Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5898 1243344 1019615 2026-10-27T19:38:13Z RomkeHoekstra 10582 /* Ynfloed op 'e maatskippij */ [[]] 1243344 wikitext text/x-wiki [[File:Hemba male figure2.jpg|right|thumb|150px|In foarâlderbyld út [[Sintraal-Afrika]].]] '''Foarâldenferearing''' of '''foarâlderferearing''' is in foarm of ûnderdiel fan [[natoerreligy]]en en oare [[godstsjinst]]en wêrby't de [[ferearing]] fan of de [[kommuny]] mei de [[foarâlden]] sintraal stiet. It wurdt ek wol '''manisme''' neamd, nei it Latynske ''manes'', dat "[[siel (geast)|siel]]en fan 'e [[ferstoarn]]en" betsjut. Foarâldenferearing is nei alle gedachten ien fan 'e âldste foarmen fan [[religy]] en it komt yn frijwol alle hjoeddeiske natoerreligyen yn meardere of mindere mjitte foar. Dêrnjonken foarmet it ek in wichtich ûnderdiel fan guon oare godstsjinsten, lykas it [[Sineeske universalisme]], it [[sjintoïsme]] fan [[Japan]], it [[hindoeïsme]] en it [[boedisme]]. ==Oarsprong== Fral yn 'e [[prehistoarje]], foar't yn 'e [[Spiltiid]] de grutte [[wrâldreligy]]en opkamen, moat foarâldenferearing in tige algemien foarkommend ferskynsel west hawwe. Salang't de [[minske]] [[religiositeit|religieus]] is, hat er nammentlik de [[dea]] nea oars as ûnder protest akseptearre en altyd leaud dat de [[deaden]] fuortlibje. Dat soarge fansels foar in soarte fan ferplichting foar dy deaden oer, benammen as dy jins [[foarâlden]] wiene, sûnder wa't men der úteinlik sels net wêze soe. Lykwols spile der ek in beskate [[eangstme|freze]] mei, want no't se net mear bûn wiene troch it [[minsklik lichem|lichem]] en de [[natoerwet]]ten, moasten de deaden wol machtiger wêze as by har [[libben]]. Men leaude dus dat de foarâlden macht hiene en dy jilde lieten troch seine of [[ferflokking|flok]]. Ut dy dûbelsinnige hâlding fan ferplichting en freze kaam de ferearing fan harren fuort. ==Foarâldenferearing yn 'e praktyk== Oer it algemien kenne de lju dy't oan foarâldenferearing dogge, al harren foarâlden net by [[namme]]. Ornaris ferearet men withoefolle [[generaasje]]s anonime foarâlden as ien gehiel, en inkeld de lêste pear generaasjes, dy't men mooglik sels noch kennen hat, apart en by namme. Ek komt it foar dat der tusken alle anonime foarâlden inkelde figueren útstekke, dy't har troch bysûndere dieden ûnderskaat hawwe en dêr't namme en rom fan fuortlibje. Sa ferearje de [[Sûmbanezen]], út súdlik [[Yndoneezje]], net allinne de drekte, eigen foarâlden, mar ek de beide [[leginde|legindaryske]] [[stamheit]]en fan harren [[folk]], [[Umbu Walu Sasar]] en [[Umbu Walu Mandoko]]. De [[Kam (folk)|Kam]] (of Dong) fan súdlik [[Sina]] ferearje, benammen yn 'e tiid om harren [[nijjier]]sfeest hinne, noch altyd in foarâlderlike [[heldinne]] dy't [[Sasui]] ("Beppe") neamd wurdt, en dy't troch de [[iuw]]en hinne [[fergoading|fergoade]] is ta [[goadinne]]. En ek by de al iuwen [[islam]]ityske [[Bûginezen]], fan westlik [[Selebes]] en súdlik [[Borneo]], en de [[Makassaren]], fan súdwestlik [[Selebes]], wurdt de [[earetsjinst]] fan 'e legindaryske stamheiten [[Batara Guru]], resp. [[We Njili Timo]], libben holden. Noch in stapke fierder gie men yn it pre-[[kristendom|kristlike]] [[Fidzjy]]. Yn 'e âlde [[Fydzjiaanske religy]], dy't fierhinne basearre wie op foarâldenferearing, bestie nammentlik in tige grut tal [[god|goaden]] en [[natoergeast|geasten]]. Ien fan 'e redens dêrfoar wie dat de [[siel (geast)|siel]]en fan treflike foarâlden ta pleatslike [[godheid|godheden]] wurde koene. In [[held]] yn 'e [[striid]] koe sa in [[oarloch]]sgod wurde en in kundich [[boer]] in [[rispinge|rispingsgod]]. By folken dy't [[deaderitueel|deaderituëlen]] ûnderhâlde, wurde de foarâlden faak noch op in mear persoanlike en yndividuële wize fereare, ornaris op it plak fan harren [[grêf]] of by de [[urne]] mei harren [[kremaasje|jiske]]. Yn it [[leauwe]] fan 'e [[Inka's]] fan [[Súd-Amearika]], bygelyks, dêr't foarâldenferearing de hoekstien fan foarme, waarden de foarfaars fereare yn 'e foarm fan harren [[mummy]]s. As dy lykwols net oanwêzich wiene, waard in [[berch]] of in [[stien]] yn har plak fereare. Dy saneamde ''huaca's'' symbolisearren in [[fallus]], dy't wer de libbensoansettende stamheit represintearre. ==Ynfloed op 'e maatskippij== Foarâldenferearing is in tige [[konservatisme|konservatyf]] aspekt fan religyen; it soarget der as gjin oare foarm fan godstsjinst foar dat de [[kultuer|kulturele]] [[tradysje]]s fan in [[folk]] heechholden wurde, om't men jin oars de [[grime]] fan 'e foarâlden op 'e hals hellet. De [[Ankole (folk)|Ankole]], fan súdwestlik [[Oeganda]], bygelyks, leauwe dat de [[geast]]en fan 'e foarâlden ornaris [[kwea]] binne en minne dieden [[bestraffing|bestraffe]], mar [[goed]]e dieden net leanje. Dêrom wurdt by alles wat men docht yn sa'n leauwenssysteem neitocht oer hoe't de foarâlden der foaroer steane en soms wurde se sels by de beslútnimming belutsen. Sa waarden yn it âlde [[Sina]] alle wichtige beslissings foar de [[hûstafel]]s mei de nammen fan 'e foarâlden nommen. In oare manear om 'e foarâlden by it deistich libben te belûken is troch se min ofte mear sichtber te meitsjen. De [[Sûlû (folk)|Sûlû]] fan [[Súd-Afrika]], bygelyks, reservearje yn harren [[hutte]]n in plak foar de geasten fan 'e foarâlden, dêr't se fan leauwe dat dy lok of ûngelok bringe kinne, al neigeraden dat men jin oan de [[offer]]foarskriften hâldt. Krekt sa'n soarte fan sichtber meitsjen komt foar by de [[Ngada (folk)|Ngada]] fan sintraal [[Floares (Yndoneezje)|Floares]], yn súdlik [[Yndoneezje]]. Dy rjochtsje nammentlik saneamde ''ngadhu's'' en ''bhaga's'' op, manlike [[parasol]]eftige, resp. froulike [[hut]]eftige [[symboal]]en, dy't fysyk de oanhâldende geastlike oanwêzigens fan 'e foarâlden yn 'e [[doarp]]en oanjouwe. De [[Asmat (folk)|Asmat]], út súdlik [[West-Papoea]], dy't neffens harren [[skeppingsmyte]] [[skepping|skepen]] waarden troch in god dy't [[hout]]en [[stânbyld|bylden]] fan harren [[houtfykjen|fike]], leauwe dat se troch sels libbensgrutte houten bylden te fykjen en dy op sintrale plakken yn harren doarpen del te setten, in bân mei har foarâlden yn stân hâlde kinne. Hjoed de dei binne de measte Asmat kristlik en steane de bylden op promininte plakken yn har [[tsjerke]]n. Elts doarp beneamd dan ek op basis fan kapasiteiten in ''wow ipits'', in [[houtfiker]], dy't houten bylden fiket foar [[seremoanje|seremoniële]] doelen (mar tsjintwurdich ek hieltyd faker foar [[toerisme|toeristen]]). ==Foarâlden as brêge nei de goadewrâld== Faak fungearje de foarâlden ek as oansprekpunt foar de goaden, dy't te [[hillichheid|hillich]] of fierôf binne foar de minsken om drekt oan te sprekken. Datoangeande ferfolje se yn natoerreligyen min ofte mear deselde rol dy't de [[hillige]]n yn it [[roomsk-katolisisme]] ferfolje. Sa leauwe de [[Súdlike Soto]] fan [[Lesoto]] yn in almachtige, [[man (sekse)|manlike]], [[himel]]ske god, mar binne yn it deistich libben de geasten fan 'e foarâlden, de ''balimo'', folle wichtiger, om't dy fungearje as [[midsman|midslju]] tusken de minsken en de [[god|goadewrâld]]. ==Sjoch ek== * [[animisme]] * [[kannibalisme]] * [[natoerreligyen]] {{boarnen|boarnefernijing= *{{Aut|Bertholet, A., en Campenhausen, H. Freiherr von}}, ''Van Goor’s Encyclopedisch Woordenboek der Godsdiensten'', Den Haach, 1970. *{{Aut|Bowker, J.}}, ''Een Wereld van Religies'', Kampen, 1999. *――, ''Die Religion in Geschichte und Gegenwart - Handwörterbuch für Theologie und Religionswissenschaft'', Tübingen, 1957-1962. *{{Aut|Eliade, M., en Coulião, I.P.}}, ''Wereldreligies in Kaart Gebracht'', Utert, 1992. *{{Aut|Jones, R., en Pinheiro, L.}}, ''Fiji'', Hawthorn, 1997. *{{Aut|Kielich, W.}}, ''Volken en Stammen - Indonesië'', Amsterdam, 1976. *{{Aut|Mayhew, B., en Huhti, Th.}}, ''South-West China'', Hawthorn, 1998. *{{Aut|Murray, J., Williams, J., en Everist, R.}}, ''South Africa, Lesotho & Swaziland'', Hawthorn, 1998. *{{Aut|Rachowiecki, R.}}, ''Ecuador & the Galápagos Islands'', Hawthorn, 1997. *{{Aut|Rachowiecki, R.}}, ''Peru'', Hawthorn, 2000. *{{Aut|Storey, R., e.o.}}, ''China'', Hawthorn, 1998. *{{Aut|Swaney, D.}}, ''Bolivia'', Hawthorn, 2001. *{{Aut|Turner, P., e.o.}}, ''Indonesia'', Hawthorn, 1997. ---- {{commonscat|Ancestor worship}} }} [[Kategory:Foarâldenferearing| ]] [[Kategory:Natoerreligy]] 6q6j3gkql7z1a0yu68to9a71meucwns 0 14789 1243325 1044642 2026-10-27T15:55:10Z Drewes 2754 /* Reformaasje */ [[]] 1243325 wikitext text/x-wiki De '''Tsjerkfaars''' binne de iere ynfloedrike [[teology|teologen]] en skriuwers yn de [[Kristendom|Kristlike Tsjerke]]. De learlingen fan de [[apostel]]s waarden trochstrings oant en mei yn de twadde, soms tredde, generaasje [[Apostolyske Heiten]] neamd en binne gjin tsjerkfaars. == Katolike Tsjerke == Tsjerkfaars komme foar oant om 750 hinne. Dêrnei krigen bysûndere teologen de earetitel [[tsjerkelearaar]]. It skaaimerk fan in tsjerkfaar is: * sitearre wurde yn dokuminten fan de paus dêr't er him yn rjochtet ta de Tsjerke; * sitearre wurde troch in [[konsily]]; * publyklik lêzen wurde yn gearkomsten fan de iere Tsjerke; * as ''sanctitate et doctrina insignis'' neamd wurde yn it Martyriologium Romanum; * troch de tsjerkfaars oanhelle wurde as autoriteit. By de Roomsken hoecht in iere teolooch gjin stânfêst leauwe te hawwen, sa binne de teologyen fan [[Tertullianus]] en [[Origenes]] kontroversjeel, mar jilde sy wol as tsjerkfaar. == Easterske Ortodoksy == By de [[Eastersk-Ortodokse Tsjerke]] kin de earetitel tsjerkfaar noch altiten weijûn wurde. == [[Reformaasje]] == De [[protestantisme|protestantske]] tsjerken hawwe gjin tsjerkfaar lykas de katolike tsjerke. Foar harren binne de tsjerkfaars allinne mar foarbyldige foargongers yn it leauwen. By de katoliken wurdt it wurk fan de tsjerkfaars beskôge as iepenbieringsboarne en hawwe dêrtroch in bysûndere betsjutting. Dêrfoaroer hawwe de protestantske tsjerken wol [[âldfaar]]s, lykas [[Maarten Luther|Luther]] en [[Jehannes Kalvyn|Kalvyn]]. == Tsjerkfaars == De grutte tsjerkfaars fan it Westen binne: [[Ambrosius fan Milaan|Ambrosius]], [[Augustinus fan Hippo|Augustinus]], [[Hiëronymus fan Stridon|Hiëronymus]] en Paus [[Gregorius de Grutte|Gregorius I]]. Dy fan it Easten binne: [[Atanasius fan Aleksandrje|Atanasius]], [[Basilius de Grutte|Basilius]], [[Gregorius fan Nazianze|Gregorius]] en [[Johannes Krysostomus|Krysostomus]]. Oare tsjerkfaars binne bygelyks [[Arnobius]] en [[Finsentius fan Lérins|Finsentius]]. == Sjoch ek == * [[Tsjerkelearaar]] == Keppeling om utens == * [http://www.newadvent.org/fathers/ Wurken fan de tsjerkfaars, (oersettings yn it Ingelsk)] [[Kategory:Tsjerkfaar| ]] [[Kategory:Skiednis fan it kristendom]] 64ziwc1w71b6w51uxsr5yzapp6ixkxb 0 18417 1243329 1187258 2026-10-27T16:15:20Z Drewes 2754 [[]] better 1243329 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks museum | namme = Keramykmuseum Prinsessehof | ôfbylding = Prinsessehof foargevel-3.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''It Prinsessehof'' | flagge-logo = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{FRLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Leeuwarden vlag 2014.svg|border|20px|Flagge fan Ljouwert]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Leeuwarden vlag 2014.svg|border|20px|Flagge fan Ljouwert]] [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | adres = Grutte Tsjerkestrjitte 11 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_12_10_N_5_47_32_E_type:building_zoom:16_region:NL|53° 12' N, 5° 47' E}} | sels yn te foljen0 = | namme sels yn te foljen0 = | ôfkoarting = | histoaryske namme = | ferneamd nei = | type = [[keunstmuseum]] | wurkmêd = | oprjochting = [[1917]] | oprjochter = | oerflak = | besikers = | netwurken = | sels yn te foljen1 = | namme sels yn te foljen1 = | sels yn te foljen2 = | namme sels yn te foljen2 = | sels yn te foljen3 = | namme sels yn te foljen3 = | namme gebou = Prinsessehof | type gebou = Paleis | arsjitekt = | boujier = [[1693]] | sloopjier = | boustyl = | monumintale status = [[Ryksmonumint]] | monumintnûmer = 24177 | namme sels yn te foljen4 = | sels yn te foljen5 = | namme sels yn te foljen5 = | sels yn te foljen6 = | namme sels yn te foljen6 = | webside = [http://www.princessehof.nl/ princessehof.nl] | mapname = Ljouwert-Sintrum | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 12 | lat_sec = 10 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 47 | lon_sec = 32 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Ljouwert }} '''Keramykmuseum Prinsessehof''' is in museum oan de Grutte Tsjerkestrjitte 11 yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. It museum sit yn in yn [[1693]] boud hearehûs mei de status fan [[ryksmonumint]], eigentlik in lyts stedspaleis. It museum waard yn [[1917]] fêstige yn de eardere stedspaleis fan prinsesse [[Marijke Muoi]], Maria Louise fan Hessen Kassel, prinsesse fan Oranje Nassau. Doe krige de grutte kolleksje ierdewurk, tegels en porslein fan [[Nanne Ottema]] dêr in plak. == Skiednis == [[Ofbyld:Prinsessehof ytkeamer Marijke Meu 231008.jpg|thumb|left|200px|''Ytkeamer Marijke Meu mei har portret'']] It gebou bestiet út in ± 1622 boud gedielte en de restanten fan de [[Papingastins (Ljouwert)|Papingastins]] dy’t mooglik út de [[15e iuw]] komt. Yn [[1644]] kaam it yn eigendom fan it laach [[Fan Aylva]]. Yn [[1731]] waard it as residinsje oankocht troch [[Maria Louise fan Hessen-Kassel]], yn de folksmûle ''Marijke Meu'', de widdo fan [[Johan Willem Friso]] fan Nassau-Dietz, [[steedhâlder]] fan Fryslân, foarâlder fan it hjoeddeiske [[Nederlânsk keningshûs]]. Hja boude in grutte samling keramyk op, dy’t no ûnderdiel is fan de kolleksje fan it Keramykmuseum.<br> Letter waard it pân yn 3 wenhuzen opsplitst; yn it middelste dêrfan is yn 1898 de ferneamde grafikus [[M.C. Escher]] berne. == Nanne Ottema== [[Nanne Ottema]] hie in notariskantoar oan de prins Hindrikstrjite yn Ljouwert. Hy wist in soad oer Aziatysk [[keramyk]] en pubisearre yn [[1943]] syn hânboek: "Chinese keramiek". Hy wie spesjaal ynteressearre yn Aziatysk ierdewurk trochdat dat de Europeeske styl beynfloede. Hy koe hast alles beskriuwe mar slagge der net yn om de eftergrûnen fan "Beppes faaske" te finen. It hat by him op it buro stien en hat him syn libben lang dwers sitten. De lettere direktrise Barbara Harrisson fûn út dat it in net sa bysûnder Sineesk faaske út de [[18e iuw]] wie. Hy bewarre syn samling by him thús en op de souder fan de eardere ambachtsskoalle yn Ljouwert, tsjinoer de Koepeltsjerke. Ottema wie ek mei-oprjochter fan [[It Fryske Gea]], it Ottema-Wiersma reservaat is nei him neamd. == Kolleksje == [[Ofbyld:Prinsessehof Karel Appel-1.jpg|thumb|left|200px|''Objekt fan Karel Appel'']] [[Ofbyld:WLANL - Princessehof - Beelden in de museumtuin.jpg|thumb|right|260px|''De fiif bylden yn de tún fan museum It Prinsessehof'']] It museum hat sa'n 21 sealen mei samlingen út Europa en Aazje, yn de bibleteek steane sa'n 35000 boeken oer keramyk. De foarwerpen binne oardere yn 4 groepen: * Aziatyske, benammen [[Sina|Sineeske]] keramyk en [[porslein]] 2800 f.Kr.- 1900 n.Kr. * Tegels en potguod (islamityske lannen) út it Midden-Easten, de âldste binne fan 1000 foar Kristus. * Europeeske keramyk (û.o. [[Wedgwood]], [[Meissen]]) 15e- 19e iuw * [[Jugendstil]] en [[Art Deco]] - objekten fan ierdewurk en porslein, ± 1885-1940 * Moderne keramyske objekten ( ± 1950- no) * It noch folslein ynrjochte atelier fan de Nederlânsks keramist [[Jan van der Vaart]] * Stylkeamer (Nassaukeamer): de yn [[barok (stylperioade)|barokstyl]] ynrjochte ytkeamer fan prinses Maria Louise fan Hessen-Kassel, nei wa’t it gebou neamd is, mei fraai porslein. * Yn de tún steane fiif bylden dy't taskreaun binne oan Jan van Logteren (foár 1738): Fiif tekens an de diereriem: Raam, Kreeft, Skealings, Skorpioen en Bôgesjitter. Der is ek in soad keunst út Nederlânsk Ynje dy't [[Anne Tsjibbes van der Meulen]] út [[Burgum]], de soan fan [[Tsjibbe Gearts van der Meulen]], samle hat. De samling hie dêrfoar yn Burgum te sjen west yn in Yndysk museum. Beide manlju hawwe letter tegearre war dien om it Prinsessemuseum fierder út te wreidzjen. Yn [[1982]] is der by it 75-jierrich bestean fan it museum in grutte eksposysje hâlden. == Sjoch ek == * [[List fan Fryske musea]] {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|Keramiekmuseum Princessehof}} }} [[Kategory:Ierdewurk]] [[Kategory:Bouwurk yn Ljouwert]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Ljouwert]] [[Kategory:Paleis yn Fryslân]] [[Kategory:Bouwurk yn Ljouwert (gemeente)]] [[Kategory:Ryksmonumint yn Ljouwert (gemeente)]] [[Kategory:Museum yn Ljouwert]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1917]] [[Kategory:Bouwurk út 1622]] [[Kategory:Keunstmuseum]] 2ixqwbo54gclg5ov14uu37coipyq1ev 0 19764 1243378 914405 2026-10-28T07:58:32Z RomkeHoekstra 10582 1243378 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Id-map-borneo.jpg|thumb|Plak fan Borneo yn Yndoneezje]] [[Ofbyld:Borneo sat.jpg|thumb|Satellytbyld fan Borneo op 17-05-2002]] '''Borneo''' is in [[eilân]] yn [[Súdeast-Aazje]]. Mei in oerflakte fan om-ende-by 744.108 km² is Borneo it op twa nei grutste eilân fan de wrâld. Allinnich [[Grienlân]] en [[Nij-Guinee]] binne grutter. == Geografy == Borneo is part fan [[Yndoneezje]], [[Maleizje]] en [[Brûnei]]. It steatsje [[Brûnei]] leit hieledal op Borneo. It súdlike, fierwei grutste part fan it eilân heart oan Yndoneezje en hjit offisjeel [[Kalimantan]]. It noardpart heart ta Maleizje. Dat [[East-Maleizje]] bestiet út [[Sabah (steat)|Sabah]], en [[Sarawak (steat)|Sarawak]], dat yn it noardwesten leit. Sabah en Sarawak wurde tegearre ek wol Maleizysk Borneo neamd. Brûnei is in ûnôfhinklike, relatyf lytse steat in it noarden fan it eilân. De namme "Borneo" is oars ek ôflaat fan "Brûnei". De grutste stêd fan Borneo is [[Samarinda]], haadstêd fan de Yndonezyske provinsje [[East-Kalimantan]], mei likernôch 726.000 ynwenners (2010). Dêrnei folgje [[Kota Kinabalu]] (651.000), [[Balikpapan]] (639.000), [[Banjarmasin]] (625.000) en [[Kuching]] (617.000). Noardwestlik fan it eilân leit de [[Súd-Sineeske See]], benoareasten de [[Sûlûsee]], beëasten de [[Selebessee]], súdeastlik de [[Strjitte Makassar]], besuden de [[Javasee]] en yn it súdwesten de [[Strjitte Karimata]]. == Befolking == Der waard rûsd dat Borneo yn 2010 19.800.000 ynwenners hie. De grutste befolkingsgroepen binne [[Maleiers]], [[Banjar (folk)|Banjar]], [[Han-Sinezen]] en [[Dajaks]]. Wat religy oanbelanget is it grutste part fan de befolking fan Borneo is [[islam|moslim]] of [[Animisme|animistysk]]. Der is in lytse [[Hindoeïsme|hindoe]]-minderheid yn [[Midden-Kalimantan]]. De measte Dajaks binne [[Kristendom|kristlik]]. Op Borneo wurde tal fan sprutsen, fral [[Malayo-Polynesyske talen]]. Sarawak allinnich hat 47 talen, [[Sabah]] 54, [[Kalimantan]] 83 en [[Brûnei]] 17. == Klimaat == It eilân hat in [[tropysk klimaat]]. Borneo hat feitlik gjin seizoenen en der falt it hiele jier troch in protte rein. [[Kategory:Eilân yn Yndoneezje]] [[Kategory:Eilân yn Maleizje]] [[Kategory:Geografy fan Brûnei]] [[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Ferdield eilân]] [[id:Kalimantan]] eluzohlng64iyfbhha4hjpfd7185nat 0 19788 1243374 1193538 2026-10-28T07:56:06Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1243374 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:LocationNewGuinea.png|right|250px]] '''Nij-Guineä''' ([[Yndonesysk]]: '''Pulau Irian''') is in [[eilân]] dat bestiet út in westlik [[Yndoneezje|Yndonesysk]] part ([[Papoea (provinsje)|Papoea]], foarhinne Irian Jaya, en [[West-Papoea]]), en in eastlik part foarme troch de [[konstitúsjonele monargy]] [[Papoea Nij-Guineä]], dy't ek noch alderlei eilannen fierder nei it easten omfiemet. It eilân is mei in oerflak fan 786.000 m² nei [[Grienlân]] it grutste eilân fan de wrâld. Yn 2010 wennen dêr sa'n 10 miljoen minsken. [[Kategory:Eilân yn Yndoneezje]] [[Kategory:Eilân yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Melaneezje]] [[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Ferdield eilân]] nm3m3h7e6v77dpv9hlisimwy2vcnquq 0 24150 1243330 791293 2026-10-27T16:20:41Z Drewes 2754 1243330 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} == Foarfallen == == Berne == * [[Ecgfrith fan Northumbria|Ecgfrith]], kening fan [[Keninkryk Northumbria|Northumbria]] (wierskynlike datum, † [[685]])) * [[Hugobert]], Frankyske [[edelman]] (wierskynlike datum) * [[Keizerinne Jitō|Jitō]], keizerinne fan [[Japan]] (ferstoarn yn [[703]]) * [[Ursmarus]], Frankyske [[abt]] en [[misjonaris]] (of [[644]]) * [[Yazid I]], Arabyske [[kalyf]] (ferstoarn yn [[683]]) == Ferstoarn == {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:7e iuw]] kadfviqir93dcygaztt9ubbpw3p3k78 0 26330 1243328 1050030 2026-10-27T16:13:13Z Drewes 2754 1243328 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Gynaecomastia.jpeg|thumb|right|''Gynekomasty'']] '''Gynekomasty''' (''gynaecomastia'' fan it [[Gryksk]]e ''gyne'' '[[frou]]' en ''mastos'' 'boarst') is it ûntstean fan abnormaal [[frouljusboarst|boarst]]weefsel by de man. Echte gynekomasty, dy't feroarsake wurdt troch it tanimmen fan klierweefsel, moat ûnderskieden wurde fan 'false' gynekomasty (pseudogynekomasty) — dy't it gefolch is fan fetôfsettings (lipomasty, adipomasty) en foarkomt by oergewicht of [[obesitas]]. Gynekomasty is earder in ôfwiking as in sykte. Ofhinklik fan de sosjale omjouwing fan it yndividu hat dit soarte fan boarstferoaring miskien gjin gefolgen; foar de manlju dy't it oanbelanget kin it lykwols soms liede ta in oansjenlik ferlies fan selsfertrouwen. [[Kategory:Oandwaning]] mrlgxe7zwysbicgaejbxproq95ax9fq 0 28404 1243371 992457 2026-10-28T07:54:14Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1243371 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Isla Grande de Tierra del Fuego.png|thumb|250px|''Fjoerlân'']] [[Ofbyld:Gobernación Provincia de Tierra del Fuego Antártida e Isla del Atlántico Sur.jpg|thumb|250px|''Provinsjehús yn Ushuaia'']] [[Ofbyld:HMS Beagle by Conrad Martens.jpg|thumb|250px|''Ynboarlingen fan Fjoerlân groetsje de [[Beagle (skip)|Beagle]], it skip fan [[Charles Darwin]], yn 1832'']] '''Fjoerlân''' (''Tierra del Fuego'' yn it [[Spaansk]]) is in [[arsjipel]] (eilannegroep) oan de súdlike ein fan [[Súd-Amearika]]. Fjoerlân is ek ien fan 23 provinsjes fan [[Argentynje]]. It bestiet út in haadeilân fan 48 km² en ferskate lytse eilantsjes, yn totaal 73 km². Yn [[1881]] waard it gebiet ferdield tusken [[Argentynje]] en [[Sily]]. De namme is betocht troch [[Ferdinand Magellaan]] (1480-1521). Hy wie de earste Jeropeaan dy't troch de letter nei him ferneamde seestrjitte fear en fjurren op de eilannen baarnen seach. == Kaap Hoarn == De súdlike punt fan de arsjipel is [[Kaap Hoarn]], dêr't de Nederlânske ûntdekkingsreizgers [[Willem Cornelisz Schouten]] en [[Jacob le Maire]] op [[26 jannewaris]] [[1616]] as earsten omhinne fearen. Sy ferneamden de kaap nei de stêd [[Hoarn (Noard-Hollân)|Hoarn]], it berteplak fan Schouten. Yn it [[Spaansk]] is dat ferbastere ta ''Cabo de Hornos'' ('Kaap fan de ûne', nei alle gedachten beynfloede troch de namme ''Fjoerlân''). It gebiet is foar it grutste part begroeid mei toar gers, dêr't allinnich [[skiep]] har mei fiede kinne. Fierders is it lânskip tige rûch mei marren, rivieren, [[gletsjer]]s en izige bergen. De rivieren hawwe in soad [[forel]], [[salm]] en út en troch [[bever]]s. Op de rotsige kliffen binne ek [[pinguïns]] en [[seeliuwen]] te sjen. == Plakken == De haadstêd is [[Ushuaia]], de meast súdlike stêd op de wrâld. De grutste stêd is lykwols [[Río Grande (Argentynje)|Río Grande]] mei goed 80.000 ynwenners, ek de hurdst waaksende stêd fan Argentynje. Río Grande is op it stuit de ekonomyske wichtichste stêd fan Fjoerlân. [[Tolhuin]] is in doarp mei 1382 ynwenners en leit oan in mar. == Natoer == * [[Nasjonaal Park Fjoerlân]] == Keppeling om utens == * [http://www.patagonia.com.ar/planosymapas/tierradelfuego.pdf Detailkaart] {{Commonscat|Tierra del Fuego}} [[Kategory:Eilân yn Sily]] [[Kategory:Eilân yn Argentynje]] [[Kategory:Geografy fan Súd-Amearika]] [[Kategory:Ferdield eilân]] lbncxd3vq8x2byn13uc3s00l5pbklpf 0 30824 1243355 1193820 2026-10-27T20:54:10Z Vysotsky 12896 /* Biografy */ wie 1243355 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Beart Oosterhaven.jpg|thumb|Beart Oosterhaven]] '''Beart Oosterhaven''' ([[Hitsum]], [[5 july]] [[1956]]) is [[dichter]], [[oersetter]], korrektor, publisist en muzykresinsint. == Biografy == Fan 1981 oant 2021 wie hy taalkundich meiwurker oan de [[Fryske Akademy]]. Dêr wie hy ek lid fan de Musikologyske Wurkgroep. Fan dêrút foarsjoen hy ek radioprogramma's foar [[Omrop Fryslân]]. Oosterhaven wie muzykredakteur fan it wykblêd [[Frysk en Frij (tydskrift)|Frysk en Frij]] en fan it literêr tydskrift [[Hjir]]. Hy wie boppedat sjueryfoarsitter fan it [[Liet (festival)|Liet]]-festival. Beart Oosterhaven wie redaksjelid fan [[It Beaken (tydskrift)|It Beaken]]. Fierders wie hy muzykkollumniist foar de [[Ljouwerter Krante]] en it [[Frysk Deiblêd]]. == Wurk == === Poëzy === *1979 : ''De polsslach'' *1990 : ''In leech fermidden : gedichten 1979-1989'' *2017 : ''Koarde fan 'e tiid''. Utj. Hispel === Ferskaat (in seleksje) === *1992 : ''Fryske hinnen : hânlieding by it hâlden, fokken en tentoanstellen'' *1996 : ''Aaipop magazine : [[Aaipop]] 10 jier'' *1996 : ''Muzyk yn Fryslân : aspekten fan it Fryske muzyklibben juster en hjoed'''' *2001 : ''Muzyk klinkt yn myn hert : de sololieten fan [[Paulus Folkertsma]] (1901-1972) *2005 : ''De fûgel yn dy : 35 jier Fryske folk- en poplietteksten 1969-2004'' === Oersettings (in seleksje) === *1980 : ''De bearen dy’t nei see ta gongen'' (Susanna Gretz, út it [[Ingelsk]]) *1981 : ''Rein en Wytske'' (Milena Lukesová, oarspronklik [[Tsjechysk]]) *1982 : ''De bearen oan ’t ferhúzjen'' (Susanna Gretz, út it Ingelsk) *1986 : ''De Alvestêdetocht'' (stripferhaal-studio Vandersteen, út it [[Nederlânsk]]) == Prizen == *1976: [[Rely Jorritsmapriis]] (foar fers: ''Sâlt'') == Keppeling om utens == * [https://www.tresoar.nl/literatuur/biografieen/64133b667611185f13bce9e0 Beart Osterhaven by Sirkwy.] {{DEFAULTSORT:Oosterhaven, Beart}} [[Kategory:Frysk taalkundige]] [[Kategory:Frysk musikolooch]] [[Kategory:Frysk sjoernalist]] [[Kategory:Frysk kollumnist]] [[Kategory:Frysk muzykkritikus]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Frysk publisist]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Frysk oersetter]] [[Kategory:Oersetter nei it Frysk]] [[Kategory:Frysk programmamakker]] [[Kategory:Omrop Fryslân-wurknimmer]] [[Kategory:Persoan berne yn Hitsum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1956]] pnt8aeayg25t52c8o04dpj0gurx7zkn 1243370 1243355 2026-10-28T07:52:59Z Vysotsky 12896 /* Biografy */ 1243370 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Beart Oosterhaven.jpg|thumb|Beart Oosterhaven]] '''Beart Oosterhaven''' ([[Hitsum]], [[5 july]] [[1956]]) is [[dichter]], [[oersetter]], korrektor, publisist en muzykresinsint. == Biografy == Fan 1981 oant 2021 wie hy taalkundich meiwurker oan de [[Fryske Akademy]]. Dêr wie hy ek lid fan de Musikologyske Wurkgroep. Fan dêrút fersoarge hy ek radioprogramma's foar [[Omrop Fryslân]]. Oosterhaven wie muzykredakteur fan it wykblêd [[Frysk en Frij (tydskrift)|Frysk en Frij]] en fan it literêr tydskrift [[Hjir]]. Hy wie boppedat sjueryfoarsitter fan it [[Liet (festival)|Liet]]-festival. Beart Oosterhaven wie redaksjelid fan [[It Beaken (tydskrift)|It Beaken]]. Fierders wie hy muzykkollumniist foar de [[Ljouwerter Krante]] en it [[Frysk Deiblêd]]. == Wurk == === Poëzy === *1979 : ''De polsslach'' *1990 : ''In leech fermidden : gedichten 1979-1989'' *2017 : ''Koarde fan 'e tiid''. Utj. Hispel === Ferskaat (in seleksje) === *1992 : ''Fryske hinnen : hânlieding by it hâlden, fokken en tentoanstellen'' *1996 : ''Aaipop magazine : [[Aaipop]] 10 jier'' *1996 : ''Muzyk yn Fryslân : aspekten fan it Fryske muzyklibben juster en hjoed'''' *2001 : ''Muzyk klinkt yn myn hert : de sololieten fan [[Paulus Folkertsma]] (1901-1972) *2005 : ''De fûgel yn dy : 35 jier Fryske folk- en poplietteksten 1969-2004'' === Oersettings (in seleksje) === *1980 : ''De bearen dy’t nei see ta gongen'' (Susanna Gretz, út it [[Ingelsk]]) *1981 : ''Rein en Wytske'' (Milena Lukesová, oarspronklik [[Tsjechysk]]) *1982 : ''De bearen oan ’t ferhúzjen'' (Susanna Gretz, út it Ingelsk) *1986 : ''De Alvestêdetocht'' (stripferhaal-studio Vandersteen, út it [[Nederlânsk]]) == Prizen == *1976: [[Rely Jorritsmapriis]] (foar fers: ''Sâlt'') == Keppeling om utens == * [https://www.tresoar.nl/literatuur/biografieen/64133b667611185f13bce9e0 Beart Osterhaven by Sirkwy.] {{DEFAULTSORT:Oosterhaven, Beart}} [[Kategory:Frysk taalkundige]] [[Kategory:Frysk musikolooch]] [[Kategory:Frysk sjoernalist]] [[Kategory:Frysk kollumnist]] [[Kategory:Frysk muzykkritikus]] [[Kategory:Frysk dichter]] [[Kategory:Frysk publisist]] [[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]] [[Kategory:Frysk oersetter]] [[Kategory:Oersetter nei it Frysk]] [[Kategory:Frysk programmamakker]] [[Kategory:Omrop Fryslân-wurknimmer]] [[Kategory:Persoan berne yn Hitsum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1956]] qbeynw4jvxq3umi0xibdrld5iq1is5x 0 39071 1243373 1205128 2026-10-28T07:55:41Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1243373 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Saint martin map.PNG|thumb|St. Marten]] {{Oar|it [[eilân]] ''Sint-Marten''|Sint-Marten}} [[Ofbyld:LocationSaint-Martin.PNG|thumb|Lizzing fan Sint-Marten]] '''Sint-Marten''' ([[Nederlânsk]]: ''Sint-Maarten'', [[Frânsk]]: ''Saint-Martin'') is in [[eilân]] yn de [[Karibyske See]], ien fan de [[Lytse Antillen]], neamd nei [[Martinus fan Toers]]. It súdlike part fan it eilân is it lân [[Sint-Marten (lân)|Sint-Marten]], it noardlike part is de [[Frankryk|Frânske]] oerseeske mienskip [[Frânsk Sint-Marten]]. It eilân leit sa'n 300 kilometer beëasten [[Porto Riko]] en 240 km benoarden [[Gûadelûp]]. Krekt noardlik fan Sint-Marten leit [[Anguilla]], oare kant it [[Sint-Martenskanaal]]. Fan de twa eilannen wurdt oannaam dat hja tegearre de [[Anguillabank]] foarmje, mei dêrby ek noch [[Sint-Bartelemy]]. == Skieding == Lokaal wurdt sein dat it eilân opdield is troch in [[Frankryk|Frânske]] en in [[Hollân]]ske [[matroas (seeman)|matroas]] de kust fan it eilân beide kanten út ofrinne te litten, mei de oare ein fan de skieding op it stee dêr't hja elkoar wer moeten. Dat moat ferklearje wêrtroch it sa alles oan de noardkant is en alles oan de súdkant. Dat de twa parten net likegrut binne, soe dan te krijen hawwe mei hoe hurd as elts fan beiden rûn hat. Lykwols, as dat wier sa wie, dan hie de grins tusken de twa punten streekrjoch wêze moatten. Dat dat dy skieding net wier streekrjocht is, jout oan dat yn stee derfan de grins by ferdrach foarme is, mei parten by it noarden en súden parte nei oanlieding fan wa't krekt oanspraak hie. Feitlik is Sint-Marten yn [[1648]] ferdield yn it [[Ferdrach fan Concordia]] om strategysk, ekonomysk en geografyske grûn<ref>https://www.visitstmaarten.com/why-is-st-maarten-divided/</ref>. De grins waard letter nochris hifke yn [[1816]] en yn [[2023]]. <ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/french-gain-water-rights-in-oyster-pond-jurisdiction-over-captain-oliver-s-dutch-get-7-109m2-land-mass</ref> == Ekonomy == === Skipfeart === Sint-Marten hat de grutste cruisehaven fan it [[Keninkryk fan 'e Nederlannen]], mei jierliks 1,5 miljoen besikers<ref>https://www.cruisenews.io/st-maarten-targets-15m-cruise-passengers-2025/</ref>. Dêrneist hat it ien fan de grutste jachtsektoren fan de regio. De Nederlânske kant hat 3568 hotelkeamers en 2339 filla’s en apparteminten te hieren ("ûnôfhinklike fakânsjeferhier")<ref>https://shta.com/economic-indicator-independent-vacation-rental-market-st-maarten/</ref>. Oan de Frânske kant binne dat wat mear yn de lêste kategory mar minder hotelkeamers (1100). De oerslachhaven fan Sint-Marten is in [[nauwe]] (''hub'') foar frachtferfier oer see. De Nederlânske kant hat in ekonomyske funksje nei de oare eilannen yn ’e regio. === Fleanferkear === Fleanfjild Princess Juliana International Airport (PJIA, IATA:SXM) <ref>https://www.sxmairport.com/</ref>is op deselde wize in wichtige nauwe foar de noardeastlike Karibyen. It betsjinnet sawol de Nederlânske as de Frânske kant wat ynterkontinentale flechten oanbelanget; itselde jildt foar Saba, Sint-Eustasius, Sint-Bartelemy en foar in wichtich part foar Anguilla en [[Sint-Kits en Nevis]]. [[Irma (orkaan)|Orkaan Irma]] skeinde it fleanfjild yn 2017. Weropbou duorret in protte jierren. Uteinlik waard it Nederlânske [[Ballast Nedam]] ynskeakele om it gebou wer folslein aktyf te meitsjen. Op 14 novimber 2024 iepene [[Beatrix fan de Nederlannen|prinses Beatrix]] it nije fleanfjild, neamd nei har mem<ref>https://shta.com/princess-beatrix-inaugurates-new-princess-juliana-international-airport-honoring-80-years-of-aviation-history-on-sint-maarten/</ref>. === Frânske kant === De Frânske kant hat in lyts cruise- en oerslachhaventsje, mar ûndjipten beheine de tagong fan de hjoeddeiske grutte skippen foar cruise en fracht. Hoewol’t Grand Case airport<ref>https://www.saintmartin-airport.com/</ref> yn teory gruttere fleantugen ûnderbringe koe, is dêr nea wurk fan makke, om’t twa ynterkontinentale fleanfjilden op in lyts eilân ûnnedige konkurrinsje wêze soene. It Frânske fleanfjild betsjinnet no Guadeloupe, Martinique en Sint Barths mei lytse fleantugen. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{CommonsBalke|Sint Maarten, Dutch Caribbean}} [[Kategory:Eilân yn it Karibysk Gebiet]] [[Kategory:Ferdield eilân]] gcjjhvxi2efuw124dycb6v8hig3974a 0 40264 1243387 994928 2026-10-28T08:54:27Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks, + kt, deade keppeling ferwidere. 1243387 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks eilân | namme = Lombok | ôfbylding = Lombok Topography.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Flagge = | Lokaasje = tusken de [[Balysee]] en de [[Yndyske Oseaan]] | Eilannegroep = [[Lytse Sûnda-eilannen]] | Lân = [[Ofbyld:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Yndoneezje]] | Bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | Namme bestjoerlike ienheid 1= [[West-Nusa Tenggara]] | Bestjoerlike ienheid 2 = Regintskip (''kabupaten'') | Namme bestjoerlike ienheid 2= West-Lombok, Sintraal-Lombok, East-Lombok, Noard-Lombok en de stêd Mataram | Bestjoerlike ienheid 3 = | Namme bestjoerlike ienheid 3= | Koördinaten = | Haadstêd = [[Mataram]] | Belangrike plakken = Mataram, Ampenan, Praya, Selong, Senggigi | Ynwennertal = 4.057.386 <small>(2025)</small> | Befolkingstichtens = 856 ynw./km² | Maks. lingte = ± 80 km | Maks. breedte = ± 70 km | Oerflak = 4.738,71 km² | Heechste punt = Gunung Rinjani (3.726 m) | Gebrûk = | Tiidsône = [[UTC]]+8 | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | webside = | mapname = Yndoneezje-reliëf | mapwidth = 270 | lat_deg = 8 | lat_min = 33 | lat_sec = 0 | lat_dir = S | lon_deg = 116 | lon_min = 21 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje fan Lombok yn Yndoneezje }} '''Lombok''' (''Pulau Lombok'') is in [[Yndoneezje|Yndonesysk]] eilân dat ta de [[Lytse Sûnda-eilannen]] heard. It leit yn de [[Yndyske Oseaan]] eastlik fan [[Baly]] en bewesten [[Sûmbawa (eilân)|Sûmbawa]]. Lombok hat in oerflak fan 4725 km² en telt 2,4 miljoen ynwenners. De haadstêd is [[Mataram (stêd)|Mataram]]. De stêd hat sa'n 360.000 ynwenners en leit oan de westkant fan it eilân. [[Senggigi]], healweis Mataram en de Gili-eilannen. Lombok is wat lytser as [[Baly]], is ek minder toeristysk en de befolking is dêr earmer. [[Ofbyld:Gunung Rinjani from Gili Trawangan 1.jpg|thumb|left|<small>De fulkaan [[Gunung Rinjani]] fan Gili Trawagan ôf sjoen</small>]] De op twa nei heechste [[fulkaan]] fan Yndoneezje, de [[Gunung Rinjani]], leit op Lombok en hat in hichte fan 3726 meter. Lombok wurdt yn it westen fan Baly skieden troch de [[Strjitte Lombok]] en yn it easten fan Sûmbawa troch de [[Strjitte Alas]]. == Skiednis == Lombok wie iuwenlang part fan it [[Balineeske ryk]]. De ferovering troch Nederlân yn 1894 en it neikommende bloedferjitten wurdt de [[Pasifikaasje fan Lombok]] neamd. Sûnt de ûnôfhinklikens fan [[Yndoneezje]] op 17 augustus 1945 is Lombok in ûnderdiel fan dat lân. == Befolking == De grutste befolkingsgroep fan Lombok binne de Sasak mei 85 % fan de totale befolking; 10-15 % fan de befolking bestiet út Balinezen en minderheden fan Sinezen, Arabieren, Javanen en Sûmbawanen. De foarnaamste taal op Lombok is it [[Sasak (taal)|Sasak]]. Yn de haadstêd Mataram en it kustgebiet rûnom wurdt ek wol [[Balineesk]] sprutsen. De grutste religy op Lombok is de [[islam]]. {{CommonsBalke|Lombok}} {{Koördinaten|8_35_0_S_116_20_0_E_type:isle_region:ID|8° 35' ZB, 116° 20' OL}} [[Kategory:Lombok| ]] [[Kategory:Eilân yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lytse Sûnda-eilannen]] i0suxvq660zqw3ae5p2uho18g4uctg0 0 41095 1243377 911396 2026-10-28T07:57:45Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1243377 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Caribbean - Hispaniola.PNG|250px|right|thumb|''Lizzing fan Hispanjoala'']] '''Hispanjoala''' is nei [[Kuba]] it grutste [[eilân]] yn de [[Karibyske See]]. It leit eastlik fan Kuba dêr't it fan skieden wurdt troch de [[Windwardpassaazje]], en bewesten fan [[Porto Riko]]. It heart krekt as dizze eilannen ta de [[Grutte Antillen]]. Op Hispanjoala lizze twa steaten. It westlik diel hjit [[Haïty]]; op it eastlik diel leit de [[Dominikaanske Republyk]], dy't twatredde fan it eilân beslacht. Der wenje ûngefear 17,5 miljoen minsken op it eilân. == Skiednis == Op Hispanjoala wennen [[Siboney]] [[Yndianen]]. Om it begjin fan de jiertelling arrivearen de [[Taíno (folk)|Taíno]]-stam fan de [[Arowakken]], dy't de oarspronklike befolking nei it westen ferdreaunen. Hja neamden it eilân ''Quisqueya'', wat ''mem fan alle lannen'' betsjut. Op [[5 desimber]] [[1492]] waard Hispanjoala ûntdekt troch [[Kristoffel Kolumbus]]. Hy neamde it eilân ''La Española'', wat ''De Spaanske'' betsjut. Yn it Latyn is dat ''Hispanjoala''. Omdat Kolumbus der fan oertsjûge wie dat hy yn [[Ynje]] oankomd wie, neamde hy de ynboarlingen Yndianen. Dizzen droegen gouden sieraden. [[Ofbyld:View of Haitian Landscape hispaniola.jpg|thumb|250px|Lânskip fan Haïty]] Inkele wiken nei oankomst, op [[Earste krystdei]], sloech Kolumbus syn flaggeskip lek. Fan de restanten waard [[La Navidad]] boud, de earste Europeeske delsetting yn Amearika sûnt de tiid fan de [[Wytsingen]]. Hjir waarden 40 opfarrenden efterlitten mei de opdracht nei [[goud]] te sykjen. De oerbleaune beide skippen farden werom nei Spanje. Op [[17 septimber]] [[1493]] farde Kolumbus mei 17 skippen en 1500 man oan board werom nei Hispanjoala. De delsetting blykte ferwoaste, en fan de efterbleaune Spanjerts wie neat te finen. Der waard in nije delsetting stifte, dy 't ''La Isabela'' neamd waard - nei keninginne [[Isabella I fan Kastylje|Isabella fan Kastylje]]. Doe't de ynboarlingen net fertelle woenen wêr't se harren goud wei hellen, fierde Kolumbus tsien moannen lang oarloch tsjin harren. Yn de oarloch kaam Kolumbus efter de oarsprong fan it goud. Nei de oerwinning stelde hy de oerbleaune yndianen as [[slavernij|slaven]] te wurk yn de goudminen op Hispanjoala. == Geografy == It heechste punt fan it eilân is de [[Pico Duarte]] mei in hichte fan 3087 meter. Der binne meardere sâltmarren, lykas [[Étang Saumâtre]] yn Haïti en [[Lake Enriquillo]] yn de Dominikaanse Republyk. Hispanjoala leit op de [[brekline]] tusken de [[Noard-Amerikaanske Plaat|Noard-Amerikaanske]] en [[Karibyske Plaat|Karibyske]] plaat. {{Koördinaten|19_00_0_N_70_40_0_W_type:isle_region:HT/DO|19° 0' N, 70° 40' WL}} [[Kategory:Geografy fan Haïty]] [[Kategory:Geografy fan de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Eilân yn it Karibysk Gebiet]] [[Kategory:Histoaryske Spaanske koloanje]] [[Kategory:Ferdield eilân]] 005anfc8g4c8vf53ozdcnuah1l6wo98 0 42679 1243381 1152833 2026-10-28T08:02:33Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1243381 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:NusaTenggara.png|thumb|250px|Lytse Sûnda-eilannen]] [[Ofbyld:Oost-NussaTenggara.png|thumb|250px]] De '''Lytse Sûnda-eilannen''' (of ''Nusa Tenggara'') is in eilannegroep yn Súdeast-Aazje. Mei de [[Grutte Sûnda-eilannen]] foarmje sy de ''[[Sûnda-eilannen]]''. De eilannekloft is ûnderdiel fan de [[Sûndabôge]] en meast fan [[Fulkaan|fulkanyske]] oarsprong. De eilannen lizze eastlik fan [[Java]] en omfiemje de Yndonezyske provinsjes [[Bali (eilân)|Bali]], [[West-Nusa Tenggara]] en [[East-Nusa Tenggara]] en dêrneis de ûnôfhinklike steat [[East-Timor]]. Der wenje likernôch 12 miljoen minsken op in oerflak fan 87.700 km². De neikommende eilannen binne part fan de Lytse Sûnda-eilannen: {|cellspacing=1 width="60%" border="0" | valign="top" border="0"| * [[Adonara]] * [[Alor (eilân)|Alor]] * [[Bali (eilân)|Bali]] * [[Barat Daya-eilannen]] * [[Besar]] * [[Dana (Yndoneezje)|Dana]] * [[Ende (eilân)|Ende]] * [[Floares (Yndoneezje)|Floares]] * [[Halura]] * [[Hauli]] * [[Komba (eilân)|Komba]] * [[Komodo]] * [[Lombok (Yndoneezje)|Lombok]] * [[Gili Motang]] * [[Mules]] | valign="top" border=0| * [[Ndao]] * [[Palu (eilân)|Palu]] * [[Pamana Besar]] * [[Raijua (eilân)|Raijua]] * [[Rinca]] * [[Roti (eilân)|Roti]] * [[Savoe]] * [[Semau]] * [[Seraya]] * [[Solorarsjipel]]: [[Adonara]], [[Lomblen]], [[Solor]] * [[Sûmba]] * [[Sûmbawa (eiland)|Sûmbawa]] * [[Sukun]] * [[Tanimbar-eilannen]] * [[Timor]] |} == Taal == Yn de Lytse Sûnda-eilannen wurde sa'n 70 talen sprutsen. De foarneamste talen nei oerflak fan it taalgebiet binne it [[Sasak (taal)|Sasak]] (op Lombok), it [[Sûmbawareesk]] (op Sûmbawa), it [[Kamberaask (taal)|Kamberaask]] (op Sûmba) en it [[Uab Meto]] (op Timor). {{Koördinaten|10_9_49_S_123_35_25_E_type:isle|10° 9′ 49″ S, 123° 35′ 25″ E}} {{CommonsBalke|Lesser Sunda Islands}} {{DEFAULTSORT:Litse Sunda-eilannen}} [[Kategory:Lytse Sûnda-eilannen| ]] [[Kategory:Eilân yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Eilân yn Yndoneezje]] [[Kategory:Geografy fan East-Timor]] 6s2zhqgr0orstfdjxxuq9jrosljzuk9 1243385 1243381 2026-10-28T08:37:04Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks, [[]], pear staveringsdinkjes lykas Roty en Baly. Ynwennertal oanpast (ôfrûne rûzing fan it Ingelsktalige lemma). 1243385 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks eilân | namme = Lytse Sûnda-eilannen | ôfbylding = LocationLesserSundaIslands.svg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Flagge = | Lokaasje = [[Súdeast-Aazje]] (tussen de [[Javasee]]/[[Floaressee]] en de [[Yndyske Oseaan]]) | Eilannegroep = Sûnda-eilannen | Lân = [[Ofbyld:Flag of Indonesia.svg|border|20px]] [[Yndoneezje]]<br>[[Ofbyld:Flag of East Timor.svg|border|20px]] [[East-Timor]] | Bestjoerlike ienheid 1 = | Namme bestjoerlike ienheid 1= | Bestjoerlike ienheid 2 = | Namme bestjoerlike ienheid 2= | Bestjoerlike ienheid 3 = | Namme bestjoerlike ienheid 3= | Koördinaten = | Haadstêd = Denpasar, Mataram, Kupang, Dili | Belangrike plakken = | Ynwennertal = ± 17.500.000 <small<(rûzing 2024)</small> | Befolkingstichtens = | Maks. lingte = | Maks. breedte = | Oerflak = ± 87.000 km² | Heechste punt = Gunung Rinjani (3.726 m) | Gebrûk = | Tiidsône = [[UTC]]+8 / [[UTC]]+9 | tekst by posysjekaart = }} De '''Lytse Sûnda-eilannen''' (of ''Nusa Tenggara'') is in eilannegroep yn [[Súdeast-Aazje]]. Mei de [[Grutte Sûnda-eilannen]] foarmje sy de ''[[Sûnda-eilannen]]''. De eilannekloft is ûnderdiel fan de [[Sûndabôge]] en meast fan [[Fulkaan|fulkanyske]] oarsprong. De eilannen lizze eastlik fan [[Java]] en omfiemje de Yndonezyske provinsjes [[Baly]], [[West-Nusa Tenggara]] en [[East-Nusa Tenggara]] en dêrneist de ûnôfhinklike steat [[East-Timor]]. Der wenje likernôch 17,5 miljoen minsken (2024) op in oerflak fan 87.700 km². De neikommende eilannen binne part fan de Lytse Sûnda-eilannen: {|cellspacing=1 width="60%" border="0" | valign="top" border="0"| * [[Adonara]] * [[Alor (eilân)|Alor]] * [[Baly]] * [[Barat Daya-eilannen]] * [[Besar]] * [[Dana (Yndoneezje)|Dana]] * [[Ende (eilân)|Ende]] * [[Floares (Yndoneezje)|Floares]] * [[Halura]] * [[Hauly]] * [[Komba (eilân)|Komba]] * [[Komodo]] * [[Lombok (Yndoneezje)|Lombok]] * [[Gili Motang]] * [[Mules]] | valign="top" border=0| * [[Ndao]] * [[Palu (eilân)|Palu]] * [[Pamana Besar]] * [[Raijua (eilân)|Raijua]] * [[Rinca]] * [[Roty (eilân)|Roty]] * [[Savû]] * [[Semau]] * [[Seraya]] * [[Solorarsjipel]]: [[Adonara]], [[Lomblen]], [[Solor]] * [[Sûmba]] * [[Sûmbawa (eiland)|Sûmbawa]] * [[Sukun]] * [[Tanimbareilannen]] * [[Timor]] |} == Taal == Yn de Lytse Sûnda-eilannen wurde sa'n 70 talen sprutsen. De foarneamste talen nei oerflak fan it taalgebiet binne it [[Sasak (taal)|Sasak]] (op Lombok), it [[Sûmbawareesk]] (op Sûmbawa), it [[Kamberaask (taal)|Kamberaask]] (op Sûmba) en it [[Uab Meto]] (op Timor). {{Koördinaten|10_9_49_S_123_35_25_E_type:isle|10° 9′ 49″ S, 123° 35′ 25″ E}} {{CommonsBalke|Lesser Sunda Islands}} {{DEFAULTSORT:Litse Sunda-eilannen}} [[Kategory:Lytse Sûnda-eilannen| ]] [[Kategory:Eilân yn de Yndyske Oseaan]] [[Kategory:Eilân yn Yndoneezje]] [[Kategory:Geografy fan East-Timor]] pbijshfhyc2j4q6csf776tt94fytc3w 0 45082 1243319 1161177 2026-10-27T15:35:55Z Drewes 2754 foto 1243319 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks sporter | namme = Roelof Hommema | ôfbylding = Roelof Hommema - scan of photo by Jacob Merkelbach.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingtekst = Foto troch [[Jacob Merkelbach]] | echte namme = | bynamme = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | bertedatum = [[3 oktober]] [[1904]] | berteplak = [[Lekkum]] | stjerdatum = [[27 augustus]] [[1956]] | stjerplak = [[Amsterdam]] | etnisiteit = {{FRLetn}} | regionale identiteit = | grutte = | gewicht = | sport = [[roeien]] | ûnderdiel = [[Acht (roeien)|Acht]] | trener = | 1etitel = | OS = [[Olympyske Simmerspullen 1924|Parys 1924]] | PS = | ekstra = | debút = | karriêre-ein = | prestaasjes = [[Ofbyld:Gold medal icon.svg|20px]] 2x [[gouden medalje|goud]] EK 1924, 1926 }} ''''Roelof Hommema''' ([[Lekkum]], [[3 oktober]] [[1904]] - [[Amsterdam]], [[27 augustus]] [[1956]]) wie in [[Fryslân|Frysk]] [[Roeien|roeier]]. Hommema die mei oan de [[Olympyske Simmerspullen 1924]] yn [[Parys]] Hy makke diel út fan de acht. De Nederlânske ploech waard yn de twadde searje tredde en pleatste har hjirtroch net foar de finale as foar de werkânsing. Yn syn aktive jierren wie Hommema oansletten by de studintenroeiferiening ''ASR Nereus'' yn [[Amsterdam]]. Roelof Hommema ferstoar op 27 augustus 1956 yn 'e âldens fan 51 jier {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * {{en}} [http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ho/roelof-hommema-1.html Profyl op Sport-reference.com] * Bijkerk, T. (2004) ''Olympisch Oranje'' De Vrieseborch ISBN 90-6076-522-2 * {{nl}} [http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20080809-NO01021005&vw=org&lm=gerrit%2Ctromp%2Croeier De Krant van Toen, van Fennema tot Bolman, 09-08-2008] }} {{DEFAULTSORT:Hommema, Roelof}} [[Kategory:Frysk roeier]] [[Kategory:Frysk Olympysk dielnimmer]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn Lekkum]] [[Kategory:Persoan berne yn 1904]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1956]] k6hnj8qnci06rb7rdadetlclead84t4 0 48601 1243327 1040186 2026-10-27T16:02:11Z Drewes 2754 1243327 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Connexxion logo.svg|175px|thumb|]] [[Ofbyld:Halte Sneekermeerbus 2011.jpg|thumb|left|Halte fan de Snitser Marbus oan de Prins Hendrikkaai yn de [[Snitswike 2011]].]] De '''Snitsermarbus''' is in spesjale busline 38 fan ferfiersbedriuw [[Connexxion]] yn de [[Snitswike]]. De Snitser Marbus is al jierren in begryp yn de Snitswike. Faak is de busline sponsore troch by de Snitswike belutsen bedriuwen. Neist de busline is der yn de Snitswike ek in tydlike ekstra [[fearboat|feartsjinst]], de [[Poieszboat]]. Eartiids waard de busline eksploitearre troch [[NoordNed]]. Op it trajekt wurdt riden mei [[VDL Berkhof|VDL Berkhof Ambassador]]-bussen. == Rûte == By it jierlikse evenemint rydt dizze spesjale line tusken [[Busstasjon Snits]] en de pont rjochting [[Kolmarslân]]. Dêrfoar wurde tydlike haltes setten op de [[Middelseeleane (Snits)|Middelseeleane]] (supermerken), [[De Domp (wyk)|De Domp 1]] (jachthavens), [[De Potten]] ([[Snitswikecamping]], rekreaasjeterrein) en de [[Paviljoenwei]] ([[Poieszboat]]). Op it earste gedielte fan de line wurdt gebrûk makke fan al besteande haltes, te witten [[Prins Hendrikkaai (Snits)|Prins Hendrikkaai]] (feestpoadia) en [[Boeierstrjitte (Snits)|Boeierstrjitte]] ([[feartsjinst]] en jachthavens). De Snitser Marbus rydt fan sirka 9 oere moarns oant sawat 4 oere de oare moarns. === Ferfierbewiis === Op dizze busline binne de [[OV-chipkaart]] en oare standert ferfierbewizen net te brûken. Wol binne yn de foarferkeap 10-rittekaarten te krijen by de Snitswikecamping. {{Boarnen|boarnefernijing= *[http://www.connexxion.nl/nieuws/24/stappen_tijdens_de_sneekweek_/710/ Tsjinstregeling op website Connexxion] }} [[Kategory:Sport yn Snits]] t1e9len40cy7qpvepg4oohv404zs9ze 0 54370 1243372 912256 2026-10-28T07:54:48Z RomkeHoekstra 10582 1243372 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Karte Insel Usedom.png|thumb|250px|Kaart fan Usedom]] '''Usedom''' (''[[Dútsk]] Usedom, [[Poalsk]] Uznam'') is in eilân yn de [[Eastsee]] op 'e grins fan [[Dútslân]] en [[Poalen]]. It grutste westlike part heart ta de Dútske dielsteat [[Meklenburch-Foarpommeren]] en it lytsere eastlike part heart ta Poalen. It eilân fan 455 km² mei 76.500 bewenners leit besúdeasten it eilân [[Rugen]]. It eilân hat in soad te betsjutten foar it toerisme yn Poalen en Dútslân. Usedom is te berikken oer twa brêgen (Dútsk part) en mei autofearen (Poalsk part). == Keppelings om utens == * [http://www.usedom.de De offisjele webside fan Usedom] * [http://www.spiegel.de/reise/kurztrip/0,1518,368849,00.html] – Artikel oer Usedom út Spiegel Online {{Commonscat|Usedom}} {{Koördinaten|53_56_23_N_14_5_12_E_type:isle_region:DE-MV|53° 56' N, 14° 5' E}} [[Kategory:Eilân yn de Eastsee]] [[Kategory:Eilân yn Meklenburch-Foarpommeren]] [[Kategory:Eilân yn Poalen]] [[Kategory:Ferdield eilân]] bfqc0xkk4km0hapbmep9dl1rdblahgu 0 55986 1243341 1233764 2026-10-27T19:30:46Z RomkeHoekstra 10582 /* Natuerlike fijannen */ [[]] 1243341 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=everswyn |Ofbyld= [[File:Wildschwein, Nähe Pulverstampftor (cropped).jpg|250px]] |lûd=[[File:Boar.Grwls(1).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift= [[evenhoevigen]] (''Artiodactyla'') |Famylje= [[bargen]] (''Suidae'') |Skaai= [[echte swinen]] (''Sus'') |Wittenskiplike namme= Sus scrofa |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan it everswyn (Sus scrofa).png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} lânseigen ferspriedingsgebiet <br>{{Color box|#FF0000}} yntrodusearre troch de minske as [[eksoat]]</small> }} It '''everswyn''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Sus scrofa''), ek wol bekend as de '''ever''' of '''evert''', it '''wylde swyn''' of de '''wylde baarch''', is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[evenhoevigen]] (''Artiodactyla''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[bargen]] (''Suidae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[echte swinen]] (''Sus''). Dit bist is lânseigen yn hast hiel [[Jeropa]], it grutste part fan [[Aazje]] en dielen fan [[Noard-Afrika]], mar komt no ek as [[eksoat]] yn oare gebieten foar, lykas de [[Amearika's]] en [[Australaazje]]. It everswyn is dêr faak ferantwurdlik foar frijwat [[ekology]]ske skea oan 'e lânseigen [[floara]] en [[fauna]]. Yn [[Fryslân]] komt dizze [[omnivoar]] inkeld foar yn it uterste [[súdeasten]]. Everswinen libje yn famyljetroepen en binne benammen yn 'e [[skimer]] aktyf. De [[domestisearre]] [[baarch]] stammet fan it everswyn ôf en kin him der noch altyd sûnder swierrichheden mei [[fuortplanting|fuortplantsje]]. Krekt as by bargen wurdt it [[mantsje]] in bear neamd, it [[wyfke]] in sûch ([[Klaaifrysk]]) of mot ([[Wâldfrysk]]) en it jong in bigge. De [[IUCN]] klassifisearret it everswyn as net bedrige. ==Fersprieding== ===Algemien foarkommen=== It everswyn is lânseigen yn hast hiele [[Jeropa]] (útsein [[Yslân]], de [[Fêreu-eilannen]], [[Noarwegen]], sintraal en noardlik [[Sweden]] en [[Finlân]], en parten fan noardlik [[Ruslân]]. Op 'e [[Britske Eilannen]] wie it everswyn al sûnt de [[Midsiuwen]] [[útstjerren (biology)|útstoarn]] troch [[oerbejaging]], mar sûnt de [[1980-er jierren]] binne fral yn súdlik [[Ingelân]] wer, sij it yllegaal, everswinen útset en/of troch [[bisterjochten|bisterjochte-akvisten]] frijlitten út fokkerijen dy't "[[wyldgebraden]]" leverje oan eksklusive [[restaurant]]s. [[File:Sus scrofa ies.jpg|left|thumb|250px|In everswyn.]] Bûten Jeropa is it everswyn lânseigen yn [[Sintraal-Aazje]], de [[Fruchtbere Healmoanne]] fan it [[Midden-Easten]], [[Iran|Iraan]], it [[Nyl|Nylbekken]] fan noardlik [[Egypte]] oant yn [[Súd-Sûdaan]], de [[Syrenaika]] en it [[Atlasberchtme]] fan [[Noard-Afrika]]; fierders op it hiele [[Yndysk subkontinint|Yndyske subkontinint]] ([[Sry Lanka]] ynbegrepen), it [[fêstelân]] fan [[Súdeast-Aazje]], [[Sumatra]], [[Java]] en de measten fan 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]]; yn 'e eastlike helte fan [[Sina]], op [[Hainan]] en [[Taiwan]], de [[Japan|Japanske eilannen]] (útsein [[Hokkaido]]) en it hiele [[Koreaanske Skiereilân]] en yn parten fan [[Mongoalje]] en súdlik [[Sibearje]]. As in troch de minske yntrodusearre [[eksoat]] komt it everswyn ek foar yn dielen fan 'e [[legere 48 steaten]] fan 'e [[Feriene Steaten]]: [[Kalifornje]], in part fan [[Arizona]], [[Floarida]] en de steaten fan it saneamde [[Djippe Suden]] ([[Súd-Karolina]], [[Georgia]], [[Alabama]], [[Mississippy (steat)|Mississippy]], [[Louisiana]] en eastlik [[Teksas]]). Yn [[Súd-Amearika]] is it everswyn as eksoat oanwêzich yn súdlik [[Brazylje]], noardlik [[Oerûguay]], eastlik [[Paraguay]] en sintraal en súdlik [[Argentynje]]. Yn [[Australaazje]] libbet dit bist ek as eksoat op hiel [[Nij-Guineä]] (sawol yn [[Papoea Nij-Guineä]] as yn it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[West-Papoea]]) en yn dielen fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]] (noardlik [[Nij-Súd-Wales]], eastlik en noardlik [[Queenslân]], it noarden fan it [[Noardlik Territoarium]] en noardeastlik [[West-Austraalje]]). ===Foarkommen yn Nederlân en Fryslân=== Yn [[Nederlân]] kaam it everswyn foar [[1800]] frij algemien foar, ek yn [[Fryslân]]. Yn 'e Fryske [[terp]]en binne in soad [[skelet]]ten fan swinen fûn, al wiene dat almeast de fersille oerbliuwsels fan bisten dy't [[jacht (aktiviteit)|bejage]], [[itensieden|tamakke]] en [[iten|opiten]] wiene. Yn 'e rin fan de [[njoggentjinde iuw]] waard it everswyn op 'e measte plakken yn Nederlân útrûge. Yn [[1888]] krige men by [[Beetstersweach]] noch ien te pakken.