiki’s behavior with other Wikipedias by setting a default map service.

Ik hoopje dat hjir wat mei dien wurde kin.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 des 2025, 20.37 (CET)
:: Romke, de lêste berjochten oer  AI, is dat y alle gefallen, in tredde fan de antwurden ferkeard is. Om't by [[Abdij fan Cluny]] de koordinaten net funksjonearje, moat ik oannimme dat it antwurd wat jo hân hawwe yn dy tredde sit.
:: De skoalle giet ticht foar it jier; dat ik winskje eltsenien noflike dagen, en yn [[2026]] hoopje ik werom te kommen om te sjen dat it oplost is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2025, 14.00 (CET)
:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Ik haw hjir ris even nei sjoen, mar se wolle by Phabricator myn meidoggersnamme net akseptearje om't der in apostrof yn sit. No kin ik foar dizze webside fansels in oare meidoggersnamme betinke, mar ik haw oer dit ûnderwerp sa'n bytsje doel, dat as ik fragen krij, ik dy net beäntwurdzje kinne soe. Ik brûk dy koördinaten noait en ik begryp earlik sein mar heal wat it probleem is. De keppeling wurket blykber net mear goed, dat is alles wat ik oant no ta begrepen haw. {{Ping|Kneppelfreed}}, jo hawwe hjir okkerjiers de hiele programmatuer fan 'e posysjekaarten ynsteld, dat dit seit jo nei alle gedachten mear as my; is dit ek wat dat jo oppakke kinne? As jo net wolle, sil ik it wol dwaan, mar dan taast ik folslein yn it tsjuster. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 12.31 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik haw it dêre op it aljemint brocht, dus sil sjen wat dêr fierder út komt. Mar earlik sein giet soks mei ek boppe de pet. Ja, ik haw okkerjiers de posysjekaarten oan 'e praat krigen, mar dat wie mear in kwestje om de juste berjochten yn de wikipedy oan te meitsjen, en dat wiene der noch al wat, om dy posysjekaarten oan it wurk te krijen. Dit is in kwestje foar yn 'e Wikimedia dêr't ik fierders alhiel gjin ferstân fan haw. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 des 2025, 20.15 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed}} O. Ik tocht dat dit oanferwante dingen wiene. Safolle wit ik der dus fan. No, yn elts gefal tankjewol dat jo it oppakt hawwe. We sille sjen wat it opsmyt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 20.48 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Tige tank foar jim krewearjen. Eefkes ôfwachtsje wat der no bart. It soe moai wêze as wy dit wer oan 'e praat krije. Eefkes in fraach: binne der ek kontakten mei wikipedia dat wy harren freegje kinne oer saken dêr't by ús de kennis tekoart komt? Wy binne hjir no ienris in hiel kwetsber klubke.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 des 2025, 22.12 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} In goeie fraach. Dêr moast ik al even djip oer neitinke. Der hat in stikmannich jierren lyn ris wat west mei de haadside, dy't net mear goed werjûn waard. Doe bin ik by Meta-Wiki te rie gien, en dy hawwe doe holpen. Doe moast ik tydlik de befeiliging fan 'e haadside útsette, wit ik noch wol, sadat sy dêrmei oan it pielen koene. Ik leau dat ik dêrfoar dizze link brûkt haw: https://meta.wikimedia.org/wiki/Ask_a_question/Recent_questions , want dy haw ik teminsten opslein. Mar as jo bliuwende kontakten of in spesjale kontaktpersoan foar ús Wikipedy bedoele, nee, dy hawwe wy net. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 23.15 (CET)
::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ik praat fanút in stik ûnkunde en bin gjin behearder en wit ek net hokker tools jimme ta jim beskikking ha, mar is it dan net handich om earne in dielplak te hawwen dêr't jimme dizze kennis meiïnoar diele kinne? It soe spitich wêze dat de boel hjir op 'e kont leit as ien foar in skoft neat dwaan kin of omfalt of gewoan gjin nocht mear oan it wurk hat en elkenien mar omgriemt om't dêrmei de kennis ferdwûn is.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 des 2025, 09.17 (CET)
:::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, safolle ''tools'' mear as jo hawwe wy net. Wat wy dogge, ferskilt eins net safolle fan wat josels ek al dogge, allinnich kinne wy as behearder siden wiskje, skoattelje en ûntskoattelje en meidoggers útslute. Mear is it eins net. Wat jo sizze oer it dielen fan kennis, dêr hawwe jo wol in punt. Mar ik soe sa ien, twa, trije net witte wêr't wy sokke dingen krekt opskriuwe kinne dêr't behearders fan letter it weromfine kinne as se der ferlet fan hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 01.29 (CET)

Dit wie it antwurd dat ik fan wikimedia weromkrigen ha:
Hi @Kneppelfreed, thanks for taking the time to report this and welcome to Phabricator!

&quot;koördinaten&quot; in the Infobox in https://fy.wikipedia.org/wiki/Abdij_fan_Cluny links to dead http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR&amp;pagename=Abdij_fan_Cluny&amp;src=Abdij_fan_Cluny. Toolserver.org was switched off in 2014.

https://fy.wikipedia.org/wiki/Berjocht:Koördinaten_yn_tekst needs updating (several outdated links), and https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:Koördinaten&amp;action=edit (after an unneeded redirect) uses https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:MapsServer&amp;action=edit which also needs several links to get updated.

User scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on.
If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding!

{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}}
:Moai, no dan witte wy dat wy dêr net wêze moatte en it sels oplosse moatte. Ik ha fan 'e moarn in hiel skoft mei ChatGPT oan 'e gong west en nei lapen tekst en hinne en wer geskriuw binne wy der tink út (it lestige is dat ChatGPT nochal ris ferkearde folchoarders oanhâldt en somtiden wurden brûkt dy't ik net kin/koe). Mar om koart te kriemen leit neffens ChatGPT de oarsaak fan it probleem by it berjocht, dat streekrjocht nei GeoHack ferwiist. No moat der foar de oplossing earst in systeem- of ynterfaceberjocht oanmakke wurde (dêr ha ik gjin rjochten foar, dus dat sil troch ien fan jimme dien wurde moatte. Sa'n ynterfaceberjocht wurdt as folget oanmakke (mei format MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label):

* stap 1: gean nei: https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label 
* stap 2: klik op bewurkje boppe oan 'e side.
* stap 3: plak dêr de platte tekst: Toant de koördinaten fan dit plak as klikbere kaartlink mei Kartographer.
* stap 4: opslaan.

It berjocht is no beskikber foar alle berjochten of funksjes dy't it Koordinaten-yn-tekst-label brûke. As dat dien is sjoch ik as it berjocht:koördinaten yn tekst oanpast wurde moat (dêr ha'k leau ik wol rjochten foar).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 12.52 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} &quot;No witte wy [... dat wy] it sels oplosse moatte&quot;, skriuwe jo. Uh, dat is net wat der yn 'e reäksje fan Phabricator stiet. Sy sizze: as jimme help nedich binne om dit probleem op te lossen, dan moatte jim net by ús wêze, mar by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech. 
:As jo miene dat jo it sels oplosse kinne, is my dat bêst, mar ik fyn dat jo tefolle fertrouwe op ChatGPT. Sels haw ik earlik sein nul fertrouwen yn sa'n a.i.-programma. &quot;Hallusinearje&quot; is net foar neat ta it wurd fan it jier keazen. As ik nei https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label gean en dêr jo tekst opslaan wol, krij ik de folgjende tekst yn byld: &quot;''Warskôging: Jo bewurkje in side dy't brûkt wurdt yn de tagongstekst foar it wikiprogramma. Feroarings op dizze side feroarje it oansjen fan de tagong foar oare meidoggers.''&quot; Sels haw ik gjin idee wat der barre kin as ik hjirmei ompiel. As de hiele Wikipedy it straks net mear docht, binne wy fierder fan hûs, fansels. Hoe wis binne jo fan jo saak? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 15.05 (CET)
::Ik ha út it andert begrepen dat dit op de lokale wiki korrizjearre wurde moat troch de lokale ynhâld oan te passen en dat wy dus sels oan 'e slach moatte. Mar dan begryp ik dat dus ferkeard.&lt;br&gt;
::Ik wit dat ChatGPT fouten makket en it dus net sa dat ik blyn op dingen yngean (foar de aardichheid moasten jo de hiele diskusje mei ChatGPT ris trochlêze), mar it is ek grutte ûnsin dat ChatGPT neat kin. Wat skriuwt ChatGPT as ik dy warskôging fan jo foarlis: Deze waarschuwing verschijnt altijd bij interfaceberichten. Het is bedoeld om te zeggen: “Denk even na voordat je opslaat.” In jullie geval is de wijziging: één korte zin, zonder code, zonder sjablonen. Dat is zo veilig als het maar kan. Deze waarschuwing is geen signaal dat je “op gevaarlijk terrein” zit — het is MediaWiki dat netjes zegt: “dit is belangrijk”.&lt;br&gt;
::Wat ChatGPT skriuwt as ik de benaudens foar AI-hallusinaasje ferwurdzje: &quot;ik begryp de soarch oer AI-hallusinaasje hiel goed. Yn dit gefal giet it lykwols net om nije logika, mar om it ferienfâldigjen fan in interfaceberjocht nei platte tekst, wat neffens MediaWiki-praktyk is. De wiziging is lyts, direkt werom te draaien en feroaret gjin artikelynhâld.&lt;br&gt;
::Mar goed, jo binne behearder, ik net. As jo nul fertrouwen ha yn ChatGPT, dan soe ik dit mar gewurde litte. Ik wol nimmen wat oplizze. Ik besykje allinnich mei te tinken om't it in probleem is dat wol om in oplossing freget.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 16.08 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} No ja, Romke, ik sil jo fertelle hoe't ik ta myn miening oer A.I. kommen bin. Google jout op 't heden boppe oan 'e side ek in A.I.-berjocht as jo wat freegje. Ik woe fan 'e wike witte wêr't de namme ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam, de wittenskiplike namme fan 'e Rapajufferdo. ''Huttoni'' is dúdlik ôflaat fan 'e Ingelske efternamme Hutton, mar wa wie dy man (want by in frou komt der net ''-i'', mar ''-ae'' efter). Dus ik freegje dat oan Google. Dat A.I.-berjocht seit fan: o, dat is William Hutton, in bekende Nijseelânske samler fan spesimina, mei jierren fan berte en ferstjerren derby. No naam ik al neat oan fan A.I. sûnder dat ik it earnewêr oars befêstigje koe, dat ik sykje nei in William Hutton mei de opjûne jiertallen. Nearne wat te finen. Ik trochsykje en nei in hiel soad gedoch fûn ik út dat de do ferneamd wie nei de Britsk-Nijseelânske biolooch Frederick Wollaston Hutton. Der hat, ynsafier't ik útsykje kin, nea in William Hutton mei dat berop en dy jiertallen bestien. Dêr bin ik earlik sein wol wat fan skrokken. Dat sadwaande. (En dat gong ek net om nije logika, mar om âlde kennis.)
:::Wat it probleem mei de koördinaten oangiet, ik leau dat ik wat yrritaasje by jo opmerk oer myn opstelling (altyd moeilik te sizzen op basis fan skreaune tekst). Ik hoopje dat jo wol foar it ferstân hawwe dat ik jo ynset yn dizze saak tige wurdearje, mar ik hoopje ek dat jo der begrip foar opbringe kinne dat ik huverich bin om om te prutsjen mei programmatuer dêr't ik hielendal gjin ferstân fan haw. Dat ien regel platte tekst it ferskil net meitsje sil, dat wol ik wol oannimme, mar dat makket it ferskil ek net om it probleem mei de koördinaten op te lossen. Jo binne fan doel (of ik moat jo ferkeard begripe) om dêrnei oan 'e programmatuer te sleuteljen. As jo dêr ferstân fan hawwe, bêst genôch. As jo dat poer en allinnich dogge op basis fan 'e oanwizings fan ChatGPT, dan fiel ik my dêr earlik sein net sa noflik by. Ik soe earlik sein wat dit oangiet wol wat ynbring fan 'e oare behearders hawwe wolle. Wat fine {{Ping|Drewes}} en {{Ping|Kneppelfreed}} hjirfan? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 16.40 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Drewes|Kneppelfreed}} No wurket it [Berjocht:Koördinaten yn tekst] sawiesa net. It is de trouwens de fraach of der überhaupt sleutele wurde moat nei it opslaan fan in interfaceberjocht (interface = tagongstekst). Mar dat leart ús it úttesten. Wat ik yn it Berjocht:Koördinaten yn tekst dêrnei ferfange soe, kin ek wersteld wurde, dat liket my net folle oars as mei oare berjochten.
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Wat it gebrûk fan A.I. oanbelanget: A.I. hellet syn ynformaasje fan ynternet en ek ynternet is net altiten korrekt. Sjoch nei wat jo hjoed oer BirdLife by it seerotsje skreaunen en ik hie lykas jo dêr ek myn twifel oer. By fragen oan ChatGPT kinne jo nei boarnen freegje, dy jout er dan by it jaan fan in antwurd en dan kinne jo de ynformaasje fuort by de boarne kontrolearje. Jo fregen oan Google A.I. wêr't de namme ''huttoni'' yn ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam. Ik ha gjin ûnderfining mei Google A.I., mar ik ha foar de aardichheid jo fraach suverkrekt oan ChatGPT frege en krige fuort as andert: &quot;huttoni ferwiist nei Frederick Wollaston Hutton (1836–1905), in Britsk-Nijseelânske natuerûndersiker en geolooch&quot; mei ferwizing nei it Ingelsktalige wikipedylemma (Frederick Hutton (scientist).) ChatGPT makket bêst wol fouten (minsken meitsje dy trouwens ek), mar wat ik yntusken wol wit is wat spesifiker de fraach, namste better de antwurden binne. Ik soe jo oanriede dochs ris ChatGPT te brûken (en altiten om boarnen te freegjen).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 22.46 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Tankjewol foar de tip. Ik sil der ris oer neitinke. Wat de rest oangiet, as jo tinke dat it miskien mei it opslaan fan dy regel platte tekst klear is, dan wol ik dat wol foar jo dwaan. (Dus dat doch no daliks even.) Mar as der mear gebeure moat, wol ik graach dat jo dêr even mei wachtsje oant Drewes en Kneppelfreed ek har sechje oer dit ûnderwerp dwaan kinnen hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 23.09 (CET)
::::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ik wol alderearst Romke tige betankje foar jo ynset om dit euveltsje te ferhelpen. Sa't it liket, skynt it allinnich op ús wikipedy net te wurkjen. Ik sjoch by in soad oare wikys wurket it wol. It soe tige moai wêze dat we it hjir ek wer oan it wurk krije kinne. As Romke hjir oan sleutelje wol, dan fyn ik dat poerbêst. Iksels bin in bytsje noedlik om dêr mei om te pielen. As jo, Romke, dat net oan doare, kinne we altyd freegje op dy link dy't Phabricator stjoerd hat: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech]. It liket dat it berjocht feroare wurde moat. By nl brûke se de âlde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Co%C3%B6rdinaten sjabloan koördinaten], dy't praktysk itselde wie as ús [[Berjocht:Koördinaten]]. Wêr't ik bang foar bin, as we it berjocht koördinaten feroarje, we alle siden by del moatte om dy ek te feroarjen. 
::::::En wat ChatGPT oanbelanget, dêr haw ik noch net mei wurke, wol mei Google AI, en ik haw dêr mingde gefoelens oer. It sil yn protte gefallen wol goed wêze, mar it kin it somtiden ek ferkeard ha. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 03.21 (CET)
:::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ieneach hat no in interfaceberjocht oanmakke en der is fierder neat raars bart, lykas ChatGPT al oanjoech. It feroaret lykwols noch neat oan 'e wurking fan 'e koördinaten om't it âlde berjocht noch hieltiten de Geohack-keppeling makket. Der moatte no twa dingen dien wurde: 1. Om't der in lus ûntstiet mei't de namme fan it berjocht en de namme fan it interfaceberjocht meiïnoar botse, moat der A. in nij berjocht oanmakke wurde ûnder de namme Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer. B. Yn it âlde berjocht moat in trochferwizing komme. Dat is alles. Wurket it net, dan kin neffens ChatGPT alles weromdraaid wurde: klikke op skiednis, kies de eardere ferzje en weromsette. Eefkes foar jim ynformaasje: ik ha mei ChatGPT sels in pear saken thús oplosse kind, û.o. it werstellen fan it lint yn Word (dat út it byld ferdwûn wie), mei help fan A.I. in skealike pop-up fan 'e computer ferwidere en in skermprobleem mei de mobyl oplost. It foardiel fan ChatGPT is dat er by problemen alles yn stappen trochjout. Ik wachtsje jim reäksje ôf. It soe moai wêze as [[Meidogger:Drewes]] as behearder ek eefkes reägearret? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 09.05 (CET)
::::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Miskien bin ik wol wat te foarsichtich mei sok spul. Dus, no ja, okee, prebearje it mar ris. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 15.00 (CET)
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}}  Meidoggers. Ik folgje alles wier wol, mar kin hjir gjin sinnich wurd oer sizze. Interfaceberjocht, ChatGPT of Geohack-keppeling, it seit my neat. Sorry. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 des 2025, 16.07 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Ik haw besocht oft in lokale oanpassing mooglik wie en hie hope dat it hjirmei oplost wie, mar it docht bliken dat de koördinaten djipper yn 'e infoboksstruktuer sitte as ferwachte. Dat soe betsjutte dat der ek yn 'e ynfoboksen sleutele wurde moat en dat giet ek my te fier. Dêrom haw ik de feroaring fan it berjocht Berjocht:Koördinaten yn tekst werom set nei de âlde sitewaasje. It nije Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin ferwidere wurde lykas ek it interfaceberjocht. Dêrmei binne wy wer by de âlde sitewaasje. ChatGPT advisearret ús op 'e nij Phabricator te mailen om't it in struktureel patroanprobleem is dat dêr thús heart en joech my foar de mail de folgjende tekst.   
:::---- 
:::On fy.wikipedia.org we investigated replacing legacy GeoHack-based coordinate links with Kartographer (maplink).
:::While this initially appears to be a local template change, we found that there is no safe local-only migration path due to how coordinate templates are used.
:::Current situation:
:::* A single coordinate template is used both:
:::  - inline in article text, and
:::  - inside multiple infobox templates.
:::* The template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.
:::Problem encountered:
:::* Replacing the GeoHack link with Kartographer maplink causes:
:::  - template loop errors when maplink looks up interface messages, or
:::  - literal parameter output (e.g. {{{3}}}) in infoboxes, because infoboxes expect plain wikitext, not a rendering tag.
:::* Splitting logic into subtemplates avoids loops, but still breaks infobox rendering.
:::* Fixing this would require modifying infobox templates, which makes the change non-local and affects many pages.
:::Conclusion:
:::This suggests a structural limitation: when a coordinate template is embedded in infoboxes, switching from GeoHack (plain link) to Kartographer (rendered maplink) cannot be done safely by editing the coordinate template alone.
:::We reverted all local changes after testing.
:::Question:
:::Is there a recommended migration pattern for wikis where coordinate templates are used both inline and inside infoboxes?
:::Or is GeoHack currently the only viable option in such cases?
:::----
:::Dizze tags kinne tafoege wurde:
:::Kartographer
:::Templates
:::Wikimedia-Site-Requests 
:::&lt;br&gt; [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 17.47 (CET)
::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ja sa't ik al sei, wie ik al bang  dat der folle mear by komt te sjen. Ik haw ek even besocht en feroarje it [[Berjocht:Koördinaten]], mar dat fern**kt alle koördinaten op 'e siden en dêr moat nei alle gedachten folle mear berjochten by oanmakke wurde, tink ik. We kinne wer besykje it by Phabricator op it aljemint te bringen, en sjen wat er ditkear weromstjoerd. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 20.57 (CET)
::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Wat in ellinde, sis. En dat krekt mei de krystdagen... Romke, jo skriuwe hjirboppe dat it ynterfaceberjocht ferwidere wurde kin. Bedoele jo dêrmei dat ik https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label wiskje moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 21.17 (CET)

{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ieneach, jo meie dat interfaceberjocht ek eefkes stean litte, it kin fierder dochs gjin kwea en it kin altiten noch fuort. It Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin fuort en as it nedich is en Phabricator kin neat foar ús betsjutte, dan kinne wy it sa wer oanmeitsje. It âlde Berjocht:Koördinaten yn tekst moat fansels yn alle gefallen stean bliuwe. No earst sjen as Phabricator it foar ús oplosse kin. Sanet, dan kinne jimme in ienmalige ynfoboksfiks oerwege. Yn dat gefal moatte de fjilden fan 'e koördinaten yn 'e ynfoboksen oanpast wurde:

Hjoeddeiske sitewaasje bygelyks:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Ynfoboks abdij
 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|…}}
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

De ynfoboks befettet yntern:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

wy feroarje allinnich de ynfobox sels, bygelyks nei:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|{{Koördinaten yn tekst|{{{lat|}}}|{{{lon|}}}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Wy ha alletrije ûnderfining mei ynfoboksen en witte dat wy de ynfoboks werom sette kinne as de feroaring gjin resultaat hat. As it al slagget dan hoege wy fansels net de artikels oan te passen en dan is de ynfoboks sa oanpast dat dy in Kartographer-kaartlink toane kin, wylst dy foar dy tiid allinnich mei in platte GeoHack-link omgean koe. 

Hawar, no earst mar wer eefkes Phabricator ôfwachtsje. Noflike jûn mannen!
--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 22.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ik ha it wer nei Phabricator stjoerd. Ris sjen wat hy no seit. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 08.34 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is wat ik weromkrigen ha fan Phabricator:

Hi,
user scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on. Phabricator is not a support forum. If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding.

Dus dêr kinne we neat mei. Hy jout dy iene link wer. We soene dêr ris freegje kinne..... --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 20.00 (CET)

@[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Kneppelfreed, jo soene dizze tekst brûke kinne foar de mail:

&lt;blockquote&gt;
Hello,

We would like to ask for technical advice regarding coordinate templates on a smaller Wikipedia (fy.wikipedia.org).

Current situation:
On our wiki, a single coordinate template is used both:
- inline in article text, and
- inside multiple infobox templates.

This template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.

Problem:
We investigated replacing the GeoHack link with Kartographer (maplink). While this initially looks like a local template change, we ran into structural issues:

- Using maplink inside the existing coordinate template leads to template loop errors or broken output.
- Splitting logic into subtemplates avoids loops, but then breaks infobox rendering (infoboxes expect plain wikitext, not a rendered maplink tag).
- Fixing this appears to require modifying infobox templates as well, which makes the change non-local and affects many pages.

We reverted all changes after testing.

Question:
Is there a recommended or established pattern for migrating legacy GeoHack-based coordinate templates to Kartographer on wikis where those templates are also used inside infoboxes?

Or is GeoHack currently still the only viable solution in such mixed-use cases?

Any pointers, examples from other wikis, or general guidance would be very welcome.

Thank you in advance.
&lt;/blockquote&gt;

--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 23 des 2025, 21.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], dien! [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 des 2025, 07.43 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is it andert dat ik weromkrigen haw fan https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech oangeande de koördinaten.

Okay, so there are two problems:

:::* GeoHack doesn’t show a map. What GeoHack shows is defined at [[Berjocht:GeoTemplate]], you can copy parts of its Dutch or English (or whichever) counterpart to fix this.
:::* You couldn’t replace the GeoHack link with a Kartographer one. This replacement is probably worth it even if you manage to (or could manage to) add the map to GeoHack, as showing the map without loading a new page is more user-friendly in my opinion. The problem with Kartographer is that it uses a completely different coordinate structure. Currently [[:fy:Berjocht:Koördinaten yn tekst]] gets a parameter with the value &lt;code&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/code&gt;, but Kartographer expects three parameters: &lt;code&gt;latitude=53.050833&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;longitude=5.575556&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;zoom=15&lt;/code&gt; (the latter is optional, &lt;code&gt;type:city&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;region:NL&lt;/code&gt; have no Kartographer equivalents), e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;). While it’s probably possible to code the conversion between the two formats in wikitext (with the help of [[:fy:Module:String]]), the result would likely be unreadable wikitext. So you have two options: either convert all calls using a bot, or have a Lua module do the conversion. The Lua solution means less edits in the short term, but I find the current parameter value quite hard to read, so I think a bot conversion would result in a better editor experience in the long term. 

It earste probleem is dus in kwestje fan [[Berjocht:GeoTemplate]] te fiksen. It twadde probleem liket in stik mear yngewikkeld. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 01.27 (CET)

: Dus opsje a is alles omsette mei in bot en opsje b is in konversy yn in Lua-module. Hy advisearret opsje a mar beide opsjes geane fier boppe myn kennis. Wat no? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 des 2025, 10.00 (CET)
::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], hy sei dêr binne twa problemen. Us [[Berjocht:GeoTemplate]] is tink ik út de tiid, want dêr stiet gjin kaart op. We kinne dy side miskien ferhelpe om de fariant fan nl of en of de oer te nimmen. Ik tink dat it probleem dan ek noch net ferholpen is, want [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] sille nei alle gedachten ek oanpast wurde moatte, want yn in soad oare wikys wiene dy jierrenlyn al oanpast neffens nije systemen sa't ik begrepen ha. Dy fan ús is nea oanpast. It simpelste is dy ek fan bgl nl of en of de oer te nimmen.
::It twade probleem is grutter, want as je Kartographer brûke wolle, moatte oare koördinatestruktueren, sa't er hjirboppe neamt, brûkt wurde en dêr binne twa opsjes foar: a: mei in bot of b: mei in Lua-module.
::Wat te dwaan no: ik soe it net witte. It giet my allegear te fier boppe de pet. We kinne besykje it earste probleem op te lossen en sjen oft dat wat helpt. Ik ha earder besocht mei dy Lua-rommel te pielen, mar rekke alhiel fêst. Ik ha lêsten besocht om [[Berjocht:Ofbyld multy]] te meitsjen, dêr't je meardere ôfbylldings sa as yn bygelyks ynfoboksen sette kin, mar doe rûn ik tsjin in betonnen muorre oan, want dêr rûn ik tsjin dy Lua-modulen oan en besocht guon fan dy berjocten oan te meitsjen, mar rûn ahiel fêst. Ik tocht nei it foarinoar krijen fan 'e posysjekaarten, dat ik soks hooplik ek oan 'e praat krije koe, mar dat slagge my dus net. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 20.32 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed}} Tsja, mannen, ik kin hjir ek net folle oan tafoegje. Ik haw de reäksje fannacht trije kear lêzen en ik koe it noch net neikomme. Ik hie sels noch nea fan Lua heard, en wit net wat dat is. Bots hawwe wy ek net. Wat ik wol sjoch is dat GeoHack DMS-koördinaten (degrees, minutes, seconds) brûkt, wylst Kartographer desimale koördinaten brûkt. As we Kartographer brûke wolle soene, betsjut dat dat al dy DMS-koördinaten omrekkene wurde moatte. Wat my oangiet is dat in brêge te fier. Dus we bliuwe by GeoHack. Dan is der noch ien mooglikheid: gewoan hânmjittich side foar side de boel oanpasse. It giet om sa'n 4.500 haw ik lêsten opsocht. As we 50 deis dwaan kinne komt dat út op in fearnsjier. Dat is net leuk, mar it soe te dwaan wêze as we allegearre mei-inoar de hannen út 'e mouwen stekke. Mar dan moat der earst fansels wol in funksjonearjende keppeling yninoar knutsele wurde om 'e âlde mei te ferfangen. Dat is wêr't it by my stûket, want dat kin ik sels net dwaan. Of oars kinne we der ek foar kieze om 'e âlde keppeling net te ferfangen mar gewoan fuort te heljen. We hawwe ommers yn hast alle geografyske artikels ek al in posysjekaart. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 des 2025, 21.18 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Hoe dan ek, it wurket no net dus gjin ien hat wat oan dy koördinaten en it jout allinnich mar argewaasje as jo der op drukke en der komt neat. It giet hoe dan ek my ek fier boppe de macht, dus it soe al fan Kneppelfreed komme moatte en oars is it net oars. Faaks is dan de koartste klap om de koördinaten út de ynfoboksen te ferwiderjen. Mar dat lit ik oan jimme oer, ik help wol mei as se side foar side omset wurde moatte (mar dan sil der ek in plan komme moatte hoe't wy dat oanpakke, oars iepenje wy allegear siden dêr't earder al ien oan 'e gong west hat.  

Kinne jo hjir wat mei [[Meidogger:Kneppelfreed]]? Dit ha'k fan ChatGPT, faaks helpt it jo wat.
&lt;blockquote&gt;
'''Stappenplan: starten met een Lua-oplossing (veilig en omkeerbaar)'''

''Doel:
Kartographer gebruiken zonder artikelen of infoboxen aan te passen, en met mogelijkheid tot volledige terugdraai.''

----
'''Stap 1 — Niets wijzigen aan artikelen of infoboxen'''

* Geen enkele artikelpagina aanpassen
* Geen infobox-sjablonen aanpassen
* Alles moet blijven werken met de huidige GeoHack-parameterstring
* Als dit niet haalbaar blijkt → stoppen.
----
'''Stap 2 — Maak één nieuw Lua-module aan (losstaand)'''

Maak een nieuwe module aan, bijvoorbeeld:

&lt;small&gt;Module:Koördinaten&lt;/small&gt;

Deze module doet uitsluitend het volgende:

* input: de bestaande GeoHack-string

&lt;small&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/small&gt;

* output:
** latitude (decimaal)
** longitude (decimaal)
** zoom (optioneel)

'''Belangrijk:'''
*De module rendert géén kaart
*Geen maplink, geen HTML
*Alleen parsing en omrekening
----
'''Stap 3 — Houd de Lua-code minimaal en leesbaar'''

*Gebruik standaard Lua-functies
*Eventueel : &lt;small&gt;Module:String&lt;/small&gt; voor splitsen
*Geen “slimme” trucjes

Commentaar toevoegen bij elke stap (voor onderhoud)

Als de code onleesbaar wordt → heroverwegen.
----
'''Stap 4 — Pas alleen het bestaande sjabloon minimaal aan'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst:&lt;/small&gt;

*Voeg een '''veilige keuze''' toe:
**Als Lua-module geldige coördinaten teruggeeft → gebruik Kartographer
**Anders → toon exact de oude GeoHack-link

Dus altijd een '''fallback'''.

Geen recursie, geen extra sjablonen.
----
'''Stap 5 — Test uitsluitend via voorvertoning'''

*Test op 1 artikel met inline coördinaten
*Test op 1 artikel met infobox
*Alleen voorvertoning gebruiken
*Pas opslaan als:
**geen foutmeldingen
**geen lege waarden
**geen template-lussen
----
'''Stap 6 — Terugdraaien moet triviaal zijn'''

Zorg dat alles terug te draaien is door:

*het sjabloon terug te zetten
*of de module te verwijderen

Geen sporen in artikelen.
----
'''Stopcriteria (heel belangrijk)'''

Direct stoppen als:

*infoboxen {{{3}}} of lege waarden tonen
*template-lus ontstaat
*meerdere sjablonen tegelijk aangepast moeten worden
*extra interfaceberichten nodig lijken

Dan is Lua hier geen goede oplossing.
----
'''Samenvattend'''

*Lua is hier een tussenlaag, geen einddoel
*Veiligheid en leesbaarheid gaan vóór functionaliteit
*Geen bot, geen massabewerkingen
*Bij twijfel: niets doen en GeoHack behouden

----
'''Hjirûnder stiet in minimaal Lua-skelet (raamwurk) dat allinnich de besteande GeoHack-string parsed en omrekkenet. It rendert neat en feroaret neat oan artikels. As dit al net stabyl wurket, moatte wy hjir stopje.'''

It is in minimaal en feilich Lua-skelet en hoe't it brûkt wurdt, sa opset dat:

*er niets aan artikelen of infoboxen verandert
*alles terug te draaien is
*het vooral begrijpelijk blijft voor een volgende beheerder

----
'''Lua-skelet (minimaal en veilig)''' 

Nieuwe pagina aanmaken:

&lt;nowiki&gt;&lt;/pre&gt;Module:Koördinaten&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Inhoud (voorbeeld, nog zonder Kartographer):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
-- Module:Koördinaten
-- Doel: omrekken fan GeoHack-koördinaten nei desimale latitude/longitude
-- LET OP: dizze module rendert GEEN kaart

local p = {}

local function dmsToDecimal(deg, min, sec, hemi)
    local val = deg + (min / 60) + (sec / 3600)
    if hemi == 'S' or hemi == 'W' then
        val = -val
    end
    return val
end

function p.parse(frame)
    local input = frame.args[1]
    if not input or input == '' then
        return nil
    end

    local parts = mw.text.split(input, '_')
    if #parts &lt; 8 then
        return nil
    end

    local lat = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[1]),
        tonumber(parts[2]),
        tonumber(parts[3]),
        parts[4]
    )

    local lon = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[5]),
        tonumber(parts[6]),
        tonumber(parts[7]),
        parts[8]
    )

    return string.format(
        'latitude=%.6f|longitude=%.6f',
        lat,
        lon
    )
end

return p
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;


'''Belangrijk''':

*Dit doet nog niets zichtbaar
*Geen &lt;maplink&gt;
*Geen HTML
*Alleen rekenen

----

'''Hoe dit later in het sjabloon gebruikt kan worden (concept)'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst&lt;/small&gt;(alleen conceptueel):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Koördinaten|parse|{{{1}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

👉 In deze fase alleen testen in voorvertoning, niet opslaan.

----
'''Waarom dit skelet veilig is'''

*Geen recursie
*Geen template-lus mogelijk
*Geen wijziging aan artikelen
*Geen afhankelijkheid van infoboxen

Eén module = één edit om terug te draaien

----
'''Wat nog NIET moet gebeuren'''

❌ Nog geen &lt;maplink&gt;&lt;br&gt;
❌ Nog geen vervanging van GeoHack&lt;br&gt;
❌ Nog geen bot&lt;br&gt;
❌ Nog geen interfaceberichten aanpassen&lt;br&gt;

Eerst alleen vaststellen:

Kinne wy betrouber latitude/longitude út de besteande string helje?

Als dit niet stabiel werkt → direct stoppen.

----
{{Ping|RomkeHoekstra}}, {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}}, sorry, mar dit giet my allegear boppe de pet. Ik ha by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech frege as se dêr mei helpe wolle, of immen witte dy't ús helpe wol. It moat as it heal kin al even fikst wurde, want dat soe ek moai wêze foar takomstige meidoggers. As ik nei in wike neat fan harren hear, dan sil ik sels noch even besykje dêr mei om te pielen en as dat net my net slagget, dan moatte we mar in plan meitsje alle siden hânmjittich om te setten. Ik soe it leafste de koördinaten wol op 'e siden hâlde wolle.
:{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} De bêste winsken foar it nije jier! Geweldich Kneppelfreed dat jo dit fierder noch oppakke wolle. As it net slagget, soe'k der mar net te lang mear mei omgrieme. Dan kin de tiid miskien better stutsen wurde yn it omsetten en dan moat er lykas Ieneach skreau noch wol in funksjonearjend einformaat komme. Ik ha der fierder gjin doel oer, it iennige wat ik bydrage kin is wat ChatGPT hjir oer seit. Ik wit dat jimme dêr noch net sa'n soad betrouwen yn ha, mar wy wite ek net alles en meiïnoar ynklusyf ChatGPT witte wy yn alle gefallen mear. 
----
Stappenplan bij handmatige omzetting van alle artikelen – zo pak je het veilig aan:&lt;br&gt;
1️⃣ '''Leg eerst het nieuwe eindformaat vast (zonder uitzonderingen)'''

Nog vóór het eerste artikel:

*exact één manier afspreken om coördinaten te noteren
*vastleggen:
**welke parameters verplicht zijn
**welke optioneel zijn (bijv. zoom)
**hoe het er in infoboxen uitziet

Bijvoorbeeld (alleen illustratief):
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Koördinaten yn tekst
 | latitude = 53.050833
 | longitude = 5.575556
 | zoom = 15
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
----
2️⃣ '''Maak een korte handleiding voor bewerkers'''

Eén simpele pagina is genoeg:

oude vorm → nieuwe vorm

*1 of 2 voorbeelden
*hoe je graden/minuten/seconden omzet naar decimalen
*waar je fouten meldt

Dit voorkomt goedbedoelde, maar verschillende oplossingen.
----
3️⃣ Begin met 3–5 testartikelen

Niet meteen los.

*kies artikelen:
**1 met infobox
**1 zonder infobox

*controleer:
**kaart klopt
**mobiele weergave
**geen foutmeldingen

Pas als dit goed voelt → doorgaan.
----
'''4️⃣ Werk in kleine batches'''

Bijvoorbeeld:

*5–10 artikelen per keer
*tussendoor kijken of alles nog goed gaat
*niet alles in één week willen doen
*Dat houdt het overzichtelijk.
----
5️⃣ '''Verwijder oude GeoHack-specifieke rommel'''

Bij elke omzetting:

*haal type:city, region:NL etc. weg
*zet ze niet om naar iets vaags
*liever minder, maar correct
----
6️⃣ '''Noteer wat al gedaan is'''

Bijvoorbeeld:

*een categorie “Koördinaten omset nei Kartographer”
*of een projectpagina met afgevinkte artikelen
*Zodat niemand dubbel werk doet.
----
7️⃣ '''Accepteer dat het niet perfect hoeft'''

Dit is belangrijk:

*een kaart die 20 meter verschoven is → oké
*een ontbrekende zoom → oké
*later verbeteren kan altijd
----
'''Eerlijk slotwoord'''

Na alles wat jullie geprobeerd hebben, is dit:

*de meest begrijpelijke
*de meest controleerbare
*en de minst stressvolle route

En misschien wel de enige die echt past bij een kleine, zorgvuldige wiki.

Als je wilt, help ik graag met:

*een concreet Fries voorbeeldartikel
*een korte omzettingshandleiding
*of een checklist voor elke bewerking
&lt;/blockquote&gt;

== Ferfolch ==
{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} In skoft lyn ha wy it boppesteande oerlis oer de koördinaten hân. Ik wit net of it jimme yntusken opfallen is, mar ek de sifers fan 'e koördinaten yn 'e artikels binne no ferdwûn en ferfongen troch {{{2}}}. Sjoch yn 'e rjochter boppehoeke fan bygelyks [[Ryptsjerk]]. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 jun 2026, 09.11 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], dy &lt;nowiki&gt;{{{2}}}&lt;/nowiki&gt; ferskynt no op alle siden dêr't de koördinaten boppe oan de side steane. Ik haw gjin flau benul hoe't dat kin. Ik soe nochris even sjen nei dy koördinateboel, mar om earlik te sizzen, siet dêr tsjin oan te skytskoarjen, want it giet my eins boppe de pet. We sille der wol even oer gear moatte mei syn allen hoe't we dat hânmjittich oanpakke kinne. It soe baas wêze as soks goed wurkje koe. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 jun 2026, 20.24 (CEST)

: Sa't it liket binne de koordinaten der al by [[Abdij fan Cluny]], allinnich komme dy nearne op út. Itselde foar [[Loaiïngea]]. Ik wit sa gau net at wy ek earne in foarbyld hawwe fan koordinaten yn gewoane tekst. Hoe ek: It liket dat it probleem himsels net oplost hat, dat ik nim oan dat wy it foarbyld fan hoe dit [[Wikipedy:Putsje]] earne delsette moatte, dat at der gjin bot foar is, wy it stadichoan op oarder bringje kinne. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Nee, Romke dat wie my noch net opfallen. Ik nim oan dat Mysha it hat oer de koördinaten yn 'e ynfoboks, want boppe-oan de side stiet by my by Loaiïngea ek in 2. Ik wol wol meihelpe om de put te klearjen, mar litte wy earst goed ôfprate wat der no eins barre moat. Ik stel foar dat we it [[:Berjocht:Koördinaten]] mar fan alle siden wiskje dêr't it op stiet, en dat we by it [[:Berjocht:Koördinaten yn tekst]], dat yn ynfoboksen stiet, de keppelings wiskje, mar de koördinaten sels stean litte. Dus sa: [https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ryptsjerk&amp;diff=1232050&amp;oldid=1183507]. Mei iens? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 13 jun 2026, 18.05 (CEST)

:@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] en @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]], litte we dat earst noch mar net dwaan foar't we der oeriens kommen binne hoe't we dit allegear fierder dogge, oars krije we aanst dûbel wurk. Al dy berjochten koördinaten en koördinaten yn tekst sille hânmjittich omset wurde moatte sa't it wurket as je dêr op klikke. It bêste is om dy berjochten fan nl of en oer te nimmen en dy op alle siden dêr't se steane oan te passen. In oare manier wie in bot, mar dy hawwe wy net. Ik haw de kommende pear dagen net folle tiid, want ik haw dingen bûten de wikipedy dy't earst eefkse foarrang krije, mar dêrnei wol ik hjir wol eefkes fierder yn ferdjipje. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 13 jun 2026, 19.41 (CEST) 
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Ek ik soe útstelle wolle om dêr eefkes mei te wachtsjen. Ik moat my wer yn it boppesteande ferdjipje want it is al wer in set lyn dat wy hjir mei ompielden. Foar safier ik my herinnerje kin, ha wy fral besocht it âlde te reparearjen en hat Kneppelfreed Phabricator frege oft hja wat foar ús dwaan koene. Dêr binne wy doe net mei fierder kommen. Der moat in oplossing wêze en ik tink dat wy der net ûnder út kinne om in nij koördinatenberjocht oan te meitsjen. It is tink earst it handichste om te sjen hoe't se it by de Nederlânsktalige wiki it dogge.  
::Wat de ynfoboksen oanbelanget: is it in opsje om tydlik it fjild koördinaten út it berjocht fan 'e ynfoboksen te ferwiderjen oant der in oplossing is? Dan is dat fan 'e ynfoboks earst eefkes oplost. Wy hawwe aldergelokst noch altiten de posysjekaart. It fjild kinne wy der dan maklik wer ynsette as wy wer wurkjende koördinaten ha.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 13 jun 2026, 20.05 (CEST)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Earlik sein woe ik no leaver daliks mar trochpakke, mar goed, dan moatte jim der noch marris nei sjen en dan hear ik it wol. Ik haw persoanlik dizze berjochten nea brûkt op siden dy't ik oanmakke haw, en ik fyn se ek net nedich. De boel gewoan simpelwei wiskje liket my in prima oplossing. Dan kin dit mei tsien of fyftjin jier ek net wer swierrichheden opleverje as it wer efter de tiid rekke is om't wy der te min ferstân fan hawwe om it te ûnderhâlden. 
:::It foarstel fan Romke om it lemma &quot;koördinaten&quot; tydlik út 'e ynfoboksen te ferwiderjen, bin ik it beslist net mei iens. Dan wurdt dat ommers oeral ferwidere, ek op siden dêr't by de koördinaten yn 'e ynfoboks gjin link nei GeoHack stiet en dus gjin probleem is. Dat fyn ik problematysker as dat op 'e siden mei dizze berjochten noch in skoftke langer in link stiet dy't nei in blanko pagina liedt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 jun 2026, 01.42 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] en @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]], litte we foarearst beleaven noch neat ferwiderje. It bêste is dat we der earst wer even better yn ferdjipje en sjen hoe't se it bygelyks op nl dien hawwe. It komt der op del dat we it sels fikse moatte, want ik haw it by Phabricator op it aljemint brocht. Dy ferwiisde my [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech hjir] hinne en dy sei dat ús [[Berjocht:GeoTemplate]] ferâldere is. It komt der op del dat de koördinaten omset wurde moatte fan graden ta desimalen. Dêr binne twa manearen: mei in bot of fia in lua-module. In bot hawwe we net en mei in lua-module haw ik gjin ferstân fan. Ik haw doe frege dêre oft we technyske help krije koene, mar ik haw nea in andert werom krigen. Dat wie ein desimber en we binne no hast al in heal jier fierder. De iennige opsje dy't we hawwe is dat we itsels oanpakke mei syn allen en beide de [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] ferfange en op siden dêr't dy beide berjochten op steane  hânmjittich om te setten. Ek it [[Berjocht:GeoTemplate]] moat oanpast wurde. Dy soene we fan bygelyks nl oernimme kinne. Op de Nederlânske wiky wie dit allegear stikmannich jierren lyn ek feroare, mar dy hiene dêr miende ik in bot foar. It maklikste soe yndie wêze en ferwiderje alle koördinaten, mar dan soe ús wiky de iennige wêze en soe dêr yn myn miening ûnprofesjoneel út sjen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 14 jun 2026, 22.11 (CEST)
::::: {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Dêr slút ik my by oan. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 jun 2026, 08.27 (CEST)
:::::: {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra|FreyaSport}}: Dy koordinaten binne ynformaasje, dat wy moatte dy net fuorthhelje oant wy wat oars hawwe.&lt;br&gt;Mar it liket my dat wy &lt;nowiki&gt;{{Koördinaten yn tekst|46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR|46°40'N 4°42'E}}&lt;/nowiki&gt; wurdearje litte kinne ta &quot;46°40'N 4°42'E&quot;, sûnder fierdere effekten. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:{{Ping|Kneppelfreed}}: Ha jo by de Nederlânske wikipedy hjir &quot;Categorie:Wikipedia:Sjablonen coördinaten&quot; noch sjoen en kinne jo dêrmei faaks in nij Frysk koördinatesjabloan meitsje?:
* Sjabloon:Coord
* Sjabloon:Coor title
* Sjabloon:Coor dec
* Sjabloon:Coor dms
* Module:Coordinaten
--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 jun 2026, 22.51 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ja dêr siet ik yndie al even nei te sjen. Ik tink dat wol oernimme kinne en fan soks in Frysk koördinateberjocht fan meitsje kinne. Sil der noch even fierder nei sjen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 jun 2026, 02.13 (CEST)
::{{Ping|Kneppelfreed}}: As jo wolle dat ik help moatte jo it mar sizze. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 jun 2026, 07.21 (CEST)
:::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], okee, sil ik dwaan. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 jun 2026, 21.55 (CEST)

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|oerlis]])&lt;/bdi&gt; 23 jun 2026, 19.11 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25 jun 2026, 15.29 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;
:* Mear as in moanne letter, en der stiet dêr hieltiid noch net wat it doel is. Der stiet inkeppelingûnder ús siden - ik wit net hoe lang al - mar dy is yn de ferkearde taal, datik nim oan dat dy legaal gjin status hat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 26 aug 2026, 14.32 (CEST)

== Der binne in hiel soad talen dy't ik net lêze kin ==

No is dat faak net in probleem, mar [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]] hat twa yngonge, yngong 15 en yngong 94, dy't yn it Syrillysk alfabet binne, en ik wit net hoe't dy ôfhannele wurde moatte. Net allinnich wit ik net hoe't wy it al as net hertale moatte, mar ik haw ek net in flau idee hoe't dy twa beskreaun wurde moatte. It is wat spitich, om't de oare 98 boeken binne al kreas ôfhannele, mar nei in jier tiid haw ik noch net in oplossing foar dizzze twa. De skoalle giet moarn ticht foar de simme, mar ik hoopje dat immen wit hoe't dit oplost wurde kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 jul 2026, 14.48 (CEST)
:Ik sjoch it probleem net. Foar talen yn in oar skriftsisteem brûke we dochs gewoan in transkripsje? Der is foar it Russysk in Nederlânske transkripsje, dy't ek poerbêst foar it Frysk te brûken is. [[Meidogger:Steinbach|Steinbach]] ([[Meidogger oerlis:Steinbach|oerlis]]) 3 jul 2026, 12.56 (CEST), [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 3 jul 2026, 21.34 (CEST)
::Ik nim oan dat it probleem is dat nearne stiet dát dat Nederlânsk foar it Frysk op in gaadlike ferzje fan it Russysk útkomt. (Ik kin it op it stuit net neilêze, om't yn de fakânsje myn ynlog himsels útsetten hat, en ik haw gjin idee mear hoe't ik dat ea oansetten hie.) [[User:Mysha|Mysha]] [[Wiki:Meidogger-bydragen/&amp;#126;2026-45466-54|&amp;#126;2026-45466-54]] ([[Meidogger oerlis:&amp;#126;2026-45466-54|talk]]) [[Wiki:Meidogger-bydragen/&amp;#126;2026-45466-54|&amp;#126;2026-45466-54]] ([[Meidogger oerlis:&amp;#126;2026-45466-54|talk]]) 20 aug 2026, 12.36 (CEST)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  24 jul 2026, 14.24 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

* You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}.
* If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

* Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15 sep 2026, 14.58 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22 sep 2026, 17.16 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067455 --&gt;

== Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist ==
''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''

Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary.

The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the  Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].&lt;br/&gt;
Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes.

Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]])  sent via [[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 9 okt 2026, 11.28 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=31142775 --&gt;

== Boarnen ==
By in stikmannich lange siden, dy't faak út it Ingelsk oerset binne, wurde gjin konkrete boarnen neamd. Ynstee dêrfan wurdt ferwiisd nei de Ingelsktalige ferzje fan it artikel. Dat soe fansels in tydlike oplossing wêze kinne, mar yn in protte gefallen liket dy sitewaasje permanint wurden te wêzen.

Dat is wat problematysk, want sawol de Ingelske as de Fryske Wikipedy is hieltyd yn beweging. De ynhâld fan in Frysk artikel kin yn 'e rin fan 'e tiid sa bot feroarje, dat de boarnen op 'e Ingelsktalige ferzje net mear needsaaklikerwize oanslute by wat der op 'e Fryske side stiet. Dêrtroch wurdt it lestich om ynformaasje te hifkjen.

By it artikel oer [[Vancouver]] haw ik dat no oanpakt troch de boarnen streekrjocht yn de tekst op te nimmen. It soe moai wêze as de minsken dy't sokke artikels skreaun of oerset hawwe, dêr ek nochris nei sjen wolle.

Uteinlik wolle wy ommers allegear in sa goed en betrouber mooglike Fryske Wikipedy. It soe spitich wêze as wy op dit mêd in bytsje in Wikipedy fan de twadde klasse wurde soene. Dat is mei in relatyf grutte minderheidstaal as it Frysk perfoarst net nedich.

Dêrom myn freonlike fersyk oan de minsken dy't har hjirtroch oansprutsen fiele... Soene jim nochris nei de boarnefermeldingen yn jim artikels sjen wolle? Dat soe de kwaliteit en betrouberens fan ús Wikipedy allinnich mar te'n goede komme. Alfêst tige tank! [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 okt 2026, 17.22 (CEST)</text>
      <sha1>l5q525qmqgbgdv22rcwbs5ri02u80mi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dokkum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>492</id>
    <revision>
      <id>1243114</id>
      <parentid>1240034</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T05:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1243114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30757" sha1="cy6zhdpuvha2bv4sj5ly3webu0f6tle" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = Dokkum, stadhuis.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 260
| ôfbyldingstekst             = ''Stedhûs''
| wapen                       = [[Ofbyld:Flag of Dokkum.svg|border|100px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Ofbyld:Dokkum wapen.svg|60px]]
| ynwennertal                 = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Dokkum}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 9,77 km², wêrfan: &lt;br&gt; - lân: 9,24 km² &lt;br&gt; - wetter: 0,53 km²
| befolkingstichtens          = 1.388 ynw./km²
| stêdekloft                  =
| hichte                      =
| lân                         = {{Flagge NL}} [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 2      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 754 (oerlevering)
| ferkearsieren               = {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|356}} {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|361}} 
| postkoade                   = 9100-9103
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_19_31_N_5_59_56_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 19' N 5° 59' E}}
| webside                     = [https://www.dokkum.nl/ dokkum.nl]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  =   
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Fryslân
| lat_deg                     = 53   
| lat_min                     = 19
| lat_sec                     = 31
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 59
| lon_sec                     = 56
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = ''Lokaasje Dokkum yn Fryslân''
| ôfbylding99                 = Map NL Dongeradiel Dokkum.png 
| ôfbyldingstekst99           = ''Himrik Dokkum (grien) yn 'e eartiidske gemeente Dongeradiel''
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}
{{Of|de stêd Dokkum|it eardere gemeente|Dokkum (gemeente)}}
'''Dokkum''' (útsprutsen as: {{IPA|dɔkəm}}) is in [[stêd]] yn 'e [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Noardeast-Fryslân]]. Dokkum leit noardlik fan [[Damwâld]], noardeastlik fan [[Rinsumageast]], eastlik fan [[Sibrandahûs (Dantumadiel)|Sibrandahûs]], súdeastlik fan [[Boarnwert]] en [[De Lytse Jouwer]], súdlik fan [[Ealsum]] en [[Hantumerútbuorren]], súdwestlik fan [[Wetsens]], [[Nijewier]] en [[Mitselwier]], westlik fan [[Eastrum]] en noardwestlik fan [[Wâlterswâld]] en [[Driezum]]. 

It sintrum fan 'e stêd leit tusken de [[Grêft|grêften]] op de twa âlde [[Terp|terpen]], dêr't Dokkum op boud is. Dokkum is ien fan 'e alve [[Fryske stêden]]. 

Dokkum hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Dokkum}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://opendata.cbs.nl/statline&lt;/ref&gt; ynwenners. 

== Skiednis==
Foar de oarsprong fan de namme Dokkum binne ferskate ferklearrings. Guon tinke in kombinaasje en gearlûking fan de Fryske manljusnamme 'Docko' dy't hjir in hiem hân hawwe soe. Oaren assosjearje Dokkum mei 'Tockingen', dat is in 'delsetting oan in tocht of stream'. Om Dokkum hinne binne [[terp]]en mei prehistoaryske grêven, dat de omkriten hawwe in lange skiednis fan bewenning.

Neffens de tradysje waard op 5 juny 754 de apostel Bonifatius mei 52 gesellen by Dokkum troch heidenske Friezen fermoarde. Dat jier waard yn 2004 by de fiering fan 1250 jier Dokkum brûkt as it stiftingsjier fan 'e stêd. Oare nammen yn 'e skiednis oangeande Dokkum soene Tochingen (1150, 1158), Doccinga (1000), Dockum (12e en 13e iuw), Dockum (1224), Dochem (1326), Doccum (1335) en Dockinga (1486) west ha. 

[[Ofbyld:Bonifatiusbyld by de Bonifatiuskapel, Dokkum.jpg|thumb|left|''Bonifatiusbyld by de Bonifatiuskapel'']]
Dokkum wurdt dus folle letter as it jier fan 'e moard op de hillige biskop foar it earst neamd. Yn 'e [[Vita Bonifatii|beskriuwing]] fan [[Bonifatius]] fan [[Willibald fan Eichstätt]] út likernôch [[766]] wurdt de namme Dokkum net neamd. Dêryn wurdt ''in loco qui Dockinga dictur'' skreaun, itjinge 'yn in plak dat Dockinga hjit' betsjut.&lt;ref&gt;H. Halbertsma (2000), &quot;Frieslands oudheid, side 308''.&lt;/ref&gt; Oare farianten binne ûnder mear ''Villa Nocdac'' en ''Dockynchirica''. Der bestiet yn alle gefallen twifel oer de fraach oft Dokkum wier it plak west hat dêr't de apostel deadien waard. Yn ien fan 'e vita's stie nammentlik 'Dockynchirica oan 'e igge fan 'e Burdina'. Om 't de biskop in hiel oar missygebiet en fierder neat yn Fryslân te sykjen hie, wurdt der troch guon fan útgien dat dêrmei [[Dúntsjerk]] oan 'e Bourrebeek ornearre wurdt.  

Op it plak dêr't Bonifatius deadien wêze soe, waard om [[760]] hinne in oan him wijde tsjerke stifte, dêr't [[Liudger]] en [[Willehad]] ek oan ferbûn west hawwe. De delsetting op in terp ûntwikkele him frijwat hurd troch syn geunstige lizzing oan in krusing fan in lânwei mei in see-earm. Ien fan de greeflike tollen kaam dêr te lizzen en de hartoggen fan [[Brunoanen|Brunswyk]] joegen Dokkum rjocht fan muntslach yn de [[11e iuw]]. Dy munten binne werom fûn yn de [[Skandinaavje|Skandinavyske]]- en Baltyske lannen en sels op [[Yslân]] en yn de [[Oeral (berchtme)|Oeral]] oan ta. Yn 'e folle [[midsiuwen]] ûntjoech Dokkum him mei syn ynternasjonale hannelsbetrekkingen en merkfunksje ta in ûnôfhinklik plak, los fan de gritenij Dongeradiel. Yn [[1298]] krige Dokkum nei [[Starum]], [[Harns (stêd)|Harns]] en [[Drylts]] as fjirde stêd fan [[Fryslân]] [[Stedsrjocht|stedsrjochten]]. 

Earder, yn [[1214]], preke [[Olivier fan Keulen]] yn Dokkum de [[krústocht]], dêr't dan ek Dokkumers oan meidiene. Dy skiednis wurdt troch in [[heale moanne]] op it [[wapen fan Dokkum]] yn oantinken hâlden. Yn 'e [[Grutte Fryske Oarloch]] giet it [[Alliearden (Grutte Fryske Oarloch)|Alliearde]] leger ûnder lieding fan [[Fokko Ukena]] op Dokkum oan ([[1418]]). Nei inkele skermutselingen mei de [[Skieringers|Skieringer]] ferdigeners jouwe dy har oer en is de stêd oermastere. Dokkum wurdt brânskat en de stêd militêr útskeakele. 

It ierst bekende stedssegel fan Dokkum waard yn [[1491]] makke. It segel hat in ôfbylding fan de parochytsjerke wijd oan [[Martinus fan Toers|Sint Martinus]]. Inkelde tsientallen jierren fierder yn de tiid wie Dokkum útwoeksen ta in mienskip fan sa'n 1400 minsken &lt;ref&gt;Dijkstra, J., 2003: ''Archeologisch onderzoek aan de Koningstraat te Dokkum''. ADCrapport 204,
Bunschoten.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://grid.let.rug.nl/~welling/maps/dockum/dokkum.html]&lt;/ref&gt;

[[Ofbyld:Dokkumvroeger.jpg|thumb|left|''Kaart út 1649 (Joan Blaeu)'']]
Yn 'e [[Tachtichjierrige Oarloch]] tsjin [[Spanje]] wie Dokkum in wichtige pion yn de striid. De stêd waard yn [[1572]] in pear dagen troch de [[Geuzen]] ynnommen. Dokkum waard dêr mei de [[Waalske fury|Dokkumer Fury]] fan 'e troepen fan [[Caspar de Robles]] swier foar straft; de stêd waard plondere en in soad hûzen waarden yn 'e brân stutsen. Nei [[1579]], doe't Dokkum him oansleat by de [[Uny fan Utert (1579)|Uny fan Utert]], begûn in tiidrek fan rêst.

