Nederlânsk

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Nederlânsk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2483</id>
    <revision>
      <id>1244130</id>
      <parentid>1239028</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T05:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skiednis */ it jiskefet yn nei lang oerlis</comment>
      <origin>1244130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59788" sha1="fpi9nee3i2nsf1xxfgjwj9mnfyubznb" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks taal
| namme           = Nederlânsk
| oare namme(n)   = 
| eigen namme     = ''Nederlands''
| lânseigen yn    = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]&lt;br&gt; [[File:Flag of Belgium (civil).svg|20px]] [[Belgje]]&lt;br&gt; [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Suriname]]
| tal sprekkers   = 19 miljoen &lt;small&gt;(2009)&lt;/small&gt;
| skrift          = [[Latynsk alfabet]]
| taalfamylje     = ● [[Yndo-Jeropeeske talen|Yndo-Jeropeesk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Germaanske talen|Germaansk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Westgermaanske talen|Westgermaansk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Súdwestgermaanske talen|Súdwestgermaansk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Nederfrankysk-Nedersaksyske talen|Nederfr.-Nedersaks.]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Nederfrankyske talen|Nederfrankysk]]&lt;br&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● '''Nederlânsk'''
| dialekten       = [[Brabânsk]], [[Eastflaamsk]], &lt;br&gt;[[Hollânsk]], [[Siuwsk]]-[[Westflaamsk]], &lt;br&gt;[[Súdgeldersk]], [[Nederrynsk]], &lt;br&gt;[[Utertsk-Alblasserwaardsk]]
| offisjele status= [[File:Flag of Aruba.svg|20px]] [[Arûba]]&lt;br&gt; [[File:Flag of Belgium (civil).svg|20px]] [[Belgje]]&lt;br&gt; [[File:Flag of Curaçao.svg|20px]] [[Kurasau]]&lt;br&gt; [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]&lt;br&gt; [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px]] [[Sint Marten (lân)|Sint-Marten]]&lt;br&gt; [[File:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Suriname]]&lt;br&gt; [[File:Logo-ACTO.jpg|20px]] ''[[Ferdrachsorganisaasje foar Gearwurking yn it Amazônegebiet|ACTO]]''&lt;br&gt; [[File:Flag of Benelux.svg|20px]] ''[[Benelúks]]''&lt;br&gt; [[File:Flag of CARICOM.svg|20px]] ''[[Karibyske Mienskip|CARICOM]]''&lt;br&gt; [[File:Flag of the European Union.svg|20px]] ''[[Jeropeeske Uny]]''&lt;br&gt; [[File:Flag of UNASUR.svg|20px]] ''[[UNASUR]]''
| erkenning as minderheidstaal = 
| ISO 639-1       = nl
| ISO 639-2       = nld
| ISO 639-3       = nld
}}
It '''Nederlânsk''' (Nederlânsk: ''Nederlands'') is in [[Westgermaanske talen|Westgermaanske taal]] dy't fan âlds sprutsen wurdt yn [[Nederlân]], noardlik [[Belgje]] ([[Flaanderen]]) en lytsere oangrinzgjende dielen fan [[Frankryk]] en [[Dútslân]]. It wurdt ek sprutsen yn [[Suriname]], op 'e [[Nederlânske Antillen]] en op oare plakken yn 'e wrâld. It [[Afrikaansk]], út [[Súdlik Afrika]], is in dochtertaal fan it Nederlânsk. Yn totaal binne der sa'n 19 miljoen minsken op 'e wrâld dy't it Nederlânsk as [[memmetaal]] sprekke. Fan oarsprong is dizze [[taal]] nau [[taalbesibskip|besibbe]] oan it [[Dútsk]], mar troch de [[iuw]]en hinne is der ferwiding ûntstien. Oare nau besibbe talen binne it [[Nedersaksysk]] en it [[Limburchsk]], dat [[minderheidstaal|minderheidstalen]] yn Nederlân binne dy't as sadanich offisjeel erkenning genietsje ûnder it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]]. It [[Westerlauwersk Frysk]] is fan oarsprong minder nau oan it Nederlânsk besibbe, mar troch iuwenlange beynfloeding fan it Frysk troch it Nederlânsk groeie de beide talen hieltyd fierder nei inoar ta.

==Sibskip==
It Nederlânsk heart ta de grutte [[Yndo-Jeropeeske talen|Yndo-Jeropeeske taalfamylje]], en dêrbinnen ta de [[Westgermaanske talen|Westgermaanske]] kloft fan 'e [[Germaanske talen]], dêr't fierders ek talen as it [[Ingelsk]], it [[Frysk]] en it [[Dútsk]] ta hearre. Mei it [[Limboarchsk]] en it [[Afrikaansk]] foarmet it Nederlânsk de [[Nederfrankyske talen|Nederfrankyske taalgroep]]. Foarhinne waard it Limboarchsk beskôge as in Nederlânsk [[dialekt]], mar yn [[1997]] krige dat erkenning as in aparte taal, al is dy erkenning beheind bleaun ta Nederlân en sjocht men it yn [[Flaanderen]] noch altyd as in dialekt.