<ref>''Wild zwijn'' yn: ''Encyclopedie van Friesland''.</ref> Yn [[1907]] waard it everswyn, op oanstean fan [[prins]] [[Hindrik fan Meklenburch-Schwerin]], as [[jachtwyld]] wer fannijs útset op 'e [[Feluwe]]. Hjoed-de-dei binne der yn Nederlân twa gebieten dy't foar everswinen bedoeld binne: [[Nasjonaal Park De Hege Feluwe]] en [[Nasjonaal Park De Meinwei]], by [[Roerdalen]], yn [[Limburch (Nederlân)|Limburch]]. Dêrnjonken komme se ek foar yn oare dielen fan Limburch en grutte parten fan [[Twinte]] en [[Drinte]], yn it súdeasten fan [[Noard-Brabân]], it [[Ryk fan Nimwegen]] en op 'e [[Utertske Heuvelrêch]], hoewol't de Nederlânske [[oerheid]] se dêr it leafst wei hawwe wol. Ek yn [[Fryslân]] komme everswinen sûnt de [[Twadde Wrâldoarloch]] wer sporadysk foar, mar hast útslutend yn 'e uterste súdeastpunt fan 'e provinsje, yn 'e krite fan [[De Fochtel]], [[Ravenswâld]] en [[Appelskea]], . [[File:Augen zu und schlafen.JPG|right|thumb|250px|In swinebich mei de karakteristike streekbûnte [[pels]].]] ==Uterlike skaaimerken== Folgroeide everswinen hawwe trochinoar in kop-romplingte fan 120–170&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in sturtlingte fan 15–40&nbsp;sm. De [[skouder|skofthichte]] bedraacht 60–110&nbsp;sm. De [[mantsje|bearen]] hawwe in gewicht fan 60–150&nbsp;[[kg]] en de [[wyfke|sûgen]] weagje 45–100&nbsp;kg. De bear is dan ek frijwat grutter as de sûch en beskikt oer kromme [[slachtosk]]en yn 'e [[ûnderkaak]] (wat eins de [[hoektosk|ûnderhoektosken]] binne), dêr't er rare [[ferwûning]]s mei oanrjochtsje kin as men him ferget of oer it mad komt. It meast opfallende oan it stal fan it everswyn is dat syn [[skouder]]s heger binne as syn [[stuten|efterliif]]. Oer de [[wringe (rêchbonke)|wringe]] rint in stripe stiif rjochtoppich [[hier (begroeiïng)|boarstelhier]] en de [[sturt]] hat in kwast oan it útein. De [[pels]], dy't it hiele [[lichem (biology)|lichem]] bedekt útsein de [[snút]], is [[ljochtgriis]] oant [[dûnkergriis]]. Lykas by alle bargen is de [[noas]]spegel útgroeid ta in soarte fan skiif, dy't it bist brûkt om yn 'e [[grûn|ierde]] om te wrotten op 'e sneup nei fretten. [[File:Wildschweinbache säugt ihre Jungen.JPG|thumb|250px|left|In [[wyfke|sûch]] mei [[bigge|biggen]].]] == Biotoop == Everswinen komme benammentlik foar yn [[bosk]]gebieten, it leafst [[leafwâld|leaf-]] en [[mingd wâld|mingde wâlden]] mei in protte [[strewelleguod|leechhout]] en oare ûndergroei, mar ek wol yn âldere [[nullewâld]]en, gebieten mei opgeand [[strewelleguod]], [[reid]]fjilden, [[moeras]]sen en [[moerasbosk]]en. == Hâlden en dragen == Everswinen binne [[skimer|krepuskulêre]] en [[nachtdier|nokturnale bisten]], wat sizze wol dat se benammentlik yn 'e [[skimer]], resp. [[nacht]] aktyf binne. Oerdeis jouwe se har del yn ûndjippe kûlen dy't se op drûge plakken yn 'e boskgrûn útgroeven hawwe. Ek grave se gauris gatten op wietere plakken, dêr't dan wetter yn stean bliuwt, sadat se in [[modderbad]] nimme kinne. As de [[dridze]] opdrûget, komme der [[parasyt|parasiten]], lykas [[flie]]ën en [[tiik|tiken]] yn fêst te sitten, dy't de swinen dan troch tsjin in [[beam]] oan te wriuwen mei de opdrûge drekskulfers kwytreitsje kinne. Everswinen meitsje ornaris in [[gnoarjen]]d [[lûd]], mar kinne heechtoanich [[piipjen|piipje]] as se [[opwining|opwûn]] of yn [[panyk]] reitsje. Everswinen libje yn [[matriarch|matriargale]] troepen dy't oanfierd wurde troch in âlde sûch en wêryn't sûgen dúdlik in hegere status hawwe as bearen. Sa'n troep, dy't bestiet út in stikmannich folwoeksen sûgen mei harren healwoeksen en jonge biggen, kin útgroeie ta in stik as tritich bisten, al sil in troep fan dy grutte mei gauwens útinoar falle as der brekme oan fretten is. Jonge bearen skiftsje har by it berikken fan 'e [[folwoeksenens]] ôf fan 'e troep dêr't se yn opgroeid binne en liede dan in [[solitêr]] bestean, behalven yn 'e [[djoeitiid]], dy't tusken [[septimber]] en [[jannewaris]] falt. Dan foegje se har by de troepen en befjochtsje inoar om it rjocht om mei de [[tyldrift|rûzige]] sûgen te [[pearjen]]. Dêrby kinne se inoar mei harren slachtosken slim ferwûnje. [[File:WildZwijn.jpg|right|250px|thumb|Everswinen meie graach oer [[drek]]kige omstannichheden.]] Yn echt wylde omstannichheden dogge de sûgen fan twajierrige en de bearen fan fjouwer- of fiifjierrige [[âldens]] mei oan 'e [[fuortplanting]], mar yn [[kultuerlânskip]]pen begjinne se dêr faak al mei op 'e âldens fan 9–10&nbsp;[[moanne (tiid)|moanne]], as se noch mar krekt [[geslachtsryp]] wurden binne. De [[draachtiid]] duorret by it everswyn 16–17&nbsp;[[wike]]n, wêrnei't der tusken [[jannewaris]] en [[april]] ornaris 7–8&nbsp;streekbûnte biggen smiten wurde. As de earste smeet it troch lykfol hokker reden net hellet, folget der nochris in djoeitiid, mei in twadde smeet tusken [[augustus]] en [[novimber]]. De sûch fan it everswyn is berucht om har fûleindige ferdigening fan 'e biggen, wêrby't se nearne foar wykt. Yn it wyld wurde everswinen op syn heechsten 9&nbsp;[[jier]]; yn finzenskip rint de [[libbensferwachting]] fan 'e bisten op oant wol 30&nbsp;jier. ==Fretten== It everswyn is in [[omnivoar]] dy't net sinnich is. [[Ikel]]s en [[bûkenútsje]]s hawwe de foarkar, mar [[gers]], [[plantewoartel]]s, [[poddestuollen]], [[larve]]n, [[wjirm]]en, [[slak]]ken, [[ynsekt]]en en sels de jongen fan bisten as [[wylde knyn|kninen]], [[kjifdieren]] of [[fûgels]] wurde ek wol iten. Teffens frette everswinen wol [[ies (kadaver)|ies]], itsij fan bisten dy't in natuerlike [[dea]] [[stoarn]] binne, itsij de restanten fan [[proai]]en fan [[rôfdieren]]. Se binne [[opportunisme|opportunisten]], dy't it grutste part fan harren kost gearfandelje troch mei har gefoelige [[noas]] op 'e [[boskflier]] tusken de fallen [[blêd (plant)|blêden]] troch te wrotten. Ies kinne se mei harren skerpe [[rooksin]] faak al fan fierrens rûke. [[File:Florida- 1745 Gators vs Pigs.JPG|left|thumb|250px|Everswinen yn 'e [[Everglades]] fan [[Floarida]] binne net benaud foar in [[Mississippy-alligator]] yn it wetter.]] ==Natuerlike fijannen== De wichtichste natuerlike fijân fan it everswyn is de [[wolf]] (''Canis lupus''). Oare [[rôfdier]]en dy't in [[folwoeksen]] swyn oankinne, binne de [[Aziatyske wylde hûn]] (''Cuon alpinus''), it [[loaihoars]] (''Panthera pardus''), de [[tiger]] (''Panthera tigris'') en de [[brune bear]] (''Ursus arctos''). Biggen kinne ek ta [[proai]] falle oan bisten as de [[Jeraziatyske lynks]] (''Lynx lynx''), it [[snieloaihoars]] (''Panthera uncia''), de [[moeraskat]] (''Felis chaus''), de [[oehoe]] (''Bubo bubo''), ferskaten soarten [[earnen]] en sels de [[Maleiske bûnte marter]] (''Martes flavigula''). Op 'e eilannen [[Floares (Yndoneezje)|Floares]], [[Rinca]] en [[Komodo (eilân)|Komodo]], yn [[Yndoneezje]], is de [[Komodofaraan]], in reuseftige [[hagedis]], de wichtichste natuerlike fijân fan 'e everswinen dy't dêr libje. Fral de bearen binne lykwols net ûngefaarlik en kinne rôfdieren raar tatakelje as dy binnen it berik fan har slachtosken komme. Der binne ferskate dokumintearre gefallen bekend fan sels tigers dy't beswykten oan 'e [[ferwûning]]s tabrocht mei swineslachtosken, al oerlibbet it everswyn sa'n striid sels yn 'e regel likemin. ==Status== It everswyn hat de [[IUCN-status]] fan "net bedrige", wat sizze wol dat der gjin kâns op [[útstjerren (biology)|útstjerren]] bestiet. Op in protte plakken is de [[minske]] tsjintwurdich foar it everswyn it wichtichste [[rôfdier]] wurden. [[Bejaging]] troch ûnkundige (of ûnferskillige) lju liedt faak ta ûnlykwichtige [[populaasje (biology)|populaasjes]] fan benammentlik jonge bisten. Yn [[Nederlân]] mei it everswyn tsjintwurdich net mear bejage wurde, al ferlient de oerheid somtiden in ûntheffing foar [[ôfskot]] as de populaasjedruk op 'e omlizzende gebieten te grut wurdt. ==Undersoarten== Der binne 16 <small>(stân fan saken yn 2005)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan it everswyn (''Sus scrofa''). Dy wurde yn 'e regel yn fjouwer [[geografy]]ske groepen ferdield mei dêropta de [[domestisearre]] [[baarch]]: [[File:Sus scrofa cristatus.jpg|right|thumb|250px|In Yndysk everswyn (''Sus scrofa cristatus'').]] ;westlike ûndersoarten (''scrofa'') * Anatoalysk everswyn (''S. s. lybica'') <small>(de súdlike en westlike [[Balkan]], [[Anatoalje]], westlik [[Transkaukaazje]], de [[Levant]] en de [[Syrenaika]])</small> * Barbarijsk everswyn (''S. s. algira'') <small>([[Atlasberchtme]] fan [[Noard-Afrika]])</small> * gewoan of Sintraaljeropeesk everswyn (''S. s. scrofa'') <small>(meast foarkommende [[ûndersoarte]]; [[Frankryk]] oant en mei westlik [[Sibearje]], ek it [[Nyl]]bekken fan [[Egypte]] oant [[Súd-Sûdaan]])</small> * Karpatysk everswyn (''S. s. attila'') <small>([[East-Jeropa]], de [[Kaukasus]], eastlik [[Transkaukaazje]] en [[Iran|Iraan]])</small> * Mediterraan everswyn (''S. s. meridionalis'' syn. ''S. s. baeticus'') <small>([[Andalûsje]], [[Korsika]] en [[Sardynje]])</small> * Sintraalaziatysk everswyn (''S. s. nigripes'') <small>([[Sintraal-Aazje]], [[Afganistan]], eastlik [[Iraan]], [[Sinkiang-Oeigoerje]] en westlik [[Mongoalje]])</small> Tafoeging fan it Italjaanske everswyn (''S. s. majori'') oan dizze groep komt soms foar, mar it ûnderskie mei it gewoane everswyn is tige twifelich. ;eastlike ûndersoarten (''leucomystax'') * Japansk everswyn (''S. s. leucomystax'') <small>([[Japan]] útsein [[Hokkaido]] en de [[Rjûkjû-eilannen]])</small> * Mantsjoerijsk everswyn (''S. s. ussuricus'') <small>([[Mantsjoerije]], it suden fan it [[Russyske Fiere Easten]] en [[Koreä]])</small> * Rjûkjûaansk everswyn (''S. s. riukiuanus'') <small>([[Rjûkjû-eilannen]])</small> * Sibearysk everswyn (''S. s. sibiricus'') <small>(eastlik [[Mongoalje]] en de [[Transbaikal]] fan [[Sibearje]])</small> * Sineesk everswyn (''S. s. moupinensis'') <small>(eastlik [[Sina]] en [[Fjetnam]])</small> * Taiwaneesk everswyn (''S. s. taivanus'') <small>([[Taiwan]])</small> [[File:Flickr - Rainbirder - Wild Boar Sows.jpg|thumb|right|250px|Everswinen op [[Sry Lanka]].]] ;Yndyske ûndersoarten (''cristatus'') * Baktrysk everswyn (''S. s. davidi'') <small>([[Pakistan]], noardwestlik [[Yndia]] en súdeasltik [[Iraan]])</small> * Yndysk everswyn (''S. s. cristatus'' syn. ''S. s. affinis'') <small>(it [[Yndysk subkontinint]], [[Sry Lanka]], westlik [[Súdeast-Aazje]])</small> ;Sûndaneeske ûndersoarte (''vittatus'') * Sûndaneesk everswyn of streekte baarch (''S. s. vittatus'') <small>([[Malakka]], [[Sumatra]], [[Java]] en de [[Lytse Sûnda-eilannen]])</small> ;domestisearre baarch * [[baarch]] (''S. s. domesticus'') <small>([[domestisearre]] troch de minske; faak as ûndersoart fan it everswyn beskôge, mar ek wol as in aparte soart klassifisearre: ''Sus domestica'')</small> {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- * {{Aut|Lange, Rogier; Twisk, Peter; Winden, Alphons van; Diepenbeek, Annelies van}}, ''Zoogdieren van West-Europa'', Utert, 2003 (St. Uitgeverij van de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging en de Vereniging voor Zoogdierkunde en Zoogdierbeschrijving i.s.m. de Vereniging Natuurmonumenten), ISBN 9 05 01 10 770, s. 218–221. * ——, ''Wild zwijn'', yn: {{Aut|Brouwer, J.H.; Kalma, J.J.; Kok, W. en Wiegersma, M.}} (red.), ''Encyclopedie van Friesland'', Amsterdam, 1954 (Elsevier). ---- Foar oare boarnen en fierdere literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wild_boar ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Sus scrofa}} }} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Echt swyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Eksoat yn Argentynje]] [[Kategory:Eksoat yn Austraalje]] [[Kategory:Eksoat yn Brazylje]] [[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Eksoat yn Yndoneezje]] [[Kategory:Eksoat yn Oerûguay]] [[Kategory:Eksoat yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Eksoat yn Paraguay]] f10as3o6fr9pvruq6pk4b4wyre61x31 0 72311 1243339 1211961 2026-10-27T19:25:00Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1243339 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding =Porcupine Berlin Zoo.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[ûnderstamme]]: | namme4 = [[wringedieren]] (''Vertebrata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[sûchdieren]] (''Mammalia'') | takson6 = [[skift]]: | namme6 = [[kjifdieren]] (''Rodentia'') | takson7 = [[ûnderskift]]: | namme7 = [[kjifstikelbaarcheftigen]] (''Hystricomorpha'') | takson8 = [[tuskenskift]]: | namme8 = [[kjifstikelbaarchdieren]] (''Hystricognathi'') | takson9 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme9 = [[kjifstikelbargen fan de Alde Wrâld]] (''Hystricidae'') | takson11 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme11 = '''echte kjifstikelbargen''' (''Hystrix'') | takson12 = | namme12 = | takson13 = | namme13 = | takson14 = | namme14 = | takson15 = | namme15 = | takson16 = | namme16 = | takson17 = | namme17 = | takson18 = | namme18 = | takson19 = | namme19 = | beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1758 }} De '''echte kjifstikelbargen''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Hystrix'') foarmje in [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[klasse (taksonomy)|klasse]] fan 'e [[sûchdieren]] (''Mammalia''), it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia''), it [[ûnderskift]] fan 'e [[kjifstikelbaarcheftigen]] (''Hystricomorpha''), it [[tuskenskift]] fan 'e [[kjifstikelbaarchdieren]] (''Hystricognathi'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kjifstikelbargen fan de Alde Wrâld]] (''Hystricidae''). Ta dizze [[taksonomy]]ske groep hearre 8 [[soarte]]n [[kjifstikelbargen]], dy't foarkomme yn hast hiel [[Afrika]], yn dielen fan [[Súd-Jeropa]] en yn [[Aazje]] op it [[Yndyske subkontinint]], yn súdlik [[Sina]], op it [[skiereilân]] [[Malakka]] en op 'e [[Yndyske Arsjipel]] oant [[Floares (Yndoneezje)|Floares]] yn it súdeasten en de [[Filipinen]] yn it noardeasten. De bekendste fan 'e echte kjifstikelbargen is de [[gewoane kjifstikelbaarch]] of Afrikaanske kjifstikelbaarch (''Hystrix cristata'' of ''Hystrix galeata''), de iennichste soarte dy't (behalven yn Afrika) ek yn Súd-Jeropa libbet. ==Soarten== ===Libbene soarten=== {| class="wikitable" style="width: 650px;" |- style="vertical-align: top;" | scope="row" style="width: 50%; background-color: Honeydew;" | {{Stambeam2}} * skaai '''echte kjifstikelbargen''' (''Hystrix'') ** ûnderskaai [[Afro-Aziatyske kjifstikelbargen]] (''Hystrix'') *** [[gewoane kjifstikelbaarch]] of Afrikaanske kjifstikelbaarch (''Hystrix cristata'' of ''Hystrix galeata'') *** [[Kaapske kjifstikelbaarch]] of Súdafrikaanske kjifstikelbaarch (''Hystrix africaeaustralis'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[wytsturtkjifstikelbaarch]] (''Hystrix indica'') ** ûnderskaai [[dwerchkjifstikelbargen]] (''Acanthion'') *** [[Maleiske kjifstikelbaarch]] (''Hystrix brachyura'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Sûndakjifstikelbaarch]] (''Hystrix javanica'') ** {{Stambeam2/ein tûke}}ûnderskaai [[Súdeastaziatyske kjifstikelbargen]] (''Thecurus'') *** [[Borneokjifstikelbaarch]] (''Hystrix crassipinis'') *** [[Filipynske kjifstikelbaarch]] (''Hystrix pumila'') *** {{Stambeam2/ein tûke}}[[Sumatraanske kjifstikelbaarch]] (''Hystrix sumatrae'') {{Stambeam2/ein}} |- |} ===Fossile soarten=== Der binne ek ferskate [[fossile]] soarten opnommen yn dit skaai, wêrûnder: * [[lytse kjifstikelbaarch]] (''Hystrix parvae'') † * [[oerkjifstikelbaarch]] (''Hystrix primigenia'') † * [[reuzekjifstikelbaarch]] (''Hystrix refossa'') † {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Old_World_porcupine ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Hystrix}} }} [[Kategory:Echte kjifstikelbaarch| ]] [[Kategory:Sûchdiereskaai]] [[Kategory:Kjifstikelbaarch fan de Alde Wrâld]] qkwjz7l8nxikvpzbkzxv7tlkbqrm6d2 14 75212 1243386 876484 2026-10-28T08:38:59Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1243386 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Timor}} [[Kategory:Lân yn Aazje]] [[Kategory:Timor]] [[Kategory:Histoaryske Portegeeske koloanje]] [[Kategory:Republyk]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1975]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1976]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 2002]] rm2yshstfj4v74xn6t8sta6jxhohr9u 0 84820 1243391 1205973 2026-10-28T10:54:32Z Ziv 46247 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wuerttemberg Banner.svg]] → [[File:Wappenflagge Herzogtum Württemberg.svg]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] · Harmonisation of a fileset 1243391 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = Bolton-cuvier.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 200px | echte namme = Jean Léopold Nicolas <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Frédéric Cuvier | oare namme(n) = | nasjonaliteit = [[File:Wappenflagge Herzogtum Württemberg.svg|20px]] [[Hartochdom Wuerttemberch|Wuerttemberchsk]] <br>[[File:Flag of France.svg|20px]] [[Frankryk|Frânsk]] | berne = [[23 augustus]] [[1769]] | berteplak = [[Montbéliard]] ([[Hartochdom Wuerttemberch|Wuerttemberch]]) | stoarn = [[13 maaie]] [[1832]] | stjerplak = [[Parys]] ([[Frankryk]]) | etnisiteit = [[File:Flag of France.svg|20px]] [[Frânsen|Frânsk]] | berop/amt = [[biolooch]], [[paleöntolooch]] | aktyf as = [[soölooch]], [[ornitolooch]], <br>[[ichtyolooch]], [[publisist]] | jierren aktyf = [[1788]] – [[1832]] | reden bekendheid = ferneamd [[biolooch]] en grûn-<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;lizzer fan de [[paleöntology]] | bekendste wurk(en) = ''La Règne Animal'' | prizen = [[Légion d'Honneur]] 1826 | webside = }} '''Georges Cuvier''' ([[Frânsk]]e [[útspr.]]: ['ʒɔʀʒə 'kyvje:], likernôch: "zjorzje kúvjee"; folút: '''Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier'''; [[Montbéliard]], [[23 augustus]] [[1769]] – [[Parys]], [[13&nbsp;maaie]] [[1832]]) wie in [[Frankryk|Frânsk]] [[natoer]]ûndersiker en [[biolooch]], dy't him benammen talei op 'e stúdzjes fan 'e [[ornitology]], de [[ichtyology]] en de bredere [[soölogy]]. Fanwegen syn baanbrekkend wurk op it mêd fan 'e ferliking fan libbene [[bist]]en mei [[fossyl|fossilen]] stiet er ek wol bekend as de "Heit fan de [[Paleöntology]]". Fierders wreide er it [[taksonomy]]ske systeem dat betocht wie troch [[Linnaeus]] út troch de [[klasse (taksonomy)|klassen]] fierder yn te dielen yn legere [[takson]]s, lykas [[skift]]en, [[famylje (taksonomy)|famyljes]] en [[skaai (taksonomy)|skaaien]]. Hoewol't Cuvier him fûleindich tsjin 'e [[evolúsje]]teory kearde, dêr't neffens him gjin bewiis foar bestie, wurdt er noch altyd beskôge as ien fan 'e wichtichste figueren út 'e [[skiednis]] fan 'e [[biology]]. Syn meast ferneamde [[publikaasje]] wie ''La Règne Animal'' ("It Bisteryk"), út [[1817]]. Yn [[1819]] waard er fanwegen syn ferstjinsten yn 'e [[adel]]stân ferheft. ==Libben en karriêre== ===Jonkheid en oplieding=== Cuvier waard yn [[1769]] berne yn [[Montbéliard]], no yn 'e [[Franche-Comté]], dat doedestiden ûnder de namme Mömpelgard ta it [[Dútslân|Dútske]] [[hartochdom Wuerttemberch]] hearde (en pas yn [[1793]] troch Frankryk anneksearre wurde soe). Syn [[protestantisme|protestantke]] famylje wenne dêr al sûnt de [[Reformaasje]], en wie mooglik oarspronklik fan [[Dútsers|Dútsk]] [[etnyske groep|etnysk]] komôf. Dêrom wurdt yn [[Dútsk]]talige boarnen wol fernijd dat Cuvier syn "eigentlike" namme Johann Leopold Nicolaus Friedrich Küfer west hawwe soe, wêrby't ek syn rodzige uterlik oanhelle wurdt, dat troch Frânske auteurs oan in sykte witen wurdt. [[File:Georges Cuvier 3.jpg|left|thumb|180px|Cuvier yn [[1795]].]] Syn [[heit]], Jean Georges Cuvier, wie in [[luitenant]] by de [[Switserske Garde (Frankryk)|Switserske Garde]] en in boarger fan Montbéliard. Cuvier hie in jongere [[broer]], [[Frédéric Cuvier]], dy't letter ek [[soölooch]] wurde soe. Harren (folle jongere) [[mem]], Anne Clémence Chatel, joech de jonge Cuvier syn hiele skoaltiid troch thús byles, sadat er fierwei de bêste fan syn klasse waard. Neitiid learde er fierder oan it pleatslike [[gymnasium]], dêr't er him û.m. [[Latyn]] en [[Gryksk]] eigen makke, en net folle muoite hie mei [[wiskunde]], [[skiednis]] en [[ierdrykskunde]]. Mei tsien jier, koart nei't er op it gymnasium kommen wie, kaam Cuvier in eksimplaar tsjin fan 'e ''Historiæ Animalium'' fan [[Conrad Gessner]], dat yn him foar it earst in ynteresse yn [[natoer]]histoaryske ûnderwerpen wekker makke. Doe't er fjirtjin jier wie, waard Cuvier nei de Wuerttemberchske haadstêd [[Stuttgart]] ta stjoerd om dêr oan 'e [[universiteit]] te studearjen. Hoewol't er by syn oankomst mar kwealk in wurd [[Dútsk]] spriek, wûn er njoggen moanne letter in priis foar syn kennis fan dy [[taal]]. Yn [[1787]] studearre er ''[[cum laude]]'' ôf. ===Karriêre=== Om't Cuvier nei de foltôging fan syn stúdzje gjin jild hie om fan te bestean, naam er yn [[1788]] in baan oan yn [[Normandje]] as de priveelearaar fan 'e iennichste soan fan 'e protestantske greve fan [[Héricy]]. Dêr sette er yn 'e it begjin fan 'e [[1790]]-er jierren foar it earst útein mei it ferlykjen fan libbene bisten mei [[fossyl|fossilen]]. Yn it tichteby leine [[doarp]] [[Valmont (Seine-Maritime)|Valmont]] wenne er fierders geregeldwei gearkomsten by oangeande [[lânbou]]kundige ûnderwerpen. Dêr mette er in [[Henri Alexandre Tessier]], in [[wittenskip]]per dy't [[Parys]] ûnder it [[Skrikbewâld]] ûntflechte wie en no yn Normandje ûnder in skûlnamme libbe. Cuvier hie lykwols syn artikels yn 'e ''Encyclopédie Méthodique'' lêzen en koe him dêroan werom nei't er it oer lânboukundige saken hân hie. Hja rekken befreone, en fia Tessier kaam Cuvier yn 'e kunde mei dy syn kollega's yn Parys, dêr't er yn [[1795]] oansteld waard as de assistint fan [[heechlearaar]] ferlykjende [[botany|plante-anatomy]] [[Jean-Claude Mertrud]]. [[File:Portrait of Baron Georges Cuvier Wellcome L0016365 (cropped).jpg|right|thumb|200px|Cuvier mei in [[fisk]]e[[fossyl]].]] Datselde jiers waard it wittenskiplike [[Ynstitút fan Frankryk]] stifte, en [[1796]] waard Cuvier dêr lid fan. Teffens waard er ta lid fan 'e [[Frânske Akademy fan Wittenskippen]] keazen. Yn april fan dat jier hold er in [[taspraak|lêzing]] fan syn earste [[paleöntology]]ske artikel, dat yn [[1800]] publisearre wurde soe ûnder de titel ''Mémoires sur les Espèces d'Éléphants Vivants et Fossiles'' ("Oantinkens oan Libbene en Fossile Oaljefantesoarten"). Dêryn makke Cuvier in analyze fan de [[skelet]]ten fan [[Yndyske oaljefant|Yndyske]] en [[Afrikaanske oaljefant]]en, [[mammoet]]fossilen en it fossyl fan in [[slurfdieren|slurfdier]] dat doedestiden bekendstie as it '[[Ohio]]-bist', wêrmei't er foar it earst bewiisde dat Afrikaanske en Yndyske oaljefanten ferskillende [[soarte]]n wiene, en dat mammoeten noch wer in oare soarte wiene, dy't net mear foarkaam en dus útstoarn wêze moast. Fierders woed er hawwe dat it 'Ohio-bist' noch wer in oare soarte fertsjintwurdige. Jierren letter, yn [[1806]], soed er yn in oar artikel foar dat bist de namme [[mastodont]] betinke. Yn syn twadde artikel, dat er ek yn [[1796]] op papier krige, beskreau en analysearre Cuvier in grut skelet dat yn [[Paraguay]] ûntdutsen wie, en dat er letter de namme ''[[Megatherium]]'' jaan soe. Syn konklúzje wie dat dit skelet ek fan in útstoarn bist wie, en troch ferlykjend ûndersyk mei [[plasse (lichemsdiel)|skedel]]s fan libbene bisten stelde er fêst dat it in soarte fan op 'e grûn libjende [[reuzeloaiert]] west hawwe moast. Tegearre nommen foarmen dizze beide artikels in mylpeal yn de skiednis fan 'e [[biology]], wêrmei't Cuvier de grûnslach fan 'e [[paleöntology]] lei, en dêropta ek fan de [[ferlykjende anatomy]]. Hjirmei fêstige er syn reputaasje en besljochte er de doe langrinnende diskusje oer de fraach oft it [[útstjerren fan bistesoarten]] wol echt bestie. [[File:Cuvier-63-Coq de bruyère et Ganga cata.jpg|left|thumb|200px|In plaat út ''La Règne Animal'' (edysje [[1828]]).]] Yn [[1799]] folge Cuvier [[Louis-Jean-Marie Daubenton]] op as [[heechlearaar]] [[natoer]]histoarje oan it ''[[Collège de France]]''. Yn [[1802]] waard er ek oansteld as titulêr heechlearaar oan de ''[[Jardin des Plantes]]'', en datselde jiers waard er beneamd ta beselskipjend kommisaris fan 'e ynspekteurs-generaal fan [[iepenbier ûnderwiis]]. Yn dy lêste hoedanichheid besocht er súdlik Frankryk, mar doe't er begjin [[1803]] keazen waard ta permanint siktaris fan it departemint fan natoerwittenskippen fan de Frânske Akademy fan Wittenskippen, kearde er werom nei Parys. Nettsjinsteande de opskuor fan de oangeande [[Napoleontyske Oarloggen]] wie Cuvier syn rom yn [[1806]] sa grut wurden, dat er dat jiers as bûtenlânsk lid talitten waard ta de [[Grut-Brittanje|Britske]] ''[[Royal Society]]''. Yn [[1812]] waard er ek lid fan 'e [[Keninklike Sweedske Akademy fan Wittenskippen]] en yn [[1827]] fan 'e [[Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen]]. Underwilens wied er doe sûnt [[1818]] ek lid fan de ''[[Académie française]]'', de Frânske [[taal]]akademy. Fanôf de ein fan 'e jierren [[1800]] lei Cuvier him benammen ta op trije fraachstikken: de struktuer en klassifikaasje fan 'e [[weakdieren]]; de ferlykjende anatomy en systematyk fan [[fisken]]; en it ûndersyk nei fossile [[sûchdieren]] en [[reptilen]]. Yn [[1812]] stelde er dat it ûnwierskynlik wie dat der noch grutte bisten wiene dy't noch net troch de minske ûntdutsen wiene; dêr wied er mis mei, want bgl. de [[okapy]], in sibbe fan 'e [[sjiraffe]], waard troch de Westerske wittenskip pas 'ûntdutsen' yn [[1901]]. Cuvier wie wol mei mear dingen mis; sa wied er in grut oanhinger en fersprieder fan 'e teory fan it [[katastrofisme]], it leauwe dat der in opienfolging fan [[prehistoarje|prehistoaryske]] wrâlden bestien hie dy't troch in [[God|skeppende macht]] hieltyd wer op 'e nij folle wiene mei harren eigen [[floara]] en [[fauna]], om úteinlik by in grutte katastrôfe (dêrfandinne de namme) ferwuostge te wurden. Dy teory stiet diametraal foar de [[evolúsje]]teory oer, wêryn't de stadige ûntwikkeling fan soarten en it oerlibjen fan 'e bêst oanpasten sintraal stiet. Cuvier wie dan ek in fûleindich bestrider fan dy lêste teory, dêr't neffens him gjin inkeld bewiis foar wie. [[File:Tombe Cuvier.jpg|right|thumb|200px|De grêfsark fan Cuvier op it ''[[Père Lachaise]]''-begraafplak yn [[Parys]].]] ===Ferstjerren=== Under syn libben tsjinne Cuvier yn hege funksjes ûnder [[Napoleon]], ûnder de [[Restauraasje fan it Hûs Bourbon|restaurearre Bourbons]] en ûnder kening [[Loadewyk-Filips fan Frankryk|Loadewyk-Filips]], de 'Boarger-Kening'. Yn [[1814]] waard er beneamd ta [[steatsried]], en yn [[1818]] sloech er it oanbod om minister fan Binnenlânske Saken te wurden ôf, al stied er flak foar syn dea op it punt om dat dochs noch te oanfurdzjen. Yn [[1819]] waard er foar syn fertsjinsten yn 'e [[adel]]stân ferheft en ta [[baron]] makke. Nettsjinsteande it [[roomsk-katolisisme|roomske]] karakter fan Frankryk wied er fan berte in [[lutheranisme|lutheraan]], en bleau er dat [[leauwe]] syn hiele libben trou. Georges Cuvier ferstoar yn [[1832]] hommels ûnder in grutte Paryske [[goalera]]-[[epidemy]], doe't er 62 jier wie. Hy is ien fan 'e 72 Frânsen fan wa't de nammen yn 'e [[Eiffeltoer]] kurven binne. ==Wurk (in kar)== * 1797-1798 – ''Tableau Élémentaire de l'Histoire Naturelle des Animaux'' * 1800-1805 – ''Leçons d'Anatomie Comparée'' (5 dielen) * 1811 – ''Essais sur la Géographie Minéralogique des Environs de Paris'' (mei [[Alexandre Brongniart]]) * 1812 – ''Recherches sur les Ossemens Fossiles de Quadrupèdes'' (4 dielen) * 1817 – ''Le Règne Animal'' (4 dielen) * 1817 – ''Mémoires pour Servir à l'Histoire et à l'Anatomie des Mollusques'' * 1819-1827 – ''Éloges Historiques des Membres de l'Académie Royale des Sciences, lus Dans les Séances de l'Institut Royal de France par M. Cuvier'' (3 dielen) * 1821 – ''Théorie de la Terre'' * 1822 – ''Discours sur les Révolutions de la Surface du Globe et sur les Changements qu'Elles Ont Produits dans le Règne Animal'' * 1826-1836 – ''Histoire des Progrès des Sciences Naturelles depuis 1789 Jusqu'à ce Jour'' (5 dielen) * 1828-1848 – ''Histoire Naturelle des Poissons'' (11 dielen; fuortset troch [[Achille Valenciennes]]) * 1841-1845 – ''Histoire des Sciences Naturelles depuis Leur Origine Jusqu'à Nos Jours'' (5 dielen, redigearre en publisearre troch [[Magdeleine de Saint-Agit]]) {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Georges_Cuvier ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Georges Cuvier}} }} {{DEFAULTSORT:Cuvier, Georges}} [[Kategory:Frânsk biolooch]] [[Kategory:Frânsk soölooch]] [[Kategory:Frânsk mammalooch]] [[Kategory:Frânsk ornitolooch]] [[Kategory:Frânsk ichtyolooch]] [[Kategory:Frânsk herpetolooch]] [[Kategory:Frânsk paleöntolooch]] [[Kategory:Frânsk botanikus]] [[Kategory:Frânsk heechlearaar]] [[Kategory:Frânsk publisist]] [[Kategory:Frânske adel]] [[Kategory:Lid fan de Académie française]] [[Kategory:Persoan berne yn 1769]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1832]] 9wmjcoejf3ic7yeybnl3bmm2wwqhfbc 0 115348 1243376 1022632 2026-10-28T07:57:17Z RomkeHoekstra 10582 1243376 wikitext text/x-wiki {{Of|it eilân Ierlân|de republyk|Ierlân}} [[File:Map of Ireland in Europe.svg|right|thumb|350px|De [[geografy]]ske lizzing fan it eilân Ierlân.]] '''Ierlân''' ([[Iersk]]: ''Éire''; [[Ingelsk]]: ''Ireland''; [[Ulsterskotsk]]: ''Airlann'') is in tige grut [[eilân]] dat ta [[Jeropa]] heart. It leit yn it [[noardeast]]like part fan 'e [[Atlantyske Oseaan]], en foarmet mei [[Grut-Brittanje (eilân)|Grut-Brittanje]] en hûnderten lytsere eilannen de [[arsjipel]] fan 'e [[Britske Eilannen]]. Fan dy eilannegroep is Ierlân it op ien nei grutste eilân, nei Grut-Brittanje. Ierlân wurdt wol 'it Griene Eilân' neamd, fanwegen syn wielderige [[plant]]egroei. [[Geografy|Steatkundich]] omfiemet Ierlân de ûnôfhinklike [[Republyk Ierlân]] en it ta it [[Feriene Keninkryk]] hearrende [[Noard-Ierlân]]. ==Geografy== Ierlân is in [[eilân]] yn it [[noardeasten]] fan 'e [[Atlantyske Oseaan]], dat mei de rest fan 'e [[Britske Eilannen]] foar de [[kust]] fan [[Noardwest-Jeropa]] leit. De term 'Britske Eilannen' is trouwens kontroversjeel yn 'e [[Republyk Ierlân]] om't it [[wurd]] 'Britsk' assosjearre wurdt mei de [[Feriene Keninkryk|Britske]] oerhearsking fan Ierlân. Dêrom sprekke guon Ieren leaver fan de Noardatlantyske Arsjipel. Ierlân is it op ien nei grutste eilân fan dy [[eilannegroep]], nei [[Grut-Brittanje (eilân)|Grut-Brittanje]], dat mear nei it [[easten]] ta en deuner by it Jeropeeske [[fêstelân]] leit. Ierlân hat in [[oerflak]] fan 84.421&nbsp;km², en is dêrmei it op twa nei grutste eilân fan Jeropa (nei Grut-Brittanje en [[Iislân]]), wylst it wrâldwiid it tweintichste plak ynnimt op 'e ranglist fan grutste eilannen. [[File:Ireland_(MODIS).jpg|left|thumb|200px|In [[satellyt]]foto fan Ierlân.]] Yn it [[noarden]] en [[westen]] wurdt Ierlân begrinzge troch de iepen [[Atlantyske Oseaan]] en yn it [[suden]] troch de [[Keltyske See]]. Yn it [[easten]] foarmje (fan noard nei súd) it [[Noarderkanaal (Britske Eilannen)|Noarderkanaal]], de [[Ierske See]] en it [[Kanaal fan Sint Joaris]] de skieding mei Grut-Brittanje. Op it smelste punt is it Noarderkanaal mar 23&nbsp;km breed. [[Polityk]] is Ierlân sûnt [[1922]] ferdield yn in ûnôfhinklik súdlik diel, dat sûnt [[1949]] de [[Republyk Ierlân]] hjit, en in ta it [[Feriene Keninkryk]] hearrend noardlik diel, [[Noard-Ierlân]]. In bân fan [[berchtme]]n folget de [[kust]]en fan Ierlân en omslút dêrmei in leechleine [[flakte]] yn 'e midden fan it eilân. De heechste [[berch]] fan it eilân is de [[Carrauntoohil]] yn it [[County Kerry|greefskip Kerry]], dy't in hichte hat fan 1.038&nbsp;m boppe [[seenivo]]. It westen en noardwesten fan it eilân is [[rots]]ich, en it bêste [[bou]]lân leit yn 'e [[provinsje]] [[Leinster (provinsje)|Leinster]], yn it súdwesten fan 'e Republyk Ierlân. Oant yn 'e [[Midsiuwen]] waarden grutte parten fan it eilân oerdutsen troch [[wâld]]en, mar yn [[2013]] makken bosken noch mar 11% fan it grûngebiet út (foar hiel Jeropa lei dat persintaazje op 35%). De langste [[rivier]] fan Ierlân is de [[Shannon (rivier)|Shannon]], mei in lingte fan 386&nbsp;km. It [[klimaat]] fan it eilân is in tige tuskenbeiden [[seeklimaat]] mei in soad [[rein (delslach)|rein]]. Dêrtroch ken Ierlân in wielderige [[plant]]egroei, dêr't it de [[bynamme]] 'it Griene Eilân' oan te tankjen hat. [[File:Pasture_near_Ballyieragh_-_geograph.org.uk_-_15185.jpg|right|thumb|250px|[[Greide]]n yn 'e neite fan [[Ballyieragh]], yn it [[County Cork|greefskip Cork]].]] ==Skiednis== ===Prehistoarje=== Under de lêste [[iistiid]], doe't der sa'n soad [[see]]wetter fêstholden waard yn [[lâniis]] dat it [[seenivo]] folle leger wie, bestiene der [[lânbrêge]]n tusken Ierlân en Grut-Brittanje en tusken Grut-Brittanje en it Jeropeeske fêstelân. Sa'n tsientûzen jier lyn, dus om [[8000 f.Kr.]] hinne, gie de lânferbining tusken Ierlân en Grut-Brittanje ferlern troch it stigende seenivo. De ierste bewizen fan [[minske|minsklike]] bewenning fan it eilân Ierlân datearje fan omtrint [[10.500 f.Kr.]], hoewol't der pas tusken [[8000 f.Kr.|8000]] en [[7000 f.Kr.]] gruttere oantallen [[Mesolitikum|mesolityske]] lânferhuzers arrivearren, dy't Ierlân mei [[boat]]en berikten. Fan likernôch [[4500 f.Kr.]] ôf kamen der nije, [[Neolitikum|neolityske]] bewenners yn Ierlân, dy't dêr [[lânbou]]gewaaksen (benammen [[weet]] en [[koarn]]) fan it Jeropeeske fêstelân yntrodusearren en grutte [[stien]]nene [[monumint]]en oprjochten. De [[Brûnstiid]], doe't der foar it earst [[metaal]] brûkt waard, briek yn Ierlân om [[2500 f.Kr.]] oan, doe't der him op it eilân in nije weach lânferhuzers nei wenjen sette. Dat wiene [[Kelten]] fan 'e [[Hallstatt-kultuer]] fan [[Midden-Jeropa]], dy't de eardere bewenners neitiid stadichoan assimilearren. Der bestiet ûnder [[histoarisy]] gjin oerienstimming oer de fraach hoe't de Keltyske ynbesitname fan Ierlân krekt ferrûn is. Tradisjoneel waard derfan útgien dat der ferskate weagen Keltyske lânferhuzers (mooglik fjouwer) wiene, ntl.: de [[Priteny]], wêrfan't ûndúdlik is wêr't se weikamen (of oft se wol wier bestien hawwe), folge troch de [[Belgae]] út noardlik [[Galje]] en [[Grut-Brittanje (eilân)|Grut-Brittanje]], dêrnei de [[Laigin (folk)|Laigin]] út [[Bretanje|Armoarika]] en ta einbeslút de [[Mileezjers (Ieren)|Mileezjers]] út it noarden fan it [[Ibearysk Skiereilân]] of it suden fan Galje. In twadde weach fan 'e Belgae soe yn 'e [[sechsde iuw f.Kr.]] út noardlik Galje oerkommen wêze; dy lju neamden harsels de ''Euerni'', en dêr soe de namme 'Ierlân' op weromgean. Om't [[argeology|argeologen]] gjin bewizen fine kinnen hawwe foar grutskalige [[minsklike migraasje|migraasje]]weagen, binne de measte moderne [[histoarisy]] fan betinken dat de Kelten folle stadiger en mear ferspraat troch de tiid yn Ierlân kommen binne. [[File:Uragh_Stone_Circle.jpg|left|thumb|200px|De [[Stiennerûnte fan Uragh]], in [[Neolitikum|neolitysk]] [[monumint]] yn it [[County Kerry|greefskip Kerry]].]] ===Aldheid en Midsiuwen=== De [[Romeinen]], dy't fan [[43]] ôf it grutste part fan [[Grut-Brittanje (eilân)|Grut-Brittanje]] oerhearsken, wiene har goed bewust fan it bestean fan Ierlân, dat se [[Hibernia]] neamden, mar besochten nea om it eilân te feroverjen. Ierlân wie yn dy tiid in grimelgrammel fan rivalisearjende [[keninkryk]]jes, en dat bleau sa oant de ein fan 'e [[Midsiuwen]]. Hoewol't de Midsiuwske Ierske [[literatuer]] in ûnûnderbrutsen rige fan [[hege kening]]en (de saneamde ''[[ard rí]]'') beskriuwt dy't sûnt minskewitten (alteast yn namme) oer it hiele eilân regearre hawwe soene, binne hjoeddeistige histoarisy fan miening dat soks in betinksel wie út 'e [[achtste iuw]], dat bedoeld wie om 'e doetiidske status fan beskate machtige politike klibers te rjochtfeardigjen troch te bearen dat dy sitewaasje altyd al bestien hie. It hege-keningskip waard sadwaande pas histoaryske wurklikheid yn 'e tiid fan 'e [[Wytsingen]] en bestie sels fan dy tiid ôf net oan ien tried troch. De wichtichste keninkriken út dizze perioade wiene [[Keninkryk Munster|Munster]], [[Keninkryk Leinster|Leinster]], [[Keninkryk Konnacht|Konnacht]] (Ingelsk: ''Connaught'') en [[Keninkryk Ulster|Ulster]], mei as fyfde it troch de hege keningen regearre [[keninkryk Mide]] (Ingelsk: ''Meathe'') mei syn [[seremoanje|seremoniële]] [[haadstêd]] op 'e [[Heuvel fan Tara]]. Yn [[432]] arrivearre de [[hillige]] [[Sint Patrick|Patrick]], in [[Wales|Welsman]] fan [[berte]] en [[komôf]], yn Ierlân om dêr it [[kristendom]] te bringen. Hy soe him letter ûntjaan ta de [[beskermhillige]] fan Ierlân. Histoarisy binne it noch altyd net alhiel iens oer hoe't de [[bekearing]] fan 'e Ieren krekt yn syn wurk gie, mar it liket der sterk op dat de âldere [[druïdisme|druïdyske]] [[tradysje]]s frij gau belies joegen doe't se konfontearre waarden mei de nije kristlike [[godstsjinst]]. Fan 'e [[njoggende iuw]] ôf laten [[ynfallen fan de Wytsingen]] yn Ierlân ta oanhâldende striid. De Wytsingen wiene lykwols net inkeld [[plondering|plonderders]], mar ek [[kolonist]]en, dy't plakken lykas [[Dublin]], [[Limerick (plak)|Limerick]], [[Cork (stêd)|Cork]], [[Wexford]] en [[Waterford (stêd)|Waterford]] stiften. [[File:Gallarus_Oratory_-_geograph.org.uk_-_17678.jpg|right|thumb|250px|It [[Gallarus-oratoarium]], ien fan 'e âldste [[tsjerke]]n fan Ierlân.]] Yn [[1169]] fûn op útnûging fan [[Dermot Mac Murrough]] (of Diarmait Mac Murchada), de kening fan Leinster, de [[Normandyske Ynfaazje fan Ierlân]] plak, wêrby't in leger fan seishûndert [[Wales|Kambro]]-[[Normanje|Normandyske]] [[ridder]]s ûnder lieding fan [[Richard fan Clare, 2e greve fan Pembroke]], byneamd Sterkbôge, op 'e Ierske súdeastkust lânen. Yn [[1172]] naam [[kening]] [[Hindrik&nbsp;II fan Ingelân]] út 'e hannen fan [[paus]] [[Aleksander III (paus)|Aleksander&nbsp;III]] de [[titel (adel)|titel]] 'hear fan Ierlân' oan. Dêrtroch rekke de [[Hearlikheid Ierlân]] ûnder [[Ingelân|Ingelske]] hearskippij, it begjin fan in bân dy't mear as 850 jier bestean bliuwe soe. Iere Normandyske en Ingelske kolonisten yn Ierlân rekken lykwols meitiid alhiel ferierske trochdat se mei de lânseigen Ierske befolking yninoar omtrouden yn in tiid dat der noch gjin religieuze tsjinstellings tusken dy groepen bestiene. Sadwaande wie it Ingelske gesach yn Ierlân tsjin 'e ein fan 'e [[fyftjinde iuw]] frijwol hielendal ferdwûn, útsein yn in krite om Dublin hinne dy't bekendstie as ''[[The Pale]]'' (dêrfandinne it Ingelske [[sprekwurd]] ''That is beyond The Pale'', "Dat leit bûten The Pale", mei de betsjutting 'dêr haw ik gjin ynfloed op'). ===Britske oerhearsking=== Yn [[1542]] rôp kening [[Hindrik&nbsp;VIII fan Ingelân]] himsels út ta kening fan Ierlân, wêrmei't er it [[Keninkryk Ierlân]] stifte. Teffens sterke Hindrik it Ingelske gesach yn Ierlân fuort en wreide it út, wat ûnder it [[regear]] fan syn [[dochter]] [[Elizabeth I fan Ingelân|Elizabeth&nbsp;I]] late ta de [[Ingelske Ferovering fan Ierlân (16e iuw)|Ingelske Ferovering fan Ierlân]]. Tsjin [[1600]] waard de oermastering fan Ierlân foltôge mei de [[Ierske Njoggenjierrige Oarloch]] ([[1593]]-[[1603]]), dy't resultearre de [[Flecht fan de Greven]] ([[1607]]), wêrby't in grut diel fan 'e [[opstân|opstannige]] lânseigen [[adel]] fan Ierlân de wyk naam nei [[Spanje]]. [[File:Áras_an_Uachtaráin_2010.jpg|left|thumb|260px|It [[Áras an Uachtaráin]], de offisjele residinsje fan 'e [[presidint]] fan 'e [[Republyk Ierlân]].]] Geandewei de [[santjinde iuw]] waard de Ingelske hearskippij oer Ierlân fierder fuortsterke troch de [[Plantaazjes fan Ierlân]], wêrby't in protte [[protestantisme|protestanten]] út Ingelân en [[Skotlân]] wei har benammen yn noardlike en eastlike dielen fan it [[roomsk-katolisisme|roomsk]] bleaune Ierlân nei wenjen setten. Dy lju wiene de [[foarâlden]] fan 'e hjoeddeiske [[Ulstersen|Ulsterske]] folksgroep (de protestantske Noardieren). Yn 'e [[santjinde iuw]] fûnen ek de [[Oarloggen fan de Trije Kenikriken]] ([[1639]]-[[1651]]), de [[Ferovering fan Ierlân troch Oliver Cromwell|Ferovering fan Ierlân]] troch [[Oliver Cromwell]] ([[1649]]-[[1653]]) en de [[Willemityske Oarloch yn Ierlân]] ([[1688]]-[[1691]]) plak. Sa'n 20.000 Ieren kamen yn dy tiden fan striid en noed om op it slachfjild, 200.000 boargers stoaren de [[ferhongering|hongerdea]] troch de krapte dy't de oanhâldende oarlochssitewaasje feroarsake, en nochris 50.000 lju waarden ûnder twang as [[kontraktarbeid]]ers nei [[West-Ynje]] stjoerd. Yn 'e [[achttjinde iuw]] waard Ierlân nei in [[desennium]] fan mylde [[winter]]s yn [[1739]] troffen troch de saneamde [[Grutte Froast]], dy't resultearre yn 'e [[Ierske Hongersneed fan 1740|Ierske Hongersneed]] fan [[1740]], wêrby't sa'n 250.000 minsken (oftewol in achtste part fan 'e befolking) omkaam. Nei't de [[Ierske Opstân fan 1798|Ierske Opstân]] fan [[1798]] troch it Britske [[leger (lânmacht)|leger]] delslein wie, waard it Keninkryk Ierlân per [[1 jannewaris]] [[1801]] mei it [[Keninkryk Grut-Brittanje]] (dat sels yn [[1707]] ûntstien wie troch in fúzje fan it [[Keninkryk Ingelân]] mei it [[Keninkryk Skotlân]]) gearfoege ta it [[Feriene Keninkryk fan Grut-Brittanje en Ierlân]]. De [[Ierske Opstân fan 1803]] brocht dêr gjin feroaring yn. [[File:Sackville_Street_(Dublin)_after_the_1916_Easter_Rising.JPG|right|thumb|250px|Ruïnes yn [[Dublin]] nei de [[Peaske-opstân]] fan [[1916]].]] Yn 'e midden fan 'e [[njoggentjinde iuw]] waard Ierlân teheistere troch de [[Grutte Ierske Hongersneed]], dy't duorre fan [[1845]] oant [[1852]]. Nei skatting kamen dêrby 1 miljoen Ieren om troch [[ferhongering]] en [[sykte]]n, wylst nochris 2 miljoen oaren it lân ûntflechten troch te [[emigrearjen]], benammen nei de [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]]. Mei troch it brekme oan help fan 'e Britske autoriteiten foar de hongerjende befolking kaam yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw it Ierske [[nasjonalisme]] sterk op. In langjierrige [[kampanje (polityk)|kampanje]] foar [[selsbestjoer]], dy't plakfûn ûnder lieding fan [[Charles Stewart Parnell]], late yn [[1914]] ta in healslachtige foarm fan beheinde [[autonomy]]. Yn [[1916]] fûn de [[Peaske-opstân]] plak, in nij besykjen fan in lytse groep ekstremisten om ta in folslein ûnôfhinklik Ierlân te kommen. Britske reäksje wie om, nei't de rebûlje yn bloed smoard wie, fyftjin lieders fan 'e opstân te [[eksekúsje|eksekutearjen]] en mear as tûzen oaren yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]] te smiten. ===Unôfhinklikheid en boargeroarloch=== Hoewol't de opstannelingen oarspronklik net in protte stipe hân hiene fan it meastepart fan 'e Ierske befolking, sloech de stimming yn it lân alhiel om troch dy ûnmeilydsume opstelling. By de [[Ierske ferkiezings (1918)|Ierske ferkiezings]] fan [[1918]] wûn de pro-ûnôfhinklikheidspartij [[Sinn Féin]] in oerweldigjende mearderheid fan 'e stimmen, en yn [[1919]] rôp dy [[politike partij|partij]] de ûnôfhinklikheid fan Ierlân út. De dêropfolgjende [[Ierske Unôfhinklikheidsoarloch]] einige yn [[july]] [[1921]] yn in [[wapenstilstân]] mei de Britten, wêrnei't [[ûnderhanneling]]s ta it sluten fan it saneamde [[Anglo-Iersk Ferdrach]] laten. Neffens dat [[ferdrach]] waard it suden fan Ierlân yn [[1922]] ûnôfhinklik as de [[Ierske Frijsteat]], dy't lid bleau fan it [[Britske Mienebêst]] en de Britske kening as steatshaad hold, wylst [[Noard-Ierlân]], dêr't de measte protestanten konsintrearre wiene, ûnderdiel bleau fan it Feriene Keninkryk, dat no it [[Feriene Keninkryk fan Grut-Brittanje en Noard-Ierlân]] kaam te hjitten. [[File:Map of Ireland's capitals.png|left|thumb|200px|In steatkundige lânkaart fan Ierlân mei de [[Republyk Ierlân]] yn it suden (ljochtgrien) en [[Noard-Ierlân]] yn it noarden (giel).]] In diel fan 'e Ieren gie mei dy opspjalting fan harren lân net akkoart, en begûn ûnder lieding fan [[Éamon de Valera]] de [[Ierske Boargeroarloch]] tsjin it leger fan 'e Ierske Frijsteat, dat ûnder lieding stie fan [[Michael Collins (Iersk politikus)|Michael Collins]]. De [[boargeroarloch]] einige yn [[1923]], doe't de tsjinstanners fan it Anglo-Iersk Ferdrach de striid opjoegen. Yn 'e desennia dêrnei distansjearre de Ierske Frijsteat him almar fierder fan it Feriene Keninkryk, en bleau ûnder de [[Twadde Wrâldoarloch]] ([[1939]]-[[1945]]) sels [[neutraliteit|neutraal]]. Yn [[1949]] waard de Ierske Frijsteat opheft en de [[Republyk Ierlân]] útroppen, wêrby't alle noch besteande bannen mei it Feriene Keninkryk trochsnien waarden. Underwilens wie yn Noard-Ierlân in kliber protestanten oan 'e macht kommen dy't feriene wiene yn 'e [[Ulsterske Unionistyske Partij]] (UUP), en dy't alle middels brûkten om 'e roomsen ûnder de tomme te hâlden. Ein sechtiger jierren kamen de spannings ta útbarsting yn it [[Noardierske konflikt]], wêrby't roomske ('republikeinske') en protestantske ('loyalistyske') [[paramilitêr]]e organisaasjes (lykas de [[Iersk Republikeinsk Leger|IRA]] en de [[UVF]]) [[terrorisme|terroristyske]] [[oanslach|oanslaggen]] diene op inoar, ûnskuldige boargers en it Britske leger. Yn totaal foelen der yn it Noardierske konflikt mear as 3.600 [[dea]]den, oant yn [[1998]] it [[Goedfreedsakkoart]] sletten waard, wêrby't protestanten en roomsen besleaten om 'e macht yn Noard-Ierlân te dielen. [[File:StormontCarson.jpg|right|thumb|250px|It [[Parlemintsgebou fan Noard-Ierlân]] op 'e [[Stormont Estate]].]] ==Demografy== Yn [[2017]] hie it eilân Ierlân in [[befolking]] fan likernôch 6,7&nbsp;miljoen minsken, wêrfan 4,8&nbsp;miljoen yn 'e Republyk Ierlân en 1,9&nbsp;miljoen yn Noard-Ierlân. De grutste [[stêd]] op it eilân wie [[Dublin]], de [[haadstêd]] fan 'e Republyk, dy't oan 'e eastkust leit en in befolking fan mear as 1,1&nbsp;miljoen minsken hat. [[Belfast (Noard-Ierlân)|Belfast]], de haadstêd fan Noard-Ierlân, komt op it twadde plak mei yn [[2005]] 333.000 ynwenners. De oarspronklike lânseigen [[taal]] dy't op it eilân Ierlân sprutsen wurdt, is it [[Iersk]], in [[Keltyske taal]] dy't lykwols tige yn 'e ferdrukking rekke is. As [[memmetaal]] wurdt it Iersk yn 'e Republyk Ierlân noch mar sprutsen troch 71.000 minsken (1,7% fan 'e befolking), en yn Noard-Ierlân troch likernôch 2.000 minsken. It [[Ingelsk]], fan oarsprong in útlânske taal, is no foar fierwei it meastepart fan 'e ynwenners fan sawol de Republyk as Noard-Ierlân de memmetaal en deistige omgongstaal. Fierders is der noch it [[Ulsterskotsk]], in [[dialekt]] fan it [[Skotsk]] dat yn [[Noard-Ierlân]] troch sa'n 30.000 en yn [[Donegal]], yn it noarden fan 'e Republyk, troch nochris in 10.000 minsken sprutsen wurdt. Op it mêd fan [[religy]] hinget it meastepart fan 'e befolking fan Ierlân it [[kristendom]] oan, hoewol't der in oanwaaksende groep [[ateïsme|ateïsten]] en [[agnostisisme|agnosten]] bestiet (9,8% yn 'e Republyk en 14% yn Noard-Ierlân). De [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] hat oer it hiele eilân in oanhing fan 73% fan 'e befolking; as men allinnich de Republyk nimt, leit dat persintaazje noch heger, op 87%. Dêrnjonken besteane der ferskate [[protestantisme|protestantske denominaasjes]], dy't yn Noard-Ierlân mei-inoar 48% fan 'e befolking útmeitsje en yn 'e Republyk 4,2%. Fierders binne der dan noch lytse [[joadendom|joadske]], [[islam]]ityske, [[hindoeïsme|hindoeïstyske]], [[sikhisme|sikhistyske]] en [[modern heidendom|heidenske]] mienskippen. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Ireland ''Notes'', ''References'' en ''Bibliography'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Ireland}} }} [[Kategory:Ierlân (eilân)| ]] [[Kategory:Britske Eilannen]] [[Kategory:Eilân yn de Atlantyske Oseaan]] [[Kategory:Eilân yn de Noardsee]] [[Kategory:Geografy fan Ierlân]] [[Kategory:Geografy fan it Feriene Keninkryk]] [[Kategory:Ferdield eilân]] j06dsgepduzwyzb3y8g71sf6r0jsmo5 0 121922 1243393 1236543 2026-10-28T11:43:21Z Rzuwig 11202 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Coa Kastrioti Family.svg]] → [[File:Variation of the CoA of the Kastrioti Family.svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Better explanation of the illustration. 1243393 wikitext text/x-wiki {{Dyn koart | ôfbylding = Gjergj Kastrioti.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | namme = Skanderbeg | echte namme = Gjergj Kastrioti | nasjonaliteit = [[File:Coat of arms of Albania.svg|10px]] [[Albaanje|Albaneesk]] | bertedatum = [[6 maaie]] [[1405]] | berteplak = [[noardeast]]lik [[Albaanje]] | stjerdatum = [[17 jannewaris]] [[1468]] | stjerplak = [[Lezhë]] ([[Albaanje]]) | dynasty = [[Kastrioti (laach)|Kastrioti]] | etnisiteit = [[File:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albanezen|Albaneesk]] | partij = | prizen = | funksje1 = [[gûverneur]] fan 'e [[Sandjak fan Dibra]] | regear1 = | amtsperioade1 = [[1440]] – [[1443]] | foargonger1 = | opfolger1 = | funksje2 = [[hear (titel)|hear]] fan [[Albaanje]] | regear2 = | amtsperioade2 = [[1443]] – [[1468]] | foargonger2 = | opfolger2 = }} '''Skanderbeg''' ([[Albaneesk]]: ''Skënderbeu'' of ''Skënderbej''; wiere [[namme]]: '''Gjergj Kastrioti'''; [[Gryksk|helenisearre]] foarm: '''George Castriotis'''; [[noardeast]]lik [[Albaanje]], [[6&nbsp;maaie]] [[1405]]&nbsp;– [[Lezhë]], [[17&nbsp;jannewaris]] [[1468]]) wie in [[Albaanje|Albaneesk]] [[ealman]], [[ofsier]] en [[politikus]], dy't yn syn [[jonkheid]] yn it [[leger (lânmacht)|leger]] en de [[amtner]]ij fan it [[Osmaanske Ryk]] tsjinne, mar yn [[1443]] lieding joech oan in [[opstân]] yn it hjoeddeiske [[Albaanje]] en [[Masedoanje]] tsjin datselde Osmaanske Ryk. Dêrby hied er earst de stipe fan 'e [[Republyk Feneesje]] en letter fan it [[Keninkryk Napels]]. Hy hold in fearnsiuw lang stân, oant syn [[dea]] yn [[1468]], mar neitiid waard de rebûlje de kop yn drukt troch de Osmanen. Hjoed de dei wurdt Skanderbeg sjoen as in Albaneeske [[folksheld]] en syn opstân as in ier foarbyld fan Albaneesk [[nasjonalisme]], mar eins gie it barren oan 'e hiele súdlike helte fan Albaanje foarby, wylst in grut diel fan 'e folgelingen fan Skanderbeg út [[etnysk]]e [[Serven]], [[Montenegrinen]], [[Flachen]] en [[Griken]] bestie. Hoewol't it [[religy|religieuze]] aspekt tsjintwurdich ôfswakke wurdt troch de (fierhinne [[islam]]ityske) Albanezen, moat de opstân fan Skanderbeg dochs fral sjoen wurde yn it ramt fan [[kristendom|kristlik]] ferset tsjin 'e útwreiding fan 'e [[islaam]]. Skanderbeg foarme lange tiid in obstakel foar in fierdere Osmaanske opmars yn [[Jeropa]] en joech dêrmei de kristlike steaten yn [[Itaalje]] en op 'e noardlike [[Balkan (skiereilân)|Balkan]] de tiid om har op 'e striid tsjin 'e Osmanen ta te rieden. ==Namme== Skanderbeg syn wiere ([[Albaneesk]]e) [[namme]] wie Gjergj Kastrioti. 