[[Ofbyld:2023 Dokkum, it Admiraliteitshûs.jpg|thumb|left|2023 Dokkum, it Admiraliteitshûs]]
Yn eardere jierren hie de stêd in iepen ferbining mei de see, it [[Dokkumer Grutdjip]]. Yn [[1597]] fêstige de [[Fryske Admiraliteit]] him yn Dokkum. Dêrútwei waarden alderlei saken foar de befeiliging fan de hannelsfeart en oarlochfiering mei Spanje op see regele. Dokkum wie fan grut strategysk belang, wat ek bliken die út de oanlis fan de [[stedswâl]]en yn de jierren [[1581]]-[[1582]].

Dochs bleau de Admiraliteit net lang yn Dokkum. Troch it tichtslykjen fan it [[Grutdjip]] moast yn [[1644]] it kantoar nei [[Harns (stêd)|Harns]] ferhûzje. Yn [[1729]] waard de iepen ferbining mei de [[Lauwerssee]] definityf ôfsluten troch de oanlis fan de [[Dokkumer Nije Silen]]. Dy syl ferfong teffens de âlde 16e-iuwske seeslûs ûnder de Syl. Dokkum ûntjoech him hieltyd mear ta in op it lân oriïntearre stêd. Troch de hege kosten fan de oanlis fan de [[Strobosser Trekfeart]] yn de jierren 1654-1656 gie Dokkum fallyt. Dokkum stie en stiet yn 'e lokale tradysje bekend as &quot;Earm Dokkum&quot;.

[[Ofbyld:20200612 Bonifatiuskapel Dokkum.jpg|thumb|260px|Bonifatiusboarne]]
Yn 1860 begûn [[Sonnema|Fedde Sonnema]] syn distillearderij en likeurstokerij yn Dokkum, tsjintwurdich noch altyd bekend fan [[Sonnema Bearenburch]]. It âlde fabrykje stiet noch altyd oan it pleintsje, dat nei Sonnema [[Sonnemapleintje]] ferneamd is.

Yn de [[19e iuw|njoggentjinde iuw]] ûntstie in tanimmend romtegebrek yn Dokkum. Dat kaam mei't de fêstingwâlen de groei nei bûten behinderen, yn it skoatsfjild fan de kanonnen op de bastions mocht nammentlik net boud wurde. Alle nijbou waard yn 'e binnenstêd opproppe, wat late ta it ferlies fan in soad histoaryske gebouwen. De binnenstêd fan Dokkum waard - as ien fan de earste plakken yn Nederlân - yn [[1974]] útroppen ta [[beskerme stedsgesicht]]. (Sjoch ek: [[Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân]]).

Foar de [[Twadde Wrâldoarloch]] stoppe der ek in trein yn Dokkum, it [[Dokkumer Lokaeltsje]]. De passazjierstsjinst is al yn [[1936]] opheft, it frachtferfier earst healwei de santiger jierren, mar dochs is by mannich Dokkumer it Dokkumer lokaaltsje in bekend ding. Sa is der in kroech yn Dokkum mei de namme &quot;Dokkumer lokaaltsje&quot;, en kinne in protte Dokkumers it liet oer it treintsje. Yn 2008 wiene der plannen foar it opnij oanlizzen fan dy ferbining, mar dy giene oer.

Oant [[1984]] wie Dokkum ek [[Dokkum (gemeente)|in selsstannige gemeente]]. Troch in gearfoeging mei de gemeenten [[West-Dongeradiel|West]]- en [[East-Dongeradiel]] ûntstie de gemeente [[Dongeradiel]]. By de [[gemeentlike weryndieling]] dy't per [[1&amp;nbsp;jannewaris]] [[2019]] trochfierd waard, kaam Dokkum as haadplak by de nije fúzjegemeente [[Noardeast-Fryslân]] te hearren. Dokkum hat altyd [[haadplak]] west fan Dongeradiel en is dat sûnt [[2019]] ek fan Noardeast-Fryslân.

=== Dokkum 1250 jier (754-2004)  ===
Om't Dokkum yn [[754]] foar it earst yn 'e skiednis neamd wurdt, waard dat jier as stiftingsjier keazen. Yn 2004 wie dat 1250 jier lyn en dat waard yn Dokkum mei tal fan aktiviteiten fierd, ûnder oaren de stedsfeesten, dy't ienris yn 'e fjouwer jier fierd wurde, waarden dat jier ekstra grut útpakt. Ek ferskynde in standertwurk oer de skiednis fan Dokkum: ''Skiednis fan Dokkum, hert fan noardlik [[Eastergoa]]''.

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:De Zijl 1 Dokkum.jpg|thumb|260px|''De Syl'']]
Ein [[20e iuw]] is der in soad restaurearre yn Dokkum. Mei jild fan de [[Jeropeeske Uny]] is de binnenstêd opnij fluorre en binne der ferskate keunstwurken oanbrocht. Ek partikulier is der in soad oan de stêd opknapt. Foarbylden dêrfan binne de Kofjebrânerij oan 'e Legewei en it halsgevelhûs 'De Gouden Hân' oan de Fleismerk.
* It [[Stedhûs fan Dokkum]] is in gebou út [[1610]] dat letter noch útwreide en ferboud waard. 
* It [[It Admiraliteitshûs|Admiraliteitshûs]] waard boud yn [[1618]] en wie it plak dêr't de Fryske en Grinzer [[Admiraliteit|Admiraliteiten]] gearkame. It is tsjintwurdich in museum.
* Foar it stedhûs oer steane op it plak fan it eardere [[blokhûs]] trije [[17e iuw|17e-iuw]]ske huzen. Tsjintwurdich sitte der winkels yn.

=== Bonifatiusstêd ===
[[Ofbyld:2023 Dokkum, Bonifatiusbier.jpg|thumb|260px|''Bonifatiusbier'']]
De stêd profilearret him sterk as de stêd dêr't Sint-Bonifatius, de apostel fan 'e Dútsers, de martlersdea stoar. Der is in kuierrûte troch it sintrum fan Dokkum mei 10 keunstobjekten, dy't elts in ferhaal om de biskop hinne fertsjintwurdiget. Súd fan it sintrum is it Bonifatiuspark mei in kapel, in [[krúswei]], it byld dat prinses [[Beatrix fan de Nederlannen|Beatrix]] yn 1962 ûntbleate en de boarne, dy't neffens in leginde ûnstie nei't it hynder fan Bonifatius op de grûn stampte. De boarne wie iuwenlang wichtich foar de wetterfoarsjenning fan Dokkum en fral de bierbrouwerijen yn 'e stêd hiene in soad oan it skjinne wetter fan 'e boarne.&lt;ref&gt;[https://www.bonifatiuskapel.nl/Historie.html Side Bonifatiuskapel, oproppen 30 augustus 2023]&lt;/ref&gt; Yn 1876 hold de lêste Dokkumer brouwer der mei op, mar yn 2016 waard mei it brouwen fan Bonifatiusbier de tradysje wer oppakt.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/612008/dockumer-biergilde-komt-na-150-jaar-weer-samen Omrop Fryslân, 22 febrewaris 2016]&lt;/ref&gt; 

=== Monumintale tsjerken ===
* De skiednis fan 'e [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân|protestantske]] [[Grutte of Sint-Martinustsjerke (Dokkum)|Grutte of Sint-Martinustsjerke]] giet werom op de 10e iuw, mar waard fuort nei de [[reformaasje]] op it plak fan in foargonger yn 1590 boud.  
* De [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomske]] [[Sint-Bonifatiustsjerke (Dokkum)|Sint-Bonifatiustsjerke]] datearret fan 1871 en waard neffens ûntwerp fan [[Pierre Cuypers]] boud as ien fan 'e [[neogoatyske tsjerken yn Fryslân]]. De tsjerke hat in 47 meter hege toer. By de bou stoarte dy toer yn, mar waard wer opboud. 
* De [[Bonifatiuskapel (Dokkum)|Bonifatiuskapel]] waard yn 1934 by de Bonifatiusboarne boud yn it Bonifatiuspark.
* Oan 'e Legedyk stiet de [[Tsjerke fan de Feriene Kristlike Gemeente|Tsjerke fan 'e Feriene Kristlike Gemeente]], in neffens ûntwerp fan [[Theo Romein]] yn 1852 boude tsjerke fan de [[mennisten]] en [[remonstranten]] yn Dokkum. 

=== Waach ===
[[Ofbyld:Grand Café de Waegh, Dokkum.jpg|thumb|260px|''De Waach'']]
De [[Waach (Dokkum)|Waach]] is boud yn [[1754]], krekt 1000 jier nei de stifting fan Dokkum. It gebou hat 4 Ioanyske [[pilaster]]s mei byldhoude stedswapens en in klokkoepel. 

Op de gevel stiet de tekst ''waekt en weeght'' fanwegen de twaliddige funksje dy't it earder hie. Alderearst waard dêr de suvel woegen en as twadde wiene dêr soldaten legere. Tsjintwurdich sit der in restaurant yn de waach.

=== Stedswâlen===
[[Ofbyld:2023 Dokkumer bolwurken mei de twa bolwurkmûnen.jpg|thumb|260px|''Dokkumer bolwurken'']]
Der binne fiif stedswâlen om Dokkum boud, de [[bolwurk]]en. Om dy bolwurken lei wetter. De iennichste yngongen om yn Dokkum te kommen wienen fjouwer poarten: Hanspoarte, Healemoannepoarte, Wâldpoarte en de Ealsumerpoarte. Om 21.55 waarden klokken let as warskôging dat de poarten ticht giene. Minsken bûten Dokkum hienen dan noch fiif minuten de tiid om der yn te kommen. De bolwurken binne noch altyd goed te sjen omdat se noch yntakt binne. Ek no noch wurde om 21.55 yn Dokkum de klokken let om dy tradysje yn eare te hâlden. Op de bolwurken steane ek de mûnen [[Seldenrêst (Dokkum)|Seldenrêst]] en [[De Hoop (Dokkum)|De Hoop]].

=== Wettertoer ===
[[Ofbyld:Overzicht van de watertoren gezien vanaf de openbare weg - Dokkum - 20421411 - RCE.jpg|thumb|260px|''Wettertoer'']]
De [[Wettertoer (Dokkum)|wettertoer fan Dokkum]] ([[1957]]) is ien fan de twa Fryske weropboumonuminten dy't yn 2007 troch de [[Rykstsjinst foar Archeology, Kultuerlânskip en Monuminten]] op de [[List fan nije ryksmonuminten (2007)|list fan ryksmonuminten út de weropbouperioade]] komd is. 

Arsjitekt fan de toer is de Ljouwerter [[Jo Vegter]]. Boppe-yn de 37 meter hege toer soe destiids in restaurant komme mar dat is der nea fan kaam.

== Stedsyndieling ==
[[Ofbyld:Dokkum-plaats-OpenTopo.jpg|thumb|left|''Topografyske kaart fan Dokkum'']]
Yn it sintrum fan Dokkum leit binnen de bolwurken de histoaryske binnenstêd. Dokkum hat him yn de [[20e iuw]] oan alle siden bûten de bolwurken útwreide. Der binne tal fan wenwiken bykaam:

* Fonteinslannen (besuden de binnenstêd )
* Jantsjessee polder (súdkant)
* Koailannen (súd-eastkant)
* It Fûgellân (eastkant)
* Weeshúslannen (noardkant)
* Huoddemakkerspolder (súdwestkant)
* Wâldhoarne (westkant)
Fierders binne der ek noch twa yndustryterreinen:
* Hegediken (eastkant, noard fan de [[Strobosser Trekfeart]])
* [[Betterwurd]] (westkant)
[[Ofbyld:Dokkumtrijeterpen.jpg|thumb|260px|De Trije Terpen]]
=== De Trije Terpen (nijbouwyk) ===
Súdwestlik fan Dokkum wurdt de nijbouwyk [https://www.nieuwwonenfryslan.nl/nieuws/marktonderzoek-uitbreiding-trije-terpen-in-dokkum/6656 De Trije Terpen] oanlein. Yn 'e wyk komt in grut ferskaat oan wenten. De wyk sil yn trije fazen boud wurde mei yn 'e midden in wyksintrum. De wyk grinzet oan Suderskâns (Zuiderschans), in winkel- en bedriuwegebiet en de Wâldherne (Woudhorne).

== Mienskip ==
Yn Dokkum wurdt njonken [[Frysk]] en [[Nederlânsk]] ek [[Stedsk]] praat. Dokkumers wurde ek wol grenaten neamd.&lt;ref&gt;List mei skelnammen foar plakken en ynwenners fan Fryske plakken, útjûn troch de AFUK yn de jierren 1980 mei ferwizing nei in jierboekje fan de Fryske Akademy, skreaun fan Ph.H. Breuker&lt;/ref&gt;  In Dokkumer spesjaliteit is [[Dockumer kofje]].

De stêd ûnderhâldt sûnt 1954 kontakten mei Crediton, it berteplak fan Bonifatius. Yn 1988 waard mei it plak in freonskipsakte ûndertekene. Mei Fulda, it plak dêr't Bonifatius begroeven waard, hat de stêd yn 2013 mei de ûndertekening fan oarkonde in stêdebân sletten.&lt;ref&gt;[https://www.noardeast-fryslan.nl/stedenband-fulda Gemeente Noardeast-Fryslân]&lt;/ref&gt; 

=== Tsjerken ===
[[Ofbyld:2023 Dokkum, Martinus- of Grutte Tsjerke.jpg|thumb|260px|''Grutte Tsjerke'']]
* [https://baptistengemeentedokkum.nl/ Frije Baptistengemeente Nehemia]
* [https://www.dokkum-driesum.gkv.nl/ Grifformeard Tsjerke-frijmakke Dokkum-Driezum]
* [https://cgkdokkum.nl/ Kristlik Grifformearde Tsjerke Dokkum]
* [https://dore-dokkum.nl/ Kristlike gemeente fan Mennisten en Remonstranten]
* [https://dokkum-aalzum-wetsens.protestantsekerk.net/ PKN Dokkum-Ealsum-Wetsens]
* [https://paxchristi.frl/ Roomsk-katolike parochy Pax Christi]

=== Skoallen ===
{|
|valign=top|
* Basisûnderwiis:
** [https://www.cbsebenhaezer.com/ Kristlike basisskoalle Eben Haëzer]
** [https://www.bron-arlanta.nl/ Kristlike basisskoalle De Boarne]
** [https://www.hoeksteen-arlanta.nl/ Kristlike basisskoalle De Hoekstien]
** [https://cbsderegenboog.net/ Kristlike basisskoalle De Reinbôge]
** [https://www.deschakel-dokkum.nl/ Skoalle mei de Bibel De Skeakel]
** [https://www.bonischool.nl/ Katolike Jenaplanskoalle Sint-Bonifatius] 
** [https://www.burgerschool-dokkum.nl/ Iepenbiere basisskoalle Burgerskoalle]
** [https://www.nvh-dokkum.nl/ Iepenbiere basisskoalle Nynke van Hichtum]
|valign=top|
* Fuortset ûnderwiis:
** [[Dockinga Kolleezje|Kristlike skoallemienskip Dockinga Kolleezje]] ([https://www.dockinga.nl/locaties/vmbo-vakschool/ vmbo-VAKskoalle], [https://www.dockinga.nl/locaties/vmbo-gt/ vmbo-gt], [https://www.dockinga.nl/locaties/havo-vwo/ havo/vwo])
** [https://www.piterjelles.nl/daltondokkum/ Piter Jelles Dalton Dokkum]
* Middelber beropsûnderwiis
** [https://www.firda.nl/locaties/birdaarderstraatweg Firda Birdaarderstraatweg - Dokkum]  
|-
|
|
|}
De kristlike baisskoalle Groen van Prinsterskoalle waard yn 2018 sletten.&lt;ref&gt;[https://www.waldnet.nl/wn/nieuws/58884/Afscheid_basisschool_Groen_van_Prinsterer_Dokkum.html Wâldnet, 18 july 2018]&lt;/ref&gt;

=== Sûnenssoarch ===
[[Ofbyld:Dokkum, medysk Sintrum De Sionsberch.jpg|thumb|260px|''De Sionsberch'']]
* [[De Sionsberch]] is in medysk sintrum yn Dokkum, dat oarspronklik yn 1956 as tradisjoneel sikehûs mei help fan 'e tsjerken oprjochte waard. Tusken 2014 en 2016 moast De Sionsberch ticht fanwegen in faillisemint troch falend management.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2005708-ziekenhuis-in-nood-door-falend-management NOS, 25 novimber 2014,]&lt;/ref&gt; Yn 2016 waard De Sionsberch wer as sintrum foar poliklinyske soarchferliening iepene, dat in grut tal tsjinsten en spesjalisten ferliend en foar de regio Noardwest-Fryslân fan grut belang is.&lt;ref&gt;[https://www.in-dokkum.nl/content/feestelijke-officiele-opening-sionsberg/ Side Dokkum]&lt;/ref&gt; Underdiel fan de Sionsberch is in lytsskalich soarchpension.&lt;ref&gt;[https://www.in-dokkum.nl/content/zorgpension-dokkum-in-sionsberg-klaar-voor-herstelzorg/ Side Dokkum, opropppen 29 augustus 2023]&lt;/ref&gt;    
* [https://www.zuidoostzorg.nl/locaties/de-waadwente De Waadwente] is in grut ferpleechhûs foar yntra- en ekstramurale soarch.
* Yn 'e wyk Fûgellân stiet it soarchsintrum [https://www.elkander.frl/dongeraheem Dongerahiem]
=== Ferienings ===
{|
|valign=top|
* [https://www.facebook.com/BCOostergo/ Badmintonclub Oostergo]
* [https://www.bvarrows.nl/ Basketbalvereniging Arrows] 
* [http://www.federatiedongeradeel.nl/ Keatsferiening Dongeradiel] 
* [https://www.facebook.com/VVzangenkleur/?locale=nl_NL Folièreferiening Sang en Kleur]
* [https://www.deroekendvc.nl/ Follybalvereniging De Roeken/DVC]
* [https://www.friesevogelwachten.nl/nl/vogelwachten/zoek-je-vogelwacht Fûgelwacht Dokkum]
* [https://www.vvdokkum.nl/ Fuotbalferiening Dokkum]
* [[Be Quick Dokkum|Fuotbalferiening CSV Be Quick Dokkum]] 
* [https://www.joyforpeople.nl/ Gospelkoar Joy for People]
|valign=top|
* [https://mannenkoorprorege.nl/ Kristlik Manljuskoar Pro Rege Dokkum]
* [http://www.oranjedokkum.nl/ Kristlike Muzykferiening Fanfare Oranje Dokkum]
* [https://www.kvdegranaet.nl/ Kuofbalferiening De Granaet]
* [https://www.loopgroepdokkum.nl/ Ringroep Dokkum]
* [https://www.harmoniedokkum.nl/ Steedlike Harmony Dockum]
* [http://www.oud-dockum.nl/category/nieuws/ Stifting Dokkum]
* [https://www.tcdokkum.nl/ Tennis Klub Dokkum]
* [https://www.turnengymsportdokkum.nl/tg-en-gd/historie/ Turn- en Gymnastykferiening Adundo]
* [https://www.vocalgroupstim.nl/ Vocal Group Stim]
|}

[[Ofbyld:IJsfontein.jpg|thumb|260px|''Iisfontein'']]
=== Befolkingsferrin ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:450px&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier || 1840 || 1899 || 1920 || 1930 || 1940 || 1950 || 1960 || 1970 || 1980 || 1995 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 4.006 || 4.105 || 3.574 || 4.895 || 5.049 || 5.877 || 7.247 || 9.886 ||11.704 || 12.510 
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot;| Jier ||  2000 || 2010 || 2015 || 2020 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Ynwenners''' || 12.800 ||  12.490 || 12.565|| 12.675
|}
[[Ofbyld:Dokkum - Klein Diep.jpg|thumb|260px|Lyts Djip]]
== Berne ==
&lt;!-- RANGSKIKKING NEI BERTEJIER --&gt;
{|
|valign=top|
* [[Reyner Bogerman]] (± [[1470]]-nei [[1566]]), humanist
* [[Gemma Frisius]] ([[1508]]-[[1555]]), wittenskipper
* [[Cornelius Kempius]] (± [[1520]]-[[1589]]), skiedskriuwer
* [[Julius fan Beyma]] ([[1539]]-[[1598]]), abbekaat en riedshear
* [[Lieuwe fan Aitzema]] ([[1600]]-[[1669]]), diplomaat, skiedsskriuwer
* [[Govert Dircksz Camphuysen]] ([[1624]]-[[1672]]), skilder
* [[Folkert Bock]] ([[1632]]-1696), keunstskilder
* [[Ulrik Huber]] ([[1636]]-[[1694]]), rjochtsgelearde
* [[Titia Brongersma]] (± [[1650]]-± [[1700]]), dichteres
* [[Jacobus Canter Visscher]] ([[1692]]-[[1735]]), dûmny
* [[Anna Folkema]] ([[1695]]-[[1768]]), graveur
* [[Adriaan Bergsma]] ([[1702]]-[[1780]]), abbekaat en politikus
* [[Johannes Casparus Bergsma]] ([[1746]]-[[1793]]), rjochtsgelearde
* [[Age Wijnalda]] ([[1712]]), Nederlânsk menniste learaar
* [[Jacob Bonga]] ([[1758]]-[[1848]]), lânskipskilder
* [[Reinder van Kleffens]] ([[1760]]-[[1838]]), bestjoerder
* [[Hebelius Potter]] ([[1768]]-[[1824]]), publisist
* [[Daam Fockema]] ([[1771]]-[[1855]]), abbekaat en skriuwer
* [[Aldert Jacobs van der Poort]] ([[1771]]-[[1807]]), keunstskilder
* [[Sjoerd Bonga]] ([[1794]]-[[1865]]), keunstskilder
* [[Gosling Tjeerds Posthuma]] ([[1800]]-[[1832]]), keunstskilder
* [[Gijsbertus Schot]] ([[1810]]-[[1889]]), politikus
* [[Douwe Lubach]] ([[1815]]-[[1902]]), medikus
* [[Dirk Postma]] ([[1818]]-[[1890]]), earste dûmny [[Grifformearde Tsjerken yn Súd-Afrika|GKSA]]
* [[Gerrit Vlaskamp]] ([[1834]]-[[1906]]), túnarsjitekt
|valign=top|
* [[Hendrik Bruining]] ([[1850]]-[[1925]]), berneboekeskriuwer
* [[Izaak Gosses]] ([[1873]]-[[1940]]), skiedkundige
* [[Gijsbertus Schot]] ([[1810]]-[[1889]]), liberaal politikus
* [[Johannes Klazes Dijkstra]] ([[1893]]-[[1977]]), frisiast
* [[Piet Oberman]] ([[1908]]-[[1972]]), fersetslieder WO II
* [[Jacobus Knol]] ([[1936]]-[[2023]]), skriuwer
* [[Rein Jan Hoekstra]] ([[1941]]-[[2025]]), jurist, lid fan de [[Ried fan Steat]]
* [[Bauke van der Woude]] ([[1949]]-[[2023]]), sjonger en tekstskriuwer. 
* [[Kie Ellens]] ([[1956]]), byldzjend keunstner
* [[Jan Posthuma]] ([[1963]]), follybalynternational 
* [[Syb van der Ploeg]] ([[1966]]), sjonger fan [[De Kast]]
* [[Baukje Zijlstra]] ([[1967]]), skriuwster en oersetster
* [[Ruben van Gogh]] ([[1967]]), dichter
* [[Sybe I. Rispens]] ([[1969]]), publisist, wittenskipper
* [[Syde van der Ploeg]] ([[1975]]), [[dirigint]]
* [[Sipke Jan Bousema]] ([[1976]]), presintator 
* [[Saskia Appel]] ([[1977]]), skriuwster
* [[Afke Boven]] ([[1980]]), programmamakster, presintatrise
* [[Johan van der Veen]] ([[1981]]), sjonger [[Twarres]] 
* [[Dewi Pechler]] ([[1983]]), sjongster
* [[Geart Tigchelaar]] ([[1987]]), skriuwer, oersetter
* [[Ilse Kraaijeveld]] ([[1990]]), swimster
* [[Esther de Jong]] ([[1994]]), sjongeres
* [[Akke Marije Marinus]] ([[1995]]), model 
* [[Femke Wiersma]] ([[1984]]), [[BoerBoargerBeweging|BBB]]-politikus
|}
[[Ofbyld:2023 Dokkum, roomsk-katolike Martinus- en Bonifatius en gesellentsjerke.jpg|thumb|260px|''Roomske Martinus- en Bonifatius en gesellentsjerke'']]
=== Eveneminten ===
* [[Admiraliteitsdagen]], [[Nautyske Myl fan Dokkum]]
* [[Alvestêdetocht]] en dêrfan ôflate eveneminten: [[Alvestêde Fytsfjouwerdaagse]], [[Alvestêde Oldtimer Rally]], [[Alvestêde Roeimaraton]], [[Alvestêde Ultrarin]], [[Alvestêdekuiertocht]], [[Alvestêdetocht fan de Fryske Motorklub]], [[Alvestêdetocht op de Fyts]], [[Autopedalvestêdetocht]], [[SUP 11 City Tour]], [[Non-stop 11 Stêde Seekajak Prestaasjetocht]], [[Trekkeralvestêdetocht]]
* [https://www.dokkum.nl/agenda-dokkum/bonifatiusdagen-2/ Bonifatiusdei] mei in plechtige prosesje 
* [https://www.facebook.com/dokkemopenair/ Dokk'em Open Air]
* [https://www.chdokkum.nl/ Nasjonaal Concours Hippique]
* [https://www.facebook.com/people/Jaarmarkt-Dokkum/100081766178595/?locale=et_EE&amp;paipv=0&amp;eav=AfZgMVAF1wQLRKwdHOE4sv7dL6kwMRlq4UsG7g-12LxHY6k0kiTFjyfNZBFEmEpihOE&amp;_rdr Jiermerk Dokkum]

&lt;small&gt;[https://www.dokkum.nl/agenda-dokkum/ Sjoch aginda op de hiemside Dokkum]&lt;/small&gt;

=== Musea / teäters ===
* [https://www.museumdokkum.nl/ Museum Dokkum]
* [https://sensedokkum.nl/ Sense Dokkum]
* [https://filmhuis-dokkum.nl/ Filmhûs Dokkum]

== Ynfrastruktuer ==
=== Ferbinings ===
Dokkum hie yn it ferline in iepen ferbining nei see troch it [[Dokkumer Djip]]. Yn [[1596]] waard dêr dan ek de [[Fryske Admiraliteit]] oprjochte. Mar om [[1645]] hinne gie de Admiraliteit nei [[Harns (stêd)|Harns]], en Dokkum rûn tebek wat de seefeart oanbelanget, oant yn [[1729]] in dyk tsjin it gefaar fan de [[Lauwerssee]] oanlein waard dy't Dokkum hielendal fan de see ôfsluet.

Fan 1645 oant [[1656]] is de [[Strobosser Trekfeart]] groeven yn opdracht fan de stêd Dokkum om de ferbining mei [[Grins (stêd)|Grins]] te ferbetterjen. Troch de hege kosten kaam Dokkum yn grutte finansjele problemen.

Tusken [[1901]] en [[1936]] hie Dokkum ek in ferbining mei Ljouwert oer it spoar. It stasjon fan it saneamde [[Dokkumer Lokaeltsje]] lei doedestiids tusken Dokkum en [[Ealsum]]. Ferskate strjitnammen ferwize noch nei dy tiid, sa as de ''Stasjonswei'', ''Stasjonsstrjitte'' en ''By 't Stasjon''. Wat westliker leit no it busstasjon dêr't de bussen ôfsette nei [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[Drachten]] en [[Bûtenpost]].

=== Strjitten ===
Alle [[strjitten yn Dokkum]].

=== Bustsjinst ===
Troch Dokkum rinne de folgjende buslinen:

* '''Line 51:''' [[Lauwerseach]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] fia Dokkum
* '''Line 52:''' [[Peazens (plak)|Peazens]] - Dokkum
* '''Line 55:''' [[Drachten]] - Dokkum fia [[Feanwâlden]]
* '''Line 56:''' Dokkum - [[Holwert]]
* '''Line 60:''' Dokkum - Ljouwert fia [[Ternaard]] en [[Stiens]]
* '''Line 63:''' Dokkum - [[Bûtenpost]] fia [[Kollum]]
* '''Line 355:''' Dokkum - [[Boalsert]] fia Ljouwert
* '''Line 356:''' Dokkum - Drachten fia Feanwâlden

De buslinen dy't troch Dokkum ride wurde fersoarge troch [[Qbuzz]]. Dokkum hat in busstasjon.

== Stêdebân ==
* {{Flagge DE}} [[Fulda]] (stêdebân)
* {{Flagge UK}} [[Crediton]] (freonskipsbân)

== Publikaasjes ==
* {{Aut|Meindert Schroor}} &quot;Geschiedenis van Dokkum. Hart van noordelijk Oostergo&quot;

== Sjoch ek ==
* [[Dokkum (gemeente)]]
* [[Fryske stêden]]
* [[Fryske gemeenten]]
* [[List fan boargemasters fan Dokkum]]
* [[Slach by Dokkum (1418)|Slach by Dokkum]]

== Ofbylden stêd ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:De IJsherberg, Dokkum.jpg|''Iisherberch''
Ofbyld:Zuiderbollwerk 95, Dokkum.jpg|''Suderbolwurk 51''
Ofbyld:Zuiderbolwerk 51 Dokkum.jpg|''Suderbolwurk 51''
Ofbyld:Zuiderbolwerk 51 Dokkum (detail).jpg|''Gevelstien [[Brêgewachtershûs (Dokkum)|Brêgewachtershûs]] Suderbolwurk 51''
Ofbyld:Keppelstraat 40 Dokkum.jpg|''[[Kollumer Fearhûs]] Keppelstrjitte 40''
Ofbyld:Baantjesbolwerk Woldpijp Dokkum.jpg|''Baantjesbolwurk mei Woldpiip''
Ofbyld:Dokkum, Grootdiep. 20-09-2021. (actm.).jpg|''Grutdjip''
Ofbyld:Dokkum - Klein Diep.jpg|''Lytsdjip''
Ofbyld:Halvemaanspoort 15 17 Dokkum.jpg|''Healemoannepoarte 15-17''
Ofbyld:Halvemaanspoort 15 17 Dokkum (detail).jpg|''Gevelstien Healemoannepoarte 15-17''
Ofbyld:2023 Dokkum, Fleismerk 33.jpg|''Fleismerk 33''
Ofbyld:2023 Dokkum, Hurdridersgrêft.jpg|''Hurdridersgrêft''
&lt;/gallery&gt;

== Bylden ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Bonifatiuskapel Dokkum, Monumint foar Titus Brandsma.jpg|''Titus Brandsmamonumint'' 
Ofbyld:Bonifatiuspomp Dokkum.jpg|''Bonifatiuspomp''
Ofbyld:De Skelp Gerrit Terpstra Dokkum.jpg|''De Skelp'' troch Gerrit Terpstra
Ofbyld:Monument burgemeester Albert Jonker Dokkum.jpg|''Monumint foar boargemaster Albert Jonker''
Ofbyld:Drie figuren door Jaap van der Meij Dokkum.jpg|''Trije figueren'' troch Jaap van der Meij
&lt;/gallery&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
* [https://www.dokkum.nl/ Webstee Dokkum/Dongeradiel]
----
{{Commonscat|Dokkum}}
}}

{{Koördinaten|53_19_31_N_5_59_56_E_type:city_zoom:14_region:NL|53° 20' NB, 5° 60' EL}}

{{Alve stêden provinsje Fryslân}}
{{Noardeast-Fryslân}}
[[Kategory:Dokkum| ]]
[[Kategory:Stêd yn Fryslân]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Dokkum (gemeente)]] 
[[Kategory:Doarp of stêd yn Dongeradiel]]
[[Kategory:Doarp of stêd yn Noardeast-Fryslân]]</text>
      <sha1>cy6zhdpuvha2bv4sj5ly3webu0f6tle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elske Schotanus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2623</id>
    <revision>
      <id>1243085</id>
      <parentid>1193782</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T14:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>nij wurk</comment>
      <origin>1243085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2835" sha1="alv97488uor0q3eln3fn3mxlhpxnazi" xml:space="preserve">{{By de tiid}}
{{Ynfoboks skriuwer
| ôfbylding             = Schotanus, Elske neutraal foto Niels Westra Tresoar 03-06-2015.jpg
| ôfbyldingtekst        = Fotograaf: Niels Westra, [[Tresoar]].
| ôfbyldingsbreedte     = 180px
| echte namme           = Elske Schotanus
| oar pseudonym         = Elske Hindriks
| nasjonaliteit         = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk
| berne                 = [[27 septimber]] [[1957]]
| berteplak             = [[Terbant]] ([[Fryslân]])
| stoarn                = 
| stjerplak             = 
| etnisiteit            = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]]
| taal                  = [[Frysk]]
| sjenre                = [[literatuer|lit.]] [[roman]]s [[ferhaal|ferhalen]]
| perioade              = 
| streaming             = 
| tema's                = 
| bekendste wurk(en)    = ''In kop as in almenak'' (2013)
| útjouwer              = [[Afûk]]
| prizen                = 
| jierren aktyf         = [[2000]] – no
| webside               = [http://www.elskeschotanus.nl/ elskeschotanus.nl]
}}
'''Elske Schotanus''' ([[Terbant]], [[1957]]) is [[skriuwer|skriuwster]] en [[tekener|tekeneres]].
Elske Schotanus hat in tal jierren psychology studearre yn [[Grins (stêd)|Grins]]. Se hat dêrnei meiwurkster meisizzenskip yn de geastlike sûnenssoarch west.

Fan oktober [[2001]] oant en mei [[2002]] wie Elske Schotanus redaksjelid fan [[Kistwurk]], dêrnei oant septimber 2003 fan [[Farsk]]. Se wie redaksjelid fan [[Go-gol]] en skriuwt hjoed de dei ûnder oare resinsjes foar it kultureel/literêr tydskrift [[De Moanne]].

== Proaza ==
Yn 2002 waard Schotanus de [[Rely Jorritsmapriis]] takend foar it ferhaal ''De poppe'', mar sy hat dy priis wegere.

Yn [[2004]] ferskynde de ferhalebondel ''It griisstiennen wurd'', de bondel waard nominearre foar de [[Fedde Schurerpriis]] 2005.

Yn [[2007]] is har earste roman ''Skrik'' ferskynd, in ferhaal oer in psychiatryske pasjinte dy't nei in psychoaze yn in oprjochting opnommen wurdt.

Yn 2013 ferskynde by de [[Afûk]] ''In kop as in almenak'', ûnder de skûlnamme Elske Hindriks en earst yn 2026 ''Jonges fan Sleat''

== Keppeling om utens ==
* [https://www.tresoar.nl/literatuur/biografieen/64133b667611185f13bce9e7 Webstee Sirkwy fan Tresoar]

{{boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.elskeschotanus.nl/ Webstee Schotanus]
* [https://www.tresoar.nl/literatuur/biografieen/64133b667611185f13bce9e7 Skriuwersynformaasje by Sirkwy]
* [http://www.demoanne.nl Resinsjes De Moanne, âlde nûmers binne as pdf-triemmen te finen yn it argyf]
}}

{{DEFAULTSORT:Schotanus, Elske}}
[[Kategory:Frysk psycholooch]]
[[Kategory:Frysk tekener]]
[[Kategory:Frysk romanskriuwer]]
[[Kategory:Frysk koarte-ferhaleskriuwer]]
[[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]]
[[Kategory:Persoan berne yn Terbant]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1957]]</text>
      <sha1>alv97488uor0q3eln3fn3mxlhpxnazi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thialf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3135</id>
    <revision>
      <id>1243111</id>
      <parentid>1243051</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T21:29:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>ik tink yn it fet sprekt wat mear oan</comment>
      <origin>1243111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9380" sha1="924mesdi3kmap0halaod4zv8gh3wk3n" xml:space="preserve">{{Ynfoboks stadion
| namme                       = Thialf
| ôfbylding            = Thialf 05.JPG
| ôfbyldingsbreedte    = 
| ôfbyldingtekst       = Thialf mei grutte hal en iishockeyhal fan bûten.
| lân                         = {{NEDf}}
| bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}}
| bestjoerlike ienheid 2      = gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Heerenveen flag.svg|border|20px]] [[It Hearrenfean (gemeente)|It Hearrenfean]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[File:Heerenveen flag.svg|border|20px]] [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]]
| adres                       = 
| koördinaten                 = 
| type                        = [[keunstiisbaan]]
| sporten                     = [[hurdriden]], [[iishockey]]
| teams                       = [[Flyers It Hearrenfean]] &lt;small&gt;(iishockey)&lt;/small&gt;
| kapasiteit                  = 10.700 grutte hal&lt;ref&gt;Volkskrant: [http://www.volkskrant.nl/sport/tribunes-lopen-vol-laatste-jaren-juist-meer-bezoekers-in-thialf~a3851173/ Tribunes lopen vol: laatste jaren juist meer bezoekers in Thialf] (sjoen op 1 febrewaris 2016)&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;3.500 iishockeyhal
| type oerflak                = [[iis]]
| eigner                      = Thialf OG BV&lt;ref&gt;Hiemside Thialf: [https://www.thialf.nl/thialf/thialf-og-bv Thialf OG BV] (sjoen op 1 febrewaris 2016)&lt;/ref&gt;
| boubegjin                   = 1966
| iepening                    = 14 okt. 1967 &lt;small&gt;(iepenloftbaan)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;17 nov. 1986 &lt;small&gt;(oerdutsen)&lt;/small&gt;
| renovearre                  = 2001, 2004, 2015-2016
| útwreide                    = 
| sloopt                      = 
| boukosten                   = 
| arsjitekt                   = Alynia Architecten Harlingen B.V.
| eveneminten                 = 
| webside                     = [http://www.thialf.nl/ www.thialf.nl]
| mapname               = It Hearrenfean
| mapwidth              = 
| lat_deg               = 52
| lat_min               = 56
| lat_sec               = 20
| lat_dir               = N
| lon_deg               = 5
| lon_min               = 56
| lon_sec               = 33
| lon_dir               = E
| tekst by posysjekaart = Lokaasje fan Thialf op It Hearrenfean.
}}
[[Ofbyld:Thialf ice stadium, Heerenveen, June 2019 01.jpg|260px|thumb|Thialf (2019)]]
'''Thialf''' is in iisstadion op [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]]. De namme wurdt troch in diel fan 'e Friezen útsprutsen as '''&quot;Tsjalf&quot;''' (mei in ò-klank lykas yn &quot;alve&quot;).&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17148647/grutte-kans-datsto-thialf-ferkeard-utsprekst-dit-is-hoet-it-wol-moat Grutte kâns datsto Thialf ferkeard útsprekst: dit is hoe't it wól moat - Omrop Fryslân]&lt;/ref&gt; It kompleks is ferneamd wurden troch de wrâldkamioenskippen [[hurdriden]] en it [[iishockey]]. Thialf hat in grutte hal mei fjouwerhûntermeterbaan en in iishockeyhal. De namme komt fan [[Tsjalf]] ([[Aldnoarsk]]: Thialfi),  in [[healgod]] dy't yn 'e [[Noardske mytology]] de helper fan de heidenske Germaanske [[god]] [[Tonger (god)|Tonger]] is.

== Skiednis ==
Thialf waard yn [[14 oktober]] [[1967]] iepene as in iisstadion mei in bûtendoar keunstiisbaan. Yn [[1986]] waard de baan feroare yn in binnendoarbaan, de twadde yn de wrâld, en de earste mei in frije kape. It wie op dat stuit de fluchste baan yn de  wrâld, mei yn it earste seizoen 10 wrâldrekords. Tenei waarden yn it bûtenlân binnendoarbanen boud op gruttere hichte, lykas yn [[Kalgary]] en [[Salt Lake City]], dy't dêrtroch noch flugger wienen.

Lange tiid hat de langebaan ek geskikt west foar tradisjonele [[koartebaan]]wedstriden. Ien fan de lange siden hie in ekstra lang stik, sadat in rjocht stik fan 160 m brûkt wurde koe. Nei de oerkaping is dat yn earste ynstânsje bleaun. De reedriders starten bûtendoar op it ekstra stik en de finish lei dan binnendoar op de ein fan de lange side. Mei de grutte ferbouwing fan [[2002]] is dit part ferfallen en kinne der gjin koartebaanwedstriden mear hâlden wurde.

Thialf is de wichtigste reedrydbaan yn [[Nederlân]] en is ek by ynternasjonale reedriders populêr, foar in part omreden fan it entûsjaste publyk en de oanwêzigens fan [[dweilorkest]]en lykas it [[Blauhúster Dakkapel]] oant 2012 en dêrnei [[De Útlopers]]. Sûnt [[Simmer 2000]] hat Thialf simmers twa wiken simmeriis. Neist reedriden wurdt Thialf ek foar allerhanne oare eveneminten brûkt. Thialf hat op finansjeel mêd twa kear op it rântsje stien: Ein 80-er jierren en yn 2003/2004, beide kearen neidat der grutte ynvestearrings yn de akkomdaasje dien wiene.

Op 22 febrewaris 2012 stimde in mearheid fan [[Provinsjale Steaten]] foar 'fernijbou'. Dielen fan it stadion soene renovearre wurde en der soene nije stikken by komme moatte. Troch de flier fan de fjouwerhûndertmeterbaan der nij yn te lizzen en projekten om it klimaat yn de hal better stjoere te kinnen, soene profesjonele reedriders bettere prestaasjes leverje kinne. Sa moat in nije skyl om it stadion hinne de isolaasje ferbetterje en foar de lucht binnen it stadion kamen technyske mooglikheden om ûnder oaren ynfloed te hawwen op de tichtens dêrfan. De bou begûn op 24 novimber 2014.&lt;ref&gt;[[Omrop Fryslân]]: [http://www.omropfryslan.nl/nijs/startskot-foar-ferbouwing-nij-thialf Startskot foar ferbouwing nij Thialf] (sjoen op 1 febrewaris 2016)&lt;/ref&gt;

Op 2 jannewaris 2017 waard it &quot;Nije Thialf&quot; iepene, nei't er foar 50 miljoen ferboud waard. De omgongring waard oanpast en warden der 5.000 sinnepanielen pleatst. By it iepenjen joech kening [[Willem-Alexander fan de Nederlannen|Willem-Alexander]] it startskot.

Yn 2021 waard it gânse reedrydseizoen yn Thialf holden omreden de koroanapandemy dy't yn 2020 útbruts. Sadwaande koene alle reedriders op ien plak bliuwe en koene alle wedstriden ûnder publyk útriden wurde.

== Grutte ynternasjonale kampioenskippen ==
[[Ofbyld:Thialf_ijsbaan.jpg|260px|thumb|Iisbaan Thialf.]]
[[Ofbyld:WC-2017.jpg|260px|thumb|Thialf by it WK yn 2017]]
{|
|-
| width=&quot;25%&quot; valign=&quot;top&quot; |
* [[1970]] [[Europeeske kampioenskippen Reedriden Oer Alles foar Froulju|EK Oer Alles Froulju]]
* [[1971]] [[Europeeske kampioenskippen Reedriden Oer Alles foar Manlju|EK Oer Alles Manlju]]
* [[1972]] [[Wrâldkampioenskip Reedriden Oer Alles foar Froulju|WK Oer Alles Froulju]]
* [[1974]] WK Oer Alles Froulju
* [[1975]] EK Oer Alles Manlju
* [[1976]] [[Wrâldkampioenskip Reedriden Oer Alles foar Manlju|WK Oer Alles Manlju]]
* [[1977]] WK Oer Alles Manlju
* [[1980]] WK Oer Alles Manlju
* [[1981]] EK Oer Alles Froulju
* [[1982]] EK Oer Alles Froulju
* [[1983]] EK Oer Alles Froulju
* [[1985]] [[Wrâldkampioenskip Reedriden Sprint|WK Sprint]]
* [[1987]] WK Oer Alles Manlju
* [[1989]] WK Sprint
* [[1990]] [[Europeesk kampioenskip Reedriden Oer Alles|EK Oer Alles]]
* [[1991]] WK Oer Alles Manlju
* [[1992]] EK Oer Alles
* [[1992]] WK Oer Alles Froulju
* [[1993]] EK Oer Alles
* [[1995]] EK Oer Alles
* [[1996]] EK Oer Alles
* [[1997]] EK Oer Alles
* [[1998]] [[Wrâldkampioenskip Reedriden Oer Alles |WK Oer Alles]]
* [[1999]] EK Oer Alles
| width=&quot;25%&quot; valign=&quot;top&quot; |
* [[1999]] [[Wrâldkampioenskippen reedriden ôfstannen |WK Ofstannen]]
* [[2002]] WK Oer Alles
* [[2003]] EK Oer Alles
* [[2004]] EK Oer Alles
* [[2005]] EK Oer Alles
* [[2006]] WK Sprint
* [[2007]] WK Oer Alles
* [[2008]] WK Sprint
* [[2009]] EK Oer Alles
* [[2010]] WK Oer Alles
* [[2011]] [[EK Shorttrack]]
* 2011 WK Sprint
* [[2012]]  WK Ofstannen
* [[2013]] EK Oer Alles
* [[2014]] EK Oer Alles
* [[2015]] WK Ofstannen
* [[2017]] EK Oer Alles en Sprint
* [[2019]] WK Sprint
* [[2020]] EK Ofstannen
* [[2021]] EK Oer Alles en Sprint
* 2021 WK Ofstannen
* [[2022]] EK Ofstannen
|}

== Iisbanen ==
Thialf hat yn de grutte hal in fjouwerhûntermeterbaan mei dêryn in 333-meterbaan, krabbelbaan (30m x 30m) en curlingfjild (60m x 30m). Neist de grutte hal leit de iishockeyhal (60m x 30m).

=== Iishockeyhal ===
De [[Flyers It Hearrenfean]] spylje har thúswedstriden yn de iishockeyhal fan it stadion. De iishockeyhal hat in kapasiteit fan 3.500 sitplakken.

== Oare eveneminten ==
Thialf wurdt neist it reedriden en iishockey ek brûkt foar eveneminten. Yn maaie 1989 joech [[The Cure]] it earste konsert yn it ramt fan harren ''Prayer Tour''. Oare bands en artysten dy't yn Thialf optreden wienen [[Prince (sjonger)|Prince]] (1990), [[Johnny Cash]] (1990), [[Tina Turner]] (1990 en 1996), [[Gloria Estefan]] (1991), [[TOTO]] (1992), [[UB 40]] (1993) en [[Whitney Houston]] (1993). Yn oktober 1992, maart 1993 en oktober 1999 waard yn Thialf it dance-event Thunderdome holden. In oare dance-event dat holden waard yn Thialf wie Trance Energy yn 2000, 2001 en 2002. De TROS hold twa edysjes fan it ''Muziekfeest op het ijs'' yn Thialf.

==Keppeling om utens==
*[http://www.thialf.nl/ Thialf]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{commonscat|Thialf}}
}}
{{koördinaten|52_56_20_N_5_56_33_E_region:NL_type:building|52° 56' 20&quot; NB 5° 56' 33&quot; EL}}

[[Kategory:Bouwurk op It Hearrenfean]]
[[Kategory:Iisbaan yn Fryslân]]
[[Kategory:Sportstadion yn Fryslân]]
[[Kategory:Iishockeystadion yn Nederlân]]
[[Kategory:Bouwurk yn It Hearrenfean (gemeente)]]
[[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1967]]
[[Kategory:Bouwurk út 1967]]
[[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1986]]
[[Kategory:Bouwurk út 1986]]
[[Kategory:Bouwurk sloopt yn 2016]]
[[Kategory:Bouwurk út 2017]]</text>
      <sha1>924mesdi3kmap0halaod4zv8gh3wk3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Thialf</title>
    <ns>1</ns>
    <id>3989</id>
    <revision>
      <id>1243083</id>
      <parentid>1243031</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T13:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Thialf - Tsjalf */ Antwurd</comment>
      <origin>1243083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8072" sha1="cbx64jtkk7e70wkn1dj12c29u3kure2" xml:space="preserve">Is it lange rjochte stik wat nedich wie foar de koarte baan wedstriden net ferfallen mei de lêste ferbouerij? [[Meidogger:Theun|Theun]] 09.17, 28 mai 2005 (UTC)

By my net bekend, mar it soe bêst kinne.. [[Meidogger:B.|B.]] 17.18, 28 mai 2005 (UTC)

Ik haw Thialf in netberjocht stjoert. Ik nim oan, de lju dêr witte beskie. [[Meidogger:Aliter|Aliter]] 18.50, 28 mai 2005 (UTC)

:Yn it boek 'Koning Thialf' stiet dat it ekstra part fan de baan dat nedich wie foar de koarte baan wedstriden by de grutte ferbouwing fan 2002 ferfallen is.[[Meidogger:Theun|Theun]] 20:30, 2005 aug 10 (UTC)

==Thialf - Tsjalf==
Op 21 oktober 2026 neamde meidogger Klaasgroen dit artikel om fan 'Thialf' nei 'Tsjalf'. Ek feroare er de namme 'Thialf' yn in stik as tweintich oare artikels yn 'Tsjalf'. Meidogger Ieneach fan 'e Esk sette dy omneaming en dy wizigings yn 'e iere moarn fan 22 oktober werom. Hy liet de folgjende ferklearring efter op 'e oerlisside fan Klaasgroen:

:Goeie. Ik haw jo feroarings fan Thialf yn Tsjalf weromset. Dit is sa'n bekende namme dat ik fyn dat jo sa'n nammewiziging net op eigen manneboet bepale en trochfiere kinne. Dêr moat earst oerlis oer komme op 'e byhearrende oerlisside. Los dêrfan bin ik it ek net mei jo iens. &quot;Thialf&quot; is sa ynboargere dat in feroaring yn &quot;Tsjalf&quot; nei myn miening foar de lêzers befrjemdzjend oandocht. Neffens my seit frijwol net ien fan &quot;Tsjalf&quot; en skriuwt alhielendal net ien it sa. Jo hawwe gelyk dat &quot;Thialf&quot; in namme is dy't net Frysk is en dus ek net de Fryske stavering folget. Mar it is in bedriuwsnamme, en we kinne net alle bedriuwsnammen begjinne te ferfryskjen. As myn arguminten jo net oertsjûgje, stiet it jo fansels frij om hjiroer in oerlis te begjinnen op 'e oerlisside fan it artikel oer Thialf. Miskien sjogge oare meidoggers it wol oars en bin ik yn 'e minderheid. Mocht dat sa wêze, dan lis ik my fansels by de miening fan 'e mearderheid del. -- [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 okt 2026, 01.21 (CEST)

::Ik slút my by Ieneach oan. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 okt 2026, 02.21 (CEST), [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 okt 2026, 16.29 (CEST)

:::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] spitich om dit lêze te moatten; dat Friezen eins tsjin har eigen taal binne en it opnimme foar it Hollânsk. Tsjalbert is dochs ek net in gekke namme? Guons binne sa lang de Hollânske namme wend te sjen dat hja net mear betinke kinne dat it ek oars kin. Ûnderwilens sil ik wat oare wegen bekuierje om te sjen of der wat te feroarjen falt fanút de oanbelangjende organisaasje sels. NATO is bygelyks ek OTAN en KFC is bygelyks yn Québec PFK. In kompromis soe no wêze kinne om te neamen dat sommigen ek Tsjalf sizze. ik bin der yn elts gefal al folslein oan wend. [[Meidogger:Klaasgroen|Klaasgroen]] ([[Meidogger oerlis:Klaasgroen|oerlis]]) 22 okt 2026, 16.43 (CEST)

::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Klaasgroen|Drewes|Kneppelfreed|Kening Aldgilles|Mysha|FreyaSport}} Ik bin it iens mei Ieneach dat it better west hie om earst in oerlis te iepenjen foardat alles feroare wurdt. Dan de namme: de Fryske namme fan it iisstadion is neffens in berjocht fan Omrop Fryslân Tsjalf. Sjoch ek: [https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17148647/grutte-kans-datsto-thialf-ferkeard-utsprekst-dit-is-hoet-it-wol-moat Grutte kâns datsto Thialf ferkeard útsprekst: dit is hoe't it wól moat]. Dat Friezen it massaal ferkeard sizze wol net sizze dat wy dy fout oernimme moatte. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 okt 2026, 18.57 (CEST)

:::::Tsjek dit: [https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/17158247/grote-kans-dat-je-thialf-verkeerd-uitspreekt-dit-is-hoe-het-wel-moet Grote kans dat je Thialf verkeerd uitspreekt: dit is hoe het wél moet]. Hy hat it oer de útspraak, net oer de stavering. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 okt 2026, 17.43 (CEST)

::::::Der sitte yndied twa lagen yn it ferhaal. De stavering en de útspraak. De iene fersterket de oar, mar de fonetysk-Fryske fariant is nearne offisjeel makke en op skrift steld. It artikel fan de Omrop seit dus dat echt Friezen wol witte dat it eins Tsjalf wêze moat, mar dat kinne se net lêze, mar moatte se dus sels betinke. Minsken lêze gewoan wat se lêze dus Thialf is Thi-alf en Tsjalf is tsjalf. In oplossing soe it wurdboek wêze, mar dêr komt it pas yn wannear't it brûkt wurdt. It bedriuw of de polityk kin der mei oan de gong, mar oant dy tiid hat wiki ek in soad ynfloed. Thialf bliuwt sawisa wol bestean as Hollânske namme. Tsjalf soe op dizze Fryske wiki dêrnjonken stean kinne sûnder skea te dwaan oan de Hollânske namme. Ûnderwilens hawwe wy hjirre wol folle ynfloed op hoe't sabearesnoadens (KY) mei it wurd omgiet. Dy brûkt al in soad Tsjalf yn it Frysk en Thialf yn it Hollânsk. Besykje mar ris. Koartsein, in stoarje fan de hin en it aai. [[Meidogger:Klaasgroen|Klaasgroen]] ([[Meidogger oerlis:Klaasgroen|oerlis]]) 22 okt 2026, 21.25 (CEST)

:::::::{{Ping|Klaasgroen|Drewes|Kneppelfreed|Kening Aldgilles|Mysha|RomkeHoekstra|FreyaSport}} Klaasgroen, ik bin fansels net tsjin it Frysk, want dan hie ik net aktyf west op 'e Frysktalige Wikipedy. It giet my derom dat de namme 'Thialf' folslein ynboargere is, ek yn it Frysk. De ferliking mei Tsjalbert giet alhielendal net op, want dat is in plaknamme, wylst Thialf in bedriuwsnamme is. Neffens it stikje fan Omrop Fryslân dat RomkeHoekstra hjir oanhellet (''Grutte kâns datsto Thialf ferkeard útsprekst'' ensfh.) binne der yndie lju dy't fan &quot;Tsjalf&quot; sizze en miskien wol mear as dat ik tocht. Mar it bliuwt in minderheid, dat blykt al út 'e titel fan it stikje. Boppedat hat Drewes gelyk: it giet yn it stikje inkeld om 'e útspraak. Nearne wurdt sein dat men fan &quot;Tsjalf&quot; staverje moat. Wat A.I.-programma's dogge, dêr kinne we fansels net fan útgean, dy hallusinearje der op los. Mar as ik &quot;Tsjalf&quot; Googleje, wat ik no krekt dien haw, krij ik allinnich mar resultaten oer dat &quot;Thialf&quot; útsprutsen (mar net stavere) wurde moat as &quot;Tsjalf&quot;.
:::::::Arjen Dijkstra, de direkteur fan Tresoar, is dejinge dy't yn it stikje de útspraak &quot;Tsjalf&quot; útdraacht. Hy seit: &quot;''Yn it hiele Frysk kenne we soks net, sa'n hurde t oan it begjin. En der stiet ek in h en in i. It is wat in apart wurd fansels, mar it is 'tsjalf'.''&quot; Persoanlik kin ik syn logika net folgje. In hurde t oan it begjin fan wurden komt yn it Frysk net foar? Huh? Bedoelt er in t foar in i? Mar: tige, tiid, tyk. Ik begryp net wêr't er it oer hat. De h nei de t is fansels net Frysk, dêr hat er grut gelyk oan, mar dat komt om't 'Thialf' net in Frysk wurd is, mar in Aldnoarsk wurd. 
:::::::Hoe dan ek, as Klaasgroen seit dat it neamd wurde moat dat (guon) Friezen de namme 'Thialf' útsprekke as 'Tsjalf', hat er fansels folslein gelyk. Wat dat oangiet sil ik de ynlieding fan it artikel no fuort even oanpasse. Wat my oangiet, kin it dêr wol mei ta. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 okt 2026, 21.35 (CEST)
::::::::Och, wat moat ik dêrfan sizze? Ik soe sizze: Klaas hat mei sin de namme sûnder oerlis oanpast. Sels tocht ik dat it stadion yn it Frysk Tsialfi wêze soe; fansels is dy &quot;T&quot; in &quot;Þ&quot;, dat ik kin my de stavering mei in &quot;Th&quot; wol yntinke; wy hawwe ek [[Thor]], al is dat net dêr't de betsjutting stiet. Dat gâns Fryslân &quot;Tsjalf&quot; seit, wol ik fan immen dy't noch net iens goed Hollânsk skiuwe kin eins net oannimme. Mar der binne wier in pear lju dy't al fan &quot;Tsjalf&quot; sprekke, en dat al dienen fóár disse resinte oanfal op de namme, dat at jimme fine dat dat oantal grut genôch is, dan hâld ik jimme net tsjin. Hoe ek sil it in goed ding wêze, en meitje it sa dat de oare namme ek te finen is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 23 okt 2026, 15.45 (CEST)</text>
      <sha1>cbx64jtkk7e70wkn1dj12c29u3kure2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1243112</id>
      <parentid>1243083</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T21:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* Thialf - Tsjalf */ Antwurd</comment>
      <origin>1243112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8669" sha1="gjn0l95pyyliaim0sp2h2oqcwdbjoge" xml:space="preserve">Is it lange rjochte stik wat nedich wie foar de koarte baan wedstriden net ferfallen mei de lêste ferbouerij? [[Meidogger:Theun|Theun]] 09.17, 28 mai 2005 (UTC)