'Gjergj' is de Albaneeske foarm fan 'Joaris', wylst de [[efternamme]] 'Kastrioti' ferwiist nei it plak [[Kastriot]], yn it [[noardeasten]] fan it hjoeddeiske [[Albaanje]], dêr't syn [[famylje (besibskip)|famylje]] wei kaam. [[Etymology]]sk komt 'Kastrioti' fan it [[Latyn]]ske [[wurd]] foar [[kastiel]], ''castrum'', fia it [[Gryksk]]e κάστρο, ''kástro''. Skanderbeg syn namme komt in soad foar yn 'e [[Gryksk|helenisearre]] foarm ''George Castriotis'', en ek wol yn 'e [[Latyn]]ske foarm ''Georgius Castriotus'' en de [[Slavyske talen|Slavyske]] foarm ''Đorđe Kastriot'' of Ђорђе Кастриот. [[File:Kruja_Skanderbeg_Museum_DSC01309.jpg|left|thumb|250px|It [[Skanderbegmuseum]] yn [[Krujë]].]] Hy waard lykwols folle bekender ûnder syn [[bynamme]] Skanderbeg, yn it Albaneesk ''Skënderbeu'' of ''Skënderbej''. Dat wie in [[ferbastering]] fan it [[Turksk]]e اسکندر بگ‎, ''İskender beğ'' of ''İskender Bey'', dat letterlik 'hear Aleksander' betsjut. Men giet derfan út dat dat in [[komplimint]] fan syn fijân wie, dy't syn [[militêr]]e betûftens ferliek mei dy fan [[Aleksander de Grutte]]. Sels ûndertekene Skanderbeg offisjele [[dokumint]]en mei '[[hear (titel)|hear]] fan Albaanje ([[Latyn]]: ''Dominus Albaniae''), mar fierders makke er nea oanspraak op [[aadlike titel]]s. ==Libben== ===Jonkheid=== De iere [[jonkheid]] fan Skanderbeg is noch altyd net alhiel dúdlik, hoewol't de pleatsing (troch [[Fan Noli]]) fan syn [[berte]] yn it jier [[1405]] no frij algemien akseptearre wurdt. Syn berteplak moat yn elts gefal socht wurde yn it [[noardeasten]] fan it hjoeddeiske [[Albaanje]], dêr't syn [[heit]] [[Gjon Kastrioti]] en dêrfoar syn [[pake]] [[Pal Kastrioti]] in [[foarstedom]] bestjoerden dat de moderne [[distrikt]]en [[Mat (distrikt)|Mat]], [[Mirditë]] en [[Dibër (distrikt)|Dibër]] omfieme. Syn [[mem]] wie in [[Servje|Servyske]] [[prinsesse]] dy't fan [[Voisava]] hiet, nei alle gedachten in [[telch]] út it [[Branković (laach)|Branković-laach]]. Fierders is it bekend dat Skanderbeg trije âldere [[bruorren]] hie, [[Stanisha Kastrioti|Stanisha]], Reposh en Konstandin, en fiif [[suster]]s: Mara, Jelena, Angjelina, Vlajka en Mamica. [[File:Variation of the CoA of the Kastrioti Family.svg|right|thumb|160px|It [[wapen (heraldyk)|wapen]] fan 'e [[Kastrioti (laach)|famylje Kastrioti]].]] ===Yn Osmaanske tsjinst=== Yn it spanningsfjild tusken it [[roomsk-katolisisme]] en de [[eastersk-otterdoksy]] feroare de [[Kastrioti (laach)|Kastrioti-famylje]] fan [[religy]] al neigeraden dat se bûnsgenoaten fan it otterdokse [[Keninkryk Servje (Midsiuwen)|Keninkryk Servje]] of de roomske [[Republyk Feneesje]] wiene. Doe't Skanderbeg syn heit oan 'e ein fan 'e [[fjirtjinde iuw]] in [[fazal]] fan 'e ([[islam]]ityske) [[Osmaanske Ryk|Osmaanske Turken]] waard, bleau er lykwols [[kristen]], al moast er wol militêre bystân oan 'e Osmanen leverje, lykas yn 'e [[Slach by Ankara]], yn [[1402]]. [[Stanisha Kastrioti|Stanisha]], de âldste [[broer]] fan Skanderbeg, waard nei alle gedachten troch de Osmanen opeaske ûnder it ''[[devşirme]]''-stelsel, in soarte fan [[belesting]] yn 'e foarm fan [[jonge]]s út kristlike [[gesin]]nen dy't neitiid grutbrocht waarden yn 'e islaam en treend waarden om te tsjinjen by de [[janitsaren]], de elite-[[ynfantery]] fan 'e Osmanen. It tinken ûnder [[histoarisy]] is lykwols dat Skanderbeg sels net as ûnderdiel fan 'e ''devşirme'', mar ynstee as gizelder foar syn heite [[trou]] oan 'e [[sultan]] by de Osmanen kaam. Dat moat omtrint [[1423]] west hawwe, doe't er likernôch achttjin [[jier]] wie. Gizelders lykas hy waarden net yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]] smiten, mar krigen ynstee oan it hof fan 'e sultan yn [[Adrianopel]] (it hjoeddeiske [[Edirne]]) in earsten [[militêr]]e [[oplieding]]. Men giet derfan út dat Skanderbeg trije jier lang oan it [[hofhâlding|hof]] fan [[Moerad&nbsp;II]] bleau en ûnderrocht krige oan 'e [[Skoalle fan Enderun]]. Yn dy perioade bekearde er him ta de islaam. [[File:Skanderbeg and other students in Enderun receiving military training (81764557).jpg|left|thumb|250px|Skanderbeg en oare [[learling]]en krije ûnderrjocht oan 'e [[Skoalle fan Enderun]].]] Nei't er syn oplieding ôfrûne hie, waard Skanderbeg as [[ofsier]] yn Osmaanske tsjinst oansteld, en de folgjende jierren focht er oanhâldend mei de moslims tsjin 'e kristenen. Dat hold oan sels nei't syn heit yn [[1430]] tsjin 'e sultan yn opstân kommen en ferslein wie, wêrnei't de Kastrioti's it meastepart fan harren lân kwytrekken. Ek doe't [[Gjergj Arianiti]] en [[Ndreu Thopia]], dy't frijwol buorlju fan 'e Kastrioti wiene, tusken [[1432]] en [[1436]] in [[Albaneeske Opstân (1432-1436)|opstân tsjin 'e Osmanen]] oanfierden, die Skanderbeg neat en bleau er Moerad trou. Dêrfoar waard er yn [[1437]]-[[1438]] beleanne mei de posysje fan ''[[subaşi]]'' (distriktsgûverneur) fan [[Krujë]]. Teffens hied er yn dy snuorje it befel oer in [[kavalery]]-ienheid fan 5.000 man. Yn [[1440]] waard er oansteld as ''[[sancakbey]]'' (provinsjegûverneur) fan 'e [[Sandjak fan Dibra]]. ===Opstân tsjin 'e Osmanen=== ====Begjin==== It wurdt frij algemien foar wier oannommen dat Skanderbeg begjin [[novimber]] [[1443]], ûnder de [[Slach by Niš (1443)|Slach by Niš]], mei sa'n trijehûndert oare Albanezen [[desersje|desertearre]] út it [[leger (lânmacht)|leger]] fan [[sultan]] [[Moerad&nbsp;II]] en oerrûn nei de [[krústocht|krúsfarders]] fan 'e [[Keninkryk Hongarije (Midsiuwen)|Hongaarske]] [[legeroerste]] [[János Huyadi]], hoewol't inkele iere boarnen hawwe wolle dat dat in pear moanne letter barde, ûnder de [[Slach by Kunovica]], op [[2 jannewaris]] [[1444]]. Neffens de meast wierskynlike ferzje fan it ferhaal late Skanderbeg syn mannen nei [[Krujë]] ta, dêr't er op [[28 novimber]] arrivearre en prompt de stêd ynnaam troch in ferfalske [[brief]] fan Moerad sjen te litten wêryn't hysels ta [[gûverneur]] fan Krujë beneamd waard. Nei't er in stikmannich minder wichtige stêden yn 'e omkriten bemastere hie, wêrûnder [[Petrela]], [[Prezë]], [[Guri i Bardhë]], [[Kodžadžik|Svetigrad]] en [[Modrič (Struga)|Modrič]], liet er by wize fan formele ferklearring dat er him tsjin it Osmaanske Ryk kearde, in reade [[flagge]] mei in dûbelkoppige swarte [[earn]] hise. Dat wie in [[banier]] fan it [[wapen (heraldyk)|wapen]] fan syn famylje, dêr't de hjoeddeistige [[flagge fan Albaanje]] op basearre is. Skanderbeg swarde de islaam ôf en naam it kristendom wer oan, en twong alle oare moslims yn 'e gebieten dy't er behearske itselde te dwaan as se net om hals brocht wurde woene. [[File:Battle of Varna (Amman).jpg|right|thumb|250px|Skanderbeg syn oerwinning yn 'e [[Slach by Torvioll]], yn [[1444]].]] Skanderbeg syn opstân kaam net samar út 'e loft fallen, mar wie winliken in fuortsetting fan 'e al jierrenlang smeulende opskuor yn it bercheftige en dêrom dreech te behearskjen noarden fan Albaanje. En yn [[augustus]] [[1443]] wie yn sintraal Albaanje, dus súdlik fan it no troch Skanderbeg bemastere gebiet, op 'e nij in rebûlje útbrutsen ûnder lieding fan [[Gjergj Arianiti]]. Op [[2 maart]] [[1444]] ûntbea Skanderbeg de oare Albaneeske foaroanmannen yn [[Lezhë]], in stêd dy't yn 'e hannen wie fan 'e [[Republyk Feneesje]]. Dêr waard ûnder Fenesiaanske beskerming de saneamde [[Liga fan Lezhë]] sletten, wêrfan't de leden njonken Skanderbeg sels de lieders fan 'e famyljes [[Arianiti (laach)|Arianiti]], [[Dukagjini (laach)|Dukagjini]], [[Dushmani (laach)|Dushmani]], [[Muzaka (laach)|Muzaka]], [[Spani (laach)|Spani]], [[Thopia (laach)|Thopia]], [[Zaharia (laach)|Zaharia]] en [[Zenevisi (laach)|Zenevisi]] wiene. Ek de machtige [[Montenegro|Montenegrynske]] ealman [[Stefan Crnojević]] sleat him dêrby oan. Doe't er de stipe fan dizze bûnsgenoaten hie, organisearre Skanderbeg in mobyl ferdigeningsleger dat yn lytseftige kloften operearre, sadat de Osmanen twongen waarden om harren legers ek te fersprieden, wat it foardiel fan harren nûmerike oermacht sterk ôfswakke. Skanderbeg focht in [[guerrilja-oarloch]] tsjin harren út, wêrby't er goed gebrûk makke fan it bercheftige terrein. De earste acht oant tsien jier hied er in leger fan nei skatting yn totaal sa'n 10.000 oant 15.000 man, dy't lykwols suver nea allegear op ien plak te finen wiene. Boppedat hied er inkeld oer syn eigen mannen it direkte befel; foar de rest moast er de oare eallju oertsjûgje om mei te gean yn syn [[polityk]] en [[strategy]]. Syn rippertwaar wie trouwens net beheind ta inkeld guerriljataktiken. Sa fersloech er yn 'e [[simmer]] fan [[1444]] yn 'e [[Slach by Torvioll]] yn in iepen [[fjildslach]] in 25.000 man tellend Osmaansk leger ûnder in [[Ali Pasja]]. Dêrby kamen 8.000 Osmanen om, wylst nochris 2.000 [[kriichsfinzen]] nommen waarden. Yn 'e folgjende pear jier fersloech Skanderbeg de Osmanen noch in pear kear: op [[10 oktober]] [[1445]] yn 'e [[Slach oan de Mokra]], en op [[27 septimber]] [[1446]] yn 'e [[Slach by Otonetë]]. [[File:Skanderbeg_engraving.jpg|left|thumb|250px|Skanderbeg sprekt syn folk ta ([[16e iuw|16e-iuwske]] [[gravuere]]).]] ====Oarloch mei Feneesje==== Neigeraden dat de Albanezen mear súksessen boekten tsjin it Osmaanske Ryk, groeide der in kleau tusken harren en har Fenesiaanske bûnsgenoaten. De [[Republyk Feneesje]] makke graach fan Skanderbeg-en-dy gebrûk om in buffer te kreëarjen tusken de eigen gebieten oan 'e [[kust]] fan 'e [[Adriatyske See]] en it Osmaanske Ryk, mar doe't de rebellen te sterk waarden, begûnen de Fenesianen harren as in bedriging te sjen. Yn [[1447]] ûntstie der in heechoprinnend skeel oer it besit fan 'e [[fêsting]] [[Dagnum]], dat de direkte oanlieding wie ta it útbrekken fan 'e [[Albaneesk-Fenesiaanske Oarloch (1447-1448)|Albaneesk-Fenesiaanske Oarloch]] fan [[1447]]-[[1448]]. Nei't Skanderbeg mei de Montenegrynske eallju [[Đurađ Branković]] en [[Stefan Crnojević]] en de pleatslike Albaneeske befolking ferskate oanfallen op 'e Fenesiaanske besittings [[Bar (Montenegro)|Bar]] en [[Ulcinj]] útfierd hie, ferklearre Feneesje him [[fûgelfaai]] en sette in [[preemje|priis]] fan hûndert [[goud]]ene [[dukaat|dukaten]] op syn holle. Wylst der yn it westen tsjin 'e Fenesianen fochten waard, foelen de Osmanen Skanderbeg op 'e nij út it easten wei oan, sadat er no in oarloch op twa fronten útfjochtsje moast. Op [[14&nbsp;maaie]] sloech in Osmaansk leger dat oanfierd waard troch Moerad&nbsp;II sels en syn [[soan]] [[Mehmed&nbsp;II|Mehmed]] [[Belis fan Svetigrad (1448)|belis foar Svetigrad]]. Wylst it Albaneeske [[garnizoen]] fan 'e fêsting de Osmaanske [[bestoarming]]s ôfsloech, fierde Skanderbeg sels fanút de omlizzende bergen oanhâldend oanfallen út op 'e belegerders. Tuskentroch fûn er noch de tiid om op [[23&nbsp;july]] [[1448]] yn 'e [[Slach by Shkodër ((1448)|Slach by Shkodër]] in Fenesiaansk leger ûnder [[Daniele Iurichi]], de Fenesiaanske gûverneur fan [[Shkodër]] ([[Italjaansk]]: Scutari) te ferslaan. Uteinlik foel it [[belegere]] Svetigrad om't de Osmanen de [[wetter]]tafier ûntdieken en ôfsniene. Hoewol't Skanderbeg troch dat ferlies net folle manskippen kwytrekke, wie Svetigrad in wichtige fêsting, dy't de tagong ta syn gebiet fanút it leechlân fan [[Masedoanje (regio)|Masedoanje]] behearske. [[File:Sfetigrad_001.jpg|right|thumb|250px|It [[Belis fan Svetigrad (1448)|Belis fan Svetigrad]] ([[1448]]).]] Underwilens belegere Skanderbeg sels de kuststêden [[Durrës]] (Italjaansk: Durazzo) en Lezhë, dy't yn Fenesiaanske hannen wiene. Yn [[augustus]] weefde er yn 'e [[Slach by Oranik]] ôf mei it Osmaanske leger fan in [[Mustafa Pasja]]. Dyselde waard kriichsfinzen nommen en neitiid foar 25.000 dukaten wer frijkocht, mar net foar't er Skanderbeg ferteld hie dat it Feneesje wie dat de Osmanen allegeduerigen oantrune om fan it easten út Albaanje binnen te fallen. Nei de swiere nederlaach yn 'e Slach by Shkodër, dêr't se 2.500 man ferlern hiene, woene de Fenesianen lykwols wol omlyk, en op [[4 oktober]] koe der troch [[bemiddeling]] fan [[Georgius Pelino]], de [[abt]] fan [[Ratac (abdij)|Ratac]], in [[frede]]sferdrach tekene wurde, wêrby't Feneesje de fêsting Dagnum hold, mar [[Buzëgjarpri]], oan 'e mûning fan 'e rivier de [[Drin (rivier)|Drin]], oan Skanderbeg ôfstie. Dêropta soe Feneesje jierliks in jildbedrach fan 1.400 dukaten oan Skanderbeg betelje, dy't dêrnjonken (ek jierliks) [[belesting]]frij twahûndert hynsteladings [[sâlt]] yn Durrës keapje koe. Ien fan 'e wichtichste redens foar de gau-gau sletten frede mei Feneesje wie de opmars fan it Hongaarske leger fan [[János Hunyadi]] tsjin it Osmaanske Ryk, dêr't Skanderbeg him by jaan woe. Hoewol't er daliks nei it ûndertekenjen fan it [[ferdrach]] nei it easten ta opteach, waard er nei't it skynt opholden troch gefjochten mei de troepen fan Đurađ Branković, dy't tsjin dy tiid oerrûn wie nei de Osmaanske kant (hoewol't dat troch guon histoarisy ûntstriden wurdt). Fan gefolgen arrivearre Skanderbeg te let yn [[Kosovo]], hoewol't er noch mar 30&nbsp;km te gean hie doe't Hunyadi syn leger yn 'e [[Slach op it Lysterfjild (1448)]] troch de Osmanen ferslein waard. ====It Earste Belis fan Krujë==== Yn [[juny]] [[1450]] krong in Osmaansk leger fan likernôch 100.000 man noardlik Albaanje binnen om [[Belis fan Krujë (1450)|belis te slaan foar Krujë]]. Krekt as twa jier earder waard dat leger oanfierd troch sultan Moerad sels en syn soan Mehmed. Skanderbeg koe it tsjin sa'n oermacht net hâlde en nei't er de [[taktyk fan 'e ferkroeide ierde]] tapast hie, liet er in [[garnizoen]] fan 1.500 man yn Krujë efter ûnder lieding fan [[Vrana Konti]], ien fan syn meast fertroude ûnderbefelhawwers, wêrnei't er himsels mei de rest fan syn leger yn 'e bergen weromloek. [[File:First siege of Kruje 1450 (81770646).jpg|left|thumb|250px|It [[Belis fan Krujë (1450)|Earste Belis fan Krujë]] ([[1450]]).]] Mei troepen dy't bestiene út Albanezen, Serven en Montenegrinen, mar ek guon [[Hillige Roomske Ryk|Dútske]], [[Frankryk|Frânske]] en [[Itaalje|Italjaanske]] aventoerslju, died er allegeduerigen oanfallen op 'e Osmaanske kampen om Krujë hinne en besocht er de Osmaanske befoarrieding ôf te snijen. It garnizoen sloech trije frontale bestoarmings ôf en Vrana Konti sels wegere in omkeapsom fan 300.000 [[sulver]]stikken. De Osmanen ferlearen 20.000 man by it belis fan Krujë, net inkeld oan 'e bestoarmings en de oanfallen fan Skanderbeg, mar ek oan 'e [[sykte]]n dy't al rillegau yn harren kampeminten útbrieken. Tsjin [[septimber]], mei de [[winter]] foar de doar en gjin útsicht op in oerwinning, wie Moerad twongen om 'e belegering ôf te brekken en him werom te lûken nei syn haadstêd [[Adrianopel]] (no: Edirne). Hy ferstoar dêr op [[3 febrewaris]] fan it folgjende jier en waard opfolge troch syn soan, dy't op 'e troan kaam ûnder de namme [[Mehmed&nbsp;II]]. [[File:Ardenica_Monastery_(by_Pudelek).JPG|right|thumb|250px|It [[kleaster]] [[Ardenica (kleaster)|Ardenica]], dêr't Skanderbeg yn [[1451]] mei [[Donika Skanderbeg|Donika Arianiti]] troude.]] ====Konsolidaasje==== Under de Albaneesk-Fenesiaanske Oarloch hie Skanderbeg de bannen mei [[kening]] [[Alfûns&nbsp;V fan Aragon]] oanhelle, dy't behalven oer [[Kroan fan Aragon|Aragon]] ek regearre oer it [[Keninkryk Napels]], dat de ûnderein fan 'e [[Lears fan Itaalje]] besloech. Alfûns wie de wichtichste rivaal fan 'e Republyk Feneesje yn it gebiet fan 'e [[Adriatyske See]], dêr't syn dreamen fan in grut Mediterraan ryk allegeduerigen dwerseide waarden troch de Fenesianen. Hoewol't Skanderbeg him sawol de Fenesianen as sultan Moerad fan 'e lea witten hie te hâlden, wiene troch al it oarlogjen de [[rispinge]]n yn syn domein mislearre, mei [[hongersneed]] as gefolch. Dêrom socht er nei de frede mei Feneesje noch mear de stipe fan Alfûns, dy't him yn [[jannewaris]] [[1451]] oanstelde as 'kaptein-generaal fan de kening fan Aragon'. Op [[26&nbsp;maart]] fan dat jier sleaten Skanderbeg en Alfûns it [[Ferdrach fan Gaeta]], wêrby't Skanderbeg formeel as in soarte fan ûnôfhinklik operearjend [[fazal]] fan 'e [[Kroan fan Aragon]] erkend waard. Yn ruil dêrfoar ferplichte er himsels ta it jaan fan militêre stipe oan Aragon mocht dat ea nedich wêze. Guon histoarisy, wêrûnder [[Constantin Marinesco]], hawwe útholden dat fan dit tiidstip ôf Krujë en de rest fan it domein fan Skanderbeg eins (''[[de jure]]'') oan 'e Kroan fan Aragon tahearde, dy't der nei ferrin fan tiid in [[ûnderkening]] foar oanstelde. Dat idee waard fan 'e hân wiisd troch oaren, lykas [[Athanas Gegaj]], dy't skreau dat it disproporsjonele oerwicht tusken de Aragoneeske troepen yn it gebiet (sa'n 100) en it leger fan Skanderbeg (oant 15.000) dúdlik sjen lit wa't it der foar it sizzen hie. Yn elts gefal wurdt frij algemien oannommen, ek troch saakkundigen dy't de earste teory oanhingje, dat Skanderbeg ''de facto'' de folsleine sizzenskip oer syn gebieten útoefene. En hoewol't yn 'e [[argyf|argiven]] fan it Keninkryk Napels sprake is fan betellings oan en befoarrieding fan Skanderbeg, wurdt nearne it ôfdragen fan [[skatting (jild)|skatting]] troch Skanderbeg oan Alfûns neamd, útsein de pear kear dat Skanderbeg de kening inkele kriichsfinzen nommen Osmaanske ofsieren en bútmakke [[banier]]en tastjoerde, mar dat moat earder sjoen wurde as in geskink. Yn it Ferdrach fan Gaeta wie dan ek fêstlein dat Skanderbeg pas nei de definitive ferdriuwing fan 'e Osmanen út it gebiet dêr't er oanspraak op makke (hiel Albaanje en dielen fan Masedoanje) in regulier [[fazal]] fan Alfûns ûnder it gongbere [[feodale stelsel]] wurde soe mei alle rjochten en plichten dy't dêrmei mank giene, mar dy definitive ferdriuwing wie in sitewaasje dy't by Skanderbeg syn libben nea berikt waard. [[File:Battle_of_Polog_1453.png|left|thumb|250px|Skanderbeg syn oerwinning yn 'e [[Slach by Polog]] ([[1453]]).]] Behalven dat er stipe fûn by Alfûns, besocht Skanderbeg syn posysje ek op oare manearen te konsolidearjen. Sa troude er in moanne nei it sluten fan it Ferdrach fan Gaeta, op [[21&nbsp;april]] [[1451]], yn it [[Eastersk-otterdoksy|eastersk-otterdokse]] [[kleaster]] [[Ardenica (kleaster)|Ardenica]], mei [[Donika Kastrioti|Donika]], de [[dochter]] fan [[Gjerj Arianiti]], ien fan 'e ynfloedrykste Albaneeske eallju fan dy tiid. It iennichste [[bern (persoan)|bern]] út dat [[houlik]] wie [[Gjon&nbsp;II Kastrioti]]. Datselde jiers, wylst de nije sultan Mehmed syn hannen fol hie oan rebûlje yn it easten, liet Skanderbeg Krujë fersterkje en boude er boppedat in nije fêsting yn [[Modrica]], yn 'e [[Delling fan de Drin]], net fier fan it yn [[1448]] ferlern giene Svetigrad. Dêrnjonken sleat Alfûns&nbsp;V fan Aragon dat jiers oanfoljende ferdraggen mei Gjergj Arianiti en mei [[Demetrius Palaiologos]], de [[Despotaat fan de Moreä|despoat fan de Moreä]] (in [[Byzantynske Ryk|Byzantynsk]] restantsteatsje op 'e [[Peloponnesos]]). Ein [[maaie]] [[1451]] arrivearre in detasjemint fan 100 [[Kataloanje|Katalaanske]] [[soldaten]] yn [[Krujë]], oanfierd troch [[Bernard Vaquer]]. In jier letter stjoerde Alfûns in twadde [[ealman]], [[Ramon d'Ortafà]], dy't er ta [[ûnderkening]] beneamd hie. Noch wer in jier letter, yn [[1453]], brocht Skanderbeg in geheim besyk oan [[Napels (stêd)|Napels]] en oan it [[Fatikaan]] yn [[Rome (stêd)|Rome]], om mei Alfûns en [[paus]] [[Nikolaas V (paus)|Nikolaas&nbsp;V]] de sitewaasje te bepraten dy't ûntstien wie troch de [[Fal fan Konstantinopel]], earder dat jier, en de dêrmei mank geande definitive ein fan it Byzantynske Ryk. Hoewol't it domein fan Skanderbeg yn 'e earste jierren nei it Belis fan Krujë wat op azem komme koe wylst Mehmed de lêste oerbliuwsels fan it [[Byzantynske Ryk]] opdweilde en ûnder syn bewâld brocht, diene de Osmanen yn [[1452]] in [[Earste Albaneeske fjildtocht fan Mehmed II|nije wraam op Albaanje]]. Dêrby waard in leger fan sa'n 25.000 man útstjoerd, ferdield oer twa kolonnes ûnder [[Tahip Pasja]] en [[Hamza Pasja]]. Yn antwurd dêrop brocht Skanderbeg in legermacht fan 14.000 man byinoar, wêrmei't er de fijân yn 'e mjitte teach. Op [[21&nbsp;july]] foel er earst Hamza oan, dy't er fersloech en op 'e flecht jage, wêrnei't er dyselde deis noch de troepen fan Tahip oanfoel en besingele. Dêrby liet Tahip sels it libben en flechten de restanten fan syn leger úteinlik alle kanten út en rekken fersille. In nije ynfal waard yn [[1453]] ôfslein, doe't Skanderbeg yn 'e [[Slach by Polog]] mei in flugge oanfal fan syn [[ruterij]] by [[stoarm]] en [[swierwaar]] it legerkamp fan [[Ibrahim Pasja]] binnenkrong, de Osmaanske generaal deade en syn leger yn gaos en dusoarder efterliet. Mei it nije [[prestiizje]] dat dizze oerwinnings him beaen, slagge it Skanderbeg ek om 'e al ferskate jierren slepende fete tusken himsels en it laach [[Dukagjini (laach)|Dukagjini]] troch pauslike bemiddeling te besljochtsjen, wêrnei't yn [[1454]] in duorjend yntern fredesferdrach sletten waard. [[File:Berat citadel.jpg|right|thumb|250px|De [[sitadel]] fan [[Berat]].]] ====Nije striid en ferrie==== Nei't Mehmed yn [[1453]] [[Konstantinopel]], de âlde en ûnnimber achte [[haadstêd]] fan it [[Byzantynske Ryk]] ynnommen hie, wêrby't de lêste Byzantynske [[keizer]], [[Konstantyn XI Palaiologos|Konstantyn&nbsp;XI]], omkommen wie, begûn Skanderbeg te warskôgjen foar de ekspânsje fan it Osmaanske Ryk nei de [[Lears fan Itaalje]]. Folle stipe hoegde er lykwols net te ferwachtsjen: Alfûns stjoerde nochris 500 soldaten, Napolitanen diskear, en de paus parte him 3.000 dukaten ta. De Napolitaanske soldaten waarden yn [[1455]] ynset by it [[Belis fan Berat (1455)|Belis fan Berat]]; dêr kamen se suver allegear by om en neitiid waarden se net mear ferfongen. De Fenesianen, dy't alhiel net gelokkich wiene mei de nauwe bân tusken Skanderbeg en Alfûns, talmen geregeldwei mei it beteljen fan 'e skatting oan Skanderbeg, sasear sels, dat der tusken [[1448]] en [[1458]] teminsten trije kear in driging mei oarloch oan te pas komme moast earst se ynbûnen. Yn [[1455]] [[Belis fan Berat (1455)|belegere Skanderbeg]] moannenlang de stêd [[Berat]], oant it Osmaanske garnizoen ree wie en jou him oer. Dêrop hefte er it belis op, en spjalte er syn legermacht midstwa. Wylst er sels ôfsette mei likernôch de helte fan syn troepen, bleau ien fan syn legeroersten, [[Muzakë Thopia]], efter om 'e oerjefte fan Berat te formalisearjen. Dat wie in kostbere flater, want de Osmanen seagen doe in kâns om it spul werom te draaien. Generaal [[Işak-Bey]] fersterke mei in grutte macht [[hynstefolk]] it garnizoen fan Berat, en doe't de striidmacht fan Thopia oan 'e [[igge]] fan 'e [[rivier]] de [[Osum (rivier)|Osum]] oan it bekommen wie foarôfgeande oan 'e oerjefte fan 'e stêd, waarden se dêr troch Işak-Bey en syn troepen oerfallen, mei [[Slach oan de Osum|in slimmen nederlaach]] en hast 5.000 deaden oan Albaneeske kant ta gefolch. It grutste part fan Thopia syn ûnderhearrigen hie ta de troepen fan Skanderbeg syn [[skoanheit]] Gjergj Arianiti beheard, en sadwaande wie dy syn rol yn 'e striid doe suver útspile. [[File:Battle_of_Oronichea.png|left|thumb|250px|De [[Slach by Oranik (1456)|Slach by Oranik]], yn [[1456]].]] In oare oanhinger fan Skanderbeg, [[Moisi Golemi]], rûn datselde jiers oer nei de Osmanen, en kearde yn [[1456]] oan it haad fan in Osmaansk leger fan 15.000 man werom nei syn heitelân Albaanje, dêr't er lykwols yn 'e [[Slach by Oranik (1456)|Slach by Oranik]] troch Skanderbeg ferslein waard. Op [[5&nbsp;april]] kaam Golemi, dy't nei syn nederlaach by de Osmanen syn libben net mear wis wie, slûksturtsjend werom yn Krujë, dêr't er oan Skanderbeg oanbea om fannijs de wapens tsjin 'e Osmanen op te nimmen. Skanderbeg skonk him ferjeffenis, en neitiid bleau Golemi him trou oant syn dea yn [[1464]]. Yn [[1456]] stokelen de Fenesianen mank de Albaneeske [[klan]]s, wêrfan't guon it tsjin Skanderbeg yn 'e kant setten en yn syn plak syn skoanheit Gjergj Arianiti, no in man op jierren, oanstelden as 'kaptein fan hiele Albaanje'. Yn 'e ûnderlinge striid tusken de klans wie Skanderbeg lykwols ornaris syn rivalen de baas, en ek diskear wer wist er de rebûlje del te slaan. Dêrby ûnteigene er de besittings fan 'e [[Zenevisi (laach)|Zenevisi]]-famylje. Datselde lot trof de Servyske [[Balšić (laach)|Balšić]]-famylje nei't ien fan Skanderbeg syn [[omkesizzer]]s, [[Đorđe Strez Balšić]], de fêsting [[Modrič (Struga)|Modrič]] yn wat no [[Masedoanje]] is, foar 30.000 sulverstikken oan 'e Osmanen oerdroech. Hoewol't de [[ferrie]]der syn die besocht te behimmeljen, waard de wiere tadracht ûntdutsen, wêrnei't Skanderbeg him nei Napels ta stjoerde, dêr't er yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]] smiten waard. [[File:Assault_on_Turkish_encampment.jpg|right|thumb|250px|De Albaneeske oanfal op it Osmaanske legerkamp yn 'e [[Slach by Ujëbardha]] ([[1457]]).]] Noch mear [[ferrie]] folge, doe't datselde jiers ([[1456]]), Skanderbeg syn [[soan]] [[Gjon II Kastrioti|Gjon]] [[berne]] waard. Syn [[omkesizzer]] en neiste fertrouling [[Hamza Kastrioti]], dy't himsels lange tiid Skanderbeg syn [[erfgenamt]] tocht hie, rûn dêrop nammentlik oer nei de Osmanen. Yn 'e simmer fan [[1457]] waard Albaanje binnenfallen troch in Osmaansk leger fan 70.000 man ûnder lieding fan Hamza en Işak-Bey, wêrmei't sultan Mehmed foar iens en foar altyd in ein oan 'e opstân fan Skanderbeg meitsje woe. Dy legermacht rjochte grutte skea en in protte bloedferjitten oan op it Albaneeske [[plattelân]]. Nei't er de fijân moannenlang ûntrûn wie en dêrmei sawol de Osmanen as syn Jeropeeske bûnsgenoaten kâldwei en mei opsetsin de yndruk jûn hie dat er diskear foargoed ferslein en miskien wol dea wie, foel Skanderbeg op [[2&nbsp;septimber]] [[1457]] it Osmaanske legerkamp oan dat op 'e flakte fan [[Ujëbardha]] opslein wie, likernôch healwei Lezhë en Krujë. Yn 'e [[Slach by Ujëbardha]] (ek wol de Slach by Albulena) kaam er de Osmanen folslein oer it mad. Syn troepen deaden dy deis 15.000 Osmaanske soldaten, namen nochris 15.000 kriichsfinzen en makken 24 [[rezjimint]]standerts en alle foarrieden en rykdommen yn it legerkamp bút. Dit wie ien fan 'e meast ferneamde oerwinnings fan Skanderbeg, dy't ta in fiifjierrich [[bestân (oarlochsrjocht)|bestân]] mei sultan Mehmed late. De oerrinner Hamza Kastrioti wie mank de kriichsfinzenen en waard nei it tichthûs yn Napels stjoerd. Nei de Slach by Ujëbardha helle Skanderbeg de bannen mei de [[Pauslike Steat]] oan. Paus [[Kalikstus&nbsp;III]] stjoerde him jild, mar koe mar ien [[galei|oarlochsgalei]] misse, hoewol't er ûnthiet om letter mear skippen stjoere te sillen. Op [[23&nbsp;desimber]] [[1457]] waard Skanderbeg troch Kalikstus ta kaptein-generaal fan 'e [[Kuery]] yn 'e oarloch tsjin it Osmaanske Ryk útroppen. Dêropta krige Skanderbeg de titel ''[[Athleta Christi]]'' ("Foarfjochter fan Kristus"). [[File:Skanderbeg_expedition_in_Italy_(1460-1462)2.svg|left|thumb|230px|De [[Italjaanske Ekspedysje fan Skanderbeg]].]] Op [[27 juny]] [[1458]] [[ferstoar]] kening [[Alfûns V fan Aragon]] yn [[Napels (stêd)|Napels]]. Doe't de deatynge him berikte, stjoerde Skanderbeg fertsjintwurdigers nei syn opfolger, kening [[Ferdinand&nbsp;I fan Napels]]. Hoewol't it [[ferstjerren]] fan Alfûns in ein makke oan 'e Aragoneeske dream fan in grut Mediterraan ryk, bleau de bân tusken Napels en Albaanje beholden, mei't Ferdinand grut respekt foar Skanderbeg hie. Yn beskate opsichten wie de dea fan Alfûns in foardiel foar Skanderbeg, mei't de minder feardige Ferdinand troch de Republyk Feneesje net as in reële bedriging sjoen waard. Dat makke bettere relaasjes mei de machtige hannelsrepublyk mooglik. Noardeastlik fan Skanderbeg syn domein waard yn [[april]] [[1459]] [[Stefan Branković]], de hearsker oer it [[Servysk Despotaat]], ôfset, wêrnei't er yn Albaanje yn [[ballingskip]] gie, dêr't er ûnder beskerming fan Skanderbeg stie. Yn [[novimber]] [[1460]] troude Branković mei [[Angjelina Arianiti]], de [[suster]] fan Skanderbeg syn eigen [[oarehelte|frou]] [[Donika Arianiti|Donika]]. Yn [[1461]] of mooglik yn [[1466]] sette Branković him yn it Keninkryk Napels nei wenjen. ====Italjaanske Ekspedysje==== Underwilens wie Ferdinand fan Napels yn 'e benearing rekke om't [[Giovanni Antonio del Balzo Orsini]], de [[prins]] fan [[Taranto]], ek oanspraak op 'e troan fan Napels makke. Dêrom died er in berop op Skanderbeg, dy't op [[17&nbsp;april]] [[1461]] mei in leger fan 1.000 man [[ruterij]] en 2.000 man [[fuotfolk]] oerstiek nei Itaalje. Orsini hie besocht him fan sa'n [[Italjaanske Ekspedysje fan Skanderbeg|Italjaanske Ekspedysje]] te wjerhâlden troch oan te bieden in ferbûn mei him te sluten, mar yn in [[brief]] datearre op [[31&nbsp;oktober]] [[1460]] antwurde Skanderbeg dat Albanezen harren freonen net ferretten en dat se ôfstammelingen wiene fan [[Pyrrus fan Epierus]] (wêrmei't er ferwiisde nei de oerwinnings dy't dy [[Griken|Grykske]] [[kening]] yn it [[earste milennium f.Kr.]] yn súdlik Itaalje op 'e [[Romeinske Republyk]] behelle hie). Nei de oerstek fersloech Skanderbeg de Italjaanske en Frânske troepen fan Orsini yn 'e [[Slach by Barletta]] en de [[Slach by Trani]], wêrmei't er Ferdinand syn ferslopjende gryp op 'e troan foargoed ferstevige. [[File:Battle of Ohrid (81765048).jpg|right|thumb|250px|Skanderbeg syn oerwinning yn 'e [[Slach by Ohrid (1461)|Slach by Ohrid]].]] ====Werom yn Albaanje==== Nei syn oerwinnings op Orsini moast Skanderbeg halje-trawalje werom nei Albaanje, doe't him trochdien waard dat yn syn ôfwêzichheid trije Osmaanske legers nei syn domein opteagen. It earste, ûnder it befel fan [[Sinan Pasja]], fersloech er fuort nei syn weromkear yn 'e [[Slach by Mokra]], yn it hjoeddeiske Masedoanje. It twadde leger, ûnder [[Hasan Pasja]], weefde er mei ôf yn 'e [[Slach by Ohrid (1461)|Slach by Ohrid]]. It trêde leger, dat bestie út 30.000 man ûnder [[Karaza Bey]], waard ferslein yn 'e [[Slach by Skopje (1461)|Slach by Skopje]]. Nei dy trijefâldige nederlaach wie Mehmed&nbsp;II twongen om in tsienjierrich bestân mei Skanderbeg te sluten. Hoewol't de âlde opstanneling eins gjin [[wapenstilstân]] hawwe woe, waard er troch syn bûnsgenoat [[Tanush Thopia]] bepraat. Dyselde reizge neitiid ek nei Rome om 'e gong fan saken oan 'e paus út te lizzen. Doe't in pear jier letter de [[Earste Osmaansk-Fenesiaanske Oarloch]] ([[1463]]-[[1479]]) útbriek, betteren de relaasjes tusken Skanderbeg en de Republyk Feneesje noch fierder op. De frede tusken harren fan [[1448]] waard op [[20&nbsp;augustus]] [[1463]] troch beide siden nochris bekrêftige, en de Fenesianen heakken dêr noch oan ta dat Skanderbeg en syn famylje it rjocht op [[polityk asyl]] yn 'e Republyk Feneesje hiene en dat fan in takomstige frede tusken de Republyk en it Osmaanske Ryk gjin sprake wêze koe as dêrby net ek de ûnôfhinklikens fan Albaanje fêstlein waard. [[File:SKANDERBEG_GRAVESITE.jpg|left|thumb|250px|It [[Mausoleum fan Skanderbeg]], foarhinne de Selimie-moskee en dêrfoar de Sint-Nikolaastsjerke, yn [[Lezhë]].]] Yn [[novimber]] [[1463]] besocht paus [[Pius&nbsp;II]] in nije [[krústocht]] tsjin 'e Osmanen te organisearjen en dêrta nûge er alle kristlike lieders yn [[Jeropa]] út om mei te dwaan. De Fenesianen, dy't ommers dochs al yn oarloch wiene mei it Osmaanske Ryk, joegen dêr daliks gehoar oan, en Skanderbeg die itselde. Op [[27&nbsp;novimber]] ferbriek er it tsienjierrige bestân en ferklearre er de Osmanen wer de oarloch. Daliks foel er it Osmaanske leger fan [[Şeremet Bey]] oan, dat stjoerd wie om 'e Osmaanske fêstings yn 'e neite fan Ohrid fuort te sterkjen. Foar dy fjildtocht krige Skanderbeg de stipe fan Feneesje, dat in leger fan 1.000 man ûnder [[Antonio da Cosenza]] stjoerde. Nei't er Şeremet Bey derta ferlaat hie om him bûten de sterke [[stedsmuorre|muorren]] fan Ohrid te weagjen, fersloech er dyselde yn 'e [[Slach by Ohrid (1463)|Slach by Ohrid]], wêrby't de Osmanen 10.000 man ferlearen. Dat wie in goed begjin foar de krústocht, mar it hiele fierdere plan kaam neat fan doe't paus Pius yn [[augustus]] [[1464]] op in krúsjaal momint yn 'e tarieding hommels kaam te ferstjerren. Fan gefolgen kaam Skanderbeg wer allinne foar de Osmanen oer te stean. Yn [[april]] [[1465]] fersloech Skanderbeg yn 'e [[Slach by Vaikal]] it Osmaanske leger fan [[Ballaban Badera]] (of Ballaban Pasja), in etnysk Albaneeske ''sancakbey'' fan Ohrid. Yn dy fjildslach foel troch in mûklaach lykwols in groep fan 21 neiste fertroulingen fan Skanderbeg yn Osmaanske hannen, wêrûnder syn kavalerykommandant [[Moisi Golemi]], syn [[kertiermaster (funksje)|kertiermaster-generaal]] [[Vladan Gjurica]] en syn omkesizzer [[Muzaka Kastrioti]]. Dyselden waarden troch Badera fuortendaliks nei Konstantinopel stjoerd, dêr't se oer in perioade fan fyftjin dagen libben [[strûpen|strûpt]] waarden oant se it bestoaren, wêrnei't har [[lyk|liken]] yn stikken houd en oan 'e [[hûn]]en fuorre waarden. Skanderbeg syn smeekbeaen om him harren frijkeapje te litten waarden negearre. Letter datselde jiers besochten Badera en [[Jakup Bey]] om Skanderbeg mei in skjirrebeweging yn 'e tange te nimmen, mar yn 'e [[Twadde Slach by Vaikal]] makke er koarte metten mei Badera, wêrnei't er yn 'e [[Slach by Kashari]], yn 'e neite fan [[Tirana]], ôfweefde mei Jakup Bey. Nei ôfrin fan dy slaggen waarden alle Osmaanske kriichsfinzenen troch de Albanezen [[eksekutearre]] út [[wraak]] foar it lot fan Golemi, Gjurica en de oaren. [[File:Second Siege of Kruje 1466 (81771209).jpg|right|thumb|250px|It [[Belis fan Krujë (1466-1467)|Twadde Belis fan Krujë]] ([[1466]]-[[1467]]).]] ====It Twadde Belis fan Krujë==== Yn [[1466]] joech sultan Mehmed sels lieding oan in Osmaansk leger fan 30.000 man dat yn Albaanje op 'e nij Krujë belegere. By dat [[Belis fan Krujë (1466-1467)|twadde Belis fan Krujë]] waard de stêd ferdigene troch in 4.400 man tellend Albaneesk garnizoen ûnder Tanush Thopia. De Fenesianen makken fan Mehmed syn ôfwêzigens yn Konstantinopel gebrûk om in kampanje yn 'e [[Egeyske See]] te begjinnen, wêrby't in [[float]] ûnder [[Vettore Capello]] de [[eilannen]] [[Imbros]] en [[Lemnos]] ferovere en dêrnei de stêd [[Patras]], oan 'e noardkust fan 'e [[Peloponnesos]], [[belegere]]. Hoewol't de Osmaanske legeroerste yn [[Grikelân]], [[Turahanoğlu Ömer Bey|Ömer Bey]] it belis al rillegau trochbriek, makke dit foar Mehmed dúdlik dat er eins net út Konstantinopel wei koe. Om't der alhiel gjin útsicht wie op 'e ferovering fan Krujë, kearde doe dêrhinne werom, wylst er syn leger by Krujë efterliet ûnder it befel fan Ballaban Badera. De Osmanen bouden yn 'e neite fan Krujë in eigen fêsting om harren belegering makliker te meitsjen. Dy fêsting, dy't se ''Il-basan'' neamden, woeks letter út ta [[Elbasan]], wat no ien fan 'e grutste stêden fan Albaanje is. Skanderbeg brocht de [[winter]] fan [[1466]] op [[1467]] yn Itaalje troch, dêr't er jild byinoar besocht te bringen om 'e oanhâldende oarloch mei de Osmanen fan te bekostjen. Op in stuit wied er yn Rome sa deunoan dat er syn [[hotel]]rekken net iens betelje koe. Paus [[Paulus II (paus)|Paulus&nbsp;II]], dy't him lang net sa tagedien wie as eardere pausen, hold de hân op 'e knip en joech him úteinlik by syn ôfreis 2.300 dukaten mei. It [[Keninklik Hof]] yn Napels wie goederjousker, en dêr krige Skanderbeg sawol jild as [[wapen]]s en oare foarrieden taparte. De konklúzje moat lykwols wêze dat Skanderbeg de kosten fan syn desennialange striid altyd foar it oergrutte part út eigen middels betelle, oanfolle mei guod dat bútmakke wie op 'e fijân. [[File:Elbasan_Castle_1.JPG|left|thumb|200px|It [[Kastiel fan Elbasan]].]] Nei't er wer oerstutsen wie nei Albaanje, gie Skanderbeg in ferbûn oan mei syn eardere fijân [[Lekë Dukagjini]], en tegearre fersloegen se op [[19&nbsp;april]] [[1467]] yn 'e [[Slach by Krrabë]] Osmaanske fersterkings dy't ûnder lieding fan [[Yonuz Badera]], de broer fan Ballaban, ûnderweis wiene nei it Belis fan Krujë. Dêrby waard Yonuz kriichsfinzen nommen. Fjouwer dagen letter, op [[23&nbsp;april]], foelen Skanderbeg en Dukagjini de Osmanen by Krujë oan, wêrby't de stêd [[ûntset]] waard. Ballaban Badera [[sneuvele]] by dat treffen troch de hân fan 'e Albaneeske [[heakbus]]skutter [[Gjergj Aleksi]]. Badera syn restearjende troepen, sa'n 10.000 man, rekken besingele en bepleiten in [[frije ôftocht]]. Skanderbeg wie ree om har dat ta te stean, nei't it skynt, mar Dukagjini en de oare Albaneeske lieders woene dêr neat fan witte en beävensearren dat de striid trochgie oant de Osmanen har oerjaan soene. Uteinlik wist in oansjenlik diel fan 'e Osmanen út te brekken en fia [[Dibra]] nei it suden te ûntkommen. Neitiid belegere Skanderbeg Elbasan, mar om't it him ûntbriek oan [[artillery]] en genôch troepen, slagge it him net om dy fêsting yn te nimmen. Mei om't Skanderbeg mei syn oerwinning by Krujë op 'e nij grutte rom behelle hie, wie Mehmed&nbsp;II it oan syn [[ear (gefoel)|ear]] ferplichte om yn 'e simmer fan [[1467]] wer tsjin him op te tsjen. Skanderbeg loek him werom yn 'e bergen, dêr't [[grutfizier]] [[Mahmud Pasja Anđelović]] him omdôch socht. Underwilens foel Mehmed sels oanhâldend de Albaneeske fêstings oan en died er ek útfallen nei de Fenesiaanske besittings oan 'e kust. Hoewol't it derûnder bringen fan Albaanje mislearre, krektlyk as it [[Belis fan Krujë (1467)|Trêde Belis fan Krujë]], wie de ferwuostging dy't de Osmanen yn Albaanje oanrjochten ûnbidich. Yn [[jannewaris]] [[1468]] kamen Skanderbeg en de oare Albaneeske lieders yn it Fenesiaanske bolwurk [[Lezhë]] gear om har oer de sitewaasje te berieden en in nije strategy út te stippeljen. Yn dy snuorje rekke Skanderbeg oanhelle mei [[malaria]] en kaam er op [[17&nbsp;jannewaris]] [[1468]] te [[ferstjerren]] yn 'e âlderdom fan 62 jier. Hy waard [[begroeven]] yn 'e Sint-Nikolaastsjerke fan Lezhë, dêr't syn [[grêf]] nei de ferovering fan dy stêd troch de Osmanen iepenbrutsen waard, sadat de Osmaanske soldaten [[amulet]]ten fan syn [[bonke]]n meitsje koene. Se leauden nammentlik dat dy Skanderbeg syn [[moed]] en [[krigelens]] oerbringe soene op 'e drager. [[File:Skanderbeg_engraving.jpg|right|thumb|250px|It [[ferstjerren]] fan Skanderbeg.]] ==Neisleep== Nei de dea fan Skanderbeg frege en krige Feneesje tastimming fan syn [[widdo]] om Krujë en de oare Albaneeske fêstings te ferdigenjen mei Fenesiaanske garnizoenen. Krujë sels waard yn [[1477]] [[Belis fan Krujë (1477-1478)|foar de fjirde kear belegere]], no troch Osmaanske troepen ûnder [[Gedik Ahmed Pasja]]. De stêd hold it út oan [[16&nbsp;juny]] [[1478]], doe't de úthongere ferdigeners har einlings oerjoegen. Der wie harren en har [[gesin]]nen in frije ôftocht ûnthjitten, mar doe't se ta de stêd út kamen, waarden de manlju ferriedlik troch de Osmanen fermoarde, wylst de froulju en bern ta [[slavernij|slaaf]] makke waarden. Yn [[1479]] waard [[Shkodër]] [[Belis fan Shkodër (1479)|belegere]] en ferovere troch Mehmed sels. Skanderbeg syn soan [[Gjon&nbsp;II Kastrioti]] joech neitiid lieding oan it Albaneeske ferset fuort en besocht tusken [[1481]] en [[1484]] om 'e nocht om 'e troch Mehmed ferovere gebieten werom te winnen. Yn [[1492]] fûn der yn 'e [[Labëria]]-krite yn súdlik Albaanje in grutte opstân plak, foar it ûnderdrukken wêrfan't sultan [[Bayazid&nbsp;II]] sels fanwegen kaam. Yn [[1501]] stiek [[Gjergj&nbsp;II Kastrioti]], de [[pakesizzer]] fan Skanderbeg, mei [[Progon Dukagjini]] en 150 oant 200 oare Albaneeske ballingen út Itaalje oer nei Lezhë om in nije opstân te organisearjen, mar ek dat mislearre. Datselde jiers joech de Republyk Feneesje de havenstêd [[Durrës]] (Durazzo) op, de lêste Fenesiaanske besitting op 'e Albaneeske kust. [[File:Helmet_of_Skanderbeg.JPG|left|thumb|200px|De [[helm]] fan Skanderbeg yn it [[Kunsthistorisches Museum]] yn [[Wenen]].]] De tankberens fan kening Ferdinand fan Napels oan Skanderbeg einige net mei dy syn dea. Yn in brief fan [[24&nbsp;febrewaris]] [[1468]] seid er: "Skanderbeg wie as in heit foar ús". Hy bea de widdo en soan fan Skanderbeg asyl oan en wreide dat út nei alle Albaneeske opstannelingen. De grutte mearderheid fan 'e Albaneeske hegerein naam sadwaande yn it lêste trêdepart fan 'e [[fyftjinde iuw]] de wyk nei it Keninkryk Napels en it dêrmei yn in [[personele uny]] ferbûne [[Keninkryk Sisylje]], dêr't de Albaneeske ballingen eigen wengebieten tawiisd krigen en eigen doarpen stiften. Dat is de oarsprong fan 'e noch altyd besteande [[Albaneeske minderheid yn Itaalje]], wêrfan't de leden ek wol Italo-Albanezen of Arberesjen neamd wurde. Skanderbeg syn famylje waard ûnder de namme Castriota opnommen yn 'e [[adel]] fan it Keninkryk Napels en krige it [[hartochdom]] [[San Pietro in Galatina]] en it [[greefskip]] [[Soleto]] taparte, yn 'e provinsje [[Lecce (provinsje)|Lecce]]. Syn soan Gjon troude dêr mei [[Jerina Branković (frou fan Gjon II Kastrioti)|Jerina Branković]], de dochter fan 'e earder útwykte Servyske [[balling]] [[Lazar Branković]] en ien fan 'e lêste neikommelingen fan 'e keizerlike Byzantynske [[Palaiologos]]-famylje. Twa linen fan [[neiteam]] fan Skanderbeg libben lange tiid yn súdlik Itaalje. Ien dêrfan stamme ôf fan Pardo Castriota Scanderbeg en de oare fan Achille Castriota Scanderbeg, dat allebeide [[oerwûne soan]]nen wiene fan Ferrante Castriota, de soan fan Gjon en Jerina. It iennichste wettige bern fan Ferrante wie syn dochter Irene Castriota Scanderbeg, dy't him skonken wie troch syn frou Andreana Acquaviva d'Aragona, hartoginne fan [[Nardò]]. Sy brocht it hartochdom San Pietro in Galatina en it greefskip Soleto&nbsp;– en it bloed fan Skanderbeg&nbsp;– yn it laach [[Sanseverino]] nei har houlik mei prins [[Pietrantonio Sanseverino]] ([[1508]]-[[1559]]). Harren soan wie [[Nicolò Bernardino Sanseverino]] ([[1541]]-[[1606]]). ==Betsjutting== [[File:Tirana_panorama_2016.jpg|right|thumb|280px|It [[Skanderbegplein]] yn 'e [[Albaanje|Albaneeske]] [[haadstêd]] [[Tirana]], mei de [[Albaneeske flagge]] en it [[Skanderbeg Monumint (Tirana)|Skanderbeg Monumint]].]] Yn 'e heale iuw dat Skanderbeg as [[opstanneling]] aktyf wie, rûn de Osmaanske opmars yn súdwestlik Jeropa fêst. Dat wie net inkeld syn fertsjinste, want ek de wjerstân fan 'e [[Keninkryk Hongarije (Midsiuwen)|Hongaarske]] legeroerste [[János Hunyadi]] en it ferset fan 'e [[foarst]]en [[Vlad&nbsp;III Dracula]] yn [[Foarstedom Walachije|Walachije]] en [[Steffen de Grutte fan Moldaavje|Steffen de Grutte]] yn [[Foarstedom Moldaavje|Moldaavje]] spile dêrby in grutte rol. Mar Skanderbeg kearde yn elts gefal eigenhandich tsjin dat de Osmanen fia de havens fan Albaanje de smelle [[Strjitte fan Otranto]] nei de hakke fan 'e [[Lears fan Itaalje]] oerstekke koene oant de Italjaanske foarstedommen ree wiene om sa'n ynfal ôf te slaan. Dat soks net tinkbyldich wie, bewiist it feit dat Mehmed&nbsp;II yn [[1481]] de havenstêd [[Otranto]] yn Súd-Itaalje ferovere en de hiele manlike befolking om hals bringe liet. Hoewol't Skanderbeg eins benammen in foarfjochter west hie fan it [[kristendom]] tsjin [[islam]]ityske oerhearsking, waard syn neitins ûnder de [[Albaneeske Nasjonale Untwekking]] fan it begjin fan 'e [[tweintichste iuw]] yn in ramt fan Albaneesk [[nasjonalisme]] pleatst as in [[symboal]] fan 'e eigen [[etnisiteit]] en [[kultuer]]. Mei't fierwei de measte Albanezen tsjin dy tiid moslims wiene, waard it religieuze aspekt fan syn striid nei de eftergrûn ferkrongen. Skanderbeg waard ta in [[folksheld]] makke, ferlykber mei [[William Wallace]] foar de [[Skotten]] en [[Grutte Pier]] foar de [[Westerlauwerske Friezen]]. Sadwaande stiet op in prominint plak op it [[Skanderbegplein]] yn it sintrum fan 'e Albaneeske [[haadstêd]] [[Tirana]] it mânske [[Skanderbeg Monumint (Tirana)|Skanderbeg Monumint]]. De [[folksferhalen]] dy't no oer Skanderbeg ferteld wurde, wolle hawwe dat er nea mear as fiif oeren nachts sliepte en dat er mei ien slach fan syn [[kromswurd]] twa manlju midstwa houwe koe. Sa waard er in figuer fan 'e [[folkloare]], hoewol't ek de histoaryske persoan net fergetten rekke. Op [[27&nbsp;oktober]] [[2005]] naam it [[Amerikaanske Kongres]] in [[resolúsje]] oan "ta eare fan 'e 600e [[berte]]dei fan Gjergj Kastrioti (Skanderbeg), steatsman, diplomaat en militêr sjeny, foar syn rol yn it rêden fan West-Jeropa fan 'e Osmaanske besetting". {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Skanderbeg ''References'', ''Sources'' en ''Further reading'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Skanderbeg}} }} [[Kategory:Albaneeske adel]] [[Kategory:Albaneesk ofsier]] [[Kategory:Albaneesk politikus]] [[Kategory:Albaneesk opstanneling]] [[Kategory:Osmaansk ofsier]] [[Kategory:Osmaansk gûverneur]] [[Kategory:Opstanneling yn it Osmaanske Ryk]] [[Kategory:Osmaansk persoan fan Albaneesk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1405]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1468]] kfvg8l15ip3esq57rovjd78tk46acif 0 134468 1243326 954419 2026-10-27T15:57:47Z Drewes 2754 oar webadres 1243326 wikitext text/x-wiki '''Badmintonferiening VKH''' is in [[badminton]]feriening op [[De Jouwer]]. De feriening is fuortkomd út de eardere omnysportferiening [[VKH]], in ôfkoarting fan ''Vriendschap, Kracht en Hygiëa''. De badmintonôfdieling waard oprjochte yn 1975. Nei de bou fan sporthal de Stuit yn 1975 koe allinnich sealromte oanfrege wurde as nije ôfdieling fan VKH dy’t de spyltiden oanfrege. By VKH wiene eartiids ek ôfdielings [[gymnastyk]], [[follybal]], [[basketbal]] en [[hânbal]] ûnderbrocht. Yn augustus 1977 sluet de badmintonferiening him oan by it Nederlânske Badminton Bûn. Yn dat seizoen spilen twa teams mei yn de kompetysje. Doe’t de omnyferiening opheft waard op 1 jannewaris 1993 waard de badmintonôfdieling in selsstannige feriening. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://vkhbadminton.jimdofree.com/ Webside] }} [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1975]] [[Kategory:Sportferiening op De Jouwer]] [[Kategory:Fryske badmintonklup]] tuszrnqtzfj3fvwu68ghiq98qp3lik9 10 141212 1243332 1243208 2026-10-27T16:58:39Z Kees Swart 15205 +1 1243332 wikitext text/x-wiki {| class=toccolours style="font-size:85%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both;" width="100%" ! align="center" style="background:#d3d3d3" width="100%" | <big>[[Taalpuzel|Taalpuzels]]</big> |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="2" | [[anagrampuzel]] • [[drûdel]] • [[filippine (puzel)|filippine]] • [[hertpuzel]] • [[hynstesprong]] • [[kryptogram]] • [[krúswurdpuzel]] • [[omrinpuzel]] • [[paspuzel]] • [[pazurgo]] • [[pentagrampuzel]] • [[petpuzel]] • [[rebus]] • [[sânglêspuzel]] • [[scrabble]] • [[setduvelpuzel]] • [[siferkoadepuzel]] • [[sitaatpuzel]] • [[slashpuzel]] • [[spiraalpuzel]] • [[Sweedske puzel]] • [[taartpuzel]] • [[trochrinner]] • [[weefpuzel]] • [[wordfeud]] • [[wurdfrissel]] • [[wurdian]] • [[wurdl]] • [[wurdlidpuzel]] • [[wurdljedder]] • [[wurdriuwen]] • [[wurdsiker]] • [[wurdtsjil]] • [[wurdwjirm]] <br> |} a105mwmfrj139u230amjasppfak45xf 0 143514 1243324 1241169 2026-10-27T15:51:46Z Drewes 2754 oanfollinkje fan nl: 1243324 wikitext text/x-wiki [[File:2024-03-09 SXSW Conan Nick-Kroll Office-Space events 07293.jpg|thumb|David Herman (2024)]] '''David Herman''' ([[New York (stêd)|New York]], [[20 febrewaris]] [[1967]]) is in [[Feriene Steaten fan Amearika|Amerikaansk]] [[komyk]] en [[akteur]]. Herman wie in fêst lid fan de cast fan ''MADtv'' en spile de rol fan Michael Bolton yn de kultfilm ''Office Space''. As [[stimakteur]] hat er ûnder oare meiwurke oan animaasjesearjes lykas ''Bob's Burgers'', ''Futurama'' en ''King of the Hill''. Njonken syn wurk as telefyzje-akteur hat Herman ek spile yn films lykas ''Dude, Where's My Car?'' en ''Fun with Dick and Jane''. ==Keppelings om utens== * [http://www.imdb.com/name/nm0379114/ David Herman yn de IMDb] {{DEFAULTSORT:Herman, David}} [[Kategory:Persoan berne yn 1967]] [[Kategory:Amerikaansk komyk]] [[Kategory:Amerikaansk artyst]] [[Kategory:Amerikaansk filmakteur]] [[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Amerikaansk stimakteur]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Joadsk komôf]] dkko3t3v9egnkzd7q0vz1f5sgxp2cx3 10 148885 1243350 1242748 2026-10-27T20:21:57Z Klaasgroen 50943 Formaasjewinner as kopke 1243350 wikitext text/x-wiki <onlyinclude><includeonly> {{Ynfoboks generyk | singlecolumn = yes | bgcolor = #eaeaea | kop = {{{namme|}}} | breed = <div style="margin: 0.15em 0;">{{#if:{{{lânlink|}}}|[[Ofbyld:{{{lân}}}|35px|link={{{lânlink}}}]]|[[Ofbyld:{{{lân}}}|35px]]}}</div> | kop0 = <table style="width:100%; border-collapse:collapse;"> <tr> <td style="text-align:left; border:none; font-weight:normal; overflow-wrap:anywhere;">{{#if:{{{foarige ferkiezings|}}}|←}} {{{foarige ferkiezings|}}}</td> <td style="text-align:center; border:none; overflow-wrap:anywhere;">{{{datum|}}}</td> <td style="text-align:right; border:none; font-weight:normal; overflow-wrap:anywhere;">{{{folgjende ferkiezings|}}} {{#if:{{{folgjende ferkiezings|}}}|→}}</td> </tr> </table> | head1_1 = {{#if:{{{parlemint|}}}|Parlemint}} | item1_1 = {{#if:{{{parlemint|}}}|{{{parlemint|}}}}} | head1_2 = {{#if:{{{tal sitten|}}}|Omfang}} | item1_2 = {{#if:{{{tal sitten|}}}|{{{tal sitten|}}} leden te ferkiezen}} | head1_3 = {{#if:{{{tal sitten|}}}|Mearderheid}} | item1_3 = {{#if:{{{tal sitten|}}}|minimaal {{#expr: floor({{{tal sitten|}}} / 2) + 1}} sitten}} | head1_4 = {{#if:{{{oantsjutting|}}}|{{{oantsjutting|}}}}} | item1_4 = {{#if:{{{oantal|}}}|{{{oantal|}}}}} | kop2 = Risseltaten | head2_1 = {{#if:{{{opkomst|}}}|Opkomst}} | item2_1 = {{#if:{{{opkomst|}}}|{{{opkomst|}}}}} | head2_2 = {{#if:{{{formaasjewinner|}}}|Formaasjewinner}} | item2_2 = {{#if:{{{formaasjewinner|}}}|{{{formaasjewinner|}}}}} | head2_3 = {{#if:{{{nij kabinet|}}}|Koälysje}} | item2_3 = {{#if:{{{nij kabinet|}}}|{{{nij kabinet|}}}}} | head2_4 = {{#if:{{{begjin regearperioade|}}}|Beëdige op}} | item2_4 = {{#if:{{{begjin regearperioade|}}}|{{{begjin regearperioade|}}}}} | head2_5 = {{#if:{{{earder kabinet|}}}|Foargonger}} | item2_5 = {{#if:{{{earder kabinet|}}}|{{{earder kabinet|}}}}} | kop3 = {{#if:{{{ferkeazen|}}}|Fertsjintwurdigers}} | head3_1 = {{#if:{{{ferkeazen|}}}|Ferkeazen}} | item3_1 = {{#if:{{{ferkeazen|}}}|{{{ferkeazen|}}}}} | otherkop = {{#if:{{{kaart-ferkiezingsútslaggen|}}}|Ofbylding}} | other1 = {{#if:{{{kaart-ferkiezingsútslaggen|}}}|[[Ofbyld:{{{kaart-ferkiezingsútslaggen}}}|{{Ynfoboks/breedte}}px]]}} | links31 = <div style="text-align:center; font-size:85%">{{{tekst by kaart|}}}</div> | kop99 = Temaside [[File:Portal.svg|20px]] [[Tema:Polityk|Polityk]] }} </includeonly></onlyinclude> {{Dokumintaasje|1= Dit berjocht is in subberjocht fan (en is dus ôfhinklik fan): [[Berjocht:Ynfoboks generyk]] == Tapassing == Dizze ynfoboks kin sa op de side oernommen wurde: <pre> {{Ynfoboks Ferkiezing | lân = ôfbylding fan 'e flagge | lânlink = namme fan it lân (side linkt automatysk) | foarige ferkiezings = jier en side fan 'e foarige ferkiezings | datum = datum fan 'e ferkiezings | folgjende ferkiezings = jier en side fan 'e folgjende ferkiezings | parlemint = namme en side fan it oanbelangjende parlemint | tal sitten = oantal te ferkiezen fertsjintwurdigers | oantsjutting = benamming fan ferkeazen bewâldslju of oare ferkeazenen | oantal = it oantal persoanen dat beneamd is | opkomst = totaal oantal stimmers dat in stim útbrocht hat | formaasjewinner = namme en side fan 'e grutste partij yn it regear | nij kabinet = namme en side fan it nije kabinet | begjin regearperioade = datum fan it beëdigjen fan de koälysje | earder kabinet = namme en side fan it foarige kabinet | ferkeazen = oersjoch fan ferkeazen kandidaten yn in regio | kaart-ferkiezingsútslaggen = ôfbylding mei dêrop in kaart fan de útslaggen | tekst by kaart = ûnderskrift fan de ôfbylding }}</pre> }} ==Foarbyld== {{Ynfoboks Ferkiezing | lân = Frisian_flag.svg | lânlink = Fryslân | foarige ferkiezings = [[Fryske Steateferkiezings 2019|2019]] | datum = 15 maart 2023 | folgjende ferkiezings = [[Fryske Steateferkiezings 2027|2027]] | parlemint = [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Frysk Parlemint]] | tal sitten = 43 | oantsjutting = Bewâldslju | oantal = 5 deputearren | opkomst = 65,62% | formaasjewinner = [[BoerBoargerBeweging|BBB]] | nij kabinet = [[Kolleezje-Brok II|Brok II]] | begjin regearperioade = 19 july 2023 | earder kabinet = [[Kolleezje-Brok I|Brok I]] | ferkeazen = | kaart-ferkiezingsútslaggen = Statenverkiezingen_Nederland_2023.svg | tekst by kaart = Grutste partij de provinsje }} [[Kategory:Ynfoboks Polityk|Ferkiezing]] </noinclude> akw02c0r4ysjootzl909vfi9gpdflzz 0 152900 1243392 1194907 2026-10-28T10:58:17Z Fornax 45941 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Oberlibbach (Hünstetten).png]] → [[File:DEU Oberlibbach COA.svg]] 1243392 wikitext text/x-wiki {{Stêd mei flagge| Ofbyld= [[File:Hünstetten in RÜD.svg|300px]] | Flagge= | Wapen= [[File:DEU Hünstetten COA.svg|80px]] | Ynwennertal= 10.452 <small>(31.12.2020)</small>| Oerflak= 50,56 km² | Befolkingstichtens= 207 / km² | Stêdekloft= | Hichte= 377 m | Lân= [[File:Flag of Germany.svg|20px]] [[Dútslân]] | Bestj. ienh. 1= Dielsteat | Namme bestj. ienh. 1= [[File:Flag of Hesse.svg|border|20px]] [[Hessen]] | Bestj. ienh. 2= Lânkring | Namme bestj. ienh. 2= [[File:Flagge Rheingau-Taunus-Kreis.svg|20px]] [[Rheingau-Taunus-Kreis]] | Stifting= | Tiidsône= [[UTC]]+1 | Simmertiid= UTC+2 | Koördinaten= 50° 13´N 8° 10´E | Webside= [https://www.huenstetten.de/ hünstetten.de] | }} '''Hünstetten''' is in gemeente yn de [[Rheingau-Taunus-Kreis]] yn de [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Hessen]]. De gemeente wurdt fanút Wallbach bestjoerd. Hünstetten is in lanlike gemeente en de measte minsken wurkje bûten de gemeentegrinzen, fral troch de goede ferbinings yn it Rhein-Main-Gebiet. == Geografy == Hünstetten leit yn de [[Taunusberchtme|Taunus]] noardlik fan de belangrykste berchkaam tusken [[Limburg an der Lahn]] en [[Wiesbaden]]. == Yndieling == De gemeente bestiet út tsjien plakken, wêrfan't Ketternschwalbach neffens ynwennertal it lytst is en Wallrabenstein mei goed twatûzen ynwenner it grutst. {| class="wikitable" ! Wapen || Plak|| Ynwennertal |- | || align="right" | Bechtheim || align="center" | 900 |- | [[File:Wappen Beuerbach (Hünstetten).png|20px]] || align="right" | Beuerbach || align="center" | 1169 |- | [[File:Wappen Görsroth (Hünstetten).png|20px]] || align="right" | Görsroth || align="center" | 1703 |- | || align="right" | Kesselbach || align="center" | 1043 |- | [[File:Wappen Ketternschwalbach (Hünstetten).png|20px]] || align="right" | Ketternschwallbach || align="center" | 464 |- | [[File:Wappen Limbach (Hünstetten).png|20px]] || align="right" | Limbach || align="center" | 670 |- | [[File:DEU Oberlibbach COA.svg|20px]] || align="right" | Oberlibbach || align="center" | 713 |- | [[File:Wappen Strinz-Trinitatis (Hünstetten).png|20px]] || align="right" | Strinz-Trinitatis || align="center" | 926 |- | [[File:Wappen Wallbach (Hünstetten).png|20px]] || align="right" | Wallbach || align="center" | 1089 |- | [[File:Wappen Wallrabenstein (Hünstetten).png|20px]] || align="right" | Wallrabenstein || align="center" | 2056 |- | Meiïnoar || align="right" | Hünstetten || align="center" | 10733 |} ==Skiednis == Fynsten út de tiid fan de Michelsbergkultuer yn de omkriten fan Beuerbach tsjûgje fan in bewenning sûnt de [[stientiid]] fan 4400 f. Kr. oant 3500 f. Kr. Yn it ramt fan de weryndielings yn de dielsteat Hessen ûntstie op 31 jannewaris 1971 de gemeente Hünstetten út de earder selstannige gemeenten Beuerbach, Kesselbach, Ketternschwalbach, Limbach, Strinz-Trinitatis en Wallbach. De oare plakken moasten mei yngong fan 1 jannewaris 1977 harren selstannigens opjaan. Yn it sintraal lizzende Wallbach waard in nij gemeentehûs boud. == It besjen wurdich == [[File:Burg-Wallrabenstein-JR-A40-0669-2009-06-13.jpg|thumb|left|''De boarch Wallrabenstein'']] Yn it jier 2020 sette de gemeente it "Hünstetter Kulturpfad" út. De kuierrûte, weryn't alle plakken fertsjintwurdige binne, liedt de dielnimmers nei kultureel weardefolle saken fan de gemeente. Fan de goed sechtich monuminten fan de gemeenten binne fjirtich yn rûte opnommen. Njonken monuminten bringt de rûte de dielnimmers ek nei de moaiste stikjes natoer fan de gemeente. == Keppeling om utens == * [https://www.huenstetten.de/freizeit/rad-und-wanderwege/huenstetter-kulturpfad/ Side fan de gemeente: Hünstetter Kulturpfad] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [https://de.wikipedia.org/wiki/Hünstetten ''Literatur'' en ''Einzelnachweise'', op dizze side]. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Hünstetten}} }} {{DEFAULTSORT:Hunstetten}} [[Kategory:Gemeente yn Hessen]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1971]] jaxplijabt939ye1t6owdtxfks6azng 0 155003 1243320 1059228 2026-10-27T15:39:42Z Drewes 2754 Alfêst dit 1243320 wikitext text/x-wiki {{JiersideBoppe}} {{Kalinders}}{{Kalinderjier}} == Foarfallen == * [[1 jannewaris]] – Bankbiljetten yn [[Nederlânske gûne]]n kinne net langer omwiksele wurde by [[De Nederlandsche Bank]]. * Fan 23 july oant en mei 8 augustus wurde de [[Olympyske Simmerspullen 2032|35e Olympyske Simmerspullen]] holden yn [[Brisbane]]. * [[Novimber]]: [[Mercurusoergong]] == Berne == == Ferstoarn == {{JiersideUnder}} {{Boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat}} }} [[Kategory:2032| ]] [[Kategory:21e iuw]] lrcmiv93en306fphfbj991s55fy2k38 0 174472 1243348 1239164 2026-10-27T19:57:27Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1243348 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = griismaskerpappegaaido |Ofbyld = [[Ofbyld:Treron griseicauda 218127855.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[pappegaaidowen]] (''Treron'') |Wittenskiplike namme = Treron griseicauda |Beskriuwer, jier= [[Charles Lucien Jules Laurent Bonaparte|Bonaparte]], 1855 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''griismaskerpappegaaido''' (''Treron griseicauda'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:OsmotreronKeulemans (cropped).jpg|thumb|left|Pearke griismaskerpappegaaidowen<br><small>[[John Gerrard Keulemans]] (1842–1912)</small>]] De griismaskerpappegaaido is in mûtel doke fan 28 sm lang mei in krêftige griene oant giele snaffe, in griis gesicht en in grize krún, in griis boarst en in hast komyske gielgriene ring om de eagen. It kin is gielgriis oant griis en giet op 'e kiel en it boarst yn grien oer. It boarst is by in soad mantsjes ek wat oranje-eftich. De búk is wer appelgrien en de flanken binne griis en grien. De stút is donkergrien. It mantsje hat donkerreadbrun op 'e rêch en skouders, dat by it wyfke ûntbrekt. Ek binne de giele rânen fan 'e wjukfearren by it wyfke smeller en bleker fan kleur. It wyfke kin betiizge wurde mei de wyfkes fan 'e [[Yndyske pappegaaido]] en [[oranjeboarstpappegaaido]], mar de grize krún, de griene eachring en de felgrien-giele wjukken binne ûnderskiedend. == Undersoarten == Griismaskerpappegaaidowen binne yn fjouwer oant fiif [[ûndersoarte]]n te ûnderskieden. * ''Treron griseicauda griseicauda'': [[Java]] en [[Baly]]. * ''Treron griseicauda sangirensis'': [[Talaud-eilannen]] en [[Sangihe-eilannen]]. * ''Treron griseicauda wallacei'': [[Selebes]], [[Banggai]] en [[Sûlû-eilannen]]. * ''Treron griseicauda vordermani'': [[Kangean-eilannen]]. * ''Treron griseicauda pallidior'': op 'e eilannen [[Kalao]], [[Kalaotoa]] en [[Tanahjampea]] tusken [[Selebes]] en [[Floares (Yndoneezje)|Floares]] (faak ek opnommen yn 'e ûndersoarte ''Treron griseicauda wallacei''). == Status == De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebied. De populaasje liket stabyl, ek al is net bekend hoe grut de populaasje is. De fûgel wurdt dêrom as net bedrige (''Least Concern'', LC) beskôge. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-cheeked-green-pigeon-treron-griseicauda Birdlife, oproppen 18 april 2024] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=72CCDB5A531BF5B0 Avibase] * [https://www.iucnredlist.org/search?query=Treron%20oxyurus%20&searchType=species IUCN] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Treron griseicauda|griismaskerpappegaaido}} }} {{DEFAULTSORT:Griismaskerpappegaaido}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pappegaaido]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] gddya67lfzzbgdg0wsjqizfvm3cgiij 1243353 1243348 2026-10-27T20:42:25Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1243353 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = griismaskerpappegaaido |Ofbyld = [[Ofbyld:Treron griseicauda 218127855.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[pappegaaidowen]] (''Treron'') |Wittenskiplike namme = Treron griseicauda |Beskriuwer, jier= [[Charles Lucien Jules Laurent Bonaparte|Bonaparte]], 1855 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''griismaskerpappegaaido''' (''Treron griseicauda'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:OsmotreronKeulemans (cropped).jpg|thumb|left|Pearke griismaskerpappegaaidowen<br><small>[[John Gerrard Keulemans]] (1842–1912)</small>]] De griismaskerpappegaaido is in mûtel doke fan 28 sm lang mei in krêftige griene oant giele snaffe, in griis gesicht en in grize krún, in griis boarst en in hast komyske gielgriene ring om de eagen. It kin is gielgriis oant griis en giet op 'e kiel en it boarst yn grien oer. It boarst is by in soad mantsjes ek wat oranje-eftich. De búk is wer appelgrien en de flanken binne griis en grien. De stút is donkergrien. It mantsje hat donkerreadbrun op 'e rêch en skouders, dat by it wyfke ûntbrekt. Ek binne de giele rânen fan 'e wjukfearren by it wyfke smeller en bleker fan kleur. It wyfke kin betiizge wurde mei de wyfkes fan 'e [[Yndyske pappegaaido]] en [[oranjeboarstpappegaaido]], mar de grize krún, de griene eachring en de felgrien-giele wjukken binne ûnderskiedend. == Undersoarten == Griismaskerpappegaaidowen binne yn fjouwer oant fiif [[ûndersoarte]]n te ûnderskieden. * ''Treron griseicauda griseicauda'': [[Java]] en [[Baly]]. * ''Treron griseicauda sangirensis'': [[Talaudeilannen]] en [[Sangihe-eilannen]]. * ''Treron griseicauda wallacei'': [[Selebes]], [[Banggai]] en [[Sûlû-eilannen]]. * ''Treron griseicauda vordermani'': [[Kangean-eilannen]]. * ''Treron griseicauda pallidior'': op 'e eilannen [[Kalao]], [[Kalaotoa]] en [[Tanahjampea]] tusken [[Selebes]] en [[Floares (Yndoneezje)|Floares]] (faak ek opnommen yn 'e ûndersoarte ''Treron griseicauda wallacei''). == Status == De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebied. De populaasje liket stabyl, ek al is net bekend hoe grut de populaasje is. De fûgel wurdt dêrom as net bedrige (''Least Concern'', LC) beskôge. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-cheeked-green-pigeon-treron-griseicauda Birdlife, oproppen 18 april 2024] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=72CCDB5A531BF5B0 Avibase] * [https://www.iucnredlist.org/search?query=Treron%20oxyurus%20&searchType=species IUCN] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Treron griseicauda|griismaskerpappegaaido}} }} {{DEFAULTSORT:Griismaskerpappegaaido}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Pappegaaido]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] rrt0s133sycn4xww4ri6xpqcns8fbta 0 181385 1243375 1239640 2026-10-28T07:56:40Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1243375 wikitext text/x-wiki [[File:Flag Map of Märket.png|thumb|left|Flaggekaart fan ''It Merk'']] [[File:Market plain fy.svg|thumb|''It Merk'' mei de ynternasjonale grins fan [[1985]].]] [[Ofbyld:Märket.jpg|thumb|De fjoertoer fan It Merk]] '''It Merk''' (yn it Sweedsk ''Märket''), is in lyts ûnbewenne eilân (0,033 km²) yn 'e Eastsee, tusken [[Sweden]] en de [[Ålâneilannen]]. It eilân heart ta de [[lân|lannen]] Sweden en Ålân, dêr't it lêste in ([[autonoom]]) part fan [[Finlân]] fan is. It westlikste part fan Alân, en dêrmei fan gâns Finlân, is op It Merk. Sa'n kilometer fierder nei it noardwesten leit it lytsere [[Merkstienen]] (''Märketshällor''), wat lykwols gâns yn Sweedsk gebiet leit. == Grins == De oarspronklike lânsgrins dy't oer it eilân lei, waard yn [[1809]] fêstlein by de [[Frede fan Fredrikshamn]]. Yn [[1985]] is de grins lykwols oanpast: Finlân hie, yn de tiid dat it ûnder [[Ruslân|Russysk]] gesach foel, in [[fjoertoer]] op it eilân boud. It die lykwols bliken dat dy op Sweedsk gebiet stie. Dêrom is de grins sa feroare dat krekt dat part no wier Finsk is, mar as kompensaajse is in like grut part fan it earder Finske gebiet by Sweden kaam. It doel wie de feroaring sa te dwaan, dat dy gjin ynfloed hie op hoe grut de twa parten wienen, en ek dat by de wetterkante de grins net oars wie, om't dat de [[fiskerijrjocht]]en fan de beide lannen feroarje soen. It risseltaat is in grins yn in nuvere Z-foarm. It Sweedske part fan it eilân leit oan de súdkant yn [[Stockholms län]], en oan de noardkant yn [[Uppsala län]]. De grins tusken disse twa is net feroare omwegen fan de grinskorreksje, mei it risseltaat dat Uppsala län dêrtroch krekt wat grutter is as wat it sûnder de korreksje wêze soe. {{DEFAULTSORT:Merk, It}} [[Kategory:Ålân]] [[Kategory:Eilân yn Finlân]] [[Kategory:Uppsala län]] [[Kategory:Stockholms län]] [[Kategory:Eilân yn Sweden]] [[Kategory:Eilân yn de Eastsee]] [[Kategory:Unbewenne eilân]] [[Kategory:Ferdield eilân]] 5x8dohds4hfl50wuxbeh54b552akl81 0 182259 1243352 1237191 2026-10-27T20:37:24Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1243352 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = rodzige iisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Ruddy kingfisher sunderban.jpg|250px]]<br><small>Koromandeliisfûgel yn it [[Nasjonaal Park Sundarbans]] (Yndia)</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'') |Wittenskiplike namme= Halcyon coromanda |Beskriuwer, jier=[[John Latham|Latham]], 1790 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''rodzige iisfûgel''' of '''rôze iisfûgel''' (''Halcyon coromanda'') is in [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De binomiale namme ferwiist nei de [[Kust fan Koromandel|Koromandelkust]] yn [[Yndia]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:Ruddy kingfisher, Andamans 4.jpg|thumb|left|Rodzige iisfûgel op 'e [[Andamanen]].]] De oant likernôch 25 sm lange readbrune iisfûgel hat in tige grutte, helderreade snaffel en poaten yn 'e selde kleur. It bealchje is readbrún oant okergiel mei op 'e sturt en wjukken faak pears of fiolet. Der is hast gjin [[Seksuele dimorfy|seksuëel dimorfisme]], alhoewol't guon boarnen skriuwe dat de mantsjes wat helderder kleuren ha. == Fersprieding == De soarte komt foar yn tichte bosken en reinwâlden en dêrfandinne wurdt de fûgel faker heart as sjoen. It ferspriedingsgebiet leit tusken [[Súd-Koreä]] en [[Japan]] yn it noarden oant de [[Filipinen]] en de [[Sûnda-eilannen]] yn it suden en Sina en Yndia yn it westen. It is in [[trekfûgel]]. Winterdeis trekke fûgels út it noardlike ferspriedingsgebiet oant [[Borneo]] ta. De readbrune iisfûgel is seldsum yn Japan, dêr't fûgeltsjelju foar de fûgel útrinne, wylst yn oare dielen de readbrune iisfûgel lokaal algemien is. == Gedrach == Lykas oare iisfûgels ite rodzige iisfûgels meast fisk, grutte ynsekten en skaaldieren. Se ite yn gebieten mei minder streamend wetter ek kikkerts en oare [[amfibyen]]. == Undersoarten == Fan 'e soarte binne de folgjende [[ûndersoarte]]n bekend: {| class="wikitable" ! align="center" style="background-color: #DAA520" colspan ="5" |'''Undersoarten rodzige iisfûgel''' |- ! Wittenskiplike <br> namme !! Beskriuwer !! Fersprieding !! Karakteristyk |- | ''H. c. coromanda'' || {{Aut|[[John Latham|Latham]]}} (1790) || [[Nepal]], [[Sikkim]], [[Bûtan]], [[West-Bingalen]], [[Bangladesj]], Noard-[[Birma]] en Súdwest-[[Sina]], eastlik oant [[Makau]]. Oerwinteret op it [[Malakka (skiereilân)|Maleizysk skiereilân]], [[Sumatra]] en [[Java]] || Lila oant readbrún, sulverblauwe stút, reade snaffel en poaten. |- | ''H. c. major'' || {{Aut|Coenraad Jacob Temminck|Temminck}} & {{Aut|[[Hermann Schlegel|Schlegel]]}} (1848) || [[Japan]], [[Súd-Koreä]] en Noardeast-Sina, trekfûgel yn East-Sina, [[Taiwan]], [[Rjûkjû-eilannen]], [[Filipinen]], [[Selebes]] en (selden) Borneo. || Underkant bleker as de nominaatfoarm en minder fiolet, dielen fan 'e stút blau en oant in smelle streek redusearre. Underkant learkleuriger en folle bleker as de nominaatfoarm. Snaffel smeller, langere wjukken. |- | ''H. c. mizorhina'' || {{Aut|Harry Church Oberholser|Oberholser}} (1915) || [[Andamanen]], Súdwest-Birma || Boppekant readbrún mei ljochtfiolette glâns, ûnderkant donkerder as de nominaatfoarm, boarst mei bleek fiolet. Langere snaffel. |- | ''H. c. bangsi'' || {{Aut|Harry Church Oberholser|Oberholser}} (1915) || Rjûkjû-eilannen, East-Taiwan. Oerwinteret op 'e Filipinen súdlik fan 'e [[Talaudeilannen]]. || Boppekant folle donkerder en fioletter. Underkant donkerder en djippere snaffelbasis as de nominaatfoarm. Lange wjukken. |- | ''H. c. minor'' || {{Aut|Coenraad Jacob Temminck|Temminck}} & {{Aut|[[Hermann Schlegel|Schlegel]]}} (1848) || Fan it Maleizyske skiereilân oant [[Singapoer]], [[Riau-eilannen]], Sumatra, [[Mentawai-eilannen]], Bangka en Belitun, West-Java en Borneo. || Boppekant donkerder, ûnderfant folle donkerder as nominaatfoarm, kastanjekleuren. Kroan, mantel en boarst glânzgjend mei fiolette swym. Stút hat in grutter wyt plak. Koarte wjukken. |- | ''H. c. linae'' || {{Aut|[[John Patrick Hubbard|Hubbard]]}} & [[John Eleuthère du Pont|Du Pont]] (1974) || Palawan en Tawi-Tawi (Súdwest-Filipinen) || Lykas de ''H. c. minor'', mar in wat donkerder boppe- en ûnderpart. Mantel en boarst hast donkerpears. |- | ''H. c. claudiae'' || {{Aut|[[John Patrick Hubbard|Hubbard]]}} & [[John Eleuthère du Pont|Du Pont]] (1974) || Tawi-Tawi (súdlike [[Sûlû-eilannen|Sûlû-arsjipel]]) |- | ''H. c. rufa'' || {{Aut|[[Alfred Russel Wallace|Wallace]]}} (1863) || Sulawesi en in pear by de kust lizzende eilannen. || Lykas ''H.c. minor'', mar minder donker. Stút bleek blau skimerjend. Lange wjukken, lange snaffel en koarte sturt. |- | ''H. c. pelingensis'' || {{Aut|[[Oscar Neumann|Neumann]]}} (1939) || Op it eilân Peleng ([[Banggai-eilannen]], Yndoneezje). || Lykas ''H.c. rufa'', mei in sulverkleurige stút. |- | ''H. c. sulana'' || {{Aut|[[Gerlof Fokko Mees|Mees]]}} (1970) || Sûla-eilannen eastlik fan Peleng || Lykas de nominaatfoarm, mar mear fiolet en lange wjukken en in lange snaffel. |} == Status == De wrâldpopulaasje fan 'e rodzige iisfûgel is net kwantifisearre, mar de soarte is yn in grut part fan it ferspriedingsgebiet seldsum. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantallen tebekrint troch biotoopferlies. Ek wurde der fûgels sammele om se te preparearjen. De soarte wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre (2025). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ruddy-kingfisher-halcyon-coromanda Birdlife] * [https://ebird.org/species/rudkin1 Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=6647508A29D171C3 Avibase] Sjoch foar oare boarnen en/of referinsjes op [[:en:Ruddy kingfisher]] en [[:de:Feuerliest]] (ûndersoarten) ---- {{Commonscat|Halcyon coromanda|rodzige iisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:rodzige iisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte beamiisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] nab0ohu0sbvv1sec1on09x77wy61nzz 0 182377 1243338 1234900 2026-10-27T19:24:06Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1243338 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blau-wite iisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Glittering Kingfisher.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = '''blau-wite iisfûgels''' (''Cardonax'')<br><small>[[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860</small> |Wittenskiplike namme= Caridonax fulgidus |Beskriuwer, jier= [[John Gould|Gould]], 1857 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart= }} De '''blau-wite iisfûgel''' (''Caridonax fulgidus'') is in [[fûgel]]soarte út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] (''Alcedinidae''). == Beskriuwing == [[Ofbyld:HalcyonFulgidusGould.jpg|thumb|left|Blau-wite iisfûgels neffens John Gould.]] De blau-wite iisfûgel is in grutte iisfûgel mei donkerpearse boppedielen en in wite stút. De búk en it boarst binne suver wyt en de snaffel en poaten oranje. Juvenilen ha donkerder eagen en in brúngiel boarst. == Fersprieding == De soarte is [[endemisme|endemysk]] op 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] fan [[Lombok (eilân)|Lombok]] oant [[Floares (Yndoneezje)|Floares]], [[Besar (Medan)|Besar]] en [[Adonara]]. Syn biotoop bestiet út tropyske, fochtige leechlânbosken. Se komme net heger foar as maksimaal 1.700 m boppe seenivo. === Undersoarten === De blau-wite iisfûgel is de iennige soarte yn it skaai ''Caridonax'' en wurdt [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele. Somtiden wurdt de soarte lykwols yn twa [[ûndersoarte]]n ferdield: * ''Caridonax fulgidus fulgidus'' – Lombok en Sumbawa * ''Caridonax fulgidus gracilirostris'' – Floares en Besar == Status == De soarte is yn syn ferspriedingsgebiet seldsum oant lokaal algemien. Om't de fûgel foar in part ôfhinklik is fan biotoop mei bosk en it areaal bosk yn syn ferspriedingsgebiet ôfnimt, wurdt oannommen dat ek de populaasje tebekrint. De tebekgong is lykwols net heger as 30% yn tsien jier tiid en dêrfandinne wurdt de soarte troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige klassifisearre. {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-rumped-kingfisher-caridonax-fulgidus Birdlife] * [https://ebird.org/species/whrkin1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E96B0BA93ACF52B3 Avibase] ---- {{Commonscat|Caridonax fulgidus|Blau-wite iisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:blau-wite iisfugel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Iisfûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] oocj7gibxfl947imzi125ukdp0c66aw 0 182399 1243346 1235151 2026-10-27T19:43:32Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1243346 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = eibertsbekiisfûgel |Ofbyld = [[Ofbyld:Stork billed Kingfisher.JPG|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Pelargopsis capensis - Stork-billed Kingfisher XC360661.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') |Famylje = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') |Skaai = [[eibertiisfûgels]] (''Pelargopsis'') |Wittenskiplike namme= Pelargopsis capensis |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''eibertsbekiisfûgel''' (''Pelargopsis capensis'', foarhinne: ''Halcyon capensis'') is in [[fûgel]]soarte út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[iisfûgels]] (''Alcedinidae''). De soarte waard yn 1766 foar it earst beskreaun troch [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]]. == Beskriuwing == [[Ofbyld:মেঘহও মাছরাঙা (Pelargopsis capensis).jpg|thumb|left|Eibertsbekiisfûgel yn Bangladesj.]] De eibertsbekiisfûgel is mei in lingte fan 35 sm in grutte iisfûgelsoarte. Folwoeksen fûgels hawwe in griene rêch, blauwe wjukken, in blauwe sturt en in oliifbrune kop. De grutte snaffel en poaten binne helderread. Der binne gjin ferskillen yn it fearrekleed fan mantsjes en wyfkes. == Fersprieding == De soarte libbet yn 'e tropyske gebieten fan it [[Yndysk subkontinint]] en [[Súdeast-Aazje]], fan [[Yndia]] en [[Sry Lanka]] oant [[Yndoneezje]]. De soarte libbet yn beboske gebieten yn 'e omkriten fan marren, rivieren en kusten. === Undersoarten === Der binne 13 ûndersoarten, dy't yn detail ferskille yn 'e kleur fan 'e fearren. De ''P.c. gigantea'' fan 'e Sulu-arsjipel op 'e Filipinen hat lykwols in wite kop, nekke en ûnderkant. * ''Pelargopsis capensis capensis'': fan [[Nepal]] oer Yndia oant Sry-Lanka. * ''Pelargopsis capensis osmastoni'': [[Andamanen]]. * ''Pelargopsis capensis intermedia'': [[Nikobaren]]. * ''Pelargopsis capensis burmanica'': fan [[Birma]] oant [[Yndosina]] noardlik [[Malakka (skiereilân)|Malakka]]. * ''Pelargopsis capensis malaccensis'': sintraal en súdlik Malakka, [[Riau]] en [[Lingga]]. * ''Pelargopsis capensis cyanopteryx'': [[Sumatra]], [[Banka]] en [[Billiton (eiland)|Billiton]]. * ''Pelargopsis capensis simalurensis'': [[Simeulue]]. * ''Pelargopsis capensis sodalis'': [[Banyak-eilannen]], [[Nias]], [[Batû-eilannen]] en [[Mentawai-eilannen]]. * ''Pelargopsis capensis innominata'': [[Borneo]]. * ''Pelargopsis capensis javana'': [[Java]]. * ''Pelargopsis capensis floresiana'': fan [[Baly]] oant [[Floares (Yndoneezje)|Floares]]. * ''Pelargopsis capensis gouldi'': noardlike [[Filipinen]]. * ''Pelargopsis capensis gigantea'': sintrale en súdlike Filipinen. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Stork billed kingfisher-kannur-kattampally - 19.jpg|thumb|left|Eibertsbekiisfûgel mei proai.]] De soarte is [[Territoarium|territoriaal]] en jaget op fisk, kikkerts, krabben, [[kjifdieren]] en jonge fûgels. Syn nêst wurdt yn 'e igge fan 'e rivier groeven, yn in rotsjende beam of in termitenêst boud. Trochstrings leit it wyfke tusken twa en fiif aaien. Se binne foar it grutste part [[sedentêr]], mar ferlitte by drûchte it gebiet op syk nei wetter. == Status == De eibertsbekiisfûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en dêrfandinne is de kâns op útstjerren lyts. De grutte fan 'e populaasje is net bekend, mar oannommen wurdt dat de soarte yn oantal efterút giet. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel op 'e [[Reade list]] as net bedrige (2026). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/stork-billed-kingfisher-pelargopsis-capensis Birdlife International] * [https://www.birdsoftheworld.com/bow/species/stbkin1/cur/introduction?lang=es&media=photos Birds of the World] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=2B0E883A7691DF70 Avibase] ---- {{Commonscat|Pelargopsis capensis|Eibertsbekiisfûgel}} }} {{DEFAULTSORT:Eibertsbekiisfugel}} [[Kategory:Eibertiisfûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] kn5k0hx3bdp5z47mayzklx7qv3jvtqt 0 184101 1243354 1235378 2026-10-27T20:48:37Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1243354 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte| |Namme = griene muskaatdo |Ofbyld = [[Ofbyld:Green Imperial Pigeon RWD5a.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') |Famylje = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'') |Skaai = [[muskaatdowen]] (''Ducula'') |Wittenskiplike namme = Ducula aenea |Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart= }} De '''griene muskaatdo''' (''Ducula aenea'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[muskaatdowen]] (''Ducula'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). == Beskriuwing == De griene muskaatdo is in grutte do fan 45 sm lang. De rêch, wjukken en sturt binne irisearjend grien. De kop en ûnderkant binne wyt mei útsûndering fan 'e ûndersturtdekfearren, dy't kastanjebrún binne. Mantsjes en wyfkes binne itselde wat kleur oanbelanget. == Fersprieding == De griene muskaatdo hat in grut ferspriedingsgebiet yn [[Aazje]] en der wurde alve [[ûndersoarte]]n erkend:<ref>{{en}}[https://www.worldbirdnames.org/new/ Gill, F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2023. IOC World Bird List (v13.1).] [https://web.archive.org/web/20230530153824/https://www.worldbirdnames.org/new/ Archivearre] op 30 maaie 2023.</ref> * ''Ducula aenea sylvatica'': fan noardlik [[Yndia]] en [[Nepal]] oant súdlik [[Sina]] oant [[Tailân]] en [[Yndosina]]. * ''Ducula aenea pusilla'': súdlik Yndia en [[Sry Lanka]]. * ''Ducula aenea andamanica'': [[Andamanen]]. * ''Ducula aenea consobrina'': eilannen westlik [[Sumatra]], útsein [[Enggano (eilân)|Enggano]]. * ''Ducula aenea polia'': fan [[Maleizje]] oant de [[Filipinen]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen|Grutte]]- en [[Lytse Sûnda-eilannen]]. * ''Ducula aenea palawanensis'': [[Banggai-eilannen]] (noardlik [[Borneo]]) oant [[Palawan]] en de oanbuorjende eilannen. * ''Ducula aenea fugaensis'': [[Calayan (eilân)|Calayan]], [[Camiguin]] en [[Fuga (eilân)|Fuga]]. * ''Ducula aenea nuchalis'': noardlik [[Luzon (eilân)|Luzon]] (noardlike Filipinen). * ''Ducula aenea aenea'': Filipinen. * ''Ducula aenea intermedia'': [[Talaudeilannen|Talaud]]. * ''Ducula aenea paulina'': [[Selebes]], [[Sangihe-eilannen]], [[Togianeilannen]], Banggai-eilannen en [[Sûla-eilannen]]. == Status == Alhoewol't de fûgel noch algemien is en yn dielen sels talryk, rinne de oantallen tebek troch it ferlies fan habitat en yn guon gebieten ek troch de jacht. De oantallen binne foar 2000 bot weromrûn yn bygelyks Laos en Maleizje. Tusken 2001 en 2020 ferdwûn yn it ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel 18% fan it bosk. De fûgel libbet yn gruttere oantallen yn yntakt bosk as yn degradearre bosk. Dêrfandinne wurdt de griene muskaatdo troch de [[IUCN]] as hast bedrige (NT, 2021) op 'e [[Reade list]] klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-imperial-pigeon-ducula-aenea Birdlife] * [https://ebird.org/species/gripig1?siteLanguage=nl Ebird] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=579C780F34888DE8 Avibase] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ducula aenea|Griene muskaatdo}} }} {{DEFAULTSORT:Griene muskaatdo}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Muskaatdo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]] fv369vm5xqdzmwz8j7lv8vu9fe2lt1u 0 185242 1243382 1201850 2026-10-28T08:09:50Z RomkeHoekstra 10582 + kt 1243382 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks eilân | namme = Roty | ôfbylding = Rote Island en.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Flagge = | Lokaasje = | Eilannegroep = [[Lytse Sûnda-eilannen]] | Lân = [[Ofbyld:Flag of Indonesia.svg|border|20px]] [[Yndoneezje]] | Bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | Namme bestjoerlike ienheid 1= [[East-Nusa Tenggara]] | Bestjoerlike ienheid 2 = | Namme bestjoerlike ienheid 2= | Bestjoerlike ienheid 3 = | Namme bestjoerlike ienheid 3= | Koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|10_45_0_S_123_8_0_E_scale:12500_type:landmark_region:ID|10°45'S 123°8'E}} | Haadstêd = Ba'a | Belangrike plakken = | Ynwennertal = 152.000–153.000 <small>(2024)<ref>[https://databoks.katadata.co.id/en/demographics/statistics/d36abbc12f20424/rote-ndao-regency-population-152610-2024-data Databoks, oproppen 13 augustus 2025.]</ref></small> | Befolkingstichtens = 126,0 ynw./km² | Maks. lingte = | Maks. breedte = | Oerflak = 1.214 km² | Heechste punt = 444 m | Gebrûk = | Tiidsône = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | webside = | mapname = Yndoneezje-reliëf | mapwidth = | lat_deg = 10 | lat_min = 45 | lat_sec = 0 | lat_dir = S | lon_deg = 123 | lon_min = 8 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} '''Roty''' is in [[Yndoneezje|Yndonezysk]] eilân (oerflak: 1200 km²). It is it súdlikste eilân fan Yndoneezje en makket diel út fan 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] (ek wol Nusa Tenggara neamd ). Roty leit 500 kilometer fan 'e [[Austraalje|Australyske]] kust en 170 kilometer fan 'e eilannen [[Ashmore]] en [[Cartier]]. Noardeastlik leit it eilân [[Timor]], dêr't it fan skieden wurdt troch de Strjitte fan Roty. Tegearre mei teminsten trettjin lytsere eilannen dy't net fier fan 'e kust lizze, wêrûnder [[Ndao]], foarmet Roti it regintskip Rote Ndao, in ûnderdiel fan 'e provinsje East-Nusa Tenggara. == Befolking == [[Ofbyld:The Raja of West Rote.jpg|thumb|left|Ynwenner mei de ''Ti'i langga'' op.]] Mear as 90% fan 'e befolking is kristlik. In lytse minderheid is islamitysk en in noch lytsere minderheid hindoe. Op it eilân wurde in grut oantal ferskillende lokale talen praat. Hiel opfallend is de ''Ti'i langga'', in brede hoed fan reid mei in ienhoarneftige pyk. De pyk is mooglik ynspirearre op 'e plûmen fan 'e hoeden fan [[Portegal|Portegeeske]] manlju, de earste Europeanen dy't de eilannen besochten. De tradysjes, rituelen en ambachten binne ek hjoed-de-dei belangryk. Sa wurdt muzyk makke mei de ''sasando'', in tradysjoneel snaarynstrumint en wurdt der troch de befolking ikatstof produsearre. == Natuer == It eilân is bekend om syn útsûnderlik moaie strannen. It klimaat is tropysk mei in drûge tiid fan july oant oktober en in wiete tiid fan novimber oant maart. Fanwegen de isolearre lokaasje fan it eilân binne der ferskillende [[Endemisme|endemyske]] bisten. In oantal gekko-soarten komme allinnich op Roty foar. De tige bedrige [[Rotilangnekkeskyldpod]] (''Chelodina mccordi'') libbet yn guon marren op Roty. De koraalriffen ha in grut ferskaat oan fisken en op 'e sânbanken mei seegers foerazjearje [[dugong]]s (''Dugong dugon''). Op guon dûklokaasjes kinne [[Reuzemanta|manta's]] (''Manta birostris'') sjoen wurde. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Rote Island|Roty (eilân)}} }} [[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Eilân yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lytse Sûnda-eilannen]] svrt035l2qd4f5ps9gtpur6fn657rwv 1243383 1243382 2026-10-28T08:11:32Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Roti (eilân)]] omneamd ta [[Roty (eilân)]]: Der binne ferskillende skriuwwizen: Roti / Roty (better om ien stavering oan te hâlden). 1243382 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks eilân | namme = Roty | ôfbylding = Rote Island en.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Flagge = | Lokaasje = | Eilannegroep = [[Lytse Sûnda-eilannen]] | Lân = [[Ofbyld:Flag of Indonesia.svg|border|20px]] [[Yndoneezje]] | Bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | Namme bestjoerlike ienheid 1= [[East-Nusa Tenggara]] | Bestjoerlike ienheid 2 = | Namme bestjoerlike ienheid 2= | Bestjoerlike ienheid 3 = | Namme bestjoerlike ienheid 3= | Koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|10_45_0_S_123_8_0_E_scale:12500_type:landmark_region:ID|10°45'S 123°8'E}} | Haadstêd = Ba'a | Belangrike plakken = | Ynwennertal = 152.000–153.000 <small>(2024)<ref>[https://databoks.katadata.co.id/en/demographics/statistics/d36abbc12f20424/rote-ndao-regency-population-152610-2024-data Databoks, oproppen 13 augustus 2025.]</ref></small> | Befolkingstichtens = 126,0 ynw./km² | Maks. lingte = | Maks. breedte = | Oerflak = 1.214 km² | Heechste punt = 444 m | Gebrûk = | Tiidsône = | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | webside = | mapname = Yndoneezje-reliëf | mapwidth = | lat_deg = 10 | lat_min = 45 | lat_sec = 0 | lat_dir = S | lon_deg = 123 | lon_min = 8 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} '''Roty''' is in [[Yndoneezje|Yndonezysk]] eilân (oerflak: 1200 km²). It is it súdlikste eilân fan Yndoneezje en makket diel út fan 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] (ek wol Nusa Tenggara neamd ). Roty leit 500 kilometer fan 'e [[Austraalje|Australyske]] kust en 170 kilometer fan 'e eilannen [[Ashmore]] en [[Cartier]]. Noardeastlik leit it eilân [[Timor]], dêr't it fan skieden wurdt troch de Strjitte fan Roty. Tegearre mei teminsten trettjin lytsere eilannen dy't net fier fan 'e kust lizze, wêrûnder [[Ndao]], foarmet Roti it regintskip Rote Ndao, in ûnderdiel fan 'e provinsje East-Nusa Tenggara. == Befolking == [[Ofbyld:The Raja of West Rote.jpg|thumb|left|Ynwenner mei de ''Ti'i langga'' op.]] Mear as 90% fan 'e befolking is kristlik. In lytse minderheid is islamitysk en in noch lytsere minderheid hindoe. Op it eilân wurde in grut oantal ferskillende lokale talen praat. Hiel opfallend is de ''Ti'i langga'', in brede hoed fan reid mei in ienhoarneftige pyk. De pyk is mooglik ynspirearre op 'e plûmen fan 'e hoeden fan [[Portegal|Portegeeske]] manlju, de earste Europeanen dy't de eilannen besochten. De tradysjes, rituelen en ambachten binne ek hjoed-de-dei belangryk. Sa wurdt muzyk makke mei de ''sasando'', in tradysjoneel snaarynstrumint en wurdt der troch de befolking ikatstof produsearre. == Natuer == It eilân is bekend om syn útsûnderlik moaie strannen. It klimaat is tropysk mei in drûge tiid fan july oant oktober en in wiete tiid fan novimber oant maart. Fanwegen de isolearre lokaasje fan it eilân binne der ferskillende [[Endemisme|endemyske]] bisten. In oantal gekko-soarten komme allinnich op Roty foar. De tige bedrige [[Rotilangnekkeskyldpod]] (''Chelodina mccordi'') libbet yn guon marren op Roty. De koraalriffen ha in grut ferskaat oan fisken en op 'e sânbanken mei seegers foerazjearje [[dugong]]s (''Dugong dugon''). Op guon dûklokaasjes kinne [[Reuzemanta|manta's]] (''Manta birostris'') sjoen wurde. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Rote Island|Roty (eilân)}} }} [[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Eilân yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lytse Sûnda-eilannen]] svrt035l2qd4f5ps9gtpur6fn657rwv 0 187349 1243356 1243262 2026-10-27T21:05:46Z Klaasgroen 50943 /* Ferhâldings de regio */ Ferhaal skreaun en flaggen tafoege 1243356 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks Ferkiezing | foarige ferkiezings = [[Twadde Keamerferkiezingen 2023|2023]] | folgjende ferkiezings = [[Twadde Keamerferkiezingen 2029|2029]] | lân = flag of the Netherlands.svg | lânlink = Nederlân | datum = 29 oktober 2025 | parlemint = [[Twadde Keamer]] | tal sitten = 150 | mearderheid = 76 | oantsjutting = Bestjoerders | oantal = 28 bewâldslju | opkomst = 78,3% {{opgong}} 0,6% | formaasjewinner = [[Demokraten 66|D66]] | nij kabinet = [[Kabinet-Jetten]] | earder kabinet = [[Kabinet-Schoof|Schoof]] | begjin regearperioade = 23 febrewaris 2026 | kaart-ferkiezingsútslaggen = Tweede Kamerverkiezingen 2025 map (municipalities).svg | tekst by kaart = Utslach en grutste partij de gemeente }} {{Balkendiagram | width = 275px | float = right | title = Sitferdieling 2025 | widthl = 80px | left = Partij | barwidth = 135px | middle = Sitten | widthr = 60px | right = Ferskil | caption = Útslaggen fan lofts nei rjochts, ferlike mei [[Twadde Keamerferkiezingen 2023|2023]] | bars = {{Balken Sitferdieling|[[PvdD]]|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|3|3|37}} {{Balken Sitferdieling|[[SP]]|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|3|5|37}} {{Balken Sitferdieling|[[GL-PvdA]]|#{{Sitferdieling/Partij|GL-PvdA|tsjuster|NL}}|20|25|37}} {{Balken Sitferdieling|[[DENK]]|#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}|3|3|37}} {{Balken Sitferdieling|[[Volt]]|#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}|1|2|37}} {{Balken Sitferdieling|[[D66]]|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|26|9|37}} {{Balken Sitferdieling|[[CU]]|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|3|3|37}} {{Balken Sitferdieling|[[50+]]|#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}|2|0|37}} {{Balken Sitferdieling|[[NSC]]|#{{Sitferdieling/Partij|NSC|tsjuster|NL}}|0|20|37}} {{Balken Sitferdieling|[[CDA]]|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|18|5|37}} {{Balken Sitferdieling|[[SGP]]|#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}|3|3|37}} {{Balken Sitferdieling|[[VVD]]|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|22|24|37}} {{Balken Sitferdieling|[[BBB]]|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|4|7|37}} {{Balken Sitferdieling|[[JA21]]|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|9|1|37}} {{Balken Sitferdieling|[[PVV]]|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|26|37|37}} {{Balken Sitferdieling|[[FvD]]|#{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}|7|3|37}} }} De '''ferkiezings fan de [[Twadde Keamer]] 2025''' binne de algemiene [[Nederlân]]ske [[ferkiezing]]s foar de Twadde Keamer fan de [[Steaten-Generaal]] dy't op woansdei [[29 oktober]] [[2025]] holden waarden. De ferkiezingen soene oarspronklik hâlden wurde yn maart [[2028]], mar waarden earder hâlden as gefolch fan de fal fan it kabinet-Schoof op [[3 juny]] 2025. De spesifike Fryske risseltaten foar kieskring Ljouwert binne te sjen op [[Twadde Keamerferkiezings 2025 yn Fryslân]]. ==Oanrin== Op 3 juny 2025 bea premier [[Dick Schoof]] it ûntslach fan syn kabinet oan, nei't de [[Partij foar de Frijheid|PVV]] him weromlutsen hie út de koälysje mei [[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]], [[Nij Sosjaal Kontrakt|NSC]] en [[BoerBurgerBeweging|BBB]]. De PVV fûn dat it kabinet net genôch fuortgong boekte op it asyldossier. De Twadde Keamer spruts him út foar it sa gau mooglik hâlden fan eardere ferkiezingen. In moasje fan [[Frans Timmermans (politikus)|Frans Timmermans]] de fraksjelieder fan [[GrienLinks-PvdA]] dêrta waard troch alle fraksjes stipe. ==Dielnimmende partijen== {| class="wikitable" style="text-align:left;" ! List ! Partij ! Listlûker ! [[Kiesdistrikt|Kiesdistrikten]] <br/> /20 |- | style="text-align:center;" | 1 | [[Partij foar de Frijheid|PVV]] || [[Geert Wilders]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" |2 | [[GrienLinks-PvdA]]<ref name="GL-PVDA">Mienskiplike list fan [[GrienLinks]] en [[Partij fan de Arbeid|PvdA]].</ref> || [[Frans Timmermans (politikus)|Frans Timmermans]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 3 | [[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]] || [[Dilan Yeşilgöz]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 4 | [[Nij Sosjaal Kontrakt|NSC]] || [[Eddy van Hijum]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 5 | [[Demokraten 66|D66]] || [[Rob Jetten]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 6 | [[BoerBurgerBeweging|BBB]] || [[Caroline van der Plas]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 7 | [[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]] || [[Henri Bontenbal]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 8 | [[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]] || [[Jimmy Dijk]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 9 | [[DENK]] || [[Stephan van Baarle]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 10 | [[Partij foar de Dieren|PvdD]] || [[Esther Ouwehand]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 11 | [[Foarum foar Demokrasy|FvD]] || [[Lidewij de Vos]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 12 | [[Steatkundich Grifformearde Partij|SGP]] || [[Chris Stoffer]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 13 | [[KristenUny]] || [[Mirjam Bikker]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 14 | [[Volt Nederlân|Volt]] || [[Laurens Dassen]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 15 | [[JA21]] || [[Joost Eerdmans]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 16 | Vrede voor Dieren || Pascale Plusquin || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 17 | BVNL || [[Wybren van Haga]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 18 | [[BIJ1]] || [[Tofik Dibi]] || style="text-align:center;" | 20 |- | style="text-align:center;" | 19 | Libertêre Partij || Tom van Lamoen || style="text-align:center;" | 19<ref name="Libertêre Partij">Nimt diel yn alle kieskringen, útsein yn de kieskring 20 (Bonêre).</ref> |- | style="text-align:center;" | 20 | [[50PLUS]] || [[Jan Struijs]] || style="text-align:center;" | 19<ref name="50PLUS">Nimt diel yn alle kieskringen, útsein yn de kieskring 20 (Bonêre).</ref> |- | style="text-align:center;" | 21 | Piratenpartij || Matthijs Pontier || style="text-align:center;" | 18<ref name="Piratenpartij">Nimt diel yn alle kieskringen, útsein yn de kieskringen 3 (Assen) en 20 (Bonêre).</ref> |- | style="text-align:center;" | 22 | [[Fryske Nasjonale Partij|FNP]]|| [[Aant Jelle Soepboer]] || style="text-align:center;" | 16<ref name="FNP Kieskringen">Nimt diel yn alle kieskringen, útsein yn de kieskringen 9 (Amsterdam), 10 (Haarlim), 13 (Rotterdam) en 15 (Leien).</ref> |- | style="text-align:center;" | 23 | Vrij Verbond || Bart Burggraaf || style="text-align:center;" | 13<ref name="Vrij Verbond">Nimt diel yn alle kieskringen, útsein yn de kieskringen 1 (Grins), 3 (Assen), 9 (Amsterdam), 11 (De Helder), 16 (Middelburch), 19 (Maastricht) en 20 (Bonêre).</ref> |- | style="text-align:center;" | 24 | DE LINIE || Gerard van Hooft || style="text-align:center;" | 10<ref name="DE LINIE">Nimt allinnich diel yn de kieskringen 4 (Swol), 8 (Utert), 11 (De Helder), 12 (De Haach), 13 (Rotterdam), 14 (Doardt), 15 (Leien), 17 (Tilburch), 18 (De Bosk) en 19 (Maastricht).</ref> |- | style="text-align:center;" | 25 | NL PLAN || Kok Chan || style="text-align:center;" | 9<ref name="NL PLAN">Nimt allinnich diel yn de kieskringen 8 (Utert), 9 (Amsterdam), 10 (Haarlim), 11 (De Helder), 12 (De Haach), 13 (Rotterdam), 15 (Leien), 17 (Tilburch) en 18 (De Bosk).</ref> |- | style="text-align:center;" | 26 | ELLECT || Joana Amoah || style="text-align:center;" | 5<ref name="ELLECT">Nimt allinnich diel yn de kieskringen 5 (Lelystêd), 6 (Nimwegen), 9 (Amsterdam), 12 (De Haach) en 13 (Rotterdam).</ref> |- | style="text-align:center;" | 27 | Partij voor de Rechtsstaat || Danielle Tulp || style="text-align:center;" | 2<ref name="Partij voor de Rechtsstaat">Nimt allinnich diel yn de kieskringen 2 (Ljouwert) en 9 (Amsterdam).</ref> |} ==Utslach== {{Sitferdieling | byskrift = sitten | lân = NL | float = right | kolommen = ja |PvdD|SP|GL-PvdA|DENK|Volt|D66|CU|50+|CDA|SGP|VVD|BBB|JA21|PVV|FVD | PvdD = 3 | SP = 3 | GL-PvdA = 20 | DENK = 3 | Volt = 1 | D66 = 26 | CU = 3 | 50+ = 2 | CDA = 18 | SGP = 3 | VVD = 22 | BBB = 4 | JA21 = 9 | PVV = 26 | FVD = 7 }} Op [[7 novimber]] [[2025]] waard troch de Kiesried yn in iepenbiere sitting de definitive útslach fêststel. Troch it oantal jildige stimmen fan 10.571.990 waar de kiesdrompel fêststeld op minimaal 70.480 sitten. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Ferkiezingsútslach Twadde Keamerferkiezingen 2025 |- ! colspan="2" |Partij ! Stimmen ! % !+/- ! style="color: lightgray" | [[Evenredich oanpart|E.O.]] ! style="color: lightgray" | [[D'Hondt-metoade|D.H.]] ! Sitten ! +/- |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | | align="left" | [[Demokraten 66|D66]] | 1.790.634 | 16,9% |{{opgong}} 10,7% | style="color: lightgray" | 25,77 | style="color: lightgray" | 26,92 | 26 | {{opgong}} 17 |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | | align="left" |[[Partij foar de Frijheid|PVV]] | 1.760.966 | 16,7% |{{delgong}} 6,8% | style="color: lightgray" | 25,35 | style="color: lightgray" | 26,47 | 26 | {{delgong}} 11 |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | | align="left" |[[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]] | 1.505.829 | 14,2% |{{delgong}} 1,0% | style="color: lightgray" | 21,67 | style="color: lightgray" | 22,63 | 22 | {{delgong}} 2 |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL-PvdA|tsjuster|NL}}" | | align="left" |[[GrienLinks-PvdA|GL-PvdA]]<ref name="GL-PVDA" /> | 1.352.163 | 12,8% |{{delgong}} 3,0% | style="color: lightgray" | 19,46 | style="color: lightgray" | 20,32 | 20 | {{delgong}} 5 |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | | align="left" | [[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]] | 1.246.874 | 11,8% |{{opgong}} 8,5% | style="color: lightgray" | 17,95 | style="color: lightgray" | 18,74 | 18 | {{opgong}} 13 |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | | align="left" |[[JA21]] | 628.517 | 5,9% |{{opgong}} 5,3% | style="color: lightgray" | 9,05 | style="color: lightgray" | 9,45 | 9 | {{opgong}} 8 |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | | align="left" |[[Foarum foar Demokrasy|FvD]] | 480.393 | 4,5% |{{opgong}} 2,3% | style="color: lightgray" | 6,91 | style="color: lightgray" | 7,22 | 7 | {{opgong}} 4 |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | | align="left" |[[BoerBurgerBeweging|BBB]] | 279.916 | 2,6% |{{delgong}} 2,0% | style="color: lightgray" | 4,03 | style="color: lightgray" | 4,21 | 4 | {{delgong}} 3 |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Denk|tsjuster|NL}}" | | align="left" | [[DENK]] | 250.368 | 2,4% |{{stagnaasje}} | style="color: lightgray" | 3,60 | style="color: lightgray" | 3,76 | 3 | {{stagnaasje}} |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}" | | align="left" | [[Steatkundich Grifformearde Partij|SGP]] | 238.093 | 2,3% |{{opgong}} 0,2% | style="color: lightgray" | 3,43 | style="color: lightgray" | 3,58 | 3 | {{stagnaasje}} |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | [[Partij foar de Dieren|PvdD]] | 219.371 | 2,1% |{{delgong}} 0,2% | style="color: lightgray" | 3,16 | style="color: lightgray" | 3,30 | 3 | {{stagnaasje}} |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | | align="left" | [[KristenUny|CU]] | 201.361 | 1,9% |{{delgong}} 0,1% | style="color: lightgray" | 2,90 | style="color: lightgray" | 3,03 | 3 | {{stagnaasje}} |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | | align="left" | [[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]] | 199.585 | 1,9% |{{delgong}} 1,3% | style="color: lightgray" | 2,87 | style="color: lightgray" | 3,00<ref name=":1" /> | 3 | {{delgong}} 2 |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}" | | align="left" | [[50PLUS|50+]] | 151.053 | 1,4% |{{opgong}} 0,9% | style="color: lightgray" | 2,17 | style="color: lightgray" | 2,27 | 2 | {{opgong}} 2 |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}" | | align="left" | [[Volt Nederlân|Volt]] | 116.468 | 1,1% |{{delgong}} 0,6% | style="color: lightgray" | 1,68 | style="color: lightgray" | 1,75 | 1 | {{delgong}} 1 |- ! colspan="2" |Effektive stimmen !10.421.591 !98,6% !0 ! style="color: lightgray" | 150 ! style="color: lightgray" | 156,65 !150 !0 |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BIJ1|tsjuster|NL}}" | | align="left" | [[BIJ1]] | 40.360 | 0,4% |{{stagnaasje}} | | | | |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|NSC|tsjuster|NL}}" | | align="left" | [[Nij Sosjaal Kontrakt|NSC]] | 39.408 | 0,4% |{{delgong}} 12,5% | | | | {{delgong}} 20 |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BVNL|tsjuster|NL}}" | | align="left" |BVNL | 18.477 | 0,2% |{{delgong}} 0,3% | | | | |- ! | align="left" |VvD | 16.819 | 0,2% |{{opgong}} 0,2% | | | | |- ! | align="left" |PP | 10.575 | 0,1% |{{opgong}} 0,1% | | | | |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | | align="left" |[[Fryske Nasjonale Partij|FNP]] | 9.331 | 0,1% |{{opgong}} 0,1% | | | | |- ! | align="left" |LP | 8.248 | 0,1% |{{stagnaasje}} | | | | |- ! | align="left" |DL | 3.478 | 0,0% |{{stagnaasje}} | | | | |- ! | align="left" |NLP | 2.299 | 0,0% |{{stagnaasje}} | | | | |- ! | align="left" | VV | 1.048 | 0,0% |{{stagnaasje}} | | | | |- ! | align="left" |EL | 205 | 0,0% |{{stagnaasje}} | | | | |- ! | align="left" |PvdR | 151 | 0,0% |{{stagnaasje}} | | | | |- ! colspan="2" |Fergriemde stimmen !150.399 !1,4% ! ! ! ! ! |- ! colspan="2" |Jildige stimmen !10.571.990 !100% ! ! ! ! ! |- | colspan="2" |Oare partijen yn 2023 |28.289 | |{{delgong}} 0,3% | | | | |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Oare saken ! colspan="2" |Kiesgerjochtigden !13.589.128 !100% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Net-stimmers|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Net opkaam |2.948.804 |21,7% |- ! colspan="2" |Opkomst !10.640.324 !78,3% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Oars|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Ûnjildich |28.206 |0,2% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Blanko|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Blanko |40.128 |0,3% |- ! colspan="2" |Jildige stimmen !10.571.990 !77,8% |- | colspan="2" |'''Kiesdieler & kiesdrompel''' | colspan="2" |70.479,93<ref>De kiesdieler wurdt bepaald troch it oantal jildige stimmen te dielen troch it totale oantal fan 150 sitten. Dizze wearde is fuortendaliks ek de kiesdrompel.</ref> |- | colspan="2" |'''Kiesdieler (D.H.)''' | colspan="2" |66.528,33<ref name=":1">De kiesdieler neffens de D'Hondt-metoade folget de 150e sit dy't útkomt op de 3e sit fan de SP. Dizze wearde wurdt fêststeld op 199.585 / 3 = 66.528,33. Om alle sitten as folle sitten te ferdielen is in fiktive parlemintsgrutte fan 156,65 sitten nedich.</ref> |- | colspan="2" |'''Foarkarsdrompel''' | colspan="2" |17.619,98<ref name=":0">De foarkarsdrompel wurdt bepaald troch 25% fan de kiesdieler te nimmen.</ref> |} == Utslach de kieskring == De útslaggen fan dizze Twadde Keamerferkiezings litte in wol deeglik regioferskaat sjen. Yn de gruttere stedske kieskringen dominearren benammen de mear progressive en linkse partijen. [[GL-PvdA|GL/PvdA]] behelle in útsûnderlik hege score yn Amsterdam (42 fiktive sitten), mar koe ek op in soad stipe rekkenje yn De Haach (30) en Rotterdam (26). D66 liet itselde patroan sjen mei in tige sterke oanwêzigens yn Amsterdam (37) en Haarlim (33), mar skoarde ek opfallend heech yn kieskring Bonêre (37). De PVV die it oer it algemien tige sterk en kaam yn in grut tal kieskringen as grutste of as ien fan de grutste partijen út de bus. De absolute piken foar de partij wiene yn Limburch (in [[evenredich oanpart]] fan 39 sitten), gevolg troch in sterke prestaasje yn Tilburch (30), Doardt, Lelystêd en Assen, dêr't de PVV allegear op 29 sitten útkaam.  De VVD bewarre oer it hiele lân in frij stabile basis, mar behelle harren bêste risseltaten yn kieskringen lykas [[Haarlim]] (28), Tilburch (26) en De Helder (25). Foar it CDA leine de swiertepunten benammen yn it noarden en easten, mei Swol (24) en Ljouwert (24) as sterkste regio's, folge troch Arnhim en De Bosk (beide 21 firtuele sitten). Oare partijen lieten ek in hiel útsprutsen regionaal profyl sjen. [[DENK]] konsintrearre harren súkses benammen yn de grutte multykulturele stêden lykas Rotterdam (14), Amsterdam (12) en De Haach (10). De [[Steatkundich Grifformearde Partij|SGP]] helle lykas gewoanlik harren heechste oandielen yn de mear behâldende gebieten, mei in útsjitter yn [[Seelân]] mei omrekkene 15 sitten en ek goede risseltaten yn [[Doardt]] (8) en Arnhim (7). De BBB luts de measte kiezers yn noardlike en eastlike kieskringen lykas Ljouwert (8), Assen (8) en Swol (7), wylst JA21 harren heechste oanparten helle yn Doardt (12) en Leiden (11). De [[KristenUny]] foel foaral op troch in útsûnderlik hege skoare op de BES-eilannen (22), wylst de partij yn de rest fan it lân meastentids om de 4 oant 5 sitten skommele. {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center; font-size:90%;" |+[[Ideaaloanpart|Evenredich oanpart]] de kieskring (rûchwei op folchoarder fan lofts nei rjochts) ! colspan="2" | {| width="100%" | width="15" | |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|[[Partij foar de Dieren|PvdD]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|[[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]]}} |<span style="display:inline-block; width:1.2em; height:1em; vertical-align:middle; background: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); border:1px solid #aaa;">&zwj;</span> [[GrienLinks-PvdA|GL-PvdA]] |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}|[[DENK]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}|[[Volt Nederlân|Volt]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|[[Demokraten 66|D66]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|[[KristenUny|CU]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}|[[50PLUS|50+]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|[[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}|[[Steatkundich Grifformearde Partij|SGP]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|[[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|[[BoerBoargerBeweging|BBB]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|[[JA21]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|[[Partij foar de Frijheid|PVV]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}|[[Foarum foar Demokrasy|FVD]]}} |} |- | style="width:105px; text-align:left;" | [[Ofbyld:Flag_of_North_Holland.svg|border|20px]] Amsterdam | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:5.745%;" |'''9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.735%;" |'''4''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:28.084%;" |'''42''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:7.702%;" |'''12''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:2.246%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:24.781%;" |'''37''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:1.133%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:0.733%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:4.019%;" |'''6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:0.185%;" | | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:10.057%;" |'''15''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:0.677%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.694%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:7.130%;" |'''11''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:2.080%;" |'''3''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Flag_of_Bonaire.svg|border|20px]] Bonêre | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.845%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.097%;" |'''3''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:14.118%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:0.363%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:2.376%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:24.993%;" |'''37''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:14.621%;" |'''22''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.353%;" |'''11''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:0.475%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:10.735%;" |'''16''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:1.314%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.103%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:11.881%;" |'''18''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.725%;" |'''7''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Flag_of_Zuid-Holland.svg|border|20px]] De Haach | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.603%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:1.981%;" |'''3''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:20.125%;" |'''30''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:6.716%;" |'''10''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:2.267%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:19.931%;" |'''30''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:1.175%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:0.884%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.889%;" |'''12''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:0.541%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:11.785%;" |'''18''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:1.004%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:4.430%;" |'''7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:14.195%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.476%;" |'''5''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Flag_of_Zuid-Holland.svg|border|20px]] Rotterdam | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.698%;" |'''6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.416%;" |'''4''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:17.558%;" |'''26''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:9.656%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:1.591%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:18.474%;" |'''28''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:1.552%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.417%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.182%;" |'''11''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:0.697%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:10.321%;" |'''15''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:0.736%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:5.886%;" |'''9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:15.325%;" |'''23''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.492%;" |'''5''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Utrecht_(province)-Flag.svg|border|20px]] Utert | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.783%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:1.481%;" |'''2''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:15.994%;" |'''24''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:3.222%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:1.604%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:20.686%;" |'''31''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:2.734%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.065%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.407%;" |'''17''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:2.899%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:13.843%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:1.643%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:5.170%;" |'''8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:12.050%;" |'''18''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.418%;" |'''5''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Flag_Groningen.svg|border|20px]] Grins | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.507%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.427%;" |'''7''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:16.841%;" |'''25''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:0.691%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:1.188%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:17.017%;" |'''26''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.135%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.219%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.283%;" |'''17''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:1.125%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:11.390%;" |'''17''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:3.598%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.878%;" |'''6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:16.591%;" |'''25''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:5.111%;" |'''8''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Flag_of_North_Holland.svg|border|20px]] Haarlim | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.369%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:1.634%;" |'''2''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:14.188%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:2.354%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:1.340%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:21.868%;" |'''33''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:1.100%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.372%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.361%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:0.469%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:18.376%;" |'''28''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:1.653%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:5.893%;" |'''9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:13.816%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.207%;" |'''6''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Flag_of_Gelderland.svg|border|20px]] Nimwegen | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.382%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:1.941%;" |'''3''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:15.483%;" |'''23''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:1.423%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:1.308%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:18.512%;" |'''28''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:1.148%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.216%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.986%;" |'''15''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:3.690%;" |'''6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:13.827%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:2.030%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:5.619%;" |'''8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:17.511%;" |'''26''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.924%;" |'''6''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Flag_of_Zuid-Holland.svg|border|20px]] Leien | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.905%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:1.426%;" |'''2''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:11.602%;" |'''17''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:1.884%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:1.093%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:18.031%;" |'''27''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:2.352%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.376%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:12.462%;" |'''19''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:3.210%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:15.820%;" |'''24''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:1.824%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:7.086%;" |'''11''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:15.539%;" |'''23''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.389%;" |'''7''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Flag_of_Gelderland.svg|border|20px]] Arnhim | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.750%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:1.619%;" |'''2''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:11.452%;" |'''17''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:1.414%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:0.960%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:15.638%;" |'''23''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.188%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.315%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:14.040%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:4.773%;" |'''7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:14.111%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:3.619%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:5.895%;" |'''9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:15.489%;" |'''23''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.736%;" |'''7''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:North_Brabant-Flag.svg|border|20px]] De Bosk | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.487%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.046%;" |'''3''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:10.323%;" |'''15''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:1.655%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:1.117%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:18.468%;" |'''28''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:0.459%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.768%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:13.845%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:0.142%;" | | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:16.553%;" |'''25''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:2.619%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:6.736%;" |'''10''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:18.841%;" |'''28''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.941%;" |'''6''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20px]] Ljouwert | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.543%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.122%;" |'''3''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:12.593%;" |'''19''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:0.445%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:0.699%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:13.577%;" |'''20''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:2.563%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.337%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:15.825%;" |'''24''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:1.364%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:12.351%;" |'''19''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:5.075%;" |'''8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:5.716%;" |'''9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:17.746%;" |'''27''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:7.044%;" |'''11''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Flag_of_Overijssel.svg|border|20px]] Swol | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.350%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:1.717%;" |'''3''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:10.016%;" |'''15''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:1.332%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:0.869%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:14.036%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.394%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.283%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:15.947%;" |'''24''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:3.367%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:13.177%;" |'''20''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:4.917%;" |'''7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:6.406%;" |'''10''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:16.847%;" |'''25''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:5.341%;" |'''8''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Flag_of_North_Holland.svg|border|20px]] De Helder | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.048%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:1.889%;" |'''3''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:12.257%;" |'''18''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:1.703%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:0.887%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:17.267%;" |'''26''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:0.866%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.707%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:10.142%;" |'''15''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:0.419%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:16.831%;" |'''25''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:3.733%;" |'''6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:6.905%;" |'''10''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:17.487%;" |'''26''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:5.858%;" |'''9''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:North_Brabant-Flag.svg|border|20px]] Tilburch | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.616%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:1.729%;" |'''3''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:10.042%;" |'''15''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:2.127%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:0.886%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:17.366%;" |'''26''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:0.743%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.814%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:12.177%;" |'''18''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:0.994%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:17.245%;" |'''26''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:2.269%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:6.803%;" |'''10''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:19.964%;" |'''30''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.224%;" |'''6''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Flag_of_Drenthe.svg|border|20px]] Assen | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.440%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.308%;" |'''3''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:11.988%;" |'''18''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:0.458%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:0.703%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:14.183%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:2.418%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.710%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:12.992%;" |'''19''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:0.994%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:14.737%;" |'''22''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:5.125%;" |'''8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:5.515%;" |'''8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:19.146%;" |'''29''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:6.283%;" |'''9''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Flag_of_Zuid-Holland.svg|border|20px]] Doardt | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.597%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:1.522%;" |'''2''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:9.411%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:2.889%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:0.800%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:14.047%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:2.743%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.826%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:12.187%;" |'''18''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:5.022%;" |'''8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:14.093%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:1.606%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:7.731%;" |'''12''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:19.355%;" |'''29''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:5.170%;" |'''8''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Flag_of_Flevoland.svg|border|20px]] Lelystêd | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.801%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:1.962%;" |'''3''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:10.885%;" |'''16''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:3.634%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:0.768%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:14.119%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:2.675%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.540%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.617%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:4.595%;" |'''7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:13.915%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:3.048%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:5.957%;" |'''9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:19.413%;" |'''29''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:6.071%;" |'''9''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Flag_of_Limburg_(Netherlands).svg|border|20px]] Maastricht | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.515%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.032%;" |'''3''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:10.659%;" |'''16''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:1.268%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:0.777%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:14.171%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:0.371%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.896%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:13.441%;" |'''20''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:0.133%;" | | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:14.193%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:2.603%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:6.126%;" |'''9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:25.936%;" |'''39''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.879%;" |'''7''' |} |- | style="text-align:left;" |[[Ofbyld:Flag_of_Zeeland.svg|border|20px]] Middelburch | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.356%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:1.687%;" |'''3''' | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:9.234%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:0.813%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:0.608%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:12.096%;" |'''18''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:2.771%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.624%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:13.432%;" |'''20''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:10.253%;" |'''15''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:13.755%;" |'''21''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:3.117%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:6.203%;" |'''9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:17.773%;" |'''27''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:5.278%;" |'''8''' |} |- ! [[Ofbyld:Flag_of_the_Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] ! style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.105;" |3,2 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:1.915%;" |2,9 | style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} 50%, #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} 50%); width:12.975%;" |19,5 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|DENK|tsjuster|NL}}; width:2.402;" |3,6 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|Volt|tsjuster|NL}}; width:1.118%;" |1,7 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:17.182%;" |25,8 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:1.932%;" |2,9 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|50+|tsjuster|NL}}; width:1.449%;" |2,2 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.964%;" |17,9 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SGP|tsjuster|NL}}; width:2.285%;" |3,4 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:14.449%;" |21,7 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:2.686%;" |4,0 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:6.031%;" |9,0 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:16.897%;" |25,3 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.610%;" |6,9 |} |} == Keazen leden == By de ferkiezings wiene 150 leden fan de Twadde Keamer te kiezen. Fan de ôfgeande keamerleden waarden 80 werkeazen, wylst 70 leden foar it earst yn de Twadde Keamer keazen waarden. In kandidaat koe mei foarkarstimmen keazen wurde by it beheljen fan mear as in fjirde fan de kiesdieler. De foarkarsdrompel lei by dizze ferkiezings op 17.620 stimmen. Yn totaal waarden 50 kandidaten keazen op basis fan foarkarstimmen en 100 kandidaten op basis fan de listfolchoarder. Fiif kandidaten waarden, nettsjinsteande harren plak op de kandidatenlist, troch it tal op harren útbrochte foarkarstimmen keazen as lid fan de Twadde Keamer. Dat wiene Fatihya Abdi, Barbara Kathmann, Mikal Tseggai en Lisa Vliegenthart (GrienLinks-PvdA) en Marieke Vellinga-Beemsterboer (D66). De nije Twadde Keamer waard op [[12 novimber]] [[2025]] ynstallearre. {| class="wikitable sortable" |- ! colspan="3" | Fraksje (#) !Namme !Wenplak ! Stimmen ! Seleksje |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |1 |{{SortNamme|Geert|Wilders}} |De Haach |1.666.202 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |1 |{{SortNamme|Rob|Jetten}} |De Haach |1.209.849 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |1 |{{SortNamme|Henri|Bontenbal}} |Rotterdam |1.002.389 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |1 |{{SortNamme|Dilan|Yeşilgöz}} |Amsterdam |691.062 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #dd2132" | |<s>GL-PvdA</s> | align="right" |<s>1</s> |<s>{{SortNamme|Frans|Timmermans}}</s> |<s>Maastricht</s> |<s>519.850</s> |<s>Weromlutsen</s> |- | style="background-color: #a71c20" | |FVD | align="right" |1 |{{SortNamme|Lidewij de|Vos}} |De Haach |427.882 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #756699" | |JA21 | align="right" |1 |{{SortNamme|Joost|Eerdmans}} |Rotterdam |420.505 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |4 |{{SortNamme|Vincent|Karremans}} |Rotterdam |329.326 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #EE7C10" | |SGP | align="right" |1 |{{SortNamme|Chris|Stoffer}} |Elspeet |210.929 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |3 |{{SortNamme|Ruben|Brekelmans}} |Oisterwijk |166.730 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #00a7eb" | |CU | align="right" |1 |{{SortNamme|Mirjam|Bikker}} |Gouda |157.021 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |6 |{{SortNamme|Marjolein|Moorman}} |Amsterdam |156.449 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #22EEFF" | |DENK | align="right" |1 |{{SortNamme|Stephan van|Baarle}} |Rotterdam |156.427 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |4 |{{SortNamme|Anne-Marijke|Podt}} |Utert |147.553 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #006B2D" | |PvdD | align="right" |1 |{{SortNamme|Esther|Ouwehand}} |De Haach |134.446 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |2 |{{SortNamme|Eelco|Heinen}} |De Haach |126.213 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #94C11F" | |BBB | align="right" |1 |{{SortNamme|Caroline van der|Plas}} |Deventer |122.624 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |5 |{{SortNamme|Lisa|Westerveld}} |Nimwegen |120.186 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #8B0000" | |SP | align="right" |1 |{{SortNamme|Jimmy|Dijk|Jimmy Dijk|Dijk Jimmy}} |Grins |117.476 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |2 |{{SortNamme|Esmah|Lahlah}} |Tilburch |113.381 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #94C11F" | |BBB | align="right" |2 |{{SortNamme|Mona|Keijzer}} |Edam-Volendam |111.839 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #92278f" | |50+ | align="right" |1 |{{SortNamme|Jan|Struijs}} |Hellevoetsluis |110.005 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |3 |{{SortNamme|Jesse|Klaver}} |De Haach |107.791 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #756699" | |JA21 | align="right" |3 |{{SortNamme|Ingrid|Coenradie}} |Rotterdam |102.407 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |2 |{{SortNamme|Hanneke|Steen}} |Hengelo |84.082 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #756699" | |JA21 | align="right" |2 |{{SortNamme|Annabel|Nanninga}} |Amsterdam |66.552 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #730880" | |Volt | align="right" |1 |{{SortNamme|Laurens|Dassen}} |De Haach |55.089 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |6 |{{SortNamme|Bente|Becker}} |Wassenaar |48.972 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |7 |{{SortNamme|Wieke|Paulusma}} |Grins |47.800 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |4 |{{SortNamme|Kati|Piri}} |De Haach |43.884 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |9 |{{SortNamme|Hanneke van der|Werf}} |Voorburg |43.259 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |6 |{{SortNamme|Nathalie van|Berkel}} |Wassenaar |41.438 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |2 |{{SortNamme|Jan|Paternotte}} |Leiderdorp |39.801 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #8B0000" | |SP | align="right" |2 |{{SortNamme|Sandra|Beckerman}} |Grins |36.765 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |27 |{{SortNamme|Marieke|Vellinga-Beemsterboer}} |Boazum |36.576 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |32 |{{SortNamme|Barbara|Kathmann}} |Rotterdam |29.633 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |8 |{{SortNamme|Habtamu de|Hoop}} |Snits |28.605 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |4 |{{SortNamme|Inge van|Dijk|Inge van Dijk (CDA)|Dijk van Inge}} |Gemert |27.262 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |19 |{{SortNamme|Sarah El|Boujdaini}} |Rotterdam |26.775 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |27 |{{SortNamme|Lisa|Vliegenthart}} |Rijswijk |24.939 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #22EEFF" | |DENK | align="right" |3 |{{SortNamme|Ismail el|Abassi}} |Utert |23.236 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |5 |{{SortNamme|Eric van der|Burg}} |Amsterdam |22.395 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #006B2D" | |PvdD | align="right" |2 |{{SortNamme|Ines|Kostić}} |Grins |22.301 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #a71c20" | |FVD | align="right" |2 |{{SortNamme|Thierry|Baudet}} |Amsterdam |22.032 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |24 |{{SortNamme|Fatihya|Abdi}} |Amsterdam |21.613 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |3 |{{SortNamme|Shanna|Schilder}} |Volendam |20.426 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #22EEFF" | |DENK | align="right" |2 |{{SortNamme|Doğukan|Ergin}} |Schiedam |20.180 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #94C11F" | |BBB | align="right" |4 |{{SortNamme|Femke|Wiersma}} |Holwert |18.903 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #a71c20" | |FVD | align="right" |3 |{{SortNamme|Gideon van|Meijeren}} |Heino |18.870 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |25 |{{SortNamme|Mikal|Tseggai}} |De Haach |18.635 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |3 |{{SortNamme|Hans|Vijlbrief}} |Woubrugge |18.215 |Foarkarsdrompel |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |6 |{{SortNamme|Martin|Bosma}} |Amsterdam |17.350 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |7 |{{SortNamme|Wendy van|Eijk-Nagel}} |Weert |17.324 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |8 |{{SortNamme|Judith|Bühler}} |Geleen |17.075 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |12 |{{SortNamme|Marijke|Synhaeve}} |Lent |16.499 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |13 |{{SortNamme|Ilana|Rooderkerk}} |Amsterdam |16.299 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #92278f" | |50+ | align="right" |2 |{{SortNamme|Corrie van|Brenk-van Barneveld|Corrie van Brenk}} |Utert |15.635 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00a7eb" | |CU | align="right" |3 |{{SortNamme|Don|Ceder}} |Amsterdam |15.405 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |8 |{{SortNamme|Fatimazhra|Belhirch}} |Rotterdam |14.082 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |9 |{{SortNamme|Laura|Bromet}} |Monnickendam |13.370 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |6 |{{SortNamme|Jeltje|Straatman}} |Bladel |12.656 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #8B0000" | |SP | align="right" |3 |{{SortNamme|Sarah|Dobbe}} |Arnhem |12.554 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |11 |{{SortNamme|Julian|Bushoff}} |Grins |11.042 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |17 |{{SortNamme|Songül|Mutluer}} |Zaandam |10.229 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |9 |{{SortNamme|Marjolein|Faber}} |Hoevelaken |9.813 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #006B2D" | |PvdD | align="right" |3 |{{SortNamme|Christine|Teunissen}} |De Haach |9.793 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |16 |{{SortNamme|Anouschka|Biekman}} |Schiedam |9.544 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |17 |{{SortNamme|Renilde|Huizenga}} |Swol |9.259 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |10 |{{SortNamme|Mpanzu|Bamenga}} |Eindhoven |9.121 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |10 |{{SortNamme|Sjoukje van|Oosterhout}} |Amsterdam |8.894 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |2 |{{SortNamme|Sebastiaan|Stöteler}} |Almelo |8.584 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |15 |{{SortNamme|Ouafa|Oualhadj}} |De Haach |8.207 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |21 |{{SortNamme|Hilde|Wendel}} |Grins |8.021 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |12 |{{SortNamme|Suzanne|Kröger}} |Amsterdam |7.541 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |14 |{{SortNamme|Luciënne|Boelsma-Hoekstra}} |Idskenhuzen |7.282 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #008B00"| |CDA | align="right" |3 |{{SortNamme|Derk|Boswijk}} |Kockengen |7.157 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |9 |{{SortNamme|Henk|Jumelet}} |Erica |6.980 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |4 |{{SortNamme|Annelotte|Lammers}} |Genemuiden |6.967 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |9 |{{SortNamme|Claire|Martens-America|Claire Martens}} |Bilthoven |6.552 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |18 |{{SortNamme|Heera|Dijk|Heera Dijk}} |Delft |6.352 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #EE7C10" | |SGP | align="right" |3 |{{SortNamme|André|Flach}} |Hendrik-Ido-Ambacht |6.337 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |5 |{{SortNamme|Joost|Sneller}} |De Haach |5.806 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |18 |{{SortNamme|Etkin|Armut}} |Grins |5.629 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |12 |{{SortNamme|Queeny|Rajkowski}} |Vleuten |5.565 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |18 |{{SortNamme|Renate den|Hollander}} |Ansen |5.494 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |8 |{{SortNamme|Silvio|Erkens}} |Kerkrade |5.446 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |15 |{{SortNamme|Ani|Zalinyan}} |Hoofddorp |5.252 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #EE7C10" | |SGP | align="right" |2 |{{SortNamme|Diederik van|Dijk|Diederik van Dijk|Dijk van Diederik}} |Benthuizen |4.932 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |11 |{{SortNamme|Tijs van den|Brink}} |Amersfoort |4.888 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |20 |{{SortNamme|Daan de|Kort}} |Eindhoven |4.806 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |12 |{{SortNamme|Jantine|Zwinkels}} |Utert |4.443 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00a7eb" | |CU | align="right" |2 |{{SortNamme|Pieter|Grinwis}} |De Haach |4.187 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |11 |{{SortNamme|Thom van|Campen}} |Swol |4.181 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |5 |{{SortNamme|Harmen|Krul}} |De Helder |4.002 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |25 |{{SortNamme|Marc|Vervuurt}} |Venlo |3.902 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |14 |{{SortNamme|Thierry|Aartsen}} |Terheijden |3.834 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #756699" | |JA21 | align="right" |6 |{{SortNamme|Diederik|Boomsma}} |Amsterdam |3.591 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |24 |{{SortNamme|Ulaş|Köse}} |Dongen |3.479 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #94C11F" | |BBB | align="right" |3 |{{SortNamme|Henk|Vermeer}} |Harderwijk |3.469 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |13 |{{SortNamme|Mohammed|Mohandis}} |Gouda |3.466 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |14 |{{SortNamme|Mariëtte|Patijn}} |Hilversum |3.404 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |7 |{{SortNamme|Bart van den|Brink}} |Amersfoort |3.205 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |10 |{{SortNamme|Elles van|Ark}} |Maarssen |3.199 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #a71c20" | |FVD | align="right" |6 |{{SortNamme|Pepijn van|Houwelingen}} |De Haach |3.133 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |13 |{{SortNamme|Ulysse|Ellian}} |Almere |3.033 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |10 |{{SortNamme|Jurgen|Nobel}} |Hoofddorp |2.852 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |16 |{{SortNamme|Eveline|Tijmstra}} |Purmerend |2.795 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |15 |{{SortNamme|Ingrid|Michon-Derkzen}} |De Haach |2.514 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |15 |{{SortNamme|Jan Arie|Koorevaar}} |Goudriaan |2.498 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |13 |{{SortNamme|Maes van|Lanschot}} |Eindhoven |2.483 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |17 |{{SortNamme|Harry|Bevers}} |Ljouwert |2.353 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |7 |{{SortNamme|Luc|Stultiens}} |De Haach |2.250 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |14 |{{SortNamme|Robert van|Asten}} |De Haach |2.055 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |16 |{{SortNamme|Peter de|Groot}} |Harderwijk |2.049 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |7 |{{SortNamme|René|Claassen}} |Landgraaf |1.919 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |19 |{{SortNamme|Arend|Kisteman}} |Swol |1.910 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #756699" | |JA21 | align="right" |8 |{{SortNamme|Maarten|Goudzwaard}} |Ljouwert |1.842 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #008B00" | |CDA | align="right" |17 |{{SortNamme|Sarath|Hamstra}} |Ermelo |1.780 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |11 |{{SortNamme|Felix|Klos}} |Sint-Gillis |1.747 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |5 |{{SortNamme|Gidi|Markuszower}} |Amsterdam |1.738 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |26 |{{SortNamme|Dion|Huidekooper}} |De Haach |1.693 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #756699" | |JA21 | align="right" |4 |{{SortNamme|Michiel|Hoogeveen}} |Oegstgeest |1.543 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |20 |{{SortNamme|Henk-Jan|Oosterhuis}} |Amersfoort |1.533 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |10 |{{SortNamme|Vicky|Maeijer}} |Krimpen aan den IJssel |1.520 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #a71c20" | |FVD | align="right" |5 |{{SortNamme|Ralf|Dekker}} |Amsterdam |1.462 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |14 |{{SortNamme|Marina|Vondeling}} |Rhoon |1.411 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |<s>D66</s> | align="right" |<s>22</s> |<s>{{SortNamme|Koen|Castelein}}</s> |<s>Hattem</s> |<s>1.284</s> |<s>Weromlutsen</s> |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |23 |{{SortNamme|Stephan|Neijenhuis}} |Bennekom |1.236 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #dd2132" | |GL-PvdA | align="right" |16 |{{SortNamme|Tom van der|Lee}} |Amsterdam |1.223 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |25 |{{SortNamme|Rachel van|Meetelen}} |Bergen op Zoom |1.159 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #756699" | |JA21 | align="right" |7 |{{SortNamme|Daniël van den|Berg}} |Huizen |1.011 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |18 |{{SortNamme|Dion|Graus}} |Heerlen |977 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |11 |{{SortNamme|Edgar|Mulder}} |Swol |977 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |20 |{{SortNamme|Tamara ten|Hove}} |Emst |906 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00CD67" | |D66 | align="right" |21 |{{SortNamme|Jan|Schoonis}} |Coye-la-Forêt |875 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #a71c20" | |FVD | align="right" |4 |{{SortNamme|Freek|Jansen|Freek Jansen (politicus)}} |Amsterdam |800 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |17 |{{SortNamme|Nicole|Moinat}} |Purmerend |790 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #756699" | |JA21 | align="right" |9 |{{SortNamme|Ranjith|Clemminck}} |Utert |750 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |8 |{{SortNamme|Tony van|Dijck|Teun van Dijck}} |Amsterdam |619 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |16 |{{SortNamme|Jeremy|Mooiman}} |Zoetermeer |614 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |24 |{{SortNamme|Annette|Raijer}} |Almere |613 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |15 |{{SortNamme|Hidde|Heutink}} |Overdinkel |609 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #756699" | |JA21 | align="right" |5 |{{SortNamme|Simon|Ceulemans}} |Rotterdam |598 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |23 |{{SortNamme|Maikel|Boon}} |Bergen op Zoom |597 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |13 |{{SortNamme|Elmar|Vlottes}} |Apeldoorn |582 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #3A5FCD" | |VVD | align="right" |22 |{{SortNamme|Björn|Schutz}} |Oud-Vossemeer |545 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |19 |{{SortNamme|Emiel van|Dijk|Emiel van Dijk (politicus)|Dijk van Emiel}} |De Haach |444 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |12 |{{SortNamme|Alexander|Kops}} |Overasselt |436 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |21 |{{SortNamme|Erwin|Prickaertz}} |Doardt |317 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #a71c20" | |FVD | align="right" |7 |{{SortNamme|Peter van|Duijvenvoorde}} |Amsterdam |292 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |22 |{{SortNamme|Raymond de|Roon}} |Aardenburg |280 |Listfolchoarder |- | style="background-color: #00008B" | |PVV | align="right" |26 |{{SortNamme|Chris|Jansen}} |Almere |233 |Listfolchoarder |} === Oarsprong fan keazen leden per regio === ''Lêswizer: dizze tabel lit de oarsprong (wenplak) sjen fan kandidaten dy’t op it stimbiljet steane. Dit stiet los fan de list of kieskring dêr’t se fia selektearre binne.'' {| class="wikitable sortable" style="text-align:right; font-size:95%;" ! colspan="2" |(#) [[Kieskring]] !Stimmen<ref>https://data.overheid.nl/dataset/verkiezingsuitslag-tweede-kamer-2025</ref> ![[Evenredich oanpart|E.O.]] !Sitten !Sitten/E.O. ! class="unsortable" |Sitferdieling |- |7 | align="left" |Arnhim | align="right" |997.909 |14,2 |9 | align="right" |0,64 | {| style="width:9em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background:#FF0000; width:{{#expr:100*1/9}}%; color:white;" |1 | style="background:#00C049; width:{{#expr:100*1/9}}%; color:white;" |1 | style="background:#019579; width:{{#expr:100*1/9}}%; color:white;" |1 | style="background:#94C11F; width:{{#expr:100*1/9}}%; color:white;" |1 | style="background:#E95D0F; width:{{#expr:100*1/9}}%; color:white;" |1 | style="background:#0A2CCA; width:{{#expr:100*1/9}}%; color:white;" |1 | style="background:#1E4872; width:{{#expr:100*3/9}}%; color:white;" |3 |} |- |18 | align="left" |De Bosk | align="right" |886.980 |12,6 |5 | align="right" |0,40 | {| style="width:5em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background:#00C049; width:{{#expr:100*1/5}}%; color:white;" |1 | style="background:#019579; width:{{#expr:100*3/5}}%; color:white;" |3 | style="background:#0A2CCA; width:{{#expr:100*1/5}}%; color:white;" |1 |} |- |8 | align="left" |Utert | align="right" |863.764 |12,3 |12 | align="right" |0,98 | {| style="width:12em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background:#00D2E2; width:{{#expr:100*1/12}}%; color:white;" |1 | style="background:#00C049; width:{{#expr:100*2/12}}%; color:white;" |2 | style="background:#91268E; width:{{#expr:100*1/12}}%; color:white;" |1 | style="background:#019579; width:{{#expr:100*5/12}}%; color:white;" |5 | style="background:#0A2CCA; width:{{#expr:100*2/12}}%; color:white;" |2 | style="background:#756699; width:{{#expr:100*1/12}}%; color:white;" |1 |} |- |15 | align="left" |Leien | align="right" |785.007 |11,1 |11 | align="right" |0,99 | {| style="width:11em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background: linear-gradient(to right bottom, #78BA01 50%, #DC1F26 50%); width:{{#expr:100*1/11}}%; color:white;" |1 | style="background:#00C049; width:{{#expr:100*4/11}}%; color:white;" |4 | style="background:#00A7EB; width:{{#expr:100*1/11}}%; color:white;" |1 | style="background:#E95D0F; width:{{#expr:100*1/11}}%; color:white;" |1 | style="background:#0A2CCA; width:{{#expr:100*1/11}}%; color:white;" |1 | style="background:#756699; width:{{#expr:100*1/11}}%; color:white;" |1 | style="background:#1E4872; width:{{#expr:100*2/11}}%; color:white;" |2 |} |- |14 | align="left" |Doardt | align="right" |754.290 |10,7 |9 | align="right" |0,84 | {| style="width:10em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background: linear-gradient(to right bottom, #78BA01 50%, #DC1F26 50%); width:{{#expr:100*1/9}}%; color:white;" |1 | style="background:#00D2E2; width:{{#expr:100*1/9}}%; color:white;" |1 | style="background:#00C049; width:{{#expr:100*2/9}}%; color:white;" |2 | style="background:#91268E; width:{{#expr:100*1/9}}%; color:white;" |1 | style="background:#019579; width:{{#expr:100*1/9}}%; color:white;" |1 | style="background:#E95D0F; width:{{#expr:100*1/9}}%; color:white;" |1 | style="background:#1E4872; width:{{#expr:100*2/9}}%; color:white;" |2 |} |- |4 | align="left" |Swol | align="right" |752.008 |10,7 |10 | align="right" |0,94 | {| style="width:10em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background:#00C049; width:{{#expr:100*1/10}}%; color:white;" |1 | style="background:#019579; width:{{#expr:100*1/10}}%; color:white;" |1 | style="background:#94C11F; width:{{#expr:100*1/10}}%; color:white;" |1 | style="background:#0A2CCA; width:{{#expr:100*2/10}}%; color:white;" |2 | style="background:#1E4872; width:{{#expr:100*4/10}}%; color:white;" |4 | style="background:#841717; width:{{#expr:100*1/10}}%; color:white;" |1 |} |- |17 | align="left" |Tilburch | align="right" |679.198 |9,6 |6 | align="right" |0,62 | {| style="width:6em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background: linear-gradient(to right bottom, #78BA01 50%, #DC1F26 50%); width:{{#expr:100*1/6}}%; color:white;" |1 | style="background:#00C049; width:{{#expr:100*1/6}}%; color:white;" |1 | style="background:#0A2CCA; width:{{#expr:100*2/6}}%; color:white;" |2 | style="background:#1E4872; width:{{#expr:100*2/6}}%; color:white;" |2 |} |- |19 | align="left" |Maastricht | align="right" |649.945 |9,2 |6 | align="right" |0,65 | {| style="width:6em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background:#00C049; width:{{#expr:100*1/6}}%; color:white;" |1 | style="background:#019579; width:{{#expr:100*1/6}}%; color:white;" |1 | style="background:#0A2CCA; width:{{#expr:100*2/6}}%; color:white;" |2 | style="background:#1E4872; width:{{#expr:100*2/6}}%; color:white;" |2 |} |- |11 | align="left" |De Helder | align="right" |629.571 |8,9 |6 | align="right" |0,67 | {| style="width:6em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background: linear-gradient(to right bottom, #78BA01 50%, #DC1F26 50%); width:{{#expr:100*1/6}}%; color:white;" |1 | style="background:#019579; width:{{#expr:100*2/6}}%; color:white;" |2 | style="background:#94C11F; width:{{#expr:100*1/6}}%; color:white;" |1 | style="background:#1E4872; width:{{#expr:100*2/6}}%; color:white;" |2 |} |- |10 | align="left" |Haarlim | align="right" |569.594 |8,1 |4 | align="right" |0,49 | {| style="width:4em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background: linear-gradient(to right bottom, #78BA01 50%, #DC1F26 50%); width:{{#expr:100*2/4}}%; color:white;" |2 | style="background:#0A2CCA; width:{{#expr:100*1/4}}%; color:white;" |1 | style="background:#756699; width:{{#expr:100*1/4}}%; color:white;" |1 |} |- |9 | align="left" |Amsterdam | align="right" |428.839 |6,1 |18 | align="right" |2,96 | {| style="width:18em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background: linear-gradient(to right bottom, #78BA01 50%, #DC1F26 50%); width:{{#expr:100*5/18}}%; color:white;" | 5 | style="background:#00C049; width:{{#expr:100*1/18}}%; color:white;" |1 | style="background:#00A7EB; width:{{#expr:100*1/18}}%; color:white;" |1 | style="background:#0A2CCA; width:{{#expr:100*2/18}}%; color:white;" |2 | style="background:#756699; width:{{#expr:100*2/18}}%; color:white;" |2 | style="background:#1E4872; width:{{#expr:100*3/18}}%; color:white;" |3 | style="background:#841717; width:{{#expr:100*4/18}}%; color:white;" |4 |} |- |2 | align="left" |Ljouwert | align="right" |422.546 |6,0 |6 | align="right" |1,00 | {| style="width:6em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background: linear-gradient(to right bottom, #78BA01 50%, #DC1F26 50%); width:16.7%; color:white;" |1 | style="background:#00C049; width:{{#expr:100*1/6}}%; color:white;" |1 | style="background:#019579; width:{{#expr:100*1/6}}%; color:white;" |1 | style="background:#94C11F; width:{{#expr:100*1/6}}%; color:white;" |1 | style="background:#0A2CCA; width:{{#expr:100*1/6}}%; color:white;" |1 | style="background:#756699; width:{{#expr:100*1/6}}%; color:white;" |1 |} |- |6 | align="left" |Nimwegen | align="right" |370.329 |5,3 |3 | align="right" |0,57 | {| style="width:3em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background: linear-gradient(to right bottom, #78BA01 50%, #DC1F26 50%); width:{{#expr:100*1/3}}%; color:white;" |1 | style="background:#00C049; width:{{#expr:100*1/3}}%; color:white;" |1 | style="background:#1E4872; width:{{#expr:100*1/3}}%; color:white;" |1 |} |- |1 | align="left" |Grins | align="right" |366.034 |5,2 |7 | align="right" |1,35 | {| style="width:7em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background:#006B2D; width:{{#expr:100*1/7}}%; color:white;" |1 | style="background:#FF0000; width:{{#expr:100*2/7}}%; color:white;" |2 | style="background: linear-gradient(to right bottom, #78BA01 50%, #DC1F26 50%); width:{{#expr:100*1/7}}%; color:white;" |1 | style="background:#00C049; width:{{#expr:100*1/7}}%; color:white;" |1 | style="background:#019579; width:{{#expr:100*1/7}}%; color:white;" |1 | style="background:#0A2CCA; width:{{#expr:100*1/7}}%; color:white;" |1 |} |- |12 | align="left" |De Haach | align="right" |332.428 |4,7 |20 | align="right" |4,24 | {| style="width:20em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background:#006B2D; width:{{#expr:100*2/20}}%; color:white;" |2 | style="background: linear-gradient(to right bottom, #78BA01 50%, #DC1F26 50%); width:{{#expr:100*4/20}}%; color:white;" |4 | style="background:#572C82; width:{{#expr:100*1/20}}%; color:white;" |1 | style="background:#00C049; width:{{#expr:100*6/20}}%; color:white;" |6 | style="background:#00A7EB; width:{{#expr:100*1/20}}%; color:white;" |1 | style="background:#0A2CCA; width:{{#expr:100*2/20}}%; color:white;" |2 | style="background:#1E4872; width:{{#expr:100*2/20}}%; color:white;" |2 | style="background:#841717; width:{{#expr:100*2/20}}%; color:white;" |2 |} |- |3 | align="left" |Assen | align="right" |327.402 |4,6 |2 | align="right" |0,43 | {| style="width:2em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background:#019579; width:{{#expr:100*1/2}}%; color:white;" |1 | style="background:#0A2CCA; width:{{#expr:100*1/2}}%; color:white;" |1 |} |- |13 | align="left" |Rotterdam | align="right" |288.732 |4,1 |9 | align="right" |2,20 | {| style="width:9em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background: linear-gradient(to right bottom, #78BA01 50%, #DC1F26 50%); width:{{#expr:100*1/9}}%; color:white;" |1 | style="background:#00D2E2; width:{{#expr:100*1/9}}%; color:white;" |1 | style="background:#00C049; width:{{#expr:100*2/9}}%; color:white;" |2 | style="background:#019579; width:{{#expr:100*1/9}}%; color:white;" |1 | style="background:#0A2CCA; width:{{#expr:100*1/9}}%; color:white;" |1 | style="background:#756699; width:{{#expr:100*3/9}}%; color:white;" |3 |} |- |16 | align="left" |Middelburch | align="right" |232.628 |3,3 |2 | align="right" |0,61 | {| style="width:2em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background:#0A2CCA; width:{{#expr:100*1/2}}%; color:white;" |1 | style="background:#1E4872; width:{{#expr:100*1/2}}%; color:white;" |1 |} |- |5 | align="left" |Lelystêd | align="right" |231.028 |3,3 |2 | align="right" |0,61 | {| style="width:2em; font-size:80%; text-align:center; font-family:Courier New; margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="font-weight:bold" | style="background:#0A2CCA; width:{{#expr:100*1/2}}%; color:white;" |1 | style="background:#1E4872; width:{{#expr:100*1/2}}%; color:white;" |1 |} |- |20 | align="left" |Bonêre | align="right" |3.758 |0,1 |0 | align="right" |0,00 | |- !Totaal !Nederlân !10.571.990 !150 ! bgcolor="#e9e9e9" |150 ! bgcolor="#e9e9e9" |1 ! align="center" bgcolor="#e9e9e9" | |- ! colspan="7" | {| width="100%" style="font-size:80%;" |{{legend|#006B2D|[[Partij voor de Dieren|PvdD (3)]]}} |{{legend|#FF0000|[[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP (3)]]}} |<span style="display:inline-block; width:1.2em; height:1em; vertical-align:middle; background: linear-gradient(to right bottom, #78BA01 50%, #DC1F26 50%); border:1px solid #aaa;">&zwnj;</span>[[GrienLinks-PvdA|GL-PvdA (20)]] |{{legend|#00D2E2|[[DENK|DENK (3)]]}} |{{legend|#572C82|[[Volt Nederlân|Volt (1)]]}} |{{legend|#00C049|[[Democraten 66|D66 (26)]]}} |{{legend|#00A7EB|[[KristenUny|CU (3)]]}} |{{legend|#91268E|[[50PLUS|50+ (2)]]}} |{{legend|#019579|[[Kristen Demokratysk Appèl|CDA (18)]]}} |{{legend|#94C11F|[[BoerBoargerBeweging|BBB (4)]]}} |{{legend|#E95D0F|[[Steatkundich Grifformearde Partij|SGP (3)]]}} |{{legend|#0A2CCA|[[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD (22)]]}} |{{legend|#756699|[[JA21|JA21 (9)]]}} |{{legend|#1E4872|[[Partij voor de Vrijheid|PVV (26)]]}} |{{legend|#841717|[[Foarum foar Demokrasy|FVD (7)]]}} |} |} ==== Opmerking ==== * Stimmers en kandidaten út it bûtenlân binne ûnderbrocht by kieskring De Haach. == Boarnen == {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{commonscat|Dutch general elections 2025|Twadde Keamerferkiezingen 2025}} }} == Navigaasje == {{Navigaasje Fryske Ferkiezings}} [[Kategory:Twadde Keamer]] [[Kategory:Ferkiezings yn Nederlân]] [[Kategory:Barren yn 2025]] p8z52vk2pmknw1tt3jvr1y8nk7rfm7k 0 188056 1243345 1211432 2026-10-27T19:38:59Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1243345 wikitext text/x-wiki [[File:Ecozone_Australasia.svg|right|thumb|300px|In [[lânkaart]] fan 'e wrâld mei dêrop it Australazysk gebiet ynkleure.]] It '''Australazysk gebiet''' of '''Australaazje''' is yn 'e [[biogeografy]] ien fan 'e acht [[ekosône]]s fan 'e wrâld. De namme ferwiist nei [[Australaazje]], in [[geografy]]ske [[regio]] dy't it [[kontinint]] [[Austraalje (lân)|Austraalje]] omfettet mei dêropta [[Nij-Seelân]], [[Nij-Guineä]] en de omlizzende lytsere [[eilannen]]. It Australazysk gebiet beslacht yn 'e gongberste definysje [[Austraalje (kontinint)|Austraalje]], [[Tasmaanje]], [[Nij-Seelân]] mei de [[Chathameilannen]], [[Nij-Kaledoanje]], de [[Nije Hebriden]] ([[Fanûatû]]), de [[Salomonseilannen]], [[Nij-Guineä]] mei de [[Bismarckarsjipel]] en oare, lytsere eilannegroepen, de [[Molukken]], [[Selebes]] en de [[Lytse Sûnda-eilannen]] (útsein [[Baly]]). By dizze definysje wurde de [[grins (line)|grinzen]] fan it Australazysk gebiet foarme troch de [[Wallaceline]] yn it westen en de [[Lydekkerline]] yn it easten. De Wallaceline, ferneamd nei de [[Ingelân|Ingelske]] [[biogeograaf]] [[Alfred Russel Wallace]], skiedt de gebieten dy't yn 'e [[iistiden]] by in folle leger [[seenivo]] troch [[lânbrêge]]n ferbûn wiene mei it [[fêstelân]] fan Austraalje fan 'e gebieten dy't doe oan it fêstelân fan [[Aazje]] fêstsieten. Dy skieding leit tusken [[Borneo]] en [[Selebes]] en tusken [[Baly]] en [[Lombok]]. Selebes, de Molukken en de Lytse Sûnda-eilannen (Lombok, [[Sûmba]], [[Sûmbawa]], [[Floares (Yndoneezje)|Floares]], [[Timor]] en omlizzende lytsere eilantsjes) wurde dêrom ek wol Wallacea neamd. Dat is in oergongssône tusken it Australazysk gebiet en it [[Yndomaleisk gebiet]], dat û.o. de westlike helte fan 'e Yndyske Arsjipel omfettet. De Lydekkerline, fereneamd nei de Ingelske [[biolooch]] [[Richard Lydekker]], skiedt yn [[Oseaanje]] de eilannen dy't omjûn wurde troch djip wetter fan dy dy't krekt as it Australyske fêstelân op it (ûndjippere) [[Sahulplat]] lizze, dat it [[kontinintaal plat]] fan it [[Austraalje (wrâlddiel)|Australyske]] [[kontinint]] is. Mar Nij-Seelân, Nij-Kaledoanje, de Nije Hebriden, de Salomonseilannen en de Bismarckarsjipel wurde ek wol yn it oanbuorjende [[Oseänysk gebiet]] pleatst, dat noardlik en eastlik fan it Australazysk gebiet leit. Yn dy definysje bliuwt fan it Australazysk gebiet dus allinnich Austraalje, Tasmaanje, Nij-Guineä en Wallacea oer. It Australazysk gebiet is alhiel beheind ta it [[eastlik healrûn]]. It kin opdield wurde yn ferskate lytsere ekoregio's, wêrûnder it diel fan [[Austraalje (wrâlddiel)|Austraalje]] beëasten it [[Grutte Skiedingsberchtme]], it [[Mediterraan klimaat|Mediterrane]] súdwesten en suden fan Austraalje, de [[woastinen]] fan it Australyske binnenlân, it [[tropysk]]e noarden fan Austraalje, [[Nij-Seelân]], de eilannen beëasten Nij-Guineä ([[Bismarckarsjipel]], [[Salomonseilannen]], [[Nije Hebriden]] en [[Nij-Kaledoanje]]), [[Nij-Guineä]] sels, [[Selebes]] en de [[Molukken]], en de [[Lytse Sûnda-eilannen]]. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Australasian_realm ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Australasian realm}} }} {{Ekosônes}} [[Kategory:Ekosône]] [[Kategory:Natoer yn Aazje]] [[Kategory:Natoer yn Oseaanje]] n7ypqlt3nwgci3fr7ezwkf4c4ah7lst 0 189912 1243342 1237760 2026-10-27T19:36:07Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1243342 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = wytwangreager |Ofbyld = [[Ofbyld:White-faced-Heron444.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[lytse reagers]] (''Egretta'') |Wittenskiplike namme= Egretta novaehollandiae |Beskriuwer, jier= [[John Latham|Latham]], 1790 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Egretta novaehollandiae map.svg|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]<br>{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]</small> }} De '''wytwangreager''' (''Egretta novaehollandiae'') is in fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae''). == Ferskining == [[Ofbyld:Egretta novaehollandiae in flight - Gould's Lagoon.jpg|thumb|left|De fûgel yn 'e flecht.]] De kop fan 'e fûgel hat in helderwite foarholle, wite wangen en in wite kiel. De rest fan 'e kop en de bealch binne oer it generaal blaugriis oant laaigriis. Op it boarst en oan 'e ûnderkant fan 'e hals hat de fûgel rôzebrune, brûnskleurige sierfearren. De slachpinnen fan 'e wjukken binne wat donkerder griis, hast tsjin it swart oan, itjinge yn 'e flecht goed te sjen is. De lange tinne poaten binne meastentiids gielich oant griengiel. De snaffel is swart en kin oan 'e basis wat ljochter wêze. Syn eagen binne meastentiids giel. De fûgel is krapoan 70 sintimeter lang en hat in spanwiidte fan 106 sintimeter.<ref>[https://www.oiseaux.net/birds/white-faced.heron.html#:~:text=Geographic%20range,-adult&text=The%20White%2DFaced%20Heron%20is,novaehollandiae). Oiseaux.net, oproppen 12 febrewaris 2026.]</ref> Yn 'e briedtiid kriget de fûgel brune lansetfoarmige fearren by de nekke en op 'e rêch. Ek kinne de kleuren fan 'e poaten en de hûd om 'e eagen hinne tydlik rôze of fleiskleurich wurde. Juvenilen hawwe gjin wyt "masker" op it gesicht en binne oeral egaler griis. Se misse ek de lange, brune sierfearren op it boarst dy't folwoeksen fûgels wol hawwe. == Fersprieding == De fûgel komt yn grutte dielen fan [[Australaazje]] foar. Yn [[Austraalje]] is it de meast foarkommende reager op it hiele kontinint, útsein yn 'e drûchste woastinen fan it binnenlân. Op [[Nij-Seelân]] is de fûgel sûnt 1941 in briedfûgel en dêr is er wiidferspraat oer it lân. Se wurde dêr net as in [[eksoat]] behannele om't se op eigen krêft it lân kolonisearren. Fierder komme se foar op [[Nij-Guineä]], de [[Salomonseilannen]], yn [[Yndoneezje]] - lykas op [[Timor]] en [[Floares (Yndoneezje)|Floares]] - en op ferskate eilannen yn 'e [[Stille Oseaan]] lykas [[Nij-Kaledoanje]]. De fûgel wurdt meastentiids as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele. Mar der binne guon dy't de fûgel yn twa [[ûndersoarte]]n of sels fjouwer ûndersoarten ferdiele: * ''E. n. novaehollandiae'': de meast foarkommende fariant, dy't yn it grutste part fan Austraalje, Nij-Seelân en Nij-Guineä foarkomt. * ''E. n. parryi'': komt foar yn it noardwesten fan Austraalje (wurdt meastentiids ta de nominaatfoarm rekkene). * ''E. n. austera'': komt foar op Nij-Guineä (wurdt meastentiids ta de nominaatfoarm rekkene). * ''E. n. nana'': komt foar op Nij-Kaledoanje. De ferskillen tusken de ûndersoarten binne lyts en ha meastentiids te krijen mei de grutte fan 'e fûgel (faak mei it bleate each net te sjen) of wat ôfwikings yn 'e kleur fan it fearrekleed. De iennige dy't noch wol apart neamd wurdt is ''E. n. nana'' fan Nij-Kaledoanje, om't dy troch de isolaasje op it eilân echt in slach lytser ("nana" betsjut dwerch) is as syn neiste sibben. == Status == [[Ofbyld:White-faced heron eating a small crab.jpg|thumb|left|Foerazjearjende wytwangreager.]] De wytwangreager hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en allinnich dêrom al is de kâns op útstjerren lyts. Neffens in rûge rûzing fan 2012 soe de populaasje út 6.700 oant 66.700 folwoeksen fûgels bestean. De soarte wurdt yn Austraalje beskerme ûnder de ''National Parks and Wildlife Act 1974'' en docht it dêr oer it generaal goed, op Nij-Seelân is de populaasje stabyl oant tanimmend en dêr past de fûgel him goed oan minsken oan. Op it stuit (2026) is de trend foar de wrâldpopulaasje net bekend. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2026) klassifisearre. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-faced-heron-egretta-novaehollandiae BirdLife, oproppen 12 febrewaris 2026.] * [https://ebird.org/species/whfher1/L1161285 Ebird, oproppen 12 febrewaris 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whfher1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 febrewaris 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Egretta novaehollandiae|Wytwangreager }} }} {{DEFAULTSORT:Witwangreager }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lytse reager]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Norfolk (eilân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] bx4bfz9leyxfi3guoqo4lpnyjnxyxei 0 192055 1243340 1235213 2026-10-27T19:29:46Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1243340 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Floarestúfearn |Ofbyld = [[Ofbyld:Lppe-01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[túfearnen]] (''Nisaetus'') |Wittenskiplike namme= Nisaetus floris |Beskriuwer, jier= ([[Ernst Hartert|Hartert]]), 1898 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Floarestúfearn''' of '''Floarestoefearn''' (''Nisaetus floris'') is in bedrige, [[Endemisme|endemyske]] [[rôffûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') binnen it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). De fûgel komt foar op 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] yn [[Yndoneezje]]. Guon taksonomen beskôgje de fûgel as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Yndyske túfearn]] (''Nisaetus cirrhatus''). == Uterlik en lûd == Mei in lichemslingte fan 60 oant 80 sentimeter is de Floarestúfearn troch de bank nommen grutter as syn nauwe sibbe, de [[Yndyske túfearn]]. Ek de wjuklingte wykt ôf: 43 oant 46,2 sm tsjinoer 36,5 oant 42,6 sm by de Yndyske túfearn. Grutte dielen fan it fearrekleed binne boppedat wyt en de sturt hat seis dwersbannen (ynstee fan fjouwer as fiif). Fan in fûgel op it eilân [[Alor (eilân)|Alor]] waard in skril en lûd fluitsjen heard. == Fersprieding en systematyk == De soarte komt foar yn tropysk, fochtich leechlânbosk oant op in hichte fan 1.700 meter boppe de seespegel. Oer it iten fan 'e fûgel is hast neat bekend, mar der wurdt fan útgien dat er fanút in sitplak jaget, krekt as syn sibben. Op [[Sûmbawa]] is waarnommen dat de fûgel slangen fong. Ek oer it briedgedrach is net in soad bekend, mar briedgedrach is rapportearre yn 'e moannen maart–maaie en op [[Floares (Yndoneezje)|Floares]] yn augustus. Dizze earn komt allinnich op 'e Lytse Sûnda-eilannen foar, spesifyk op Sûmbawa, [[Komodo]], Floares en [[Pulau Palue]]. Earder waard de [[Mindanaotúfearn]] as in ûndersoarte beskôge. Guon wittenskippers behannelje de Floarestúfearn hjoed-de-dei noch altyd as in ûndersoarte fan 'e Yndyske túfearn (''Nisaetus cirrhatus''). === Taksonomy === De earnen út it skaai ''Nisaetus'' waarden earder ta it skaai ''Spizaetus'' rekkene, mar [[DNA]]-ûndersyk hat útwiisd dat dizze twa groepen genetysk net nau oaninoar besibbe binne. == Status == De Floarestúfearn hat in tige lytse wrâldpopulaasje, dy't yn 2023 rûsd waard op mar 320 oant 1.500 folwoeksen fûgels. Der wurdt fan útgien dat de oantallen stadichoan tebekrinne troch ûntbosking en ferfolging troch de minske. De [[IUCN]] kategorisearret de soarte dêrom as bedrige (''Endangered'') op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hawk-eagle-nisaetus-floris BirdLife, oproppen 25 maaie 2026.] * [https://ebird.org/species/flohae1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 maaie 202.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/flohae1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 maaie 202.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Nisaetus floris|Floarestúfearn}} }} {{DEFAULTSORT:Floarestufearn}} [[Kategory:Túfearn]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] jw30sn1of5awextynzucpo6a6fqqu29 0 194243 1243388 1241315 2026-10-28T09:25:49Z Kontributor 2K 47226 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Bandeira conde.PNG]] → [[File:Bandeira de Conde, PB.png]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Ambiguous names [[c:w:pt:Conde (Paraíba)]] X [[c:w:pt:Conde (Bahia)]] 1243388 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks steat fan Brazylje | namme = Paraíba | ôfbylding = Paraiba in Brazil.svg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje fan Paraíba yn Brazylje. | flagge = Bandeira da Paraíba.svg | wapen = Brasão da Paraíba.svg | regio = [[Noardeast (Brazylje)|Noardeast]] | haadplak = [[João Pessoa]] | grutste stêd = João Pessoa | gemeenten = 223 | gûverneur = João Azevêdo | ynwenners = 3.974.687 <small>(2022)</small> | oerflak = 56.467 km² | befolkingstichtens = 70,39 ynw./km² | hichte = 0 - 1197 m (Pico do Jabre) | HDI = 0,698 | UF = PB | steat sûnt = 1889 | ISO-koade = BR-PB | tiidsône = [[UTC]]−3 | koördinaten = | webside = [https://paraiba.pb.gov.br/ paraiba.pb.gov.br] | mapname = | lat_deg = 7 | lat_min = 09 | lat_dir = S | lon_deg = 36 | lon_min = 49 | lon_dir = W | tekst by posysjekaart= | ôfbylding99 = Brazil Paraíba João Pessoa location map.svg | ôfbyldingstekst99 = Gemeentlike yndieling Paraíba en lokaasje fan 'e haadstêd João Pessoa (read) | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Paraíba''' is ien fan 'e 26 steaten fan [[Brazylje]]. Paraíba leit yn it noardeasten fan it lân en grinzget oan 'e steaten [[Rio Grande do Norte]] yn it noarden, [[Ceará]] yn it westen en [[Pernambuco]] yn it suden. Yn it easten leit de [[Atlantyske Oseaan]]. De steat mei de standertôfkoarting PB hat in oerflak fan likernôch 56.470 km², sawat 1,68 kear sa grut as it lânoerflak fan Nederlân. De haadstêd is [[João Pessoa]]. Sawat 66% fan it grûngebiet fan 'e steat leit tusken de 300 en 900 meter boppe de seespegel. == Skiednis == Foar de Europeeske kolonisaasje waard de kustkrite fan it hjoeddeistige Paraíba bewenne troch lânseigen folken lykas de [[Tabajara]] en de [[Potiguara]]. === Earste kolonisaasje en lânseigen ferhâldings === Yn 1500 lanne de [[Portegal|Portegeeske]] ûntdekkingsreizger [[Pedro Álvares Cabral]] op 'e noardeastkust fan Brazylje. Hy easke it gebiet op foar it Portegeeske Ryk neffens it [[Ferdrach fan Tordesillas]]. De echte kolonisaasje kaam lykwols pas nei 1534 op gong, oantrune troch de groeiende [[Frankryk|Frânske]] oanwêzigens yn 'e regio. Yn dat jier ferdielde kening [[Jan III fan Portegal|Jan III]] it gebiet yn fyftjin kapteinskippen. It grutste part fan wat no Paraíba is, foel ûnder it kapiteinskip Itamaracá. It kapteinskip Itamaracá hie lykwols in soad lêst fan Frânske seerôverij. Dy wie benammen rjochte op 'e handel yn brazylhout, bistehûden en amber. De Frânske keaplju sletten nauwe saaklike bannen mei de Potiguara-stammen, dy't yn ruil foar Frânske keapwaar brazylhout foar de Frânske tekstylyndustry leveren. Wylst de koloniale befolking groeide, waarden der kleasters, tsjerken en sûkermûnen geboud. [[Ofbyld:Mapa da Província da Paraiba.jpg|thumb|left|17e-iuwske kaart fan Paraíba]] De oarspronklik relatyf goede ferhâldingen tusken de Portegezen en de lânseigen [[Tupí (folk)|Tupí-folken]] feroare lykwols gau. Dat kaam meidat de kolonisten jimmeroan mear gebiet taëigenen foar de oanlis fan sûkerreidplantaazjes en de Portegezen twangarbeid oplei oan 'e lânseigen minsken. Ek oerfallen op lânseigen doarpen troch kolonisten om slaven te fangen droegen by oan jimmeroan gruttere spanningen. Yn 1574 berikten de spanningen in hichtepunt doe't de troch de Frânsen oanfitere Potiguara mei sa'n 2000 man de sûkerreidplantaazje fan [[Tracunhaém]] oanfoelen, wêrby't alle ynwenners útroege waarden. Dy oanfal soarge foar in grut skok yn [[Lissabon]] en kening [[Hindrik fan Portegal|Hindrik]] besleat dêrop it keninklike kapteinskip Paraíba op te rjochtsjen, dat streekrjocht ûnder de Portegeeske kroan foel. De trageedzje wie de direkte oanlieding foar de Potiguara-oarloch, dy't duorre fan 1574 oant 1599. Nei ferskate mislearre ekspedysjes slagge de Portegeeske bestjoerder Fructuoso Barbosa der yn 1585 yn om in ferdrach te sluten mei de Tabajara-stam. Mei harren help waarden de Frânsen en de Potiguara foaral ferdreaun en waard de haadstêd Nossa Senhora das Neves (it hjoeddeiske João Pessoa) stifte. === Nederlânsk-Brazylje (1634–1654) === Yn it ramt fan 'e [[Tachtichjierrige Oarloch]] rjochte de [[West-Yndyske Kompanjy]] (WYK) har op 'e ynname fan 'e Portegeeske sûkerreidgebieten. Portegal wie op dat stuit troch de [[Ibearyske Uny]] ferbûn mei de [[Spanje|Spaanske kroan]]). Nei de ferovering fan Pernambuco yn 1630 foel de WYK yn desimber 1634 ek it kapteinskip Paraíba binnen. [[Ofbyld:Nederlands-Brazillië-es.svg|thumb|left|Nederlânsk-Brazylje yn syn grutste omfang]] Under de WYK krige de haadstêd de nije namme Frederikstad (nei steedhâlder [[Frederik Hindrik fan Oranje-Nassau|Frederik Hindrik]]). It strategysk lizzende Fort Santa Catarina oan 'e mûning fan 'e Paraíba-rivier waard omdoopt ta Fort Margaretha. Yn 'e perioade fan it Nederlânsk bestjoer – benammen ûnder gûverneur-generaal [[Jehan Maurits fan Nassau-Siegen|Jehan Maurits fan Nassau-Siegen]] – waard de sûkerreidsektor fierder ferbettere en útwreide. Dy sitewaasje duorre oant 1654, doe't de Portegezen nei in langduorjende opstân (''Insurreição Pernambucana'') de Nederlanners definityf ferdreaun en it gebiet wer yn besit namen. === Lettere ûntwikkeling === [[Ofbyld:João Pessoa Cavalcanti de Albuquerque.jpg|thumb|260px|João Pessoa Cavalcanti de Albuquerque]] Yn 'e 18e en 19e iuw bleau Paraíba in wichtich agrarysk sintrum, foaral troch de wolfeart yn 'e sûker- en katoentylt. Yn 1822 waard de steat in provinsje fan it [[Keizerryk Brazylje]]. Yn 'e 20e iuw wie de politike moard op 'e provinsjale gûverneur João Pessoa Cavalcanti de Albuquerque yn 1930 de streekrjochte oanleiding foar de Brazyljaanske revolúsje, dy't [[Getúlio Vargas]] oan 'e macht brocht. Hjirnei waard de haadstêd ter eare fan 'e fermoarde politikus omneamd ta João Pessoa. == Geografy en klimaat == [[Ofbyld:Boqueirão - Paraíba - Brasil.jpg|thumb|left|Planalto da Borborema]] De geografy fan Paraíba is te ferdielen yn fjouwer lânskipssônes: de fochtige kuststreek, de oergongssône, it sintrale Borborema-plato (''Planalto da Borborema'') en de drûge Sertão yn it binnenlân. It klimaat oan 'e kust is fochtich en subtropysk mei in soad delslach, wylst it yn it binnenlân ferskood nei in semi-aride klimaat mei faak drûchte en yn it jier minder as 500 mm rein. It Borboremaplato hellet hichten fan mear as 1000 m mei de Pico do Jabre (1197 m) as heechste punt. De rivieren fan Paraíba hearre ta it Noardeastlik Atlantysk Bekken en wurde opdield yn bekkens: kustrivieren dy't nei it easten streame (lykas de 360 km lange Rio Paraíba en de Rio Mamanguape) en rivieren yn 'e Sertão dy't nei it noarden nei Rio Grande do Norte streame (lykas de Rio Piranhas). De measte rivieren yn it binnenlân binne tydlik en steane yn it drûge seizoen drûch. De fegetaasje fariëarret fan tichte mangroves en Atlantysk reinwâld oan 'e kust oant de karakteristike ''[[caatinga]]'' yn it binnenlân mei in begroeiïng fan kaktussen lykas de mandacaru en xique-xique en planten dy't goed tsjin drûchte kinne. == Befolking == === Etnyske gearstalling === Neffens offisjele sifers fan 'e Brazyljaanske folkstelling (''Censo Demográfico 2022'') fan it IBGE (''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'') wie de etnyske gearstalling fan 'e befolking fan Santa Catarina (op basis fan selsidentifikaasje) as folget: * Mingde komôf (''Pardos''): 52,9% * Blanken (''Brancos''): 36,3% * Swart (''Pretos''): 9,9% * Lânseigen / Yndianen (''Indígenas''): 0,8% * Aziaten (''Amarelos''): 0,1% Yn ferliking mei it suden fan Brazylje hat Paraíba in folle grutter oandiel ynwenners fan mingde komôf (''pardos'') en mei in Afrikaanske eftergrûn (''pretos''). Yn 'e lêste desennia is it persintaazje minsken dat himsels as ''pardo'' of ''preto'' identifisearret fierder tanommen. === Befolkingsûnwikkeling === {| class="wikitable" style="width: auto; text-align: center;" |+ Befolkingsûntwikkeling Paraíba (1872–2022) ! Jier | '''1872''' || '''1890''' || '''1900''' || '''1920''' || '''1940''' || '''1950''' || '''1960''' |- ! Ynwennertal | 376.226 || 457.232 || 490.784 || 961.106 || 1.422.420 || 1.713.259 || 2.011.028 |- ! Groei | — || +21,5% || +7,3% || +95,8% || +48,0% || +20,4% || +17,4% |- ! Jier | '''1970''' || '''1980''' || '''1991''' || '''2000''' || '''2010''' || '''2022''' || |- ! Ynwennertal | 2.379.145 || 2.770.150 || 3.200.677 || 3.443.825 || 3.766.528 || 3.974.687 || |- ! Groei | +18,3% || +16,4% || +15,5% || +7,6% || +9,4% || +5,5% || |} === Grutste gemeenten === De measte ynwenners wenje yn 'e kustkrite. De grutste stêden binne: [[Ofbyld:Centro Histórico de João Pessoa.jpg|thumb|260px|Histoarysk sintrum fan João Pessoa]] {| class="wikitable" style="width: auto;" |+ Grutste gemeenten yn Paraíba (Sensus 2022) ! Plak !! Stêd !! Ynwennertal |- | 1. || [[Ofbyld:Bandeira de João Pessoa.svg|border|20px]] [[João Pessoa (stêd)|João Pessoa]] || align="right" | 833.932 |- | 2. || [[Ofbyld:Flag campina grande.svg|border|20px]] [[Campina Grande (gemeente)|Campina Grande]] || align="right" | 419.379 |- | 3. || [[Ofbyld:Bandeira Santa Rita PB.jpg|border|20px]] [[Santa Rita (Paraíba)|Santa Rita]] || align="right" | 149.910 |- | 4. || [[Ofbyld:Bandeira patos.PNG|border|20px]] [[Patos (gemeente)|Patos]] || align="right" | 103.165 |- | 5. || [[Ofbyld:Bandeira bayeux.jpg|border|20px]] [[Bayeux (Brazylje)|Bayeux]] || align="right" | 82.742 |- | 6. || [[Ofbyld:Bandeira Sousa.png|border|20px]] [[Sousa (Paraíba)|Sousa]] || align="right" | 67.408 |- | 7. || [[Ofbyld:Bandeira Cabedelo.jpg|border|20px]] [[Cabedelo]] || align="right" | 66.519 |- | 8. || [[Ofbyld:Bandeira cajazeiras.JPG|border|20px]] [[Cajazeiras (gemeente)|Cajazeiras]] || align="right" | 63.239 |- | 9. || [[Ofbyld:Bandeira de Conde, PB.png|border|20px]] [[Conde (Paraíba)|Conde]] || align="right" | 27.605 |- | 10. || [[Ofbyld:Bandeira de Caaporã.jpg|border|20px]] [[Caaporã]] || align="right" | 21.193 |- | align="center" colspan="3" | <small>Boarne: {{pt}} ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE) – [https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pb/panorama Ynwennertal neffens de Sensus fan 2022]</small> |} === Religy === It oandiel katoliken yn Paraíba is de lêste desennia wat ôfnommen, mar bliuwt fierwei de grutste religieuze streaming yn 'e steat. It oandiel fan 'e protestantske tsjerken en fan minsken sûnder religy is tanommen. [[Ofbyld:Igreja da Ordem Terceira do Carmo, João Pessoa.jpg|thumb|260px|Karmel fan João Pessoa]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ Religieuze gearstalling van Paraíba (Sensus 2022) |- ! style="text-align:left;" | Religieuze streaming !! Ynwennertal !! Persintaazje |- | style="text-align:left;" | [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolyk]] || 2.367.779 || 68,96% |- | style="text-align:left;" | [[Protestantisme|protestantsk]] || 712.180 || 20,74% |- | style="text-align:left;" | sûnder religy || 228.618 || 6,66% |- | style="text-align:left;" | [[spiritisme]] || 32.148 || 0,94% |- | style="text-align:left;" | Afro-Brazyljaanske religys (''Umbanda'' / ''Candomblé'') || 13.911 || 0,41% |- | style="text-align:left;" | oare religys / net opjûn || 78.051 || 2,29% |- | style="text-align:center;" colspan="3" | Boarne: {{pt}} <small>Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE) – [https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pb/panorama Religieuze gearstalling neffens de Sensus fan 2022]</small> |} == Kultuer == === Festa Junina (Sint-Jânsfeesten) === [[Ofbyld:Marcelo Calero conhece o São João de Campina Grande (27586988420).jpg|thumb|left|Sint-Jânsfeest yn Campina Grande]] It Junyfeest (''Festa Junina'') waard yn Noardeast-Brazylje yntrodusearre troch de Portegezen, foar wa't Sint-Jânsdei op 24 juny (yn meardere Jeropeeske lannen ek fierd as midsimmerfeest) ien fan 'e âldste fieringen fan it jier is. Oars as by it Jeropeeske midsimmerfeest meitsje de feestlikheden yn Brazylje gjin diel út fan 'e langste dei, mar fan 'e koartste dei. Yn dy fyftjin dagen binne der freugdefjoeren, fjoerwurk en folksdûns op strjitte. Wat ea in plattelânsfeest wie, is hjoed-de-dei yn Brazylje foaral in stedsfeest woarn. It feest begjint tradisjoneel nei 12 juny, op 'e jûn foar de feestdei fan Sint-Antonius, en duorret oant 29 juny (de feestdei fan Sint-Petrus en Sint Paulus). De tiid fan fjouwer dagen foar de [[fêsteltiid]], is de tiid fan it [[karnaval]] yn Brazylje, dat lykwols wol wat minder útskroeven as yn [[Rio de Janeiro]] fierd wurdt. Benammen yn 'e haadstêd wurdt it karnaval op strjitte fierd mei muzyk en optochten. == Natuer == [[Ofbyld:A beleza do sertão.jpg|thumb|left|Nasjonaal Park Serra do Teixeira]] Paraíba hat mar ien federaal nasjonaal park: it yn 2023 oprjochte Nasjonaal Park Serra do Teixeira. Dit park beslacht mear as 61.000 hektare yn it binnenlân en beskermet de biodiversiteit fan it caatinga-bioom en it berchgebiet dêr't ek de Pico do Jabre leit. [[Ofbyld:APatrick IMG 1274 (428745316).jpg|thumb|260px|130 miljoen âlde fuotprinten fan dinosaurussen yn it ''Monumento Natural Vale dos Dinossauros''.]] Dêrnjonken hat de steat ferskate provinsjale parken (''parques estaduais''), lykas it Steatspark Pedra da Boca, dat bekend stiet om syn karakteristike rotsformaasjes, en it ''Monumento Natural Vale dos Dinossauros'' yn Sousa, in wichtich [[Paleöntology|paleöntologysk]] gebiet mei fossile dinosaurusspoaren. == Ekonomy == De ekonomy fan Paraíba foarmet rûchwei 0,8% fan it Brazyljaanske bruto binnenlânsk produkt (BBP). De tsjinstesektor is it wichtichste ûnderdiel fan e ekonomy, folge troch de yndustry en de lânbou. De tsjinstesektor mei it opkommende toerisme foarmet mear as de helte fan 'e ekonomy. De yndustry fan 'e steat is foaral konsintrearre om de gruttere stêden lykas João Pessoa en Campina Grande. Wichtich yn 'e produksje is de fabrikaazje fan skuon en learprodukten. Dêrnjonken foarmet de tekstylyndustry (foaral it ferwurkjen fan katoen) en de ferwurking fan sûkerried ta sûker en ethanol in grutte rol yn 'e eksport. Hoewol't it oandiel fan 'e lânbou yn it BBP net hiel grut is, bliuwt it in tige wichtich ûnderdiel foar it ynkommen op it plattelân. Histoarysk wurdt de lânbou dominearre troch de bou fan sûkerreid yn 'e fochtige kustkrite. Yn 'e drûgere binnenlannen komt de tylt fan ananas, mais, beanen en sisal (agavefizel) in soad foar. De feehâlderij rjochtet him benammen op de fleis- en molkeproduksje fan kij. Oan 'e kust is de fiskerij en de kweek fan skaaldieren en kreeft wichtich foar de eksport. It toerisme is de lêste desennia tanommen. Toeristen komme foa de tropyske strannen, lykas de Ponta do Seixas. Ek op de grutte feesten, lykas it karnaval en it Sint-Jânsfeest yn Campina Grande, komme in soad ynlânske en ynternasjonale toeristen ôf. === Ferfier en ynfrastruktuer === Paraíba hat in goede ynfrastruktuer mei de federale sneldiken BR-101, dy't noard-súd by de kust lâns rint, en de BR-230]] (Transamazônica), dy't de haadstêd fan east nei west ferbynt mei it binnenlân. Foar de loftfeart beskikt de steat oer twa wichtige kommersjele fleanfjilden: [[Ofbyld:Presidente Castro Pinto International Airport.jpg|thumb|260px|Ynternasjonaal fleanfjild Presidente Castro Pinto]] * It ''Aeroporto Internacional Presidente Castro Pinto'', leit yn [[Bayeux (Brazylje)|Bayeux]] oan 'e râne fan João Pessoa en is de wichtichste poarte foar it toerisme en ynternasjonaal ferkear. * It ''Aeroporto Presidente João Suassuna'' yn [[Campina Grande]] hat foaral in regionale funksje foar de yndustry en it binnenlân. {{boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige side oer Paraiba, sjoch foar boarnen [[:en:Paraíba]]. <references/> ---- {{Commonscat|Paraíba}} }} {{Dielsteat fan Brazylje}} [[Kategory:Steat fan Brazylje]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1889]] augxa5pvrh4xo7cr9ncujst3atdu2np 0 194874 1243323 1243303 2026-10-27T15:45:48Z Drewes 2754 /* Namme */ gjin haadletters 1243323 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gielkoploary |Ofbyld = [[Ofbyld:Trichoglossus euteles -captive-8a-3c.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hiertongloarys]] (''Trichoglossus'') |Wittenskiplike namme= Trichoglossus euteles |Beskriuwer, jier= ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1835) |IUCN-status= [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gielkoploary''' (''Trichoglossus euteles'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes''). De soarte is [[endemysk]] foar de [[Lytse Sûnda-eilannen]] yn [[Yndoneezje]] en [[East-Timor]]. De fûgel komt ûnder oare foar op [[Timor]] en ferskate lytsere eilannen yn 'e omkriten. == Ferskining == De gielkoploary is in middelgrutte pappegaai fan likernôch 24 oant 25 sm lang. It fearrekleed is foar it grutste part grien. De kop is oliifgiel oant oliifgrien en wurdt fan it griene fearrekleed fan it lichem skieden troch in ljochtgriene kraach om 'e nekke. De ûnderkant fan 'e wjukken hat in giele bân. De snaffel is oranjeread, de irissen binne read en de poaten binne griis. Mantsjes en wyfkes lykje yn uterlik sterk op inoar. Jonge fûgels hawwe in wat grienere kop, in brune snaffel en brune irissen. == Fersprieding en taksonomy == De gielkoploary komt foar op 'e eastlike [[Lytse Sûnda-eilannen]], fan [[Adonara]] en [[Lembata]] yn it westen oant [[Nila]] en [[Babar (eilân)|Babar]] yn it easten. De soarte komt ûnder oare foar op [[Timor]]. De fûgel libbet yn tropyske bosken, berchbosken, sekundêre begroeiïng, savannebosken en gebieten dy't troch de minske yn kultuer brocht binne. De soarte wurdt benammen op hichtes fan likernôch 1000 oant 2300 meter oantroffen, mar kin ek op leger foarkomme. De gielkoploary is [[monotypysk]]: der wurde gjin [[ûndersoarte|ûndersoarten]] erkend.<ref>[https://parrots.org/encyclopedia/olive-headed-lorikeet/ World Parrot Trust – Olive-headed Lorikeet]</ref> De soarte waard yn 1835 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch de Nederlânske [[ornitolooch]] [[Coenraad Jacob Temminck]], ûnder de namme ''Psittacus euteles''. Tsjintwurdich wurdt de soarte yndield by de [[hiertongloarys]] (''Trichoglossus'').<ref>[https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=177428 ITIS – ''Trichoglossus euteles'']</ref> == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Olive-headed Lorikeet (Trichoglossus euteles) -Pittsburgh Zoo.jpg|thumb|left|Gielkoploary yn 'e dieretún fan Pittsburgh]] Loarys kinne tige agressyf wêze tsjin oare eksimplaren fan 'e eigen soarte, mar ek tsjin fûgels fan oare soarten. Dat gedrach komt sawol yn it wyld as yn finzenskip foar. De agressy is benammen dúdlik by konkurrinsje om iten, sitplakken en nêstplakken. By fijannige moetings fertoant de gielkoploary útwreide fisuele drigingsfertoanings. Dêrby brûkt de fûgel lichemshâldingen en bewegingen om oare fûgels te bedrigen of ôf te skrikken, lykas ek by oare soarten fan it skaai ''Trichoglossus'' foarkomt. === Iten === De gielkoploary yt benammen [[nektar]] en [[stomoal]], mar ek fruchten, sieden, ynsekten en ynsektelarven. Lykas oare loarys hat de soarte in boarsteleftige tonge dy't oanpast is oan it opnimmen fan nektar út blommen. === Briedgedrach === Oer it briedgedrach fan 'e gielkoploary yn it wyld is noch net in soad bekend. De briedtiid yn it natuerlike ferspriedingsgebiet leit fan novimber oant febrewaris. Yn finzenskip wurde meast trije aaien lein. De aaien binne likernôch 24 by 20 mm grut. De brieddoer is likernôch 23 dagen en de jongen kinne nei likernôch acht wiken útfleane. == Status en bedrigings == De gielkoploary hat in beheind ferspriedingsgebiet. De grutte fan 'e wrâldpopulaasje is net krekt bekend en der wurdt oannommen dat it tal fûgels ôfnimt. It ferlies fan boskgebieten en it fangen fan fûgels foar de hannel kinne dêrby in rol spylje. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] (IUCN) klassifisearret de soarte op 'e [[Reade List]] as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'', LC).<ref>[https://parrots.org/encyclopedia/olive-headed-lorikeet/ World Parrot Trust – Olive-headed Lorikeet]</ref> == Ferhâlding ta de minske == De gielkoploary wurdt ek yn finzenskip holden en fokt. Lykas oare loarys hat de soarte in oanpast dieet nedich, dêr't nektar in wichtich ûnderdiel fan foarmet. == Namme == De Fryske namme ''gielkoploary'' ferwiist nei de gielige oant oliifkleurige kop fan 'e fûgel. De Nederlânske namme is ek ''geelkoplori''. Yn it Ingelsk wurdt de soarte ''Olive-headed lorikeet'' neamd, mar ek de namme ''Perfect lorikeet'' komt foar. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/olive-headed-lorikeet-trichoglossus-euteles, BirdLife, oproppen 27 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/muslor1?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 27 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/olhlor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 oktober 2026] * [https://parrots.org/encyclopedia/olive-headed-lorikeet/ World Parrot Trust – Olive-headed Lorikeet] * [https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=177428 ITIS – ''Trichoglossus euteles''] * [https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Olive-headed_lorikeet Olive-headed lorikeet – Ingelske Wikipedy] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Trichoglossus euteles|Gielkoploary}} }} {{DEFAULTSORT:Gielkoploary}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hiertongloary]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] 19eobea9vpls9f1d9sej80cduzule35 0 194878 1243322 1243307 2026-10-27T15:43:29Z Drewes 2754 /* Namme */ gjin haadletters 1243322 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readboarstloary |Ofbyld = [[Ofbyld:Trichoglossus forsteni forsteni - Karlsruhe Zoo 01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hiertongloarys]] (''Trichoglossus'') |Wittenskiplike namme= Trichoglossus forsteni |Beskriuwer, jier= [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |IUCN-status= [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''readboarstloary''' (''Trichoglossus forsteni''), ek wol '''Forstenloary''' neamd, is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes''). De soarte komt fan natuere allinnich foar op in tal eilannen yn [[Yndoneezje]]. De readboarstloary waard earder as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[reinbôgeloary]] (''Trichoglossus haematodus'') beskôge. == Ferskining == De readboarstloary is in kleurrike pappegaai mei sterke kontrasten yn it fearrekleed. De fûgel liket yn uterlik en gedrach op oare loarys út 'e groep fan 'e reinbôgeloarys. De kop is poarperblau en stekt sterk ôf tsjin de ljochtgriene nekke. It boarst is djipread, wylst de búk poarperblau is. De rest fan it fearrekleed is foar it grutste part heldergrien. De soarte is likernôch 25 oant 30 sm lang en hat in oranjereade snaffel. By it fleanen is in opfallende giele bân op 'e wjukken te sjen. == Fersprieding en taksonomy == De readboarstloary komt fan oarsprong allinnich foar op 'e Yndonezyske eilannen [[Baly]], [[Lombok]], [[Sûmbawa]], [[Tanahjampea]] en [[Kalaotoa]]. De lêste twa eilannen lizze tusken [[Selebes]] en [[Floares]]. De fûgel libbet yn tropysk reinwâld, sekundêr bosk dat nei houtkap wer opgroeid is, en oanplante boskgebieten. Der wurde fjouwer [[ûndersoarte|ûndersoarten]] erkend: * ''Trichoglossus forsteni djampeanus'' – [[Tanahjampea]] * ''Trichoglossus forsteni stresemanni'' – [[Kalaotoa]] * ''Trichoglossus forsteni mitchellii'' – [[Baly]] en [[Lombok]] * ''Trichoglossus forsteni forsteni'' – [[Sûmbawa]] === Taksonomyske skiednis === De readboarstloary waard yn 1850 wittenskiplik beskreaun troch de Frânsk-Amerikaanske [[ornitolooch]] [[Charles Lucien Bonaparte]], ûnder de namme ''Trichoglossus forsteni''. De soarte waard lang as in ûndersoarte fan 'e reinbôgeloary (''Trichoglossus haematodus'') beskôge, ûnder de namme ''Trichoglossus haematodus forsteni''. Troch nijere [[taksonomy]]ske yndielingen wurdt er wer as in selsstannige soarte erkend.<ref>[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=A9EF5D3AF541BF65 Avibase – Sunset Lorikeet]</ref> == Libbenswize == De readboarstloary liket yn gedrach in soad op oare reinbôgeloarys. De fûgels libje yn beamrike gebieten en sykje dêr nei iten. Lykas oare loarys hat de soarte in boarsteleftige tonge, dy't oanpast is oan it opnimmen fan [[nektar]] en [[blommemoal]]. == Status en bedrigings == De readboarstloary hat in beheind ferspriedingsgebiet en wurdt bedrige troch it fangen fan libbene fûgels foar de hannel yn sier- en koaifûgels en troch it kapjen fan bosken. Op Sûmbawa wie de fûgel earder net seldsum, mar yn 2016 waard de populaasje op dat eilân op minder as 1.000 folwoeksen fûgels rûsd. Op 'e oare eilannen kamen lytsere populaasjes foar. Yn 2016 waard de totale populaasje rûsd op 1.600 oant 7.000 folwoeksen fûgels. Dat binne histoaryske rûzings en gjin aktuele tellingen. In rûzing fan 2020 giet út fan in wylde wrâldpopulaasje fan noch mar 500 oant 1500 fûgels. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] (IUCN) pleatste de readboarstloary yn 2014 op 'e [[Reade List]] as gefoelich (''Near Threatened'', NT). Yn 2016 waard de status feroare yn kwetsber (''Vulnerable'', VU). Yn in lettere beoardieling is de soarte fierder opskood nei bedrige (''Endangered'', EN).<ref>[https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22726303A175363770.en IUCN Red List – ''Trichoglossus forsteni'']</ref> == Namme == De Fryske haadnamme 'readboarstloary' ferwiist nei it opfallende reade boarst fan 'e fûgel. De alternative Fryske namme ''Forstenloary'' en de Nederlânske namme ''Forstens regenbooglori'' ferwize nei de Nederlânske natuerûndersiker [[Eltio Alegondas Forsten]] (1811–1843), dy't yn 'e njoggentjinde iuw fûgels sammele yn [[Nederlânsk-Ynje]]. De Ingelske namme is ''Sunset lorikeet''. Ek de namme ''Scarlet-breasted lorikeet'' wurdt brûkt. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/scarlet-breasted-lorikeet-trichoglossus-forsteni, BirdLife, oproppen 27 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/muslor1?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 27 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/railor3/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 oktober 2026] * [https://nl.wikipedia.org/wiki/Forstens_regenbooglori Forstens regenbooglori – Nederlânske Wikipedy] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=A9EF5D3AF541BF65 Avibase – Sunset Lorikeet] * [https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Trichoglossus forsteni|Readboarstloary}} }} {{DEFAULTSORT:Readboarstloary}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Hiertongloary]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] 768n88vjok93uh7dnypaba4a3rwv8rc 1243343 1243322 2026-10-27T19:37:17Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1243343 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = readboarstloary |Ofbyld = [[Ofbyld:Trichoglossus forsteni forsteni - Karlsruhe Zoo 01.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hiertongloarys]] (''Trichoglossus'') |Wittenskiplike namme= Trichoglossus forsteni |Beskriuwer, jier= [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |IUCN-status= [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''readboarstloary''' (''Trichoglossus forsteni''), ek wol '''Forstenloary''' neamd, is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes''). De soarte komt fan natuere allinnich foar op in tal eilannen yn [[Yndoneezje]]. De readboarstloary waard earder as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[reinbôgeloary]] (''Trichoglossus haematodus'') beskôge. == Ferskining == De readboarstloary is in kleurrike pappegaai mei sterke kontrasten yn it fearrekleed. De fûgel liket yn uterlik en gedrach op oare loarys út 'e groep fan 'e reinbôgeloarys. De kop is poarperblau en stekt sterk ôf tsjin de ljochtgriene nekke. It boarst is djipread, wylst de búk poarperblau is. De rest fan it fearrekleed is foar it grutste part heldergrien. De soarte is likernôch 25 oant 30 sm lang en hat in oranjereade snaffel. By it fleanen is in opfallende giele bân op 'e wjukken te sjen. == Fersprieding en taksonomy == De readboarstloary komt fan oarsprong allinnich foar op 'e Yndonezyske eilannen [[Baly]], [[Lombok]], [[Sûmbawa]], [[Tanahjampea]] en [[Kalaotoa]]. De lêste twa eilannen lizze tusken [[Selebes]] en [[Floares (Yndoneezje)|Floares]]. De fûgel libbet yn tropysk reinwâld, sekundêr bosk dat nei houtkap wer opgroeid is, en oanplante boskgebieten. Der wurde fjouwer [[ûndersoarte|ûndersoarten]] erkend: * ''Trichoglossus forsteni djampeanus'' – Tanahjampea * ''Trichoglossus forsteni stresemanni'' – Kalaotoa * ''Trichoglossus forsteni mitchellii'' – Baly en Lombok * ''Trichoglossus forsteni forsteni'' – Sûmbawa === Taksonomyske skiednis === De readboarstloary waard yn 1850 wittenskiplik beskreaun troch de Frânsk-Amerikaanske [[ornitolooch]] [[Charles Lucien Bonaparte]], ûnder de namme ''Trichoglossus forsteni''. De soarte waard lang as in ûndersoarte fan 'e reinbôgeloary (''Trichoglossus haematodus'') beskôge, ûnder de namme ''Trichoglossus haematodus forsteni''. Troch nijere [[taksonomy]]ske yndielingen wurdt er wer as in selsstannige soarte erkend.<ref>[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=A9EF5D3AF541BF65 Avibase – Sunset Lorikeet]</ref> == Libbenswize == De readboarstloary liket yn gedrach in soad op oare reinbôgeloarys. De fûgels libje yn beamrike gebieten en sykje dêr nei iten. Lykas oare loarys hat de soarte in boarsteleftige tonge, dy't oanpast is oan it opnimmen fan [[nektar]] en [[blommemoal]]. == Status en bedrigings == De readboarstloary hat in beheind ferspriedingsgebiet en wurdt bedrige troch it fangen fan libbene fûgels foar de hannel yn sier- en koaifûgels en troch it kapjen fan bosken. Op Sûmbawa wie de fûgel earder net seldsum, mar yn 2016 waard de populaasje op dat eilân op minder as 1.000 folwoeksen fûgels rûsd. Op 'e oare eilannen kamen lytsere populaasjes foar. Yn 2016 waard de totale populaasje rûsd op 1.600 oant 7.000 folwoeksen fûgels. Dat binne histoaryske rûzings en gjin aktuele tellingen. In rûzing fan 2020 giet út fan in wylde wrâldpopulaasje fan noch mar 500 oant 1500 fûgels. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] (IUCN) pleatste de readboarstloary yn 2014 op 'e [[Reade List]] as gefoelich (''Near Threatened'', NT). Yn 2016 waard de status feroare yn kwetsber (''Vulnerable'', VU). Yn in lettere beoardieling is de soarte fierder opskood nei bedrige (''Endangered'', EN).<ref>[https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22726303A175363770.en IUCN Red List – ''Trichoglossus forsteni'']</ref> == Namme == De Fryske haadnamme 'readboarstloary' ferwiist nei it opfallende reade boarst fan 'e fûgel. De alternative Fryske namme ''Forstenloary'' en de Nederlânske namme ''Forstens regenbooglori'' ferwize nei de Nederlânske natuerûndersiker [[Eltio Alegondas Forsten]] (1811–1843), dy't yn 'e njoggentjinde iuw fûgels sammele yn [[Nederlânsk-Ynje]]. De Ingelske namme is ''Sunset lorikeet''. Ek de namme ''Scarlet-breasted lorikeet'' wurdt brûkt. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/scarlet-breasted-lorikeet-trichoglossus-forsteni, BirdLife, oproppen 27 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/muslor1?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 27 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/railor3/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 oktober 2026] * [https://nl.wikipedia.org/wiki/Forstens_regenbooglori Forstens regenbooglori – Nederlânske Wikipedy] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=A9EF5D3AF541BF65 Avibase – Sunset Lorikeet] * [https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Trichoglossus forsteni|Readboarstloary}} }} {{DEFAULTSORT:Readboarstloary}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Hiertongloary]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] mn3q371ira6kc1fl50bn99u3f30gdi6 0 194883 1243312 2026-10-27T13:41:27Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = diadeemloary |Ofbyld = [[Ofbyld:Eos histrio talautensis.JPG|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hiertongloarys]] (''Trichoglossus'') |Wittenskiplike namme= Trichoglossus histrio |Beskriuwer, jier= (Philipp..." 1243312 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = diadeemloary |Ofbyld = [[Ofbyld:Eos histrio talautensis.JPG|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hiertongloarys]] (''Trichoglossus'') |Wittenskiplike namme= Trichoglossus histrio |Beskriuwer, jier= ([[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776) |IUCN-status= [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''diadeemloary''' (''Trichoglossus histrio'') is in [[fûgel]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). Dizze felkleurige loary komt fan natuere foar op in pear eilannen yn 'e noardlike [[Molukken]], yn Yndoneezje. De soarte wurdt bedrige troch it ferlies fan leefgebiet en de fangst foar de fûgelhannel. == Ferskining en lûd == De diadeemloary is likernôch 31 sm lang en libbet benammen yn beammen. It fearrekleed is foar it grutste part read, mei in oranje snaffel. De krún is poarperblau, en deselde kleur komt foar yn in streek dy't by it each begjint en nei de rêch rint. Ek it boarst en in part fan 'e rêch hawwe poarperblauwe plakken. De skouderfearren, de fearren op 'e poaten en de wjukfearren binne swart. De sturt is readpoarper. De rop bestiet út koarte, skerpe en ratteljende lûden. == Fersprieding en taksonomy == De diadeemloary komt foar yn 'e [[Talaudeilannen]] en de [[Sangihe-eilannen]], benoarden [[Selebes]] yn Yndoneezje. De soarte waard earder op mear eilannen oantroffen, mar is op guon plakken útstoarn. Neffens resinte beoardielingen is de oerbleaune wylde populaasje benammen beheind ta it eilân [[Karakelang]] yn 'e Talaudarsjipel. Yn âldere [[taksonomy]]ske yndielingen waarden trije [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: * ''Trichoglossus histrio challengeri'': waard earder op [[Miangas]] oantroffen, in eilân yn it noarden fan 'e Talaudarsjipel. It is ûndúdlik oft de soarte dêr wier foarkaam; dizze foarm wurdt as mooglik útstoarn beskôge. * ''Trichoglossus histrio talautensis'': kaam foar op 'e Talaudeilannen, ûnder oaren Karakelang, [[Salibabu]] en [[Kabaruan]]. * ''Trichoglossus histrio histrio'': kaam foar op 'e Sangihe-eilannen, ûnder oaren [[Sangihe]], [[Siau]] en [[Ruang]]. De populaasje op Sangihe wurdt no nei alle gedachten as útstoarn beskôge. De yndieling is feroare tusken ferskillende fûgellisten. De IOC rekkenet de foarm ''talautensis'' by ''challengeri''. Ek is net wis oft ''challengeri'' wier op Miangas foarkaam. De soarte waard tradisjoneel by it skaai ''Eos'' yndield, mar genetysk ûndersyk wiist op in nauwe sibskip mei soarten út it skaai ''Trichoglossus''. Dêrom wurdt de fûgel yn guon moderne yndielingen as ''Trichoglossus histrio'' klassifisearre, wylst [[BirdLife International]] en de [[IUCN]] de namme ''Eos histrio'' brûke. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Eos histrio histrio.jpg|thumb|left|[[Gromolitografy|Gromolito]] fan 'e fûgel út 1896]] De diadeemloary libbet yn bosken en ek yn kultivearre gebieten. De fûgel wurdt oant likernôch 1.250 m boppe seenivo oantroffen. It iten bestiet ûnder oare út nektar en fruchten; ek wurde ynsekten fretten. De fûgels wurde gauris yn groepen waarnommen. Se kinne mei in soad leven byinoar komme op plakken dêr't se oernachtsje. Oer it briedgedrasch fan 'e diadeemloary is noch net folle bekend. It ferlies fan geskikte nêstplakken is in probleem foar de soarte. Op Karakelang wurde dêrom keunstmjittige nêstkasten ophongen om it brieden te stypjen en better te ûndersykjen. == Status en bedrigings == De diadeemloary wurdt op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearre as bedrige (EN, ''Endangered''). In beoardieling út 2025 rûsde de populaasje op likernôch 2.400 oant 8.400 folwoeksen fûgels, en de oantallen nimme nei alle gedachten noch ôf. De wichtichste bedrigings binne it ferlies en de efterútgong fan it leefgebiet en de fangst foar de yllegale hannel yn wylde fûgels. De soarte is ferdwûn fan ferskate eilannen dêr't er earder foarkaam. De oerbleaune populaasje is sterk beheind ta Karakelang, wat de fûgel kwetsber makket foar fierdere efterútgong. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-and-blue-lory-eos-histrio, BirdLife, oproppen 27 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/rablor1 eBird, oproppen 27 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rablor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 oktober 2026] * [https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22684502A271336061.en IUCN Red List – ''Eos histrio''] * [https://parrots.org/about-wpt/programs-projects/red-and-blue-lorikeet-conservation/ World Parrot Trust – Red-and-blue Lory Conservation] * [https://www.worldbirdnames.org/new/ IOC World Bird List] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Eos histrio|Diadeemloary}} }} {{DEFAULTSORT:Diadeemloary}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Hiertongloary]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] p86xo474on39i7ij8dmyz9pkloos09k 1243321 1243312 2026-10-27T15:42:04Z Drewes 2754 /* Hâlden en dragen */ tink? 1243321 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = diadeemloary |Ofbyld = [[Ofbyld:Eos histrio talautensis.JPG|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hiertongloarys]] (''Trichoglossus'') |Wittenskiplike namme= Trichoglossus histrio |Beskriuwer, jier= ([[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776) |IUCN-status= [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} De '''diadeemloary''' (''Trichoglossus histrio'') is in [[fûgel]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). Dizze felkleurige loary komt fan natuere foar op in pear eilannen yn 'e noardlike [[Molukken]], yn Yndoneezje. De soarte wurdt bedrige troch it ferlies fan leefgebiet en de fangst foar de fûgelhannel. == Ferskining en lûd == De diadeemloary is likernôch 31 sm lang en libbet benammen yn beammen. It fearrekleed is foar it grutste part read, mei in oranje snaffel. De krún is poarperblau, en deselde kleur komt foar yn in streek dy't by it each begjint en nei de rêch rint. Ek it boarst en in part fan 'e rêch hawwe poarperblauwe plakken. De skouderfearren, de fearren op 'e poaten en de wjukfearren binne swart. De sturt is readpoarper. De rop bestiet út koarte, skerpe en ratteljende lûden. == Fersprieding en taksonomy == De diadeemloary komt foar yn 'e [[Talaudeilannen]] en de [[Sangihe-eilannen]], benoarden [[Selebes]] yn Yndoneezje. De soarte waard earder op mear eilannen oantroffen, mar is op guon plakken útstoarn. Neffens resinte beoardielingen is de oerbleaune wylde populaasje benammen beheind ta it eilân [[Karakelang]] yn 'e Talaudarsjipel. Yn âldere [[taksonomy]]ske yndielingen waarden trije [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: * ''Trichoglossus histrio challengeri'': waard earder op [[Miangas]] oantroffen, in eilân yn it noarden fan 'e Talaudarsjipel. It is ûndúdlik oft de soarte dêr wier foarkaam; dizze foarm wurdt as mooglik útstoarn beskôge. * ''Trichoglossus histrio talautensis'': kaam foar op 'e Talaudeilannen, ûnder oaren Karakelang, [[Salibabu]] en [[Kabaruan]]. * ''Trichoglossus histrio histrio'': kaam foar op 'e Sangihe-eilannen, ûnder oaren [[Sangihe]], [[Siau]] en [[Ruang]]. De populaasje op Sangihe wurdt no nei alle gedachten as útstoarn beskôge. De yndieling is feroare tusken ferskillende fûgellisten. De IOC rekkenet de foarm ''talautensis'' by ''challengeri''. Ek is net wis oft ''challengeri'' wier op Miangas foarkaam. De soarte waard tradisjoneel by it skaai ''Eos'' yndield, mar genetysk ûndersyk wiist op in nauwe sibskip mei soarten út it skaai ''Trichoglossus''. Dêrom wurdt de fûgel yn guon moderne yndielingen as ''Trichoglossus histrio'' klassifisearre, wylst [[BirdLife International]] en de [[IUCN]] de namme ''Eos histrio'' brûke. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Eos histrio histrio.jpg|thumb|left|[[Gromolitografy|Gromolito]] fan 'e fûgel út 1896]] De diadeemloary libbet yn bosken en ek yn kultivearre gebieten. De fûgel wurdt oant likernôch 1.250 m boppe seenivo oantroffen. It iten bestiet ûnder oare út nektar en fruchten; ek wurde ynsekten fretten. De fûgels wurde gauris yn groepen waarnommen. Se kinne mei in soad leven byinoar komme op plakken dêr't se oernachtsje. Oer it briedgedrasch fan 'e diadeemloary is noch net folle bekend. It ferlies fan geskikte nêstplakken is in probleem foar de soarte. Op Karakelang wurde dêrom nêstkasten ophongen om it brieden te stypjen en better te ûndersykjen. == Status en bedrigings == De diadeemloary wurdt op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearre as bedrige (EN, ''Endangered''). In beoardieling út 2025 rûsde de populaasje op likernôch 2.400 oant 8.400 folwoeksen fûgels, en de oantallen nimme nei alle gedachten noch ôf. De wichtichste bedrigings binne it ferlies en de efterútgong fan it leefgebiet en de fangst foar de yllegale hannel yn wylde fûgels. De soarte is ferdwûn fan ferskate eilannen dêr't er earder foarkaam. De oerbleaune populaasje is sterk beheind ta Karakelang, wat de fûgel kwetsber makket foar fierdere efterútgong. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-and-blue-lory-eos-histrio, BirdLife, oproppen 27 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/rablor1 eBird, oproppen 27 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rablor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 oktober 2026] * [https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22684502A271336061.en IUCN Red List – ''Eos histrio''] * [https://parrots.org/about-wpt/programs-projects/red-and-blue-lorikeet-conservation/ World Parrot Trust – Red-and-blue Lory Conservation] * [https://www.worldbirdnames.org/new/ IOC World Bird List] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Eos histrio|Diadeemloary}} }} {{DEFAULTSORT:Diadeemloary}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Hiertongloary]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] rzglnd4ioyytg588y77pc6rr8j5vwzt 0 194884 1243313 2026-10-27T13:41:49Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Diadeemloary]] 1243313 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Diadeemloary]] 5x0i4mhcvaonxiqg7htrc88z13pdl8j 0 194885 1243314 2026-10-27T14:07:51Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = irisloary |Ofbyld = [[Ofbyld:Psitteuteles iris -San Diego Zoo -2007.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Underfamylje = [[loarys]] (''Loriinae'') |Skaai = [[hiertongloarys]] (''Trichoglossus'') |Wittenskiplike namm..." 1243314 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = irisloary |Ofbyld = [[Ofbyld:Psitteuteles iris -San Diego Zoo -2007.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Underfamylje = [[loarys]] (''Loriinae'') |Skaai = [[hiertongloarys]] (''Trichoglossus'') |Wittenskiplike namme= Trichoglossus iris |Beskriuwer, jier= ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1835) |IUCN-status= [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''irisloary''' (''Trichoglossus iris'') is in [[fûgel]] út 'e famylje fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') en de ûnderfamylje fan 'e loaryfûgels (''Loriinae''). De soarte komt foar op Timor en Wetar en op guon lytsere eilannen yn 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]], yn [[Yndoneezje]] en [[East-Timor]]. De fûgel waard earder yndield yn it skaai ''Saudareos'', mar wurdt yn in oare taksonomyske yndieling ta it skaai ''Trichoglossus'' rekkene. == Ferskining == De irisloary wurdt maksimaal likernôch 20 sm lang. It fearrekleed is foar it grutste part grien. De foarkant fan 'e krún is felread en yn 'e nekke sit in giele plak. In opfallend skaaimerk is de brede poarperen streek dy't by it each lâns rint. == Fersprieding en leefgebiet == [[Ofbyld:Psitteuteles iris -San Diego Zoo -3.jpg|thumb|left|Irisloary yn 'e bistetún fan San Diego]] De irisloary libbet yn tropyske bosken yn it leechlân en yn heuveleftige gebieten, oant likernôch 1.500 m boppe seenivo. It ferspriedingsgebiet omfiemet de eilannen [[Timor]] en [[Wetar]] en wat lytsere eilannen yn 'e omkriten. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: * ''Trichoglossus iris iris'': komt foar op Timor. * ''Trichoglossus iris wetterensis'': komt foar op Wetar. == Libbenswize == Oer de libbenswize fan 'e irisloary is net in soad ynformaasje beskikber. Lykas oare loarys yt er nei alle gedachten foar in grut part nektar en blommemoal, oanfolle mei fruchten. == Status en bedrigings == De populaasje fan 'e irisloary waard yn 2024 rûsd op likernôch 7.500 oant 20.000 folwoeksen fûgels. De oantallen rinne nei alle gedachten tebek. De wichtichste bedrigings binne de fangst foar de hannel yn fûgelhokfûgels en it ferlies fan leefgebiet troch ûntbosking, benammen yn it leechlân. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearret de irisloary as gefoelich (NT, ''Near Threatened'') op 'e [[Reade List]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/iris-lorikeet-trichoglossus-iris, BirdLife, oproppen 27 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/irilor1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 27 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/irilor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 oktober 2026] * [https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List] * [https://www.worldbirdnames.org/new/ IOC World Bird List] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Trichoglossus iris|Irisloary}} }} {{DEFAULTSORT:Irisloary}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hiertongloary]] [[Kategory:Lânseigen fauna fan Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna fan Timor-Leste]] 2nmxdm3x9d4hvdrbk2luocgo3blo06g 1243316 1243314 2026-10-27T14:11:37Z RomkeHoekstra 10582 1243316 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = irisloary |Ofbyld = [[Ofbyld:Psitteuteles iris -San Diego Zoo -2007.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Underfamylje = [[loarys]] (''Loriinae'') |Skaai = [[hiertongloarys]] (''Trichoglossus'') |Wittenskiplike namme= Trichoglossus iris |Beskriuwer, jier= ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1835) |IUCN-status= [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''irisloary''' (''Trichoglossus iris'') is in [[fûgel]] út 'e famylje fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') en de ûnderfamylje fan 'e loaryfûgels (''Loriinae''). De soarte komt foar op Timor en Wetar en op guon lytsere eilannen yn 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]], yn [[Yndoneezje]] en [[East-Timor]]. De fûgel waard earder yndield yn it skaai ''Saudareos'', mar wurdt yn in oare taksonomyske yndieling ta it skaai ''Trichoglossus'' rekkene. == Ferskining == De irisloary wurdt maksimaal likernôch 20 sm lang. It fearrekleed is foar it grutste part grien. De foarkant fan 'e krún is felread en yn 'e nekke sit in giele plak. In opfallend skaaimerk is de brede poarperen streek dy't by it each lâns rint. == Fersprieding en leefgebiet == [[Ofbyld:Psitteuteles iris -San Diego Zoo -3.jpg|thumb|left|Irisloary yn 'e bistetún fan San Diego]] De irisloary libbet yn tropyske bosken yn it leechlân en yn heuveleftige gebieten, oant likernôch 1.500 m boppe seenivo. It ferspriedingsgebiet omfiemet de eilannen [[Timor]] en [[Wetar]] en wat lytsere eilannen yn 'e omkriten. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: * ''Trichoglossus iris iris'': komt foar op Timor. * ''Trichoglossus iris wetterensis'': komt foar op Wetar. == Libbenswize == Oer de libbenswize fan 'e irisloary is net in soad ynformaasje beskikber. Lykas oare loarys yt er nei alle gedachten foar in grut part nektar en blommemoal, oanfolle mei fruchten. == Status en bedrigings == De populaasje fan 'e irisloary waard yn 2024 rûsd op likernôch 7.500 oant 20.000 folwoeksen fûgels. De oantallen rinne nei alle gedachten tebek. De wichtichste bedrigings binne de fangst foar de hannel yn fûgelhokfûgels en it ferlies fan leefgebiet troch ûntbosking, benammen yn it leechlân. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearret de irisloary as gefoelich (NT, ''Near Threatened'') op 'e [[Reade List]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/iris-lorikeet-trichoglossus-iris, BirdLife, oproppen 27 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/irilor1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 27 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/irilor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 oktober 2026] * [https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List] * [https://www.worldbirdnames.org/new/ IOC World Bird List] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Trichoglossus iris|Irisloary}} }} {{DEFAULTSORT:Irisloary}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hiertongloary]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] tagkld63i5dvd6zyky7tkfsrbcuoq48 0 194886 1243315 2026-10-27T14:08:15Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Irisloary]] 1243315 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Irisloary]] 6q45jq46srfku01wndmc7a1l5p56981 0 194887 1243317 2026-10-27T14:26:50Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Mindanaoloary |Ofbyld = [[Ofbyld:MINDANAO LORIKEET (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Underfamylje = [[loaryfûgels]] (''Loriinae'') |Skaai = [[hiertongloarys]] (''Trichoglossus'') |Wittenskiplike namme..." 1243317 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Mindanaoloary |Ofbyld = [[Ofbyld:MINDANAO LORIKEET (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Underfamylje = [[loaryfûgels]] (''Loriinae'') |Skaai = [[hiertongloarys]] (''Trichoglossus'') |Wittenskiplike namme= Trichoglossus johnstoniae |Beskriuwer, jier= ([[Ernst Hartert|Hartert]], 1903) |IUCN-status= [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Mindanaoloary''' (''Trichoglossus johnstoniae'') is in [[fûgel]] út 'e famylje fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') en de ûnderfamylje fan 'e [[loaryfûgels]] (''Loriinae''). De soarte komt allinnich foar op [[Mindanao]], in eilân yn it suden fan 'e [[Filipinen]]. It is in lytse, felkleurige loary dy't benammen yn bercheftige bosken libbet. == Ferskining en lûd == De Mindanaoloary wurdt likernôch 20 sm lang. De boppekant fan it lichem is grien, wylst de ûnderkant giel is mei brede griene rânen oan 'e fearren. De foarkant fan 'e krún, it gesicht en de kiel binne read, mei in giele skobfoarmige tekening. De rest fan 'e krún en it gesicht geane oer yn grien mei giele skobfoarmige tekeningen. In poarperswarte streek rint fan 'e snaffelbasis troch it each nei de efterkant fan 'e nekke. De snaffel is readich oranje. De boppekant fan 'e sturt is grien en de ûnderkant is dofgiel. De lûden fan 'e soarte binne net wiidweidich beskreaun. In faak hearde rop is in skraabjend „chrek-chrek”. Ek lit de fûgel in heger en trochkringender „cheee!-chrek” hearre, sawol ûnder it fleanen as wylst er op in tûke sit. Fierder binne sêfte tsjirplûden bekend. By it fleanen binne ek de wjukslachlûden dúdlik te hearren. == Fersprieding en taksonomy == De Mindanaoloary is [[Endemisme|endemysk]] op Mindanao yn it suden fan 'e [[Filipinen]]. Hy libbet yn bercheftige gebieten, benammen yn berchwâlden en op 'e rânen fan bosken, op hichtes fan mear as 1.000 m boppe seenivo. De fûgel wurdt ek waarnommen yn bosken dy't foar in part kapt of oantaast binne. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge. Dat betsjut dat der gjin erkende [[ûndersoarte]]n ûnderskieden wurde. Yn guon [[taksonomy]]ske yndielingen wurdt de soarte ûnderbrocht yn it skaai ''Saudareos'', mei de wittenskiplike namme ''Saudareos johnstoniae''. Oare yndielingen brûke ''Trichoglossus johnstoniae''. == Hâlden en dragen == Oer de libbenswize fan 'e Mindanaoloary is noch net in soad bekend. De fûgel wurdt yn pearen of lytse groepen waarnommen. De groepen kinne oerdeis nei heger lizzende gebieten fleane om dêr iten te sykjen, en jûns weromgean nei legere gebieten om te oernachtsjen. It dieet is net folslein bekend. Der is waarnommen dat de fûgel nektar drinkt út beammen mei felreade blommen. Nei alle gedachten fret er ek fruchten, blommemoal en lytse [[Wringeleazen|wringeleaze dieren]]. Yn it wyld binne briedende fûgels waarnommen tusken maart en maaie. Oer it briedgedrach is fierder net folle bekend. Yn finzenskip leit it wyfke ornaris twa aaien. De jongen fleane nei likernôch fiif wiken út. == Status en bedrigings == De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearret de Mindanaoloary as hast bedrige (NT, ''Near Threatened''). De populaasje wurdt rûsd op likernôch 2.500 oant 20.000 folwoeksen fûgels, mar de krekte trend is net bekend. De soarte hat in beheind ferspriedingsgebiet en is ôfhinklik fan bercheftige bosken. Untbosking en feroarings yn it leefgebiet kinne in bedriging foarmje. Ek de fangst foar de hannel yn koai- en fûgelhokfûgels kin in negative ynfloed hawwe. Op guon plakken, ûnder oaren by de berch Apo en de berch Kitanglad, is de soarte mooglik ferdwûn. == Namme == De Fryske namme '''Mindanaoloary''' ferwiist nei Mindanao, it eilân dêr't de soarte foarkomt. De wittenskiplike soartnamme ''johnstoniae'' is in earbetoan oan Marion A. Johnstone, in Ingelske fokker fan sierfûgels. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mindanao-lorikeet-trichoglossus-johnstoniae, BirdLife, oproppen 27 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/minlor1 eBird, oproppen 27 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/minlor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 oktober 2026] * [https://parrots.org/encyclopedia/mindanao-lorikeet/ World Parrot Trust – Mindanao Lorikeet] * [https://www.worldbirdnames.org/new/ IOC World Bird List] * [https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Trichoglossus johnstoniae|Mindanaoloary}} }} {{DEFAULTSORT:Mindanaoloary}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hiertongloary]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] tg3nujxxp918lcpg62er02x7fhof243 0 194888 1243318 2026-10-27T14:27:11Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Mindanaoloary]] 1243318 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mindanaoloary]] 14540ynypv4n9kafzxz0vqhw64hre0a 0 194889 1243331 2026-10-27T16:57:24Z Kees Swart 15205 w 1243331 wikitext text/x-wiki [[File:Lettergreeppuzzel.jpg|thumb|Nederlânske wurdlidpuzel]] In '''wurdlidpuzel''' (ek: '''wurdlidriedsel''' of '''syllabenpuzel''') is in taalkundich puzelsjenre en wurdspul wêrby't spilers wurden rekonstruearje moatte troch losse [[wurdlid]]den yn de goede folchoarder gear te foegjen. Oars as [[krúswurdpuzel]]s of [[wurdsiker]]s, dêr't de yndividuele letter de basisfoarm foarmet, fungearret by dit sjenre it wurdlid (syllabe) as de fûnemintele boustien. Dat type puzel komt sawol foar yn printe media (lykas puzelboeken en kranten) as yn digitale applikaasjes en it taalûnderwiis. == Spulstruktuer en skaaimerken == Yn de klassike foarm bestiet in wurdlidpuzel út fêste eleminten lykas in wurdliddelist, omskriuwings en yn patroan. It wiskundige karakter fan it fuortstreekjen fan brûkte wurdlidden ferienfâldiget it oplossen fan restearjende wurden fia eliminaasje en foarkomt dat spilers fuortendaliks fêstrinne. Faak foarmje de oerbliuwende eleminten úteinlik in kaai- of sprekwurd. Yn tradisjonele wurdlidpuzel is in sletten systeem dat yn 'e regel bestiet út trije fêste eleminten: * De wurdliddelist: In alfabetyske of willekeurige samling fan losse wurdlidden (bygelyks KA, ME, RA). De omskriuwingen: Direkte of kryptyske definysjes fan de oansochte doelwurden (bygelyks 'fototastel' foar it wurd kamera). * It patroan: Yn yndikaasje fan de lingte en struktuer fan de antwurden, faak werjûn troch fakjes yn in diagram of troch in oantsjutting fan it tal lettergrepen per wurd (bygelyks... -... -... foar in wurd fan trije wurdlidden). Skaaimerkend foar de klassike spulregels is dat elk wurdlid út de list eksakt ien kear brûkt wurde mei. Neigeraden dat de puzel foarderet en de oploste wurdlidden fuortstreke wurde, wurdt it oplossen fan de oerbliuwende wurden middels eliminaasje ienfâldiger. Dit matematyske aspekt foarkomt dat in spiler fêsterint troch ien inkelde ferkearde letter, sa’t soks by krúswurdpuzels wol barre kin. == Farianten == Binnen it sjenre fan de wurdliddepuzel binne ferskate farianten: * De lispuzel: De meast kleare en wiidfersprate foarm, wêrby't losse segminten oan de hân fan definysjes streekrjocht ta wurden gearfoege wurde. *De keatlingpuzel: In fariant dêr't wurden inoar by oerlaapje; it lêste wurdlid fan it iene wurd foarmet dêrby ek it earste wurdlid fan it neikommende wurd (bygelyks do-ra-do oergeand yn do-mi-no). * It [[anagram]]me-type: In spulfoarm dêr't de wurdlidden fan in al besteand, lang wurd by wiksele wurde en troch de spiler yn de goede taalkundige folchoarder weromset wurde moatte. ==Skiednis == De foarrinner fan de moderne wurdlidpuzel is de [[sjarade]]. Dat is in suver tekstueel riedsel wêrby't de ôfsûnderlike lwurdlidden fan in socht wurd efterinoar kryptysk omskreaun wurde, folge troch in omskriuwing fan it folsleine wurd. Al yn de njoggentjinde iuw ferskynden sjarades dy't gebrûk makken fan syllabes (wurdlidden).] Yn de Arnhimske Courant fan 17 juny 1911 stie de wurdlidpuzel: ''Mijn geheel bestaat uit drie lettergrepen, je vindt 't in de huiskamer, 1e lettergreep — een dier. 2e — eat dêr't men mei skriuwt. 3e lettergreep = iets dat door boerinnen gedragen wordt.'' (lampekap) Om 1850 hinne stapte it ûnderwiis oer op de klankmetoade (kappe en plakke). Oefeningen mei wurdlidden waarden doe brûkt as spultsjes - en lêstraining foar bern. Letter yn de 20e iuw waard dit ek in helpmiddel by dysleksy en ôfasy. Yn de jierren '20 en '30 fan de tweintichste iuw sochten kranten fariaasje op de krúswurdpuzel. Omdat it Nederlânsk in soad lange, gearstalde wurden hat, sloech de wurdlidpuzel hjir fluch oan. Utjouwerijen lykas Denksport standerdisearren de spulrigels yn har puzelboekjes. Dêr't it ûntwerpen fan de puzels eartiids hânwurk wie, is it sjenre letter foar in part ferskood nei online platfoarms en ynteraktive puzzel-apps mei direkte feedback. {{Taalpuzel}} [[:Kategory:Taalpuzel]] p0v9nwvg8p0209fsw09ilseqh4cm9nd 1243333 1243331 2026-10-27T17:07:13Z Drewes 2754 Snypsnaren 1243333 wikitext text/x-wiki [[File:Lettergreeppuzzel.jpg|thumb|Nederlânske wurdlidpuzel]] In '''wurdlidpuzel''' (ek: '''wurdlidriedsel''' of '''syllabenpuzel''') is in taalkundich puzelsjenre en wurdspul wêrby't spilers wurden rekonstruearje moatte troch losse [[wurdlid]]den yn de goede folchoarder gear te foegjen. Oars as [[krúswurdpuzel]]s of [[wurdsiker]]s, dêr't de yndividuele letter de basisfoarm foarmet, fungearret by dit sjenre it wurdlid (syllabe) as de fûnemintele boustien. Dat type puzel komt sawol foar yn printe media (lykas puzelboeken en kranten) as yn digitale applikaasjes en it taalûnderwiis. == Spulstruktuer en skaaimerken == Yn de klassike foarm bestiet in wurdlidpuzel út fêste eleminten lykas in wurdliddelist, omskriuwings en yn patroan. It wiskundige karakter fan it fuortstreekjen fan brûkte wurdlidden ferienfâldiget it oplossen fan restearjende wurden fia eliminaasje en foarkomt dat spilers fuortendaliks fêstrinne. Faak foarmje de oerbliuwende eleminten úteinlik in kaai- of sprekwurd. Yn tradisjonele wurdlidpuzel is in sletten systeem dat yn 'e regel bestiet út trije fêste eleminten: * De wurdliddelist: In alfabetyske of willekeurige samling fan losse wurdlidden (bygelyks KA, ME, RA). De omskriuwingen: Direkte of kryptyske definysjes fan de oansochte doelwurden (bygelyks 'fototastel' foar it wurd kamera). * It patroan: Yn yndikaasje fan de lingte en struktuer fan de antwurden, faak werjûn troch fakjes yn in diagram of troch in oantsjutting fan it tal lettergrepen per wurd (bygelyks... -... -... foar in wurd fan trije wurdlidden). Skaaimerkend foar de klassike spulregels is dat elk wurdlid út de list eksakt ien kear brûkt wurde mei. Neigeraden dat de puzel foarderet en de oploste wurdlidden fuortstreke wurde, wurdt it oplossen fan de oerbliuwende wurden middels eliminaasje ienfâldiger. Dit matematyske aspekt foarkomt dat in spiler fêsterint troch ien inkelde ferkearde letter, sa’t soks by krúswurdpuzels wol barre kin. == Farianten == Binnen it sjenre fan de wurdliddepuzel binne ferskate farianten: * De lispuzel: De meast kleare en wiidfersprate foarm, wêrby't losse segminten oan de hân fan definysjes streekrjocht ta wurden gearfoege wurde. *De keatlingpuzel: In fariant dêr't wurden inoar by oerlaapje; it lêste wurdlid fan it iene wurd foarmet dêrby ek it earste wurdlid fan it neikommende wurd (bygelyks do-ra-do oergeand yn do-mi-no). * It [[anagram]]me-type: In spulfoarm dêr't de wurdlidden fan in al besteand, lang wurd by wiksele wurde en troch de spiler yn de goede taalkundige folchoarder weromset wurde moatte. ==Skiednis == De foarrinner fan de moderne wurdlidpuzel is de [[sjarade]]. Dat is in suver tekstueel riedsel wêrby't de ôfsûnderlike wurdlidden fan in socht wurd efterinoar kryptysk omskreaun wurde, folge troch in omskriuwing fan it folsleine wurd. Al yn de njoggentjinde iuw ferskynden sjarades dy't gebrûk makken fan syllabes (wurdlidden).] Yn de Arnhimske Courant fan 17 juny 1911 stie de wurdlidpuzel: ''Mijn geheel bestaat uit drie lettergrepen, je vindt 't in de huiskamer, 1e lettergreep — een dier. 2e — eat dêr't men mei skriuwt. 3e lettergreep = iets dat door boerinnen gedragen wordt'' (lampekap). Om 1850 hinne stapte it ûnderwiis oer op de klankmetoade (kappe en plakke). Oefeningen mei wurdlidden waarden doe brûkt as spultsjes - en lêstraining foar bern. Letter yn de 20e iuw waard dit ek in helpmiddel by dysleksy en ôfasy. Yn de jierren '20 en '30 fan de tweintichste iuw sochten kranten fariaasje op de krúswurdpuzel. Omdat it Nederlânsk in soad lange, gearstalde wurden hat, sloech de wurdlidpuzel hjir fluch oan. Utjouwerijen lykas Denksport standerdisearren de spulrigels yn har puzelboekjes. Dêr't it ûntwerpen fan de puzels eartiids hânwurk wie, is it sjenre letter foar in part ferskood nei online platfoarms en ynteraktive puzzel-apps mei direkte feedback. {{Taalpuzel}} [[:Kategory:Taalpuzel]] p0j45vamg88f0wmkvqr5jb4qpte0v7g 1243347 1243333 2026-10-27T19:56:49Z Kees Swart 15205 1243347 wikitext text/x-wiki [[File:Lettergreeppuzzel.jpg|thumb|Nederlânske wurdlidpuzel]] In '''wurdlidpuzel''' (ek: '''wurdlidriedsel''' of '''syllabenpuzel''') is in taalkundich puzelsjenre en wurdspul wêrby't spilers wurden rekonstruearje moatte troch losse [[wurdlid]]den yn de goede folchoarder gear te foegjen. Oars as [[krúswurdpuzel]]s of [[wurdsiker]]s, dêr't de yndividuele letter de basisfoarm foarmet, fungearret by dit sjenre it wurdlid (syllabe) as de fûnemintele boustien. Dat type puzel komt sawol foar yn printe media (lykas puzelboeken en kranten) as yn digitale applikaasjes en it taalûnderwiis. == Spulstruktuer en skaaimerken == Yn de klassike foarm bestiet in wurdlidpuzel út fêste eleminten lykas in wurdliddelist, omskriuwings en yn patroan. It wiskundige karakter fan it fuortstreekjen fan brûkte wurdlidden ferienfâldiget it oplossen fan restearjende wurden fia eliminaasje en foarkomt dat spilers fuortendaliks fêstrinne. Faak foarmje de oerbliuwende eleminten úteinlik in kaai- of sprekwurd. Yn tradisjonele wurdlidpuzel is in sletten systeem dat yn 'e regel bestiet út trije fêste eleminten: * De wurdliddelist: In alfabetyske of willekeurige samling fan losse wurdlidden (bygelyks KA, ME, RA). * De omskriuwingen: Direkte of kryptyske definysjes fan de oansochte doelwurden (bygelyks 'fototastel' foar it wurd kamera). * It patroan: Yn yndikaasje fan de lingte en struktuer fan de antwurden, faak werjûn troch fakjes yn in diagram of troch in oantsjutting fan it tal lettergrepen per wurd (bygelyks... -... -... foar in wurd fan trije wurdlidden). Skaaimerkend foar de klassike spulregels is dat elk wurdlid út de list eksakt ien kear brûkt wurde mei. Neigeraden dat de puzel foarderet en de oploste wurdlidden fuortstreke wurde, wurdt it oplossen fan de oerbliuwende wurden middels eliminaasje ienfâldiger. Dit matematyske aspekt foarkomt dat in spiler fêsterint troch ien inkelde ferkearde letter, sa’t soks by krúswurdpuzels wol barre kin. == Farianten == Binnen it sjenre fan de wurdliddepuzel binne ferskate farianten: * De lispuzel: De meast kleare en wiidfersprate foarm, wêrby't losse segminten oan de hân fan definysjes streekrjocht ta wurden gearfoege wurde. *De keatlingpuzel: In fariant dêr't wurden inoar by oerlaapje; it lêste wurdlid fan it iene wurd foarmet dêrby ek it earste wurdlid fan it neikommende wurd (bygelyks do-ra-do oergeand yn do-mi-no). * It [[anagram]]me-type: In spulfoarm dêr't de wurdlidden fan in al besteand, lang wurd by wiksele wurde en troch de spiler yn de goede taalkundige folchoarder weromset wurde moatte. ==Skiednis == De foarrinner fan de moderne wurdlidpuzel is de [[sjarade]]. Dat is in suver tekstueel riedsel wêrby't de ôfsûnderlike wurdlidden fan in socht wurd efterinoar kryptysk omskreaun wurde, folge troch in omskriuwing fan it folsleine wurd. Al yn de njoggentjinde iuw ferskynden sjarades dy't gebrûk makken fan syllabes (wurdlidden).] Yn de Arnhimske Courant fan 17 juny 1911 stie de wurdlidpuzel: ''Mijn geheel bestaat uit drie lettergrepen, je vindt 't in de huiskamer, 1e lettergreep — een dier. 2e — eat dêr't men mei skriuwt. 3e lettergreep = iets dat door boerinnen gedragen wordt'' (lampekap). Om 1850 hinne stapte it ûnderwiis oer op de klankmetoade (kappe en plakke). Oefeningen mei wurdlidden waarden doe brûkt as spultsjes - en lêstraining foar bern. Letter yn de 20e iuw waard dit ek in helpmiddel by dysleksy en ôfasy. Yn de jierren '20 en '30 fan de tweintichste iuw sochten kranten fariaasje op de krúswurdpuzel. Omdat it Nederlânsk in soad lange, gearstalde wurden hat, sloech de wurdlidpuzel hjir fluch oan. Utjouwerijen lykas Denksport standerdisearren de spulrigels yn har puzelboekjes. Dêr't it ûntwerpen fan de puzels eartiids hânwurk wie, is it sjenre letter foar in part ferskood nei online platfoarms en ynteraktive puzzel-apps mei direkte feedback. {{Taalpuzel}} [[:Kategory:Taalpuzel]] 5vjjuhdlpzbf8u0tdn3oo9dul77ps0l 1243361 1243347 2026-10-28T01:36:50Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Skiednis */ - typfl 1243361 wikitext text/x-wiki [[File:Lettergreeppuzzel.jpg|thumb|Nederlânske wurdlidpuzel]] In '''wurdlidpuzel''' (ek: '''wurdlidriedsel''' of '''syllabenpuzel''') is in taalkundich puzelsjenre en wurdspul wêrby't spilers wurden rekonstruearje moatte troch losse [[wurdlid]]den yn de goede folchoarder gear te foegjen. Oars as [[krúswurdpuzel]]s of [[wurdsiker]]s, dêr't de yndividuele letter de basisfoarm foarmet, fungearret by dit sjenre it wurdlid (syllabe) as de fûnemintele boustien. Dat type puzel komt sawol foar yn printe media (lykas puzelboeken en kranten) as yn digitale applikaasjes en it taalûnderwiis. == Spulstruktuer en skaaimerken == Yn de klassike foarm bestiet in wurdlidpuzel út fêste eleminten lykas in wurdliddelist, omskriuwings en yn patroan. It wiskundige karakter fan it fuortstreekjen fan brûkte wurdlidden ferienfâldiget it oplossen fan restearjende wurden fia eliminaasje en foarkomt dat spilers fuortendaliks fêstrinne. Faak foarmje de oerbliuwende eleminten úteinlik in kaai- of sprekwurd. Yn tradisjonele wurdlidpuzel is in sletten systeem dat yn 'e regel bestiet út trije fêste eleminten: * De wurdliddelist: In alfabetyske of willekeurige samling fan losse wurdlidden (bygelyks KA, ME, RA). * De omskriuwingen: Direkte of kryptyske definysjes fan de oansochte doelwurden (bygelyks 'fototastel' foar it wurd kamera). * It patroan: Yn yndikaasje fan de lingte en struktuer fan de antwurden, faak werjûn troch fakjes yn in diagram of troch in oantsjutting fan it tal lettergrepen per wurd (bygelyks... -... -... foar in wurd fan trije wurdlidden). Skaaimerkend foar de klassike spulregels is dat elk wurdlid út de list eksakt ien kear brûkt wurde mei. Neigeraden dat de puzel foarderet en de oploste wurdlidden fuortstreke wurde, wurdt it oplossen fan de oerbliuwende wurden middels eliminaasje ienfâldiger. Dit matematyske aspekt foarkomt dat in spiler fêsterint troch ien inkelde ferkearde letter, sa’t soks by krúswurdpuzels wol barre kin. == Farianten == Binnen it sjenre fan de wurdliddepuzel binne ferskate farianten: * De lispuzel: De meast kleare en wiidfersprate foarm, wêrby't losse segminten oan de hân fan definysjes streekrjocht ta wurden gearfoege wurde. *De keatlingpuzel: In fariant dêr't wurden inoar by oerlaapje; it lêste wurdlid fan it iene wurd foarmet dêrby ek it earste wurdlid fan it neikommende wurd (bygelyks do-ra-do oergeand yn do-mi-no). * It [[anagram]]me-type: In spulfoarm dêr't de wurdlidden fan in al besteand, lang wurd by wiksele wurde en troch de spiler yn de goede taalkundige folchoarder weromset wurde moatte. ==Skiednis == De foarrinner fan de moderne wurdlidpuzel is de [[sjarade]]. Dat is in suver tekstueel riedsel wêrby't de ôfsûnderlike wurdlidden fan in socht wurd efterinoar kryptysk omskreaun wurde, folge troch in omskriuwing fan it folsleine wurd. Al yn de njoggentjinde iuw ferskynden sjarades dy't gebrûk makken fan syllabes (wurdlidden).] Yn de Arnhimske Courant fan 17 juny 1911 stie de wurdlidpuzel: ''Mijn geheel bestaat uit drie lettergrepen, je vindt 't in de huiskamer, 1e lettergreep — een dier. 2e — eat dêr't men mei skriuwt. 3e lettergreep = iets dat door boerinnen gedragen wordt'' (lampekap). Om 1850 hinne stapte it ûnderwiis oer op de klankmetoade (kappe en plakke). Oefeningen mei wurdlidden waarden doe brûkt as spultsjes - en lêstraining foar bern. Letter yn de 20e iuw waard dit ek in helpmiddel by dysleksy en ôfasy. Yn de jierren '20 en '30 fan de tweintichste iuw sochten kranten fariaasje op de krúswurdpuzel. Omdat it Nederlânsk in soad lange, gearstalde wurden hat, sloech de wurdlidpuzel hjir fluch oan. Utjouwerijen lykas Denksport standerdisearren de spulrigels yn har puzelboekjes. Dêr't it ûntwerpen fan de puzels eartiids hânwurk wie, is it sjenre letter foar in part ferskood nei online platfoarms en ynteraktive puzzel-apps mei direkte feedback. {{Taalpuzel}} [[Kategory:Taalpuzel]] b7xoacc2s732sfms0n41m4z5sdyboj6 0 194890 1243334 2026-10-27T17:36:43Z Drewes 2754 wurk 1243334 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = George_Kearsley_Shaw.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | berne = [[10 desimber]] [[1751]] | berteplak = [[Bierton (Buckinghamshire)|Bierton]] | stoarn = [[22 july]] [[1813]] (61 jier) | stjerplak = [[Londen]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = [[botanikus]], [[soölooch]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''George Shaw''' (Bierton, [[10 desimber]] [[1751]] – [[Londen]], [[22 july]] [[1813]]) wie in Britske [[botanikus]] en [[soölooch]]. De ôfkoarting '''G.Shaw''' wurdt brûkt yn de wittenskiplike nammen fan [[Takson|taksa]] dy't troch him beskreaun binne. == Biografy == Shaw studearre oan Magdalen College (Oxford), dêr't er yn 1772 syn M.A.-graad helle. Dêrnei makke er karriêre as [[dokter]]. Yn 1786 waard er assistint-dosint plantkunde oan de [[Universiteit fan Oxford]]. Yn 1788 wie er mei-oprjochter fan de Linnean Society of London. Yn 1789 waard er lid fan de Royal Society. Yn 1791 waard Shaw assistint-kurator op de ôfdieling [[natuerlike histoarje]] fan it [[British Museum]]. Yn 1806 folge er Edward Whitaker Gray op as kurator. Hy ûntdiek dat it measte fan de objekten út de oarspronklike kolleksje fan [[Hans Sloane]] yn in minne steat ferkearde. It medyske en anatomyske materiaal waard oerbrocht nei it Royal College of Surgeons, mar in soad fan de opsette bisten wiene sa slim ferfallen dat se úteinlik ferbaarnd waarden. Syn funksje as kurator smiet sa'n meager salaris op, dat Shaw in grut part fan syn tiid bestege oan it skriuwen fan publikaasjes oer plantkunde en dierkunde, om't dy mei winst ferkocht wurde koene. Hjirfan kaam it dat it ûnderhâld fan de museumkolleksje foar in grut part ferrinnewearre rekkew. Nei syn dea waard er opfolge troch syn assistint, Charles Konig. == Publikaasjes == * ''The Naturalist's Miscellany: Or, Coloured Figures Of Natural Objects; Drawn and Described Immediately From Nature'' (1789-1813), yn 'e mande mei [[Frederick Polydore Nodder]] (tekener en graveur). * ''Museum Leverianum, containing select specimens from the museum of the late Sir Ashton Lever'' (1792-6) [http://www.biodiversitylibrary.org/item/93481 op BHL] * ''Zoology of New Holland'' (1794) * ''General Zoology, or Systematic Natural History'' (16 vol.) (1809-26) (de deilen IX oant XVI troch [[James Francis Stephens]]) [https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/1593 op BHL] [http://www.archive.org/search.php?query=George%20Shaw%20General%20Zoology&sort=-date op Internet Archive] {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Shaw, George}} 1fi5m7cj04pgx1f96xqsojcq4j40c3a 1243335 1243334 2026-10-27T17:55:06Z Drewes 2754 1243335 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = George_Kearsley_Shaw.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | berne = [[10 desimber]] [[1751]] | berteplak = [[Bierton (Buckinghamshire)|Bierton]] | stoarn = [[22 july]] [[1813]] (61 jier) | stjerplak = [[Londen]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = [[botanikus]], [[soölooch]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''George Shaw''' (Bierton, [[10 desimber]] [[1751]] – [[Londen]], [[22 july]] [[1813]]) wie in Britske [[botanikus]] en [[soölooch]]. De ôfkoarting '''G.Shaw''' wurdt brûkt yn de wittenskiplike nammen fan [[Takson|taksa]] dy't troch him beskreaun binne. == Biografy == George Shaw wie de soan fan Timothy Shaw (1714–1786), de Anglikaanske pastoar fan Bierton, en syn frou Jane (1709–1782). Hy hie ien suster, Jane Shaw (1747–1785). Syn heit hie jierrenlang in goed oanskreaune skoalle yn it doarp; doe't syn heit swakker waard, holp George him in lange tiid by syn geastlike taken, oant de dea fan syn heit ta. Shaw studearre oan Magdalen College (Oxford), dêr't er yn 1772 syn M.A.-graad helle. Dêrnei makke er karriêre as [[dokter]]. Yn 1786 waard er assistint-dosint plantkunde oan de [[Universiteit fan Oxford]]. Yn 1788 wie er mei-oprjochter fan de Linnean Society of London. Yn 1789 waard er lid fan de Royal Society. Yn 1791 waard Shaw assistint-kurator op de ôfdieling [[natuerlike histoarje]] fan it [[British Museum]]. Yn 1806 folge er Edward Whitaker Gray op as kurator. Hy ûntdiek dat it measte fan de objekten út de oarspronklike kolleksje fan [[Hans Sloane]] yn in minne steat ferkearde. It medyske en anatomyske materiaal waard oerbrocht nei it Royal College of Surgeons, mar in soad fan de opsette bisten wiene sa slim ferfallen dat se úteinlik ferbaarnd waarden. Syn funksje as kurator smiet sa'n meager salaris op, dat Shaw in grut part fan syn tiid bestege oan it skriuwen fan publikaasjes oer plantkunde en dierkunde, om't dy mei winst ferkocht wurde koene. Hjirfan kaam it dat it ûnderhâld fan de museumkolleksje foar in grut part ferrinnewearre rekkew. Nei syn dea waard er opfolge troch syn assistint, Charles Konig. Shaw publisearre ien fan de earste Ingelsktalige beskriuwings — ynklusyf wittenskiplike nammen — fan gewoane Australyske bisten yn syn ''Zoology of New Holland'' (1794). Hy wie ien fan de earste wittenskippers dy't in fûgelbekdier ûndersocht en hy publisearre dêr yn 1799 in wittenskiplike beskriuwing fan yn ''The Naturalist's Miscellany''. == Publikaasjes == * ''The Naturalist's Miscellany: Or, Coloured Figures Of Natural Objects; Drawn and Described Immediately From Nature'' (1789-1813), yn 'e mande mei [[Frederick Polydore Nodder]] (tekener en graveur). * ''Museum Leverianum, containing select specimens from the museum of the late Sir Ashton Lever'' (1792-6) [http://www.biodiversitylibrary.org/item/93481 op BHL] * ''Zoology of New Holland'' (1794) * ''General Zoology, or Systematic Natural History'' (16 vol.) (1809-26) (de deilen IX oant XVI troch [[James Francis Stephens]]) [https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/1593 op BHL] [http://www.archive.org/search.php?query=George%20Shaw%20General%20Zoology&sort=-date op Internet Archive] {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel, of in eardere ferzje dêrfan, is in (foar in part) oersetting fan it artikel [[:en:George Shaw]] fan de Ingelsktalige Wikipedy, dat ûnder de Creative Commons Attribution-ShareAlike-lisinsje falt. * Mullens and Swann - ''A Bibliography of British Ornithology'' (1917) * William T. Stearn - ''The Natural History Museum at South Kensington'', {{ISBN|0-434-73600-7}} }} {{DEFAULTSORT:Shaw, George}} [[Kategory:Ingelsk soölooch]] [[Kategory:Ingelsk botanikus]] [[Kategory:Ingelsk konservator]] [[Kategory:Ingelsk publisist]] [[Kategory:Persoan berne yn 1751]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1813]] icizkt2p3cmumzg3ffh9y73f0fbb31c 1243336 1243335 2026-10-27T18:09:37Z Drewes 2754 1243336 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = George_Kearsley_Shaw.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GBRnasj}} | berne = [[10 desimber]] [[1751]] | berteplak = [[Bierton (Buckinghamshire)|Bierton]] | stoarn = [[22 july]] [[1813]] (61 jier) | stjerplak = [[Londen]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = [[botanikus]], [[soölooch]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''George Shaw''' (Bierton, [[10 desimber]] [[1751]] – [[Londen]], [[22 july]] [[1813]]) wie in Britske [[botanikus]] en [[soölooch]]. De ôfkoarting '''G.Shaw''' wurdt brûkt yn de wittenskiplike nammen fan [[Takson|taksa]] dy't troch him beskreaun binne. == Biografy == George Shaw wie de soan fan Timothy Shaw (1714–1786), de Anglikaanske pastoar fan Bierton, en syn frou Jane (1709–1782). Hy hie ien suster, Jane Shaw (1747–1785). Syn heit hie jierrenlang in goed oanskreaune skoalle yn it doarp; doe't syn heit swakker waard, holp George him in lange tiid by syn geastlike taken, oant de dea fan syn heit ta. Shaw studearre oan Magdalen College (Oxford), dêr't er yn 1772 syn M.A.-graad helle. Dêrnei makke er karriêre as [[dokter]]. Yn 1786 waard er assistint-dosint plantkunde oan de [[Universiteit fan Oxford]]. Yn 1788 wie er mei-oprjochter fan de Linnean Society of London. Yn 1789 waard er lid fan de Royal Society. Yn 1791 waard Shaw assistint-kurator op de ôfdieling [[natuerlike histoarje]] fan it [[British Museum]]. Yn 1806 folge er Edward Whitaker Gray op as kurator. Hy ûntdiek dat it measte fan de objekten út de oarspronklike kolleksje fan [[Hans Sloane]] yn in minne steat ferkearde. It medyske en anatomyske materiaal waard oerbrocht nei it Royal College of Surgeons, mar in soad fan de opsette bisten wiene sa slim ferfallen dat se úteinlik ferbaarnd waarden. Syn funksje as kurator smiet sa'n meager salaris op, dat Shaw in grut part fan syn tiid bestege oan it skriuwen fan publikaasjes oer plantkunde en dierkunde, om't dy mei winst ferkocht wurde koene. Hjirfan kaam it dat it ûnderhâld fan de museumkolleksje foar in grut part ferrinnewearre rekke wie. Nei syn dea waard er opfolge troch syn assistint, Charles Konig. Shaw publisearre ien fan de earste Ingelsktalige beskriuwings — ynklusyf wittenskiplike nammen — fan gewoane Australyske bisten yn syn ''Zoology of New Holland'' (1794). Hy wie ien fan de earste wittenskippers dy't in fûgelbekdier ûndersocht en hy publisearre dêr yn 1799 in wittenskiplike beskriuwing fan yn ''The Naturalist's Miscellany''. == Publikaasjes == * ''The Naturalist's Miscellany: Or, Coloured Figures Of Natural Objects; Drawn and Described Immediately From Nature'' (1789-1813), yn 'e mande mei [[Frederick Polydore Nodder]] (tekener en graveur). * ''Museum Leverianum, containing select specimens from the museum of the late Sir Ashton Lever'' (1792-6) [http://www.biodiversitylibrary.org/item/93481 op BHL] * ''Zoology of New Holland'' (1794) * ''General Zoology, or Systematic Natural History'' (16 vol.) (1809-26) (de deilen IX oant XVI troch [[James Francis Stephens]]) [https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/1593 op BHL] [http://www.archive.org/search.php?query=George%20Shaw%20General%20Zoology&sort=-date op Internet Archive] {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel, of in eardere ferzje dêrfan, is in (foar in part) oersetting fan it artikel [[:en:George Shaw]] fan de Ingelsktalige Wikipedy, dat ûnder de Creative Commons Attribution-ShareAlike-lisinsje falt. * Mullens and Swann - ''A Bibliography of British Ornithology'' (1917) * William T. Stearn - ''The Natural History Museum at South Kensington'', {{ISBN|0-434-73600-7}} }} {{DEFAULTSORT:Shaw, George}} [[Kategory:Ingelsk soölooch]] [[Kategory:Ingelsk botanikus]] [[Kategory:Ingelsk konservator]] [[Kategory:Ingelsk publisist]] [[Kategory:Persoan berne yn 1751]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1813]] 0ejiydrpgo66qf8eoqtoqil0a9tcx2b 0 194891 1243337 2026-10-27T19:19:51Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks eilân | namme = Floares | ôfbylding = Flores Topography.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Lokaasje = [[Floaressee]] en [[Savûsee]] | Eilannegroep = [[Lytse Sûnda-eilannen]] | Lân = [[Yndoneezje]] | Bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | Namme bestjoerlike ienheid 1 = [[East-Nusa Tenggara]] | Bestjoerlike ienheid 2 =..." 1243337 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks eilân | namme = Floares | ôfbylding = Flores Topography.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Lokaasje = [[Floaressee]] en [[Savûsee]] | Eilannegroep = [[Lytse Sûnda-eilannen]] | Lân = [[Yndoneezje]] | Bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | Namme bestjoerlike ienheid 1 = [[East-Nusa Tenggara]] | Bestjoerlike ienheid 2 = | Namme bestjoerlike ienheid 2= | Koördinaten = | Haadstêd = [[Maumere]] | Belangrike plakken = [[Ende (stêd)|Ende]], [[Labuan Bajo]], [[Larantuka]] | Ynwennertal = 1.962.405 <small>(2023)</small> | Maks. lingte = 354 km | Maks. breedte = 66 km | Oerflak = 14.731,67 km | Heechste punt = Mount Poco Mandasawu (2.370 m) | Tiidsône = [[UTC]]+8 | Gebrûk = | Ofbylding2 = | Ofbyldingstekst2 = | mapname = Yndoneezje-reliëf | lat_deg = 8 | lat_min = 37 | lat_sec = 28 | lat_dir = S | lon_deg = 121 | lon_min = 8 | lon_sec = 3 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Ambon }} '''Floares''' ([[Portegeesk]] foar 'blommen'; [[Yndonezysk]]: ''Pulau Flores'') is ien fan 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] yn [[Yndoneezje]]. It eilân hat in oerflak fan 14.731,67 km². Floares heart by de provinsje [[East-Nusa Tenggara]]. Likernôch 85% fan 'e befolking is [[roomsk-katolyk]], in gefolch fan it 16e-iuwske Portegeeske misjewurk. == Geografy == Westlik fan Floares lizze de eilannen [[Rinca]] en [[Komodo]], en it gruttere eilân [[Sûmbawa]]. Besuden lizze [[Sûmba]] en de [[Savûsee]]. Eastlik lizze [[Adonara]] en [[Solor]], en súdeastlik leit [[Timor]]. Benoarden it eilân leit de [[Floaressee]], mei [[Selebes]] oan 'e oare kant. Likernôch 18 km foar de noardkust leit it fulkanyske eilân [[Palu'e]]. [[Ofbyld:20160331100536 - Pedestrian suspension bridge heading out of Ende (26093024901).jpg|thumb|left|Lânskip om Ende hinne]] De havenstêd [[Ende (stêd)|Ende]], mei likernôch 60.000 ynwenners, leit oan 'e súdkust. Oan 'e súdlike râne fan 'e stêd leit in lyts fleanfjild by de haadwei, op in lânpunt by de Tafelberch. Eastlik fan Ende leit oan 'e noardkust [[Maumere]]. Maumere is de haadstêd fan it regintskip [[Sikka]] en hat likernôch 70.000 ynwenners. It grutste fleanfjild fan Floares leit dêr. [[Larantuka]] is de haadstêd fan [[East-Floares]]. === Lânskip === Oan 'e kust lizze leechlannen mei tropysk reinwâld en savanne. It binnenlân bestiet foar in grut part út in heechlizzend plato, dat oant 2.382 m heech is. Dêr steane ek ferskate fulkanen dy't noch aktyf binne. [[Ofbyld:Kelimutu 2008-08-08.jpg|thumb|left|Kelimutu]] De bekendste fulkaan is [[Kelimutu]], dy't 1.639 m heech is. Op 'e top lizze trije kratermarren, dy't troch hege muorren faninoar skieden wurde. De kleuren fan 'e marren feroarje út en troch. Yn 1986 wiene se turkoais, donkergrien en swartread. Yn novimber 2006 wiene se grien, brún en swart. De krekte oarsaak fan dy kleurferoarings is net bekend. Mooglik hawwe se te krijen mei feroarings yn 'e hoemannichte mineralen dy't út 'e boaiem fan 'e kraters frijkomme. In oare aktive fulkaan is de [[Lewotobi]]. De westkust fan Floares is ien fan 'e pear plakken bûten Komodo dêr't de [[Komodofaraan]] foarkomt. [[Labuan Bajo]], oan 'e westkust, is it bestjoerlike sintrum foar de eilannen Komodo en Rinca, dy't ek wol de 'draakeilannen' neamd wurde. [[Ofbyld:Mangrove forest on Koabe Island in Komodo National Park, Indonesia, 20250826 1348 3548.jpg|thumb|260px|Nasjonaal Park Komodo]] It eilân telt twa nasjonale parken: * [[Nasjonaal Park Kelimutu]] yn it easten fan Floares, bekend om syn trije kleurde kratermarren. * [[Nasjonaal Park Komodo]] leit foaral op 'e eilannen Komodo, Rinca en Padar, mar it gebiet omfiemet ek in part fan Floares sels. === Bestjoerlike yndieling === Floares is ferdield yn acht regintskippen (''kabupaten''), fan west nei east: [[West-Manggarai]], [[Manggarai]], [[East-Manggarai]], [[Ngada]], [[Nagekeo]], [[Ende (regintskip)|Ende]], [[Sikka]], [[East-Floares]]. == Skiednis == Lykas in soad oare Sûnda-eilannen waard Floares al yn 'e âldheid bewenne troch minskeftigen, nei alle gedachten ''[[Homo erectus]]''. Stiennen ark fan mear as in miljoen jier âld tsjûgje dêrfan. [[Ofbyld:Homo floresiensis cave.jpg|thumb|left|Kalkstiengrotten fan Liang Bua]] Yn septimber 2003 ûntdutsen ûndersikers yn 'e [[karst]]grotten fan [[Liang Bua]] in fossyl skelet. Dat wie it earste bewiis foar it bestean fan [[Homo floresiensis]], in lytse minskesoarte dy't ek wol de 'hobbit' neamd wurdt. Mooglik hearde Floares yn 'e 13e iuw by it keninkryk [[Majapahit]] en letter by it foarstedom [[Makassar]]. Yn 1544 seach in Portegeesk keapfardijskip de eastlike punt fan it eilân en neamde dy ''Cabo das Flores'' ('Kaap fan 'e blommen'). Om 1570 hinne setten de earste Jeropeeske seefarders en keaplju har op it eilân nei wenjen. Se joegen it hiele eilân de namme Floares, hoewol't der net mear blommen groeiden as op oare plakken yn Yndoneezje. Koart foar 1600 ferlieten Portegeeske keaplju [[Solor]] en setten har nei wenjen yn [[Larantuka]]. Se hiene spul krigen mei de [[Dominikanen]] op Solor, dy't net meiwurkje woene oan it kristenjen fan 'e befolking. Yn 1613 feroveren de Nederlanners it Portegeeske fort op Solor. De Portegezen ferpleatsten dêrnei harren basis nei Larantuka, yn it easten fan Floares. Fanút Larantuka behearsken de [[Topasse]] it hannelsnetwurk yn 'e regio, benammen de lukrative hannel yn [[sandelhout]] út Timor. De Topasse wiene ôfstammelingen fan Portegeeske soldaten, seelju en keaplju dy't troud wiene mei froulju fan Solor en Floares. De Topasse, dy't harsels ek ''Larantuqueiros'' neamden, foarmen in eigen, los organisearre mar machtige steat. Harren ynfloed rikke fierder as de delsettings dêr't se wennen. De kearn fan harren macht wie it ferbûn tusken Larantuka, Wureh en [[Konga (Floares)|Konga]]. Op papier hearden se by Portugal, mar yn 'e praktyk wiene se selsstannich. Der wennen gjin Portegeeske amtners en der waarden gjin belestingen oan Portugal betelle. Brieven fan it regear yn [[Lissabon]] waarden oan 'e kant lein. Yn Larantuka wie jierrenlang in bloedige striid om 'e macht tusken de famyljes da Costa en da Hornay. Lang om let dielden dy famyljes de macht. Sûnt 1667 namen de Nederlanners stadichoan dielen fan Floares yn besit. De lêste Portegeeske gebieten yn it easten fan it eilân, wêrûnder Larantuka, kamen yn 1861 yn Nederlânske hannen. Yn 1851 ferkocht de Portegeeske gûverneur [[José Joaquim Lopes de Lima]], sûnder tastimming fan Lissabon, ferskate Portegeeske gebieten op 'e Lytse Sûnda-eilannen oan 'e Nederlanners foar 200.000 gûne. Lissabon erkende de ferkeap net en liet Lopes oppakke. Hy stoar op syn weromreis nei Jeropa. [[Ofbyld:LabuhanBajoChurch.JPG|thumb|left|Tsjerke op Floares]] Sûnt 1854 waarden nije ûnderhannelings fierd. De ferkeap waard úteinlik fêstlein yn it [[Ferdrach fan Lissabon (1859)|Ferdrach fan Lissabon]] fan 1859. Dêryn waard ek fêstlein dat de befolking it roomsk-katolike leauwe behâlde mocht. Oant de ûnôfhinklikens fan Yndoneezje hearde Floares by [[Nederlânsk-Ynje]]. Yn dy tiid wiene der geregeld opstannen tsjin it Nederlânske bewâld. Allinnich al yn 1911 en 1912 wiene der tsien wapene opstannen. De Yndonezyske nasjonalist en lettere presidint [[Sûkarno]] waard yn 1933 troch de Nederlanners nei Floares ferballe. Yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] waard it eilân fan 1942 oant 1945 troch [[Japan]] beset. == Befolking == === Talen === [[Ofbyld:COLLECTIE TROPENMUSEUM Jonge mannen van Solor in krijgskostuum Oost-Flores TMnr 10006079.jpg|thumb|left|Ofbyld út de koloniale tiid fan 'e Lamaholot]] De regintskippen West-Manggarai, Manggarai, East-Manggarai, Ngada, Ende en Sikka binne neamd nei bekende befolkingsgroepen. De wichtichste groepen binne de [[Manggarai]], [[Ngada]], Ende en [[Sika (folk)|Sika]]. Der binne ek oare folken. Yn it easten wenje bygelyks de [[Lamaholot]]. Dêrtuskenyn binne in soad lytsere groepen mei eigen talen en dialekten, lykas Ende-Li'o, Nage en Ke'o. Ek de gruttere groepen hawwe ûnderling ferskillen yn kultuer. Foar de koloniale tiid wie it eilân ferdield yn lytse keninkriken. Guon hearskers krigen fan 'e Nederlanners de titel ''[[raja]]'', mar dat betsjutte net dat se oer ien feriene mienskip hearsken. === Religy === Tusken Floares en Sûmbawa leit in grins tusken twa grutte godstsjinsten yn Yndoneezje: yn it westen is de befolking foar it grutste part islamitysk, wylst yn it easten it kristendom oerhearsket. De befolking fan Floares, lykas dy fan it tichteby lizzende Timor en grutte parten fan 'e Molukken, is foar it grutste part kristlik. It roomsk-katolisisme is de wichtichste godstsjinst op Floares. Moslims wenje benammen yn lytse, ôfsûnderlik lizzende doarpen oan 'e kust en op 'e eilannen foar de kust. Yn Labuan Bajo en by Ende oan 'e súdkust is likernôch de helte fan 'e befolking kristlik en de oare helte islamitysk. De Sineeske befolking fan Floares is foar it grutste part oergien nei it protestantske of roomsk-katolike kristendom. == Muzyk == Troch it ferskaat oan befolkingsgroepen is ek de tradisjonele muzyk op Floares tige ferskillend. De Nederlânske muzykwittenskipper [[Jaap Kunst]], dy't yn 1930 ûndersyk die op it eilân, neamde Floares in paradys foar de stúdzje fan muzyk. == Lânbou == [[Ofbyld:Rice fields on Flores Island in West Manggarai Regency, Indonesia, 20250824 1359 3199.jpg|thumb|left|Rysfjilden op Floares]] De wichtichste lânbouprodukten binne [[rys]], [[stynske weet]] en [[kassave]]. Fierder wurde [[kofje]], [[kakao]], [[bananen]], [[krûdnagels]], [[fanylje]], [[cashewnuten]] en [[kemirinuten]] ferkocht. Ek [[papaja]]'s, [[mango]]'s en [[ananassen]] wurde ferboud. Yn in soad gebieten is de lânbou benammen bedoeld om yn it ferlet fan 'e eigen húshâlding te foarsjen. Wat oerbliuwt, wurdt ferkocht op pleatslike merken, dy't ien of twa kear yn 'e wike holden wurde. Boeren út ôfsûnderlik lizzende gebieten moatte faak lange en swiere reizen meitsje om dy merken te berikken. Dútske, Frânske en Switserske organisaasjes foar selshelp stypje yn guon gebieten lânbouprojekten, ûnder oare projekten foar biologyske lânbou. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://de.wikipedia.org/wiki/Flores_(Indonesien) Flores (Indonesien) – Dútske Wikipedy] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Flores (Indonesia)|Floares}} }} [[Kategory:Eilân yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lytse Sûnda-eilannen]] 5z92tpr5vpwfo01wl1xx1ei7xmsjsef 1243364 1243337 2026-10-28T01:39:17Z Ieneach fan 'e Esk 13292 kt 1243364 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks eilân | namme = Floares | ôfbylding = Flores Topography.png | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Lokaasje = [[Floaressee]] en [[Savûsee]] | Eilannegroep = [[Lytse Sûnda-eilannen]] | Lân = [[Yndoneezje]] | Bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | Namme bestjoerlike ienheid 1 = [[East-Nusa Tenggara]] | Bestjoerlike ienheid 2 = | Namme bestjoerlike ienheid 2= | Koördinaten = | Haadstêd = [[Maumere]] | Belangrike plakken = [[Ende (stêd)|Ende]], [[Labuan Bajo]], [[Larantuka]] | Ynwennertal = 1.962.405 <small>(2023)</small> | Maks. lingte = 354 km | Maks. breedte = 66 km | Oerflak = 14.731,67 km | Heechste punt = Mount Poco Mandasawu (2.370 m) | Tiidsône = [[UTC]]+8 | Gebrûk = | Ofbylding2 = | Ofbyldingstekst2 = | mapname = Yndoneezje-reliëf | lat_deg = 8 | lat_min = 37 | lat_sec = 28 | lat_dir = S | lon_deg = 121 | lon_min = 8 | lon_sec = 3 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Ambon }} '''Floares''' (fan ''Flores'', [[Portegeesk]] foar 'blommen'; [[Yndonezysk]]: ''Pulau Flores'') is ien fan 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] yn [[Yndoneezje]]. It eilân hat in oerflak fan 14.731,67 km². Floares heart by de provinsje [[East-Nusa Tenggara]]. Likernôch 85% fan 'e befolking is [[roomsk-katolyk]], in gefolch fan it 16e-iuwske Portegeeske misjewurk. == Geografy == Westlik fan Floares lizze de eilannen [[Rinca]] en [[Komodo]], en it gruttere eilân [[Sûmbawa]]. Besuden lizze [[Sûmba]] en de [[Savûsee]]. Eastlik lizze [[Adonara]] en [[Solor]], en súdeastlik leit [[Timor]]. Benoarden it eilân leit de [[Floaressee]], mei [[Selebes]] oan 'e oare kant. Likernôch 18 km foar de noardkust leit it fulkanyske eilân [[Palu'e]]. [[Ofbyld:20160331100536 - Pedestrian suspension bridge heading out of Ende (26093024901).jpg|thumb|left|Lânskip om Ende hinne]] De havenstêd [[Ende (stêd)|Ende]], mei likernôch 60.000 ynwenners, leit oan 'e súdkust. Oan 'e súdlike râne fan 'e stêd leit in lyts fleanfjild by de haadwei, op in lânpunt by de Tafelberch. Eastlik fan Ende leit oan 'e noardkust [[Maumere]]. Maumere is de haadstêd fan it regintskip [[Sikka]] en hat likernôch 70.000 ynwenners. It grutste fleanfjild fan Floares leit dêr. [[Larantuka]] is de haadstêd fan [[East-Floares]]. === Lânskip === Oan 'e kust lizze leechlannen mei tropysk reinwâld en savanne. It binnenlân bestiet foar in grut part út in heechlizzend plato, dat oant 2.382 m heech is. Dêr steane ek ferskate fulkanen dy't noch aktyf binne. [[Ofbyld:Kelimutu 2008-08-08.jpg|thumb|left|Kelimutu]] De bekendste fulkaan is [[Kelimutu]], dy't 1.639 m heech is. Op 'e top lizze trije kratermarren, dy't troch hege muorren faninoar skieden wurde. De kleuren fan 'e marren feroarje út en troch. Yn 1986 wiene se turkoais, donkergrien en swartread. Yn novimber 2006 wiene se grien, brún en swart. De krekte oarsaak fan dy kleurferoarings is net bekend. Mooglik hawwe se te krijen mei feroarings yn 'e hoemannichte mineralen dy't út 'e boaiem fan 'e kraters frijkomme. In oare aktive fulkaan is de [[Lewotobi]]. De westkust fan Floares is ien fan 'e pear plakken bûten Komodo dêr't de [[Komodofaraan]] foarkomt. [[Labuan Bajo]], oan 'e westkust, is it bestjoerlike sintrum foar de eilannen Komodo en Rinca, dy't ek wol de 'draakeilannen' neamd wurde. [[Ofbyld:Mangrove forest on Koabe Island in Komodo National Park, Indonesia, 20250826 1348 3548.jpg|thumb|260px|Nasjonaal Park Komodo]] It eilân telt twa nasjonale parken: * [[Nasjonaal Park Kelimutu]] yn it easten fan Floares, bekend om syn trije kleurde kratermarren. * [[Nasjonaal Park Komodo]] leit foaral op 'e eilannen Komodo, Rinca en Padar, mar it gebiet omfiemet ek in part fan Floares sels. === Bestjoerlike yndieling === Floares is ferdield yn acht regintskippen (''kabupaten''), fan west nei east: [[West-Manggarai]], [[Manggarai]], [[East-Manggarai]], [[Ngada]], [[Nagekeo]], [[Ende (regintskip)|Ende]], [[Sikka]], [[East-Floares]]. == Skiednis == Lykas in soad oare Sûnda-eilannen waard Floares al yn 'e âldheid bewenne troch minskeftigen, nei alle gedachten ''[[Homo erectus]]''. Stiennen ark fan mear as in miljoen jier âld tsjûgje dêrfan. [[Ofbyld:Homo floresiensis cave.jpg|thumb|left|Kalkstiengrotten fan Liang Bua]] Yn septimber 2003 ûntdutsen ûndersikers yn 'e [[karst]]grotten fan [[Liang Bua]] in fossyl skelet. Dat wie it earste bewiis foar it bestean fan [[Homo floresiensis]], in lytse minskesoarte dy't ek wol de 'hobbit' neamd wurdt. Mooglik hearde Floares yn 'e 13e iuw by it keninkryk [[Majapahit]] en letter by it foarstedom [[Makassar]]. Yn 1544 seach in Portegeesk keapfardijskip de eastlike punt fan it eilân en neamde dy ''Cabo das Flores'' ('Kaap fan 'e blommen'). Om 1570 hinne setten de earste Jeropeeske seefarders en keaplju har op it eilân nei wenjen. Se joegen it hiele eilân de namme Floares, hoewol't der net mear blommen groeiden as op oare plakken yn Yndoneezje. Koart foar 1600 ferlieten Portegeeske keaplju [[Solor]] en setten har nei wenjen yn [[Larantuka]]. Se hiene spul krigen mei de [[Dominikanen]] op Solor, dy't net meiwurkje woene oan it kristenjen fan 'e befolking. Yn 1613 feroveren de Nederlanners it Portegeeske fort op Solor. De Portegezen ferpleatsten dêrnei harren basis nei Larantuka, yn it easten fan Floares. Fanút Larantuka behearsken de [[Topasse]] it hannelsnetwurk yn 'e regio, benammen de lukrative hannel yn [[sandelhout]] út Timor. De Topasse wiene ôfstammelingen fan Portegeeske soldaten, seelju en keaplju dy't troud wiene mei froulju fan Solor en Floares. De Topasse, dy't harsels ek ''Larantuqueiros'' neamden, foarmen in eigen, los organisearre mar machtige steat. Harren ynfloed rikke fierder as de delsettings dêr't se wennen. De kearn fan harren macht wie it ferbûn tusken Larantuka, Wureh en [[Konga (Floares)|Konga]]. Op papier hearden se by Portugal, mar yn 'e praktyk wiene se selsstannich. Der wennen gjin Portegeeske amtners en der waarden gjin belestingen oan Portugal betelle. Brieven fan it regear yn [[Lissabon]] waarden oan 'e kant lein. Yn Larantuka wie jierrenlang in bloedige striid om 'e macht tusken de famyljes da Costa en da Hornay. Lang om let dielden dy famyljes de macht. Sûnt 1667 namen de Nederlanners stadichoan dielen fan Floares yn besit. De lêste Portegeeske gebieten yn it easten fan it eilân, wêrûnder Larantuka, kamen yn 1861 yn Nederlânske hannen. Yn 1851 ferkocht de Portegeeske gûverneur [[José Joaquim Lopes de Lima]], sûnder tastimming fan Lissabon, ferskate Portegeeske gebieten op 'e Lytse Sûnda-eilannen oan 'e Nederlanners foar 200.000 gûne. Lissabon erkende de ferkeap net en liet Lopes oppakke. Hy stoar op syn weromreis nei Jeropa. [[Ofbyld:LabuhanBajoChurch.JPG|thumb|left|Tsjerke op Floares]] Sûnt 1854 waarden nije ûnderhannelings fierd. De ferkeap waard úteinlik fêstlein yn it [[Ferdrach fan Lissabon (1859)|Ferdrach fan Lissabon]] fan 1859. Dêryn waard ek fêstlein dat de befolking it roomsk-katolike leauwe behâlde mocht. Oant de ûnôfhinklikens fan Yndoneezje hearde Floares by [[Nederlânsk-Ynje]]. Yn dy tiid wiene der geregeld opstannen tsjin it Nederlânske bewâld. Allinnich al yn 1911 en 1912 wiene der tsien wapene opstannen. De Yndonezyske nasjonalist en lettere presidint [[Sûkarno]] waard yn 1933 troch de Nederlanners nei Floares ferballe. Yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] waard it eilân fan 1942 oant 1945 troch [[Japan]] beset. == Befolking == === Talen === [[Ofbyld:COLLECTIE TROPENMUSEUM Jonge mannen van Solor in krijgskostuum Oost-Flores TMnr 10006079.jpg|thumb|left|Ofbyld út de koloniale tiid fan 'e Lamaholot]] De regintskippen West-Manggarai, Manggarai, East-Manggarai, Ngada, Ende en Sikka binne neamd nei bekende befolkingsgroepen. De wichtichste groepen binne de [[Manggarai]], [[Ngada]], Ende en [[Sika (folk)|Sika]]. Der binne ek oare folken. Yn it easten wenje bygelyks de [[Lamaholot]]. Dêrtuskenyn binne in soad lytsere groepen mei eigen talen en dialekten, lykas Ende-Li'o, Nage en Ke'o. Ek de gruttere groepen hawwe ûnderling ferskillen yn kultuer. Foar de koloniale tiid wie it eilân ferdield yn lytse keninkriken. Guon hearskers krigen fan 'e Nederlanners de titel ''[[raja]]'', mar dat betsjutte net dat se oer ien feriene mienskip hearsken. === Religy === Tusken Floares en Sûmbawa leit in grins tusken twa grutte godstsjinsten yn Yndoneezje: yn it westen is de befolking foar it grutste part islamitysk, wylst yn it easten it kristendom oerhearsket. De befolking fan Floares, lykas dy fan it tichteby lizzende Timor en grutte parten fan 'e Molukken, is foar it grutste part kristlik. It roomsk-katolisisme is de wichtichste godstsjinst op Floares. Moslims wenje benammen yn lytse, ôfsûnderlik lizzende doarpen oan 'e kust en op 'e eilannen foar de kust. Yn Labuan Bajo en by Ende oan 'e súdkust is likernôch de helte fan 'e befolking kristlik en de oare helte islamitysk. De Sineeske befolking fan Floares is foar it grutste part oergien nei it protestantske of roomsk-katolike kristendom. == Muzyk == Troch it ferskaat oan befolkingsgroepen is ek de tradisjonele muzyk op Floares tige ferskillend. De Nederlânske muzykwittenskipper [[Jaap Kunst]], dy't yn 1930 ûndersyk die op it eilân, neamde Floares in paradys foar de stúdzje fan muzyk. == Lânbou == [[Ofbyld:Rice fields on Flores Island in West Manggarai Regency, Indonesia, 20250824 1359 3199.jpg|thumb|left|Rysfjilden op Floares]] De wichtichste lânbouprodukten binne [[rys]], [[stynske weet]] en [[kassave]]. Fierder wurde [[kofje]], [[kakao]], [[bananen]], [[krûdnagels]], [[fanylje]], [[cashewnuten]] en [[kemirinuten]] ferkocht. Ek [[papaja]]'s, [[mango]]'s en [[ananassen]] wurde ferboud. Yn in soad gebieten is de lânbou benammen bedoeld om yn it ferlet fan 'e eigen húshâlding te foarsjen. Wat oerbliuwt, wurdt ferkocht op pleatslike merken, dy't ien of twa kear yn 'e wike holden wurde. Boeren út ôfsûnderlik lizzende gebieten moatte faak lange en swiere reizen meitsje om dy merken te berikken. Dútske, Frânske en Switserske organisaasjes foar selshelp stypje yn guon gebieten lânbouprojekten, ûnder oare projekten foar biologyske lânbou. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://de.wikipedia.org/wiki/Flores_(Indonesien) Flores (Indonesien) – Dútske Wikipedy] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Flores (Indonesia)|Floares}} }} [[Kategory:Eilân yn Yndoneezje]] [[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]] [[Kategory:Lytse Sûnda-eilannen]] 7tc32trfcuzrb4rbychzobuxdsshmoy 1 194892 1243349 2026-10-27T20:11:28Z Klaasgroen 50943 /* Omneame nei Frysk Parlemint? */ nije seksje 1243349 wikitext text/x-wiki == Omneame nei Frysk Parlemint? == Soe de namme eins net oarsom wêze moatte? Dus Frysk Parlemint, ek wol bekend as Provinsjale Steaten fan Fryslân? Dat is hjir te lêzen: [https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/497197/steaten-wurde-frysk-parlemint Steaten wurde Frysk Parlemint - Omrop Fryslân] {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Kneppelfreed|Kening Aldgilles|Mysha|RomkeHoekstra|FreyaSport}} [[Meidogger:Klaasgroen|Klaasgroen]] ([[Meidogger oerlis:Klaasgroen|oerlis]]) 27 okt 2026, 21.11 (CET) j2x9d7n69hump0l4plpqcrmz6n83d8p 1243358 1243349 2026-10-27T21:41:16Z Kneppelfreed 2013 /* Omneame nei Frysk Parlemint? */ Antwurd 1243358 wikitext text/x-wiki == Omneame nei Frysk Parlemint? == Soe de namme eins net oarsom wêze moatte? Dus Frysk Parlemint, ek wol bekend as Provinsjale Steaten fan Fryslân? Dat is hjir te lêzen: [https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/497197/steaten-wurde-frysk-parlemint Steaten wurde Frysk Parlemint - Omrop Fryslân] {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Kneppelfreed|Kening Aldgilles|Mysha|RomkeHoekstra|FreyaSport}} [[Meidogger:Klaasgroen|Klaasgroen]] ([[Meidogger oerlis:Klaasgroen|oerlis]]) 27 okt 2026, 21.11 (CET) :@[[Meidogger:Klaasgroen|Klaasgroen]], as dat de offisjele namme is dan soe dat oarsom wêze moatte, sa't jo sizze. Earst efkes hearre wat oare meidoggers sizze. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 27 okt 2026, 22.41 (CET) abpegwqirsqql4r3yqyewfjmmqnydrl 1243359 1243358 2026-10-28T01:31:48Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Omneame nei Frysk Parlemint? */ Antwurd 1243359 wikitext text/x-wiki == Omneame nei Frysk Parlemint? == Soe de namme eins net oarsom wêze moatte? Dus Frysk Parlemint, ek wol bekend as Provinsjale Steaten fan Fryslân? Dat is hjir te lêzen: [https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/497197/steaten-wurde-frysk-parlemint Steaten wurde Frysk Parlemint - Omrop Fryslân] {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Kneppelfreed|Kening Aldgilles|Mysha|RomkeHoekstra|FreyaSport}} [[Meidogger:Klaasgroen|Klaasgroen]] ([[Meidogger oerlis:Klaasgroen|oerlis]]) 27 okt 2026, 21.11 (CET) :@[[Meidogger:Klaasgroen|Klaasgroen]], as dat de offisjele namme is dan soe dat oarsom wêze moatte, sa't jo sizze. Earst efkes hearre wat oare meidoggers sizze. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 27 okt 2026, 22.41 (CET) ::{{Ping|Klaasgroen|Kneppelfreed}} It soe wol aardich wêze as it echt sa wie, mar dit stikje op Omrop Fryslân datearret al út 2004. Je soene sizze, dan hie dy nammeferoaring no, tweintich jier letter, ek sa stadichoan ris ynboargere wêze moatten. Mar as ik Frysk Parlemint of Fries Parlement Googleje krij ik inkeld in Ingelsk stikje op 'e webside fan 'e FNP wêryn't de Steaten fan Fryslân oantsjut wurde as the Frisian Parliament. Fierder gjin ta de saak dwaande resultaten. Wylst (Provinsjale) Steaten fan Fryslân in grut tal resultaten opsmyt. Yn it artikel op Omrop Fryslân wurdt hiel stellich dien oer de nammeferoaring, mar ik frees dat it by in foarstel bleaun is. Oars soene jo de Provinsje Fryslân ris opskilje kinne oft de omneaming echt trochfierd is. Dan binne wy wis. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 28 okt 2026, 02.31 (CET) 7p2jrnd54jtask0hvfj7puajhek8w3x 1243394 1243359 2026-10-28T11:55:20Z Mysha 254 /* Omneame nei Frysk Parlemint? */ Wêrom stiet dat "Frysk Parlemint" dêr? 1243394 wikitext text/x-wiki == Omneame nei Frysk Parlemint? == Soe de namme eins net oarsom wêze moatte? Dus Frysk Parlemint, ek wol bekend as Provinsjale Steaten fan Fryslân? Dat is hjir te lêzen: [https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/497197/steaten-wurde-frysk-parlemint Steaten wurde Frysk Parlemint - Omrop Fryslân] {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Kneppelfreed|Kening Aldgilles|Mysha|RomkeHoekstra|FreyaSport}} [[Meidogger:Klaasgroen|Klaasgroen]] ([[Meidogger oerlis:Klaasgroen|oerlis]]) 27 okt 2026, 21.11 (CET) :@[[Meidogger:Klaasgroen|Klaasgroen]], as dat de offisjele namme is dan soe dat oarsom wêze moatte, sa't jo sizze. Earst efkes hearre wat oare meidoggers sizze. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 27 okt 2026, 22.41 (CET) ::{{Ping|Klaasgroen|Kneppelfreed}} It soe wol aardich wêze as it echt sa wie, mar dit stikje op Omrop Fryslân datearret al út 2004. Je soene sizze, dan hie dy nammeferoaring no, tweintich jier letter, ek sa stadichoan ris ynboargere wêze moatten. Mar as ik Frysk Parlemint of Fries Parlement Googleje krij ik inkeld in Ingelsk stikje op 'e webside fan 'e FNP wêryn't de Steaten fan Fryslân oantsjut wurde as the Frisian Parliament. Fierder gjin ta de saak dwaande resultaten. Wylst (Provinsjale) Steaten fan Fryslân in grut tal resultaten opsmyt. Yn it artikel op Omrop Fryslân wurdt hiel stellich dien oer de nammeferoaring, mar ik frees dat it by in foarstel bleaun is. Oars soene jo de Provinsje Fryslân ris opskilje kinne oft de omneaming echt trochfierd is. Dan binne wy wis. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 28 okt 2026, 02.31 (CET) ::: Ik haw it idee dat de steaten wier hieltiid noch ''Steaten ...'' hjitte. Der hat net in nammeferoaring west, sa't ik it sjoch. Dat wy dat ''Parlemint'' sels mar op de side skriuwe, soe dan in tafoeging wêze dêr't útlis by moat: soks as "Yn [[2004]] hat de [[FNP]] útsteld en feroarje de namme fan it orgaan ta [[Frysk Parlemint]], mar dat útstel is nea ta stimming brocht.", as dat feitlik is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) t483hwuqs4g3u0cf023uq8lw6jqqi24 0 194893 1243351 2026-10-27T20:25:54Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks eilân | namme = Talaudeilannen | ôfbylding = ID Talaud islands.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Lokaasje = [[Stille Oseaan]] | Eilannegroep = | Lân = [[Yndoneezje]] | Bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | Namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noard-Sûlawezy]] | Bestjoerlike ienheid 2 = Distrikt | Namme bestjoerlike ienhe..." 1243351 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks eilân | namme = Talaudeilannen | ôfbylding = ID Talaud islands.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Lokaasje = [[Stille Oseaan]] | Eilannegroep = | Lân = [[Yndoneezje]] | Bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | Namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noard-Sûlawezy]] | Bestjoerlike ienheid 2 = Distrikt | Namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kabupaten Kepulauan Talaud]] | Koördinaten = | Haadstêd = [[Melonguane]] | Belangrike plakken = | Ynwennertal = | Maks. lingte = | Maks. breedte = | Oerflak = 1.281 km² | Heechste punt = | Tiidsône = [[UTC]]+8 | Gebrûk = | ôfbylding2 = Monumen Tuhan Yesus Raja Memberkati, Talaud.jpg | ôfbyldingstekst2 = Kristusmonumint op Talaud | mapname = Yndoneezje-reliëf | lat_deg = 4 | lat_min = 5 | lat_sec = 31.2 | lat_dir = N | lon_deg = 126 | lon_min = 46 | lon_sec = 4.8 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} '''Talaud''' (soms ek ''Talaut'' of ''Salibabo'') is de namme fan in [[eilannegroep]] fan 16 lytse [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilannen noardeastlik fan 'e [[Sangihe-eilannen]]. Sûnt 2002 foarmet de eilannegroep ek in bestjoerlik distrikt (''Kabupaten Kepulauan Talaud''), mei [[Melonguane]] as haadstêd. == Geografy == Wat oerflak oanbelanget, stiet de eilannegroep, dy't ek it bestjoerlik distrikt foarmet, op it sechsde plak yn 'e provinsje [[Noard-Sûlawezy]]. It gebiet beslacht 6,98% fan 'e provinsje. === Lizzing en grutte === De eilannegroep foarmet it noardlikste part fan 'e provinsje Noard-Sûlawezy. It grutte eilân [[Selebes]] leit 300 km súdwestlik fan 'e Talaudeilannen, [[Halmahera]] leit 210 km eastlik en de [[Filipinen]] lizze 170 km noardlik fan 'e eilannen. De Talaudeilannen hawwe in totale oerflakte fan 39.051,02 km². Dêrfan bestiet mar 3,21% út lân. It grutste eilân is [[Karakelong]] (ek Karakelang), mei in oerflak fan 1.025 km². It is ferdield yn alve distrikten (''kecamatan''). Besuden Karakelong lizze [[Salebabû]] (ek Salibabo), mei fjouwer distrikten, en [[Kabûrûang]] (ek Kabrûang), mei twa distrikten. Wat fierder nei it noardeasten lizze de [[Nanûsa-eilannen]]. Noch fierder nei it noarden leit it ôfsûnderlik lizzende eilân [[Miangas]] (ek Palmas), it noardlikste eilân fan 'e provinsje. Sawol de Nanûsa-eilannen as Miangas foarmje in eigen distrikt. == Befolking == Yn 2024 rekkene 93,58% him ta in protestantske tsjerke, 2,93% neamde him roomsk-katolyk en 3,98 islamitysk. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://de.wikipedia.org/wiki/Talaudinseln Talaudinseln – Dútske Wikipedy] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Talaud Islands|Talaudeilannen}} }} [[Kategory:Eilân yn Yndoneezje]] 7nl1vahlfp6tf78ae6ra2ctnepvwp7a 1243365 1243351 2026-10-28T01:40:10Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Befolking */ kt 1243365 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks eilân | namme = Talaudeilannen | ôfbylding = ID Talaud islands.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Lokaasje = [[Stille Oseaan]] | Eilannegroep = | Lân = [[Yndoneezje]] | Bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | Namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noard-Sûlawezy]] | Bestjoerlike ienheid 2 = Distrikt | Namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kabupaten Kepulauan Talaud]] | Koördinaten = | Haadstêd = [[Melonguane]] | Belangrike plakken = | Ynwennertal = | Maks. lingte = | Maks. breedte = | Oerflak = 1.281 km² | Heechste punt = | Tiidsône = [[UTC]]+8 | Gebrûk = | ôfbylding2 = Monumen Tuhan Yesus Raja Memberkati, Talaud.jpg | ôfbyldingstekst2 = Kristusmonumint op Talaud | mapname = Yndoneezje-reliëf | lat_deg = 4 | lat_min = 5 | lat_sec = 31.2 | lat_dir = N | lon_deg = 126 | lon_min = 46 | lon_sec = 4.8 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} '''Talaud''' (soms ek ''Talaut'' of ''Salibabo'') is de namme fan in [[eilannegroep]] fan 16 lytse [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilannen noardeastlik fan 'e [[Sangihe-eilannen]]. Sûnt 2002 foarmet de eilannegroep ek in bestjoerlik distrikt (''Kabupaten Kepulauan Talaud''), mei [[Melonguane]] as haadstêd. == Geografy == Wat oerflak oanbelanget, stiet de eilannegroep, dy't ek it bestjoerlik distrikt foarmet, op it sechsde plak yn 'e provinsje [[Noard-Sûlawezy]]. It gebiet beslacht 6,98% fan 'e provinsje. === Lizzing en grutte === De eilannegroep foarmet it noardlikste part fan 'e provinsje Noard-Sûlawezy. It grutte eilân [[Selebes]] leit 300 km súdwestlik fan 'e Talaudeilannen, [[Halmahera]] leit 210 km eastlik en de [[Filipinen]] lizze 170 km noardlik fan 'e eilannen. De Talaudeilannen hawwe in totale oerflakte fan 39.051,02 km². Dêrfan bestiet mar 3,21% út lân. It grutste eilân is [[Karakelong]] (ek Karakelang), mei in oerflak fan 1.025 km². It is ferdield yn alve distrikten (''kecamatan''). Besuden Karakelong lizze [[Salebabû]] (ek Salibabo), mei fjouwer distrikten, en [[Kabûrûang]] (ek Kabrûang), mei twa distrikten. Wat fierder nei it noardeasten lizze de [[Nanûsa-eilannen]]. Noch fierder nei it noarden leit it ôfsûnderlik lizzende eilân [[Miangas]] (ek Palmas), it noardlikste eilân fan 'e provinsje. Sawol de Nanûsa-eilannen as Miangas foarmje in eigen distrikt. == Befolking == Yn 2024 rekkene 93,58% him ta in protestantske tsjerke, 2,93% neamde him roomsk-katolyk en 3,98 islamitysk. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://de.wikipedia.org/wiki/Talaudinseln Talaudinseln – Dútske Wikipedy] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Talaud Islands|Talaudeilannen}} }} [[Kategory:Eilân yn Yndoneezje]] [[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]] scbqcmtqkncf8go4jbj02jh9zq81pg3 0 194894 1243357 2026-10-27T21:21:45Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Wurk}} {{Ynfoboks eilân | namme = Timor | ôfbylding = East Timor map mhn.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Lokaasje = [[Yndyske Arsjipel]] | Eilannegroep = [[Lytse Sûnda-eilannen]] | Lân = [[Yndoneezje]], [[East-Timor]] | Bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | Namme bestjoerlike ienheid 1 = [[East-Nusa Tenggara]] | Bestjoer..." 1243357 wikitext text/x-wiki {{Wurk}} {{Ynfoboks eilân | namme = Timor | ôfbylding = East Timor map mhn.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Lokaasje = [[Yndyske Arsjipel]] | Eilannegroep = [[Lytse Sûnda-eilannen]] | Lân = [[Yndoneezje]], [[East-Timor]] | Bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | Namme bestjoerlike ienheid 1 = [[East-Nusa Tenggara]] | Bestjoerlike ienheid 2 = | Namme bestjoerlike ienheid 2 = | Koördinaten = | Haadstêd = | Belangrike plakken = [[Kûpang]], [[Dili]] | Ynwennertal = 3.311.735 <small>(2020)</small> | Maks. lingte = 476 km | Maks. breedte = 102 km | Oerflak = 30.777 km² | Heechste punt = Tatamailau (2963 m) | Tiidsône = | Gebrûk = | Ofbylding2 = | Ofbyldingstekst2 = | mapname = Yndoneezje-reliëf | lat_deg = 9 | lat_min = 05 | lat_sec = 00 | lat_dir = S | lon_deg = 125 | lon_min = 05 | lon_sec = 00 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} '''Timor''' is in eilân yn it súdeasten fan 'e [[Yndyske Arsjipel]], of de [[Lytse Sûnda-eilannen]]. It eilân is ferdield tusken de ûnôfhinklike steat [[East-Timor]] en [[West-Timor]], dat diel útmakket fan 'e [[Yndoneezje|Yndonezyske]] provinsje [[East-Nusa Tenggara]]. It hat in oerflak fan 30.777 km². De namme is ôflaat fan ''timur'', it [[Maleisk]]e wurd foar 'it easten'. It eilân hat dy namme krigen om't it yn it easten fan in rige eilannen leit. Eastlik fan Timor leit de [[Lydekkerline]], dy't de [[Euraziatyske Plaat]] skiedt fan 'e [[Australyske Plaat]] en dêrmei ek [[Euraazje]] fan [[Austraalje]]. == Skiednis == Neffens de lokale [[mytology]] wie it eilân Timor in reuzekrokodil. It eilân is al iuwenlang polityk ferdield yn twa parten. [[West-Timor]] heart no by [[Yndoneezje]]. Fan 'e midden fan 'e [[17e iuw]] oant 1949 hearde it by [[Nederlânsk-Timor]], ek wol ''Residentie Timor en onderhorigheden'' neamd, mei [[Kûpang]] as haadplak. It eastlike part is no de ûnôfhinklike steat [[East-Timor]]. Fan 'e midden fan 'e [[16e iuw]] oant 1975 stie dat gebiet bekend as [[Portegeesk-Timor]], mei [[Dili]] as haadplak. Grinskonflikten tusken Nederlân en Portegal waarden yn ferskate ferdraggen regele. In wichtich ferdrach wie it [[Ferdrach fan Lissabon (1859)]]. It grinsskeel waard lang om let ôfsletten troch in arbitraazjeferdrach yn 1913. De definitive útspraak folge op 25 juny 1914. Nei de Yndonezyske [[anneksaasje]] fan [[East-Timor]] (ek Timor-Leste neamd) yn 1976 waard it eastlike part fan it eilân ek bekend ûnder de Yndonezyske namme ''Timor Timur'' of ''Tim-Tim''. Jakarta beskôge it as de 27e provinsje fan it lân, mar de [[Feriene Naasjes]] hawwe dat nea erkend. Nei in referindum yn 1999, dat holden waard yn it ramt fan in troch de Feriene Naasjes stipe oerienkomst tusken Yndoneezje en Portegal, waard East-Timor yn 2002 ûnôfhinklik. == Geografy == Súdeastlik fan Timor leit, oan 'e oare kant fan 'e [[Lydekkerline]], [[Austraalje]]. Yn it westen lizze de eilannen [[Roti (eilân)|Roti]], [[Savû]] en [[Sûmba]]. West-noardwestlik fan Timor lizze de eilannen [[Floares (Yndoneezje)|Floares]], [[Solor]], [[Adonara]], [[Lomblen]], [[Pantar]] en [[Alor (eilân|Alor]]. Yn it noardeasten lizze de [[Barat Daya-eilannen]], dêr't ek [[Wetar]] by heart. Wetar heart by de Yndonezyske provinsje [[Molukken]]. Timor bestiet foar in grut part út tropysk drûch bosk. In soad beammen ferlieze yn it drûge seizoen harren blêden. Iuwenlang wie it wichtichste hannelsprodukt it [[sandeloerhout]]. Op Timor wiene lange tiid fulkanen aktyf. It 'ivige fjoer' fan dy fulkanen tsjinne as in [[fjoertoer]] foar seefarders. Yn 1637 fûn de lêste grutte útbarsting plak, wêrnei't it 'ivige fjoer' útgie. == Befolking == Antropologen ûnderskiede alve etnysk-taalkundige groepen op Timor. De grutste binne de [[Atoni]] yn it westen en de [[Tetun]] yn it midden en easten fan it eilân. De measte lânseigen talen fan Timor hearre ta de tûke Timor-Babar fan 'e [[Austronezyske talen]], dy't yn 'e hiele Yndonezyske arsjipel praat wurde. Hoewol't der net genôch bewiis út wurdskat is, wurde de net-Austronezyske talen fan Timor yn ferbân brocht mei talen dy't op [[Halmahera]] en yn Westlik [[Nij-Guineä]] praat wurde. Guon talen binne sa bot meiïnoar fermongen dat it dreech is om fêst te stellen ta hokker taalfamylje se hearre. De offisjele talen fan [[East-Timor]] binne [[Tetun (taal)|Tetun]] en [[Portegeesk]]. Yn West-Timor is [[Yndonezysk]] de offisjele taal. De Atoni-taal [[Uab Meto]], ek wol Dawan neamd, wurdt yn 'e regintskippen [[Kupang]], [[Súd-Midden-Timor]] en [[Noard-Midden-Timor]] praat. Yndonezysk, in standerdisearre foarm fan it Maleisk, wurdt ek yn East-Timor in soad praat en ferstien. It [[kristendom]] is de grutste godstsjinst op Timor en omfiemet likernôch 90% fan 'e befolking. De ferdieling ferskilt lykwols tusken de beide dielen fan it eilân. Yn West-Timor is likernôch 58% fan 'e befolking protestantsk en 37% roomsk-katolyk. Yn East-Timor is likernôch 98% roomsk-katolyk en 1% protestantsk. [[Islam]] en [[animisme]] foarmje it grutste part fan 'e rest, mei neffens de boarne elk likernôch 5% op it hiele eilân. == Natuer == Op Timor komme ferskate [[sûchdieren]] foar, wêrûnder [[flearmûzen]]. Ta de lânseigen lânsoarten hearre de [[Timoreeske rôt]] (''Rattus timorensis'') en de [[Timoreeske spitsmûs]] (''Crocidura tenuis''). Der binne ek fossile resten fûn fan útstoarne reuzerotten, lykas ''Coryphomys buehleri''. Op it eilân libje ferskate fûgelsoarten dy't nearne oars foarkomme. Dêrûnder binne de ''[[Ficedula timorensis]]'' en de ''[[Philemon inornatus]]''. Op Timor ûntwikkele him ek in eigen ponyras, de [[Timorpony]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://en.wikipedia.org/wiki/Timor Timor – Ingelske Wikipedy] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Timor}} }} [[Kategory:Timor]] 4hz8fqy8he6b9rzjklbam2ibxxdu7td 1243366 1243357 2026-10-28T07:39:46Z RomkeHoekstra 10582 Wurk ferwidere 1243366 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks eilân | namme = Timor | ôfbylding = East Timor map mhn.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Lokaasje = [[Yndyske Arsjipel]] | Eilannegroep = [[Lytse Sûnda-eilannen]] | Lân = [[Yndoneezje]], [[East-Timor]] | Bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | Namme bestjoerlike ienheid 1 = [[East-Nusa Tenggara]] | Bestjoerlike ienheid 2 = | Namme bestjoerlike ienheid 2 = | Koördinaten = | Haadstêd = | Belangrike plakken = [[Kûpang]], [[Dili]] | Ynwennertal = 3.311.735 <small>(2020)</small> | Maks. lingte = 476 km | Maks. breedte = 102 km | Oerflak = 30.777 km² | Heechste punt = Tatamailau (2963 m) | Tiidsône = | Gebrûk = | Ofbylding2 = | Ofbyldingstekst2 = | mapname = Yndoneezje-reliëf | lat_deg = 9 | lat_min = 05 | lat_sec = 00 | lat_dir = S | lon_deg = 125 | lon_min = 05 | lon_sec = 00 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} '''Timor''' is in eilân yn it súdeasten fan 'e [[Yndyske Arsjipel]], of de [[Lytse Sûnda-eilannen]]. It eilân is ferdield tusken de ûnôfhinklike steat [[East-Timor]] en [[West-Timor]], dat diel útmakket fan 'e [[Yndoneezje|Yndonezyske]] provinsje [[East-Nusa Tenggara]]. It hat in oerflak fan 30.777 km². De namme is ôflaat fan ''timur'', it [[Maleisk]]e wurd foar 'it easten'. It eilân hat dy namme krigen om't it yn it easten fan in rige eilannen leit. Eastlik fan Timor leit de [[Lydekkerline]], dy't de [[Euraziatyske Plaat]] skiedt fan 'e [[Australyske Plaat]] en dêrmei ek [[Euraazje]] fan [[Austraalje]]. == Skiednis == Neffens de lokale [[mytology]] wie it eilân Timor in reuzekrokodil. It eilân is al iuwenlang polityk ferdield yn twa parten. [[West-Timor]] heart no by [[Yndoneezje]]. Fan 'e midden fan 'e [[17e iuw]] oant 1949 hearde it by [[Nederlânsk-Timor]], ek wol ''Residentie Timor en onderhorigheden'' neamd, mei [[Kûpang]] as haadplak. It eastlike part is no de ûnôfhinklike steat [[East-Timor]]. Fan 'e midden fan 'e [[16e iuw]] oant 1975 stie dat gebiet bekend as [[Portegeesk-Timor]], mei [[Dili]] as haadplak. Grinskonflikten tusken Nederlân en Portegal waarden yn ferskate ferdraggen regele. In wichtich ferdrach wie it [[Ferdrach fan Lissabon (1859)]]. It grinsskeel waard lang om let ôfsletten troch in arbitraazjeferdrach yn 1913. De definitive útspraak folge op 25 juny 1914. Nei de Yndonezyske [[anneksaasje]] fan [[East-Timor]] (ek Timor-Leste neamd) yn 1976 waard it eastlike part fan it eilân ek bekend ûnder de Yndonezyske namme ''Timor Timur'' of ''Tim-Tim''. Jakarta beskôge it as de 27e provinsje fan it lân, mar de [[Feriene Naasjes]] hawwe dat nea erkend. Nei in referindum yn 1999, dat holden waard yn it ramt fan in troch de Feriene Naasjes stipe oerienkomst tusken Yndoneezje en Portegal, waard East-Timor yn 2002 ûnôfhinklik. == Geografy == Súdeastlik fan Timor leit, oan 'e oare kant fan 'e [[Lydekkerline]], [[Austraalje]]. Yn it westen lizze de eilannen [[Roti (eilân)|Roti]], [[Savû]] en [[Sûmba]]. West-noardwestlik fan Timor lizze de eilannen [[Floares (Yndoneezje)|Floares]], [[Solor]], [[Adonara]], [[Lomblen]], [[Pantar]] en [[Alor (eilân)|Alor]]. Yn it noardeasten lizze de [[Barat Daya-eilannen]], dêr't ek [[Wetar]] by heart. Wetar heart by de Yndonezyske provinsje [[Molukken]]. [[Ofbyld:Tropical dry forest and riparian Casuarina forest along the Laleia River, Laleia, Manatuto, 15 Jun 2005.jpg|thumb|left|Tropysk drûch bosk op Timor]] Timor bestiet foar in grut part út tropysk drûch bosk. In soad beammen ferlieze yn it drûge seizoen harren blêden. Iuwenlang wie it wichtichste hannelsprodukt it [[sandeloerhout]]. Op Timor wiene lange tiid fulkanen aktyf. It 'ivige fjoer' fan dy fulkanen tsjinne as in [[fjoertoer]] foar seefarders. Yn 1637 fûn de lêste grutte útbarsting plak, wêrnei't it 'ivige fjoer' útgie. == Befolking == Antropologen ûnderskiede alve etnysk-taalkundige groepen op Timor. De grutste binne de [[Atoni]] yn it westen en de [[Tetun]] yn it midden en easten fan it eilân. De measte lânseigen talen fan Timor hearre ta de tûke Timor-Babar fan 'e [[Austronezyske talen]], dy't yn 'e hiele Yndonezyske arsjipel praat wurde. Hoewol't der net genôch bewiis út wurdskat is, wurde de net-Austronezyske talen fan Timor yn ferbân brocht mei talen dy't op [[Halmahera]] en yn Westlik [[Nij-Guineä]] praat wurde. Guon talen binne sa bot meiïnoar fermongen dat it dreech is om fêst te stellen ta hokker taalfamylje se hearre. De offisjele talen fan [[East-Timor]] binne [[Tetun (taal)|Tetun]] en [[Portegeesk]]. Yn West-Timor is [[Yndonezysk]] de offisjele taal. De Atoni-taal [[Uab Meto]], ek wol Dawan neamd, wurdt yn 'e regintskippen [[Kupang]], [[Súd-Midden-Timor]] en [[Noard-Midden-Timor]] praat. Yndonezysk, in standerdisearre foarm fan it Maleisk, wurdt ek yn East-Timor in soad praat en ferstien. [[Ofbyld:Immaculate Conception Cathedral (Dili), 2023 (01).jpg|thumb|left|Katedraal fan Dili]] It [[kristendom]] is de grutste godstsjinst op Timor en omfiemet mear as 90% fan 'e befolking. De ferdieling ferskilt lykwols tusken de beide dielen fan it eilân. Yn West-Timor is likernôch 58% fan 'e befolking protestantsk en 37% roomsk-katolyk. Yn East-Timor is likernôch 98% roomsk-katolyk en 1% protestantsk. [[Islam]] en [[animisme]] foarmje it grutste part fan 'e rest, mei neffens de boarne elk likernôch 5% op it hiele eilân. == Fauna == [[Ofbyld:Blumengärten Hirschstetten 2016-02-21 Timor-Waran (Varanus timorensis) b.jpg|thumb|260px|[[Timoreeske faranen]]]] Op Timor komme ferskate [[sûchdieren]] foar, wêrûnder [[flearmûzen]]. Ta de lânseigen lânsoarten hearre de [[Timoreeske rôt]] (''Rattus timorensis'') en de [[Timoreeske spitsmûs]] (''Crocidura tenuis'') en in lytse faraan, de Timoreeske faraan (''Varanus timorensis''). Op it eilân libje ferskate fûgelsoarten dy't nearne oars foarkomme. Dêrûnder binne de ''[[Ficedula timorensis]]'' en de ''[[Philemon inornatus]]''. Yn it Pleistoseen hie Timor in unike lânseigen fauna. De megafauna bestie ûnder oaren út in grutte faraan dy't mooglik noch grutter wie as de Komodovaraan, de dwerchoaljefant ''Stegodon timorensis'', reuzeskylpodden (''Megalochelys'') en in noch ûnbeskreaune krokodillesoarte. Njonken dy grutte bisten libben der ferskate endemyske fûgels en in grutte ferskaat oan mûzen en reuzerotten lykas de ''Coryphomys musseri'', wêrfan't de grutste wol 5 kilo woech. Oars as op Floares binne op Timor gjin fossile bewizen fûn fan iere minskeftigen; it eilân waard nei alle gedachten pas bewenne mei de komst fan ''Homo sapiens'' sa'n 45.000 jier lyn. De krekte datum fan it útstjerren fan 'e megafauna bliuwt lestich te bepalen troch in gebrek oan sekuere datearing. De meast wierskynlike oarsaken foar it ferdwinen fan 'e megafauna binne de komst en oerbejaging troch de moderne minske, om't der foar klimaatferoaring yn dy tiid gjin sterke oanwizings binne. De reuzerotten hawwe de minsklike kolonisaasje lykwols folle langer oerlibbe en binne pas yn it [[Holoseen]] útstoarn troch habitatferlies.<ref>[https://www.theextinctions.com/articles-1/the-lesser-sundas-part-2-timor-and-the-remaining-isles The Extincions: ''The Lesser Sundas Part 2: Timor and the Remaining Isles'']</ref> Op Timor ûntwikkele him ek in eigen ponyras, de [[Timorpony]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://en.wikipedia.org/wiki/Timor Timor – Ingelske Wikipedy] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Timor}} }} [[Kategory:Timor]] 5e6kb2sndhdlugqb4j0rjb620xzh8t0 1243379 1243366 2026-10-28T08:00:12Z RomkeHoekstra 10582 1243379 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks eilân | namme = Timor | ôfbylding = East Timor map mhn.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Lokaasje = [[Yndyske Arsjipel]] | Eilannegroep = [[Lytse Sûnda-eilannen]] | Lân = [[Yndoneezje]], [[East-Timor]] | Bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | Namme bestjoerlike ienheid 1 = [[East-Nusa Tenggara]] | Bestjoerlike ienheid 2 = | Namme bestjoerlike ienheid 2 = | Koördinaten = | Haadstêd = | Belangrike plakken = [[Kûpang]], [[Dili]] | Ynwennertal = 3.311.735 <small>(2020)</small> | Maks. lingte = 476 km | Maks. breedte = 102 km | Oerflak = 30.777 km² | Heechste punt = Tatamailau (2963 m) | Tiidsône = | Gebrûk = | Ofbylding2 = | Ofbyldingstekst2 = | mapname = Yndoneezje-reliëf | lat_deg = 9 | lat_min = 05 | lat_sec = 00 | lat_dir = S | lon_deg = 125 | lon_min = 05 | lon_sec = 00 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} '''Timor''' is in eilân yn it súdeasten fan 'e [[Yndyske Arsjipel]], of de [[Lytse Sûnda-eilannen]]. It eilân is ferdield tusken de ûnôfhinklike steat [[East-Timor]] en [[West-Timor]], dat diel útmakket fan 'e [[Yndoneezje|Yndonezyske]] provinsje [[East-Nusa Tenggara]]. It hat in oerflak fan 30.777 km². De namme is ôflaat fan ''timur'', it [[Maleisk]]e wurd foar 'it easten'. It eilân hat dy namme krigen om't it yn it easten fan in rige eilannen leit. Eastlik fan Timor leit de [[Lydekkerline]], dy't de [[Euraziatyske Plaat]] skiedt fan 'e [[Australyske Plaat]] en dêrmei ek [[Euraazje]] fan [[Austraalje]]. == Skiednis == Neffens de lokale [[mytology]] wie it eilân Timor in reuzekrokodil. It eilân is al iuwenlang polityk ferdield yn twa parten. [[West-Timor]] heart no by [[Yndoneezje]]. Fan 'e midden fan 'e [[17e iuw]] oant 1949 hearde it by [[Nederlânsk-Timor]], ek wol ''Residentie Timor en onderhorigheden'' neamd, mei [[Kûpang]] as haadplak. It eastlike part is no de ûnôfhinklike steat [[East-Timor]]. Fan 'e midden fan 'e [[16e iuw]] oant 1975 stie dat gebiet bekend as [[Portegeesk-Timor]], mei [[Dili]] as haadplak. Grinskonflikten tusken Nederlân en Portegal waarden yn ferskate ferdraggen regele. In wichtich ferdrach wie it [[Ferdrach fan Lissabon (1859)]]. It grinsskeel waard lang om let ôfsletten troch in arbitraazjeferdrach yn 1913. De definitive útspraak folge op 25 juny 1914. Nei de Yndonezyske [[anneksaasje]] fan [[East-Timor]] (ek Timor-Leste neamd) yn 1976 waard it eastlike part fan it eilân ek bekend ûnder de Yndonezyske namme ''Timor Timur'' of ''Tim-Tim''. Jakarta beskôge it as de 27e provinsje fan it lân, mar de [[Feriene Naasjes]] hawwe dat nea erkend. Nei in referindum yn 1999, dat holden waard yn it ramt fan in troch de Feriene Naasjes stipe oerienkomst tusken Yndoneezje en Portegal, waard East-Timor yn 2002 ûnôfhinklik. == Geografy == Súdeastlik fan Timor leit, oan 'e oare kant fan 'e [[Lydekkerline]], [[Austraalje]]. Yn it westen lizze de eilannen [[Roti (eilân)|Roti]], [[Savû]] en [[Sûmba]]. West-noardwestlik fan Timor lizze de eilannen [[Floares (Yndoneezje)|Floares]], [[Solor]], [[Adonara]], [[Lomblen]], [[Pantar]] en [[Alor (eilân)|Alor]]. Yn it noardeasten lizze de [[Barat Daya-eilannen]], dêr't ek [[Wetar]] by heart. Wetar heart by de Yndonezyske provinsje [[Molukken]]. [[Ofbyld:Tropical dry forest and riparian Casuarina forest along the Laleia River, Laleia, Manatuto, 15 Jun 2005.jpg|thumb|left|Tropysk drûch bosk op Timor]] Timor bestiet foar in grut part út tropysk drûch bosk. In soad beammen ferlieze yn it drûge seizoen harren blêden. Iuwenlang wie it wichtichste hannelsprodukt it [[sandeloerhout]]. Op Timor wiene lange tiid fulkanen aktyf. It 'ivige fjoer' fan dy fulkanen tsjinne as in [[fjoertoer]] foar seefarders. Yn 1637 fûn de lêste grutte útbarsting plak, wêrnei't it 'ivige fjoer' útgie. == Befolking == Antropologen ûnderskiede alve etnysk-taalkundige groepen op Timor. De grutste binne de [[Atoni]] yn it westen en de [[Tetun]] yn it midden en easten fan it eilân. De measte lânseigen talen fan Timor hearre ta de tûke Timor-Babar fan 'e [[Austronezyske talen]], dy't yn 'e hiele Yndonezyske arsjipel praat wurde. Hoewol't der net genôch bewiis út wurdskat is, wurde de net-Austronezyske talen fan Timor yn ferbân brocht mei talen dy't op [[Halmahera]] en yn Westlik [[Nij-Guineä]] praat wurde. Guon talen binne sa bot meiïnoar fermongen dat it dreech is om fêst te stellen ta hokker taalfamylje se hearre. De offisjele talen fan [[East-Timor]] binne [[Tetun (taal)|Tetun]] en [[Portegeesk]]. Yn West-Timor is [[Yndonezysk]] de offisjele taal. De Atoni-taal [[Uab Meto]], ek wol Dawan neamd, wurdt yn 'e regintskippen [[Kupang]], [[Súd-Midden-Timor]] en [[Noard-Midden-Timor]] praat. Yndonezysk, in standerdisearre foarm fan it Maleisk, wurdt ek yn East-Timor in soad praat en ferstien. [[Ofbyld:Immaculate Conception Cathedral (Dili), 2023 (01).jpg|thumb|left|Katedraal fan Dili]] It [[kristendom]] is de grutste godstsjinst op Timor en omfiemet mear as 90% fan 'e befolking. De ferdieling ferskilt lykwols tusken de beide dielen fan it eilân. Yn West-Timor is likernôch 58% fan 'e befolking protestantsk en 37% roomsk-katolyk. Yn East-Timor is likernôch 98% roomsk-katolyk en 1% protestantsk. [[Islam]] en [[animisme]] foarmje it grutste part fan 'e rest, mei neffens de boarne elk likernôch 5% op it hiele eilân. == Fauna == [[Ofbyld:Blumengärten Hirschstetten 2016-02-21 Timor-Waran (Varanus timorensis) b.jpg|thumb|260px|[[Timoreeske faranen]]]] Op Timor komme ferskate [[sûchdieren]] foar, wêrûnder [[flearmûzen]]. Ta de lânseigen lânsoarten hearre de [[Timoreeske rôt]] (''Rattus timorensis'') en de [[Timoreeske spitsmûs]] (''Crocidura tenuis'') en in lytse faraan, de Timoreeske faraan (''Varanus timorensis''). Op it eilân libje ferskate fûgelsoarten dy't nearne oars foarkomme. Dêrûnder binne de ''[[Ficedula timorensis]]'' en de ''[[Philemon inornatus]]''. Yn it Pleistoseen hie Timor in unike lânseigen fauna. De megafauna bestie ûnder oaren út in grutte faraan dy't mooglik noch grutter wie as de Komodovaraan, de dwerchoaljefant ''Stegodon timorensis'', reuzeskylpodden (''Megalochelys'') en in noch ûnbeskreaune krokodillesoarte. Njonken dy grutte bisten libben der ferskate endemyske fûgels en in grutte ferskaat oan mûzen en reuzerotten lykas de ''Coryphomys musseri'', wêrfan't de grutste wol 5 kilo woech. Oars as op Floares binne op Timor gjin fossile bewizen fûn fan iere minskeftigen; it eilân waard nei alle gedachten pas bewenne mei de komst fan ''Homo sapiens'' sa'n 45.000 jier lyn. De krekte datum fan it útstjerren fan 'e megafauna bliuwt lestich te bepalen troch in gebrek oan sekuere datearing. De meast wierskynlike oarsaken foar it ferdwinen fan 'e megafauna binne de komst en oerbejaging troch de moderne minske, om't der foar klimaatferoaring yn dy tiid gjin sterke oanwizings binne. De reuzerotten hawwe de minsklike kolonisaasje lykwols folle langer oerlibbe en binne pas yn it [[Holoseen]] útstoarn troch habitatferlies.<ref>[https://www.theextinctions.com/articles-1/the-lesser-sundas-part-2-timor-and-the-remaining-isles The Extincions: ''The Lesser Sundas Part 2: Timor and the Remaining Isles'']</ref> Op Timor ûntwikkele him ek in eigen ponyras, de [[Timorpony]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://en.wikipedia.org/wiki/Timor Timor – Ingelske Wikipedy] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Timor}} }} [[Kategory:Timor| ]] [[Kategory:Eilân yn de Yndyske Oseaan]] eo4jflxwv4lazznkjmgx3g82l4jq03v 1243380 1243379 2026-10-28T08:01:00Z RomkeHoekstra 10582 1243380 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks eilân | namme = Timor | ôfbylding = East Timor map mhn.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | Lokaasje = [[Yndyske Arsjipel]] | Eilannegroep = [[Lytse Sûnda-eilannen]] | Lân = [[Yndoneezje]], [[East-Timor]] | Bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | Namme bestjoerlike ienheid 1 = [[East-Nusa Tenggara]] | Bestjoerlike ienheid 2 = | Namme bestjoerlike ienheid 2 = | Koördinaten = | Haadstêd = | Belangrike plakken = [[Kûpang]], [[Dili]] | Ynwennertal = 3.311.735 <small>(2020)</small> | Maks. lingte = 476 km | Maks. breedte = 102 km | Oerflak = 30.777 km² | Heechste punt = Tatamailau (2963 m) | Tiidsône = | Gebrûk = | Ofbylding2 = | Ofbyldingstekst2 = | mapname = Yndoneezje-reliëf | lat_deg = 9 | lat_min = 05 | lat_sec = 00 | lat_dir = S | lon_deg = 125 | lon_min = 05 | lon_sec = 00 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} '''Timor''' is in eilân yn it súdeasten fan 'e [[Yndyske Arsjipel]], of de [[Lytse Sûnda-eilannen]]. It eilân is ferdield tusken de ûnôfhinklike steat [[East-Timor]] en [[West-Timor]], dat diel útmakket fan 'e [[Yndoneezje|Yndonezyske]] provinsje [[East-Nusa Tenggara]]. It hat in oerflak fan 30.777 km². De namme is ôflaat fan ''timur'', it [[Maleisk]]e wurd foar 'it easten'. It eilân hat dy namme krigen om't it yn it easten fan in rige eilannen leit. Eastlik fan Timor leit de [[Lydekkerline]], dy't de [[Euraziatyske Plaat]] skiedt fan 'e [[Australyske Plaat]] en dêrmei ek [[Euraazje]] fan [[Austraalje]]. == Skiednis == Neffens de lokale [[mytology]] wie it eilân Timor in reuzekrokodil. It eilân is al iuwenlang polityk ferdield yn twa parten. [[West-Timor]] heart no by [[Yndoneezje]]. Fan 'e midden fan 'e [[17e iuw]] oant 1949 hearde it by [[Nederlânsk-Timor]], ek wol ''Residentie Timor en onderhorigheden'' neamd, mei [[Kûpang]] as haadplak. It eastlike part is no de ûnôfhinklike steat [[East-Timor]]. Fan 'e midden fan 'e [[16e iuw]] oant 1975 stie dat gebiet bekend as [[Portegeesk-Timor]], mei [[Dili]] as haadplak. Grinskonflikten tusken Nederlân en Portegal waarden yn ferskate ferdraggen regele. In wichtich ferdrach wie it [[Ferdrach fan Lissabon (1859)]]. It grinsskeel waard lang om let ôfsletten troch in arbitraazjeferdrach yn 1913. De definitive útspraak folge op 25 juny 1914. Nei de Yndonezyske [[anneksaasje]] fan [[East-Timor]] (ek Timor-Leste neamd) yn 1976 waard it eastlike part fan it eilân ek bekend ûnder de Yndonezyske namme ''Timor Timur'' of ''Tim-Tim''. Jakarta beskôge it as de 27e provinsje fan it lân, mar de [[Feriene Naasjes]] hawwe dat nea erkend. Nei in referindum yn 1999, dat holden waard yn it ramt fan in troch de Feriene Naasjes stipe oerienkomst tusken Yndoneezje en Portegal, waard East-Timor yn 2002 ûnôfhinklik. == Geografy == Súdeastlik fan Timor leit, oan 'e oare kant fan 'e [[Lydekkerline]], [[Austraalje]]. Yn it westen lizze de eilannen [[Roti (eilân)|Roti]], [[Savû]] en [[Sûmba]]. West-noardwestlik fan Timor lizze de eilannen [[Floares (Yndoneezje)|Floares]], [[Solor]], [[Adonara]], [[Lomblen]], [[Pantar]] en [[Alor (eilân)|Alor]]. Yn it noardeasten lizze de [[Barat Daya-eilannen]], dêr't ek [[Wetar]] by heart. Wetar heart by de Yndonezyske provinsje [[Molukken]]. [[Ofbyld:Tropical dry forest and riparian Casuarina forest along the Laleia River, Laleia, Manatuto, 15 Jun 2005.jpg|thumb|left|Tropysk drûch bosk op Timor]] Timor bestiet foar in grut part út tropysk drûch bosk. In soad beammen ferlieze yn it drûge seizoen harren blêden. Iuwenlang wie it wichtichste hannelsprodukt it [[sandeloerhout]]. Op Timor wiene lange tiid fulkanen aktyf. It 'ivige fjoer' fan dy fulkanen tsjinne as in [[fjoertoer]] foar seefarders. Yn 1637 fûn de lêste grutte útbarsting plak, wêrnei't it 'ivige fjoer' útgie. == Befolking == Antropologen ûnderskiede alve etnysk-taalkundige groepen op Timor. De grutste binne de [[Atoni]] yn it westen en de [[Tetun]] yn it midden en easten fan it eilân. De measte lânseigen talen fan Timor hearre ta de tûke Timor-Babar fan 'e [[Austronezyske talen]], dy't yn 'e hiele Yndonezyske arsjipel praat wurde. Hoewol't der net genôch bewiis út wurdskat is, wurde de net-Austronezyske talen fan Timor yn ferbân brocht mei talen dy't op [[Halmahera]] en yn Westlik [[Nij-Guineä]] praat wurde. Guon talen binne sa bot meiïnoar fermongen dat it dreech is om fêst te stellen ta hokker taalfamylje se hearre. De offisjele talen fan [[East-Timor]] binne [[Tetun (taal)|Tetun]] en [[Portegeesk]]. Yn West-Timor is [[Yndonezysk]] de offisjele taal. De Atoni-taal [[Uab Meto]], ek wol Dawan neamd, wurdt yn 'e regintskippen [[Kupang]], [[Súd-Midden-Timor]] en [[Noard-Midden-Timor]] praat. Yndonezysk, in standerdisearre foarm fan it Maleisk, wurdt ek yn East-Timor in soad praat en ferstien. [[Ofbyld:Immaculate Conception Cathedral (Dili), 2023 (01).jpg|thumb|left|Katedraal fan Dili]] It [[kristendom]] is de grutste godstsjinst op Timor en omfiemet mear as 90% fan 'e befolking. De ferdieling ferskilt lykwols tusken de beide dielen fan it eilân. Yn West-Timor is likernôch 58% fan 'e befolking protestantsk en 37% roomsk-katolyk. Yn East-Timor is likernôch 98% roomsk-katolyk en 1% protestantsk. [[Islam]] en [[animisme]] foarmje it grutste part fan 'e rest, mei neffens de boarne elk likernôch 5% op it hiele eilân. == Fauna == [[Ofbyld:Blumengärten Hirschstetten 2016-02-21 Timor-Waran (Varanus timorensis) b.jpg|thumb|260px|[[Timoreeske faranen]]]] Op Timor komme ferskate [[sûchdieren]] foar, wêrûnder [[flearmûzen]]. Ta de lânseigen lânsoarten hearre de [[Timoreeske rôt]] (''Rattus timorensis'') en de [[Timoreeske spitsmûs]] (''Crocidura tenuis'') en in lytse faraan, de Timoreeske faraan (''Varanus timorensis''). Op it eilân libje ferskate fûgelsoarten dy't nearne oars foarkomme. Dêrûnder binne de ''[[Ficedula timorensis]]'' en de ''[[Philemon inornatus]]''. Yn it Pleistoseen hie Timor in unike lânseigen fauna. De megafauna bestie ûnder oaren út in grutte faraan dy't mooglik noch grutter wie as de Komodovaraan, de dwerchoaljefant ''Stegodon timorensis'', reuzeskylpodden (''Megalochelys'') en in noch ûnbeskreaune krokodillesoarte. Njonken dy grutte bisten libben der ferskate endemyske fûgels en in grutte ferskaat oan mûzen en reuzerotten lykas de ''Coryphomys musseri'', wêrfan't de grutste wol 5 kilo woech. Oars as op Floares binne op Timor gjin fossile bewizen fûn fan iere minskeftigen; it eilân waard nei alle gedachten pas bewenne mei de komst fan ''Homo sapiens'' sa'n 45.000 jier lyn. De krekte datum fan it útstjerren fan 'e megafauna bliuwt lestich te bepalen troch in gebrek oan sekuere datearing. De meast wierskynlike oarsaken foar it ferdwinen fan 'e megafauna binne de komst en oerbejaging troch de moderne minske, om't der foar klimaatferoaring yn dy tiid gjin sterke oanwizings binne. De reuzerotten hawwe de minsklike kolonisaasje lykwols folle langer oerlibbe en binne pas yn it [[Holoseen]] útstoarn troch habitatferlies.<ref>[https://www.theextinctions.com/articles-1/the-lesser-sundas-part-2-timor-and-the-remaining-isles The Extincions: ''The Lesser Sundas Part 2: Timor and the Remaining Isles'']</ref> Op Timor ûntwikkele him ek in eigen ponyras, de [[Timorpony]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://en.wikipedia.org/wiki/Timor Timor – Ingelske Wikipedy] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Timor}} }} [[Kategory:Timor| ]] [[Kategory:Lytse Sûnda-eilannen]] [[Kategory:Eilân yn de Yndyske Oseaan]] 5y40q7w2yy9w3a8h1bmy0s5pamddeif 0 194895 1243360 2026-10-28T01:35:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Readboarstloary]] 1243360 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Readboarstloary]] 63co9b0ru8nm38dzevfu0cmjcn3cjb9 0 194896 1243362 2026-10-28T01:37:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[George Shaw]] 1243362 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[George Shaw]] 70w3pzchji1h143vru8chll7vsnmcnc 0 194897 1243363 2026-10-28T01:38:26Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[George Shaw]] 1243363 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[George Shaw]] 70w3pzchji1h143vru8chll7vsnmcnc 14 194898 1243367 2026-10-28T07:44:53Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Timor}} [[Kategory:Lytse Sûnda-eilannen]] [[Kategory:Ferdield eilân]]" 1243367 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Timor}} [[Kategory:Lytse Sûnda-eilannen]] [[Kategory:Ferdield eilân]] 5bebbk2is8fviowszxr4b9z6cw90lwx 14 194899 1243368 2026-10-28T07:49:36Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Islands of the Lesser Sunda Islands|Lytse Sûnda-eilannen}} [[Kategory:Eilân yn Yndoneezje]]" 1243368 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Islands of the Lesser Sunda Islands|Lytse Sûnda-eilannen}} [[Kategory:Eilân yn Yndoneezje]] j8mscwu4z7bp11m5foz0t8ws2a6vl79 14 194900 1243369 2026-10-28T07:52:44Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|International islands|Ferdield eilân}} [[Kategory:Eilân]]" 1243369 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|International islands|Ferdield eilân}} [[Kategory:Eilân]] ql8e7w1urskqvd2vsimcv8r8ut101iz 0 194901 1243384 2026-10-28T08:11:32Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Roti (eilân)]] omneamd ta [[Roty (eilân)]]: Der binne ferskillende skriuwwizen: Roti / Roty (better om ien stavering oan te hâlden). 1243384 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Roty (eilân)]] 5z9nb26bkmx9i8hshxvsazyiw8edr42 0 194902 1243389 2026-10-28T09:29:07Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Gielwangloary |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-and-green Lorikeet (Mustard-capped) imported from iNaturalist photo 107838470 on 14 April 2022.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Underfamylje = [[loaryfûgels]] (''Lo..." 1243389 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Gielwangloary |Ofbyld = [[Ofbyld:Yellow-and-green Lorikeet (Mustard-capped) imported from iNaturalist photo 107838470 on 14 April 2022.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Underfamylje = [[loaryfûgels]] (''Loriinae'') |Skaai = [[hiertongloarys]] (''Trichoglossus'') |Wittenskiplike namme = Trichoglossus meyeri |Beskriuwer, jier = |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gielwangloary''' (''Trichoglossus meyeri'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') en de ûnderfamylje fan 'e [[loaryfûgels]] (''Loriinae''). De soarte komt allinnich foar op it eilân [[Selebes]] yn [[Yndoneezje]]. == Fersprieding en taksonomy == De gielwangloary is [[Endemisme|endemysk]] op Selebes. De soarte waard earder beskôge as in ûndersoarte fan ''Saudareos flavoviridis'', mar wurdt tsjintwurdich meastentiids as in selsstannige soarte erkend. == Status en bedrigings == De gielwangloary hat in relatyf grut ferspriedingsgebiet. Hoewol't oannommen wurdt dat de populaasje ôfnimt, is de delgong net sa grut dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearret de soarte as net bedrige (LC, ''Least Concern''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mustard-capped-lorikeet-trichoglossus-meyeri, BirdLife, oproppen 28 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/yaglor2?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 28 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/yaglor2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 28 oktober 2026] * [https://sv.wikipedia.org/wiki/Gul%C3%B6rad_lorikit Sweedsktalige Wikipedy – Gulörad lorikit] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Trichoglossus meyeri|Gielwangloary}} }} {{DEFAULTSORT:Gielwangloary}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Hiertongloary]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] sl4xcecrt9ptjxml8u2lgjk6majvxw7 0 194903 1243390 2026-10-28T09:29:29Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Gielwangloary]] 1243390 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gielwangloary]] e9owmkkkejwmytqo4oe43t5rzzdk0ob