By my net bekend, mar it soe bêst kinne.. [[Meidogger:B.|B.]] 17.18, 28 mai 2005 (UTC)

Ik haw Thialf in netberjocht stjoert. Ik nim oan, de lju dêr witte beskie. [[Meidogger:Aliter|Aliter]] 18.50, 28 mai 2005 (UTC)

:Yn it boek 'Koning Thialf' stiet dat it ekstra part fan de baan dat nedich wie foar de koarte baan wedstriden by de grutte ferbouwing fan 2002 ferfallen is.[[Meidogger:Theun|Theun]] 20:30, 2005 aug 10 (UTC)

==Thialf - Tsjalf==
Op 21 oktober 2026 neamde meidogger Klaasgroen dit artikel om fan 'Thialf' nei 'Tsjalf'. Ek feroare er de namme 'Thialf' yn in stik as tweintich oare artikels yn 'Tsjalf'. Meidogger Ieneach fan 'e Esk sette dy omneaming en dy wizigings yn 'e iere moarn fan 22 oktober werom. Hy liet de folgjende ferklearring efter op 'e oerlisside fan Klaasgroen:

:Goeie. Ik haw jo feroarings fan Thialf yn Tsjalf weromset. Dit is sa'n bekende namme dat ik fyn dat jo sa'n nammewiziging net op eigen manneboet bepale en trochfiere kinne. Dêr moat earst oerlis oer komme op 'e byhearrende oerlisside. Los dêrfan bin ik it ek net mei jo iens. &quot;Thialf&quot; is sa ynboargere dat in feroaring yn &quot;Tsjalf&quot; nei myn miening foar de lêzers befrjemdzjend oandocht. Neffens my seit frijwol net ien fan &quot;Tsjalf&quot; en skriuwt alhielendal net ien it sa. Jo hawwe gelyk dat &quot;Thialf&quot; in namme is dy't net Frysk is en dus ek net de Fryske stavering folget. Mar it is in bedriuwsnamme, en we kinne net alle bedriuwsnammen begjinne te ferfryskjen. As myn arguminten jo net oertsjûgje, stiet it jo fansels frij om hjiroer in oerlis te begjinnen op 'e oerlisside fan it artikel oer Thialf. Miskien sjogge oare meidoggers it wol oars en bin ik yn 'e minderheid. Mocht dat sa wêze, dan lis ik my fansels by de miening fan 'e mearderheid del. -- [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 okt 2026, 01.21 (CEST)

::Ik slút my by Ieneach oan. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 okt 2026, 02.21 (CEST), [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 okt 2026, 16.29 (CEST)

:::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] spitich om dit lêze te moatten; dat Friezen eins tsjin har eigen taal binne en it opnimme foar it Hollânsk. Tsjalbert is dochs ek net in gekke namme? Guons binne sa lang de Hollânske namme wend te sjen dat hja net mear betinke kinne dat it ek oars kin. Ûnderwilens sil ik wat oare wegen bekuierje om te sjen of der wat te feroarjen falt fanút de oanbelangjende organisaasje sels. NATO is bygelyks ek OTAN en KFC is bygelyks yn Québec PFK. In kompromis soe no wêze kinne om te neamen dat sommigen ek Tsjalf sizze. ik bin der yn elts gefal al folslein oan wend. [[Meidogger:Klaasgroen|Klaasgroen]] ([[Meidogger oerlis:Klaasgroen|oerlis]]) 22 okt 2026, 16.43 (CEST)

::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Klaasgroen|Drewes|Kneppelfreed|Kening Aldgilles|Mysha|FreyaSport}} Ik bin it iens mei Ieneach dat it better west hie om earst in oerlis te iepenjen foardat alles feroare wurdt. Dan de namme: de Fryske namme fan it iisstadion is neffens in berjocht fan Omrop Fryslân Tsjalf. Sjoch ek: [https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17148647/grutte-kans-datsto-thialf-ferkeard-utsprekst-dit-is-hoet-it-wol-moat Grutte kâns datsto Thialf ferkeard útsprekst: dit is hoe't it wól moat]. Dat Friezen it massaal ferkeard sizze wol net sizze dat wy dy fout oernimme moatte. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 okt 2026, 18.57 (CEST)

:::::Tsjek dit: [https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/17158247/grote-kans-dat-je-thialf-verkeerd-uitspreekt-dit-is-hoe-het-wel-moet Grote kans dat je Thialf verkeerd uitspreekt: dit is hoe het wél moet]. Hy hat it oer de útspraak, net oer de stavering. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 okt 2026, 17.43 (CEST)

::::::Der sitte yndied twa lagen yn it ferhaal. De stavering en de útspraak. De iene fersterket de oar, mar de fonetysk-Fryske fariant is nearne offisjeel makke en op skrift steld. It artikel fan de Omrop seit dus dat echt Friezen wol witte dat it eins Tsjalf wêze moat, mar dat kinne se net lêze, mar moatte se dus sels betinke. Minsken lêze gewoan wat se lêze dus Thialf is Thi-alf en Tsjalf is tsjalf. In oplossing soe it wurdboek wêze, mar dêr komt it pas yn wannear't it brûkt wurdt. It bedriuw of de polityk kin der mei oan de gong, mar oant dy tiid hat wiki ek in soad ynfloed. Thialf bliuwt sawisa wol bestean as Hollânske namme. Tsjalf soe op dizze Fryske wiki dêrnjonken stean kinne sûnder skea te dwaan oan de Hollânske namme. Ûnderwilens hawwe wy hjirre wol folle ynfloed op hoe't sabearesnoadens (KY) mei it wurd omgiet. Dy brûkt al in soad Tsjalf yn it Frysk en Thialf yn it Hollânsk. Besykje mar ris. Koartsein, in stoarje fan de hin en it aai. [[Meidogger:Klaasgroen|Klaasgroen]] ([[Meidogger oerlis:Klaasgroen|oerlis]]) 22 okt 2026, 21.25 (CEST)

:::::::{{Ping|Klaasgroen|Drewes|Kneppelfreed|Kening Aldgilles|Mysha|RomkeHoekstra|FreyaSport}} Klaasgroen, ik bin fansels net tsjin it Frysk, want dan hie ik net aktyf west op 'e Frysktalige Wikipedy. It giet my derom dat de namme 'Thialf' folslein ynboargere is, ek yn it Frysk. De ferliking mei Tsjalbert giet alhielendal net op, want dat is in plaknamme, wylst Thialf in bedriuwsnamme is. Neffens it stikje fan Omrop Fryslân dat RomkeHoekstra hjir oanhellet (''Grutte kâns datsto Thialf ferkeard útsprekst'' ensfh.) binne der yndie lju dy't fan &quot;Tsjalf&quot; sizze en miskien wol mear as dat ik tocht. Mar it bliuwt in minderheid, dat blykt al út 'e titel fan it stikje. Boppedat hat Drewes gelyk: it giet yn it stikje inkeld om 'e útspraak. Nearne wurdt sein dat men fan &quot;Tsjalf&quot; staverje moat. Wat A.I.-programma's dogge, dêr kinne we fansels net fan útgean, dy hallusinearje der op los. Mar as ik &quot;Tsjalf&quot; Googleje, wat ik no krekt dien haw, krij ik allinnich mar resultaten oer dat &quot;Thialf&quot; útsprutsen (mar net stavere) wurde moat as &quot;Tsjalf&quot;.
:::::::Arjen Dijkstra, de direkteur fan Tresoar, is dejinge dy't yn it stikje de útspraak &quot;Tsjalf&quot; útdraacht. Hy seit: &quot;''Yn it hiele Frysk kenne we soks net, sa'n hurde t oan it begjin. En der stiet ek in h en in i. It is wat in apart wurd fansels, mar it is 'tsjalf'.''&quot; Persoanlik kin ik syn logika net folgje. In hurde t oan it begjin fan wurden komt yn it Frysk net foar? Huh? Bedoelt er in t foar in i? Mar: tige, tiid, tyk. Ik begryp net wêr't er it oer hat. De h nei de t is fansels net Frysk, dêr hat er grut gelyk oan, mar dat komt om't 'Thialf' net in Frysk wurd is, mar in Aldnoarsk wurd. 
:::::::Hoe dan ek, as Klaasgroen seit dat it neamd wurde moat dat (guon) Friezen de namme 'Thialf' útsprekke as 'Tsjalf', hat er fansels folslein gelyk. Wat dat oangiet sil ik de ynlieding fan it artikel no fuort even oanpasse. Wat my oangiet, kin it dêr wol mei ta. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 okt 2026, 21.35 (CEST)
::::::::Och, wat moat ik dêrfan sizze? Ik soe sizze: Klaas hat mei sin de namme sûnder oerlis oanpast. Sels tocht ik dat it stadion yn it Frysk Tsialfi wêze soe; fansels is dy &quot;T&quot; in &quot;Þ&quot;, dat ik kin my de stavering mei in &quot;Th&quot; wol yntinke; wy hawwe ek [[Thor]], al is dat net dêr't de betsjutting stiet. Dat gâns Fryslân &quot;Tsjalf&quot; seit, wol ik fan immen dy't noch net iens goed Hollânsk skiuwe kin eins net oannimme. Mar der binne wier in pear lju dy't al fan &quot;Tsjalf&quot; sprekke, en dat al dienen fóár disse resinte oanfal op de namme, dat at jimme fine dat dat oantal grut genôch is, dan hâld ik jimme net tsjin. Hoe ek sil it in goed ding wêze, en meitje it sa dat de oare namme ek te finen is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 23 okt 2026, 15.45 (CEST)
::::::::Sa kin it om my skoan mei ta. Ik ha &quot;Tsjalf&quot; efkes yn it fet útdrukt. En @[[Meidogger:Klaasgroen|Klaasgroen]] we binne hjir alhiel net tsjin it Frysk, want kreksa as Ieneach seit, hiene we net oan 'e Frysktalige Wikipedy meidien. Op 'e Wikipedy hjirre neame we gewoan dingen sa't se binne. As se beslute de offisjele namme te feroarjen yn Tsjalf of as it in twatalige namme wurdt (Frysk-Hollânsk), dan fansels brûke we de Fryske namme, sa't we hjir ek mei de plaknammen dogge. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 okt 2026, 23.33 (CEST)</text>
      <sha1>gjn0l95pyyliaim0sp2h2oqcwdbjoge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sytze Faber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22057</id>
    <revision>
      <id>1243123</id>
      <parentid>1214763</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T09:27:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>† 2026</comment>
      <origin>1243123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4473" sha1="sk71n4927vfao82e9smgrfykeflrpqh" xml:space="preserve">[[File:ARP partijraad Hoogeveen Kamerlid Faber, Bestanddeelnr 929-7296.jpg|thumb|Sytse Faber, 1978]]
[[Ofbyld:Voorzitter Steenkamp (r) daarnaast dhr. S. Faber, Bestanddeelnr 930-1732.jpg|thumb|275px|Sytze Faber (midden) mei [[Piet Steenkamp]]]]
'''Sytze Faber''' ([[Skettens]], [[22 jannewaris]] [[1937]] - [[Ljouwert stêd)|Ljouwert]], [[22 oktober]] [[2026]]) wie in [[Fryslân|Fryske]] [[politikolooch]]-[[bestjoerskundige]], âld-[[kollumnist]] (oant yn 2025), âld-[[sjoernalist]] en âld-[[politikus]] fan de [[Anti Revolúsjonêre Partij|ARP]], letter fan it [[CDA]].

== Libbensrin ==
De [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|grifformearde]] Faber studearre politikology oan de [[Frije Universiteit Amsterdam]] en [[wittenskiplike promoasje|promovearre]] yn 1974 binnen de [[sosjale wittenskippen]] yn de bestjoerskunde.

Hy wurke in skoft as assistint op de [[fakulteit (ûnderwiis)|fakulteit]] bestjoerskunde fan de Frije Universiteit Amsterdam, wie dêrnei fan [[1967]] oant [[1977]] wittenskiplik haadmeiwurker bestjoerskunde oan de [[Fryske Akademy]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en waard dêrnei lid fan de haad[[redaksje]] fan it [[Frysk Deiblêd]] en de [[Twadde Keamer]][[fraksje (polityk)|fraksje]] fan it CDA. Oant 1978 wie er ek noch lid fan de [[gemeenteried]] fan [[Tytsjerksteradiel]]. Yn [[1985]] naam er ôfskied fan it parlemint en waard [[boargemaster]] fan [[Hoogeveen]], wat er oant [[1998]] bliuwe soe.

Yn syn parlemintêre perioade makke er diel út fan de [[AR-radikalen]], de [[lofts (polityk)|lofter]]kant fan it CDA. Omdat er faak oars stimde as syn politike partij kaam er te boek te stean as 'dissidint'. Yn de tachtiger jierren fersette er him ynearsten tsjin de komst fan de plande [[NAVO-dûbelbeslút|krúsraketten]] mar gie lang om let dochs oerstaach.

Faber hat ferskate bestjoerskundige publikaasjes (ûnder mear syn [[proefskrift]]) oer de [[legere oerheid]] skreaun, ûnder oaren oer de rol fan de boargemaster. Hy spitste dit benammen ta op [[Fryslân]], dêr't er lang wenne en wurke hat.

Faber hat tal fan bestjoerlike funksjes beklaaid. Sa wie er bygelyks fan desimber 1996 oant oktober 2000 foarsitter fan de [[IKON]] en wie er fan desimber 2006 oant desimber 2007 foarsitter fan it [[Keninklike Nederlânske Skaakbûn]].

== Boek ==
Yn april 2007 ferskynde fan syn hân it boek ''De wet van de koestal''. Dêryn die Faber ferslach fan in perioade dat er meirinne mocht mei de [[KristenUny]]-fraksje yn de Twadde Keamer. Dat spile him foarôfgeand en nei de Twadde Keamerferkiezingen fan 2006 ôf. Foar de Kristen-Uny resultearren dizze ferkiezings en wat him dêrnei ôfspile yn regearingsdielname. Foar it earst yn dyn- noch koarte - skiednis soe dy diel útmeitsje fan in [[regearing|kabinet]], it [[kabinet-Balkenende IV]]. Faber makke sadwaande de [[kabinetsformaasje|formaasje]]ûnderhannelingen fan tichtby mei.

== Publikaasjes (seleksje)==
*''Burgemeester en democratie: verslag en interpretatie van een bestuurskundig onderzoek in Friesland'', proefskrift, 1974, 265 siden, [[Samsom (útjouwerij)]] - [[Alfen oan de Ryn]], ISBN 90-14-02341-3
*''Friesland en Openbaar Bestuur''
*''De wet van de koestal: Gereformeerden in Den Haag'', 2007, 174 siden, [[Balans ('tjouwerij)|Balans]] - Amsterdam, ISBN 978-90-5018-851-7

== Keppeling om utens ==
*[https://opc-kb.oclc.org/DB=1/SET=9/TTL=1/CMD?ACT=SRCH&amp;IKT=1004&amp;SRT=RLV&amp;TRM=faber%2C+sytze Oersjoch fan syn publikaasjes], [[Keninklike Bibleteek (Nederlân)]]

{{DEFAULTSORT:Faber, Sytze}}
[[Kategory:Frysk politikolooch]]
[[Kategory:Frysk bestjoerskundige]]
[[Kategory:Frysk sjoernalist]]
[[Kategory:Frysk politikus]]
[[Kategory:Frysk gemeenteriedslid]]
[[Kategory:Frysk kollumnist]]
[[Kategory:Frysk bestjoerder]]
[[Kategory:Frysk sportbestjoerder]]
[[Kategory:Frysk konservatyf]]
[[Kategory:Nederlânsk politikolooch]]
[[Kategory:Nederlânsk bestjoerskundige]]
[[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]]
[[Kategory:Nederlânsk politikus]]
[[Kategory:ARP-politikus]]
[[Kategory:CDA-politikus]]
[[Kategory:Twadde Keamerlid]]
[[Kategory:Nederlânsk boargemaster]]
[[Kategory:Nederlânsk kollumnist]]
[[Kategory:Nederlânsk bestjoerder]]
[[Kategory:Nederlânsk sportbestjoerder]]
[[Kategory:IKON-wurknimmer]]
[[Kategory:Nederlânsk konservatyf]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn Skettens]]
[[Kategory:Hoogeveen]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1937]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2026]]</text>
      <sha1>sk71n4927vfao82e9smgrfykeflrpqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1243124</id>
      <parentid>1243123</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T09:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1243124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4474" sha1="kac1fmykgtvrdioq9178wokei6zn4hm" xml:space="preserve">[[File:ARP partijraad Hoogeveen Kamerlid Faber, Bestanddeelnr 929-7296.jpg|thumb|Sytse Faber, 1978]]
[[Ofbyld:Voorzitter Steenkamp (r) daarnaast dhr. S. Faber, Bestanddeelnr 930-1732.jpg|thumb|275px|Sytze Faber (midden) mei [[Piet Steenkamp]]]]
'''Sytze Faber''' ([[Skettens]], [[22 jannewaris]] [[1937]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[22 oktober]] [[2026]]) wie in [[Fryslân|Fryske]] [[politikolooch]]-[[bestjoerskundige]], âld-[[kollumnist]] (oant yn 2025), âld-[[sjoernalist]] en âld-[[politikus]] fan de [[Anti Revolúsjonêre Partij|ARP]], letter fan it [[CDA]].

== Libbensrin ==
De [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|grifformearde]] Faber studearre politikology oan de [[Frije Universiteit Amsterdam]] en [[wittenskiplike promoasje|promovearre]] yn 1974 binnen de [[sosjale wittenskippen]] yn de bestjoerskunde.

Hy wurke in skoft as assistint op de [[fakulteit (ûnderwiis)|fakulteit]] bestjoerskunde fan de Frije Universiteit Amsterdam, wie dêrnei fan [[1967]] oant [[1977]] wittenskiplik haadmeiwurker bestjoerskunde oan de [[Fryske Akademy]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] en waard dêrnei lid fan de haad[[redaksje]] fan it [[Frysk Deiblêd]] en de [[Twadde Keamer]][[fraksje (polityk)|fraksje]] fan it CDA. Oant 1978 wie er ek noch lid fan de [[gemeenteried]] fan [[Tytsjerksteradiel]]. Yn [[1985]] naam er ôfskied fan it parlemint en waard [[boargemaster]] fan [[Hoogeveen]], wat er oant [[1998]] bliuwe soe.

Yn syn parlemintêre perioade makke er diel út fan de [[AR-radikalen]], de [[lofts (polityk)|lofter]]kant fan it CDA. Omdat er faak oars stimde as syn politike partij kaam er te boek te stean as 'dissidint'. Yn de tachtiger jierren fersette er him ynearsten tsjin de komst fan de plande [[NAVO-dûbelbeslút|krúsraketten]] mar gie lang om let dochs oerstaach.

Faber hat ferskate bestjoerskundige publikaasjes (ûnder mear syn [[proefskrift]]) oer de [[legere oerheid]] skreaun, ûnder oaren oer de rol fan de boargemaster. Hy spitste dit benammen ta op [[Fryslân]], dêr't er lang wenne en wurke hat.

Faber hat tal fan bestjoerlike funksjes beklaaid. Sa wie er bygelyks fan desimber 1996 oant oktober 2000 foarsitter fan de [[IKON]] en wie er fan desimber 2006 oant desimber 2007 foarsitter fan it [[Keninklike Nederlânske Skaakbûn]].

== Boek ==
Yn april 2007 ferskynde fan syn hân it boek ''De wet van de koestal''. Dêryn die Faber ferslach fan in perioade dat er meirinne mocht mei de [[KristenUny]]-fraksje yn de Twadde Keamer. Dat spile him foarôfgeand en nei de Twadde Keamerferkiezingen fan 2006 ôf. Foar de Kristen-Uny resultearren dizze ferkiezings en wat him dêrnei ôfspile yn regearingsdielname. Foar it earst yn dyn- noch koarte - skiednis soe dy diel útmeitsje fan in [[regearing|kabinet]], it [[kabinet-Balkenende IV]]. Faber makke sadwaande de [[kabinetsformaasje|formaasje]]ûnderhannelingen fan tichtby mei.

== Publikaasjes (seleksje)==
*''Burgemeester en democratie: verslag en interpretatie van een bestuurskundig onderzoek in Friesland'', proefskrift, 1974, 265 siden, [[Samsom (útjouwerij)]] - [[Alfen oan de Ryn]], ISBN 90-14-02341-3
*''Friesland en Openbaar Bestuur''
*''De wet van de koestal: Gereformeerden in Den Haag'', 2007, 174 siden, [[Balans ('tjouwerij)|Balans]] - Amsterdam, ISBN 978-90-5018-851-7

== Keppeling om utens ==
*[https://opc-kb.oclc.org/DB=1/SET=9/TTL=1/CMD?ACT=SRCH&amp;IKT=1004&amp;SRT=RLV&amp;TRM=faber%2C+sytze Oersjoch fan syn publikaasjes], [[Keninklike Bibleteek (Nederlân)]]

{{DEFAULTSORT:Faber, Sytze}}
[[Kategory:Frysk politikolooch]]
[[Kategory:Frysk bestjoerskundige]]
[[Kategory:Frysk sjoernalist]]
[[Kategory:Frysk politikus]]
[[Kategory:Frysk gemeenteriedslid]]
[[Kategory:Frysk kollumnist]]
[[Kategory:Frysk bestjoerder]]
[[Kategory:Frysk sportbestjoerder]]
[[Kategory:Frysk konservatyf]]
[[Kategory:Nederlânsk politikolooch]]
[[Kategory:Nederlânsk bestjoerskundige]]
[[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]]
[[Kategory:Nederlânsk politikus]]
[[Kategory:ARP-politikus]]
[[Kategory:CDA-politikus]]
[[Kategory:Twadde Keamerlid]]
[[Kategory:Nederlânsk boargemaster]]
[[Kategory:Nederlânsk kollumnist]]
[[Kategory:Nederlânsk bestjoerder]]
[[Kategory:Nederlânsk sportbestjoerder]]
[[Kategory:IKON-wurknimmer]]
[[Kategory:Nederlânsk konservatyf]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn Skettens]]
[[Kategory:Hoogeveen]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1937]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2026]]</text>
      <sha1>kac1fmykgtvrdioq9178wokei6zn4hm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vancouver</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27045</id>
    <revision>
      <id>1243087</id>
      <parentid>1206531</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T15:10:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1243087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21243" sha1="h4cw9g29eqfypn27czmu64nehetmpkq" xml:space="preserve">
{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Vanvouver
| ôfbylding                   = Concord Pacific Master Plan Area.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = [[File:Flagge fan Vancouver.png|border|125px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[File:Coa Vancouver.svg|60px]]
| ynwennertal                 = 662.248 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 115,0 km²
| befolkingstichtens          = 5.759 / km²
| stêdekloft                  = 2.642.825 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt; 
| hichte                      = 0-152 m
| lân                         = [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kanada]] 
| bestjoerlike ienheid 1      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of British Columbia.svg|border|20px]] [[Britsk-Kolumbia]] 
| bestjoerlike ienheid 2      = Regio
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Legere Fêstelân (Britsk-Kolumbia)|Legere Fêstelân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Reg. distrikt
| namme bestjoerlike ienheid 3= [[Metro Vancouver]]
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                =
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = [[1867]]
| postkoade                   = 
| tiidsône                    = [[UTC]] –8
| simmertiid                  = UTC –7
| koördinaten                 = 49°15′40″N 123°06′50″W
| webside                     = [http://vancouver.ca/ vancouver.ca]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Britsk-Kolumbia
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 49
| lat_min                     = 15
| lat_sec                     = 40
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 123
| lon_min                     = 6
| lon_sec                     = 50
| lon_dir                     = W
| tekst by posysjekaart       = Lizzing yn [[Britsk-Kolumbia]].
}}
{{Oar|de Kanadeeske stêd Vancouver|Vancouver (betsjuttingsside)}}
'''Vancouver''' (útspr.: [væŋ'ku:vəɹ], likernôch &quot;weng-kûû-wur&quot;) is de grutste [[stêd]] (mar net de [[haadstêd]]) fan [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]]. It leit yn it [[súdwesten]] fan [[Kanada]], op it [[Legere Fêstelân]] oan 'e [[kust]] fan 'e [[Strjitte fan Georgia]], dy't ta de [[Stille Oseaan]] heart. Vancouver is ferneamd nei de [[Ingelân|Ingelske]] [[ûntdekkingsreizger]] [[George Vancouver]]. De stêd moat net betize wurde mei [[Vancouver (Washington)]], in stêd yn 'e [[Feriene Steaten]] mei deselde namme.&lt;ref name=&quot;ourcity&quot;&gt;{{en}} [https://vancouver.ca/news-calendar/our-city.aspx City of Vancouver, ''Our City'']. Rieplachte op 23 oktober 2026.&lt;/ref&gt;

Neffens gegevens fan 'e Kanadeeske [[folkstelling]] fan [[2021]] hie Vancouver doe goed 662.000 ynwenners. Dêrmei is it de op sân nei grutste stêd fan Kanada en de grutste stêd yn 'e regio [[Westlik Kanada]]. As alle [[foarstêd]]en meiteld wurde, hat Vancouver as [[stêdekloft]] in [[befolking]] fan rom 2,6 miljoen minsken, wêrmei't it yn Kanada allinnich de stêdekoften fan [[Toronto]] en [[Montreal]] foargean hoecht te litten.&lt;ref name=&quot;census2021&quot;&gt;{{en}} [https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/index.cfm?Lang=E Statistics Canada, ''Census Profile, 2021 Census of Population'']. Offisjele folkstellingsgegevens fan Vancouver.&lt;/ref&gt; Vancouver stiet yn it bûtenlân benammen bekend om 'e [[Olympyske Winterspullen 2010|Olympyske Winterspullen]] dy't der yn [[2010]] holden waarden. Dêropta is it ien fan 'e grutste [[haven]]stêden oan 'e westkust fan [[Noard-Amearika]] en teffens it sintrum fan 'e Kanadeeske [[filmyndustry]].&lt;ref name=&quot;ourcity&quot;/&gt;

==Geografy==
Vancouver leit yn it uterste súdwesten fan 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]], op it [[Legere Fêstelân]], deunby de grins mei de [[Feriene Steaten]]. De stêd is sitewearre op it [[Burrard-skiereilân]], dat oan 'e noardkant begrinzge wurdt troch de [[Burrard-ynham]], en oan 'e súdkant troch de [[rivier]] de [[Fraser (rivier yn Britsk-Kolumbia)|Fraser]]. Oan 'e westkant stiet de [[Strjitte fan Georgia]] yn ferbining mei de iepen [[Stille Oseaan]], dêr't it fan skaat wurdt troch it grutte [[Vancouvereilân]]. It is in wiidferspraat misferstân dat de stêd Vancouver op dat eilân leit; stêd en eilân hawwe neat mei-inoar te krijen, behalven dat se yn deselde krite lizze en nei deselde man ferneamd binne.&lt;ref name=&quot;ourcity&quot;/&gt;
[[File:GVRDVancouver.svg|thumb|left|250px||De lizzing fan Vancouver yn 'e [[stêdekloft]] Vancouver en yn 'e provinsje [[Britsk-Kolumbia]] (grien).]]

Vancouver hat in [[oerflak]] fan sa'n 115&amp;nbsp;km² en leit yn 'e [[Pasifyske Tiidsône]] ([[UTC]] –8). De stêd hat ien fan 'e grutste [[park]]en fan Noard-Amearika, [[Stanley Park]], dat krapoan 405&amp;nbsp;[[hektare|ha]] beslacht.&lt;ref name=&quot;stanley&quot;&gt;{{en}} [https://vancouver.ca/parks-recreation-culture/stanley-park.aspx City of Vancouver, ''Stanley Park'']. Ynformaasje oer it park en syn oerflak.&lt;/ref&gt; Fanôf [[see]] wurdt de [[skyline]] dominearre troch it [[North Shore-berchtme]], dat yn noardlike rjochting leit, efter de [[foarstêd]]en [[West Vancouver]], [[North Vancouver (stêd)]] en [[North Vancouver (distriktgemeente)]]. Op heldere dagen kin men fierders yn 'e fierte de mei [[snie]] bekape [[fulkaan]] de [[Mount Baker]] lizzen sjen, súdeastlik fan Vancouver, yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Washington (steat)|Washington]]. Ek [[Vancouvereilân]], nei it westen ta, is faak fanút Vancouver waar te nimmen, krekt as it eilân [[Bowen (eilân)|Bowen]], yn it noardwesten.

==Skiednis==
[[Argeology]]ske fynsten bewize dat de streek fan Vancouver al 8.000 oant 10.000 jier troch de [[minske]] bewenne wurdt. De krite is sûnt minskewitten it wengebiet fan trije [[Kust-Salisj]]-sprekkende [[etnyske groep]]en, de [[Skwammisj (folk)|Skwammisj]] (''Squamish''), de [[Muskwiim (folk)|Muskwiim]] (''Musqueam'') en de [[Tsleil-Wautût (folk)|Tsleil-Wautût]] (''Tsleil-Waututh'').&lt;ref name=&quot;indigenous&quot;&gt;{{en}} [https://vancouver.ca/people-programs/indigenous-relations.aspx City of Vancouver, ''Indigenous relations'']. Ynformaasje oer de lânseigen folken fan Vancouver.&lt;/ref&gt;

Hoewol't [[sir]] [[Francis Drake]] it gebiet mooglik yn [[1579]] al oandie, wie it earste dokumintearre besyk fan in [[Jeropa|Jeropeaan]] oan 'e krite fan Vancouver dat fan 'e [[Spanje|Spaanske]] [[ûntdekkingsreizger]] [[José María Narváez]], dy't yn [[1791]] de kust fan 'e [[Burrard-ynham]] ferkende. It jiers dêrop waard it gebiet yngeander [[kartografy|yn kaart brocht]] troch de [[Grut-Brittanje|Britske]] ûntdekkingsreizger [[George Vancouver]], ûnder dy syn [[Vancouver-ekspedysje|ekspedysje fan 1791-1795]]. Letter soe nei him de stêd ferneamd wurde dy't op dit plak ûntstie. De earste Jeropeaan dy't it gebiet oer lân berikte, wie [[Simon Fraser (ûntdekkingsreizger)|Simon Fraser]], in ûntdekkingsreizger en [[keapman]] foar de [[Noardwestlike Kompanjy]], dy't yn [[1808]] de nei him ferneamde [[rivier]] de [[Fraser (rivier yn Britsk-Kolumbia)|Fraser]] streamôf folge oan 'e mûning oan 'e súdkant fan it hjoeddeistige Vancouver ta.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{en}} [https://vancouverhistory.ca/ The History of Metropolitan Vancouver]. Histoarysk oersjoch fan de stêd en de omlizzende regio.&lt;/ref&gt;

De krite fan Vancouver bleau in gebiet dat fierhinne troch [[Yndianen]] befolke waard, oant yn [[1858]] de [[Goudkoarts fan de Fraser]] mear as 25.000 [[jeropide ras|blanke]] [[goudsiker]]s dêrhinne lokke. Dat wiene meast lju út [[Kalifornje]], dy't tsien jier earder dielnommen hiene oan 'e bekendere [[Kalifornyske Goudkoarts]]. De goudsikers moasten yn 'e [[Fraser Canyon]] wêze, en lieten sadwaande it plak dêr't letter Vancouver ûntstean soe, links lizze. Fjouwer jier letter, lykwols, yn [[1862]], setten de earste blanken har dêre nei wenjen op in [[boer]]espultsje dat McLeery's Farm hiet, oan 'e igge fan 'e rivier de Fraser. In jier letter waard yn wat no de stêd [[North Vancouver (stêd)|North Vancouver]] is, ek in [[hout]]seagerij fêstige, mar fanwegen de drege berikberheid fan dat plak oer it wetter, waard dy yn [[1867]] ferpleatst nei wat no de ûnderein fan Dunlevy Street is. Dêr ûntjoegen de houtseagerij en de [[kroech]] dy't der itselde jiers njonken boud waard, har neitiid ta de kearn fan in nije delsetting.&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;
[[File:First_Vancouver_Council_Meeting_after_fire.jpg|left|thumb|250px|De earste gearkomste fan 'e gemeente-ried fan Vancouver nei de brân fan [[1886]].]]

Yn [[1870]] waard it plakje besocht troch [[lânmjitter]]s dy't yn opdracht fan it Britske koloniale regear tariedings makken foar de fêstiging fan in gruttere delsetting. De oarspronklike namme, Gastown, waar feroare yn Granville, ta eare fan 'e doetiidske Britske minister fan Koloanjes, [[Granville Leveson-Gower, 2e greve fan Granville]]. Doe't [[Britsk-Kolumbia]] him yn [[1871]] oansleat by de [[1867]] oprjochte [[Kanada|Kanadeeske Konfederaasje]], waard ûnthjitten dat der in [[spoarwegen|spoarferbining]] komme soe tusken de east- en de westkust. Yn [[1884]] waard Granville útkeazen as einstasjon foar dat [[Canada Pacific Railway|Kanadeeske Pasifyske Spoar]]. Op [[6 april]] [[1886]] krige Granville [[stedsrjochten]], en it wie by dy gelegenheid dat it plak omneamd waard ta Vancouver, ta eare fan 'e ûntdekkingsreizger [[George Vancouver]].&lt;ref name=&quot;formation&quot;&gt;{{en}} [https://story.vancouver-historical-society.ca/introduction/ii-formation-of-the-city/ Vancouver Historical Society, ''The Story of Vancouver: Formation of the City'']. Oer de stifting fan Vancouver en de ûntwikkeling fan de stêd.&lt;/ref&gt;

Op [[13 juny]] [[1886]] lei de [[Grutte Brân fan Vancouver]] hast de hiele stêd yn 'e jiske.&lt;ref name=&quot;formation&quot;/&gt; De weropbou waard lykwols mei faasje úteinset. De befolking fan 'e stêd woeks oan fan 1.000 minsken yn [[1881]] ta mear as 20.000 yn [[1901]], en rom 100.000 yn [[1911]]. Yn [[1898]] krige de [[ekonomy]] fan Vancouver in sterke ympuls trochdat de keaplju yn 'e stêd profitearren fan 'e [[Goudkoarts fan Klondike]]. In grut part fan 'e goudsikers makke ûnderweis nei [[Alaska]] en de [[Yukon]] nammentlik in tuskenstop yn Vancouver, dêr't allerhande ark en reau oanskaft waard dêr't men yn it hege noarden ferlet fan hawwe soe.&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;
[[File:English_Bay,_Vancouver,_BC.jpg|right|thumb|250px|De [[Ingelske Baai (Vancouver)|Ingelske Baai]], by Vancouver.]]

Oant fier yn 'e [[tweintichste iuw]] waard Vancouver ekonomysk en maatskiplik dominearre troch grutte bedriuwen lykas de Canada Pacific Railroad en de British Columbia Sugar Refinery. Dat late ta de opkomst fan in militante [[arbeider]]sbeweging. Yn [[1903]] waard by de earste grutte [[staking]] fan spoararbeiders [[fakbûn]]slieder [[Frank Rogers (fakbûnslieder)|Frank Rogers]] [[moard|fermoarde]] troch [[spoarplysje]]s. Yn [[1918]] fûn de earste algemiene staking yn Britsk-Kolumbia plak, en nei in wat kalmere perioade yn 'e [[1920]]-er jierren wiene der ûnder de [[Grutte Depresje]] yn 'e [[1930]]-er jierren wer tal fan gewelddiedige botsings tusken stakers en stakingsbrekkers, dy't yn [[1935]] kulminearren yn 'e saneamde [[On-to-Ottawa Trek]] fan stakers dy't nei de federale haadstêd [[Ottawa]] optsjen woene, mar by [[Mission (Britsk-Kolumbia)|Mission]] oppakt waarden en de rest fan 'e Krisisjierren yn ynternearringskampen trochbringe moasten.

Ek ferskate oare maatskiplike bewegings, lykas it [[feminisme]] en de [[gehielûnthâlders]], wiene fan grutte ynfloed op 'e ûntwikkeling fan Vancouver. [[Mary Ellen Smith]], in [[suffrazjette]] en [[drûchlizzing (alkoholferbod)|prohibysjoniste]] út Vancouver, wie yn [[1918]] de earste [[frou]] dy't yn Kandada yn in provinsjeel parlemint keazen waard. Yn Britsk-Kolumbia duorre de [[drûchlizzing (alkoholferbod)|drûchlizzing]] fan healwei de [[Earste Wrâldoarloch]] oant [[1921]], doe't it provinsjale regear it [[monopoalje]] op 'e ferkeap fan [[etanol|alkohol]] krige (in sitewaasje dy't hjoed oan 'e dei noch bestiet). Under de [[Twadde Wrâldoarloch]] waarden de [[etnyske groep|etnysk]] [[Japanners|Japanske]] ynwenners fan Vancouver en hiel Britsk-Kolumbia nei de [[oanfal op Pearl Harbor]] by de kust wei [[deportaasje|deportearre]] en nei ynternearringskampen yn it binnenlân ta stjoerd. Nei de oarloch waard it de Japanners net tastien om nei Vancouver en oare grutte stêden werom te kearen, wat de ein betsjutte foar de Japanske wyk [[Japantown (Vancouver)|Japantown]].
[[File:Vancouver_City_Hall.JPG|left|thumb|250px|It stedhûs fan Vancouver.]]

Per [[1 jannewaris]] [[1929]] krige Vancouver mei de [[anneksaasje]] fan [[West Point Grey|Point Grey]] en [[South Vancouver (Britsk-Kolumbia)|South Vancouver]] syn moderne bestjoerlike grinzen. Yn [[2010]] organisearre Vancouver, yn gearwurking mei de lytsere plakken [[Whistler (Britsk-Kolumbia)|Whistler]] en [[Richmond (Britsk-Kolumbia)|Richmond]] de [[Olympyske Winterspullen 2010|Olympyske Winterspullen]] en de [[Paralympyske Winterspullen 2010|Paralympyske Winterspullen]].&lt;ref name=&quot;ourcity&quot;/&gt; Sûnt hat Vancouver swier ynset op [[griene enerzjy]]; it stedsbestjoer hat bekendmakke dat Vancouver yn [[2020]] de skjinste stêd fan 'e wrâld wêze moat. Op [[26&amp;nbsp;april]] [[2025]] fûn yn Vancouver in [[auto-oanslach yn Vancouver (2025)|in oanslach mei in ridende auto]] plak, wêrby't 11 minsken omkamen en 32 oaren [[ferwûne]] rekken.&lt;ref name=&quot;attack2025&quot;&gt;{{en}} [https://vpd.ca/news/2025/04/27/update-suspect-charged-in-lapu-lapu-day-mass-casualty-incident/ Vancouver Police Department, ''Update: Suspect charged in Lapu Lapu Day mass-casualty incident''], 27 april 2025 (bywurke 22 july 2025). Oer de oanslach fan 26 april 2025 en de slachtoffers.&lt;/ref&gt;

==Vancouver hjoed de dei==
Vancouver is de thúsbasis fan it [[iishockey]]tiim de ''[[Vancouver Canucks]]'', dat yn [[1945]] oprjochte waard en sûnt [[1970]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[National Hockey League]] (NHL) spilet. Elts jier yn [[maaie]] wurdt yn Vancouver de [[Maraton fan Vancouver]] holden. Fierders is Vancouver it ûnbekreaude sintrum fan 'e [[filmyndustry|film]]- en [[tillefyzje]]-yndustry yn [[Kanada]]. Ek [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] film- en tillefyzjemakkers wike gauris nei Vancouver út, dat dêrom wol [[Hollywood-Noard]] neamd wurdt. Elts jier oan 'e ein fan [[septimber]] en/of it begjin fan [[oktober]] wurdt it twa wiken duorjende [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Vancouver]] holden, dat ien fan 'e fiif grutste [[filmfestival]]s fan [[Noard-Amearika]] is.&lt;ref name=&quot;viff&quot;&gt;{{en}} [https://viff.org/ Vancouver International Film Festival]. Offisjele webside fan it filmfestival.&lt;/ref&gt;
[[File:UBC_aerial_view.jpg|right|thumb|250px|Utsjoch oer de [[Universiteit fan Britsk-Kolumbia]].]]

Der binne fiif [[iepenbier ûnderwiis|iepenbiere]] [[universiteit]]en yn 'e stêdekloft Vancouver, wêrfan't de [[Universiteit fan Britsk-Kolumbia]] (UBC) en de [[Simon Fraser Universiteit]] (SFU) de grutsten binne mei in mienskiplik oantal fan mear as 90.000 studinten yn [[2008]]. De oare trije iepenbiere universiteiten binne de [[Capilano Universiteit]] yn [[North Vancouver (stêd)|North Vancouver]], de [[Emily Carr Universiteit foar Keunst en Untwerp]] op it eilân [[Granville (eilân)|Granville]] yn 'e [[haven]] fan Vancouver, en de [[Kwantlen Polytechnyske Universiteit]] mei fjouwer [[kampus]]sen bûten de eigentlike stêd. Fierders binne der yn 'e stêd ek seis privee-universiteiten.

Op it mêd fan [[museum|museä]] moat de [[Vancouver Art Gallery]] neamd wurde mei in permaninte kolleksje fan hast 10.000 [[keunst]]foarwerpen, wêrûnder in oansjenlik tal wurken fan [[Emily Carr]]. Yn 'e binnenstêd is ek fêstige de [[Contemporary Art Gallery (Vancouver)|Contemporary Art Gallery]], dy't benammen moderne keunst tentoansteld. Foar de [[skiednis]] fan 'e stêd en de krite kin men telâne yn it [[Vancouver Museum]], it [[Maritym Museum fan Vancouver]] en it [[Museum fan Antropology oan de UBC]]. Fral dat lêste museum hat in grutte kolleksje oan [[keunst]]- en [[kultuer]]foarwerpen fan 'e [[Yndianen|lânseigen befolking]] fan súdwestlik [[Britsk-Kolumbia]].

==Susterstêden==
*[[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Odessa]] ([[Oekraïne]]), sûnt 1944
*[[File:Flag of Japan.svg|20px]] [[Yokohama]] ([[Japan]]), sûnt 1965
*[[File:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Edinburch]] ([[Grut-Brittanje]]), sûnt 1978
*[[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Guangzhou]] ([[Sina]]), sûnt 1985
*[[File:Flag of the United States.svg|20px]] [[Los Angeles]] ([[Feriene Steaten]]), sûnt 1986&lt;ref name=&quot;sistercities&quot;&gt;{{en}} [https://vancouver.ca/news-calendar/international-relationships.aspx City of Vancouver, ''International relationships (sister cities)'']. Offisjeel oersjoch fan de fiif susterstêden en de jierren fan it oangean fan de relaasjes.&lt;/ref&gt;
[[File:Vancouver night 2 by snacktime-d4zmqtn.png|right|thumb|250px|Vancouver by nacht.]]

==Demografy==
Neffens gegevens fan 'e Kanadeeske folkstelling fan [[2021]] hie Vancouver doe in [[befolking]] fan 662.248 minsken. De [[befolkingstichtens]] bedroech 5.759 minsken de km², wêrmei't it ien fan 'e tichtstbefolke stêden fan westlik [[Noard-Amearika]] is.&lt;ref name=&quot;density&quot;&gt;{{en}} [https://www150.statcan.gc.ca/n1/daily-quotidien/220209/t004a-eng.htm Statistics Canada, ''The 10 highest population densities among municipalities (census subdivisions) with 5,000 residents or more, 2021''], 9 febrewaris 2022.&lt;/ref&gt; Wat de [[etnyske groep|etnyske]] opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn [[2011]] sa: 47,9% [[Aazje|Aziaten]]; 46,2% [[jeropide ras|blanken]]; 1,9% [[Yndianen]]; 1,6% [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino's]]; 1,0% [[negroïde ras|swarten]]; 0,5% [[Arabieren]]; 0,9% oaren of fan mingd etnysk komôf.

De [[jeropide ras|blanke]] ynwenners fan Vancouver binne foar it meastepart fan [[Ingelsen|Ingelsk]], [[Ieren (folk)|Iersk]], [[Dútsers|Dútsk]], [[Skandinaavje|Skandinavysk]], [[Italjanen|Italjaansk]] en [[Oekraïners|Oekraynsk]] [[etnyske groep|etnysk]] komôf. De grutste [[Aazje|Aziatyske]] befolkingsgroep yn 'e stêd wurdt foarme troch de [[Sinezen]], dy't mei 29,7% suver in trêdepart fan alle ynwenners útmeitsje. De measte Sinezen hawwe har yn Vancouver nei wenjen set doe't se ein [[1980]]-er jierren [[Hongkong]] ûntflechten foarútrinnende op 'e [[oerdracht fan Hongkong|weromjefte]] fan dy [[Grut-Brittanje|Britske]] [[koloanje]] oan 'e [[Folksrepublyk Sina]]. De tradionele Sineeske wyk fan Vancouver, dy't folle âlder is as de [[ymmigraasje]]weach fan 'e 1980-er jierren, hjit [[Chinatown (Vancouver)|Chinatown]]. Tsjintwurdich hat 52% fan 'e befolking fan Vancouver in [[memmetaal]] dy't net it [[Ingelsk]] is.&lt;ref name=&quot;ourcity&quot;/&gt;
[[File:Vancouver_aerial_view.jpg|right|thumb|200px|In loftfoto fan 'e binnenstêd fan Vancouver.]]

===Berne yn Vancouver===
&lt;!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan bertejier---&gt;
* [[Percy Williams]] (1908), [[atleet]]
* [[Karen Miller]] (1961), [[skriuwster]]
* [[Chris Gifford]] (1966), (fjild)[[hockey]]er
* [[Michael Shanks]] (1970), [[akteur]] en [[regisseur]]
* [[Carly Pope]] (1980), aktrise
* [[Hayden Christensen]] (1981), akteur
* [[Kristin Kreuk]] (1982), aktrise
* [[Seth Rogen]] (1982), akteur en regisseur
* [[Cobie Smulders]] (1982), aktrise
* [[Eliza Sam]] (1984), aktrise
* [[Dylan Hughes]] (1985), [[fuotballer]]
* [[Jacob Lensky]] (1988), fuotballer
* [[Julia Murray]] (1988), [[skyen|freestyleskyster]]
* [[Brandon Bonifacio]] (1989), fuotballer
* [[Aryana Engineer]] (2001), aktrise
[[File:Fog in Vancouver.jpg|thumb|250px|right|Vancouver yn 'e mist.]]

===Stoarn yn Vancouver===
&lt;!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan stjerjier---&gt;
* [[frelle]] [[Clara Jacoba de Vos van Steenwijk]] (1869-1960), [[filantrope]]
* [[Dan George (opperhaad)|Dan George]] (1899-1981), [[opperhaad]], [[akteur]], [[dichter]] en [[aktivist]]
* [[Jan Hulsker]] (1907-2002), [[keunst]]histoarikus

==Klimaat==
Vancouver hat in [[seeklimaat]], mei oangenaam waarme [[simmer]]s en mylde [[winter]]s. Yn [[july]], de waarmste moanne, is de trochsneed [[temperatuer]] oerdeis 22,2&amp;nbsp;°C, en yn [[desimber]], de kâldste moanne, is dat 6,3&amp;nbsp;°C. Rekôrtemperatueren wiene 35,0&amp;nbsp;°C  op sawol [[31 july]] [[1965]], [[8 augustus]] [[1981]] as [[29 maaie]] [[1983]], en –17,8&amp;nbsp;°C (de boarne jout dêrfoar gjin datum of jier). Vancouver kriget jiers trochinoar 1,189&amp;nbsp;mm [[delslach (waar)|delslach]], mei dêrûnder oer it hiele winterhealjier ferdield 38,1&amp;nbsp;sm [[snie]].&lt;ref name=&quot;climate&quot;&gt;{{en}} [https://climate.weather.gc.ca/climate_normals/ Environment and Climate Change Canada, ''Canadian Climate Normals'']. Offisjele klimaatgegevens foar Kanadeeske waarstasjons.&lt;/ref&gt;

==Keppelings om utens==
*{{en}}[http://vancouver.ca/ Offisjele webside fan Vancouver]

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{commonscat|Vancouver}}
}}

[[Kategory:Vancouver| ]]
[[Kategory:Plak yn Britsk-Kolumbia]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1867]]</text>
      <sha1>h4cw9g29eqfypn27czmu64nehetmpkq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lourens de Rook</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31260</id>
    <revision>
      <id>1243086</id>
      <parentid>1198340</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T15:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1243086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1780" sha1="bgkr7npitgteomv39ndjks879kopf6s" xml:space="preserve">'''Lourens de Rook''' ([[De Lemmer]], [[1 maart]] [[1884]] - dêre, [[13 maaie]] [[1952]]) wie in koardirigint. Mei de mingde sjongferiening 'Excelsior' helle er in soad súksessen.

Lourens wie ien fan de tsien soannen út de muzikale húshâlding fan Klaas de Rook senior. Dy syn soannen Jan en Poppe waarden ek koardirigint, Carel waard lid fan it [[Keninklik Konsertgebouorkest]] ([http://nl.wikipedia.org/wiki/Koninklijk_Concertgebouworkest hjir]). [[Klaas de Rook]] jr. wie oprjochter en earste dirigint fan it Twintsk Filharmoanysk Orkest. 

De Rook skreau muzyk by ferskate Fryske gedichten:
*''Peaske'' en ''Jongsémans Ofskie'' fan [[Pieter Jelles Troelstra]]
*''Boi'' fan [[Jan Durks van der Mei]]
*''Maitiidsleafde'' fan [[Douwe Kalma]]
*''Us Sudersé'', ''Jongereinliet'' (Frysk Nasjonael Boun), ''Nei Reikjavik'', ''Liet foar Lemmer'' fan [[Fedde Schurer]]

De Rook ferstoar yn de âldens fan 68 jier. Hy wie al twa jier siik. Syn ferstjerren kaam twa moanne nei dat fan syn broer, [[Klaas de Rook]], dy't ek muzikant wie. Laurens waard beïerdige op it Algemien Begraafplak op De Lemmer. Schurer late de begraffenis, dêr't ferskate bekende persoanen by oanwêzich wiene. Syn [[grêfstien]] is fersierd mei in harpe en it opskrift: ''Nwat we ivich leaf ha, bliuwt ús ivich by''. &lt;ref&gt;[https://www.online-begraafplaatsen.nl/zerken.asp?sortpers=naam&amp;command=showgraf&amp;bgp=2089&amp;grafid=1226191&amp;char=R Online begraafplakken, yngong foar grêf De Rook (rieplachte 10 april 2024)]&lt;/ref&gt;
 
{{boarnen|boarnefernijing=
* {{EvF|Rook, Lourrens de}}
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Rook, Lourens de}}
[[Kategory:Frysk dirigint]]
[[Kategory:Persoan berne op De Lemmer]]
[[Kategory:Persoan stoarn op De Lemmer]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1884]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1952]]</text>
      <sha1>bgkr7npitgteomv39ndjks879kopf6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Orkaan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43921</id>
    <revision>
      <id>1243098</id>
      <parentid>1036721</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T17:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>2003 LN6</username>
        <id>60386</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Hurricane Elena.jpg]] → [[File:Elena 1985-09-01 1158Z (STS-51-I Image 2).jpg]] Criterion 4 - conforms to other similar files' formats for storm images</comment>
      <origin>1243098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5412" sha1="nlmkv3rf5zilncjht3ujgvuwvcsvy3w" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Elena 1985-09-01 1158Z (STS-51-I Image 2).jpg|thumb|250px|right|[[Atlantysk orkaanseizoen 1985#Orkaan Elena|Orkaan Elena]] yn 'e [[Golf fan Meksiko]], [[1&amp;nbsp;septimber]] [[1985]]. Foto: [[NASA]].]]
{{Trochwiisd synonym|Sykloan|sykloan (betsjuttingsside)}}
In '''orkaan''' is in swiere [[tropyske stoarm]], wêrfan't de [[faasje]] fan 'e [[wyn (waar)|wyn]] boppe de orkaandrompel, [[wynkrêft]] 12, útkomt. In orkaan ûntstiet út in oanboazjende tropyske stoarm, dy't him wer út in [[tropyske depresje]] ûntwikkele hat.

==Namme==
De [[wittenskip]]like term foar in orkaan is '''tropyske sykloan''', mei't sa'n [[waarsysteem]] in wynstil 'each' hat dêr't de [[stoarm]] om hinne draait. Dit is ek de oantsjutting dy't foar orkanen brûkt wurd yn it gebiet fan 'e [[Yndyske Oseaan]].

Yn it gebiet fan 'e [[Atlantyske Oseaan]] en de eastlike [[Stille Oseaan]] wurdt lykwols oer it algemien fan in '''orkaan''' sprutsen. It [[Frysk]]e wurd 'orkaan' is fia it [[Nederlânsk]]e ''orkaan'', it [[Ingelsk]]e ''hurricane'' en it [[Spaansk]]e ''huracán'' ôfkomstich út 'e [[taal]] fan 'e [[Taïno (folk)|Taïno]]-[[Yndianen]] fan [[Porto Riko]]. Dy leauden nammentlik dat de [[god]] [[Jurakán]] de machten fan it kwea regearre fanôf syn residinsje op 'e [[Lytse Antillen]], dêr't syn grime út en troch oanwoeks ta orkaanwinen.

Yn 'e westlike [[Stille Oseaan]] neamt men sokke swiere stoarmen net 'orkaan', mar '''tyfoan''' of '''taifoen'''. It Fryske wurd 'tyfoan' komt út it [[Sineesk]], fan ''tai fung'', &quot;grutte wyn&quot; ([[Ferienfâldige Sineesk]]: 台风; [[Tradisjoneel Sineesk]]: 颱風; [[pinyin]]-transliteraasje: ''táifēng''), of mooglik út it [[Perzysk]], fan word توفان, ''tūfān'', &quot;stoarm&quot;. It wurdt mooglik achte dat sawol de Sineeske as de Perzyske foarm oarspronklik fan it [[Aldgryksk]]e Τυφῶν, ''Tuphôn'' komme, dat in [[reus (mytysk wêzen)|reus]] út 'e [[Grykske mytology]] wie dy't sizzenskip oer de [[wyn (waar)|wyn]] hie.

==Untwikkeling==
Orkanen kinne ûntstean yn 'e [[tropen]] en [[subtropen]] (oant likernôch de 35ste [[breedtegraad]]), fral yn 'e [[yntertropyske konverginsjesône]], mar net te ticht oan de [[evender]], mei't dêr it [[Corioliseffekt]] te swak is. In orkaan is per definysje in [[tropyske depresje]], dy't al neigeraden syn krêft in [[tropyske stoarm]] wurde kin of in orkaan, tyfoan of sykloan. In stoarm sûnder tropyske skaaimerken, dy't boppe de orkaandrompel komt, wurdt yn wittenskiplike termen gjin orkaan neamd, mar in (ekstra-tropyske) stoarm mei orkaankrêft. Alle tropyske depresjes, dus ek orkanen, foldogge oan trije skaaimerken: 
# genôch [[atmosfearyske konfeksje]], wat sizze wol dat der in sterke fertikale opstiging fan waarme [[lucht]] plakfynt;
# in sletten sirkulaasje, wat sizze wol dat se folslein rûn binne en net ûnderbrutsen wurde troch in [[front (meteorology)|front]];
# in waarme kearn: de waarmste lucht sit yn it each fan de [[depresje (meteorology)|depresje]].
Orkanen wurde neffens de [[skaal fan Saffir-Simpson]] nei sterkte klassifisearre yn fiif kategoryen, wêrby't orkanen fan 'e earste kategory relatyf licht binne, wylst orkanen fan 'e fyfde kategory tige swier binne. 

==Nammejouwing==
Tropyske stoarmen en orkanen wurde sûnt [[1945]] offisjeel beneamd mei minsklike [[foarnamme]]n, dy't sadanich keazen wurde dat se by [[waarsfoarsizzing]]s en warskôgings de [[kommunikaasje]] tusken [[meteorolooch|meteorologen]] en it publyk makliker meitsje. Sokke nammen ferminderje de betizing dy't ûntstean kin as de mear as ien orkaan tagelyk yn in beskate regio aktyf is, wat frij geregeldwei foarkomt. Dizze nammejouwing giet werom op 'e yn it [[Karibysk Gebiet]] al iuwenlang gebrûklike ferneaming fan orkanen nei de [[hillige]] op waans [[nammedei]] se taslane, krekt sa't yn [[Nederlân]] lange tiid [[stoarmfloed]]en ferneamd waarden nei de hilligen op waans nammedei se foarfoelen (lykas de [[Sint-Julianafloed]] en de [[Sint-Martensfloed]]).

De [[Austraalje (lân)|Australyske]] meteorolooch [[Clement Wragge]] wie de earste dy't oan 'e ein fan 'e [[njoggentjinde iuw]] [[famkesnamme (foarnamme)|famkesnamme]]n brûkte foar tropyske stoarmen, en nei de [[Twadde Wrâldoarloch]] waard dat oernommen yn it Karibysk Gebiet, wêrby't de nammen yn [[alfabet]]yske folchoarder tapast wurde. Eltse [[stoarm]] mei teminsten [[wynkrêft]]&amp;nbsp;8 kriget syn eigen namme. Sûnt [[1978]] wurde, nei protesten út [[feminisme|feministyske]] hoeke, om en om famkes- en [[jongesnamme]]n brûkt. Yn [[East-Aazje|East]]- en [[Súdeast-Aazje]] ([[Fjetnam]], [[Japan]], [[Sina]], [[Súd-Koreä]], [[Tailân]] en [[Taiwan]]) wurde foar tyfoanen nammen fan âlde [[god|goaden en goadinnen]] brûkt.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.nhc.noaa.gov/ Aktuele orkanen (US National Hurricane Center) - Eastlike Grutte Oseaan en Atlantyske Oseaan]
* [http://www.prh.noaa.gov/hnl/cphc/ Aktuele orkanen (Central Pacific Hurricane Center) - Sintrale Grutte Oseaan]
* [http://www.jma.go.jp/en/typh/ Actuele orkanen - Westlike Grutte Oseaan, Japan]
* [http://www.bom.gov.au/cyclone/index.shtml Aktuele orkanen - Austraalje]
* [http://maritim.bmg.go.id/cyclones/IDJ23200.html Aktuele orkanen - Yndoneezje]
----
{{Commonscat|Tropical cyclones}}
}}

[[Kategory:Orkaan| ]]
[[Kategory:Stoarm]]
[[Kategory:Meteorology]]
[[Kategory:Wyn (waar)]]
[[Kategory:Legedrukgebiet]]
[[Kategory:Lienwurd út in Yndiaanske taal]]</text>
      <sha1>nlmkv3rf5zilncjht3ujgvuwvcsvy3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erlangen-Höchstadt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58416</id>
    <revision>
      <id>1243126</id>
      <parentid>1156559</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T10:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>46247</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:DE Landkreis Erlangen-Hoechstadt COA.svg]] → [[File:DEU Landkreis Erlangen-Höchstadt COA.svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr.</comment>
      <origin>1243126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4864" sha1="hntjs7jexw03it2g1nv4lf7madofars" xml:space="preserve">{{Ynfoboks Landkreis
| namme                       = Lânkring Erlangen-Höchstadt
| ôfbylding                   = Locator map ERH in Germany.svg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = [[Ofbyld:DEU Landkreis Erlangen-Höchstadt COA.svg|60px]]
| ynwennertal                 = 140.994 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?operation=result&amp;code=12411-003r&amp;leerzeilen=false&amp;language=de#abreadcrumb Bayerisches Landesamt für Statistik]&lt;/ref&gt;   
| oerflak                     = 564,52 km²
| befolkingsticht.            = 250 ynw./km²
| lân                         = {{Flagge DE}} [[Dútslân]]
| dielsteat                   = [[Ofbyld:Flag of Bavaria (lozengy).svg|20px]] [[Beieren]]
| Regierungsbezirk            = Mittelfranken
| Bestjoerssit                = 
| adres bestjoer              = Nägelsbachstraße 1&lt;br&gt;91052 Erlangen
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|49_38_24_N_10_54_36_E_scale:12500_type:landmark_region:DE|49° 38' N 10° 54' E}}
| oprjochting                 = 1972	
| opheffing                   =			
| yndieling                   = 25 gemeenten
| kenteken                    = ERH, HÖS
| NUTS-koade                  = 
| kreiskaai                   = 09 5 72
| webside                     = [https://www.erlangen-hoechstadt.de/index_wahlen.html erlangen-hoechstadt.de]
}}
'''Erlangen-Höchstadt''' is in [[Lânkring|bestjoerlik distrikt]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Beieren]]. De lânkring waard yn [[1972]] oprjochte.

It bestjoer hat syn sit yn 'e stêd [[Erlangen]], dy't yn it noarden, easten en it westen omfieme wurdt troch de lânkring en dêr sels gjin diel fan útmakket. 

== Gemeenten ==
De gemeente bestiet út trije stêden, sân ''[[Marktgemeinde|Märkte]]'' en 22 oare gemeenten. Fierder binne der tsien gemeentefrije gebieten, dy't foar it measte yn it súdeasten lizze. 

[[Ofbyld:Municipalities in ERH.svg|thumb|left|Gemeenteyndieling fan 'e lânkring.]]
{|
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| width=&quot;300&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''[[Gemeente (Dútslân)|Stêden]]'''
# [[Baiersdorf]] 
# [[Herzogenaurach]] 
# [[Höchstadt an der Aisch|Höchstadt/Aisch]] 

'''[[Marktgemeinde|Märkte]]'''
# [[Eckental]] 
# [[Heroldsberg]]
# [[Lonnerstadt]] 
# [[Mühlhausen (Mittelfranken)|Mühlhausen]] 
# [[Vestenbergsgreuth]] 
# [[Wachenroth]] 
# [[Weisendorf]] 

'''[[Gemeentefrij gebiet|Gemeentefrije gebieten]]'''&lt;br&gt; (102,72&amp;nbsp;km², net bewenne.)
# [[Birkach (gemeentefrij gebiet)|Birkach]] (3,25&amp;nbsp;km²)
# [[Buckenhofer Forst]] (8,76&amp;nbsp;km²)
# [[Dormitzer Forst]] (10,18&amp;nbsp;km²)
# [[Erlenstegener Forst]] (11,78&amp;nbsp;km²)
# [[Forst Tennenlohe]] (10,81&amp;nbsp;km²)
# [[Geschaidt]] (8,49&amp;nbsp;km²)
# [[Kalchreuther Forst]] (6,11&amp;nbsp;km²)
# [[Kraftshofer Forst]] (12,17&amp;nbsp;km²)
# [[Mark (gemeentefrij gebiet|Mark]] (20,98&amp;nbsp;km²)
# [[Neunhofer Forst]] (10,18&amp;nbsp;km²)

| width=&quot;300&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Oare [[Gemeente (Dútslân)|gemeenten]]'''
# [[Adelsdorf]] 
# [[Aurachtal]]
# [[Bubenreuth]] 
# [[Buckenhof]] 
# [[Gremsdorf]] 
# [[Großenseebach]] 
# [[Hemhofen]]
# [[Heßdorf]] 
# [[Kalchreuth]] 
# [[Marloffstein]] 
# [[Möhrendorf]] 
# [[Oberreichenbach (Mittelfranken)|Oberreichenbach]] 
# [[Röttenbach (by Erlangen)|Röttenbach]] 
# [[Spardorf]]
# [[Uttenreuth]] 
|}

=== Verwaltungsgemeinschaften ===
De lânkring hat fjouwer saneamde ''[[Verwaltungsgemeinschaft|Verwaltungsgemeinschaften]]''*, dêr't meardere gemeenten yn gearwurkje: 

# [[Aurachtal (Verwaltungsgemeinschaft)|Verwaltungsgemeinschaft Aurachtal]]
# [[Heßdorf (Verwaltungsgemeinschaft)|Verwaltungsgemeinschaft Heßdorf]] 
# [[Höchstadt (Verwaltungsgemeinschaft)|Verwaltungsgemeinschaft Höchstadt/Aisch]] 
# [[Uttenreuth (Verwaltungsgemeinschaft)|Verwaltungsgemeinschaft Uttenreuth]] 

&lt;small&gt;(*) In ''Verwaltungsgemeinschaft'' (bestjoersmienskip) yn Beieren is in gearwurking fan oan inoar buorjende gemeenten fan 'e selde lânkring, wêrby't de gemeenten polityk selsstannich bliuwe. In Verwaltungsgemeinschaft fiert publike taken út om se foar de dielnimmende gemeenten better út te fieren. Sa'n Verwaltungsgemeindschaft wurdt troch leden út de dielnimmende gemeenten fertsjintwurdige (yn 'e regel in boargemaster en in gemeenteriedslid). It gemeentekantoar fan 'e Verwaltungsgemeinschaft fersoarget de administraasje en ûnderstipet de dielnimmende gemeenten.&lt;ref&gt;[https://de.wikipedia.org/wiki/Verwaltungsgemeinschaft_(Bayern) Dútsk lemma oer de Verwaltungsgemeinschaft yn Beieren, ferzje 4 juny 2024.]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen, sjoch ûnder: [[:de:Landkreis Erlangen-Höchstadt]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Landkreis Erlangen-Höchstadt|Lânkring Erlangen-Höchstadt}}
}}

{{Beieren}}
[[Kategory:Distrikt yn Beieren]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1972]]</text>
      <sha1>hntjs7jexw03it2g1nv4lf7madofars</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wiebe Kaspers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130265</id>
    <revision>
      <id>1243093</id>
      <parentid>1086568</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T16:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-56564-23</username>
        <id>60369</id>
      </contributor>
      <comment>Link nei side Greidhoeke goes Onderwijs en boarnefermelding.</comment>
      <origin>1243093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6623" sha1="khtlnoez90fkp3ezdmchl1sxilt7zyh" xml:space="preserve">{{Sjonger of muzikant
| ôfbylding                    = Wiebe Kaspers.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk
| berne                        = [[1990]] 
| berteplak                    = [[Jorwert]]
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = [[Friezen|Frysk]]
| sjenre                       = jazz, pop
| ynstrumint                   = piano
| sjongtaal                    = [[Frysk]]
| grutste hit(s)               = 
| jierren aktyf                = [[2015]] - no
| prizen                       = 
| webside                      = [https://www.wiebekaspers.nl/ Webstee Wiebe Kaspers]
}}
'''Wiebe Kaspers''' ([[Jorwert]], [[1990]]) is in Fryske [[pianist]], [[sjonger]] en multy-ynstrumintalist út [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. 

Wiebe Kaspers slagge yn 2010 foar de piano jazz&amp;pop-oplieding oan it ArtEZ konservatoarium. Yn 2012 slagge er by ArtEZ foar de masteroplieding 'Muzykteäter'. Dêrnei spile hy mei syn muzykteäterduo Hammer &amp; Kaspers en trede op mei syn solokonsert ''Muziek!''&lt;br&gt;
Yn 2013 presintearre Kaspers yn it radioprogramma [[Noardewyn]] fan [[Omrop Fryslân]] syn debútsingle ''It Gouden Fjild''. It wie in bewurking fan ''Fields of gold'' fan Sting en waard opnomd troch [[Nico Outhuijse]], mei [[Syb van der Ploeg]] as produsint. Wiebe wie yn de kunde komd mei Syb van der Ploeg doe’t dy it earste solokonsert fan Wiebe bywenne yn de tsjerke fan Wiebe syn bertedoarp Jorwert, dêr’t Syb him koart dêrfoar nei wenjen setten hie. Yn 2015 treden Syb en Wiebe op mei it programma ''De toon van de tijd''. &lt;ref&gt;[https://waddenland.groningen.nl/agenda/syb-van-der-ploeg-en-wiebe-kaspers Syb van der Ploeg en Wiebe Kaspers]&lt;/ref&gt;

== Band WIEBE ==
Syn belangrykste beuzichheid is de band ''WIEBE'' dy't progressive popmuzyk makket, mei Ingelske en Fryske teksten. De bandleden kenne elkoar fan it ArtEZ konservatorium yn [[Swol]]. Wiebe Kaspers skriuwt de teksten en mei har trijen skriuwe se de muzyk. Wiebe docht ''lead vocals'' en ''keys'', Daan Slagter (1993, Uithuizermeeden) spilet op drums en docht ''backing vocals'' lykas Florian den Hollander (1991, Capelle aan de IJssel) dy ’t bas en moog-syntesizer spilet. 
=== Nei sa'n dei ===
Harren debútalbum ''Nei sa’n dei'' ferskynde yn febrewaris 2015. Mei dit album gie Wiebe dat jier op toernee mei syn teäterkonsert ''It Frije Lân''. &lt;ref&gt;[https://harmonie.nl/agenda/wiebe-kaspers/706 Webside fan De Harmonie]&lt;/ref&gt;

=== ∆ELTA ===
De namme fan it twadde album ''∆ELTA'' ferwiist nei de Grykske letter delta, dy ’t symboal stiet foar it sifer fjouwer. It is ek it ferburgen fjirde diel fan de op de hoes ôfbylde trijehoek. Op ''∆ELTA'' steane 12 tracks, 3 x 3 tracks en in ferburgen suite fan ek 3 nûmers. De lietsjes hawwe allegear te krijen mei de 'problemen fan 25-jierrigen. Dêrom stiet in ôfbyld fan de Piramide fan Rubik op de foarkant fan de albumhoes. Op it album binne trije ferhaallinen of tema’s te ûntdekken: leafde, freonskip en karrière. Boppedat hawwe alle lietsjes in titel dy ’t út trije wurden bestiet, op ien liet nei, nammentlik ''Three''. Yn dat liet komme de ferhaallinen gear en dat duorret dan wer krekt 3 minuten en 33 sekonden. Op de plaat stiet in gastbydrage fan [[Elske DeWall]], en in liet dat skreaun waard yn gearwurking mei Syb van der Ploeg. &lt;ref&gt;[http://www.gezien-gehoord.nl/component/tags/tag/wiebe-kaspers-,.html Oer ''∆ELTA'']&lt;/ref&gt;

=== Erkenning ===
Neidat Wiebe ûnder oare by de 3FM Serious Talent-band ''When We Are Wild'' spile hie, kaam hy yn 2015 mei syn band ''WIEBE'' yn de finale fan de [[Lytse Priis fan Fryslân]]. &lt;ref&gt;[https://www.frieslandpop.nl/backstage/profiel/wiebe-kaspers/ Frieslandpop.nl]&lt;/ref&gt;
Yn 2016 en 2017 waarden se nominearre foar de [[Bernlefpriis]]. Foar harren fernijende 360º klip ''Help, help, help'' krige de band de Omrop Fryslân Klipkar Award by de Fryske Popawards. 
Yn 2018 waard it nûmer ''Wat is er mis met luisteren'' fan Kaspers mei Syb van der Ploeg en Gé Reinders nominearre foar de Annie M.G. Schmidtpriis. &lt;ref&gt;[https://www.zwartekat.nl/onderwerp/wiebe-kaspers/ Zwartekat.nl oer: ''Wiebe Kaspers Nominaties Annie M.G. Schmidtprijs bekend'']&lt;/ref&gt;

== Teäter ==
Wiebe Kaspers wie jierrenlang op paad as iene helte fan it teäterduo Hammer &amp; Kaspers. Mei teätermakster [[Inez Timmer]] spile Wiebe yn 2017 de teäterthriller ''Stockholm! Of in inkele reis Sabeare'' yn hûskeamers en lytse poadiums. &lt;ref&gt;[https://www.lc.nl/friesland/Wiebe-doet-20-18-concerten-in-huiskamers-22866278.html ''Wiebe doet 20 + 18 concerten in huiskamers'', yn: [[Ljouwerter Krante]]]&lt;/ref&gt; Yn it stik wurdt in jonge tweintiger ûntfierd troch in âldere dame. It skript foar dy teäterfoarstelling waard skreaun troch Tjerk Kooistra, winner fan meardere [[Gouden Gurbe]]s foar syn rezjy by de iepenlofstspullen fan Jorwert. &lt;ref&gt;[http://www.noordoostfriesland.nl/locaties/dantumadiel/nieuws/stockholm-syndroom-inez-timmer-ontvoert-wiebe-kaspers/ ''Stockholmsyndroom: Inez Timmer ontvoert Wiebe Kaspers'']&lt;/ref&gt;

== Greidebern ==
Yn 2017 makke Wiebe Kaspers mei skoalbern út de [[Greidhoeke]] it liet ''[[Nim my mei dy mei]]''. It wie ûnderdiel fan it projekt [[Greidhoeke goes Onderwijs]] oer de efterútgong fan de [[skries]] en it ferlies oan bioferskaat yn it lânskip.&lt;ref&gt;http://www.greidhoekeot7.nl/&lt;/ref&gt; It liet giet oer in jonge dy’t op bêd leit en bûten de skries roppen heart. It liet waard yn 2017 de heechste binnenkommer yn de [[Fryske Top 100]] fan [[Omrop Fryslân]].&lt;ref&gt;https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/781398/cliffs-of-moher-op-numer-1-yn-de-fryske-top-100&lt;/ref&gt;

== Diskografy ==
* ''Sjoch it ljocht'' (single, jannewaris 2018)
* ''On and on'' (single, maaie 2017)
* ''∆ELTA'' (album, desimber 2016)
* ''Help, help help'' (single, oktober 2016)
* ''Nei sa’n dei'' (album, febrewaris 2015)
* ''Jorwert'' (single, maaie 2014)
* ''It Gouden Fjild'' (single, novimber 2013)

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.wiebekaspers.nl/ Webstee Wiebe Kaspers]
* [http://www.wiebe.nu/assets/presskit-wiebe.pdf Wiebenu.nl]
* [https://www.grootsneek.nl/2013/10/30/debuutsingle-friese-pianistzanger-wiebe-kaspers/ Oer syn debútsingle]
-----
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kaspers, Wiebe}}
[[Kategory:Frysk sjonger]]
[[Kategory:Sjonger yn it Frysk]]
[[Kategory:Frysk jazzartyst]]
[[Kategory:Frysk muzikant]]
[[Kategory:Frysk pianist]]
[[Kategory:Persoan berne yn Jorwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1990]]</text>
      <sha1>khtlnoez90fkp3ezdmchl1sxilt7zyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nim my mei dy mei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130272</id>
    <revision>
      <id>1243092</id>
      <parentid>1179148</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T16:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-56564-23</username>
        <id>60369</id>
      </contributor>
      <comment>Link nei side Greidhoeke goes Onderwijs.</comment>
      <origin>1243092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1985" sha1="jimejg8p2lg6wgw2rvmh4qum0f4m1h7" xml:space="preserve">'''''Nim my mei dy mei''''' is in Frysk liet dat yn 2017 bekend waard troch [[Wiebe Kaspers]] en de Greidebern.

It liet wie ûnderdiel fan it projekt '[[Greidhoeke goes Onderwijs]]' oer de efterútgong fan de [[skries]] en it ferlies oan bioferskaat yn it lânskip. Greidhoeke goes Onderwijs wûn 2019 de earste priis by de ferkiezing fan de Fryske Underwiispriis.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/nieuws/863297-friese-winnaars-onderwijsprijs-gehuldigd-op-het-provinciehuis Friese winnaars Onderwijsprijs gehuldigd op het provinciehuis - Omrop Fryslân]&lt;/ref&gt; Yn Littenseradiel dienen fjouwer skoallen mei: de Romte yn [[Itens]], de Opslach yn [[Wommels]], de Stjelp yn [[Baard]] en it Bynt yn [[Winsum (Fryslân)|Winsum]]. De fjouwer skoallen fan Gearhing Underwiisteam 7 wurken dêrby gear mei ferskate kultuerynstânses, natoerorganisaasjes en de mienskip.&lt;ref&gt;[http://www.greidhoekeot7.nl/ Oer it ûnderwiisprojekt]&lt;/ref&gt;

Oan de bern waard frege wêr’t se oan tochten by de skries en wêrom ’t se tochten dat de skries him sa thús fielde yn harren omkriten. De antwurden waarden brûkt troch Wiebe Kaspers dy 't it op muzyk sette ta ''Nim my mei dy mei''.&lt;ref&gt;[http://greidhoekeot7.ewoudvanderweide.nl/popsong-nim-my-mei-dy-mei/ Oer it skriuwen fan de tekst]&lt;/ref&gt; By it liet is ek in fideoklip makke. &lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=NWik441N6pI Fideoklip Nim my mei dy mei - YouTube]&lt;/ref&gt;

It luts ek de oandacht fan it Jeugdjournaal. &lt;ref&gt;[https://jeugdjournaal.nl/artikel/2207764-friese-kinderen-willen-de-grutto-redden-met-een-lied.html Jeugdjournaal.nl]&lt;/ref&gt; ''Nim my mei dy mei'' giet oer in jonge dy’t op bêd leit en bûten de skries roppen heart. De skries nimt de jonge mei en leart him fleanen. It liet waard yn 2017 mei in achtste plak de heechste binnenkommer yn de [[Fryske Top 100]] fan [[Omrop Fryslân]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}
[[Kategory:Frysktalich liet]]
[[Kategory:Muzikaal wurk út 2017]]</text>
      <sha1>jimejg8p2lg6wgw2rvmh4qum0f4m1h7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1940-er jierren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130518</id>
    <revision>
      <id>1243125</id>
      <parentid>1241092</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T09:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>46247</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Cairo conference.jpg]] → [[File:Franklin D. Roosevelt, Chiang Kai-shek, and Winston Churchill at the Cairo Conference, 1943.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise</comment>
      <origin>1243125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101419" sha1="pcevn0n9w2ewujvk1h68geyii0c6o2w" xml:space="preserve">{{Desennium
| ôfbylding                    = D-day - British Forces during the Invasion of Normandy 7 June 1944 B5246.jpg
| ôfbyldingstekst              = [[D-Day]]: [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]] lânje op 'e [[kust]] fan [[Normanje]].
| ôfbyldingsbreedte            = 
| desennia                     = [[1930-er jierren|&lt;&lt; 1930-er jrn]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;1940-er jrn&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1950-er jierren|1950-er jrn &gt;&gt;]] 
| jierren                      = [[1940]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1941]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1942]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1943]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1944]]&lt;br&gt; [[1945]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1946]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1947]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1948]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1949]]
}}
De '''1940-er jierren''', ek oantsjut as de '''fjirtiger jierren''' en de '''jierren ’40''', wiene in [[desennium]] fan 'e [[20e iuw]] neffens de [[Gregoriaanske kalinder]]. Rekkenkundich sjoen begûn it op [[1&amp;nbsp;jannewaris]] [[1941]] en duorre it oant en mei [[31&amp;nbsp;desimber]] [[1950]], mar yn 'e regel wurdt ornearre dat it duorre fan [[1&amp;nbsp;jannewaris]] [[1940]] oant en mei [[31&amp;nbsp;desimber]] [[1949]]. De earste helte fan dit desennium waard dominearre troch de [[Twadde Wrâldoarloch]], wêryn't [[nazy-Dútslân]], [[Japan]] en harren bûnsgenoaten út wiene op wrâldhearskippij. Nei fiif jier [[oarloch]] wisten de [[Alliëarden]], ûnder oanfiering fan 'e [[Feriene Steaten]] en de [[Sovjet-Uny]], de Dútsers en Japanners einlings te ferslaan. Neitiid ûntstie der in nij wrâldomfiemjend konflikt doe't de [[kapitalisme|kapitalistyske]] Feriene Steaten en de [[kommunistysk]]e Sovjet-Uny deilis rekken yn 'e saneamde [[Kâlde Oarloch]], dy't mear as fjirtich jier duorje soe. Underwilens wie benammen [[Jeropa]] troch de ferwuostgings yn it ramt fan 'e Twadde Wrâldoarloch yn in [[ekonomy]]ske krisis stoart. Yn 'e twadde helte fan 'e fjirtiger jierren waard in begjin makke mei de weropbou, dy't ek yn 'e [[1950-er jierren]] noch hast tsien jier trochgean soe. Oare wichtige ûntwikkelings yn 'e 1940-er jierren wiene de ferbettering fan ynternasjonale gearwurking troch de oprjochting fan 'e [[Feriene Naasjes]], de [[dekolonisaasje]] fan dielen fan [[Aazje]] en it begjin fan it konflikt tusken [[Israel]] en de [[Arabieren]] yn it [[Midden-Easten]].
__TOC__
==Oersjoch==
De earste helte fan 'e 1940-er jierren waard folslein behearske troch de [[Twadde Wrâldoarloch]], dy't yn [[septimber]] [[1939]] útbrutsen wie yn [[East-Jeropa]], doe't [[nazy-Dútslân]] [[Dútske ynfal yn Poalen (1939)|in ynfal die]] yn [[Poalen]]. Dêrnei hie de oarloch him almar fierder útwreide. Yn [[april]] [[1940]] die Dútslân tagelyk [[Dútske ynfal yn Denemark (1940)|in ynfal]] yn [[Denemark]] en [[Dútske ynfal yn Noarwegen|ien]] yn [[Noarwegen]], dy't einigen mei de besetting fan dy beide lannen. Yn [[maaie]] [[1940]] folge in Dútske útbraak nei it westen ta, wêrby't yn 'e [[Dútske ynfal yn Nederlân|Slach om Nederlân]] en de [[Dútske ynfal yn Belgje (1940)|Slach om Belgje]] de [[Benelúks]]-lannen beset waarden, folge troch it noarden en westen fan [[Frankryk]] nei de [[Dútske ynfal yn Frankryk (1940)|Dútske ynfal yn dat lân]]. In loftoarloch om 'e iennichst oerbleaune fijân, it [[Feriene Keninkryk]], op 'e knibbels te krijen, waard troch de Dútske [[Luftwaffe]] yn 'e [[Slach om Ingelân]] lykwols ferlern fan 'e Britske [[Royal Air Force|RAF]].

Yn [[1941]] wreide nazy-Dútslân syn ynfloedssfear fierder út, diskear oer [[East-Jeropa]], dêr't earder al [[Tsjechje]] beset, [[Poalen]] ferovere en [[Slowakije (1939-1945)|Slowakije]] ta in [[fazalsteat]]sje makke wie. [[Hongarije]], [[Roemeenje]] en [[Bulgarije]] tekenen bûnsgenoatskippen mei de [[As (bûnsgenoatskip)|As]] (besteande út [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]]), wylst [[Grikelân]] [[Dútske ynfal yn Grikelân|ferovere waard]] en [[Joegoslaavje]] by [[Dútske ynfal yn Joegoslaavje|itselde lot]] trof. Ein [[juny]] [[1941]] folge mei [[Operaasje Barbarossa]] de Dútske oanfal op 'e [[Sovjet-Uny]], wêrmei't Dútslân earder noch it [[Molotov-Ribbentrop-pakt]] sletten hie. De Dútske opmars oan it [[Eastfront (Twadde Wrâldoarloch)|Eastfront]], stipe troch [[troepen]] út [[Finlân]], [[Slowakije (1939-1945)|Slowakije]], [[Hongarije]], [[Roemeenje]], [[Itaalje]], [[Unôfhinklike Steat Kroaasje|Kroaasje]] en [[Spanje]], gie dat it slydjage. [[Belis fan Leningrad|Leningrad waard besingele]], de [[Oekraïne]], de [[nôt]]skuorre fan Jeropa, waard mei gemak ynlive en allinnich it ynfallen fan 'e Russyske [[winter]] kaam foar dat de [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-[[haadstêd]] [[Moskou]] yn Dútske hannen foel.
[[File:Betty_Grable_20th_Century_Fox.jpg|left|thumb|200px|[[Betty Grable]] wie in ferneamd [[pin-up]]model, hjir op in [[foto]] út [[1943]].]]

Underwilens wie oan 'e oare kant fan 'e wrâld al yn 'e [[1930-er jierren]] de opmars fan [[Japan]] begûn, wêrby't grutte dielen fan [[Sina]] [[Twadde Sineesk-Japanske Oarloch|beset wiene]]. Mei de Japanske [[oanfal op Pearl Harbor]], in [[marine]]basis op [[Hawaï]], waarden ek de [[Feriene Steaten]] ein [[1941]] yn 'e Twadde Wrâldoarloch belutsen. Neitiid waarden de Amerikanen yn 'e [[Filipinen]] ferslein en koe [[Japanske ynfal yn de Filipinen|Japan ek dat gebiet besette]]. Dêrnei foelen de Japanners de [[Feriene Keninkryk|Britske]], [[Nederlân]]ske en [[Frankryk|Frânske]] [[koloanje]]s yn [[Súdeast-Aazje]] binnen en feroveren dy gebieten.

De omkear yn 'e oarloch begûn mei de [[Slach by Midway]], yn [[juny]] [[1942]], wêrby't de [[Amerikaanske Marine]] ôfweefde mei de oppermacht dy't de [[Japanske Keizerlike Marine]] oant dy tiid yn 'e [[Stille Oseaan]] hie. Yn [[Noard-Afrika]] kearde de Britske [[generaal]] [[Bernard Law Montgomery]] yn [[novimber]] [[1942]] yn 'e [[Twadde Slach by El Alamein]] it Dútske [[Afrikakorps]] fan [[fjildmaarskalk]] [[Erwin Rommel]]. Yn [[Ruslân]] waard de Dútske opmars ta stean brocht yn 'e skriklike en slepende [[Slach om Stalingrad]], dy't ein [[jannewaris]] [[1943]] úteinlik útrûn op in oerwinning foar de Sovjet-Uny doe't it hiele [[6e Leger (Wehrmacht)|Dútske 6e Leger]] him oerjaan moast. Yn 'e [[Stille Súdsee]] einige om dyselde tiid hinne de [[Slach om Guadalcanal]] yn in Japanske nederlaach, en de rêchbonke fan 'e Dútske [[Wehrmacht]] waard yn [[july]] [[1943]] brutsen yn 'e [[Slach by Koersk]], op 'e [[Jeraziatyske Flakte]]. Oanhâldende [[bombardemint]]en, [[dei|oerdeis]] troch de Amerikaanske en [[nacht]]s troch de Britske [[loftmacht]], fernielden stadichoan de [[yndustry]] dy't Dútslân brek wie om 'e oarloch fuort te setten.

De ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch sette yn [[juny]] [[1944]] útein, doe't de [[Alliëarden]] op [[D-Day]] [[amfibyske operaasje|lâning]]s op 'e [[kust]] fan [[Normanje]] útfierden en sa in nij front yn it westen iepenen. Dêrwei waard neitiid de Dútske besetting fan [[West-Jeropa]] oprôle, al beaen de Dútsers taai ferset dat foar de Alliëarden mei it [[Ardinnenoffinsyf]] en de [[Slach om Arnhim]] noch foar ferskate tebeksetters soarge. Underwilens teach yn [[East-Jeropa]] it [[Reade Leger]] op, dêrby ferskriklike [[oarlochsmisdie]]den tsjin 'e Dútske boargerbefolking begeand út [[wraak]] foar wat de Dútsers de ynwenners fan 'e Sovjet-Uny oandien hiene. De ein kaam mei de [[Fal fan Berlyn]], yn [[april]] [[1945]], doe't de [[haadstêd]] fan it [[Trêde Ryk]] troch it Reade Leger ynnommen waard, en de Dútske [[diktator]] [[Adolf Hitler]] himsels mei in hantsjefol fertroulingen [[selsmoard|fan kant makke]]. Mei de [[oerjefte fan nazy-Dútslân]] kaam op [[7&amp;nbsp;maaie]] [[1945]] in ein oan 'e Twadde Wrâldoarloch yn Jeropa.

Tsjin dy tiid wie oan 'e oare kant fan 'e wrâld de striid tsjin Japan ek yn in einfaze oanbelâne. Mei it saneamde [[eilânhuppen]], it eilân foar eilân weromrôljen fan 'e Japanske besetting yn it gebiet fan 'e Stille Oseaan, wie Japan flink yn 'e pine set. Nettsjinsteande dat waard om elts eilân in fûleindige striid levere, dy't net selden einige yn 'e kollektive [[selsmoard]] fan it restearjende Japanske [[garnizoen]]. De [[Slach om Iwo Jima]] en de [[Slach om Okinawa]] binne de bekendste foarbylden fan dat stadium fan 'e oarloch. Doe't de Japanners hielendal weromkrongen wiene nei harren [[Japan|eigen eilannen]], mar noch net fan opjaan witte woene, besleat it Amerikaanske [[regear]] om in nij wapen yn te setten, de [[atoombom]]. Nei de [[atoombombardeminten fan Hiroshima en Nagasaki]] joech Japan him op [[15&amp;nbsp;augustus]] [[1945]] oer oan 'e Alliëarden, wêrmei't de Twadde Wrâldoarloch beëinige waard.
[[File:Yalta_Conference_(Churchill,_Roosevelt,_Stalin)_(B&amp;W).jpg|right|thumb|250px|De [[Konferinsje fan Jalta]], yn [[febrewaris]] [[1945]], mei (sittend f.l.n.rj.) de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[premier]] [[Winston Churchill]], de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]], en [[Sovjet-Uny|Sovjet-lieder]] [[Josef Stalin]].]]

Tsjin dy tiid wie bekend wurden dat de [[nazy]]s yn Jeropa [[genoside]] bedreaun hiene tsjin beskate befolkingsgroepen: by de [[Holokaust]] wiene 6 miljoen [[Joaden]] [[fermoarde]], en by de [[Porajmos]] wiene 500.000 [[Roma (folk)|Roma]] ombrocht. De nazys hiene dêrfoar spesjale [[ferneatigingskamp]]en boud, dêr't sokke ûnwinske persoanen sa effisjint mooglik, troch it gebrûk fan [[gaskeamer]]s, op in suver yndustriële skaal deade waarden. De nammen fan sokke [[konsintraasjekamp]]en, lykas [[Auschwitz]], [[Sobibor]], [[Treblinka (ferneatigingskamp)|Treblinka]], [[Bergen-Belsen]], [[Buchenwald]], [[Ravensbrück]], [[Mauthausen]] en [[Dachau]], waarden kweaferneamd. De Alliëarden setten útein mei de [[rjochtsaak|berjochting]] fan 'e ferantwurdliken (ynsafier't se dy te pakken krigen hiene). Ytliken fan dyselden waarden by de [[Prosessen fan Neurenberch]] ta de [[deastraf]] feroardiele. Itselde lot trof in oansjenlik tal Japanske militêren, dy't ferantwurdlik wiene foar de freeslike behanneling fan [[Westerske wrâld|Westerske]] en [[Aazje|Aziatyske]] [[finzene]]n yn 'e saneamde [[jappekampen]].

De [[lânkaart]] fan [[East-Jeropa]] waard nei de Twadde Wrâldoarloch op 'e nij tekene. De grutste feroarings wiene dat de [[Sovjet-Uny]] de [[Baltyske steaten]] en dielen fan [[Finlân]], [[Poalen]], [[East-Prusen]], [[Tsjechoslowakije]] en [[Roemeenje]] [[anneksearre]], wylst de westgrins fan Poalen yn it neidiel fan Dútslân nei it westen ta opskood waard. Dútslân ferlear dêrtroch net inkeld East-Prusen, mar ek Pommeren en [[Sileezje]]. De [[Oder-Neissegrins]] waard de nije grins mei Poalen. Yn it ramt fan dizze feroarings waarden miljoenen [[etnysk]]e [[Dútser]]s ferdreaun út 'e gebieten dy't no by Poalen en de Sovjet-Uny kamen te hearren, wylst ek [[Sudetendútsers|Dútske minderheid yn Tsjechoslowakije]] foar in grut part it lân útset waard. Dútslân sels, en ek [[Eastenryk]], dat ûnder de oarloch diel útmakke hie fan nazy-Dútslân, waarden opdield yn besettingssônes fan 'e fjouwer foarnaamste Alliëarden: de [[Feriene Steaten]], it [[Feriene Keninkryk]], [[Frankryk]] en de [[Sovjet-Uny]].

Om it ferwuostge Jeropa der nei de oarloch [[ekonomy]]sk wer boppe-op te helpen, setten de Feriene Steaten útein mei in wiidweidich finansjeel projekt om 'e weropbou te ûnderstypjen, dat it [[Marshallplan]] kaam te hjitten. Yn [[Poalen]], [[Tsjechoslowakije]], [[Hongarije]], [[Roemeenje]], [[Bulgarije]], [[Joegoslaavje]] en [[Albaanje]] kamen koart foar of nei de ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch al of net mei help fan it Reade Leger [[kommunistysk]]e rezjyms oan 'e macht, dy't fan dy lannen in rige [[fazalsteat]]en fan 'e Sovjet-Uny makken. De Westerske Alliëarden seagen dat mei oanwaaksende ûngerêstheid oan, en it duorre net lang ear't der groeiende ûnienichheid tusken harren en de Sovjet-Uny ûntstie.

Yn 'e twadde helte fan 'e 1940-er jierren ûntjoech him dy ûnienichheid ta in konflikt dat de [[Kâlde Oarloch]] kaam te hjitten, mei as hichtepunten de [[Grykske Boargeroarloch]] en de [[Blokkade fan Berlyn]]. By dat lêste treffen besocht de Sovjet-Uny de trije Westerske besettingssônes yn 'e Dútske haadstêd [[Berlyn]] te isolearjen, wêrnei't de Feriene Steaten, it Feriene Keninkryk en Frankryk in [[loftbrêge]] ynsetten om harren dielen fan 'e stêd te befoarriedzjen. Yn it ramt fan 'e Kâlde Oarloch moat ek de formalisearring fan 'e opdieling fan Dútslân sjoen wurde, mei de oprjochting, yn [[1949]], fan 'e [[West-Dútslân|Bûnsrepublyk Dútslân]] (of West-Dútslân), besteande út 'e trije Westerske besettingssônes, en fan 'e [[Dútske Demokratyske Republyk]] (DDR of East-Dútslân), besteande út 'e besettingssône fan 'e Sovjet-Uny. Itselde barde yn [[Koreä]], dêr't yn [[1948]] de Amerikaanske besettingssône ûnôfhinklik waard as de [[Republyk Koreä]] (Súd-Koreä), wylst hast tagelyk de besettingssône fan 'e Sovjet-Uny útroppen waard ta de [[Demokratyske Folksrepublyk Koreä]] (Noard-Koreä). Yn [[1949]] rjochten de Feriene Steaten, [[Kanada]] en tsien [[West-Jeropa|Westjeropeeske]] lannen de [[NATO]] op, in militêr bûnsgenoatskip dat rjochte wie tsjin 'e Sovjet-Uny.

Yn 'e twadde helte fan 'e 1940-er jierren waard fierders ek in begjin makke mei it dekolonisaasjeproses yn [[Aazje]], dêr't it [[Feriene Keninkryk]] [[Britsk-Ynje]], [[Britsk-Birma]] en [[Britsk-Seylon]] opjoech, de [[Feriene Steaten]] ûnôfhinklikheid skonken oan 'e [[Filipinen]], en [[Nederlân]] ôfstân dwaan moast fan [[Nederlânsk-Ynje]], nei't it him dêr ûnder de [[Polisjonele Aksjes]] om 'e nocht tsjin ferset hie. Yn [[1948]] waard boppedat de steat [[Israel]] selsstannich, as in thúslân foar de yn de Twadde Wrâldoarloch sa ferfolge [[Joaden]]. Dat soe liede ta santich jier fan oanhâldende konflikten yn it [[Midden-Easten]] mei anno [[2018]] noch gjin ein yn sicht. Ek ûntstie nei de Twadde Wrâldoarloch gruttere ynternasjonale gearwurking, û.m. troch de oprjochting fan 'e [[Feriene Naasjes]], de [[Ried fan Jeropa]] en de [[Benelúks]]. 
[[File:A Finnish Maxim M-32 machine gun nest during the Winter War.jpg|right|thumb|250px|[[Finlân|Finske]] [[soldaten]] ûnder de [[Winteroarloch]] mei de [[Sovjet-Uny]].]]
[[File:Rotterdam, Laurenskerk, na bombardement van mei 1940.jpg|right|thumb|250px|De [[binnenstêd]] fan [[Rotterdam]] nei it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Bombardemint fan Rotterdam]].]]
[[File:St Paul destroyed.jpg|right|thumb|250px|De [[Grut-Brittanje|Britske]] [[haadstêd]] [[Londen]] nei [[nazy-Dútslân|Dútske]] bombardeminten ûnder de [[Slach om Ingelân]], mids [[1940]].]]
[[File:Bundesarchiv_R_165_Bild-244-48,_Asperg,_Deportation_von_Sinti_und_Roma.jpg|right|thumb|250px|In groep oppakte [[Roma (folk)|Roma]] yn it [[Dútslân|Dútske]] [[Asperg]], yn [[maaie]] [[1940]], wachtsjend om ôffierd te wurden nei de [[ferneatigingskamp|ferneatigings-kampen]].]]

==Wichtichste foarfallen==
;[[1940]]
*[[30 jannewaris]] - De [[Sechsde Alvestêdetocht]] wurdt wûn troch it saneamde 'Pakt fan Dokkum' ([[Auke Adema]], [[Durk van der Duim]], [[Cor Jongert]], [[Piet Keijzer]] en [[Sjouke Westra]]) yn in tiid fan 11 [[oere]]n en 30 [[minuten]].
*[[17 febrewaris]] - Yn 'e [[Winteroarloch]] tusken [[Finlân]] en de [[Sovjet-Uny]] wit it [[Reade Leger]] einlings troch de Finske [[Mannerheimliny]] hinne te brekken.
*[[13 maart]] - Nei [[ûnderhanneling]]s komt mei it [[Ferdrach fan Moskou (1940)|Ferdrach fan Moskou]] in ein oan 'e [[Winteroarloch]] tusken [[Finlân]] en de [[Sovjet-Uny]]. Finlân, dat de oarloch nei fûleindige wjerstân ferlern hat, moat oansjenlike dielen fan syn grûngebiet opjaan. Dit is it begjin fan 'e saneamde [[Tuskenfrede]], dy't duorje sil oant en mei [[24&amp;nbsp;juny]] [[1941]].
*[[9 april]] - [[Nazy-Dútslân]] [[Dútske ynfal yn Denemark (1940)|docht in ynfal]] yn [[Denemark]]. It Deenske [[regear]] beslút om gjin ferset te bieden, en [[Dútske besetting fan Denemark|it lân kapitulearret dêrom]] deselde deis al.
*[[9 april]] - [[Nazy-Dútslân]] [[Dútske ynfal yn Noarwegen|docht in ynfal]] yn [[Noarwegen]]. De Noaren biede fûleindich ferset.
*[[12 april]] - [[Britske besetting fan de Fêreu-eilannen]].
*[[15 april]] - [[Grut-Brittanje|Britske]], [[Frankryk|Frânske]] en [[Poalen|Poalske]] [[troepen]] lânje by [[Narvik]], yn noardlik [[Noarwegen]], om mei te fjochtsjen yn 'e [[Noarske Fjildtocht]].
*[[27 april]] - De [[Alliëarden]] lûke harren [[troepen]] werom út [[Noarwegen]].
*[[10 maaie]] - [[Nazy-Dútslân]] docht [[Dútske ynfal yn Nederlân|in ynfal]] yn [[Nederlân]]. [[Fryslân]] wurdt frijwol daliks beset.
*[[10 maaie]] - [[Nazy-Dútslân]] docht [[Dútske ynfal yn Belgje (1940)|in ynfal]] yn [[Belgje]]. De Belgen fersette harren fûleindich, mar wurde al rillegau tebekkrongen. Underwilens wurdt ek [[Lúksemboarch (gruthartochdom)|Lúksemboarch]] troch de Dútsers beset.
*[[10 maaie]] - [[Britske besetting fan Iislân]].
*[[11 maaie]] - Yn 'e [[Slach om Nederlân]] brekke de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] troch de [[Peel-Raamstelling]], wêrnei't se [[Noard-Brabân]] besette. 
*[[11 maaie]] - Yn it [[Feriene Keninkryk]] foarmet [[Winston Churchill]] in oarlochskabinet.
*[[12 maaie]] - De [[Slach om Nederlân|Dútske opmars yn Nederlân]] wurdt op de [[Feluwe]] nei swiere gefjochten ta stean brocht yn 'e [[Slach om de Grebbeberch]]. Fia [[Noard-Brabân]] berikke de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] lykwols de [[Moerdykbrêgen]] by [[Rotterdam]]. 
*[[13 maaie]] - Yn it ramt fan 'e [[Slach om Nederlân|Dútske ynfal yn Nederlân]] wurdt de fijân yn [[Fryslân]] de tagong ta de [[Ofslútdyk]] ûntsein yn 'e [[Slach by Koarnwertersân]]. [[Keninginne]] [[Wilhelmina fan 'e Nederlannen]] giet yn [[ballingskip]] yn it [[Feriene Keninkryk]].
*[[14 maaie]] - By it [[Bombardemint fan Rotterdam]] troch de [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Luftwaffe]] komme sa'n 900 [[Nederlân|Nederlanners]] om. 
*[[15 maaie]] - Nei it drigemint fan 'e [[nazy-Dútslân|Dútsers]] om ek [[Utert (stêd)|Utert]] te bombardearjen, [[kapitulaasje fan Nederlân|jout Nederlân him oer]]. Allinne yn [[Seelân]] wurdt noch fierder fochten.
*[[15 maaie]] - [[Nazy-Dútslân]] docht [[Dútske ynfal yn Frankryk (1940)|in ynfal]] yn [[Frankryk]].
*[[19 maaie]] - De [[Alliëarden]] lûke har werom út [[Seelân]] en dêrmei fan it hiele grûngebiet fan [[Nederlân]].
*[[26 maaie]] - Begjin fan [[Operaasje Dynamo]], de [[evakuaasje]] fan [[Alliëarden|Alliëarde]] [[troepen]] út 'e troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] ynsletten [[Frankryk|Frânske]] [[haven]]stêd [[Dúntsjerk]]. 
*[[28 maaie]] - [[Belgje]] [[Kapitulaasje fan Belgje|jout him oer]] oan [[nazy-Dútslân]].
*[[3 juny]] - [[Operaasje Dynamo]] foltôge. Yn totaal binne der 240.000 [[Grut-Brittanje|Britske]] en 110.000 [[Frankryk|Frânske]] [[soldaten]] út 'e troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] ynsletten [[Frankryk|Frânske]] [[haven]]stêd [[Dúntsjerk]] oer [[It Kanaal]] nei [[Ingelân]] ta evakuëarre.
*[[9 juny]] - [[Noarwegen]] [[Kapitulaasje fan Noarwegen|jout him oer]] oan [[nazy-Dútslân]].
*[[10 juny]] - [[Itaalje]] ferklearret de oarloch oan [[Frankryk]] en it [[Feriene Keninkryk]]. 
*[[12 juny]] - [[Spanje]] ferklearret him [[neutraliteit|neutraal]] yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]].
*[[15 juny]] - [[Litouwen]] [[Besetting fan Litouwen troch de Sovjet-Uny|wurdt beset]] troch de [[Sovjet-Uny]].
*[[17 juny]] - [[Itaalje|Italjaanske]] [[troepen]] dogge [[Italjaanske ynfal yn Frankryk|in ynfal]] yn súdlik [[Frankryk]].
*[[20 juny]] - [[Letlân]] [[Besetting fan Letlân troch de Sovjet-Uny|wurdt beset]] troch de [[Sovjet-Uny]].
*[[22 juny]] - [[Frankryk]] [[Kapitulaasje fan Frankryk (1940)|jout him oer]] oan [[nazy-Dútslân]]. It lân wurdt opdield yn in troch de Dútsers besette sône (it noarden en de westkust, [[Parys]] ynbegrepen) en in 'frije sône', dy't bekend komt te stean as [[Vichy-Frankryk]]. Dêr kriget in [[kollaboraasje|kollaborearjend]] rezjym it foar it sizzen.
*[[22 juny]] - [[Estlân]] [[Besetting fan Estlân troch de Sovjet-Uny|wurdt beset]] troch de [[Sovjet-Uny]].
*[[23 juny]] - It [[Feriene Keninkryk]] erkent it [[Komitee fan de Frije Frânsen]], fan [[kolonel]] [[Charles de Gaulle]], as it legitime [[regear]] fan [[Frankryk]].
*[[24 juny]] - Mei it [[Ferdrach fan Rome (1940)|Ferdrach fan Rome]] slute [[Frankryk]] en [[Itaalje]] in [[wapenstilstân]].
*[[27 juny]] - De [[Sovjet-Uny]] docht [[ynfal fan de Sovjet-Uny yn Roemeenje (1940)|in ynfal]] yn [[Roemeenje]]. De eastlike [[lânstreken]] [[Bessaraabje]] en de noardlike [[Bûkovina]] wurde beset en [[anneksearre]].
*[[9 july]] - De [[Grut-Brittanje|Britske]] [[loftmacht]], de [[Royal Air Force|RAF]], begjint mei [[nacht]]like [[bombardemint]]en fan [[nazy-Dútslân]].
*[[10 july]] - [[Maarskalk]] [[Philippe Pétain]] wurdt [[presidint]] fan [[Vichy-Frankryk]].
*[[28 july]] - Earste útstjoering fan [[Radio Oranje]], de [[radiostjoerder]] fan it [[Nederlân]]ske [[regear-yn-ballingskip]] yn [[Londen]].
*[[3 augustus]] - [[Estlân]], [[Letlân]] en [[Litouwen]] wurde troch de [[Sovjet-Uny]] [[anneksearre]].
*[[4 augustus]] - [[Itaalje|Italjaanske]] troepen falle de [[koloanje]] [[Britsk-Somalilân]] binnen.
*[[7 augustus]] - It [[Feriene Keninkryk]] en it [[Komitee fan de Frije Frânsen]], fan [[kolonel]] [[Charles de Gaulle]], slute in formeel bûnsgenoatskip.
*[[13 augustus]] - De [[Slach om Ingelân]] barst los, wêrby't de [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[loftmacht]], de [[Luftwaffe]], besiket om 'e [[Grut-Brittanje|Britten]] troch [[bombardemint]]en fan [[boarger]]doelen op 'e knibbels te krijen.
*[[20 augustus]] - [[Leon Trotski]], de iere lieder fan 'e [[Sovjet-Uny]] dy't yn [[ballingskip]] yn [[Meksiko]] libbet, [[Moard op Leon Trotski|wurdt fermoarde]] troch de [[Spanje|Spaanske]] [[kommunist]] [[Ramón Mercader]].
*[[30 augustus]] - By de saneamde [[Wiener Schiedsspruch]] beslute [[nazy-Dútslân]] en [[Itaalje]] dat [[Roemeenje]] de noardlike helte fan [[Transsylvaanje]] ôfstean moat oan [[Hongarije]].
*[[4 septimber]] - [[Pieter Sjoerds Gerbrandy]] wurdt [[premier]] fan it [[Nederlân]]ske [[regear-yn-ballingskip]].
*[[12 septimber]] - [[Itaalje|Italjaanske]] [[troepen]] falle fan [[Syrenaika]] út [[Egypte]] oan.
*[[26 septimber]] - [[Japan]] falt [[Frânsk-Yndo-Sina]] binnen.
*[[27 septimber]] - Yn [[Berlyn]] slute [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]] it Trijegrutmachtepakt, better bekend as de [[As (bûnsgenoatskip)|As]].
*[[28 oktober]] - [[Itaalje]] docht [[Italjaanske ynfal yn Grikelân|in ynfal]] yn [[Grikelân]], fanút it al earder besette [[Albaanje]].
*[[13 novimber]] - [[Grikelân]] slacht de [[Itaalje|Italjaanske]] oanfal ôf en giet yn 'e tsjinoanfal.
*[[20 novimber]] - [[Hongarije]] wurdt lid fan 'e [[As (bûnsgenoatskip)|As]].
*[[23 novimber]] - [[Roemeenje]] en [[Slowakije (1939-1945)|Slowakije]] wurde lid fan 'e [[As (bûnsgenoatskip)|As]].
*[[20 desimber]] - Begjin fan 'e [[Tsjetsjeenske Opstân (1940-1944)|Tsjetsjeenske Opstân]] yn it suden fan 'e [[Sovjet-Uny]].
[[File:9_Div_Tobruk(AWM_020779).jpg|right|thumb|250px|[[Austraalje (lân)|Australyske]] [[soldaten]] ûnder it [[Belis fan Tobrûk]], yn [[1941]].]]
[[File:The_USS_Arizona_(BB-39)_burning_after_the_Japanese_attack_on_Pearl_Harbor_-_NARA_195617_-_Edit.jpg|right|thumb|250px|It [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[slachskip]] de USS ''Arizona'' yn 'e brân nei de [[Japan]]ske [[oanfal op Pearl Harbor]].]]
[[File:Bundesarchiv_Bild_101I-031-2436-03A,_Russland,_Hinrichtung_von_Partisanen_retouched.jpg|right|thumb|250px|[[Stânrjochtlike eksekúsje]]s fan [[opstanneling]]en troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] yn it besette diel fan 'e [[Sovjet-Uny]].]]
[[File:Bundesarchiv_Bild_183-S62600,_Adolf_Hitler.jpg|right|thumb|160px|De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[diktator]] [[Adolf Hitler]].]]

;[[1941]]
*[[22 jannewaris]] - [[Grut-Brittanje|Britske]] en [[Austraalje (lân)|Australyske]] [[troepen]] [[Earste Slach om Tobruk|feroverje Tobruk]], yn [[Lybje (koloanje)|Lybje]], en nimme 25.000 [[Itaalje|Italjaanske]] [[soldaten]] [[kriichsfinzen]].
*[[24 jannewaris]] - [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]] falle it troch [[Itaalje]] besette [[Abessynje]] binnen.
*[[6 febrewaris]] - De [[Sânde Alvestêdetocht]] wurdt wûn troch [[Auke Adema]] yn in tiid fan 9 [[oere]]n en 19 [[minuten]].
*[[14 febrewaris]] - De earste ûnderdielen fan it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Afrikakorps]] arrivearje yn [[Italjaansk-Lybje]], om 'e weromlûkende [[Itaalje|Italjaanske]] [[troepen]] dêre te fersterkjen.
*[[25 febrewaris|25]]-[[26 febrewaris]] - De [[Febrewarisstaking]] is it earste massale ferset tsjin 'e [[nazy-Dútslân|Dútske besetter]] yn [[Nederlân]], en it iennichste massale protest tsjin 'e [[Joadeferfolging troch nazy-Dútslân]].
*[[1 maart]] - [[Bulgarije]] wurdt lid fan 'e [[As (bûnsgenoatskip)|As]].
*[[11 maart]] - It [[Amerikaanske Kongres]] nimt de [[Lien-Pachtwet]] oan. Begjin fan it [[Lien-Pachtprogramma]], wêrmei't de [[Feriene Steaten]] de [[Alliëarden]] fan materieel foarsjogge.
*[[25 maart]] - Nei swiere [[nazy-Dútslân|Dútske]] druk wurdt [[Joegoslaavje]] lid fan 'e [[As (bûnsgenoatskip)|As]].
*[[27 maart]] - By de [[Joegoslavyske Revolúsje fan 1941]] wurde [[prins]]-[[regint]] [[Paul fan Joegoslaavje|Paul]] en [[premier]] [[Dragiša Cvetković]] ôfset troch it [[leger (lânmacht)|leger]], dat fel tsjin is op 'e [[Joegoslaavje|Joegoslavyske]] oansluting by de [[As (bûnsgenoatskip)|As]].
*[[3 april]] - By [[steatsgreep yn Irak (1941)|in steatsgreep]] komt yn [[Irak]] in pro-[[nazy-Dútslân|Dútsk]] rezjym ûnder [[Rasjyd al-Gailani]] oan 'e macht.
*[[5 april]] - [[Addis Abeba]], de [[haadstêd]] fan [[Abessynje]], wurdt troch [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]] befrijd fan 'e besetting troch de [[Itaalje|Italjanen]].
*[[6 april]] - It begjin fan [[Operaasje Marita]], de [[Dútske ynfal yn Grikelân]] en [[Dútske ynfal yn Joegoslaavje|yn Joegoslaavje]].
*[[8 april]] - Mei de [[Fal fan Tessaloniky]] stoart de ferdigening fan noardlik [[Grikelân]] tsjin 'e [[nazy-Dútslân|Dútsers]] yn.
*[[10 april]] - Begjin fan it [[Belis fan Tobrûk]], yn [[Italjaansk-Lybje]], dêr't [[Austraalje (lân)|Australyske]], [[Nij-Seelân|Nijseelânske]] en [[Poalen|Poalske]] [[troepen]] stânhâlde tsjin it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Afrikakorps]].
*[[10 april]] - De [[Unôfhinklike Steat Kroaasje]] wurdt útroppen, as in [[fazalsteat]] fan [[nazy-Dútslân]].
*[[17 april]] - [[Joegoslaavje]] [[Kapitulaasje fan Joegoslaavje|jout him oer]] oan [[nazy-Dútslân]].
*[[17 april]] - [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]] falle [[Irak]] binnen. Begjin fan 'e [[Britsk-Iraakske Oarloch]].
*[[21 april]] - [[Grikelân]] [[Kapitulaasje fan Grikelân|jout him oer]] oan [[nazy-Dútslân]]. [[Kening]] [[George II fan Grikelân|George&amp;nbsp;II]] nimt mei it Grykske [[regear]] de wyk nei [[Kreta]].
*[[22 april]] - Begjin fan 'e [[evakuaasje]] fan 'e [[Alliëarden|Alliëarde troepen]] fan it [[fêstelân]] fan [[Grikelân]] nei [[Kreta]].
*[[1 maaie]] - De [[evakuaasje]] fan 'e [[Grut-Brittanje|Britske]], [[Austraalje (lân)|Australyske]], [[Nij-Seelân|Nijseelânske]], [[Poalen|Poalske]] en [[Grikelân|Grykske]] [[troepen]] fan it Grykske [[fêstelân]] nei [[Kreta]] wurdt foltôge.
*[[10 maaie]] - [[Rudolf Hess]], de pleatsferfanger fan 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[diktator]] [[Adolf Hitler]], fljocht op eigen manneboet nei [[Grut-Brittanje]] om [[frede]] te sluten. Nei't er in [[needlâning]] meitsje moat yn [[Skotlân]], wurdt er troch de Britten [[finzen]] set.
*[[20 maaie]] - Begjin fan 'e [[Slach om Kreta]], wêrby't de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] op it [[Grikelân|Grykske]] [[eilân]] [[Kreta]] lânje.
*[[27 maaie]] - Begjin fan 'e [[evakuaasje]] fan 'e [[Alliëarden|Alliëarde troepen]] fan [[Kreta]] nei [[Egypte]].
*[[30 maaie]] - [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]] marsjearje yn it ramt fan 'e [[Britsk-Iraakske Oarloch]] de [[Irak|Iraakske]] [[haadstêd]] [[Bagdad]] binnen en helje dêr it pro-[[nazy-Dútslân|Dútske]] [[regear]] fan [[Rasjyd al-Gailani]] ûnder fuotten.
*[[8 juny]] - De [[Grut-Brittanje|Britten]] en [[Frije Frânsen]] falle [[Syrje]] binnen, dat yn 'e hannen is fan it [[kollaboraasje|kollaborearjende]] [[Vichy-Frankryk]].
*[[15 juny]] - [[Unôfhinklike Steat Kroaasje|Kroaasje]] wurdt lid fan 'e [[As (bûnsgenoatskip)|As]].
*[[21 juny]] - De [[Grut-Brittanje|Britten]] en [[Frije Frânsen]] feroverje de [[Syrje|Syryske]] [[haadstêd]] [[Damaskus]] op 'e [[troepen]] fan [[Vichy-Frankryk]].
*[[22 juny]] - [[Operaasje Barbarossa]] giet fan start: [[nazy-Dútslân]] falt de [[Sovjet-Uny]] binnen. Ek [[Itaalje]] en [[Roemeenje]] ferklearje de Sovjet-Uny de oarloch.
*[[23 juny]] - [[Slowakije (1939-1945)|Slowakije]] ferklearret de [[Sovjet-Uny]] de oarloch.
*[[25 juny]] - [[Finlân]] ferklearret de [[Sovjet-Uny]] de oarloch. Dit is de ein fan 'e [[Tuskenfrede]] en it begjin fan 'e saneamde [[Ferfolchoarloch]] (d.w.s. in ferfolch op 'e [[Winteroarloch]] fan [[1939]]-[[1940]]).
*[[27 juny]] - Begjin fan 'e striid fan 'e [[Joegoslavyske partizanen]] ûnder lieding fan [[Josip Broz Tito]] tsjin 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] besetters.
*[[29 juny]] - [[Minsk]], de [[haadstêd]] fan 'e [[Sosjalistyske Sovjetrepublyk Wyt-Ruslân]], wurdt ferovere troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]].
*[[2 july|2]]-[[3 july]] - De [[nazy-Dútslân|Dútsers]] en de pleatslike [[Oekraïners|Oekraynske]] [[befolking]] rjochtsje ûnder [[Joaden]] yn [[Lvov]] (Lemberg) by de [[pogroms fan Lvov]] in [[bloedbad]] oan, wêrby't sa'n 7.000 minsken omkomme.
*[[3 july]] - De lêste [[troepen]] fan [[Vichy-Frankryk]] yn [[Syrje]] jouwe har oer oan de [[Grut-Brittanje|Britten]] en [[Frije Frânsen]].
*[[7 july]] - [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] lânje op [[Iislân]] om dêr mei ynstimming fan it Iislânske [[regear]] en de [[Denemark|Deenske]] [[ambassadeur]] yn [[Washington, D.C.]] [[militêr]]e bases yn te rjochtsjen en de ferdigening fan it lân tsjin in eventuële [[nazy-Dútslân|Dútske]] oanfal oer te nimmen fan 'e [[Grut-Brittanje|Britten]].
*[[12 july]] - Yn [[Moskou]] ûndertekenje it [[Feriene Keninkryk]] en de [[Sovjet-Uny]] in militêr bûnsgenoatskip.
*[[29 july]] - [[Vichy-Frankryk]] slút in oerienkomst mei [[Japan]] en akseptearret de Japanske militêre besetting fan [[Frânsk-Yndo-Sina]].
*[[9 augustus]] - Foar de [[kust]] fan [[Nijfûnlân]], oan board fan it [[Grut-Brittanje|Britske]] [[oarlochsskip]] de ''Prince of Wales'', moetsje de Britske [[premier]] [[Winston Churchill]] en de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]] inoar.
*[[25 augustus]] - [[Grut-Brittanje|Britske]] en [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-[[troepen]] dogge [[Alliëarde ynfal yn Perzje|in ynfal]] yn [[Perzje]] nei de wegering fan 'e [[sjah]] om fanwegen te kommen tsjin pro-[[nazy-Dútslân|Dútske]] aktiviteiten yn syn lân.
*[[27 augustus]] - [[Sjah]] [[Reza Pahlavi]] fan [[Perzje]] docht ûnder twang fan 'e [[Alliëarden]] [[abdikaasje|ôfstân fan 'e troan]] yn it foardiel fan syn [[soan]] [[Mohammed Reza Pahlavi]].
*[[30 augustus]] - Yn [[Servje]] wurdt in [[nazy-Dútslân|Dútsk]] [[sokpop]]rezjym opset ûnder lieding fan [[generaal]] [[Milan Nedić]].
*[[3 septimber]] - Yn it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[ferneatigingskamp]] [[Auschwitz]] fine de earste massale [[fergassing]]s mei it [[gifgas]] [[Zyklon B]] plak.
*[[8 septimber]] - [[nazy-Dútslân|Dútske]] en [[Finlân|Finske]] [[troepen]] slute de stêd [[Leningrad]] yn. Dêrmei begjint it [[Belis fan Leningrad]].
*[[19 septimber]] - [[Kiëv]], de [[haadstêd]] fan 'e [[Sosjalistyske Sovjetrepyblyk Oekraïne]], falt yn [[nazy-Dútslân|Dútske]] hannen. Sûnt it begjin fan [[Operaasje Barbarossa]] binne der al mear as 3 miljoen [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-[[soldaten]] troch de Dútsers [[kriichsfinzen]] nommen.
*[[23 septimber]] - [[Generaal]] [[Charles de Gaulle]] rjochtet yn [[Londen]] in [[Frankryk|Frânsk]] [[regear-yn-ballingskip]] op.
*[[28 septimber]] - [[Sovjet-Uny|Sovjet-lieder]] [[Josef Stalin]] heft by [[dekreet]] de [[Autonome Sovjetrepublyk fan de Wolgadútsers]] op. Begjin fan 'e [[deportaasje fan de Wolgadútsers|massale deportaasje fan]] 400.000 [[Wolgadútsers]] nei [[Sibearje]] en [[Kazachstan]].
*[[29 septimber]] - By it [[Bloedbad fan Babi Jar]], by [[Kiëv]], [[fermoardzje]] de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] 35.000 [[Joaden|Joadske]] [[manlju]], [[froulju]] en [[bern (persoan)|bern]]. 
*[[15 oktober]] - It [[regear]] fan 'e [[Sovjet-Uny]] en de bûtenlânske [[ambassade|diplomatike fertsjintwurdigings]] nimme by it neieroankommen fan 'e [[nazy-Dútslân|Dútsers]] de wyk út [[Moskou]] nei de eastlike leine [[stêd]] [[Kûjbisjev]].
*[[25 oktober]] - Oant it [[Eastfront (Twadde Wrâldoarloch)|Eastfront]] begjint de [[Slach om Moskou]].
*[[2 novimber]] - De [[Četniks]], in [[royalisme|royalistyske]] [[Servje|Servyske]] [[guerrilja]]-[[organisaasje]] ûnder lieding fan [[generaal]] [[Dragoljub Mihailović]], docht mei goedfinen fan 'e [[nazy-Dútslân|Dútsers]] in oanfal op 'e [[Joegoslavyske partizanen]] fan [[Josip Broz Tito]]. Dit is it begjin fan 'e [[boargeroarloch]] yn beset [[Joegoslaavje]].
*[[18 novimber]] - De lêste [[Itaalje|Italjaanske]] [[troepen]] yn [[Abessynje]] jouwe har oer oan 'e [[Grut-Brittanje|Britten]]. Dêrmei is Abessynje, dat sûnt de ein fan 'e [[Twadde Italjaansk-Abessynske Oarloch]], yn [[1936]], troch Itaalje beset holden waard, einlings befrijd.
*[[27 novimber]] - Oan it slepende [[Belis fan Tobrûk]], yn [[Italjaansk-Lybje]], komt in ein as de úthongere [[Alliëarden|Alliëarde]] ferdigeners ûntset wurde troch it [[Britske 8e Leger]].
*[[7 desimber]] - Mei de troch [[Japan]] útfierde [[oanfal op Pearl Harbor]], in [[marine]]basis op [[Hawaï]], reitsje de [[Feriene Steaten]] by de [[Twadde Wrâldoarloch]] belutsen.
*[[7 desimber]] - [[Panama]] ferklearret de oarloch oan [[Japan]].
*[[8 desimber]] - De [[Feriene Steaten]], it [[Feriene Keninkryk]], [[Nederlân]], [[Nij-Seelân]], [[Kanada]], [[Súd-Afrika]], it [[regear-yn-ballingskip]] fan [[Poalen]], de [[Dominikaanske Republyk]], [[El Salvador]], [[Haïty]], [[Hondoeras]], [[Kosta Rika]] en [[Nikaragûa]] ferklearje de oarloch oan [[Japan]].
*[[9 desimber]] - [[Austraalje (lân)|Austraalje]], [[Gûatemala]] en [[Kuba]] ferklearje de oarloch oan [[Japan]]. [[Sina]], dat al sûnt it begjin fan 'e [[Twadde Sineesk-Japanske Oarloch]] yn [[1936]] yn oarloch is mei Japan, ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Itaalje]].
*[[11 desimber]] - [[Nazy-Dútslân]] en [[Itaalje]] ferklearje de oarloch oan 'e [[Feriene Steaten]]. [[Nederlân]] ferklearret de oarloch oan [[Itaalje]]. De [[As (bûnsgenoatskip)|As]]-grutmachten nazy-Dútslân, Itaalje en [[Japan]] ûnthjitte inoar gjin ôfsûnderlike [[frede]] slute te sillen mei de [[Alliëarden]].
*[[16 desimber]] - It [[regear-yn-ballingskip]] fan [[Tsjechoslowakije]] ferklearret de oarloch oan [[Japan]].
*[[20 desimber]] - [[Belgje]] ferklearret de oarloch oan [[Itaalje]].
*[[25 desimber]] - Nei in [[Fal fan Honkong|belegering fan twa wiken]] feroverje de [[Japan]]ners de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[koloanje]] [[Hongkong]].
[[File:Marines_rest_in_the_field_on_Guadalcanal.jpg|right|thumb|250px|[[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[marinierskorps]]s ûnder de [[Slach om Guadalcanal]], yn 'e [[Salomonseilannen]].]]
[[File:RIAN_archive_44732_Soviet_soldiers_attack_house.jpg|right|thumb|300px|[[Soldaten]] fan it [[Reade Leger]] yn 'e tsjinoanfal ûnder de [[Slach om Stalingrad]].]]
[[File:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1c.jpg|right|thumb|250px|[[Hongarije|Hongaarske]] [[Joaden]] arrivearje yn it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[ferneatigingskamp]] [[Auschwitz]].]]

;[[1942]]
*[[1 jannewaris]] - Troch 26 [[Alliëarden|Alliëarde lannen]] wurdt it [[Pakt fan Washington]] sletten, wêrby't de lidsteaten ûnthjitte gjin ôfsûnderlike [[frede]] slute te sillen mei de [[As (bûnsgenoatskip)|As]]-grutmachten.
*[[7 jannewaris]] - Begjin fan 'e [[Slach om Bataan]], wêrby't [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] en [[Filipinen|Filipynske]] [[troepen]] op it [[skiereilân]] [[Bataan]], yn 'e [[Filipinen]], belegere wurde troch de [[Japan]]ners.
*[[10 jannewaris]] - Mei de lâning fan [[Japan]]ske [[troepen]] op [[Selebes]] begjint  [[Japanske ynfal yn Nederlânsk-Ynje|de ynvaazje]] fan [[Nederlânsk-Ynje]].
*[[20 jannewaris]] - Op 'e [[Wannsee-konferinsje]] beslist de lieding fan 'e [[Nasjonaal-Sosjalistyske Dútske Arbeiderspartij]] (NSDAP) ta de totale [[genoside]] op 'e [[Joaden]], dy't omskreaun wurdt as de ''Endlösung der Judenfrage''.
*[[22 jannewaris]] - De [[Achtste Alvestêdetocht]] wurdt wûn troch [[Sietze de Groot]] yn in tiid fan 8 [[oere]]n en 44 [[minuten]]. De [[winter]]kjeld is tige strang; der komme trije dielnimmers om troch [[ûnderkuolling]] en befriezingsferskynsels.
*[[12 febrewaris]] - [[Perû]] ferklearret [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]] de oarloch.
*[[15 febrewaris]] - By [[Fal fan Singapoer|de ynname]] troch de [[Japan]]ners fan 'e [[Grut-Brittanje|Britske]] [[koloanje]] [[Singapoer]] wurde 138.000 [[Grut-Brittanje|Britske]] en [[Austraalje (lân)|Australyske]] [[soldaten]] [[kriichsfinzen]] nommen. 
*[[20 febrewaris]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]] autorisearret de [[ynternearring fan de Japanske Amerikanen]] yn kampen yn [[Utah]] en [[Kolorado]].
*[[27 febrewaris]] - By de [[Slach yn de Javasee]] weeft de [[Japanske Keizerlike Marine]] handich ôf mei in [[Nederlân]]sk-[[Grut-Brittanje|Britsk]]-[[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Austraalje (lân)|Australyske]] [[float]] ûnder de Nederlânske [[skout-by-nacht]] [[Karel Doorman]].
*[[28 febrewaris]] - De earste [[Japan]]ske [[troepen]] lânje op [[Java]].
*[[8 maart]] - It [[Keninklik Nederlânsk-Yndysk Leger]] (KNIL) kapitulearret foar de [[Japan]]ners. Begjin fan 'e [[Japanske besetting fan Nederlânsk-Ynje]].
*[[9 maart]] - De [[Japan]]ners feroverje [[Rangoon]], de [[haadstêd]] fan 'e [[Grut-Brittanje|Britske]] [[koloanje]] [[Britsk-Birma|Birma]].
*[[9 april]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] en [[Filipinen|Filipynske]] [[troepen]] op it [[skiereilân]] [[Bataan]], yn 'e [[Filipinen]], jouwe har oer. Ein fan 'e [[Slach om Bataan]], mar it begjin fan 'e [[Deademars fan Bataan]], wêrby't de [[Japan]]ners 60.000 oant 80.000 Filipynske en Amerikaanske [[kriichsfinzene]]n op ûnminsklike wize 112&amp;nbsp;km opdriuwe nei it plak dêr't se op 'e [[trein]] set wurde kinne nei [[kriichsfinzenekamp]]en. Skattings oer it tal deadlike slachtoffers rinne útinoar fan 5.650 oant 18.000.
*[[18 april]] - De [[Amerikaanske Loftmacht]] fiert it earste [[bombardemint]] op 'e [[Japan]]ske [[haadstêd]] [[Tokio]] út, dat bekend komt te stean as de [[Doolittle Raid]], nei de befelfierder, [[luitenant-kolonel]] [[James H. Doolittle]].
*[[5 maaie|5]]-[[6 maaie]] - By de [[Slach om Corregidor]] feroverje de [[Japan]]ners it [[eilân]] [[Corregidor]], yn 'e [[Baai fan Manilla]]. Dêrmei komt in ein oan alle [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] wjerstân yn 'e [[Filipinen]].
*[[7 maaie|7]]-[[8 maaie]] - By de [[Slach yn de Koraalsee]] bringe de [[Feriene Steaten]] de [[Japan]]ske opmars yn 'e [[Stille Súdsee]] ta stilstân.
*[[22 maaie]] - [[Meksiko]] ferklearret [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]] de oarloch.
*[[27 maaie]] - It [[Tsjechysk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Tsjechyske ferset]] docht [[moard op Reinhard Heydrich|in moardoanslach]] op 'e foaroansteande [[SS]]-[[ofsier]] [[Reinhard Heydrich]], dy't [[ferwûne|swierferwûne]] rekket (en op [[4&amp;nbsp;juny]] stjert).
*[[4 juny|4]]-[[7 juny]] - Yn 'e [[Slach by Midway]] meitsje de [[Feriene Steaten|Amerikanen]] in ein oan 'e [[Japan]]ske oppermacht yn it gebiet fan 'e [[Stille Oseaan]].
*[[5 juny]] - De [[Feriene Steaten]] ferklearje de oarloch oan [[Bulgarije]], [[Roemeenje]] en [[Hongarije]].
*[[9 juny|9]]-[[10 juny]] - As represaille foar de [[moard op Reinhard Heydrich]] meitsje de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] it [[Tsjechje|Tsjechyske]] doarp [[Bloedbad fan Lidice|Lidice mei de grûn lyk]]. De ynwenners wurde foar in diel daliks [[fermoarde]] en foar in oar diel ôffierd nei de [[konsintraasjekamp]]en om dêr letter fermoarde te wurden.
*[[12 juny]] - [[Adolf Hitler]] kart it troch de [[SS]] opstelde [[Generalplan-Ost]] goed, dat delkomt op de ynfiering fan 'e [[slavernij]] foar de [[Slaven (folkegroep)|Slavyske befolking]] fan 'e ferovere gebieten yn [[East-Jeropa]].
*[[14 juny]] - Yn [[Nederlânsk-Ynje]] begjinne de [[Japan]]ners mei de ynternearring fan [[manlik]]e [[Jeropa|Jeropeänen]] yn 'e [[jappekampen]].
*[[1 july|1]]-[[27 july]] - Yn [[Egypte]] einiget de [[Earste Slach by El Alamein]] tusken de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] en de [[Alliëarden]] yn in ympasse.
*[[8 july]] - [[Anne Frank]] en har [[famylje (besibskip)|famylje]] [[ûnderdûker|dûke ûnder]] yn it 'achterhûs' oan 'e [[Amsterdam]]ske [[Prinsengracht]].
*[[7 augustus]] - Yn 'e [[Stille Súdsee]] begjint de [[Slach om Guadalcanal]] mei [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[amfibyske operaasje|lânings]] op it [[eilân]] [[Guadalcanal]], yn 'e [[Salomonseilannen]].
*[[19 augustus]] - De troch de [[Alliëarden]] útfierde [[Wraam op Dieppe]], oan 'e [[kust]] fan noardlik [[Frankryk]], mislearret folslein. Se moatte har mei swiere ferliezen weromlûke.
*[[22 augustus]] - [[Brazylje]] ferklearret [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]] de oarloch nei oanhâldende oanfallen op Brazyljaanske [[keapfardijskip]]pen.
*[[23 augustus]] - Oan it [[Eastfront (Twadde Wrâldoarloch)|Eastfront]] begjint oan de [[Wolga]] de bloedige en slepende [[Slach om Stalingrad]].
*[[27 augustus]] - [[Kuba]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Itaalje]].
*[[30 augustus]] - [[Nazy-Dútslân]] [[Dútske anneksaasje fan Lúksemboarch|anneksearret it Gruthartochdom Lúksemboarch]].
*[[10 septimber]] - [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]] lânje op 'e [[kust]] fan 'e [[Frankryk|Frânske]] [[koloanje]] [[Madagaskar (koloanje)|Madagaskar]], dy't yn 'e hannen is fan [[Vichy-Frankryk]].
*[[23 septimber]] - De [[Grut-Brittanje|Britten]] besette [[Antananarivo]], de [[haadstêd]] fan 'e [[Frankryk|Frânske]] [[koloanje]] [[Madagaskar (koloanje)|Madagaskar]].
*[[1 oktober]] - [[Súd-Karinsje]] en [[Súd-Stiermarken]] (dielen fan [[Sloveenje]]) wurde [[anneksaasje fan Súd-Karinsje en Súd-Stiermarken|anneksearre troch]] [[nazy-Dútslân]]. 
*[[23 oktober]]-[[11 novimber]] - Yn 'e [[Twadde Slach by El Alamein]] makket de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[generaal]] [[Bernard Law Montgomery]] foargoed in ein oan 'e opmars yn [[Noard-Afrika]] fan it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Afrikakorps]] fan [[fjildmaarskalk]] [[Erwin Rommel]].
*[[8 novimber]] - By [[Operaasje Torch]] jout de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[generaal]] [[Dwight Eisenhower]] leiding oan 'e lânings fan [[Alliëarden|Alliëarde]] [[troepen]] yn 'e [[Vichy-Frankryk|Vichy-Frânske]] [[koloanje]]s [[Marokko (protektoraat)|Marokko]] en [[Algerije (koloanje)|Algerije]]. Dêrmei komme de Alliëarden Vichy-Frankryk folslein oer it mad, en sadwaande wurdt der amper ferset bean.
*[[11 novimber]] - [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[troepen]] besette de saneamde Frânske 'frije sône': ein oan 'e behyplike [[autonomy]] fan [[Vichy-Frankryk]].
*[[27 novimber]] - Om in ynbeslachname troch [[nazy-Dútslân]] foar te kommen bringt de [[float]] fan [[Vichy-Frankryk]] himsels yn 'e [[marine]]haven fan [[Toulon]] ta sinken.
*[[14 desimber]] - [[Abessynje]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
[[File:Bundesarchiv_Bild_101III-Merz-014-12A,_Russland,_Beginn_Unternehmen_Zitadelle,_Panzer.jpg|right|thumb|250px|[[nazy-Dútslân|Dútske]] [[tank (wapen)|tank]]s ûnder de [[Slach by Koersk]].]]
[[File:Franklin D. Roosevelt, Chiang Kai-shek, and Winston Churchill at the Cairo Conference, 1943.jpg|right|thumb|250px|De [[Earste Konferinsje fan Kaïro]], yn [[novimber]] [[1943]], mei f.l.n.rj. de [[Sina|Sineeske]] [[presidint]] [[Chiang Kai-shek]], de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] presidint [[Franklin D. Roosevelt]] en de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[premier]] [[Winston Churchill]].]]
[[File:Benito_Mussolini_colored.jpg|right|thumb|180px|De [[Itaalje|Italjaanske]] [[diktator]] [[Benito Mussolini]].]]

;[[1943]]
*[[16 jannewaris]] - [[Irak]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]].
*[[20 jannewaris]] - Begjin fan 'e [[Slach oan de Neretva]], ien fan 'e grutste [[nazy-Dútslân|Dútske]] offinsiven tsjin 'e [[Joegoslavyske partizanen]].
*[[23 jannewaris]] - Op 'e [[Konferinsje fan Kasablanka]] beslute de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]], de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[premier]] [[Winston Churchill]] en [[Sovjet-Uny|Sovjet-lieder]] [[Josef Stalin]] ta de [[ynvaazje fan Sisylje]].
*[[31 jannewaris]]-[[2 febrewaris]] - Oan it [[Eastfront (Twadde Wrâldoarloch)|Eastfront]] wurdt de [[Slach om Stalingrad]] beëinige mei in eklatante oerwinning foar de [[Sovjet-Uny]]. De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[fjildmaarskalk]] [[Friedrich Paulus]] jout him oer mei de restanten fan it [[6e Leger (Wehrmacht)|Dútske 6e Leger]].
*[[7 febrewaris]] - Mei de [[evakuaasje]] fan 'e [[Japan]]ske [[troepen]] fan it [[eilân]] [[Guadalcanal]], yn 'e [[Stille Súdsee]], komt nei persiis in healjier in ein oan 'e [[Slach om Guadalcanal]].
*[[18 febrewaris]] - Yn [[München]] wurdt de [[Dútsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Dútske fersetsgroep]] [[Die Weiße Rose]] troch de [[nazy]]s oprôle. 
*[[22 febrewaris]] - De lieders fan 'e [[Dútsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Dútske fersetsgroep]] [[Die Weiße Rose]], [[Hans Scholl]], syn [[suster]] [[Sophie Scholl]] en [[Christoph Probst]], wurde [[stânrjochtlike eksekúsje|stânrjochtlik eksekutearre]].
*[[28 febrewaris]] - It [[Noarsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Noarske ferset]] fiert yn [[Vemork]] [[Noarske swierwettersabotaazje|in sabotaazje-aksje]] út op in [[fabryk]] dêr't [[swierwetter]] produsearre wurdt. Dêrtroch rint de ûntwikkeling fan in [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[atoombom]] slimme fertraging op.
*[[2 maart]] - Mei de oerwinning yn 'e [[Slach yn de Bismarcksee]] makket [[Austraalje (lân)|Austraalje]] it foar de [[Japan]]ners ûnmooglik om 'e striid op [[Nij-Guineä]] fuort te setten. 
*[[7 april]] - [[Bolivia]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]].
*[[13 april]] - De [[nazy-Dútslân|Dútsers]] ûntdekke yn 'e neite fan 'e [[Ruslân|Russyske]] [[stêd]] [[Smolensk]] it [[massagrêf]] fan it [[Bloedbad fan Katyn]], dêr't [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-[[troepen]] yn [[1940]] 10.000 [[kriichsfinzen]] [[Poalen|Poalske]] [[ofsier]]en [[fermoarde]] hawwe.
*[[19 april]]-[[16 maaie]] - By de [[Opstân yn it Getto fan Warsjau]] nimme de dêr fêstsittende [[Joaden]] de wapens op tsjin 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[SS]]-[[troepen]].
*[[29 april]]-[[3 maaie]] - Yn [[Nederlân]] wurdt de [[Molkstaking]] holden út protest tsjin 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] feroardering dat Nederlânske militêren wer yn [[kriichsfinzenskip]] moatte.
*[[13 maaie]] - De lêste [[nazy-Dútslân|Dútske]] en [[Itaalje|Italjaanske]] [[troepen]] yn [[Noard-Afrika]] jouwe har oer oan 'e [[Alliëarden]]. Dêrby wurde 250.000 man [[kriichsfinzen]] nommen.
*[[simmer]] - Yn noardlik [[Irak]] brekt de [[Trêde Koerdysk-Arabyske Oarloch]] út.
*[[5 july]] - Oan it [[Eastfront (Twadde Wrâldoarloch)|Eastfront]] begjint de [[Slach by Koersk]], de grutste [[tank (wapen)|tank]]slach dy't ea útfochten is.
*[[10 july]] - De westlike [[Alliëarden]] fiere ûnder lieding fan 'e [[Grut-Brittanje|Britske]] [[fjildmaarskalk]] [[Bernard Law Montgomery]] en de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[generaal]] [[George S. Patton]] de [[ynvaazje fan Sisylje]] út ûnder de koadenamme Operaasje Husky.
*[[25 july]] - By [[steatsgreep yn Itaalje (1943)|in steatsgreep]] wurdt yn [[Itaalje]] de [[faksistysk]]e [[diktator]] [[Benito Mussolini]] ôfset en [[finzen]] nommen. [[Kening]] [[Fiktor Emanuel III fan Itaalje|Fiktor Emanuel&amp;nbsp;III]] stelt in nij [[regear]] yn ûnder lieding fan [[maarskalk]] [[Pietro Badoglio]]. Deselde deis noch begjint de [[Dútske ynfal yn Itaalje]].
*[[26 july]] - [[Kolombia]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]].
*[[15 augustus]] - [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] foltôgje [[Aleoetenkampanje|de werovering]] fan [[Kiska (eilân)|Kiska]], it lêste [[eilân]] fan 'e [[Aleoeten]] (yn [[Alaska]]) dat noch yn [[Japan]]ske hannen wie.
*[[23 augustus]] - De [[Slach by Koersk]], oan it [[Eastfront (Twadde Wrâldoarloch)|Eastfront]], einiget yn in oerwinning foar de [[Sovjet-Uny]]. Dit is ien fan 'e grutste en wichtichste [[nazy-Dútslân|Dútske]] nederlagen út 'e [[Twadde Wrâldoarloch]].
*[[3 septimber]] - It nije [[regear]] fan [[Itaalje]] slút in [[wapenstilstân]] mei de [[Alliëarden]].
*[[9 septimber]] - [[Grut-Brittanje|Britske]] en [[Frije Frânsen|Frije Frânske]] [[troepen]] fiere by [[Salerno]] in [[Alliëarde ynfaazje fan it Italjaanske fêstelân|ynfaazje fan it Italjaanske fêstelân]] út.
*[[9 septimber]] - [[Perzje]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]].
*[[12 septimber]] - De earste [[Frije Frânsen|Frije Frânske]] [[troepen]] lânje op it troch de [[Itaalje|Italjanen]] besette [[Korsika]].
*[[12 septimber]] - [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[kommando's]] befrije by de saneamde [[Oerfal yn de Gran Sasso]] de [[finzen]] sette [[Itaalje|Italjaanske]] [[diktator]] [[Benito Mussolini]].
*[[18 septimber]] - De [[Itaalje|Italjaanske]] [[diktator]] [[Benito Mussolini]] ropt yn [[Salò]] de [[Italjaanske Sosjale Republyk]] út, dat in [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[fazalsteat]]sje sûnder wiere selsstannichheid wurdt.
*[[4 oktober]] - De [[befrijing fan Korsika]] troch de [[Frije Frânsen]] wurdt foltôge.
*[[13 oktober]] - [[Itaalje]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
*[[14 oktober]] - By [[opstân yn Sobibor|in opstân]] yn it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[ferneatigingskamp]] [[Sobibor]] witte tusken de 300 en 600 [[Joaden|Joadske]] [[finzene]]n te ûntsnappen.
*[[22 novimber]] - [[Libanon]] ropt de ûnôfhinklikheid út.
*[[22 novimber|22]]-[[26 novimber]] - Op 'e [[Earste Konferinsje fan Kaïro]] wurde besprekkings fierd troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]], de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[premier]] [[Winston Churchill]] en de [[Republyk Sina|Sineeske]] [[diktator]] [[Chiang Kai-shek]]. Der wurdt ôfsprutsen dat [[Japan]] nei de oarloch alle gebiet dat it him sûnt [[1894]] ta-eigene hat, ôfstean moat.
*[[1 desimber]] - Op 'e [[Konferinsje fan Teheran]] beslute de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]], de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[premier]] [[Winston Churchill]] en [[Sovjet-Uny|Sovjet-lieder]] [[Josef Stalin]] ta in ynvaazje troch de westlike [[Alliëarden]] fan [[West-Jeropa]].
*[[4 desimber|4]]-[[6 desimber]] - Op 'e [[Twadde Konferinsje fan Kaïro]] fiere de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]] en de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[premier]] [[Winston Churchill]] besprekkings mei de [[Turkije|Turkske]] presidint [[İsmet İnönü]].
[[File:The_Battle_of_Cassino,_January-may_1944_C4363.jpg|right|thumb|250px|It ferrinnewearre [[Midsiuwen|Midsiuwske]] [[Kleaster fan Monte Cassino]] ûnder de [[Slach om Monte Cassino]], yn [[1944]].]]
[[File:Bing_Crosby_ww2_44.jpg|right|thumb|250px|De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[sjonger]] en [[akteur]] [[Bing Crosby]] fersoarget in optreden foar de [[troepen]] yn [[Londen]] yn [[1944]].]]
[[File:Eisenhower_d-day.jpg|right|thumb|250px|De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[generaal]] [[Dwight Eisenhower]] sprekt foarôfgeande oan [[D-Day]] de [[troepen]] ta.]]
[[File:Approaching_Omaha.jpg|right|thumb|250px|[[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[soldaten]] geane op [[Omaha Beach]] ta, by de lânings op 'e [[kust]] fan [[Normanje]], op [[D-Day]] ([[6&amp;nbsp;juny]] [[1944]]).]]
[[File:Bundesarchiv Bild 183-R97906 Warschauer Aufstand, Straßenkampf, SS.jpg|right|thumb|250px|[[nazy-Dútslân|Dútske]] [[SS|SS-ers]] ûnder de [[Opstân fan Warsjau]], yn [[augustus]] [[1944]].]]
[[File:Douglas_MacArthur_lands_Leyte1.jpg|right|thumb|250px|De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[generaal]] [[Douglas MacArthur]] giet oan lân op it [[Filipinen|Filipynske]] [[eilân]] [[Leyte]] ([[1944]]).]]

;[[1944]]
*[[17 jannewaris]] - Begjin fan 'e [[Slach om Monte Cassino]]: de [[Alliëarden|Alliëarde]] opmars yn [[Itaalje]] wurdt troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] yn 'e [[Apeninen]] tsjinkeard by de [[Gustavliny]].
*[[22 jannewaris]] - [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] fiere by [[Anzio]], yn [[Itaalje]], in [[amfibyske operaasje|lâningsoperaasje]] út, mar witte net út harren brêgehaad te kommen. Dit is it begjin fan 'e slepende [[Slach by Anzio]].
*[[27 jannewaris]] - Nei krapoan twa en in heal jier wurdt oan it [[Eastfront (Twadde Wrâldoarloch)|Eastfront]] it [[Belis fan Leningrad]] troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] opheft.
*[[27 jannewaris]] - [[Libearia]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
*[[15 febrewaris]] - [[Ferwuostging fan it Kleaster fan Monte Cassino]] by in [[bombardemint]] fan 'e [[Alliëarden]] ûnder de [[Slach om Monte Cassino]].
*[[23 febrewaris]] - By de [[Deportaasje fan de Tsjetsjenen en Yngûsjeten]] wurde 387.000 [[Tsjetsjenen]] en 91.000 [[Yngûsjeten]] troch de [[Sovjet-Uny]] [[deportearre]] út harren heitelân yn 'e noardlike [[Kaukasus]] nei [[Kazachstan]] en [[Kirgyzje]].
*[[15 maart]] - [[Japan]]ske [[troepen]] dogge fanút it besette [[Britsk-Birma]] in ynfal yn [[Britsk-Ynje]].
*[[18 maart]] - De [[fulkaan]] de [[Fesuvius]], yn súdlik [[Itaalje]], [[útbarsting fan de Fesuvius (1944)|barst foar de lêste kear út]]. Der falle 26 deaden. 
*[[18 maart]] - [[Nazy-Dútslân]] beset [[Hongarije]] yn ferbân mei de groeiende selsstannichheid dy't it Hongaarske regear de ôfrûne moannen toant.
*[[19 maart]] - It [[Reade Leger]] stekt de [[rivier]] de [[Dnjestr]] oer en falt [[Roemeenje]] binnen.
*[[18 maaie]] - Ein fan 'e [[Slach om Monte Cassino]]: de [[Alliëarden]] witten yn [[Itaalje]] einlings troch de [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Gustavliny]] te brekken.
*[[18 maaie|18]]-[[20 maaie]] - De [[Sovjet-Uny]] fiert de [[deportaasje fan de Krimtataren]] út. Op beskuldiging fan [[kollaboraasje]] mei de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] wurdt it hiele [[folk]], mear 190.000 minsken, út syn heitelân, de [[Krim]], ferwidere en yn [[ballingskip]] nei [[Oezbekistan]] stjoerd. Sa'n 8.000 Krimtataren komme by de deportaasje om.
*[[2 juny]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] by [[Anzio]] witte nei in healjier einlings út harren brêgehaad te brekken. Ein fan 'e [[Slach by Anzio]].
*[[6 juny]] - [[D-Day]]: de [[Westerske wrâld|Westerske]] [[Alliëarden]] fiere [[amfibyske operaasje|lânings]] út op 'e [[kust]] fan [[Normanje]], yn [[Frankryk]].
*[[10 juny]] - De [[SS]] rjochtet yn [[Frankryk]] it [[Bloedbad fan Oradour-sur-Glane]] oan, wêrby't de befolking fan in hiel [[doarp]] [[fermoarde]] wurdt. Mear as 640 minsken komme om.
*[[17 juny]] - [[Iislân]] makket gebrûk fan 'e [[Dútske besetting fan Denemark]] om him [[bestjoer]]lik folslein los te meitsjen fan 'e [[Denemark|Deenske monargy]] en de sûnt [[1918]] besteande [[personele uny]] te ferbrekken. It lân wurdt no in folslein selsstannige [[republyk]].
*[[1 july|1]]-[[22 july]] - Op 'e [[Konferinsje fan Bretton Woods]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Nij-Hampshire]], lizze ôffurdigen fan 44 [[Alliëarden|Alliëarde lannen]] de grûnslach foar it nei-oarlochske [[ekonomy|wrâldekonomysk stelsel]], û.m. mei de oprjochting fan it [[Ynternasjonaal Monetêr Fûns]].
*[[20 july]] - In groep [[Dútslân|Dútske]] [[ofsier]]en ûnder lieding fan [[greve]] [[Claus Schenk von Stauffenberg]] docht [[oanslach op Adolf Hitler (1944)|in moardoanslach]] op [[diktator]] [[Adolf Hitler]]. Dy oerlibbet it en neitiid wurde withoefolle anty-nazistyske ofsieren fan 'e Dútske [[kriichsmacht]]ûnderdielen oppakt en [[eksekutearre]].
*[[22 july]] - Yn 'e troch it [[Reade Leger]] befrijde [[Poalen|Poalske]] [[stêd]] [[Lublin]] wurdt it [[kommunistysk]]e Poalske [[Lublin-Komitee|Komitee foar de Nasjonale Befrijing]] oprjochte, better bekend as it 'Lublin-Komitee'.
*[[25 july]] - [[Befrijing fan Gûam]] fan 'e [[Japan]]ske besetting troch [[troepen]] fan it [[Amerikaanske Marinierskorps]].
*[[26 july]] - De [[Sovjet-Uny]] erkent it [[Lublin-Komitee]] as it legitime [[regear]] fan [[Poalen]].
*[[27 july]] - As earste [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[ferneatigingskamp]] wurdt [[Majdanek]] befrijd troch it [[Reade Leger]]. De ferhalen dy't de oerlibbenen fertelle, binne sa dreech te leauwen dat de [[Westerske wrâld|Westerske]] [[parse]] ûnwis is oft it net om [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-[[propaganda]] giet, en dêrom in ôfwachtsjende hâlding oannimt.
*[[1 augustus]] - Yn [[Poalen]] brekt tsjin 'e [[Dútske besetting fan Poalen yn de Twadde Wrâldkriich|Dútske besetting]] de [[Opstân fan Warsjau]] út ûnder lieding fan [[generaal]] [[Tadeusz Bór-Komorowski]].
*[[4 augustus]] - [[Anne Frank]] en har [[famylje (besibskip)|famylje]] wurde yn [[Amsterdam]] nei [[ferrie]] oppakt troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]], om ôffierd te wurden nei de [[konsintraasjekamp]]en.
*[[6 augustus]] - De [[nazy-Dútslân|Dútsers]] begjinne mei de [[evakuaasje]] fan 'e [[konsintraasjekamp]]en [[east|beëasten]] de [[Weichsel]]. De [[finzene]]n wurde yn ûnminsklike [[deademars (Twadde Wrâldoarloch)|deademarsen]] nei it westen ta dreaun.
*[[15 augustus]] - [[Alliëarden|Alliëarde]] [[troepen]] fiere ûnder lieding fan 'e [[Frije Frânsen|Frije Frânske]] [[generaal]] [[Jean de Lattre de Tassigny]] [[Operaasje Dragoon]] út, wêrby't se [[amfibyske operaasje|lânje op 'e kust]] fan súdlik [[Frankryk]].
*[[23 augustus]] - [[Kening]] [[Michael fan Roemeenje]] fiert [[steatsgreep yn Roemeenje (1944)|in steatsgreep]] út, wêrby't de [[faksistysk]]e [[diktator]] [[Ion Antonescu]] ôfset en [[finzen]] nommen wurdt. Michael kundiget daliks in [[wapenstilstân]] mei de [[Alliëarden]] ôf, mei as gefolch dat grutte dielen fan it [[Roemeenje|Roemeenske]] [[leger (lânmacht)|leger]] oerrinne nei it [[Reade Leger]].
*[[24 augustus]] - De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Luftwaffe]] bombardearret de [[Roemeenje|Roemeenske]] [[haadstêd]] [[Boekarest]].
*[[25 augustus]] - [[Roemeenje]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]].
*[[16 augustus]] - De [[Frankryk|Frânske]] [[haadstêd]] [[Parys]] [[Befrijing fan Parys|wurdt befrijd]] troch de [[Alliëarden]].
*[[29 augustus]] - Yn [[Slowakije (1939-1945)|Slowakije]] brekt [[Slowaakske Opstân (1944)|in algemiene opstân]] út tsjin 'e [[nazy-Dútslân|Dútsers]].
*[[31 augustus]] - De [[Roemeenje|Roemeenske]] [[haadstêd]] [[Boekarest]] [[Befrijing fan Boekarest|wurdt befrijd]] troch it [[Reade Leger]] yn gearwurking mei oerrûne Roemeenske troepen.
*[[4 septimber]] - De [[Belgje|Belgyske]] [[haadstêd]] [[Brussel]] [[Befrijing fan Brussel|wurdt befrijd]] troch de [[Alliëarden]].
*[[5 septimber]] - Yn [[Nederlân]] giet it geroft dat de befrijing troch de [[Alliëarden]] nei-oan is. Tûzenen [[kollaborateur]]s naaie op dizze [[Mâle Tiisdei]] út nei it easten.
*[[8 septimber]] - [[Bulgarije]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]].
*[[14 septimber]] - [[Befrijing fan Maastricht]] troch de [[Alliëarden]].
*[[15 septimber]] - De [[Bulgarije|Bulgaarske]] [[haadstêd]] [[Sofia]] [[Befrijing fan Sofia|wurdt befrijd]] troch it [[Reade Leger]] yn gearwurking mei oerrûne Bulgaarske troepen.
*[[15 septimber]] - [[Finlân]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]]. It begjin fan 'e [[Laplânske Oarloch]].
*[[17 septimber]] - Yn it ramt fan [[Operaasje Market Garden]], wêrby't de [[Alliëarden]] yn ien grutte sprong fanút [[Belgje]] oant oer de [[Grutte Rivieren]] yn [[Nederlân]] komme wolle, brânt de [[Slach om Arnhim]] los.
*[[19 septimber]] - [[Finlân]] en de [[Sovjet-Uny]] slute de [[Wapenstilstân fan Moskou]]. Hjirmei komt in ein oan 'e [[Ferfolchoarloch]].
*[[27 septimber]] - De [[Slach om Arnhim]] einiget yn in nederlaach foar de [[Alliëarden]]. Dit is in slimme tebeksetter, dy't betsjut dat de oarloch yn 'e noardlike helte fan [[Nederlân]] noch trije fearnsjier langer oanhâlde sil.
*[[28 septimber|28]]-[[30 septimber]] - De [[SS]] rjochtet yn 'e neite fan 'e [[Itaalje|Italjaanske]] [[stêd]] [[Bologna]] ûnder de boargerbefolking it [[Bloedbad fan Marzabotto]] oan, wêrby't teminsten 770 minsken [[fermoarde]] wurde.
*[[1 oktober]] - By de [[Razzia fan Putten]] wurde 602 [[manlju]] út it [[Nederlân]]ske [[doarp]] [[Putten]], op 'e [[Feluwe]], troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] ôffierd nei de [[konsintraasjekamp]]en (dêr't mar 48 út weromkeare sille). Dit by wize fan represaille nei in oanfal op in Dútsk konfoai troch it [[Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Nederlânske ferset]].
*[[2 oktober]] - Yn [[Poalen]] smoare de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] de [[Opstân fan Warsjau]] yn bloed, wylst it [[Reade Leger]] sûnder yn te gripen fan 'e oare kant de rivier de [[Weichsel]] tasjocht. (De opstân wie gjin [[kommunistysk]]e ûndernimming, dat dêrom hie [[Josef Stalin|Stalin]] befel jûn om 'e Poalen en de Dútsers inoar mar ôfmeitsje te litten.)
*[[3 oktober]] - Nei in [[bombardemint]] fan 'e [[Grut-Brittanje|Britske]] [[Royal Air Force|RAF]] op 'e [[seedyk]] by [[Westkapelle (Nederlân)|Westkapelle]] brekt op [[Walcheren]] [[wettersneed fan Walcheren (1944)|wettersneed]] út, wêrby't 180 Westkapelsters omkomme.
*[[11 oktober]] - It ûnôfhinklike lân [[Tûvaanske Folksrepublyk|Tannû-Tûva]] wurdt [[anneksearre]] troch de [[Sovjet-Uny]], en wurdt omfoarme ta de [[Autonome Sovjetrepublyk Tûva]].
*[[12 oktober]] - [[Nazy-Dútslân]] ûntrommet de [[Grikelân|Grykske]] [[haadstêd]] [[Atene]].
*[[14 oktober]] - De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[fjildmaarskalk]] [[Erwin Rommel]] wurdt fanwegen anty-nazistyske sympatyen yn opdracht fan [[diktator]] [[Adolf Hitler]] twongen om [[selsmoard|himsels tekoart te dwaan]].
*[[14 oktober]] - [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]] tsjogge de [[Grikelân|Grykske]] [[haadstêd]] [[Atene]] binnen.
*[[15 oktober]] - De [[nazy-Dútslân|Dútsers]] ûnderdrukke de [[Slowaakske Opstân (1944)|Slowaakske Opstân]].
*[[20 oktober]] - De [[Joegoslavyske partizanen]] fan [[Josip Broz Tito]] befrije yn gearwurking mei it [[Reade Leger]] de [[Joegoslaavje|Joegoslavyske]] [[haadstêd]] [[Belgrado]].
*[[23 oktober|23]]-[[25 oktober]] - Yn 'e [[Slach by Leyte]] bringe de [[Feriene Steaten|Amerikanen]] de [[Japanske Keizerlike Marine]] de genedeslach ta.
*[[8 desimber]] - By de [[oerfal op it Hûs fan Bewar (Ljouwert)|oerfal op it Hûs fan Bewar]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] wurde troch it [[Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Fryske ferset]] 51 [[finzene]]n befrijd.
*[[15 desimber]] - Ein fan 'e [[Tsjetsjeenske Opstân (1940-1944)|Tsjetsjeenske Opstân]] yn it suden fan 'e [[Sovjet-Uny]].
*[[16 desimber]] - Begjin fan it [[Ardinnenoffinsyf]] yn [[Belgje]] en [[Lúksemboarch (gruthartochdom)|Lúksemboarch]], de lêste grutte [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[fjildtocht]] fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]].
[[File:Mussolini_e_Petacci_a_Piazzale_Loreto,_1945.jpg|right|thumb|250px|It [[lyk]] fan 'e [[stânrjochtlike eksekúsje|stânrjochtlik eksekutearre]] [[Itaalje|Italjaanske]] [[diktator]] [[Benito Mussolini]] (2e fan lofts).]]
[[File:Ruins_of_the_Reichstag_in_Berlin,_3_June_1945._BU8573.jpg|right|thumb|250px|De ruïnes fan it [[Ryksdeigebou]] yn [[Berlyn]] nei de [[Slach om Berlyn]].]]
[[File:Oberbefehlshaber der vier Verbündeten, TASS.jpg|right|thumb|250px|It [[Alliëarden|Alliëarde]] oerbefel yn [[Berlyn]] yn [[juny]] [[1945]]. F.l.n.rj. (begjinnend mei de man mei de swarte [[baret]] op): de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[fjildmaarskalk]] [[Bernard Law Montgomery]], de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[generaal]] [[Dwight Eisenhower]], de [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-[[maarskalk]] [[Georgy Zjûkov]] en de [[Frankryk|Frânske]] generaal [[Jean de Lattre de Tassigny]].]]
[[File:The_Liberation_of_Bergen-belsen_Concentration_Camp,_April_1945_BU4031.jpg|right|thumb|250px|[[SS]]-kampbeweksters helje de útmergele lichems fan [[finzene]]n fan karren ôf om se yn in [[massagrêf]] te [[begraven]] yn it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[konsintraasjekamp]] [[Bergen-Belsen]], yn [[1945]].]]
[[File:Atomic bombing of Japan.jpg|right|thumb|250px|De [[Atoombombardeminten fan Hiroshima en Nagasaki|atoombombardeminten]] fan [[Hiroshima]] (l.) en [[Nagasaki]] (rj.).]]
[[File:V-J_Day_Times_Square_NYWTS.jpg|right|thumb|250px|In útsinnige mannichte fiert yn [[augustus]] [[1945]] de [[Kapitulaasje fan Japan]] op [[Times Square]], yn [[New York (stêd)|New York]].]]
[[File:Shigemitsu-signs-surrender.jpg|right|thumb|250px|De [[Japan]]ske [[minister]] fan Bûtenlânske Saken [[Mamoru Shigemitsu]] ûndertekenet de [[Kapitulaasje fan Japan]], [[2&amp;nbsp;septimber]] [[1945]].]]

;[[1945]]
*[[17 jannewaris]] - De totaal ferwuostge [[Poalen|Poalske]] [[haadstêd]] [[Warsjau]] [[befrijing fan Warsjau|wurdt befrijd]] troch it [[Reade Leger]].
*[[18 jannewaris]] - [[Hongarije]] kapitulearret foar de [[Sovjet-Uny]].
*[[20 jannewaris]] - [[Hongarije]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]].
*[[25 jannewaris]] - It [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Ardinnenoffinsyf]] wurdt troch de westlike [[Alliëarden]] ûnderdrukt.
*[[27 jannewaris]] - It [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[ferneatigingskamp]] [[Auschwitz]] wurdt befrijd troch it [[Reade Leger]].
*[[2 febrewaris]] - [[Ekwador]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
*[[4 febrewaris|4]]-[[11 febrewaris]] - Op 'e [[Konferinsje fan Jalta]], op 'e [[Krim]], lizze de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]], de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[premier]] [[Winston Churchill]] en [[Sovjet-Uny|Sovjet-lieder]] [[Josef Stalin]] de grûnslach foar de nei-oarlochske reorganisaasje fan [[Jeropa]].
*[[7 febrewaris]] - [[Paraguay]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
*[[13 febrewaris]] - De [[Hongarije|Hongaarske]] [[haadstêd]] [[Boedapest]] [[befrijing fan Boedapest|wurdt befrijd]] troch it [[Reade Leger]].
*[[14 febrewaris]] - By it [[Bombardemint fan Dresden]] troch de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[Royal Air Force|RAF]] wurdt [[Dresden|dy Dútske stêd]] frijwol hielendal ferwuostge
*[[15 febrewaris]] - [[Oerûguay]] en [[Fenezuëla]] ferklearje de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
*[[19 febrewaris]] - [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] mariniers lânje op [[Iwo Jima]]. Begjin fan 'e ferheftige [[Slach om Iwo Jima]].
*[[23 febrewaris]] - [[Turkije]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
*[[24 febrewaris]] - [[Egypte]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]].
*[[24 febrewaris]] - De [[Filipinen|Filipynske]] [[haadstêd]] [[Manilla]] [[befrijing fan Manilla|wurdt befrijd]] troch it de [[Feriene Steaten|Amerikanen]].
*[[26 febrewaris]] - [[Syrje]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]].
*[[27 febrewaris]] - [[Libanon]] ferklearret de oarloch oan nazy-Dútslân.
*[[febrewaris]] of [[maart]] - [[Anne Frank]] komt om yn it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[konsintraasjekamp]] [[Bergen-Belsen]].
*[[1 maart]] - [[Saûdy-Araabje]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]].
*[[6 maart]] - De sjef fan 'e [[SS]] yn [[Dútske besetting fan Nederlân yn de Twadde Wrâldkriich|beset Nederlân]], [[Hanns Albin Rauter]], rekket by [[Oanslach op Hanns Albin Rauter|in oanslach]] slim [[ferwûne]]. As represaille wurde troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] 263 [[Nederlân]]ske [[gizeling (misdriuw)|gizelders]] [[fermoarde]].
*[[7 maart]] - De [[Ludendorffbrücke]] oer de [[Ryn]] by [[Remagen]] falt ûnskansearre yn 'e hannen fan 'e [[Alliëarden]].
*[[7 maart]] - De [[Alliëarden]] feroverje [[Keulen]].
*[[12 maart]] - Noardlik [[Transsylvaanje]], dat yn [[1940]] troch [[Hongarije]] [[anneksearre]] waard, wurdt troch de [[Sovjet-Uny]] weromjûn oan [[Roemeenje]].
*[[13 maart]] - [[Keninginne]] [[Wilhelmina fan 'e Nederlannen]] keart werom op [[Nederlân]]sk grûngebiet yn [[Eede]], yn [[Siuwsk-Flaanderen]].
*[[27 maart]] - Nei it ûnderdrukken fan it lêste [[Japan]]ske ferset komt der in ein oan 'e [[Slach om Iwo Jima]]. Dêrby binne 6.800 [[Feriene Steaten|Amerikanen]] [[sneuvele]].
*[[27 maart]] - [[Argentynje]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
*[[1 april]] - [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] lânje op [[Okinawa (eilân)|Okinawa]], yn 'e [[Rjûkjû-eilannen]]. Begjin fan 'e [[Slach om Okinawa]].
*[[6 april]] - [[Georgje|Georgyske]] [[soldaten]] yn [[nazy-Dútslân|Dútske]] tsjinst komme op it [[Nederlân]]ske [[Waadeilân]] [[Teksel]] yn [[opstân]].
*[[11 april]] - [[Sily]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
*[[11 april]] - It [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[konsintraasjekamp]] [[Buchenwald]] wurdt befrijd troch it [[Reade Leger]].
*[[11 april]] - By de saneamde [[Dronryp-represaille]] wurde yn it [[Fryslân|Fryske]] [[doarp]] [[Dronryp]] troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] 13 [[finzene]]n [[stânrjochtlike eksekúsje|stânrjochtlik eksekutearre]] as [[straf]] foar in [[sabotaazje]]-aksje fan it [[Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Fryske ferset]].
*[[11 april]] - De earste [[Alliëarden|Alliëarde]] [[troepen]] ([[Kanada|Kanadezen]]) tsjogge by [[Wilhelmaoard]] oer de [[Fryske Brêge (Wilhelminaoard)|Fryske Brêge]] en berikke [[Noardwâlde (Weststellingwerf)|Noardwâlde]].
*[[12 april]] - It [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[konsintraasjekamp|trochgongskamp]] [[Kamp Westerbork|Westerbork]] wurdt befrijd troch de [[Kanada|Kanadezen]].
*[[12 april]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]] komt te [[ferstjerren]] oan in [[serebraal faskulêr aksidint|oerhaal]]. Hy wurdt opfolge troch syn [[fise-presidint]], [[Harry Truman]].
*[[13 april]] - It [[Reade Leger]] feroveret de [[Eastenryk]]ske [[haadstêd]] [[Wenen]].
*[[15 april]] - It [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[konsintraasjekamp]] [[Bergen-Belsen]] wurdt befrijd troch de [[Grut-Brittanje|Britten]].
*[[15 april]] - [[Fryske Befrijingsdei]]: mei de befrijing fan [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] is it hiele [[fêstelân]] fan [[Fryslân]] no befrijd troch de [[Kanada|Kanadezen]].
*[[15 april]] - De [[Nederlân]]ske [[stêd]] [[Arnhim]] wurdt befrijd troch de [[Alliëarden]].
*[[16 april]] - It [[Reade Leger]] begjint oan 'e [[Slach om Berlyn]].
*[[19 april]] - Yn 'e [[Nederlân]]ske [[provinsje]] [[Noard-Hollân]] sette de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] de [[Wieringermar]] ûnder wetter om 'e opmars fan 'e [[Alliëarden]] te kearen.
*[[25 april]] - [[Troepen]] fan it [[Amerikaanske Leger]] en it [[Reade Leger]] meitsje kontakt oan 'e [[Elbe]] by [[Torgau]].
*[[25 april]] - [[Italjaansk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Italjaanske partizanen]] meitsje in ein oan 'e [[Italjaanske Sosjale Republyk]] fan [[Benito Mussolini]]. De [[diktator]] sels besiket út te naaien, mar wurdt op syn flecht ynrekkene.
*[[27 april]] - De [[Laplânske Oarloch]] tusken [[Finlân]] en [[nazy-Dútslân]] einiget mei de folsleine weromlûking fan alle Dútske [[troepen]] út Finlân.
*[[28 april]] - De eardere [[Itaalje|Italjaanske]] [[diktator]] [[Benito Mussolini]] en syn minneresse [[Claretta Petacci]] wurde troch it [[Italjaansk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Italjaanske ferset]] [[stânrjochtlike eksekúsje|stânrjochtlik eksekutearre]].
*[[29 april]] - It [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[konsintraasjekamp]] [[Dachau]] wurdt befrijd troch de [[Feriene Steaten|Amerikanen]].
*[[30 april]] - It [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[konsintraasjekamp]] [[Ravensbrück]] wurdt befrijd troch it [[Reade Leger]].
*[[30 april]] - De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[diktator]] [[Adolf Hitler]] en syn [[oarehelte|frou]] [[Eva Braun]] dogge [[selsmoard]].
*[[1 maaie]] - It [[Reade Leger]] plantet de [[flagge]] fan 'e [[Sovjet-Uny]] op it [[Ryksdeigebou]] yn 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[haadstêd]] [[Berlyn]].
*[[1 maaie]] - De [[stêd]] [[Triëst]] wurdt befrijd troch de [[Joegoslavyske partizanen]] fan [[Josip Broz Tito]].
*[[1 maaie]] - [[Joseph Goebbels]], de [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[minister]] fan [[Propaganda]], docht mei syn hiele [[gesin]] [[selsmoard]].
*[[2 maaie]] - De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[troepen]] yn 'e [[haadstêd]] [[Berlyn]] jouwe har oer oan it [[Reade Leger]]: ein fan 'e [[Slach om Berlyn]].
*[[2 maaie]] - [[Martin Bormann]], de [[siktaris]] fan 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[diktator]] [[Adolf Hitler]], docht [[selsmoard]].
*[[2 maaie]] - Yn [[Belgje]] keare de [[sosjalisme|sosjalisten]] har tsjin [[kening]] [[Leopold III fan Belgje|Leopold&amp;nbsp;III]], dy't troch syn rol yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] yn opspraak rekke is. Dit is it begjin fan 'e slepende [[Keningskwestje]].
*[[3 maaie]] - [[Britsk-Ynje|Britsk-Yndyske]] [[troepen]] tsjogge de troch de [[Japan]]ners ûntromme [[Britsk-Birma|Birmeeske]] [[haadstêd]] [[Rangoon]] binnen.
*[[5 maaie]] - [[Befrijingsdei]] yn [[Nederlân]]: yn [[Hotel De Wereld]], yn [[Wageningen]], ûndertekenje [[prins]] [[Bernhard von Lippe-Biesterfeld|Bernhard]], de [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[generaal]] [[Johannes Blaskowitz]] en de [[Kanada|Kanadeeske]] generaal [[Charles Foulkes]] de oerjefte fan 'e Dútske troepen yn Nederlân.
*[[5 maaie]] - Yn [[Bohemen]] brekt de [[Opstân fan Praach]] út tsjin 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[SS]]-[[troepen]] dy't dy stêd beset hâlde.
*[[6 maaie]] - De [[Opstân fan de Georgiërs]] op it [[Nederlân]]ske [[Waadeilân]] [[Teksel]] wurdt troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] bloedich ûnderdrukt. Dêrby fine 570 [[Georgje|Georgyske]] [[soldaten]] yn Dútske tsjinst de dea. Mei de [[sneuvele]] Dútsers en Tekselders derby komt it totale deadetal op likernôch 1.200.
*[[7 maaie]] - [[Kapitulaasje fan nazy-Dútslân]]: [[generaal]] [[Alfred Jodl]] ûndertekenet yn [[Reims]] de oerjefte oan 'e [[Alliëarden]].
*[[7 maaie]] - [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[militêr]]en iepenje yn [[Amsterdam]] fanút [[De Groote Club]] op [[De Dam (Amsterdam)|De Dam]] it fjoer op 'e feestfierende mannichte bûtendoar, en rjochtsje dêrmei it [[Bloedbad op De Dam]] oan. Der falle 32 deaden.
*[[7 maaie]] - [[Utert (stêd)]] wurdt befrijd troch [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]]. 
*[[7 maaie]] - De [[Nederlân]]ske [[Prinses Irene Brigade]] tsjocht [[De Haach]] binnen.
*[[7 maaie]] - Yn [[Nederlân]] wurdt [[Anton Mussert]], lieder fan 'e [[kollaboraasje|kollaborearjende]] [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]], oppakt.
*[[8 maaie]] - [[Amsterdam]] wurdt befrijd troch [[Kanada|Kanadeeske]] [[troepen]].
*[[8 maaie]] - Yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[haadstêd]] [[Berlyn]] wurdt de formele ûndertekening fan 'e Dútske oerjefte holden.
*[[9 maaie]] - Yn [[Noarwegen]] wurdt de [[kollaborateur]] [[Vidkun Quisling]] oppakt.
*[[23 maaie]] - [[Admiraal]] [[Karl Dönitz]], oan wa't de [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[diktator]] [[Adolf Hitler]] foar syn [[selsmoard]] de macht oerdroegen hie, wurdt yn 'e hechten nommen.
*[[23 maaie]] - [[Heinrich Himmler]], de lieder fan 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[SS]], docht [[selsmoard]].
*[[11 juny]] - It [[Fryslân|Fryske]] [[Waadeilân]] [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]] is it alderlêste stikje fan [[Jeropa]] dat formeel troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] oerdroegen wurdt oan 'e [[Alliëarden]].
*[[22 juny]] - Nei in fearnsjier ferbiten striid feroverje de [[Feriene Steaten|Amerikanen]] it [[Japan]]ske [[eilân]] [[Okinawa (eilân)|Okinawa]], yn 'e [[Rjûkjû-eilannen]]. De [[Slach om Okinawa]] hat oan 12.500 Amerikanen en oan 110.000 Japanners it libben koste.
*[[26 juny]] - Op 'e [[Konferinsje fan San Francisco]] wurde de [[Feriene Naasjes]] oprjochte.
*[[29 juny]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Harry Truman]] kart in plan goed dat de ynvaazje fan [[Japan]] omfiemet foar [[1 novimber]] o.s. 
*[[29 juny]] - [[Tsjechoslowakije]] en de [[Sovjet-Uny]] slute in oerienkomst dy't de [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-[[anneksaasje]] fan [[Roeteenje]] (it uterste easten fan Tsjechoslowakije) regelet.
*[[5 july]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[generaal]] [[Douglas MacArthur]] foltôget de [[Befrijing fan de Filipinen (1945)|Befrijing fan de Filipinen]].
*[[6 july]] - [[Poalen]] en de [[Sovjet-Uny]] slute in [[ferdrach]] dat de útwikseling fan [[etnysk]]e [[Poalen (folk)|Poalen]] út 'e Sovjet-Uny en etnyske [[Wytrussen]] en [[Oekraïners]] út Poalen regelet, no't de Sovjet-Poalske grins fier nei it westen ta opskood wurdt.
*[[16 july]] - By [[Los Alamos (Nij-Meksiko)|Los Alamos]], yn 'e [[woastyn]] fan [[Nij-Meksiko]], hâlde de [[Feriene Steaten|Amerikanen]] de earste slagge proef mei in [[atoombom]].
*[[16 july]]-[[2 augustus]] - Op 'e [[Konferinsje fan Potsdam]] beslute de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Harry Truman]], de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[premier]] [[Winston Churchill]] (healwei de konferinsje nei in ferkiezingsnederlaach ferfongen troch [[Clement Attlee]]) en [[Sovjet-Uny|Sovjet-lieder]] [[Josef Stalin]] ta de [[Alliearde besettingssônes fan Dútslân|opdieling fan Dútslân]] en de eask foar in [[oerjefte sûnder betingsten]] troch [[Japan]].
*[[3 augustus]] - [[Atoombombardeminten fan Hiroshima en Nagasaki|Atoombombardemint fan Hiroshima]]: 70.000 oant 80.000 minsken komme daliks om.
*[[6 augustus]] - [[Atoombombardeminten fan Hiroshima en Nagasaki|Atoombombardemint fan Nagasaki]]: 35.000 oant 40.000 minsken komme daliks om.
*[[8 augustus]] - De [[Sovjet-Uny]] ferklearret de oarloch oan [[Japan]].
*[[9 augustus]] - [[Mongoalje]] ferklearret de oarloch oan [[Japan]].
*[[15 augustus]] - [[Kapitulaasje fan Japan]]: de ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] yn [[Aazje]] en de [[Stille Oseaan]].
*[[17 augustus]] - [[Yndoneezje]] ropt de ûnôfhinklikheid út.
*[[28 augustus]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[generaal]] [[Douglas MacArthur]] arrivearret yn [[Japan]], wêrmei't de [[Besetting fan Japan]] begjint.
*[[2 septimber]] - Offisjele ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]], mei de formele ûndertekening fan 'e [[kapitulaasje fan Japan]], oan board fan it [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[slachskip]] de ''[[Missouri (skip út 1944)|Missouri]]''.
*[[2 septimber]] - [[Hồ Chí Minh]], de lieder fan 'e [[kommunistysk]]e [[organisaasje]] [[Viet Minh]], ropt de ûnôfhinklikheid fan [[Fjetnam]] út.
*[[8 septimber]] - De earste [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] lânje yn it [[suden]] fan [[Koreä]], dat se neffens de ôfspraak mei de [[Sovjet-Uny]] oant de 38e breedtegraad besette sille.
*[[9 septimber]] - It [[Japan]]ske [[leger (lânmacht)|leger]] yn [[Sina]] jout him oer.
*[[12 septimber]] - Alle [[Japan]]ske [[troepen]] yn [[Súdeast-Aazje]] jouwe har oer by in seremoanje yn [[Singapoer]].
*[[20 septimber]] - Yn [[Britsk-Ynje]] easkje de lieders fan 'e ûnôfhinklikheidsstriid, [[Mahatma Gandhi]] en [[Jawaharlal Nehru]], it weromlûken fan alle [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]].
*[[24 septimber]] - It [[Feriene Keninkryk]] draacht it fraachstik oer wat der barre moat mei it [[mandaatgebiet]] [[Palestina (mandaatgebiet)|Palestina]] oer oan 'e [[Feriene Naasjes]].
*[[26 septimber]] - Yn [[Nederlân]] fiert [[minister]] fan Finânsjes [[Piet Lieftinck]] in jildsanearring troch om ynkomsten út [[swarthannel]] en oare profitearring ûnder de [[Twadde Wrâldoarloch]] ôf te nimmen. Alle [[papierjild]] wurdt ûnjildich ferklearre. Om salang fan bestean te kinnen, kriget eltse [[húshâlding]] it saneamde [[Tientsje fan Lieftinck]].
*[[29 septimber]] - De earste [[Alliëarden|Alliëarde]] ([[Grut-Brittanje|Britske]]) [[troepen]] lânje op [[Java]], yn [[Nederlânsk-Ynje]].
*[[13 oktober]] - No't de striid tsjin 'e [[Japan]]ners foarby is, lôget yn [[Sina]] de [[Sineeske Boargeroarloch]] tusken [[nasjonalist]]en en [[kommunist]]en wer op.
*[[13 oktober]] - Yn [[Nederlânsk-Ynje]] brekt de [[Yndonezyske Revolúsje]] út, dy't úteinlik liede sil ta de fêstiging fan 'e ûnôfhinklike [[Republyk Yndoneezje]].
*[[20 oktober]] - Oprjochting fan 'e [[Arabyske Liga]].
*[[24 oktober]] - Yn [[Noarwegen]] wurdt de [[kollaborateur]] [[Vidkun Quisling]] [[terjochtsteld]].
*[[24 oktober]] - De [[Feriene Naasjes]] begjint mei syn wurk.
*[[24 oktober]] - [[Syrje]] en [[Libanon]] wurde formeel ûnôfhinklik fan [[Frankryk]], hoewol't se al langer frijwol selsstannich wiene.
*[[oktober]] - Ein fan 'e [[Trêde Koerdysk Arabyske Oarloch]] yn noardlik [[Irak]].
*[[14 novimber]] - Begjin fan 'e [[Prosessen fan Neurenberch]] tsjin [[Hermann Göring]] en in grut tal oare [[nazy]]-pommeranten.
*[[29 novimber]] - Yn [[Joegoslaavje]] wurdt de [[monargy]] ôfskaft. It lân wurdt omfoarme ta de [[Sosjalistyske Federale Republyk Joegoslaavje]], mei [[Josip Broz Tito]] as earste [[presidint]].
[[File:Destroyed_Warsaw,_capital_of_Poland,_January_1945.jpg|right|thumb|250px|Wat der oan 'e ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] oer is fan 'e [[Poalen|Poalske]] [[haadstêd]] [[Warsjau]].]]
[[File:It's_A_Wonderful_Life.jpg|right|thumb|250px|''[[It's a Wonderful Life]]'', in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[film]]klassiker út [[1946]].]]
[[File:Ww2_170.jpg|right|thumb|250px|De [[nazy-Dútslân|Dútske]] beklagen by de [[Prosessen fan Neurenberch]].]]

;[[1946]]
*[[11 jannewaris]] - Yn [[Albaanje]] wurdt de [[monargy]] ôfskaft. It lân wurdt omfoarme ta de [[Folksrepubyk Albaanje]], mei [[Enver Hoxha]] as earste [[presidint]].
*[[21 febrewaris]] - Yn [[Finlân]] wurde by de saneamde [[Oarlochsferantwurdlikheidsprosessen]] swiere [[straf]]fen oplein oan [[politisy]] dy't yn [[1941]] ferantwurdlik wiene foar it ferbûn mei [[nazy-Dútslân]]. Under harren is ek âld-[[presidint]] [[Risto Ryti]], dy't tsien jier [[finzenisstraf]] mei [[twangarbeid]] oplein kriget.
*[[6 maart]] - Yn 'e nije [[Grûnwet fan Japan]] wurdt de macht fan 'e [[keizer]] sterk beheind.
*[[15 maart]] - It [[Feriene Keninkryk]] stimt yn mei de folsleine ûnôfhinklikheid fan [[Britsk-Ynje]].
*[[30 maart]] - De [[Grykske Boargeroarloch]] brekt út tusken it [[regear]] en [[kommunist]]yske [[opstanneling]]en.
*[[7 maaie]] - Yn [[Nederlân]] wurdt [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]]-lieder [[Anton Mussert]] foar [[lânferrie]] [[terjochtsteld]].
*[[25 maaie]] - [[Jordaanje]] (yn 't earstoan noch ûnder de namme Transjordaanje) wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
*[[26 maaie]] - Nei in [[ferkiezing]]soerwinning komme yn [[Tsjechoslowakije]] de [[kommunist]]en oan 'e macht.
*[[1 juny]] - Yn [[Roemeenje]] wurdt de eardere [[faksist]]yske [[diktator]] fan dat lân, [[Ion Antonescu]], [[terjochtsteld]].
*[[2 juny]] - By it [[Italjaansk referindum oer de monargy]] stimt in krappe mearderheid tsjin: [[Itaalje]] wurdt in [[republyk]]. De lêste [[kening]], [[Umberto II fan Itaalje|Umbert&amp;nbsp;II]], giet yn [[ballingskip]].
*[[19 juny]] - [[Hadj Amyn al-Hûsseini]], de [[grutmûfty]] fan [[Jeruzalim]], dy't himsels ûnder de [[Twadde Wrâldoarloch]] nau ferbûn hie mei [[nazy-Dútslân]], kriget [[asyl (rjocht)|asyl]] yn [[Egypte]].
*[[4 july]] - De [[Filipinen]] wurde ûnôfhinklik fan 'e [[Feriene Steaten]].
*[[4 july]] - By it [[Bloedbad fan Kielce]], in anty-[[Joaden|Joadske]] [[pogrom]] yn 'e [[Poalen|Poalske]] [[Kielce|stêd mei dy namme]], komme 39 minsken om
*[[17 july]] - Yn 'e [[Joegoslaavje|Joegoslavyske]] [[haadstêd]] [[Belgrado]] wurdt [[generaal]] [[Dragoljub Mihailović]], de lieder fan 'e yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] mei [[nazy-Dútslân]] [[kollaboraasje|kollaborearjende]] [[Četniks]], [[terjochtsteld]].
*[[23 july]] - De [[terrorisme|terroristyske]] [[Joaden|Joadske]] [[organisaasje]] [[Irgun]] fiert yn it [[mandaatgebiet]] [[Palestina (mandaatgebiet)|Palestina]] de [[oanslach op it King David Hotel]] út, wêrby't 91 deaden falle.
*[[15 septimber]] - Yn [[Bulgarije]] wurdt [[kening]] [[Simeon II fan Bulgarije|Simeon&amp;nbsp;II]] ôfset. It lân wurdt omfoarme ta de [[Folksrepublyk Bulgarije]].
*[[1 oktober]] - Yn 'e [[Prosessen fan Neurenberch]] wurde [[deastraf|deafûnissen]] útsprutsen tsjin [[Hermann Göring]], [[Joachim von Ribbentrop]], [[Wilhelm Keitel]], [[Ernst Kaltenbrunner]], [[Alfred Rosenberg]], [[Hans Frank]], [[Wilhelm Frick]], [[Fritz Sauckel]], [[Alfred Jodl]], [[Julius Streicher]] en [[Arthur Seyss-Inquart]]. Lange [[finzenisstraf]]fen wurde oplein oan [[Rudolf Hess]], [[Walther Funk]], [[Erich Raeder]], [[Albert Speer]], [[Baldur von Schirach]], [[Konstantin von Neurath]] en [[Karl Dönitz]]. [[Hjalmar Schacht]], [[Franz von Papen]] en [[Hans Fritzsche]] wurde frijsprutsen.
*[[16 oktober]] - Yn [[Neurenberch]] wurde de op [[1 oktober]] l.l. útsprutsen [[deastraf|deafûnissen]] útfierd. [[Hermann Göring]] wit oan 'e [[ophinging (libbensbeëiniging)|ophinging]] te ûntkommen troch koart tefoaren [[selsmoard]] te dwaan troch in him tasmokkele [[syaankaly]]pil yn te nimmen.
*[[27 oktober]] - By [[ferkiezing]]s yn [[Bulgarije]] komme de [[kommunist]]en oan 'e macht.
*[[23 novimber]] - De [[Frankryk|Frânske]] [[marine]] besjit by it saneamde [[Ynsidint fan Hải Phòng]] de [[opstân|opstannige]] [[Fjetnam]]eeske [[stêd]] [[Hải Phòng]], wêrby't mear as 6.000 Fjetnameeske boargers omkomme.
*[[19 desimber]] - Yn [[Fjetnam]] brekt de [[Earste Yndosineeske Oarloch]] út tusken de [[Viet Minh]], in [[kommunist]]yske [[organisaasje]] dy't stribbet nei ûnôfhinklikheid, en de [[Frankryk|Frânske]] [[koloanje|koloniale]] machthawwers.
[[File:Expedition Kon-Tiki 1947. Across the Pacific. (8765728430).jpg|right|thumb|250px|It [[flot]] de ''[[Kon-Tiki]]'', wêrmei't de [[Noarwegen|Noarske]] [[antropolooch]] [[Thor Heyerdahl]] yn [[1947]] fan [[Perû]] nei [[Frânsk-Polyneezje]] fear.]]
[[File:Marshall Plan.svg|right|thumb|250px|[[Feriene Steaten|Amerikaanske]] útjeften yn 'e ûnderskate [[Jeropa|Jeropeeske]] lannen yn it ramt fan it [[Marshallplan]].]]
[[File:Rita_Hayworth_in_Blood_and_Sand_trailer.jpg|right|thumb|180px|[[Rita Hayworth]] wie ien fan 'e populêrste [[aktrise]]s út 'e jierren fjirtich.]]

;[[1947]]
*[[1 jannewaris]] - De [[Benelúks]] wurdt oprjochte, besteande út in [[dûane-uny]] tusken [[Nederlân]], [[Belgje]] en [[Lúksemboarch (gruthartochdom)|Lúksemboarch]]. 
*[[10 jannewaris]] - De [[Frije Stêd Triëst]] komt ûnder tafersjoch fan 'e [[Feriene Naasjes]] te stean.
*[[19 jannewaris]] - By [[ferkiezing]]s yn [[Poalen]] komme de [[kommunist]]en oan 'e macht.
*[[8 febrewaris]] - De [[Njoggende Alvestêdetocht]] wurdt wûn troch [[Jan W. van der Hoorn]] yn in tiid fan 10 [[oere]]n en 51 [[minuten]].
*[[10 febrewaris]] - Yn [[Parys]] wurde [[frede]]sferdraggen sletten tusken de [[Alliëarden]] en de eardere bûnsgenoaten fan [[nazy-Dútslân]]: [[Itaalje]], [[Roemeenje]], [[Bulgarije]], [[Hongarije]] en [[Finlân]].
*[[1 maart]] - It [[Ynternasjonaal Monetêr Fûns]] set út ein mei syn wurk.
*[[10 maart]] - In [[konferinsje]] fan 'e [[Sovjet-Uny]], de [[Feriene Steaten]], it [[Feriene Keninkryk]] en [[Frankryk]] yn [[Moskou]] mislearret as der gjin oerienstimming berikt wurde kin op it mêd fan te sluten [[frede]]sferdraggen mei [[Dútslân]] en [[Eastenryk]].
*[[12 maart]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Harry Truman]] stelt in nij bûtenlânsk belied foar de Feriene Steaten foar, dat rjochte is op 'e beheining fan 'e fersprieding fan it [[kommunisme]]. Dit komt bekend te stean as de [[Truman-doktrine]].
*[[2 april]] - De [[Feriene Naasjes]] skikke de [[Feriene Steaten]] it [[mandaatgebiet|mandaat]] ([[koloanje|koloniaal]] bewâld) ta oer de eardere [[Japan]]ske besittings yn 'e [[Stille Oseaan]]: de [[Noardlike Marianen]], de [[Marshalleilannen]], [[Mikroneezje (lân)|Mikroneezje]] en [[Palau]].
*[[16 april]] - By de [[nitraatramp fan Texas City]] komt in lading [[nitraat]] oan board fan in [[frachtskip]] yn 'e [[haven]] fan [[Texas City (Teksas)|Texas City]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Teksas]], ta ûntploffing. Der komme mear as 581 minsken om, wêrûnder op ien man nei de hiele [[brânwacht]] fan 'e stêd.
*[[18 april]] - Yn [[Tsjechoslowakije]] wurdt de [[kollaborateur]] [[Jozef Tiso]], de eardere [[presidint]] fan 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[fazalsteat]] [[Slowakije (1939-1945)|Slowakije]], [[terjochtsteld]].
*[[28 april]]-[[7 augustus]] - De [[Noarwegen|Noarske]] [[antropolooch]] [[Thor Heyerdahl]] en ferskate oaren sile mei it selsboude [[flot]] de ''[[Kon-Tiki]]'' fan [[Perû]] nei [[Frânsk-Polyneezje]] om te bewizen dat it mooglik is dat lju út [[Súd-Amearika]] yn pre-[[Kolumbus|kolumbiaanske]] tiden [[Polyneezje]] [[kolonisearre]] hawwe.
*[[3 juny]] - [[Louis Mountbatten, 1e Lord Mountbatten fan Birma|Lord Mountbatten]], de [[ûnderkening]] fan [[Britsk-Ynje]], komt mei it plan op 'e lapen om 'e [[Dieling fan Britsk-Ynje|koloanje op te spjalten]] yn in [[hindoe]]steat, [[Yndia]], en in [[moslim]]steat, [[Pakistan]].
*[[4 juny]] - Yn in [[taspraak]] op 'e [[Universiteit fan Harvard]] oppenearret de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[minister]] fan Bûtenlânske Saken [[George Marshall]] it plan om [[Jeropa]] struktureel en op grutte skaal [[jild|finansjele help]] te bieden by de weropbou nei de [[Twadde Wrâldoarloch]]. Dit plan komt bekend te stean as it [[Marshallplan]].
* [[25 juny]] - Yn [[Amsterdam]] wurdt [[Het Achterhuis (dagboek)|''Het Achterhuis'']] publisearre, it [[deiboek]] fan it [[Joaden|Joadske]] [[famke]] [[Anne Frank]].
*[[21 july]]-[[5 augustus]] - [[Nederlân]] komt yn [[Nederlânsk-Ynje]] [[militêr]] fanwegen tsjin [[Yndoneezje|Yndonezyske]] ûnôfhinklikheidsstriders yn 'e [[Earste Polisjonele Aksje]].
*[[14 augustus]] - [[Pakistan]] wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
*[[15 augustus]] - [[Yndia]] wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
*[[23 augustus]] - Yn [[Bulgarije]] wurdt [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Nikola Petkov]], de foaroanman fan 'e [[Boerepartij (Bulgarije)|Boerepartij]], nei in [[showproses]] troch de [[kommunist]]en [[terjochtsteld]].
*[[31 augustus]] - By [[ferkiezing]]s yn [[Hongarije]] komme de [[kommunist]]en oan 'e macht.
*[[13 septimber]] - De [[Yndia]]aske [[premier]] [[Jawaharlal Nehru]] stelt foar om mei [[Pakistan]] 4 miljoen [[moslim]]s 'te ruiljen' foar 4 miljoen [[hindoe]]s en [[sikhisme|sikhs]]. By [[Dieling fan Britsk-Ynje|dy (tige gewelddiedich ferrinnende) befolkingsruil]] sille oant [[31&amp;nbsp;desimber]] o.s. mear as 250.000 minsken de dea fine.
*[[14 oktober]] - Boppe de [[Mojave-woastyn]] yn [[Kalifornje]] trochbrekt de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[piloat]] [[Charles E. Yaeger]] yn syn [[strieljager]] fan it type [[Bell XS-1]] foar it earst de [[lûdsbarriêre]].
*[[20 oktober]] - Begjin fan 'e [[Twadde Reade Panyk]] yn 'e [[Feriene Steaten]]. It [[Komitee oangeande Unamerikaanske Aktiviteiten fan it Hûs fan Offurdigen]] (HUAC) stelt [[harksitting]]s yn om 'e fermiende ynfiltraasje fan 'e [[film]]yndustry fan [[Hollywood]] troch [[kommunist]]en te ûndersykjen.
*[[22 oktober]] - De [[Yndiaask-Pakistaanske Oarloch (1947)|Earste Yndiaask-Pakistaanske Oarloch]] brekt út oer de [[Kwestje-Kasjmier]].
*[[26 oktober]] - [[Anneksaasje fan Kasjmier]] troch [[Yndia]]. Dit bart tsjin 'e wil fan 'e [[befolking]], dy't foar it oergrutte part út [[moslim]]s en bestiet en by [[Pakistan]] hearre wol.
*[[30 oktober]] - Yn [[Sjenêve]] wurdt troch 23 lannen de [[GATT|Algemiene Oerienkomst oangeande Tariven en Hannel]] (GATT) ûndertekene.
*[[5 novimber]] - De [[Hongarije|Hongaarske]] [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Zóltan Pfeiffer]] en de [[Poalen|Poalske]] [[fise-premier]] [[Stanisław Mikołajczyk]] nimme de wyk nei [[West-Jeropa]].
*[[11 novimber]] - Yn [[Roemeenje]] wurdt [[Iuliu Maniu]], de lieder fan 'e [[Boerepartij (Roemeenje)|Boerepartij]], feroardiele ta [[libbenslange finzenisstraf]].
*[[29 novimber]] - De [[Algemiene Gearkomste fan de Feriene Naasjes]] kart it plan goed om it [[mandaatgebiet]] [[Palestina (mandaatgebiet)|Palestina]] op te spjalten yn in [[Joaden|Joadske]] en in [[Arabieren|Arabyske]] steat.
*[[30 novimber]] - [[Kening]] [[Michael fan Roemeenje]] wurdt troch de [[kommunist]]en twongen en [[abdikaasje|doch ôfstân fan 'e troan]]. It lân wurdt omfoarme ta de [[Folksrepublyk Roemeenje]].
*[[30 novimber]] - De [[Boargeroarloch yn Palestina (1947-1948)|Boargeroarloch yn Palestina]] tusken [[Joaden]] en [[Arabieren]] brekt út.
*[[9 desimber]] - [[Nederlân]]ske [[troepen]] rjochtsje yn it ramt fan 'e [[Polisjonele Aksjes]] op [[Java]], yn [[Nederlânsk-Ynje]], it [[Bloedbad fan Rawagede]] oan, wêrby't 431 [[boarger]]s [[fermoarde]] wurde.
*[[15 desimber]] - It [[Saarlân]] wurdt losmakke fan 'e rest fan Dútslân. It wurdt in [[Frankryk|Frânsk]] [[protektoraat]], it [[Protektoraat Saarlân]].
[[File:Portrait Gandhi.jpg|right|thumb|160px|De grutte foarfjochter fan 'e ûnôfhinklikheid fan [[Britsk-Ynje]], [[Mahatma Gandhi]].]]
[[File:Declaration_of_State_of_Israel_1948.jpg|right|thumb|250px|[[David Ben-Gurion]] ferklearret [[Israel]] yn [[1948]] ta in ûnôfhinklik lân.]]

;[[1948]]
*[[4 jannewaris]] - [[Birma]] wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
*[[17 jannewaris]] - Yn [[New York (stêd)|New York]] begjint in [[showproses]] tsjin alve leden fan it [[polytburo]] fan 'e [[Kommunistyske Partij fan de Feriene Steaten fan Amearika]] (CPUSA).
*[[30 jannewaris]] - [[Moard op Mahatma Gandhi]] yn 'e [[Yndia]]aske [[haadstêd]] [[Nij-Delly]] troch in ekstremistyske [[hindoe]].
*[[4 febrewaris]] - [[Seylon]] (Sry Lanka) wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
*[[25 febrewaris]] - By [[steatsgreep yn Tsjechoslowakije (1948)|in steatsgreep]] yn [[Tsjechoslowakije]] lûke de [[kommunist]]en alle macht nei harren ta.
*[[31 maart]] - De [[Sovjet-Uny]] begjint mei it beheinen fan it kontakt tusken de [[Alliëarden|Alliëarde]] besettingssônes yn [[West-Dútslân]] en de Alliëarde besettingssônes yn [[West-Berlyn]].
*[[3 april]] - It [[Marshallplan]] giet yn: in grutskalich [[ekonomy]]sk helpprogramma fan 'e [[Feriene Steaten]] om 'e weropbou fan [[Jeropa]] te fasilitearjen.
*[[30 april]] - Op 'e [[9e Panamerikaanske Konferinsje]] yn 'e [[Kolombia]]anske [[haadstêd]] [[Bogotá]] wurdt besletten ta de oprjochting fan 'e [[Organisaasjes fan de Amerikaanske Steaten]] (OAS).
*[[1 maaie]] - De [[Grikelân|Grykske]] [[minister]] fan Justysje [[Christos Ladas]] komt om by in [[moardoanslach]] troch [[kommunist]]yske [[opstanneling]]en.
*[[6 maaie]] - It [[Grikelân|Grykske]] [[regear]] lit 43 [[kommunistysk]]e [[opstanneling]]en [[eksekutearje]], mar ûntkent dat it om in represaillemaatregel giet foar de [[moard]] op [[minister]] fan Justysje [[Christos Ladas]], 5 dagen earder.
*[[14 maaie]] - [[Israel]] wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
*[[15 maaie]] - De [[Earste Arabysk-Israelyske Oarloch]] brekt út tusken [[Israel]] oan 'e iene kant en [[Jordaanje]], [[Egypte]], [[Syrje]], [[Irak]], [[Libanon]], [[Saûdy-Araabje]] en [[Noard-Jemen]] oan 'e oare kant.
*[[19 juny]] - De [[Sovjet-Uny]] stelt de [[Blokkade fan Berlyn]] yn.
*[[20 juny]] - Ynfiering fan 'e [[Dútske mark]] (DM) as [[muntienheid]] yn 'e trije westlike [[Alliearde besettingssônes fan Dútslân|besettingssônes fan Dútslân]].
*[[25 juny]] - De [[Feriene Steaten]], [[Grut-Brittanje]] en [[Frankryk]] stelle yn it ramt fan 'e [[Blokkade fan Berlyn]] troch de [[Sovjet-Uny]] in [[loftbrêge]] yn om harren besettingssônes yn Berlyn te befoarriedzjen.
*[[28 juny]] - [[Joegoslaavje]] wurdt út 'e ynternasjonale [[kommunist]]yske [[organisaasje]]s set dy't laat wurde troch de [[Sovjet-Uny]]. [[Josip Broz Tito]], de [[presidint]] fan Joegoslaavje, en de oare lieders fan dat lân, wurde derfan beskuldige dat se &quot;anty-Sovjet-opfettings [hawwe] dy't net te ferienjen binne mei it [[marxisme]]-[[lenin]]isme.&quot; Mei oare wurden: Tito-en-dy litte har te min gelegen lizze oan wat [[Moskou]] wol.
*[[15 augustus]] - De [[Republyk Koreä]] (Súd-Koreä) wurdt ûnôfhinklik.
*[[9 septimber]] - De [[Demokratyske Folksrepublyk Koreä]] (Noard-Koreä) wurdt ûnôfhinklik.
*[[22 septimber]] - Yn [[Jeruzalim]] wurde de [[Sweden|Sweedske]] [[greve]] [[Folke Bernadotte]], de spesjale gesant fan 'e [[Feriene Naasjes]] yn [[Palestina]], en de [[Frankryk|Frânske]] [[kolonel]] [[André Sérot]], de haadwaarnimmer foar de Feriene Naasjes, [[fermoarde]] troch [[Joaden|Joadske]] [[terrorisme|terroristen]].
*[[1 desimber]] - It [[Palestina|Arabysk Kongres fan Palestina]] ropt [[kening]] [[Abdûlla I fan Jordaanje]] út ta [[kening]] fan [[Palestina]]. It is de bedoeling dat er Palestina en [[Transjordaanje]] as in [[personele uny]] regearje sil.
*[[8 desimber]] - [[Kening]] [[Abdûlla I fan Jordaanje]] leit protesten fan 'e [[Arabyske Liga]] njonken him del en [[anneksaasje|anneksearret]] de [[Arabieren|Arabyske]] dielen fan [[Palestina]], dy't no part fan [[Jordaanje]] wurde.
*[[10 desimber]] - Yn [[Parys]] kart de [[Algemiene Gearkomste fan de Feriene Naasjes]] de [[tekst]] goed fan 'e [[Universele Ferklearring fan de Rjochten fan de Minske]].
*[[19 desimber|19]]-[[20 desimber]] - [[Nederlân]] komt yn [[Nederlânsk-Ynje]] [[militêr]] fanwegen tsjin [[Yndoneezje|Yndonezyske]] ûnôfhinklikheidsstriders yn 'e [[Twadde Polisjonele Aksje]].
*[[23 desimber]] - Yn [[Tokio]] wurde de eardere [[Japan]]ske [[premier]] [[Hideki Tojo]] en seis oaren dy't foar [[oarlochsmisdie]]den yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] feroardiele binne, troch [[ophinging (libbensbeëiniging)|ophinging]] [[terjochtsteld]].
[[File:Founding Ceremony of People's Republic of China.jpg|right|thumb|250px|[[Mao Zedong]] ropt yn [[1949]] yn [[Peking]] de [[Folksrepublyk Sina]] út.]]

;[[1949]]
*[[5 jannewaris]] - Yn 'e [[Yndiaask-Pakistaanske Oarloch (1947)|Earste Yndiaask-Pakistaanske Oarloch]] komme de stridende partijen in [[wapenstilstân]] oerien. It grutste part fan [[Kasjmier]] wurdt ûnderdiel fan [[Yndia]], wylst de rest by [[Pakistan]] komt te hearren.
*[[15 jannewaris]] - Yn 'e [[Sineeske Boargeroarloch]] boeke de [[kommunist]]en fan [[Mao Zedong]] in grutte oerwinning mei de ferovering fan 'e wichtige [[haven]]stêd [[Tianjin]].
*[[10 maart]] - De [[Earste Arabysk-Israelyske Oarloch]] einiget yn in [[Israel]]yske oerwinning.
* [[31 maart]] - Nei in [[referindum]] slút de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[koloanje]] [[Nijfûnlân]] him oan by [[Kanada]].
*[[4 april]] - De [[Feriene Steaten]], [[Kanada]] en tsien [[West-Jeropa|Westjeropeeske lannen]] rjochtsje de [[NATO]] op, in militêr bûnsgenoatskip dat tsjin 'e [[Sovjet-Uny]] rjochte is.
*[[18 april]] - De [[Ierske Frijsteat]] wurdt omfoarme ta de [[Republyk Ierlân]].
*[[23 april]] - Yn 'e [[Sineeske Boargeroarloch]] nimme de [[kommunist]]en [[Nanjing]] yn, de [[haadstêd]] fan 'e ([[nasjonalist]]yske) [[Republyk Sina]].
*[[5 maaie]] - Yn [[Londen]] wurdt troch tsien [[West-Jeropa|Westjeropeeske]] lannen de [[Ried fan Jeropa]] oprjochte.
*[[12 maaie]] - Nei likernôch alve [[moanne (tiid)|moannen]] heft de [[Sovjet-Uny]] de [[Blokkade fan Berlyn]] op.
*[[23 maaie]] - De [[West-Dútslân|Bûnsrepublyk Dútslân]] (West-Dútslân) wurdt ûnôfhinklik.
*[[25 maaie]] - Yn 'e [[Sineeske Boargeroarloch]] nimme de [[kommunist]]en de wichtige [[stêd]] [[Sjanghai]] yn.
*[[7 juny]] - [[Yndia]] [[anneksaasje fan Sikkim|driuwt de anneksaasje troch]] fan it [[Himalaya]]steatsje [[Sikkim]].
*[[8 juny]] - [[Siam]] feroaret syn namme yn [[Tailân]].
*[[20 juny]] - De [[Feriene Steaten]], de [[Sovjet-Uny]], it [[Feriene Keninkryk]] en [[Frankryk]] berikke oerienstimming oer in [[frede]]sferdrach mei [[Eastenryk]]. Dat lân sil syn âlde grinzen fan [[1&amp;nbsp;jannewaris]] [[1938]] weromkrije.
*[[14 july]] - By [[wettersneed yn Sina (1949)|wettersneed yn Sina]] oerstreame de [[Jangtse]] en de [[Giele Rivier]]. mear as 20.000 minsken komme om en mear as 2 miljoen reitsje dakleas.
*[[8 augustus]] - [[Bûtan]] wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
*[[23 septimber]] - [[Presidint]] [[Harry Truman]] fan 'e [[Feriene Steaten]] makket bekend dat de Amerikaanske [[feilichheidstsjinst]]en fêststeld hawwe dat de [[Sovjet-Uny]] no oer in [[atoombom]] beskikt.
*[[1 oktober]] - Yn [[Peking]] ropt de [[kommunistysk]]e foaroanman [[Mao Zedong]] de [[Folksrepublyk Sina]] út.
*[[7 oktober]] - De [[Dútske Demokratyske Republyk]] (East-Dútslân) wurdt ûnôfhinklik.
*[[15 oktober]] - It [[Folksbefrijingsleger]] fan 'e [[Folksrepublyk Sina]] feroveret de súdlike stêd [[Kanton (stêd)|Kanton]].
*[[16 oktober]] - De [[Grykske Boargeroarloch]] einiget mei de nederlaach fan 'e [[kommunist]]yske [[opstanneling]]en.
*[[7 desimber]] - It [[regear]] fan 'e [[nasjonalistysk]]e [[Republyk Sina]] foltôget de evakuaasje fan it Sineeske [[fêstelân]] nei it [[eilân]] [[Taiwan]].
*[[27 desimber]] - [[Yndoneezje]] wurdt ûnôfhinklik fan [[Nederlân]].

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/1940s ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|1940s}}
}}

[[Kategory:Desennium]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>pcevn0n9w2ewujvk1h68geyii0c6o2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goede tijden, slechte tijden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181786</id>
    <revision>
      <id>1243113</id>
      <parentid>1242820</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T22:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RuedNL2</username>
        <id>54023</id>
      </contributor>
      <comment>Afleveringen geüpdatet</comment>
      <origin>1243113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1971" sha1="s2ylbuvkdqbs94v7sjn4abrr28ir5gb" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks telefyzjesearje
| ôfbylding             = Gtstlogo.gif
| ôfbyldingstekst       = 
| ôfbyldingsbreedte     = 107px
| ferwizing             = 
| namme                 = Goede tijden, slechte tijden
| betocht troch         = [[Reg Watson]]
| ûntwikkele troch      = 
| produsint(en)         = [[Endemol]]&lt;br&gt;Joop van den Ende &lt;small&gt;(1990-2003)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Reg Grundy/Grundy &lt;small&gt;(1990-2006)&lt;/small&gt;
| útfierend produsint   = 
| regisseur(s)          = 
| senario               = 
| basearre op           = {{Flagge AU}} [[The Restless Years]]
| kamerarezjy           = NEP The Netherlands
| muzyk                 = 
| tillefyzjestudio      = ''MediArena'', Amsterdam-Duivendrecht
| distribúsje           = 
| haadrollen            = 
| voice-over            = 
| foarm                 = 
| sjenre                = [[Soapsearje|soap]]
| seizoenen             = 37
| jierren               = [[1990]] - no
| tal ôfl.              = 7331 &lt;small&gt;(29 oktober 2026)&lt;/small&gt; 
| spyltiid (de ôfl.)    = ±22 min
| lân/lannen            = {{NEDf}}
| taal                  = [[Nederlânsk]]
| prizen                = 
| webside               =
| besibbe searjes       = 
}}'''Goede tijden, slechte tijden''', ek bekend as '''GTST''', is in Nederlânske [[soapsearje]] dy't sûnt [[1 oktober]] [[1990]] útstjoerd wurdt troch de kommersjele telefyzjestjoerder [[RTL 4]]. De searje draait om de ynwenners fan it fiktive plak Meerdijk.

It skript fan de earste twa seizoenen is basearre op de Australyske soaprige [[The Restless Years]] ([[1977]]-[[1981]]). Fan it tredde seizoen ôf is dizze formule loslitten en sûnt dy tiid binne de ferhaallinen fan GTST folslein útwurke troch Nederlânske auteurs.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:NL
{{Commonscat|Goede tijden, slechte tijden}}
}}

[[Kategory:Nederlânske soapsearje]]
[[Kategory:Nederlânsktalige telefyzjesearje]]
[[Kategory:Telefyzjesearje út 1990]]
[[Kategory:RTL Nederlân]]</text>
      <sha1>s2ylbuvkdqbs94v7sjn4abrr28ir5gb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Swartsnaffelamazône</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184006</id>
    <revision>
      <id>1243121</id>
      <parentid>1237551</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T08:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>[[]] tf</comment>
      <origin>1243121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3852" sha1="r7fi0d6n7sdnr4awrq1qxn14lk5ribl" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = swartsnaffelamazône
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Amazona agilis -Vienna Zoo, Schonbrunn Palace, Vienna, Austria -head-8a.jpg|250px]]
|lûd                 = 
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje             = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'')
|Skaai               = [[amazônepappegaaien]] (''Amazona'')
|Wittenskiplike namme= Amazona agilis
|Beskriuwer, jier    = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]]
----
|lânkaart            = [[Ofbyld:Amazona agilis map.svg|250px]]
}}
De '''Swartsnaffelamazône''' (''Amazona agilis'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[amazônepappegaaien]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De soarte is [[endemisme|endemysk]] op [[Jamaika]].

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Amazona agilis -Cockpit Country, Jamaica-8 (2).jpg|thumb|left|Amazona agilis.]]
Dizze pappegaai is lytser as de [[gielbekamazône]] (''Amazona collaria'') en mjit likernôch 25 sintimeter. By mantsjes is de snaffel tige donkergriis, hast swart, dy't nei de basis ta bleker wurdt. De neakene hûd om it donkerbrune each is donkergriis. It fearrekleed fan 'e fûgel is fral grien en bleker en gieliger oan 'e ûnderkant. De fearren fan 'e nekke binne swart omrâne. In soad fûgels ha op 'e foarholle in pear reade fearkes. De eardekveren binne swarteftich en de primêre dekfearren binne read, wylst de haadslachpinnen fioletblau en swart en de sekundêre slachpinnen blau oan 'e úteinen en nei de basis grien binne. De sturt is meast grien mei wat read, wylst de bûtenste fearren blauwe rânen ha. De poaten binne griisgrien. Wyfkes binne lykas mantsjes, mar mei guon primêre dekfearren grien ynstee fan read. 

== Fersprieding ==
De swartsnaffelamazône is [[endemisme|endemysk]] op [[Jamaika]]. Se libje yn bercheftich reinwâld, meast kalkreinwâlden. It oarspronklike ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel is flink krompen en it eardere sletten ferspriedingsgebiet wurdt tsjintwurdich ferdield yn in westlik en eastlik gebiet.

== Hâlden en dragen ==
De fûgels ite fruit, sied en nuten. Se ite ek kultivearre fruit, lykas mango's, papaja's, komkommers en wylde fruchten.

It wyfke leit meastentiids 2 oant 4 aaien, dy't se yn sawat 26 oant 28 dagen útbriedt. It mantsje bliuwt yn 'e buert en soarget foar it wyfke. De jongen fleane nei likernôch 8 oant 9 wiken út. 

== Status ==
De soarte wie eartiids like gewoan as de gielsnavelamazône, mar is no folle seldsumer wurden troch ûntbosking, de skea fan orkanen dy't bosken ferneatigen en streuperij foar iten en de hannel yn wylde papegaaien. In rûzing fan 2000 gyng út fan in populaasje fan 6.000 oant 15.000 fûgels. Oant 2016 hie de soarte noch de status gefoelich (''Vulnerable'', VU), mar fanwegen de fierdere tebekgong klassifisearret de [[IUCN]] de swartsnaffelamazône sûnt 2020 as bedrige (''Endangered'', EN) op 'e [[Reade list]].
{{boarnen|boarnefernijing=
* Papegaaien en Parkieten, Handboek en naslagwerk deel II, Adri van Kooten, ISBN 978-90-5821-636-6
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-billed-amazon-amazona-agilis Birdlife, oproppen 27 juny 2025.]
* [https://ebird.org/species/blbpar1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 27 juny 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=EE6765946463859C Avibase, oproppen 27 juny 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Amazona agilis|Swartsnaffelamazone}}
}}
[[Kategory:Amazônepappegaai]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]]</text>
      <sha1>r7fi0d6n7sdnr4awrq1qxn14lk5ribl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bridge (kaartspul)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189316</id>
    <revision>
      <id>1243105</id>
      <parentid>1242313</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T20:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Top8</username>
        <id>3341</id>
      </contributor>
      <comment>/* In klubjûn of in drive */ Riel tafoege oer rekkenprogramma</comment>
      <origin>1243105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30082" sha1="510ybei7e4xfb1j9zxjyqrxw74yybym" xml:space="preserve">'''''Bridge''''' is in [[kaartspul]] dat spile wurdt troch twa pear spilers. Har plak om ’e tafel wurdt (mei de klok mei) oantsjut as Noard, East, Súd en West. Noard en Súd foarmje it iene pear, East en West it oare. It spul wurdt spile mei in [[Kaartspul|folslein pak]] kaarten fan 52; 13 yn elke kaartkleur, klaver, rút, hert en skop. Yn de basis folget bridge itselde prinsipe as [[Klaverjasse (kaartspul)|Klaverjasse]] of [[Hertejeie (kaartspul)|Hertejeie]]: de kaarten fan it spul wurde omparten ûnder de fjouwer spilers en elke spiler kin dan allinne of tegearre mei de partner slaggen meitsje. By bridge krijt elke spiler 13 kaarten. Ofhinklik fan it oantal helle slaggen wurde skoares takend. Yn trochsneed duorret ien potsje sân oant acht minuten en dan folget in nij spul mei nije kânsen en útdagingen.

== Spulferrin ==
===Biede===
In essinsjeel ferskil mei de boppeneamde kaartspullen by bridge is it bieden oan it begjin fan it spul. Dêr komt bridge yn oerien mei kaartspullen as [[boerebridge]]&lt;ref&gt;[https://www.kaartspelletjes.nl/boerenbridge/ Boerebridge, spulregels en farianten]&lt;/ref&gt; en it yn Brabân en Limburch populêre [[rikke]]&lt;ref&gt;[https://www.stichtingrikken.nl/ Rikke]&lt;/ref&gt;. Yn de bieding by bridge giet it derom út te finen hokker pear de measte slaggen tinkt meitsje te kinnen, en mei hokker kaartkleur as troef. Krekt as op in [[feiling]] moat elke folgjende bieder heger biede as de foarige. It is ek tastien om te passen. As nei in bod trije kear past wurdt, hat de spiler fan it lêste bod fêstlein hoefolle slaggen hy of sy en syn of har partner helje wolle en mei hokker troefkleur. Dat hjit it ''kontrakt''. Helje de bieders de slaggen fan it kontrakt (of mear), dan krije se skoarepunten. Helje se te min slaggen dan geane se ''down'' &lt;ref&gt;'go down' - ''[[Ingelsk]]: &quot;deroan gean&quot;''&lt;/ref&gt; en krije de tsjinstanners punten&lt;ref&gt;As je it skerper besjogge giet it bieden der yn de grûn net om om út te finen wa't de measte slaggen meitsje kin. Eins is it doel by it bieden om op in sa ''gaadlik'' mooglik kontrakt út te kommen. Wat gaadlik is wurdt dúdlik yn de finale ôfrekken fan de frekwinsjesteat ([[#Frekwinsjesteat|fierderop]]). Faak komt dat wol del op 'de meast mooglike slaggen', mar net altyd.&lt;/ref&gt;.

===Diele===
Yn in losse setting, bygelyks thús of yn in kafee, dielt in spiler, de ''dieler'', de kaarten ien foar ien om, te begjinnen oan dyselde dy’t links fan him sit. By it folgjende potsje is de linkssittende de dieler, en sa fierder, oant nei fjouwer potsjes it rûntsje dien is. By it bridgen op in klub wurdt net mei de hân dield. Dêr lizze doaskes klear mei kaarten dy’t al skodde binne (de saneamde ‘ferdieling’), mei dêrby dúdlik oanjûn hokker foar N, E, S en W binne, en wa’t de dieler is. By bridge op ynternet krije de spilers automatysk fan it spulsysteem elke kear nije ferdielingen.

===Biedljedder===
Mei in bod jout in spiler it oantal slaggen dat er minimaal meitsje wol oan, en de troefkleur. Nêst de fjouwer troefkleuren bestiet ek de opsje ‘gjin troef’, koartwei ‘sans’ SA&lt;ref&gt;‘sans atout’ - ''[[Frânsk]]: &quot;sûnder troef&quot;''&lt;/ref&gt;, en yn Ingelske kontekst NT (‘no trump’). De earste seis slaggen binne automatysk al yn in bod opnommen. It bod ‘2 rút’ betsjut dus: ‘Wy meitsje 8 slaggen (of mear) mei rút as troef.’ By it bieden is de iene kleur heger as de oare. De folchoarder fan leech nei heech is klaver – rút – hert – skop – sans. In bod op 2-nivo is altyd heger as ien op 1-nivo. Sa ûntstiet der in ljedder mei 7x5 = 35 hieltiid hegere bodden, fan 1 klaver by it begjin oant 7 sans oan de ein. In kontrakt op 6-nivo (alle slaggen, útsein ien) is in ‘lyts slem’&lt;ref&gt;‘slem’ - ''út it [[Ingelsk]] &quot;slam&quot;: &quot;hurde slach&quot;''&lt;/ref&gt;, in kontrakt op 7-nivo (alle slaggen) is ‘grut slem’. Yn in ynformele situaasje kin mûnling bean wurde. Op in bridgeklub is dat net tastien. Dêr binne spesjale biedbakjes mei foar elk bod in apart kaartsje dat men by it bieden foar jin op ’e tafel lizze kin.

===Biedferrin===
De dieler mei begjinne mei bieden. Hy mei alles biede wat er wol mar sil meastal rêstich út ein sette op 1-nivo of eventueel 2-nivo. As er gjin goede kaarten hat kin er ek daliks passe (de oare kear dat er wer biede mei, mei er dan byneed gewoan wer in bod dwaan). As de dieler net past mar in bod docht, dan is dat it ''iepeningsbod'', en de dieler de ''iepener''. De spiler links fan de dieler kin dêrnei elk heger bod dwaan as dat fan de dieler, en sa fierder. In bod fan tsjinpartij nei de iepener hjit in ''folchbod'', in bod fan partner fan de iepener hjit ''bybod''. It bieden jout de mooglikheid om oan jins partner dúdlik te meitsjen wat foar kaarten oft men sels hat. Dêr binne allerhanne biedkonvinsjes foar úttocht dy’t fariearje fan ''basic'' oant tige fier útwurke. Tsjintwurdich spylje de measte begjinnende bridgers yn Nederlân it saneamde fiifkaart heech-systeem, dêr’t [[#Biedsysteem|fierderop]] mear oer sein wurdt.

===Spylje===
Nei’t it kontrakt fêststeld is, moatte de slaggen ek wiermakke wurde. Dyselde dy’t as earste fan it pear de kleur (of sans) fan it einkontrakt bean hat, spilet foar dat pear. Dy hjit no ‘de lieder’. De tsjinspiler links fan de lieder komt mei syn earste kaart út en ''dêrnei'' leit de partner fan de lieder al syn kaarten iepen op ’e tafel, dat eltsenien dy sjen kin. De partner is no ‘de dummy’ &lt;ref&gt;'dummy' - ''[[Ingelsk]]: &quot;poppe&quot;''&lt;/ref&gt; en hat yn dit spul fierder gjin rol mear. De lieder spilet dus allinne mei de twa ferdielingen fan it pear (oantsjut as ‘hân’ en ‘tafel’) tsjin de beide tsjinstanners. Nei dat begjin is it spul ferfolgens in streekrjocht slachspul, mei de Aas as heechste en de tsien leger as de hofkaarten. Dat de folchoarder is A H F B 10 9 8 7 6 5 4 3 2. Wa’t net bekenne kin, hat gjin ferplichting om te troeven.

== Puntetelling ==
===By in makke kontrakt===
It systeem om punten ta te kennen foar in helle kontrakt is net sa ynsichtlik. In oantal basisregels binne de neifolgjende:

''Punten per slach (earste seis slaggen telle net mei)''&lt;br&gt;* elke herte- en skoppeslach smyt 30 pt op;&lt;br&gt;* elke sans-slach smyt ek 30 pt op, de earste lykwols 40 pt;&lt;br&gt;* elke klaver- en ruteslach smyt 20 pt op.&lt;br&gt;

''Preemjes''&lt;br&gt;
As je mei de slaggen 100 pt of mear bean en helle ha, hjit dat ‘de manche’&lt;ref&gt;'manche' - ''[[Frânsk]]: &quot;mouwe&quot;''; it is oannimlik dat dit slacht op in fest mei mouwen der oan, oars as by in dielskoare dy't sjoen wurdt as in fest sûnder mouwen.&lt;/ref&gt;. In manche smyt yn de ienfâldichste gefallen 300 pt ekstra preemje op. Dat jildt foar de kontrakten 3SA, 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt;, 4♠, 5♣, 5&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♦&lt;/font&gt;, dy smite ynklusyf preemje resp 400, 420, 420, 400 en 400 pt op.
Hawwe je in leger kontrakt makke as de boppeneamde fiif, dan komme je mei de helle slaggen net oan de manche ta. Yn dat gefal krije je in preemje fan 50 pt, ‘de dielskoarepreemje’.&lt;br&gt;
In lyts en grut slem leverje noch folle hegere preemjes op.

===Downslaggen===
Ofhinklik fan de situaasje is hjir in grut ferskaat oan mooglikheden dy’t begjinne by 50 pt by -1 (íen downslach) mar dy’t oprinne kinne oant 500 of 800 of noch mear. Tink derom: dy punten geane nei de tsjinstanners!

== It bieden neier besjoen == 
===Manchekontrakt is kritysk===
By alle besteande kaartferdielingen jout heechút sa’n 30% de mooglikheid oan ien fan beide pearen (soms oan beide) om in manchekontrakt te heljen. It is by it bieden fan it grutste belang om in manchekontrakt net te missen. In foarbyld: in pear dat 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; biedt en makket, krijt 420 pt. In oar pear, dat mei deselde kaarten net fierder komt as in kontrakt 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; en ien ekstra slach makket, rint de manchepreemje mis – dy krije men allinne as de manche ''bean en makke'' is. Dat it pear krijt mar 170 pt (120 foar 4 herteslaggen en 50 dielskoarepreemje).

===Fit en honneurpunten===
De praktyk fan it spul wiist út dat as in pear tegearre 8 of mear kaarten fan ien kleur hat, dat it dan leannet om dy kleur troef te meitsjen. Se hawwe dan sa’t dat hjit in ''fit'' &lt;ref&gt;'fit' - ''[[Ingelsk]]: &quot;goed passe&quot;''&lt;/ref&gt; yn dy kleur. Ien fan de doelen fan it bieden is om ûnder inoar út te finen yn hokker kleur oft der in fit is. Dêrnêst hinget de sterkte fan in hân kaarten ôf fan de hichte fan de kaarten – hoe heger, hoe better – en fan de skevens fan de ferdieling oer de kleuren (in 4-3-3-3-ferdieling hat minder potinsje as bygelyks in 6-5-1-1-ferdieling). Der is in ienfâldige mjitstêf ûntwikkele om oan te jaan hoe goed oft de kaarten fan in hân binne. Dêrta krije de honneurkaarten (de plaatsjes) punten takend: A 4, H 3, F 2 en B 1. Per kleur binne der dus 10 fan dy ''honneurpunten'' (HP), yn it hiele spul 40 (de skevens fan in ferdieling bliuwt hjir earst bûten beskôging). In twadde doel fan it bieden is om fan inoar in yndruk te krijen hoefolle honneurpunten oft de partner likernôch hat. Beide begripen (fit en honneurpunt) binne belangrike ûnderdielen fan in biedsysteem. Dêr binne yn de rin fan de jierren in hiel soad fan úttocht.

===Biedsysteem===
In biedsysteem dat yn Nederlân in protte brûkt wurdt is fiifkaart heech. [[#It manchekontrakt is kritysk|Hjirboppe]] is al oanjûn dat it finen fan in mooglik manche-kontrakt fan it grutste belang is. No docht bliken dat as partners tegearre likernôch 25 honneurpunten hawwe, hja in manchekontrakt 3SA, 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 4♠ wierskynlik wol meitsje kinne. Foar de manchekontrakten 5♣ en 5&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♦&lt;/font&gt; binne sa'n 27 honneurpunten nedich. Dat leit yn de reden want in kontrakt op 5-nivo is heger as ien op 3- of 4-nivo, men mei dan mar twa slaggen misse yn stee fan trije of fjouwer.

It biedsysteem fiifkaart heech hat as doel om sa gau mooglik út te finen oft der in fit is yn de hege kleuren en oft partners tegearre minstens 25 honneurpunten hawwe, sadat in machekontrakt 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 4♠ mooglik is. Binne der wol 25 punten mar gjin fit yn de hege kleuren dan is 3SA wierskynlik wol in gaadlik kontrakt. Om in bytsje ynsicht te jaan yn de opset fan it biedsysteem folgje hjir as foarbyld in pear fan de ienfâldige bied-ôfspraken út it systeem. (Yn dit foarbyld passe de tsjinstanners hieltiid.)

By fiifkaart heech betsjut in iepeningsbod 1&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 1♠: Ik haw 12-19 HP en ministens fiif herten of fiif skoppen. Sa wit partner daliks oft der kânsen binne op in manche yn hert of skop. Ommers, hat er sels ek minimaal trije herte- of skoppekaarten, dan is der in fit yn dy kleur. In oantal bybodden dy’t partner no jaan kin, binne de neifolgjende:
* pas: Ik haw minder as 6 pt. It hat gjin doel om te besykjen in manchekontrakt te bieden, dêr binne wy te swak foar;
* 2&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 2♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 6-9 pt; partner, betink do mar oftst passe wolst of dat wy nei de manche kinne;
* 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 3♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 10-11 pt; partner, betink do mar oftst passe wolst of dat wy nei de manche kinne;
* 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 4♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 12 of mear pt: wy kinne de manche spylje en dy bied ik dus hjirby.
Yn it gefal dat it antwurd fan partner 2&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 2♠ is, moat iepener even goed neitinke. Hy joech mei it iepeningsbod 12-19 HP oan. Binne dy punten oan de lege kant (12-14 HP) dan binne der tegearre te min punten foar de manche. Binne dy punten oan de hege kant (18 of 19 HP) dan liket in manche goed mooglik, partner garandearret mei syn of har antwurd ommers minstens 6 HP. Dat, iepener biedt de manche.&lt;br&gt;
Hat iepener lykwols 15-17 HP, dan is de manche wikkerdewik, ôfhinklik fan de punten fan de bybiedende partner. Yn dat gefal sil iepener 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 3♠ biede. Sa'n bod hjit in ''invite''. Hy of sy seit dêrmei: Partner, ik lit it oan dy oer oftst de manche sitten sjochst of net.&lt;br&gt;
Dit útwurke foarbyld lit sjen hoe't it bieden eins in foarm fan kommunikaasje is tusken de partners om it goede kontrakt te finen.

===De ynset omheech: Dûblet, redûblet en kwetsberens===
De biedljedder ken twa, noch net neamde, ekstra bodden dy’t ynfloed ha op de puntetelling, it ''dûblet'' en it ''redûblet''.&lt;br&gt;
As ien fan de tsjinpartij in bod fan in spiler dûblearret betsjut dat: ‘Ik leau net dat jim dat kontrakt helje kinne. Jimme geane down! En dêrom ferdûbelje ik mei dit bod de strafpunten dy’t jim dan krije.’ Stel: E biedt 2♠; dêrnei passe S en W, mar N seit ‘dûblet’ (faak oanjûn mei ‘x’). As dêrop elkenien past, spylje E-W it kontrakt 2♠x. As se dan down geane, krijt de tsjinpartij twa kear safolle punten. Meitsje hja it kontrakt lykwols ál, dan krije hja mear punten as sljochtwei. In dûblet ferheget dus de ynset.&lt;br&gt;
Der binne twa manieren om in dûblet by it bieden op te heffen. Yn it foarste plak kin de dûblearre partij trochbiede nei it dûblet fan de tsjinstanners. As E of W yn it boppesteande gefal nei N syn dûblet bg. 3♣ biede ferfalt it dûblet. Fansels kinne S of N dy 3♣ ek wer dûblearje mar dat hoecht net. De oare opsje as antwurd is dat E-W sizze: ‘Ha! Jim miene dat wy down geane!? No moai net! Wy dûblearje jim dûblet, dat is in redûblet.’ Mei it redûblet giet de ynset nóch in kear oer de kop, it wurdt no wier in spultsje fan alles of niks: down gean leveret de tsjinstanners nóch mear punten op, mar as de bieders fan it einkontrakt it ál meitsje, har ek.&lt;br&gt;
Ta beslút is der noch it systeem fan kwetsberens. As in pear ''kwestber'' is betsjut dat, dat de punte-ynset fan it spul al ''op foarhân'' foar har ferhege is. It jout mear strafpunten as se down geane mar ek in hegere preemje foar de manche, nammentlik 500 pt (yn stee fan 300 pt. by net-kwetsber). By gewoan wedstriidbridge spylje pearen oan ien tafel faak fjouwer potsjes tsjin deselde tsjinstanners. Ofwikseljend is dan gjinien kwetsber, it iene pear, it oare pear en beide pearen. By spyljen mei in kompjûtersysteem jout it spulsysteem alle kearen oan hoe’t it mei de kwetsberens fan de beide pearen steld is. It mei dúdlik wêze dat spilers dy’t net kwetsber binne wat mear risiko nimme kinne omdat down gean minder strafpunten opsmyt.

== Bridge as tinksport ==
===Tafalsfaktor útsletten===
Frysk histoarysk en literêr sintrum [[Tresoar]] yn Ljouwert is yn [[2018]] útein set as [https://www.tresoar.nl/onderzoeken/themas/sport/denksportcollectiecentrumtresoar tinksportkolleksjesintrum]. Dêrby steane fjouwer grutte tinksporten sintraal: skake, damje, bridge en go. Troch de akwisysje fan in oantal kolleksjes beskikt Tresoar oer de op ien nei grutste iepenbiere samling mei bridgepublikaasjes yn ’e wrâld. Bridge is, mei skake, damje en go, erkend as [[tinksport]] troch de [https://www.bridge.nl/over-bridgebond/ NOC*NSF].&lt;br&gt;
Bridge ferstjinnet dus blykber mear as oare [[kaartspul]]len de oantsjutting fan tinksport. De reden dêrfan is: As men yn de kroech in gesellige jûn bridge spilet en de kaarten út de hân dielt (dêr’t neat mis mei is), hinget de winst fan de pearen N-S en E-W ek ôf fan de tafallich goede of minne kaarten dy’t de spilers krije. Krije N-S mear manche-ferdielingen as E-W? Dan sit it der dik yn dat se nei tweintich potsjes de measte punten hawwe. Om dat effekt fan ‘gelok mei de kaarten’ op te heffen wurde by bridgewedstriden de resultaten dy’t ferskillende pearen ''mei deselde ferdieling'' helle hawwe, mei inoar fergelike yn in saneamde frekwinsjesteat ([[#Frekwinsjesteat|fierderop]]). En dan blykt dat it resultaat allinne noch mar bepaald wurdt troch spulynsicht, konsintraasje, ûnthâld en in goed wurkjend biedsysteem. Mei de software fan tsjintwurdich is it goed mooglik om fan in hiele protte spilers te sjen wat se allegear mei deselde kaarten bean hawwe – en makke (of net).&lt;br&gt;
Dat aspekt fan it spul is ek wêrom't op in spuljûn fan in bridgeklub de ferdielingen yn doaskes beskikber steld wurde. By it spyljen leit elke spiler de kaarten fan de slaggen dy't dien binne foar him of har op 'e tafel del, op 'e kop. Eigen slaggen lizze fertikaal, slaggen fan de tsjinpartij horizontaal. Nei ôfrin triuwt elk it eigen trettjintal kaarten wer werom yn it doaske op it goede plak. Sa kinne folle mear oaren ek mei deselde ferdieling spylje.

===Frekwinsjesteat===
In frekwinsjesteat is in tabel dy’t sjen lit hoefolle punten oft de spilers helle hawwe út in besteande ferdieling. As foarbyld de yllustraasje hjirûnder, ûntliend oan de wykkompetysje op [https://www.berrywestra.nl/bic.html Berry’s Internet Club].&lt;br&gt;
Wy sjogge oan de linkerkant de oanbelangjende ferdieling. Yn dit spul binne N en S kwetsber (oanjûn mei read). N en S hawwe hiel goed spile en it kontrakt 3SA makke mei twa ekstra slaggen. Dat smyt 660 pt op (preemje kwetsbere manche is 500 pt, plus de punten foar de sans-slaggen)  De wite tabel rjochts is de frekwinsjesteat. Dêr falt út te sjen dat dit spul yn totaal 178 kear spile is; 85 kear wie it kontrakt 5♣ foar S, goed foar 600 pt; 13 kear spilen N en S blykber net goed (of de tsjinstanners wiene hiel tûk), dêr gie it 5♣-kontrakt 1-down, wat 100 pt opsmiet foar E en W (yn de tabel steane altyd de punten foar N en S, dus -100 pt). En dan binne der noch allerhanne oare kontrakten, ek in pear foar E en W.&lt;br&gt;
Mei in beskate rekkenmetoade wurdt de distribúsje oer de punten omrekkene nei persinten en dat is de úteinlikse wedstriidskoare by dizze iene ferdieling.&lt;br&gt;

[[File:Bridge_(card_game)_Foarbyld_fan_frekwinsjesteat_Example_of_frequency_table.jpg|900px]]
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

===In klubjûn of in drive===
It boppeneamde foarbyld fan in frekwinsjesteat slacht op ien potsje bridge dat troch in hiele protte pearen spile is. Op in spylmiddei of -jûn fan in bridgeklub spylje de pearen fansels folle mear as ien potsje, lit ús sizze 24 potsjes. De spilers rûlearje dan troch de seal en spylje oan elke tafel 4 potsjes tsjin deselde tsjinstanners. Dêrnei wurdt der wiksele, en sa fierder. Oan de ein fan de middei/jûn hat elk pear dus oan 6 tafels hieltiid 4 potsjes spile, yn totaal 24 ferskillende ferdielingen. Fan elk fan dy ferdielingen komt der oan de ein in frekwinsjesteat dy’t oanjout wat it persintaazje fan elk pear is. Om de einútslach fêst te stellen wurdt per pear it gemiddelde útrekkene fan alle persintaazjes: wat heger, wat better. By in bridge-drive giet it om in wedstriid yn losser ferbân mar de proseduere is gelyk.&lt;br&gt; 
De administraasje fan sa'n barren is in hiel oheden. Elk pear moat witte oan hokker tafel oft se spylje en tsjin wa; alle útslaggen moatte kreas ynfolle wurde daliks nei elk potsje; en nei ôfrin moatte alle spylresultaten útwurke wurde. Yn it foar-digitale tiidrek waard soks allegear mei de hân dien op formulieren. Tsjintwurdich giet it mei spesjale mobile online kastkes om oan tafel de resultaten yn te foljen en dêrnei op de kompjûter de gegevens te ferwurkjen. It Nederlânske bedriuw Bridgemate hat him sûnt 1999 ûntjûn ta in wichtige en wrâldomfiemjende leveransier fan tsjinsten op dat mêd oan goed seistûzen klubs yn mear as fiifensechstich lannen&lt;ref&gt;[https://www.bridgemate.nl Website Bridgemate, rieplachte 11 oktober 2026]&lt;/ref&gt;. Der is ek in spesjaal rekkenprogramma fan it lanlik bridgebûn wêrmei't wedtriidlieders de útslach fan in spyljûn berekkenje kinne.&lt;ref&gt;[http://https://www.bridgebond.nl/producten-en-diensten/rekenprogramma/ Website NBB, rieplachte 23 oktober 2026]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

== Nederlân Bridgelân ==
===Yntroduksje fan bridge yn Nederlân===
Bridge is ûntstien út in oar kaartspul, whist. Wêr’t de namme bridge weikomt is net wis. Wol dúdlik is dat it spul yn de jierren tweintich fan de foarige iuw syn definitive foarm fûn en benammen yn Amearika populêr waard troch de ynset fan Ely Culbertson (1891-1955) dy’t mei syn ''Blue Book'' (1930) in miljoenepublyk berikte. Nei de oarloch waard it spul ek tige populêr yn Europa, benammen it Feriene Keninkryk, Frankryk en Itaalje.&lt;br&gt;
De bruorren Goudsmit yntrodusearren it bridgespul om 1930 hinne yn Nederlân. Frits Willem (1899-1971) en Ernst Casimir (1903-1967)&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=Ernst+Casimir+Goudsmit&amp;coll=ddd Bertedatum 13 april 1903, Delpher, rieplachte 7 feb. 2026]&lt;/ref&gt;, beide jurist, spilen yn de âldste bridgeklub fan Nederlân, de hearesosjeteit Continental yn Amsterdam. Desennialang wiene se de sterkste spilers fan Nederlân. Se hiene ek ynternasjonaal in soad sukses.&lt;br&gt;
Yn 1930 waard de Nederlandsche Bridge Bond oprjochte (stavering letter oanpast, koartwei NBB). Yn dy jierren wie bridge in elitespul mei sa’n tsientûzen leden oansletten by it lanlik bûn. Dat feroare pas yn de jierren santich fan de foarige iuw yn gearhing mei de maatskiplike trend fan ‘demokratisearring’. De sport waard yn koarte tiid tige populêr en it ledetal fan it bûn ûntplofte&lt;ref&gt;[https://www.bridge.nl/kennisbank/historie/ Foar mear sjoch 'Historie' op website NBB]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
De NBB telde yn 1980 40.000 leden en yn 1995 wiene it al 100.000. Dat wie mei te tankjen oan de populêre boeken ''Van Start tot Finish'' fan Cees Sint (1945-2025) en Ton Schipperheyn (1932/3-2022) en de tv-kursus dy’t de AVRO op basis fan dy boeken útstjoerde. Yn 2012 wiene der 115.000 leden. Op seker stuit lykwols sette de ôfname yn en de website fan it bûn fermeldt yn febrewaris 2026 in ledetal fan [https://www.bridge.nl/over-bridgebond/ 70.000]. Likegoed is Nederlân ien fan de meast bridge spyljende lannen fan de wrâld. It lanlik bûn set him derfoar yn om de sport sawol yn de breedte as nei de top ta te fersterkjen.&lt;br&gt;

===Bridge op ynternet===
De komst fan ynternet hat it bridgespul nije ympulsen jûn. It lanlik bûn begûn ein 2001 mei de ynternetbridgeklub [https://www.stepbridge.nl/ StepBridge] dy’t tsjintwurdich njoggentûzen leden hat. Elke bridger kin lid wurde fan StepBridge. As je ynlogge kinne je op allerhanne wizen spylje: rekreatyf of yn wedstriidfoarm; mei freonen of kunde by ôfspraak; of mei jins partner of mei in ûnbekende partner tsjin twa oare ûnbekenden. Lid-spilers krije op basis fan de helle resultaten in ‘ranking’. It Spulsysteem lit sa spilers fan ûngefear itselde nivo tsjin inoar spylje.&lt;br&gt;
In oare Nederlânske bridgesite fan kwizekwânsje is dy fan [https://www.berrywestra.nl/ Berry Westra] (1961). Westra, in betûft wedstriidspiler, sette yn de jierren njoggentich útein mei it skriuwen en útjaan fan allerhanne boeken en oare publikaasjes oer bridge. Yn 2011 begûn er mei [https://www.berrywestra.nl/bic.html Berry’s Internet Club] yn kombinaasje mei in nije rige boeken op ynstapnivo, ''Bridge in een flits''.&lt;br&gt; 
As tredde kin hjir neamd wurde in rige fan tolve bridge-lessen op You Tube&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=Bvpzh2EXXU0 Hjir op You Tube]&lt;/ref&gt;, fersoarge troch [https://drijverbridge.com/ Tom Drijver].&lt;br&gt;
Uteraard is der op mondiaal nivo in weareld oan bridgesites mei allerhande spylmooglikheden, faak yn it Ingelsk.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

== Bridge yn Fryslân ==
===Yntroduksje (1): Snits===
By de Olympyske Spullen fan 1928 yn Amsterdam wiene twa Ingelske atleten ûnderbrocht by Thomas Zandstra en gymnastyklearaar Casper Ras, Snitsers dy’t yn Amsterdam wennen. Sy learden it bridgen fan har Ingelske gasten. Yn Snits yntrodusearren se it spul by oaren, dy’t yn it doetiidske restaurant Piso al whist spilen. It nije spul sloech oan en der ûntstie in rûnte fan entûsjaste rekreative spilers dy’t wikseljend har ûnderkommen hiene yn in oantal horekagelegenheden, Hotel te Strake, Onder de Linden en Hotel de Wijnberg, en uteraard by minsken thús. Doe’t de ambysje wat heger rikte en fjouwer spilers oan offisjele wedstriden fan de NBB meidwaan woene, die bliken dat soks allinne koe foar leden fan in offisjele bridgeferiening. Sadwaande waard op 10 novimber 1938 yn de gearkomsteseal fan kafee-restaurant Het Park ‘Bridge Club Sneek’ oprjochte. De grûnlizzers wiene de earder neamde Thomas Zandstra, fabrikant Gerbrand Lampe en hannelsagint Albert Vis. De klub begûn mei trettjin leden. Zandstra, Vis en it echtpear Croes út Ljouwert foarmen yn dy tiid in sterk tiim dat sels in kear de populêre lanlike Avro-Bridgedrive wûn, dêr’t tûzenen pearen út it hiele lân oan meidiene&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19390109-2011 ''Leeuwarder Courant'' 9 jann. 1939]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=SNB-20131009-01011003 ''Sneeker Nieuwsblad'', 9 oktober 2013, s. 11]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

===Yntroduksje (2): Ljouwert===
Yn de simmer fan 1935 setten fjouwer Ljouwerter lju út ein mei bridgen thús, John Barens en syn frou Tieteke Banga, Wybe Hilverda en Meindert de Jong. John en Wybe koene inoar út Eindhoven dêr’t se wurke hiene en ek bridged. John en Tieteke wiene ein 1934 troud en runden in apotekerssaak op ’e hoeke fan de Papaverstrjitte en de Goudenreinstrjitte yn Ljouwert. Wybe wie ferwaarmingstechnikus, Meindert meiwurker op Wybe syn kantoar.
Letter dat jier naam it fjouwertal it inisjatyf om mei in bridgeklub te begjinnen. De oprjochtingsgearkomst wie yn oktober 1935 yn Hotel Phoenix, Sint Jabiksstrjitte 11. De namme fan de klub waard ‘Altijd Beter Bridge’, A.B.B. Yn it begjin wiene der sa’n tweintich leden, yn 1939 al oangroeid ta fyftich. De klub fielde oan as ‘ien grutte famylje’. Hotel Phoenix wie it earste jier it plak dêr’t sawol lesjûn waard as spile. Bridgers spilen lykwols leaver as dat se tarden, dat nei in jier sei de eigner ‘Zoeken jullie maar een ander tafeltje, niets te dekken, niets te verdienen.’ Der folge in skoft fan omswalkjen by in oantal renommearre Ljouwerter etablisseminten lâns: De Klanderij, De Groene Weide, Sipke Castelein, De Doelen, it Oranjehotel. By einsluten fûn de klub in fêst ûnderkommen yn sosjeteit de Harmonie&lt;ref&gt;[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/search?query=bridgeclub%20A.B.B.&amp;period= ''’t Kleine Krantsje'', 8 juny 1985, s. 11]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Krekt as de bridgeklub fan Snits sleat A.B.B. him yn novimber 1938 oan by de NBB om meidwaan te kinnen oan kompetysjewedstriden. It kranteberjocht dat dêr ferslach fan docht neamt noch in oare Ljouwerter bridgeklub, de N.B.S.&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19381203-2016 ''Leeuwarder Courant'', 3 des. 1938]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;De libbensjierren en beroppen fan de persoanen yn dizze paragraaf binne opsocht op allefriezen.nl, dekrantvantoen.nl, wiewaswie.nl en genealogyonline.nl.&lt;br&gt;
Casper Ras (1905-) wie in soan fan Christiaan Ras, direkteur fan it glêsfabryk yn Snits. Hy troude yn 1934 yn Amsterdam. Thomans Wouter Zandstra (1906-1984) troude yn 1936 yn Amsterdam en stiet yn de trouakte as keapman oanjûn. Letter kamen hy en syn frou werom nei Fryslân. Herman Gerbrand Lampe (1908-1962) en Albert Hendrik Vis (1896-1976) binne de iennichsten dy’t opdûke út de gegevens dy't yn de beneaming komme, alle gegevens kombinearjende, derfan útgeande dat it net om ymportlju gie.&lt;br&gt; 
Fierder komt yn de databanken mar ien John [Johannes] Barens foar, en mar ien Wybe [Wijbe Sjoerd Klaas] Hilverda dy’t in plausibele leeftiid hat. Meindert de Jong troude yn 1938 mei Regina de Gavere dy’t er by A.B.B. kennen leard hie. De libbensjierren wurde alsa: John Barens (1911-1986), Tieteke Banga (1909-2002), Wybe Hilverda (1912-1954), Meindert de Jong (1911- nei 1987)&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

===Groei nei 1945===
Yn 1946 sleaten mear bridgeklubs har oan by it lanlik bûn, Ljouwert, Akkrum, Burgum en Harns&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19710505-19003 ''Leeuwarder Courant'' 5 maaie 1971]&lt;/ref&gt;. De klub yn Ljouwert wie in nije klub dy’t sljochtwei ‘Bridgeclub Leeuwarden’ hjitte. De A.B.B. en de N.B.S. ferdwûnen út byld. Nei 1950 folgen noch folle mear klubs. Soms wiene der yn itselde plak mear as ien. Drachten hie yn 1997 fjouwer oansletten klubs, BC De Vier Windstreken, BC Drachten, BC Aan Slag en de Rookvrije Bridgeclub&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19970327-25002 ''Leeuwarder Courant'' 27 maart 1997]&lt;/ref&gt;. De lêste waard oprjochte yn 1990 en bestiet noch altyd; de earste twa fusearren yn 2015 ta BC De Drachtster Kei&lt;ref&gt; [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=DRC-20151104-01031003 ''Drachtster Courant'' 4 novimber 2015]&lt;/ref&gt;. De Snitser bridgeklub, dy’t yn Fryslân de âldste papieren hat, fusearre yn 2019 mei de klub fan Drylts ta BC Sneek/IJlst. Yn Snits bestiet ek noch in oare klub, De Bridgesociëteit Sneek, formeel fan 2004 ôf, dêrfoar wiene der net-oansletten foarrinders wêrûnder de BZN, de Bridgeclub Zonder Naam.&lt;br&gt;Dit stik giet allinne oer klubs dy’t oansletten binne by it lanlik bûn. Fierder binne der op allegear plakken ek klubs dy’t net oansletten binne.

===Bridgeklubs yn Fryslân hjoed-de-dei===
It lanlik bridgebûn NBB hat Nederlân ferdield yn 24 distrikten&lt;ref&gt;[https://www.bridge.nl/over-bridgebond/organisatie/districten/ De 24 distrikten]&lt;/ref&gt;. De provinsje Fryslân mei de kop fan Oerisel en de Noardeastpolder foarmet dêr ien fan. By it distrikt Fryslân binne sa'n 3000 leden oansletten, ferdield oer 37 bridgeklubs&lt;ref&gt;[https://17.bridge.nl/ Distrikt Fryslân]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://17.bridge.nl/aangesloten-clubs/ Oersjoch fan de 37 klubs fan distrikt Fryslân]&lt;/ref&gt;. De klubs mei hûndert of mear leden binne (mei ledetal):&lt;br&gt;
B.C. Leeuwarden  258&lt;br&gt;
B.C. Emmeloord  203&lt;br&gt;
B.C. Sneek/IJlst  165&lt;br&gt;
De Bridgesociëteit Sneek  165&lt;br&gt;
B.C. De Capriolen (De Jouwer)  154&lt;br&gt;
B.C. Bravoure en Charme (It Hearrenfean)  121&lt;br&gt;
B.C. Ready (Harns)  119&lt;br&gt;
[[Frjentsjerter Bridge Klup|Franeker B.C.]]  116&lt;br&gt;
De Drachtster Kei  100&lt;br&gt;
Alle ledetallen jilde per 1 febrewaris 2026.

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}

[[Kategory:Bridge| ]]
[[Kategory:Kaartspul]]
[[Kategory:Lienwurd út it Ingelsk]]
[[Kategory:Yntroduksje út de 19e iuw]]</text>
      <sha1>510ybei7e4xfb1j9zxjyqrxw74yybym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Swarte loary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194785</id>
    <revision>
      <id>1243079</id>
      <timestamp>2026-10-23T13:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = swarte loary |Ofbyld   = [[Ofbyld:Black lory (Chalcopsitta atra), Gembira Loka Zoo, Yogyakarta 2015-03-15 02.jpg|250px]] |lûd      =  |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')  |Famylje  = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')  |Skaai    = [[brûnsloarys]] (''Chalcopsitta'') |Wittenskiplike namme=...&quot;</comment>
      <origin>1243079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3099" sha1="5th964izlu43oqiooecbs9esdftj8ei" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = swarte loary
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Black lory (Chalcopsitta atra), Gembira Loka Zoo, Yogyakarta 2015-03-15 02.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') 
|Famylje  = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') 
|Skaai    = [[brûnsloarys]] (''Chalcopsitta'')
|Wittenskiplike namme= Chalcopsitta atra
|Beskriuwer, jier= ([[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], 1786)
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = 
}} 
De '''swarte loary''' (''Chalcopsitta atra'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Ferskining ==
De swarte loary is in frij grutte loary fan 32 sm mei in middellange, ôfrûne sturt. It fearrekleed is foar it grutste part swart mei in wynkleurich-poarperen gloed. De sturt is oan 'e ûnderkant giel en oan 'e basis read. De neakene eachring en de neakene streek by de snaffel lâns binne swart, lykas ek de snaffel en de poaten. Poppen binne wat lytser as mantsjes en hawwe in wat koartere sturt 

De lûden dy't de fûgel makket, besteane út lûde, piipjende &quot;kwyt kwyt!&quot;-ropkes en oare lûden dy't tinken dogge oan in ferruske knier.

== Fersprieding en taksonomy ==
De swarte loary is ûnderferdield yn trije [[ûndersoarte|ûndersoarten]] mei de folgjende fersprieding:&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

* ''Chalcopsitta atra bernsteini'' – komt foar op Misool (by [[West-Papoea]])
* ''Chalcopsitta atra atra'' – komt foar yn West-Papoea (it westlike part fan it skiereilân Vogelkop) en op 'e eilannen Batanta en Salawaty
* ''Chalcopsitta atra insignis'' – komt foar yn West-Papoea (it eastlike part fan Vogelkop en it Oninsiereilân) en op Amberpon

== Status en bedrigings ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. Dêrom klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] (IUCN) de soarte op 'e [[Reade List]] as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'', LC).&lt;ref&gt;[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]&lt;/ref&gt;

== Namme ==
De skaainamme betsjut brûnzen pappegaai; de soartenamme ''atra'' betsjut swart.  

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-lory-chalcopsitta-atra BirdLife, oproppen 23 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/blalor1?continue eBird, oproppen 23 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blalor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Chalcopsitta atra|Swarte loary}}
}}
{{DEFAULTSORT:Swarte loary}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Brûnsloary]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>5th964izlu43oqiooecbs9esdftj8ei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1243081</id>
      <parentid>1243079</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T13:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1243081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3183" sha1="caywxitxfjo8nwn4fp4bz5mdj5l9vwz" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = swarte loary
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Black lory (Chalcopsitta atra), Gembira Loka Zoo, Yogyakarta 2015-03-15 02.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') 
|Famylje  = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') 
|Skaai    = [[brûnsloarys]] (''Chalcopsitta'')
|Wittenskiplike namme= Chalcopsitta atra
|Beskriuwer, jier= ([[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], 1786)
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = 
}} 
De '''swarte loary''' (''Chalcopsitta atra'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Chalcopsitta atra -perching on branch-8a.jpg|thumb|left|Swarte loary]]
De swarte loary is in frij grutte loary fan 32 sm mei in middellange, ôfrûne sturt. It fearrekleed is foar it grutste part swart mei in wynkleurich-poarperen gloed. De sturt is oan 'e ûnderkant giel en oan 'e basis read. De neakene eachring en de neakene streek by de snaffel lâns binne swart, lykas ek de snaffel en de poaten. Poppen binne wat lytser as mantsjes en hawwe in wat koartere sturt 

De lûden dy't de fûgel makket, besteane út lûde, piipjende &quot;kwyt kwyt!&quot;-ropkes en oare lûden dy't tinken dogge oan in ferruske knier.

== Fersprieding en taksonomy ==
De swarte loary is ûnderferdield yn trije [[ûndersoarte|ûndersoarten]] mei de folgjende fersprieding:&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

* ''Chalcopsitta atra bernsteini'' – komt foar op [[Misool]] (by [[West-Irian]])
* ''Chalcopsitta atra atra'' – komt foar yn West-Irian (it westlike part fan it skiereilân Vogelkop) en op 'e eilannen Batanta en Salawaty
* ''Chalcopsitta atra insignis'' – komt foar yn West-Irian (it eastlike part fan Vogelkop en it skiereilân Onin) en op Rumberpon

== Status en bedrigings ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. Dêrom klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] (IUCN) de soarte op 'e [[Reade List]] as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'', LC).&lt;ref&gt;[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]&lt;/ref&gt;

== Namme ==
De skaainamme betsjut brûnzen pappegaai; de soartenamme ''atra'' betsjut swart.  

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-lory-chalcopsitta-atra BirdLife, oproppen 23 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/blalor1?continue eBird, oproppen 23 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blalor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Chalcopsitta atra|Swarte loary}}
}}
{{DEFAULTSORT:Swarte loary}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Brûnsloary]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>caywxitxfjo8nwn4fp4bz5mdj5l9vwz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1243082</id>
      <parentid>1243081</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T13:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1243082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3178" sha1="tkkgkfdihlx8kil02cu22eyutwhd26e" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = swarte loary
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Black lory (Chalcopsitta atra), Gembira Loka Zoo, Yogyakarta 2015-03-15 02.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') 
|Famylje  = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') 
|Skaai    = [[brûnsloarys]] (''Chalcopsitta'')
|Wittenskiplike namme= Chalcopsitta atra
|Beskriuwer, jier= ([[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], 1786)
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart = 
}} 
De '''swarte loary''' (''Chalcopsitta atra'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Chalcopsitta atra -perching on branch-8a.jpg|thumb|left|Swarte loary]]
De swarte loary is in frij grutte loary fan 32 sm mei in middellange, ôfrûne sturt. It fearrekleed is foar it grutste part swart mei in wynkleurich-poarperen gloed. De sturt is oan 'e ûnderkant giel en oan 'e basis read. De neakene eachring en de neakene streek by de snaffel lâns binne swart, lykas ek de snaffel en de poaten. Poppen binne wat lytser as mantsjes en hawwe in wat koartere sturt 

De lûden dy't de fûgel makket, besteane út lûde, piipjende &quot;kwyt kwyt!&quot;-ropkes en oare lûden dy't tinken dogge oan in ferruske knier.

== Fersprieding en taksonomy ==
De swarte loary is ûnderferdield yn trije [[ûndersoarte|ûndersoarten]] mei de folgjende fersprieding:&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

* ''Chalcopsitta atra bernsteini'' – komt foar op [[Misool]] (by [[West-Irian]])
* ''Chalcopsitta atra atra'' – komt foar yn West-Irian (it westlike part fan it skiereilân Vogelkop) en op 'e eilannen Batanta en Salawaty
* ''Chalcopsitta atra insignis'' – komt foar yn West-Irian (it eastlike part fan Vogelkop en it skiereilân Onin) en op Rumberpon

== Status en bedrigings ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. Dêrom klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] (IUCN) de soarte op 'e [[Reade List]] as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'', LC).&lt;ref&gt;[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]&lt;/ref&gt;

== Namme ==
De skaainamme betsjut brûnzen pappegaai; de soartenamme ''atra'' betsjut swart.  

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-lory-chalcopsitta-atra BirdLife, oproppen 23 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/blalor1?continue eBird, oproppen 23 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blalor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Chalcopsitta atra|Swarte loary}}
}}
{{DEFAULTSORT:Swarte loary}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Brûnsloary]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>tkkgkfdihlx8kil02cu22eyutwhd26e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Brûnsloary</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194786</id>
    <revision>
      <id>1243080</id>
      <timestamp>2026-10-23T13:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Chalcopsitta|''Chalcopsitta''}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]&quot;</comment>
      <origin>1243080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="lrw3et372n7isby4u50ty6by37tjcek" xml:space="preserve">{{Commonscat|Chalcopsitta|''Chalcopsitta''}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]</text>
      <sha1>lrw3et372n7isby4u50ty6by37tjcek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Grinspeal Ofslútdyk</title>
    <ns>1</ns>
    <id>194787</id>
    <revision>
      <id>1243084</id>
      <timestamp>2026-10-23T13:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hokfoar soarte fan peal? */ nije seksje</comment>
      <origin>1243084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="313" sha1="axoas8r2jjbtj29orxr3kawd8cb703h" xml:space="preserve">== Hokfoar soarte fan peal? ==
In [[grinspeal]] ha de wapens by it binnenkommen; in [[banpeal]] had de wapens by it fuortgean. It is mar wat dizze peal wêze moat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 23 okt 2026, 15.48 (CEST)</text>
      <sha1>axoas8r2jjbtj29orxr3kawd8cb703h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klaas de Rook</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194788</id>
    <revision>
      <id>1243088</id>
      <timestamp>2026-10-23T15:17:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1243088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1798" sha1="6vwjmo1f7hyawg8cra7nhpxgoijzo3n" xml:space="preserve">{{wurk}}
'''Klaas de Rook''' ([[De Lemmer]], [[19 desimber]] [[1891]] – [[Enschede]], [[21 maart]] [[1952]]) wie in [[Klarinet|klarinettist]] en de oprjochter fan it Twentsch Kamerorkest , no bekend as [[Orkest van het Oosten]].

== Jonkheid ==
De Rook waard berne yn Lemsterlân. Syn heit wie Klaas de Rook sr. (syn mem wie Wiebigje Doeve), dy't yn [[Fryslân]] bekend wie om syn muzyk en syn politike karriêre. Sawol de bruorren fan Klaas de Rook sr. as dy fan De Rook jr. — wêrûnder [[Lourens de Rook]] — keazen foar in karriêre yn de muzyk. In skoft lang bestie der sels in famylje-orkest. De Rook spile ek [[piano]] en [[sello]], en yn 1910 waard er oansteld as sellist by it Residentie Orkest (it Haachsk Filharmonysk Orkest). Yn 1915 waard er dirigint fan it Stedelijk Orkest yn [[Swol]].

== Oarlochsjierren ==
Under de [[Twadde Wrâldoarloch]] joech De Rook ûnderdak oan Joadske ûnderdûkers. Hy brûkte syn sellokoffer ek om rantsoenbonnen en iten te smokkeljen. De hiele besetting troch gie De Rook troch mei it organisearjen fan hûskeamerkonserten. Hy die dit mei kollega's dy't derfoar keazen hiene om net lid te wurden fan de troch de nazi's kontrolearre Kultuerkeamer, sadat se dochs noch in soarte fan ynkommen hiene.


== Houlik en bern ==
De Rook troude mei Ans van Leeuwen. Sy spile ûnder oare yn it Twents Kamerorkest.[9] Se krigen trije bern, dy't ek muzikaal wiene: Jo spile hobo, Wia klavesimbel, en Nanne wie trombonist yn in militêr orkest.

== Trivia ==
* Yn [[Hengelo (Oerisel)|Hengelo]] is in strjitte nei him ferneamd.
* Op 16 maaie 1957 waard in plakkette ta oantins fan De Rook ûntbleate yn Twentse Schouwburg yn [[Ynskedee]].

{{Appendix|1=bron}}

{{DEFAULTSORT:Rook, Klaas de}}
[[Kategorie:Nederlands klarinettist]]
[[Kategorie:Nederlands dirigent]]</text>
      <sha1>6vwjmo1f7hyawg8cra7nhpxgoijzo3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1243090</id>
      <parentid>1243088</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T15:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1243090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3893" sha1="0x22ws5y8tvsiv8nbp8eymq5uxn9f9e" xml:space="preserve">{{wurk}}
'''Klaas de Rook''' ([[De Lemmer]], [[19 desimber]] [[1891]] – [[Enschede]], [[21 maart]] [[1952]]) wie in [[Klarinet|klarinettist]] en de oprjochter fan it Twentsch Kamerorkest , no bekend as [[Orkest van het Oosten]].

== Jonkheid ==
De Rook waard berne yn Lemsterlân. Syn heit wie Klaas de Rook sr. (syn mem wie Wiebigje Doeve), dy't yn [[Fryslân]] bekend wie om syn muzyk en syn politike karriêre. Sawol de bruorren fan Klaas de Rook sr. as dy fan De Rook jr. — wêrûnder [[Lourens de Rook]] — keazen foar in karriêre yn de muzyk. In skoft lang bestie der sels in famylje-orkest. De Rook spile ek [[piano]] en [[sello]], en yn 1910 waard er oansteld as sellist by it Residentie Orkest (it Haachsk Filharmonysk Orkest). Yn 1915 waard er dirigint fan it Stedelijk Orkest yn [[Swol]]. &lt;ref&gt;[https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&amp;identifier=MMKB23:001257070:mpeg21:a00045 Klaas de Rook overleden], Overijsselsch dagblad, 22 maart 1952&lt;/ref&gt;

== Oeriselsk Filharmoanysk Orkest ==
It is net krekt dúdlik wannear't it Twentsch Kamerorkest oprjochte is. Nei alle gedachten is it orkest stadichoan groeid en útwreide. &lt;ref&gt;[https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&amp;identifier=MMKB23:001335009:mpeg21:a00100 ''Het Twentsche Kamerorkest''], Overijsselsch dagblad, 5 jan. 1933&lt;/ref&gt; Der binne ferskate skattings; sa wurde ûnder oare de jiertallen 1927, 1928 en 1933 neamd. &lt;ref&gt;[https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&amp;identifier=ddd:011202318:mpeg21:a0089 Subsidie voor Twents Philh. Orkest bepleit], De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad, 8 july 1949&lt;/ref&gt; 1928&lt;ref&gt;[https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&amp;identifier=MMSAEN01:000064127:mpeg21:a0017 Het Twents Philharmonisch Orkest], Twentsch dagblad Tubantia en Enschedesche courant en Vrije Twentsche courant, 17 augustus 1948&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&amp;identifier=MMSAEN01:000051433:mpeg21:a0053 Agenda – Tooneeluitvoeringen, Concerten, Vergaderingen enz.], Twentsch dagblad Tubantia en Enschedesche courant, 10 januari 1933&lt;/ref&gt; en 1933. Wat wol fêststiet, is dat Klaas de Rook it Twentsch Kamerorkest oprjochte hat en dat it, nei in útwreiding yn 1954, omneamd waard ta Overijsselsk Filharmonysk Orkest. De Rook hat dizze profesjonalisearring net mear meimakke; hy ferstoar yn 1952. De Rook wie ek wurksum as dirigint by Toonkunst Hengelo, Semper Crescendo yn [[Oldenzaal]] en Armonia yn Hengelo.

== Oarlochsjierren ==
Under de [[Twadde Wrâldoarloch]] joech De Rook ûnderdak oan Joadske ûnderdûkers. Hy brûkte syn sellokoffer ek om rantsoenbonnen en iten te smokkeljen. De hiele besetting troch gie De Rook troch mei it organisearjen fan hûskeamerkonserten. Hy die dit mei kollega's dy't derfoar keazen hiene om net lid te wurden fan de troch de nazi's kontrolearre Kultuerkeamer, sadat se dochs noch in soarte fan ynkommen hiene. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200607214552/http://natuurcultuur.nl/download?type=document&amp;docid=515045 ''Een huis in het Walhofspark''], natuurcultuur.nl&lt;/ref&gt;

== Houlik en bern ==
De Rook troude mei Ans van Leeuwen. Sy spile ûnder oare yn it Twents Kamerorkest. &lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_hol006200401_01/_hol006200401_01_0096.php In De Lemmer], Hollands Maandblad, jiergong 2004&lt;/ref&gt; Se krigen trije bern, dy't ek muzikaal wiene: Jo spile hobo, Wia klavesimbel, en Nanne wie trombonist yn in militêr orkest.

== Trivia ==
* Yn [[Hengelo (Oerisel)|Hengelo]] is in strjitte nei him ferneamd.
* Op 16 maaie 1957 waard in plakkette ta oantins fan De Rook ûntbleate yn Twentse Schouwburg yn [[Ynskedee]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Rook, Klaas de}}
[[Kategory:Nederlânsk klarinettist]]
[[Kategory:Nederlânsk dirigint]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne op De Lemmer]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1891]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1952]]</text>
      <sha1>0x22ws5y8tvsiv8nbp8eymq5uxn9f9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1243091</id>
      <parentid>1243090</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T16:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1243091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4097" sha1="qpk338prozr0akmm2ghmjk5iuikm7i3" xml:space="preserve">'''Klaas de Rook''' ([[De Lemmer]], [[19 desimber]] [[1891]] – [[Enschede]], [[21 maart]] [[1952]]) wie in [[Klarinet|klarinettist]] en de oprjochter fan it Twentsch Kamerorkest , no bekend as [[Orkest van het Oosten]].

== Jonkheid ==
De Rook waard berne yn Lemsterlân. Syn heit wie Klaas de Rook sr. (syn mem wie Wiebigje Doeve), dy't yn [[Fryslân]] bekend wie om syn muzyk en syn politike karriêre. Sawol de bruorren fan Klaas de Rook sr. as dy fan De Rook jr. — wêrûnder [[Lourens de Rook]] — keazen foar in karriêre yn de muzyk. In skoft lang bestie der sels in famylje-orkest. De Rook spile ek [[piano]] en [[sello]], en yn 1910 waard er oansteld as sellist by it Residentie Orkest (it Haachsk Filharmonysk Orkest). Yn 1915 waard er dirigint fan it Stedelijk Orkest yn [[Swol]]. &lt;ref&gt;[https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&amp;identifier=MMKB23:001257070:mpeg21:a00045 Klaas de Rook overleden], Overijsselsch dagblad, 22 maart 1952&lt;/ref&gt;

== Oeriselsk Filharmoanysk Orkest ==
It is net krekt dúdlik wannear't it Twentsch Kamerorkest oprjochte is. Nei alle gedachten is it orkest stadichoan groeid en útwreide. &lt;ref&gt;[https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&amp;identifier=MMKB23:001335009:mpeg21:a00100 ''Het Twentsche Kamerorkest''], Overijsselsch dagblad, 5 jan. 1933&lt;/ref&gt; Der binne ferskate skattings; sa wurde ûnder oare de jiertallen 1927, 1928 en 1933 neamd. &lt;ref&gt;[https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&amp;identifier=ddd:011202318:mpeg21:a0089 Subsidie voor Twents Philh. Orkest bepleit], De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad, 8 july 1949&lt;/ref&gt; 1928&lt;ref&gt;[https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&amp;identifier=MMSAEN01:000064127:mpeg21:a0017 Het Twents Philharmonisch Orkest], Twentsch dagblad Tubantia en Enschedesche courant en Vrije Twentsche courant, 17 augustus 1948&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&amp;identifier=MMSAEN01:000051433:mpeg21:a0053 Agenda – Tooneeluitvoeringen, Concerten, Vergaderingen enz.], Twentsch dagblad Tubantia en Enschedesche courant, 10 jannewaris 1933&lt;/ref&gt; en 1933. Wat wol fêststiet, is dat Klaas de Rook it Twentsch Kamerorkest oprjochte hat en dat it, nei in útwreiding yn 1954, omneamd waard ta Overijsselsk Filharmonysk Orkest. De Rook hat dizze profesjonalisearring net mear meimakke; hy ferstoar yn 1952. De Rook wie ek wurksum as dirigint by Toonkunst Hengelo, Semper Crescendo yn [[Oldenzaal]] en Armonia yn Hengelo. &lt;ref&gt;[https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&amp;identifier=ddd:010679396:mpeg21:a0174 Kunst en Wetenschap – Dirigent Overijssels Philharm. Orkest overleden], Nieuwsblad van het Noorden, 22 maart 1952&lt;/ref&gt;

== Oarlochsjierren ==
Under de [[Twadde Wrâldoarloch]] joech De Rook ûnderdak oan Joadske ûnderdûkers. Hy brûkte syn sellokoffer ek om rantsoenbonnen en iten te smokkeljen. De hiele besetting troch gie De Rook troch mei it organisearjen fan hûskeamerkonserten. Hy die dit mei kollega's dy't derfoar keazen hiene om net lid te wurden fan de troch de nazi's kontrolearre Kultuerkeamer, sadat se dochs noch in soarte fan ynkommen hiene. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200607214552/http://natuurcultuur.nl/download?type=document&amp;docid=515045 ''Een huis in het Walhofspark''], natuurcultuur.nl&lt;/ref&gt;

== Houlik en bern ==
De Rook troude mei Ans van Leeuwen. Sy spile ûnder oare yn it Twents Kamerorkest. &lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_hol006200401_01/_hol006200401_01_0096.php In De Lemmer], Hollands Maandblad, jiergong 2004&lt;/ref&gt; Se krigen trije bern, dy't ek muzikaal wiene: Jo spile hobo, Wia klavesimbel, en Nanne wie trombonist yn in militêr orkest.

== Trivia ==
* Yn [[Hengelo (Oerisel)|Hengelo]] is in strjitte nei him ferneamd.
* Op 16 maaie 1957 waard in plakkette ta oantins fan De Rook ûntbleate yn Twentse Schouwburg yn [[Ynskedee]].

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Rook, Klaas de}}
[[Kategory:Nederlânsk klarinettist]]
[[Kategory:Nederlânsk dirigint]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne op De Lemmer]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1891]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1952]]</text>
      <sha1>qpk338prozr0akmm2ghmjk5iuikm7i3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kardinaalloary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194789</id>
    <revision>
      <id>1243094</id>
      <timestamp>2026-10-23T16:51:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = kardinaalloary |Ofbyld   = [[Ofbyld:Chalcopsitta cardinalis -Busch Gardens, Tampa Bay, USA -upper body-8a.jpg|250px]] |lûd      =  |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')  |Famylje  = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')  |Skaai    = [[brûnsloarys]] (''Chalcopsitta'') |Wittenskiplike namme= Cha...&quot;</comment>
      <origin>1243094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="7oybks6q2n95wf6mbclkny8lfi9u9f6" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = kardinaalloary
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Chalcopsitta cardinalis -Busch Gardens, Tampa Bay, USA -upper body-8a.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') 
|Famylje  = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') 
|Skaai    = [[brûnsloarys]] (''Chalcopsitta'')
|Wittenskiplike namme= Chalcopsitta cardinalis
|Beskriuwer, jier= ([[George Robert Gray|Gray]], 1849)
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart = 
}} 
De '''kardinaalloary''' (''Chalcopsitta cardinalis'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Ferskinning ==
[[Ofbyld:DomicellaCardinalisSmit.jpg|thumb|left|De fûgel neffens Joseph Smit]]
De kleur fan 'e kardinaalloary is foar it grutste part read. Op 'e rêch, de wjukken en it foarste part fan 'e wangen binne de fearren donkerder en bruner. De fearren op it boarst en de búk hawwe ljochte seamen en de sturt is brúnread. De kardinaalloary hat in keale swarte eachring en de waakshûd om 'e snaffel is ek swart. De iris is oranje en de boppesnaffel is swart mei in oranje punt, wylst de ûndersnaffel hielendal oranje is. De fûgel hat grize poaten. 

== Fersprieding en taksonomy ==
De fûgel komt foar yn 'e leechlângebieten fan 'e [[Salomonseilannen]] en op 'e meast eastlike eilannen fan 'e [[Bismarckarsjipel]].&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

De soarte is [[monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn [[ûndersoarte|ûndersoarten]] is.

== Hâlden en dragen ==
De fûgel is te finen yn reinwâld, bosk en mangroves. Ek wurdt er foerazjearjend yn kokosnútplantaazjes waarnommen. It iten bestiet út beien, fruchten, nektar en bloesem fan fral reade blommen. De kardinaalloary hat oer it generaal in aggresyf karakter. 

== Status en bedrigings ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar de oantallen nimme neffens tinken wat ôf, al is dy tebekgong net sa slim dat de soarte as bedrige beskôge wurde moat. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] (IUCN) klassifisearret de soarte dêrom op 'e [[Reade List]] as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'', LC).&lt;ref&gt;[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cardinal-lory-chalcopsitta-cardinalis BirdLife, oproppen 23 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/carlor1?siteLanguage=en_MY&amp;continue eBird, oproppen 23 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/carlor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Chalcopsitta cardinalis|Kardinaalloary}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kardinaalloary}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Brûnsloary]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]]</text>
      <sha1>7oybks6q2n95wf6mbclkny8lfi9u9f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chalcopsitta cardinali</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194790</id>
    <redirect title="Kardinaalloary" />
    <revision>
      <id>1243095</id>
      <timestamp>2026-10-23T16:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Kardinaalloary]]</comment>
      <origin>1243095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="02n9vwnnb8i34fobw6epsz1snba5yx7" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Kardinaalloary]]</text>
      <sha1>02n9vwnnb8i34fobw6epsz1snba5yx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brune loary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194791</id>
    <revision>
      <id>1243096</id>
      <timestamp>2026-10-23T17:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = brune loary |Ofbyld   = [[Ofbyld:Brown Lory (Chalcopsitta duivenbodei)-7.jpg|250px]] |lûd      =  |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')  |Famylje  = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')  |Skaai    = [[brûnsloarys]] (''Chalcopsitta'') |Wittenskiplike namme= Chalcopsitta duivenbodei |Beskriuwer...&quot;</comment>
      <origin>1243096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3498" sha1="n8utl3q4q67bblhxklut3klcjsj9650" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = brune loary
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Brown Lory (Chalcopsitta duivenbodei)-7.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') 
|Famylje  = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') 
|Skaai    = [[brûnsloarys]] (''Chalcopsitta'')
|Wittenskiplike namme= Chalcopsitta duivenbodei
|Beskriuwer, jier= [[Alphonse Joseph Charles Dubois|Dubois]], 1884
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart = 
}} 
De '''brune loary''' (''Chalcopsitta duivenbodei'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Ferskining ==
De 31 sm lange fûgel is foar it grutste part oliifbrún mei giel op 'e foarholle, it foarste part fan 'e wangen, it kin, de wjukbocht, de dijen en de dekfearren ûnder de wjukken. De fûgel hat in fioletblauwe stút. De bûtenste sturtfearren hawwe in dizige giele râne, wylst de ûnderkant brûnseftich fan kleur is. De eachring fan 'e soarte is swart en de iris oranjeread. De snaffel is ek swart en de poaten binne donkergriis. 

== Fersprieding en taksonomy ==
De brune loary komt foar op [[Nij-Guineä]]. De soarte wurdt ofwol as [[monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, of ûnderferdield yn twa [[ûndersoarte|ûndersoarten]] mei de folgjende fersprieding:&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

* ''Chalcopsitta duivenbodei duivenbodei'' – komt foar yn 'e kustgebieten om it noardlike part fan Nij-Guineä hinne (fan 'e Cenderawasih-baai oant de regio Aitape)
* ''Chalcopsitta duivenbodei syringanuchalis'' – kust- en leechlângebieten fan Nij-Guineä (fan Aitape oant de Astrolabe-baai)

== Hâlden en dragen ==
De fûgel bewennet de hegere beamlagen fan bosken yn leechlângebieten oant 200 m. Bûten de briedtiid wurde se yn pearen of lytse groepen oant 10 fûgels sjoen. Der wurde twa aaien lein dy't nei 24 oant 26 dagen útkomme. De jonge fûgels fleane nei acht oant tsien wiken út en wurde dan noch sa'n trije wiken troch de âlden byfuorre.      

== Status en bedrigings ==
Nettsjinsteande it beheinde ferspriedingsgebiet en in ferûnderstelde ôfname fan 'e oantallen, wurdt de populaasje troch de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] (IUCN) op 'e [[Reade List]] as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC) beskôge.&lt;ref&gt;[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]&lt;/ref&gt;

== Namme ==
De wittenskiplike soartenamme is in earbetoan oan Constantijn Willem Rudolf van Renesse van Duivenbode (berne yn 1858), in Nederlânske keapman op Ternate yn 'e [[Molukken]].

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-lory-chalcopsitta-duivenbodei BirdLife, oproppen 23 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/brolor1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 23 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/brolor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 23 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Chalcopsitta duivenbodei|Brune loary}}
}}
{{DEFAULTSORT:Brune loary}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Brûnsloary]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>n8utl3q4q67bblhxklut3klcjsj9650</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chalcopsitta duivenbodei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194792</id>
    <redirect title="Brune loary" />
    <revision>
      <id>1243097</id>
      <timestamp>2026-10-23T17:19:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Brune loary]]</comment>
      <origin>1243097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="0hce6fy9mgcazr3smogrdxml96dem0c" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Brune loary]]</text>
      <sha1>0hce6fy9mgcazr3smogrdxml96dem0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Artuš Scheiner</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194793</id>
    <revision>
      <id>1243099</id>
      <timestamp>2026-10-23T17:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1243099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="906" sha1="8a6swuyjemys88e66126o5jaemxhtgi" xml:space="preserve">{{wurk}}
[[Ofbyld:Album representantů všech oborů veřejného života československého - 1927 – Artuš Scheiner.jpeg|thumb|upright|Artuš Scheiner (1927)]]
'''Artuš Scheiner''' ([[28 oktober]] [[1863]] – [[20 desimber]] [[1938]]) wie in Tsjechyske [[keunstskilder]], dekoratyf keunstner en [[yllustrator]]. Hy wie benammen bekend om syn sekuere gouachetekeningen, meastal yn de [[Sezession|Sezessioanyske]] styl. Hy makke in soad skilderijen, yllustraasjes, advertinsjes, ansichtkaarten en ûntwerpen.

Scheiner wie fan berop oarspronklik belestingamtner yn [[Praach]]. Hy krige benammen bekendheid troch syn talrike yllustraasjes foar [[mearkes]], [[leginden]] en [[romans]]. Hy yllustrearre ûnder oare mearkes fan Václav Říha, Božena Němcová, Karel Jaromír Erben en [[Hans Christian Andersen]]. Hy wie in broer fan de Sokol-funksjonaris Josef Scheiner.[2]


{{Reflist}}

{{Commonscat}}</text>
      <sha1>8a6swuyjemys88e66126o5jaemxhtgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Apurímac (regio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194794</id>
    <revision>
      <id>1243100</id>
      <timestamp>2026-10-23T18:50:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks regio fan Perû | namme                = Apurímac | ôfbylding            = Peru - Apurímac Department (locator map).svg | ôfbyldingstekst      =  | flagge               = Bandera region Apurimac.png | wapen                = Escudo Apurímac.png | haadplak             = [[Abancay]] | grutste stêd         = [[Andahuaylas (stêd)|Andahuaylas]] | provinsjes           = 7 | distrikten           = 85 | gûverneur            =  | ynwenners            = 467.380 &lt;sma...&quot;</comment>
      <origin>1243100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8544" sha1="ebwb3wdvq1u4e5r7ip9afp0tab206y3" xml:space="preserve">{{Ynfoboks regio fan Perû
| namme                = Apurímac
| ôfbylding            = Peru - Apurímac Department (locator map).svg
| ôfbyldingstekst      = 
| flagge               = Bandera region Apurimac.png
| wapen                = Escudo Apurímac.png
| haadplak             = [[Abancay]]
| grutste stêd         = [[Andahuaylas (stêd)|Andahuaylas]]
| provinsjes           = 7
| distrikten           = 85
| gûverneur            = 
| ynwenners            = 467.380 &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.minsa.gob.pe/reunis/data/poblacion_estimada.asp ''Estadística Poblacional'']&lt;/ref&gt;
| oerflak              = 20.896
| befolkingstichtens   = 22,37 ynw./km²
| hichte               = 2.378 – 5.450 m
| HDI                  = 0,551
| UBIGEO               = 03
| stifting             = 28.04.1873
| regio sûnt           = [[2002]]
| ISO-koade            = PE-APU
| tiidsône             = [[UTC]]-5
| koördinaten          =
| webside              = [https://www.gob.pe/regionapurimac www.gob.pe]
| tekst by posysjekaart= 
| ôfbylding99          = Uspaccocha entrada.JPG
| ôfbyldingstekst99    = De berchmar Uspaccocha yn it Natuerreservaat Ampay
}}
De regio '''Apurímac''' is ien fan 'e 25 [[regio's fan Perû|regio's]] fan [[Perû]]. De namme is ôflaat fan 'e rivier de [[Apurímac (rivier)|Apurímac]], dy't mei syn djippe kleau, de djipste op it Súd-Amearikaanske kontinint, in grins foarmet mei de regio [[Cusco (regio)|Cusco]], oant er gearrint mei de rivier de Pampas.

De namme &quot;Apurímac&quot; komt út it [[Ketsjûa]] (Quechua), wêrby't ''apu'' stiet foar &quot;grut&quot; of &quot;godheid&quot; en ''rimac'' foar &quot;sprekker&quot; (&quot;de grutte sprekker&quot;) – in term dy't ek de grûnslach is fan 'e namme fan 'e haadstêd [[Lima]]. 

== Geografy ==
[[Ofbyld:Andahuaylas Province, Peru - panoramio - okerlen (1).jpg|thumb|left|Bergen yn Apurímac]]
Yn Apurímac lizze de boarnen fan in soad rivieren en de grutte hichteferkillen soargje foar grutte klimaatferskillen yn it gebiet. De rivier de Apurímac ûntspringt yn 'e provinsje Caylloma, yn 'e regio [[Arequipa (regio)|Arequipa]], en foarmet de fierste boarne fan 'e [[Amazône (rivier)|Amazône]].

It heechste punt is de berch [[Ampay]] mei in hichte fan 5,235 m.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Sondor Archaeological site - overview.jpg|thumb|left|Sóndor, in troch de Chanka's boude archeologyske lokaasje]]
Der is net in soad bekend oer de oarsprong fan 'e regio. Kronykskriuwers merke lykwols op dat de earste kolonisten bestiene út stammen út ferskate gebieten, dy't harren oarsprong fûnen by de [[Ketsjûa]]- en [[Aymara]]-folken. De Chanka's, dy't oarspronklik ôfkomstich wiene út Choclococha en Huancavelica, fêstigen har yn 'e regio [[Andahuaylas (provinsje)|Andahuaylas]]. Dizze stammen stiene yn 'e skiednis bekend as opstannige en drystmoedige krigers fan it âlde Perû.

Neffens kroniken makken de Chanka's har jierrenlang op foar de oermastering fan 'e keizerlike stêd [[Cusco (stêd)|Cusco]]. It wie mei tank oan 'e strategyske kundigens fan 'e [[Inka]]-hearsker [[Pachacuti|Pachacutec]] dat it [[Inka-Ryk]] stânhold.

Doe't Spaanske feroverers de earste politike struktuer fan 'e koloany organisearre, foel hast it hiele hjoeddeiske grûngebiet ûnder it gesach fan 'e autoriteiten fan Huamanga; der binne lykwols gjin gegevens bewarre bleaun oer de stifting fan stêden of doarpen yn dy tiid.

Oan it begjin fan 'e republikeinske perioade foel Abancay ûnder Cusco. Earst op 28 april 1873 waard mei in wet de regio Apurímac oprjochte, wêrby't Abancay oanwiisd waard as haadstêd.

== Befolking ==
De mearderheid fan 'e befolking fan Apurímac identifisearret him as [[Ketsjûa]] (85,7%) of [[mestys]] (9,9%). Lytsere groepen foarmje oare etnyske groepen (2,8%), blanken (1,0%), Aymara (0,3%) en Afro-Perûvianen (0,3%).

De urbanisaasjegraad fan 'e regio leit op likernôch 45%.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|+ Befolkingsûntwikkeling fan Apurímac (1981–2025)
! Jier
| '''1981''' || '''1993''' || '''2007''' || '''2025'''
|-
! Ynwennertal
| 342.964 || 396.098 || 491.349 || 467.380
|-
! Groei
| — || +15,5% || +24,0% || −4,9%
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
|+ Religy yn Apurímac (2017)
|- style=&quot;background-color: #efefef; text-align: center;&quot;
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Religy
! %
! Oantal
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Katolisisme]]
| 77,9%
| 256.430
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Protestantisme]]
| 17,7%
| 58.404
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Oare godstsjinsten
| 2,4%
| 7.798
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Gjin godstsjinst
| 2,0%
| 6.525
|}
== Bestjoer ==
De regio Apurímac is ferdield yn 7 provinsjes:

&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: flex-start; gap: 20px; margin-bottom: 1em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 400px; min-width: 300px; overflow-x: auto;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: right;&quot;
|- style=&quot;background-color: #efefef; text-align: center;&quot;
! [[UBIGEO]] !! Provinsje !! Oerflak&lt;br&gt;&lt;small&gt;(km²)&lt;/small&gt; !! Ynwenners&lt;br&gt;&lt;small&gt;(2017)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.inei.gob.pe/ INEI - Perú: Perfil Sociodemográfico 2017.]&lt;/ref&gt; !! Haadplak !! Distrikten    
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 0301
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Abancay (provinsje)|Abancay]]
| 3.447
| 110.520
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Abancay]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 9
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 0302
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Andahuaylas (provinsje)|Andahuaylas]]
| 3.987
| 142.477
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Andahuaylas (stêd)|Andahuaylas]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 19
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 0303
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Antabamba (provinsje)|Antabamba]]
| 3.219
| 11.310
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Antabamba (stêd)|Antabamba]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 7
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 0304
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Aymaraes (provinsje)|Aymaraes]]
| 4.213
| 24.307
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Chalhuanca]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 17
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 0305
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Cotabambas (provinsje)|Cotabambas]]
| 2.612
| 50.656
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Tambobamba]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 6
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 0306
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Chincheros (provinsje)|Chincheros]]
| 1.242
| 45.247
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Chincheros (stêd)|Chincheros]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 8
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 0307
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Grau (provinsje)|Grau]]
| 2.175
| 21.242
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Chuquibambilla]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 14
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 0 0 200px; max-width: 100%;&quot;&gt;
[[Ofbyld:División Politica de Apurimac.jpg|300px|thumb|Provinsjes fan Apurímac.]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:Zona arqueológica Saywite wlm 03.jpg|thumb|left|Monolyt fan Sayhuite]]
[[Abancay (stêd)|Abancay]] is de haadstêd en it wichtichste ekonomyske en politike sintrum fan 'e regio. Yn 'e selde regio leit [[Andahuaylas (stêd)|Andahuaylas]], in frij kâlde stêd op 2.980 meter hichte boppe de seespegel, dat it agrarysk sintrum fan Apurímac is. De wichtichste tsjerke dêre is de katedraal fan San Pedro, boud yn koloniale styl. Op it sintrale plein, de ''Plaza de Armas'', falt in fontein op dy't út ien stik stien bestiet. Net fier fan Abancay ôf, op 'e rûte nei [[Cusco (stêd)|Cusco]], leit de ferneamde [[monolyt fan Sayhuite]].

In oar opmerklik plak foar toeristen is [[Talavera (Andahuaylas)|Talavera de la Reyna]], op likernôch 4 kilometer fan Andahuaylas. It sintrale plein fan dat plak is bysûnder en hat in yndrukwekkende toer mei in klok. Yn 'e buert binne termyske baden fan Hualalache. [[Chalhuanca]], de haadstêd fan 'e provinsje Aymaraes, leit op 2.800 meter hichte en hat tsjerken út 'e koloniale tiid, ferrike mei houtfykwurk en blêdgoud. 

Yn 'e provinsje [[Antabamba (provinsje)|Antabamba]] binne yn it ferline [[trepanaasje]]s (skedelboarings) fûn dy't mei in fernuverjende krektens útfierd binne; dêrnjonken binne der ek klaaiskulptueren, wapens, hûsrie en jachtreau fûn.

De [[Pacocha (mar)|Paqucha-mar]] leit op in hichte fan 3.000 meter op 'e rûte tusken Andahuaylas en Abancay en wurdt beskôge as ien fan 'e grutste en moaiste marren fan Perû.

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Apurímac Department|Apurímac (regio) }}
}}
{{Regio's fan Perû}}

[[Kategory:Regio fan Perû|Amazonas]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1873]]</text>
      <sha1>ebwb3wdvq1u4e5r7ip9afp0tab206y3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1243107</id>
      <parentid>1243100</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T20:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1243107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8536" sha1="rrjyxswt1c0lkpahqqv89k2cpnk3812" xml:space="preserve">{{Ynfoboks regio fan Perû
| namme                = Apurímac
| ôfbylding            = Peru - Apurímac Department (locator map).svg
| ôfbyldingstekst      = 
| flagge               = Bandera region Apurimac.png
| wapen                = Escudo Apurímac.png
| haadplak             = [[Abancay]]
| grutste stêd         = [[Andahuaylas (stêd)|Andahuaylas]]
| provinsjes           = 7
| distrikten           = 85
| gûverneur            = 
| ynwenners            = 467.380 &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.minsa.gob.pe/reunis/data/poblacion_estimada.asp ''Estadística Poblacional'']&lt;/ref&gt;
| oerflak              = 20.896
| befolkingstichtens   = 22,37 ynw./km²
| hichte               = 2.378 – 5.450 m
| HDI                  = 0,551
| UBIGEO               = 03
| stifting             = 28.04.1873
| regio sûnt           = [[2002]]
| ISO-koade            = PE-APU
| tiidsône             = [[UTC]]-5
| koördinaten          =
| webside              = [https://www.gob.pe/regionapurimac www.gob.pe]
| tekst by posysjekaart= 
| ôfbylding99          = Uspaccocha entrada.JPG
| ôfbyldingstekst99    = De berchmar Uspaccocha yn it Natuerreservaat Ampay
}}
De regio '''Apurímac''' is ien fan 'e 25 [[regio's fan Perû|regio's]] fan [[Perû]]. De namme is ôflaat fan 'e rivier de [[Apurímac (rivier)|Apurímac]], dy't mei syn djippe kleau, de djipste op it Súd-Amearikaanske kontinint, in grins foarmet mei de regio [[Cusco (regio)|Cusco]], oant er gearrint mei de rivier de Pampas.

De namme &quot;Apurímac&quot; komt út it [[Ketsjûa]] (Quechua), wêrby't ''apu'' stiet foar &quot;grut&quot; of &quot;godheid&quot; en ''rimac'' foar &quot;sprekker&quot; (&quot;de grutte sprekker&quot;) – in term dy't ek de grûnslach is fan 'e namme fan 'e haadstêd [[Lima]]. 

== Geografy ==
[[Ofbyld:Andahuaylas Province, Peru - panoramio - okerlen (1).jpg|thumb|left|Bergen yn Apurímac]]
Yn Apurímac lizze de boarnen fan in soad rivieren en de grutte hichteferkillen soargje foar grutte klimaatferskillen yn it gebiet. De rivier de Apurímac ûntspringt yn 'e provinsje Caylloma, yn 'e regio [[Arequipa (regio)|Arequipa]], en foarmet de fierste boarne fan 'e [[Amazône (rivier)|Amazône]].

It heechste punt is de berch [[Ampay]] mei in hichte fan 5,235 m.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Sondor Archaeological site - overview.jpg|thumb|left|Sóndor, in troch de Chanka's boude archeologyske lokaasje]]
Der is net in soad bekend oer de oarsprong fan 'e regio. Kronykskriuwers merke lykwols op dat de earste kolonisten bestiene út stammen út ferskate gebieten, dy't harren oarsprong fûnen by de [[Ketsjûa]]- en [[Aymara]]-folken. De Chanka's, dy't oarspronklik ôfkomstich wiene út Choclococha en Huancavelica, fêstigen har yn 'e regio [[Andahuaylas (provinsje)|Andahuaylas]]. Dizze stammen stiene yn 'e skiednis bekend as opstannige en drystmoedige krigers fan it âlde Perû.

Neffens kroniken makken de Chanka's har jierrenlang op foar de oermastering fan 'e keizerlike stêd [[Cusco (stêd)|Cusco]]. It wie mei tank oan 'e strategyske kundigens fan 'e [[Inka]]-hearsker [[Pachacuti|Pachacutec]] dat it [[Inka-Ryk]] stânhold.

Doe't Spaanske feroverers de earste politike struktuer fan 'e koloany organisearre, foel hast it hiele hjoeddeiske grûngebiet ûnder it gesach fan 'e autoriteiten fan Huamanga; der binne lykwols gjin gegevens bewarre bleaun oer de stifting fan stêden of doarpen yn dy tiid.

Oan it begjin fan 'e republikeinske perioade foel Abancay ûnder Cusco. Earst op 28 april 1873 waard mei in wet de regio Apurímac oprjochte, wêrby't Abancay oanwiisd waard as haadstêd.

== Befolking ==
De mearderheid fan 'e befolking fan Apurímac identifisearret him as [[Ketsjûa]] (85,7%) of [[mestys]] (9,9%). Lytsere groepen foarmje oare etnyske groepen (2,8%), blanken (1,0%), Aymara (0,3%) en Afro-Perûvianen (0,3%).

De urbanisaasjegraad fan 'e regio leit op likernôch 45%.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|+ Befolkingsûntwikkeling fan Apurímac (1981–2025)
! Jier
| '''1981''' || '''1993''' || '''2007''' || '''2025'''
|-
! Ynwennertal
| 342.964 || 396.098 || 491.349 || 467.380
|-
! Groei
| — || +15,5% || +24,0% || −4,9%
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
|+ Religy yn Apurímac (2017)
|- style=&quot;background-color: #efefef; text-align: center;&quot;
! style=&quot;text-align: left;&quot; | Religy
! %
! Oantal
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Katolisisme]]
| 77,9%
| 256.430
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Protestantisme]]
| 17,7%
| 58.404
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Oare godstsjinsten
| 2,4%
| 7.798
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Gjin godstsjinst
| 2,0%
| 6.525
|}
== Bestjoer ==
De regio Apurímac is ferdield yn 7 provinsjes:

&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: flex-start; gap: 20px; margin-bottom: 1em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 400px; min-width: 300px; overflow-x: auto;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: right;&quot;
|- style=&quot;background-color: #efefef; text-align: center;&quot;
! [[UBIGEO]] !! Provinsje !! Oerflak&lt;br&gt;&lt;small&gt;(km²)&lt;/small&gt; !! Ynwenners&lt;br&gt;&lt;small&gt;(2017)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.inei.gob.pe/ INEI - Perú: Perfil Sociodemográfico 2017.]&lt;/ref&gt; !! Haadplak !! Distrikten    
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 0301
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Abancay (provinsje)|Abancay]]
| 3.447
| 110.520
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Abancay]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 9
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 0302
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Andahuaylas (provinsje)|Andahuaylas]]
| 3.987
| 142.477
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Andahuaylas (stêd)|Andahuaylas]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 19
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 0303
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Antabamba (provinsje)|Antabamba]]
| 3.219
| 11.310
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Antabamba (stêd)|Antabamba]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 7
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 0304
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Aymaraes (provinsje)|Aymaraes]]
| 4.213
| 24.307
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Chalhuanca]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 17
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 0305
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Cotabambas (provinsje)|Cotabambas]]
| 2.612
| 50.656
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Tambobamba]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 6
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 0306
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Chincheros (provinsje)|Chincheros]]
| 1.242
| 45.247
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Chincheros (stêd)|Chincheros]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 8
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 0307
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Grau (provinsje)|Grau]]
| 2.175
| 21.242
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Chuquibambilla]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 14
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 0 0 200px; max-width: 100%;&quot;&gt;
[[Ofbyld:División Politica de Apurimac.jpg|300px|thumb|Provinsjes fan Apurímac.]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:Zona arqueológica Saywite wlm 03.jpg|thumb|left|Monolyt fan Sayhuite]]
[[Abancay (stêd)|Abancay]] is de haadstêd en it wichtichste ekonomyske en politike sintrum fan 'e regio. Yn 'e selde regio leit [[Andahuaylas (stêd)|Andahuaylas]], in frij kâlde stêd op 2.980 meter hichte boppe de seespegel, dat it agrarysk sintrum fan Apurímac is. De wichtichste tsjerke dêre is de katedraal fan San Pedro, boud yn koloniale styl. Op it sintrale plein, de ''Plaza de Armas'', falt in fontein op dy't út ien stik stien bestiet. Net fier fan Abancay ôf, op 'e rûte nei [[Cusco (stêd)|Cusco]], leit de ferneamde [[monolyt fan Sayhuite]].

In oar opmerklik plak foar toeristen is [[Talavera (Andahuaylas)|Talavera de la Reyna]], op likernôch 4 kilometer fan Andahuaylas. It sintrale plein fan dat plak is bysûnder en hat in yndrukwekkende toer mei in klok. Yn 'e buert binne termyske baden fan Hualalache. [[Chalhuanca]], de haadstêd fan 'e provinsje Aymaraes, leit op 2.800 meter hichte en hat tsjerken út 'e koloniale tiid, ferrike mei houtfykwurk en blêdgoud. 

Yn 'e provinsje [[Antabamba (provinsje)|Antabamba]] binne yn it ferline [[trepanaasje]]s (skedelboarings) fûn dy't mei in fernuverjende krektens útfierd binne; dêrnjonken binne der ek klaaiskulptueren, wapens, hûsrie en jachtreau fûn.

De [[Pacocha (mar)|Paqucha-mar]] leit op in hichte fan 3.000 meter op 'e rûte tusken Andahuaylas en Abancay en wurdt beskôge as ien fan 'e grutste en moaiste marren fan Perû.

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Apurímac Department|Apurímac (regio) }}
}}
{{Regio's fan Perû}}
[[Kategory:Apurímac (regio)]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1873]]</text>
      <sha1>rrjyxswt1c0lkpahqqv89k2cpnk3812</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Berch yn Súd-Amearika nei lân</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194795</id>
    <revision>
      <id>1243101</id>
      <timestamp>2026-10-23T19:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Mountains of South America}} [[Kategory:Berch yn Súd-Amearika| ]] [[Kategory:Berch nei lân|Súd-Amearika]] [[Kategory:Berchtme yn Súd-Amearika nei lân| ]]&quot;</comment>
      <origin>1243101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="5co6bnyp9asagr3bycg63fs5ok50yl1" xml:space="preserve">{{Commonscat|Mountains of South America}}
[[Kategory:Berch yn Súd-Amearika| ]]
[[Kategory:Berch nei lân|Súd-Amearika]]
[[Kategory:Berchtme yn Súd-Amearika nei lân| ]]</text>
      <sha1>5co6bnyp9asagr3bycg63fs5ok50yl1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ampay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194796</id>
    <revision>
      <id>1243102</id>
      <timestamp>2026-10-23T19:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks berch | namme                      = Nevado Ampay | ôfbylding                  = Uspaccocha nevado.jpg | ôfbyldingsbreedte          =  | ôfbyldingstekst            =  | mapname                    = Perû-reliëf | mapwidth                   =  | lat_deg                    = 13 | lat_min                    = 33 | lat_sec                    = 34 | lat_dir                    = S | lon_deg                    = 72 | lon_min                    = 55 | lon_sec...&quot;</comment>
      <origin>1243102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2484" sha1="olc9122pn7a7plf7c6194kwj927t92k" xml:space="preserve">{{Ynfoboks berch
| namme                      = Nevado Ampay
| ôfbylding                  = Uspaccocha nevado.jpg
| ôfbyldingsbreedte          = 
| ôfbyldingstekst            = 
| mapname                    = Perû-reliëf
| mapwidth                   = 
| lat_deg                    = 13
| lat_min                    = 33
| lat_sec                    = 34
| lat_dir                    = S
| lon_deg                    = 72
| lon_min                    = 55
| lon_sec                    = 59
| lon_dir                    = W
| tekst by posysjekaart      = 
| oare namme                 = 
| lân                        = [[Ofbyld:Flag of Peru.svg|20px]] [[Perû]]
| bestjoerlike ienheid1      = Regio
| namme bestjoerlike ienheid1= [[Apurímac (regio)|Apurímac]]
| bestjoerlike ienheid2      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid2= [[Abancay (provinsje)|Abancay]]
| bestjoerlike ienheid3      = Distrikt
| namme bestjoerlike ienheid3= Abancay, Huanipaca, Tamburco
| berchtme                   = [[Andes]]
| koördinaten                = 
| hichte boppe seenivo       = 5235 m
}}
De '''Nevado Ampay''' is in 5.235 meter hege berch yn it [[Andes]]berchte yn it suden fan sintraal [[Perû]]. De berch leit yn 'e provinsje Abancay yn 'e regio [[Apurímac (regio)|Apurímac]]. De berch en de omjouwing dêrfan falle ûnder it Nasjonaal Natuerreservaat Ampay (Santuario Nacional de Ampay). De berch is foar in part mei [[gletsjer]]s oerdutsen.

== Lokaasje ==
De Nevado Ampay leit yn it noardwesten fan 'e provinsje Abancay. De regionale haadstêd [[Abancay]], dy't op in hichte fan 2.377 meter leit, leit op minder as 10 kilometer súdeastlik fan 'e berch. De distrikten Abancay (yn it súdwesten), Huanipaca (yn it noarden) en Tamburco (yn it súdeasten) komme op 'e top byinoar. 

De súdeastlike, súdwestlike en noardwestlike flanken wetterje ôf yn 'e rjochting fan 'e rivier de Pachachaca. De noardeastlike flank wetteret oer de rivier de Tambobamba fuort nei it noarden ôf, yn 'e rjochting fan 'e rivier de [[Apurímac (rivier)|Apurímac]]. 

Noardlik fan 'e delling fan 'e Apurímac leit it berchtme [[Cordillera Vilcabamba]]; de tichtstbylizzende hegere top is de [[Corihuayrachina (Vilcabamba)|Corihuayrachina]], in 5.404 meter hege berch op 26 kilometer ôfstân.
{{boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikelis in oersetting fan 'e Dútske side, sjoch foar referinsje op [[:de:Ampay]]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Ampay National Sanctuary}}
}}
[[Kategory:Berch yn Perû]]</text>
      <sha1>olc9122pn7a7plf7c6194kwj927t92k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1243108</id>
      <parentid>1243102</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T20:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1243108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2515" sha1="5f9cz6m5m6sz3lcbkjnw9b07gtzyyoe" xml:space="preserve">{{Ynfoboks berch
| namme                      = Nevado Ampay
| ôfbylding                  = Uspaccocha nevado.jpg
| ôfbyldingsbreedte          = 
| ôfbyldingstekst            = 
| mapname                    = Perû-reliëf
| mapwidth                   = 
| lat_deg                    = 13
| lat_min                    = 33
| lat_sec                    = 34
| lat_dir                    = S
| lon_deg                    = 72
| lon_min                    = 55
| lon_sec                    = 59
| lon_dir                    = W
| tekst by posysjekaart      = 
| oare namme                 = 
| lân                        = [[Ofbyld:Flag of Peru.svg|20px]] [[Perû]]
| bestjoerlike ienheid1      = Regio
| namme bestjoerlike ienheid1= [[Apurímac (regio)|Apurímac]]
| bestjoerlike ienheid2      = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid2= [[Abancay (provinsje)|Abancay]]
| bestjoerlike ienheid3      = Distrikt
| namme bestjoerlike ienheid3= Abancay, Huanipaca, Tamburco
| berchtme                   = [[Andes]]
| koördinaten                = 
| hichte boppe seenivo       = 5235 m
}}
De '''Nevado Ampay''' is in 5.235 meter hege berch yn it [[Andes]]berchte yn it suden fan sintraal [[Perû]]. De berch leit yn 'e provinsje Abancay yn 'e regio [[Apurímac (regio)|Apurímac]]. De berch en de omjouwing dêrfan falle ûnder it Nasjonaal Natuerreservaat Ampay (Santuario Nacional de Ampay). De berch is foar in part mei [[gletsjer]]s oerdutsen.

== Lokaasje ==
De Nevado Ampay leit yn it noardwesten fan 'e provinsje Abancay. De regionale haadstêd [[Abancay]], dy't op in hichte fan 2.377 meter leit, leit op minder as 10 kilometer súdeastlik fan 'e berch. De distrikten Abancay (yn it súdwesten), Huanipaca (yn it noarden) en Tamburco (yn it súdeasten) komme op 'e top byinoar. 

De súdeastlike, súdwestlike en noardwestlike flanken wetterje ôf yn 'e rjochting fan 'e rivier de Pachachaca. De noardeastlike flank wetteret oer de rivier de Tambobamba fuort nei it noarden ôf, yn 'e rjochting fan 'e rivier de [[Apurímac (rivier)|Apurímac]]. 

Noardlik fan 'e delling fan 'e Apurímac leit it berchtme [[Cordillera Vilcabamba]]; de tichtstbylizzende hegere top is de [[Corihuayrachina (Vilcabamba)|Corihuayrachina]], in 5.404 meter hege berch op 26 kilometer ôfstân.
{{boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikelis in oersetting fan 'e Dútske side, sjoch foar referinsje op [[:de:Ampay]]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Ampay National Sanctuary}}
}}
[[Kategory:Apurímac (regio)]]
[[Kategory:Berch yn Perû]]</text>
      <sha1>5f9cz6m5m6sz3lcbkjnw9b07gtzyyoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Berch yn Perû</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194797</id>
    <revision>
      <id>1243103</id>
      <timestamp>2026-10-23T19:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Mountains of Peru}} [[Kategory:Geografy fan Perû]] [[Kategory:Berch yn Súd-Amearika nei lân|Perû]]&quot;</comment>
      <origin>1243103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115" sha1="9gxakgf3mlhzdeiu0j1aef8kcx4ew0l" xml:space="preserve">{{Commonscat|Mountains of Peru}}
[[Kategory:Geografy fan Perû]]
[[Kategory:Berch yn Súd-Amearika nei lân|Perû]]</text>
      <sha1>9gxakgf3mlhzdeiu0j1aef8kcx4ew0l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1243104</id>
      <parentid>1243103</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T19:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1243104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148" sha1="0t7nefj5xtdmnu9e0qtcw529ig6oqro" xml:space="preserve">{{Commonscat|Mountains of Peru}}
[[Kategory:Geografy fan Perû]]
[[Kategory:Berch yn Súd-Amearika nei lân|Perû]]
[[Kategory:Berchtme yn Perû| ]]</text>
      <sha1>0t7nefj5xtdmnu9e0qtcw529ig6oqro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abancay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194798</id>
    <revision>
      <id>1243106</id>
      <timestamp>2026-10-23T20:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks plak (2026) | namme          = Abancay | ôfbylding       = Plaza de Armas Abancay, Apurimac.jpg | ôfbyldingstekst = De Plaza de Armas yn Abancay. | flagge        = AbancayBandera.png | wapen         = Escudo de Abancay.png | lân           = [[Ofbyld:Flag of Peru.svg|20px]] [[Perû]] | bestjoerlike ienheid 1 = Regio | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Bandera Región Apurimac.svg|20px]] [[Apurímac (regio)|Apurímac]] | bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje...&quot;</comment>
      <origin>1243106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3021" sha1="s6miebjo7n0db5elnc4a4nxx9uwj6cy" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme          = Abancay
| ôfbylding       = Plaza de Armas Abancay, Apurimac.jpg
| ôfbyldingstekst = De Plaza de Armas yn Abancay.
| flagge        = AbancayBandera.png
| wapen         = Escudo de Abancay.png
| lân           = [[Ofbyld:Flag of Peru.svg|20px]] [[Perû]]
| bestjoerlike ienheid 1 = Regio
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Bandera Región Apurimac.svg|20px]] [[Apurímac (regio)|Apurímac]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Abancay (provinsje)|Abancay]]
| ynwennertal   = 63.106 &lt;small&gt;(2017)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;Volkstelling 2017&lt;/ref&gt;
| oerflak       = 
| befolkingstichtens = 
| stifting      = 1574
| hichte        = 2377 m
| postkoade     = 03001
| netnûmer      = 83
| webside       = [https://muniabancay.gob.pe/web// Offisjele hiemside]
| mapname       = Perû-reliëf
| mapwidth      = 
| lat_deg       = 13
| lat_min       = 38
| lat_sec       = 02
| lat_dir       = S
| lon_deg       = 72
| lon_min       = 52
| lon_sec       = 41
| lon_dir       = W
| ôfbylding99   = 
| ôfbyldingstekst99 = 
}}
'''Abancay''' is de haadstêd fan 'e provinsje [[Abancay (provinsje)|Abancay]] en de regio [[Apurímac (regio)|Apurímac]] yn it suden fan Sintraal-[[Perû]]. Neffens de folkstelling fan 2017 hie de stêd 63.106 ynwenners. Sûnt 1958 is Abancay boppedat de sit fan in roomsk-katolyk bisdom. 

De stêd leit op in hichte fan 2.377 meter boppe de seespegel yn it [[Andes|Andesberchtme]], oan 'e eastlike ouwer fan 'e Río Marino, in sydrivier yn it streamgebiet fan 'e [[Río Apurímac]]. De stêd leit oan 'e súdlike foet fan 'e mei snie bedutsen berchtop [[Ampay]], sawat healwei de wei fan Nazca nei [[Cusco (stêd)|Cusco]].

== Skiednis ==
Abancay bestie al yn 'e foarkoloniale tiid; de namme is ôflaat fan in lokale blom dy't liket op in wite leelje en yn it [[Ketsjûa]] amankay neamd wurdt. By harren oankomst yn Súd-Amearika namen de Spanjerts dy namme oer en neamden it plak ''Abancay, Villa de los Reyes'' (&quot;Abancay, Stêd fan 'e Keningen&quot;). Yn it koloniale tiidrek fungearre Abancay as in wichtich hannelsknooppunt. Yn 1874 krige it plak de status fan stêd.

== Ekonomy ==
Yn Abancay wurdt sûkerreid ferboud en ferwurke. De stêd, dy't ek tsjinnet as in lyts mynbousintrum, produsearret alkohoalyske dranken. Yn 'e omjouwing lizze sulver- en koperminen.

== It besjen wurdich ==
De stêd hat noch in pear histoaryske gebouwen út 'e koloniale tiid. Dêrnjonken tsjinnet Abancay as útfalsbasis foar ekskurzjes nei tichteby lizzende natuergebieten: benoarden de stêd leit it nasjonaal natuerreservaat Ampay (''Santuario Nacional de Ampay''), en noch fierder nei it noarden leit it regionale park Choquequirao, dêr't [[Inka-Ryk|Inka]]-ruïnes te finen binne.
{{boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikelis in oersetting fan 'e Dútske side, sjoch foar referinsje op [[:de:Abancay]]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Abancay}}
}}
[[Kategory:Apurímac (regio)]]
[[Kategory:Plak yn Perû]]
[[Kategory:Plak oprjochte yn 1574]]</text>
      <sha1>s6miebjo7n0db5elnc4a4nxx9uwj6cy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Apurímac (regio)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194799</id>
    <revision>
      <id>1243109</id>
      <timestamp>2026-10-23T20:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commoncsat|Apurímac Department|Apurímac (regio)}} [[Kategory:Regio fan Perû]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1873]]&quot;</comment>
      <origin>1243109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134" sha1="ckty374zzz7150mb9y2einxqh4jn8e1" xml:space="preserve">{{Commoncsat|Apurímac Department|Apurímac (regio)}}
[[Kategory:Regio fan Perû]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1873]]</text>
      <sha1>ckty374zzz7150mb9y2einxqh4jn8e1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1243110</id>
      <parentid>1243109</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T20:13:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1243110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134" sha1="89xeppmhzkzy9494m9egobqv6fs86j4" xml:space="preserve">{{Commonscat|Apurímac Department|Apurímac (regio)}}
[[Kategory:Regio fan Perû]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1873]]</text>
      <sha1>89xeppmhzkzy9494m9egobqv6fs86j4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fjoerloary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194800</id>
    <revision>
      <id>1243115</id>
      <timestamp>2026-10-24T07:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = Fjoerloary |Ofbyld   = [[Ofbyld:Yellow-streaked Lory RWD.jpg|250px]] |lûd      =  |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')  |Famylje  = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')  |Skaai    = [[brûnsloarys]] (''Chalcopsitta'') |Wittenskiplike namme= Chalcopsitta scintillata |Beskriuwer, jier= (Coenr...&quot;</comment>
      <origin>1243115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3434" sha1="qt13d4sg9vnsmecvmsu26lrh2cpc1mq" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Fjoerloary
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Yellow-streaked Lory RWD.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') 
|Famylje  = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') 
|Skaai    = [[brûnsloarys]] (''Chalcopsitta'')
|Wittenskiplike namme= Chalcopsitta scintillata
|Beskriuwer, jier= ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1835)
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart = 
}} 
De '''fjoerloary''' (''Chalcopsitta scintillata'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De fûgel waard yn 1835 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch [[Coenraad Jacob Temminck]] mei eksimplaren dy't yn 1828 by de [[Teluk Triton|Tritonbaai]] sammele wiene.

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Chalcopsitta sintillata -Busch Gardens, Tampa Bay, Florida-8a.jpg|thumb|left|Kop fan 'e fjoerloary]]
De fûgel is 31 sm lang en oerhearskjend grien fan kleur, mar oan 'e kop en it boarst donkerbrún. De foarholle, de team, de dijen en de ûnderwjukfearren binne read. Oer de fearren fan 'e kop, nekke, it boarst en de búk is in patroan fan fine streekjes, as binne it opspattende fonkjes fariearjend fan griengiel oant gieloranje en goudgiel. De stút kin blau oant giel of grien wêze. De sturt is boppe griengiel en ûnder oranjeread mei goudgiele einen. De snaffel is swart, de poaten binne griis. 

== Fersprieding en taksonomy ==
Dizze soarte is [[Endemisme|endemysk]] yn [[Nij-Guineä]] en telt trije [[ûndersoarte|ûndersoarten]]:&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

* ''Chalcopsitta scintillata rubrifrons'' – komt foar op 'e [[Arû-eilannen]]
* ''Chalcopsitta scintillata scintillata'' – komt foar yn it súdwestlike part fan Nij-Guineä
* ''Chalcopsitta scintillata chloroptera'' – komt foar yn it súdeastlike part fan Nij-Guineä

=== Biotoop ===
It leefgebiet bestiet út in grut tal lânskipstypes, lykas savanne en bosk oant 800 m boppe seenivo, kokosnútplantaazjes en mangrovebosken.

== Status en bedrigings ==
De fjoerloary hat in grut ferspriedingsgebiet. De grutte fan 'e wrâldpopulaasje is net kwantifisearre, mar de oantallen wurde as stabyl beskôge. Dêrfandinne stiet de fûgel op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'', LC).&lt;ref&gt;[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* Papegaaien en Parkieten, Handboek en naslagwerk deel II, Adri van Kooten, ISBN 978-90-5821-636-6
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-streaked-lory-chalcopsitta-scintillata BirdLife, oproppen 24 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/yeslor1?continue eBird, oproppen 24 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/yeslor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Chalcopsitta scintillata|Fjoerloary}}
}}
{{DEFAULTSORT:Fjoerloary}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Brûnsloary]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>qt13d4sg9vnsmecvmsu26lrh2cpc1mq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1243118</id>
      <parentid>1243115</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T08:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1243118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3434" sha1="32e68n6accbdb5d2yw1ogrypocjpzh6" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = fjoerloary
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Yellow-streaked Lory RWD.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') 
|Famylje  = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') 
|Skaai    = [[brûnsloarys]] (''Chalcopsitta'')
|Wittenskiplike namme= Chalcopsitta scintillata
|Beskriuwer, jier= ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1835)
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart = 
}} 
De '''fjoerloary''' (''Chalcopsitta scintillata'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De fûgel waard yn 1835 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch [[Coenraad Jacob Temminck]] mei eksimplaren dy't yn 1828 by de [[Teluk Triton|Tritonbaai]] sammele wiene.

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Chalcopsitta sintillata -Busch Gardens, Tampa Bay, Florida-8a.jpg|thumb|left|Kop fan 'e fjoerloary]]
De fûgel is 31 sm lang en oerhearskjend grien fan kleur, mar oan 'e kop en it boarst donkerbrún. De foarholle, de team, de dijen en de ûnderwjukfearren binne read. Oer de fearren fan 'e kop, nekke, it boarst en de búk is in patroan fan fine streekjes, as binne it opspattende fonkjes fariearjend fan griengiel oant gieloranje en goudgiel. De stút kin blau oant giel of grien wêze. De sturt is boppe griengiel en ûnder oranjeread mei goudgiele einen. De snaffel is swart, de poaten binne griis. 

== Fersprieding en taksonomy ==
Dizze soarte is [[Endemisme|endemysk]] yn [[Nij-Guineä]] en telt trije [[ûndersoarte|ûndersoarten]]:&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

* ''Chalcopsitta scintillata rubrifrons'' – komt foar op 'e [[Arû-eilannen]]
* ''Chalcopsitta scintillata scintillata'' – komt foar yn it súdwestlike part fan Nij-Guineä
* ''Chalcopsitta scintillata chloroptera'' – komt foar yn it súdeastlike part fan Nij-Guineä

=== Biotoop ===
It leefgebiet bestiet út in grut tal lânskipstypes, lykas savanne en bosk oant 800 m boppe seenivo, kokosnútplantaazjes en mangrovebosken.

== Status en bedrigings ==
De fjoerloary hat in grut ferspriedingsgebiet. De grutte fan 'e wrâldpopulaasje is net kwantifisearre, mar de oantallen wurde as stabyl beskôge. Dêrfandinne stiet de fûgel op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'', LC).&lt;ref&gt;[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* Papegaaien en Parkieten, Handboek en naslagwerk deel II, Adri van Kooten, ISBN 978-90-5821-636-6
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-streaked-lory-chalcopsitta-scintillata BirdLife, oproppen 24 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/yeslor1?continue eBird, oproppen 24 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/yeslor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Chalcopsitta scintillata|Fjoerloary}}
}}
{{DEFAULTSORT:Fjoerloary}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Brûnsloary]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>32e68n6accbdb5d2yw1ogrypocjpzh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chalcopsitta scintillata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194801</id>
    <redirect title="Fjoerloary" />
    <revision>
      <id>1243116</id>
      <timestamp>2026-10-24T07:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Fjoerloary]]</comment>
      <origin>1243116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="gvwc38adajmy1otpjib8607px2jsm7p" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Fjoerloary]]</text>
      <sha1>gvwc38adajmy1otpjib8607px2jsm7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wytrêchloary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194802</id>
    <revision>
      <id>1243117</id>
      <timestamp>2026-10-24T07:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = wytrêchloary |Ofbyld   = [[Ofbyld:Dusky lory (Pseudeos fuscata), Gembira Loka Zoo, Yogyakarta, 2015-03-15 03.jpg|250px]] |lûd      =  |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')  |Famylje  = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')  |Skaai    = [[brûnsloarys]] (''Chalcopsitta'') |Wittenskiplike namme=...&quot;</comment>
      <origin>1243117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4318" sha1="jye5yed3wa00d1w6pw4xlwk59h3ldpa" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = wytrêchloary
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Dusky lory (Pseudeos fuscata), Gembira Loka Zoo, Yogyakarta, 2015-03-15 03.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') 
|Famylje  = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') 
|Skaai    = [[brûnsloarys]] (''Chalcopsitta'')
|Wittenskiplike namme= Chalcopsitta fuscata
|Beskriuwer, jier= ([[Edward Blyth|Blyth]], 1858)
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart = 
}} 
De '''wytrêchloary''' (''Chalcopsitta fuscata'', ek ''Pseudeos fuscata'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; 

== Ferskining ==
De foar it grutste part oliifgriene fûgel is trochstrings 26 sm lang en weaget 117 oant 192 gram. De krún is giel en de fearren fan 'e nekke en it boarst hawwe in giele oant oranje seamen. De hals en it boarst hawwe in giele oant oranjereade bân, wylst de búk en de dijen giel oant oranjeread binne. De ûnderwjukdekfearren binne oliifgiel. De ûnderkant fan 'e wjukken hat fierder noch twa oranjegiele streken. Lykas de namme al seit hat de fûgel in wyt oant bleekgiel plak op 'e rêch en stút. De sturt is oliifgiel mei wat oranje en de ûndersturtdekfearren binne poarperblau. It duorret lang foardat de fûgel hielendal op kleur is. 

De wytrêchloary hat twa dúdlike kleurfarianten (morfen): in giele en in oranje/reade fariant. Dit ferskil wurdt genetysk stjoerd troch de oanmaak fan spesifike psittacofulvines (de unike pigminten fan pappegaaie-eftigen) yn 'e tiid dat de fearren yn 'e hûd foarme wurde. De ferskillende morfen komme sawol yn it wyld as yn 'e avikultuer foar.

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Ofbylden&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;300px&quot; perrow=&quot;3&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Pseudeos fuscata-20051118.jpg|oranje fariant
Dusky Lory (Pseudeos fuscata) -on branch at Buffalo Zoo.jpg|giele fariant
Pseudeos fuscata IMG 1859.JPG|boppekant
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Fersprieding en taksonomy ==
De wytrêchloary komt foar op it hiele haadeilân fan [[Nij-Guineä]] en op 'e eilannen [[Salawaty]] en [[Japen]], oant op 2.400 m boppe seenivo. 

De soarte is [[monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn [[ûndersoarte|ûndersoarten]] is.&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; Yn guon eardere [[taksonomy]]ske yndielings wurdt de soarte ek wol yn it ôfsûnderlike skaai ''Pseudeos'' yndield.

De fûgel bewennet de rânen fan it reinwâld, sekundêr bosk, agrarysk gebiet (lykas kofjeplantaazjes) en parken yn 'e bûtenwiken fan stêden.

== Hâlden en dragen ==
Bûten de briedtiid komt de fûgel foar yn lûdroftige groepen. It is de iennige loarysoarte dy't sokke grutte kloften foarmet.

== Status en bedrigings ==
De wytrêchloary hat in grut ferspriedingsgebiet en is net seldsum. Der is gjin oanlieding om oan te nimmen dat de soarte yn oantallen efterútgiet. Om dy redenen stiet de fûgel op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'', LC).&lt;ref&gt;[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]&lt;/ref&gt; De ynternasjonale hannel yn dizze soarte is wol beheind neffens it [[CITES]]-ferdrach.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/dusky-lory-pseudeos-fuscata BirdLife, oproppen 24 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/duslor1 eBird, oproppen 24 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/duslor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 24 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Chalcopsitta fuscata|Wytrêchloary}}
}}
{{DEFAULTSORT:Witrechloary}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Brûnsloary]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>jye5yed3wa00d1w6pw4xlwk59h3ldpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brûnsloarys</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194803</id>
    <revision>
      <id>1243119</id>
      <timestamp>2026-10-24T08:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Universele ynfoboks bisteryk | namme                = brûnsloarys | ôfbylding            = Black lory (Chalcopsitta atra), Gembira Loka Zoo, Yogyakarta 2015-03-15 02.jpg | ôfbyldingsbreedte    =  | ôfbyldingstekst      = Swarte loary | takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1               = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3...&quot;</comment>
      <origin>1243119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4323" sha1="on4que2osvuf6r7sriddanc8lnx2i0p" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme                = brûnsloarys
| ôfbylding            = Black lory (Chalcopsitta atra), Gembira Loka Zoo, Yogyakarta 2015-03-15 02.jpg
| ôfbyldingsbreedte    = 
| ôfbyldingstekst      = Swarte loary
| takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4              = [[skift (taksonomy)|skift]]:
| namme4               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
| takson6              = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme6               = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
| takson7              = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme7               = '''brûnsloarys''' (''Chalcopsitta'')
| beskriuwer, jier     = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850
}}
It [[Skaai (taksonomy)|skaai]] '''brûnsloarys''' (''Chalcopsitta'') heart ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') en bestiet út fiif [[Soarte (taksonomy)|soarten]] loarys fan [[Nij-Guineä]] en omlizzende eilannen.&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

Brûnsloarys binne relatyf grutte, krêftich boude loarys mei in langere, meast ôfrûne sturt en in opfallend grutte, sterke snaffel. De fearren hawwe meastentiids in donkere basis (swart, donkerbrún of oliifgrien), faak mei felreade, giele of oranje aksinten op 'e kop, it boarst of ûnder de wjukken. De keale hûd om 'e snaffel en de eagen is by dit skaai útwreide en donker fan kleur.

De soarten komme foar yn tropyske wâlden, lykas it leechlânreinwâld, sekundêr bosk, mangrovewâlden en agraryske gebieten op Nij-Guineä en de eilannen dêromhinne. Hja foerazjearje yn 'e kroanen fan beammen en strûken op syk nei nektar, blommen en fruchten. Bûten de briedtiid foarmje se faak lûdroftige groepen.

De [[typesoarte]] fan it skaai ''Chalcopsitta'' is de [[swarte loary]] (''Chalcopsitta atra'').

== Soarten fan it skaai brûnsloarys (''Chalcopsitta'') ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Black lory (Chalcopsitta atra), Gembira Loka Zoo, Yogyakarta 2015-03-15 01.jpg|120px]] || ''Chalcopsitta atra'' || [[Swarte loary]] || Westlik fan [[Nij-Guineä]] (West-Papoeä, [[Misool]] en [[Salawaty]]) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-lory-chalcopsitta-atra ''Chalcopsitta atra'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Brown parrot with yellow markings (25282367505).jpg|120px]] || ''Chalcopsitta duivenbodei'' || [[Brune loary]] || Noardlik fan [[Nij-Guineä]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-lory-chalcopsitta-duivenbodei ''Chalcopsitta duivenbodei'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Chalcopsitta sintillata -Fuengirola Zoo-8-1c.jpg|120px]] || ''Chalcopsitta scintillata'' || [[Fjoerloary]] || Súdlik fan [[Nij-Guineä]] en de [[Arû-eilannen]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-streaked-lory-chalcopsitta-scintillata ''Chalcopsitta scintillata'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Chalcopsitta cardinalis -Busch Gardens, Tampa Bay, USA -upper body-8a.jpg|120px]] || ''Chalcopsitta cardinalis'' || [[Kardinaalloary]] || [[Salomonseilannen]] en de [[Bismarckarsjipel]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cardinal-lory-chalcopsitta-cardinalis ''Chalcopsitta cardinalis'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Pseudeos fuscata-20051118.jpg|120px]] || ''Chalcopsitta fuscata'' || [[Wytrêchloary]] || Haadeilân fan [[Nij-Guineä]], [[Salawaty]] en [[Japen]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/dusky-lory-pseudeos-fuscata ''Chalcopsitta fuscata'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Chalcopsitta|Brûnsloarys}}
}}
{{DEFAULTSORT:Brunsloarys}}
[[Kategory:Brûnsloary| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]</text>
      <sha1>on4que2osvuf6r7sriddanc8lnx2i0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chalcopsitta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194804</id>
    <redirect title="Brûnsloarys" />
    <revision>
      <id>1243120</id>
      <timestamp>2026-10-24T08:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Brûnsloarys]]</comment>
      <origin>1243120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="jfh8tu0fk7q0j7dhs1vqckd52qbnymq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Brûnsloarys]]</text>
      <sha1>jfh8tu0fk7q0j7dhs1vqckd52qbnymq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Misool</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194805</id>
    <revision>
      <id>1243122</id>
      <timestamp>2026-10-24T09:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot; {{Ynfoboks eilân | namme                       = Misool | ôfbylding                   = Misool Island, ID, Sentinel-2.jpg | ôfbyldingsbreedte           = | ôfbyldingstekst             = | Flagge                      = | Lokaasje                    = [[Grutte Oseaan]] | Eilannegroep                = [[Raja Ampat-eilannen]] | Lân                         = [[Ofbyld:Flag of Indonesia.svg|border|20px]] [[Yndoneezje]] | Bestjoerlike ienheid 1      = provinsje | Namme bestjo...&quot;</comment>
      <origin>1243122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2131" sha1="ccbcoyrpgperyshpaar77qfbpbc44iq" xml:space="preserve">
{{Ynfoboks eilân
| namme                       = Misool
| ôfbylding                   = Misool Island, ID, Sentinel-2.jpg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             =
| Flagge                      =
| Lokaasje                    = [[Grutte Oseaan]]
| Eilannegroep                = [[Raja Ampat-eilannen]]
| Lân                         = [[Ofbyld:Flag of Indonesia.svg|border|20px]] [[Yndoneezje]]
| Bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| Namme bestjoerlike ienheid 1= [[Súdwest-Papoea]]
| Koördinaten                 =
| Haadstêd                    =
| Belangrike plakken          =
| Ynwennertal                 =
| Maks. lingte                = 84,5 km
| Maks. breedte               = 44,0 km
| Oerflak                     = 2.116 km²
| Heechste punt               = 517 m
| Gebrûk                      =
| ôfbylding2                  =
| ôfbyldingstekst2            =
| ôfbylding3                  =
| ôfbyldingstekst3            =
| webside                     =
| mapname                     = Yndoneezje-reliëf
| mapwidth                    =
| lat_deg                     = 1	
| lat_min                     = 52
| lat_sec                     = 0.01
| lat_dir                     = S
| lon_deg                     = 130
| lon_min                     = 10
| lon_sec                     = 0.01
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       =
}}
'''Misool''' is in [[eilân]] yn [[Yndoneezje]]. It heart by de [[Raja Ampat-eilannen]] yn 'e provinsje [[Súdwest-Papoeä]], yn it eastlike part fan it lân, noardwestlik fan [[Nij-Guineä]]. It eilân hat in oerflak fan 2.116 km². It haaddoarp (''kampung'') is Waigama, dat yn it noardlike part fan it eilân leit.  

== Geografy ==
Misool leit noardwestlik fan Nij-Guineä en hat in licht heuveleftich lânskip. It heechste punt fan it eilân leit 517 meter boppe seenivo.

It eilân is fan noard nei súd maksimaal 44,0 kilometer en fan west nei east maksimaal 84,5 kilometer.


{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Misool}}
}}
[[Kategory:Eilân yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]]</text>
      <sha1>ccbcoyrpgperyshpaar77qfbpbc44iq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Raja Ampat-eilannen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194806</id>
    <revision>
      <id>1243127</id>
      <timestamp>2026-10-24T11:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot; {{Ynfoboks eilân | namme                       = Raja Ampat-eilannen | ôfbylding                   = Karta ID RajaAmpat Isl.PNG | ôfbyldingsbreedte           = | ôfbyldingstekst             = | Flagge                      = | Lokaasje                    = [[Grutte Oseaan]] | Eilannegroep                = | Lân                         = [[Ofbyld:Flag of Indonesia.svg|border|20px]] [[Yndoneezje]] | Bestjoerlike ienheid 1      = provinsje | Namme bestjoerlike ienheid 1=...&quot;</comment>
      <origin>1243127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11804" sha1="bsdhwk5diz56ab73f97w5na0d8qi4l5" xml:space="preserve">
{{Ynfoboks eilân
| namme                       = Raja Ampat-eilannen
| ôfbylding                   = Karta ID RajaAmpat Isl.PNG
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             =
| Flagge                      =
| Lokaasje                    = [[Grutte Oseaan]]
| Eilannegroep                =
| Lân                         = [[Ofbyld:Flag of Indonesia.svg|border|20px]] [[Yndoneezje]]
| Bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| Namme bestjoerlike ienheid 1= [[Súdwest-Papoea]]
| Bestjoerlike ienheid 2      = regintskip
| Namme bestjoerlike ienheid 2= [[Raja Ampat (regintskip)|Raja Ampat]]
| Bestjoerlike ienheid 3      =
| Namme bestjoerlike ienheid 3=
| Koördinaten                 =
| Haadstêd                    = [[Waisai]]
| Belangrike plakken          = Waisai, Kabare, Sailolof, Fafanlap
| Ynwennertal                 =
| Maks. lingte                =
| Maks. breedte               =
| Oerflak                     =
| Heechste punt               = likernôch 1.200 m
| Gebrûk                      =
| ôfbylding2                  =
| ôfbyldingstekst2            =
| ôfbylding3                  =
| ôfbyldingstekst3            =
| webside                     =
| mapname                     = Yndoneezje-reliëf
| mapwidth                    =
| lat_deg                     = 0	
| lat_min                     = 14
| lat_sec                     = 0
| lat_dir                     = S
| lon_deg                     = 130
| lon_min                     = 31
| lon_sec                     = 0
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       =
}}
De '''Raja Ampat-eilannen''' (ek wol de '''Fjouwerfoarste-eilannen''' neamd) binne in [[eilannegroep]] yn 'e Yndonezyske provinsje [[Súdwest-Papoea]]. It grutste part fan 'e eilannegroep heart ta it regintskip Raja Ampat. De eilannen lizze westlik fan it skiereilân [[Fûgelkop]] fan [[Nij-Guineä]]. De eilannegroep bestiet út fjouwer gruttere eilannen, [[Waigeo]], [[Batanta]], [[Salawaty]] en [[Misool]], en in grut tal lytsere eilannen, wêrûnder [[Kofiau]] en [[Gag (eilân)|Gag]].

De befolking fan 'e eilannegroep is nau besibbe oan dy fan it eilân [[Biak]], dat hast 350 kilometer eastliker yn 'e [[Teluk Irian|Geelvinkbaai]] leit. De bewenners sprekke ferskate talen, dy't ûnder oaren besibbe binne oan it [[Biaksk]]. De eilannen binne tinbefolke.

It heuveleftige binnenlân fan 'e eilannen is maksimaal sa'n 1.200 meter heech en is ticht begroeid mei tropysk reinwâld. Dielen fan Waigeo en Batanta en it noarden fan Salawaty binne beskerme natoerreservaten. De eilannen wurde troch [[koraalrif]]fen omfieme.

== Skiednis ==
De Raja Ampat-eilannen waarden yn it ferline kolonisearre troch in seefarrend folk fan [[Papoeä's]], dat ôfkomstich wie fan it eilân Biak. Dy kolonisaasje fûn mooglik yn 'e 16e iuw plak.

Neffens in foar in part mytyske oerlevering kaam de Biakske held Gura Besi by in reis nei it westen telâne oan it hof fan 'e earste sultan fan [[Tidore]], Jamaluddin, dy't fan 1495 oant 1512 regearre. De sultan wie op dat stuit yn in striid ferwikkele mei in oarlochsfloat fan it foarstedom [[Jailolo]] op [[Halmahera]]. Gura Besi holp de sultan om de float te ferslaan en krige as tank ien fan syn dochters, prinsesse Boki Tabai, ta frou. Boppedat waard Gura Besi beneamd ta kening fan 'e eilannegroep westlik fan it skiereilân Fûgelkop, al bleau er skatting oan 'e sultan skuldich.

Gura Besi sette him mei prinsesse Boki Tabai op Waigeo nei wenjen, dêr't se fjouwer soannen krigen. Nei it ferstjerren fan Gura Besi krigen de soannen spul mei inoar. Se giene útinoar, fêstigen har elts op ien fan 'e fjouwer grutte eilannen en rôpen harsels dêr ta kening út. Oan dy oerlevering hat de eilannegroep de namme Fjouwerfoarste-eilannen te tankjen. It wurd ''raja'' betsjut yn it Yndonezysk 'kening' of 'foarst', wylst ''ampat'' de lokale Maleiske foarm fan ''empat'' is, it Yndonezyske wurd foar it getal fjouwer.

De foar in part op histoaryske feiten basearre myte waard letter troch de Yndonezyske presidint [[Soekarno]] brûkt om de nauwe bannen tusken Papoeä en Yndoneezje te ûnderstreekjen. Yn 'e tiid tusken 1948 en 1962 brûkte Soekarno it ferhaal om de Yndonezyske oanspraken op [[Nederlânsk Nij-Guineä]] krêft by te setten.

De nauwe relaasje tusken de foarsten fan 'e Raja Ampat-eilannen en de [[Molukken]] waard yn 'e 16e iuw ek troch de [[Portegal|Portegezen]] opmurken. Yn dy tiid bestiene der nauwe bannen mei it sultanaat [[Batjan]] (Bacan), súdwestlik fan Halmahera. Troch hannelskontakten kaam ek de [[islam]] nei de Raja Ampat-eilannen. In part fan 'e befolking, benammen op Misool, gie yn dy tiid oer op 'e islam.
[[Ofbyld:Papoea mannen op het strand te Oerbinasopon op Waigeo, KITLV 150985.tiff|thumb|left|Papoeä-manlju op it strân fan Oerbinasopon op Waigeo]]
Neffens in oerlevering hat it wurd ''Papoeä'' syn oarsprong op 'e Raja Ampat-eilannen. De bewenners ûndernamen, nei it foarbyld fan 'e Biakkers, geregeld rôftochten nei oare eilannen. Dêrby waarden ek fiskersdoarpen oan 'e kust fan 'e Molukken oerfallen. De bewenners fan 'e Raja Ampat-eilannen stiene dêrtroch op 'e Molukken net goed bekend en waarden dêr ''papwas'' neamd. Oarspronklik soe dy namme allinnich foar de bewenners fan 'e Raja Ampat-eilannen brûkt wêze, mar letter soe de namme feroare wêze yn ''Papoeä'' en as oantsjutting foar alle bewenners fan Nij-Guineä yn gebrûk rekke wêze.

Tusken 1948 en 1962 makken de Raja Ampat-eilannen diel út fan Nederlânsk Nij-Guineä. De eilannegroep foarme in apart bestjoersgebiet, dat ûnder de ôfdieling Westlik Nij-Guineä foel. It gebiet waard bestjoerd fan it lytse eilân [[Doom (eilân)|Doom]] ôf, foar de kust fan 'e havenstêd [[Sorong]], op 'e westpunt fan it skiereilân Fûgelkop.

== Geografy ==
[[Ofbyld:Raja Ampat by sfw2503.jpg|thumb|260px|Eilannen fan 'e Raja Ampat-eilannen]]
De Raja Ampat-eilannen lizze westlik fan Nij-Guineä en besteane út fjouwer grutte en in grut tal lytsere eilannen. It binnenlân is foar it grutste part heuveleftich en ticht begroeid mei tropysk reinwâld. Troch de tichte begroeiïng binne grutte dielen fan it binnenlân dreech tagonklik.

=== Waigeo ===
[[Ofbyld:Traditional Boat At Sawinggrai Village (69211409).jpeg|thumb|left|Tradisjonele boat, Sawinggrai Village]] 
[[Waigeo]] bestiet út twa heuveleftige dielen, dy't troch in grutte binnenbaai faninoar skieden wurde.. De wichtichste delsetting is [[Waisai]], de haadstêd fan it regintskip Raja Ampat, oan 'e súdkust. Oan 'e noardkust leit it plak Kabare.

De brede seestrjitte tusken Waigeo en it súdliker lizzende Batanta wurdt de [[Strjitte fan Dampier]] (Selat Dampier) neamd.

Waigeo stiet bekend om syn tichte en hast ûntagonklike begroeiïng. Yn it ferline binne Nederlânske militêren yn 'e reinwâlden fan it eilân ferdwaald rekke.

=== Batanta ===
[[Batanta]] leit súdlik fan Waigeo en wurdt troch de Strjitte fan Dampier fan dat eilân skieden. It eilân hat in heuveleftich lânskip en is foar in grut part mei tropysk reinwâld begroeid. Dielen fan Batanta binne oanwiisd as beskerme natuergebiet fanwegen de grutte rykdom oan plante- en bistesoarten.

=== Salawaty ===
[[Salawaty]] hat oan 'e noardkust in heuveleftige rêch, dy't parallel rint oan 'e heuvelrêch fan it noardliker lizzende Batanta. It suden fan Salawaty is flak en wie eartiids bedutsen troch leechlânreinwâld. Grutte dielen fan dat wâld binne lykwols kapt en yn lânbougrûn feroare.

Fan 'e Raja Ampat-eilannen leit Salawaty it tichtst by it fêstelân fan it skiereilân Fûgelkop. It wichtichste plak is Sailolof.

=== Misool ===
[[Misool]] is it súdlikste fan 'e fjouwer grutte Raja Ampat-eilannen. It eilân hat fan 'e hiele eilannegroep de nauwste histoaryske en kulturele bannen mei de Molukken. Misool leit likernôch 130 kilometer noardlik fan it Molukske eilân [[Seram]]. Ien fan 'e wichtichste delsettings is Fafanlap.

== Befolking ==
[[Ofbyld:Pasar sayuran, Raja Ampat.jpg|thumb|left|Merk yn Selpele, Waigeo]] 
De Raja Ampat-eilannen binne tinbefolke. De befolking wennet benammen yn lytse doarpen oan 'e kust en libbet foar in grut part fan 'e [[fiskerij]]. It binnenlân fan 'e eilannen is hast net bewenne, om't it troch de tichte tropyske reinwâlden dreech tagonklik is.

De bewenners binne etnysk en kultureel nau besibbe oan 'e befolking fan Biak. Op 'e eilannen wurde ferskate talen sprutsen, dy't ûnder oaren besibbe binne oan it Biaksk. Troch de histoaryske hannelskontakten mei de Molukken hawwe ek Maleiske en Molukske ynfloeden harren spoaren op 'e eilannen neilitten.

De befolking bestiet út sawol kristenen as moslims. Benammen op Misool hat de islam troch de iuwenlange kontakten mei de Molukken in wichtige rol spile.

== Mynbou ==
Op 'e Raja Ampat-eilannen komme ôfsettings fan [[nikkel]] foar. Yn it ferline waarden nikkelminen oanlein op ûnder oaren Waigeo en Gag. Ek op it tichtby lizzende eilân Gebe waard nikkel wûn.

De mynbou hat yn 'e regio ta diskusjes laat oer de gefolgen foar it miljeu, benammen fanwegen de kwetsbere reinwâlden en koraalriffen.

== Flora en fauna ==
De Raja Ampat-eilannen binne foar in grut part bedutsen mei tropysk reinwâld. Dielen fan Waigeo, Batanta en Salawaty steane bekend om harren grutte natuerlike rykdom en binne dêrom oanwiisd as natoerreservaten.

Benammen Waigeo en Batanta binne ferneamd om harren [[endemysk]]e fûgel- en ynsektesoarten. Op 'e eilannen komme ferskate seldsume fûgels foar, lykas de [[swarte loary]] (''Chalcopsitta atra''), dy't op Batanta, Salawaty en Misool libbet.

Op Waigeo en Batanta komme ek twa bysûndere [[paradysfûgels]] foar: de [[Wilsonparadysfûgel]] (''Diphyllodes respublica'') en de reade paradysfûgel (''Paradisaea rubra'').
[[Ofbyld:Annales des sciences naturelles (1881) (Aepypodius bruijnii).jpg|thumb|left|De Waigeoboskhin]]
In oare bysûndere fûgel is de [[Waigeoboskhin]] (''Aepypodius bruijnii''), in soarte út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[grutpoathinnen]], dy't op Waigeo foarkomt. De soarte wie foar in hiel skoft allinnich bekend fan fûgelhûden dy't yn 'e 19e iuw troch de keapman en natuerûndersiker Bruijn sammele waarden. Yn 2002 waard de fûgel op 'e nij ûntdutsen en libben waarnommen yn it tichte reinwâld fan Waigeo.

Ek de [[Julianamonarch]] (''Symposiachrus julianae'') is in bysûndere fûgelsoarte. Dy [[sjongfûgel]], dy't ta de famylje fan 'e [[monarchen (fûgels)|monarchen]] heart, waard pas yn 1959 troch de Amerikaanske [[ornitolooch]] [[Sidney Dillon Ripley]] ûntdutsen en beskreaun. De soarte komt allinnich op Waigeo foar.

Op it eilân [[Kofiau]] libbet de [[Kofiauflaggesturtiisfûgel]] (''Tanysiptera ellioti''), in [[Endemisme|endemyske]] [[iisfûgel]]soarte dy't nearne oars op 'e wrâld foarkomt.
[[Ofbyld:Kalig reef ecosystem in Misool.jpg|thumb|260px|Underwetterwrâld fan Misool]]
De see om 'e eilannen hinne is ek tige ryk oan libben. De útstrekte koraalriffen foarmje it leefgebiet fan in grut ferskaat oan fisken, koraaldieren en oare seedieren.

== Berikberens ==
De Raja Ampat-eilannen binne fan 'e havenstêd [[Sorong]] op Nij-Guineä ôf mei de boat te berikken. De haadstêd Waisai op Waigeo is ek mei it fleantúch fan Sorong ôf te berikken.

In boattocht fan Sorong nei Batanta duorret likernôch ien oant trije oeren. De reis nei Waigeo duorret, ôfhinklik fan it type boat en de bestimming, tusken oardel en fiif oeren. In flecht fan Sorong nei Waisai duorret likernôch in kertier.

{{boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel is in oersetting fan 'e Nederlânske wikipedyside, sjocht foar referinsjes: [[:nl:Raja Ampat Regency]] 
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Raja Ampat Regency|Raja Ampat-eilannen}}
}}
[[Kategory:Eilân yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Regintskip fan Yndoneezje]]</text>
      <sha1>bsdhwk5diz56ab73f97w5na0d8qi4l5</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>