It Afrikaansk, de taal fan 'e [[Afrikaners]], in [[etnyske groep]] yn [[Súdlik Afrika]] dy't fierhinne ôfstammet fan Nederlânske kolonisten, giet tebek op it [[Súdhollânsk]], in subdialekt fan it [[Hollânsk]]e dialekt fan it Nederlânsk. Lange tiid waard it Afrikaansk as in foarm fan Nederlânsk beskôge, mar yn [[1925]] waard it der offisjeel fan loskeppele en krige it de status fan taal. Ek [[Siuwsk]]-[[Westflaamsk]]e taalaktivisten krewearje al jierren om harren dialekt as taal erkend te krijen.

Fierders binne der ek guon [[kreoalske talen]] út it Nederlânsk fuortkommen, al binne dy ûnderwilens grutdiels útstoarn, lykas [[Negerhollânsk]] fan 'e [[Amerikaanske Famme-eilannen|Famme-eilannen]], it [[Skepy Kreoalsk-Nederlânsk]] fan [[Guyana]] en it [[Jerseynederlânsk]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Nij-Jersey]] (dat noch oant [[1921]] sprutsen waard troch ôfstammelingen fan [[17e iuw|santjinde-iuwske]] Nederlânske kolonisten). It [[Berbice Kreoalsk-Nederlânsk]] fan Guyana wurdt noch wol sprutsen.

==Skiednis== 
Histoarysk sjoen kin it Nederlânsk opdield wurde yn trije perioades:
* it [[Aldnederlânsk]] (±[[850]] – [[1100]])
* it [[Midnederlânsk]] ([[1100]] – [[1500]])
* it [[Nijnederlânsk]] ([[1500]] – no)
It Aldnederlânsk ûntstie yn 'e [[Iere Midsiuwen]] út it [[Aldfrankysk]], de oertaal fan alle [[Nederfrankyske talen]], wêrby't yn alle gefallen yn 'e [[njoggende iuw]] in werkenbere foarm fan Nederlânsk ûntstien wie. It âldste Nederlânske fragmint is de yn [[1932]] yn in fierders [[Latyn]]sk manuskript ûntdutsen sin ''&quot;Hebban olla uogala nestas bigunnan hinase hi[c] [e]nda thu uuat unbidan uue nu&quot;'' (&quot;Binne alle fûgels nêsten begûn behalven ik en do, wêr wachtsje wy op&quot;). Ut it Aldnederlânske tiidrek is net folle skreaun materiaal oerlevere, en [[taalkundige]]n hawwe dat taalstadium dan ek fierhinne út it Midnederlânsk rekonstruëarje moatten.
[[File:Map_Dutch_World.png|left|thumb|350px|Gebieten yn 'e wrâld dêr't Nederlânsk (oranje) en de dochtertaal [[Afrikaansk]] (giel) praat wurdt.]]

Om [[1100]] hinne ûntjoech it Aldnederlânsk him stadichoan ta it Midnederlânsk. Dat wie in proses sûnder dúdlike skiedsline, wat elts oanwizen fan sa'n grins ta in arbitrêre beslissing makket. Yn 'e [[tolfde iuw]] briek lykwols in perioade oan dat it Nederlânsk folle mear brûkt waard as skriuwtaal, wat makke dat de [[taalkunde|taalkundige]] fernijings dy't meitiid slûpenderwize yn 'e taal trochkrongen wiene, foar it earst dúdlik oan it ljocht kamen. Doe die bliken dat it Nederlânsk tsjin dy tiid in hiel oare foarm krigen hie as dat de taal yn it Aldnederlânske tiidrek hie. Yn 'e Midnederlânske perioade wie der noch gjin standerttaal, mar ynstee in groep nau besibbe [[dialekt]]en, dy't folle mear opinoar lieken as dat se faninoar ferskilden. Oars as út 'e Aldnederlânske perioade binne der út it Midnederlânske tiidrek wol de nedige teksten oerlevere, wêrûnder bekende titels as ''[[Karel ende Elegast]]'', de ''[[Beatrijs]]'', ''[[Mariken van Nieumeghen]]'' en ''[[Van den Vos Reynaerde]]''.

Omtrint [[1500]] fûn der op 'e nij in stadige oergong plak, diskear fan it Midnederlânsk nei it Nijnederlânsk. De wichtichste ûntwikkeling út dy perioade wie de fêstiging fan in [[Standertnederlânsk|Nederlânske standerttaal]]. It proses fan standerdisaasje wie al yn 'e [[Midsiuwen]] begûn, doe't der ûnder ynfloed fan it mienskiplike [[Hartochdom Boergonje|Boergondyske]] bewâld oer ferskate [[Nederlannen|Nederlânske gewesten]] yn it lêste trêdepart fan 'e [[fyftjinde iuw]] besocht waard om ta in gelikense skriuwtaal foar offisjele dokuminten te kommen. Yn dy tiid stiene fral de [[Brabânsk]]e en [[Flaamsk]]e dialekten yn oansjen, wat makke dat yn 'e skriuwtaal yn Hollân en oare gebieten súdlike foarmen begûnen te slûpen. 

Pas ûnder de [[Tachtichjierrige Oarloch]] kaam it spul lykwols yn in streamfersnelling telâne, doe't troch de fal fan [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]], yn [[1585]], grutte oantallen [[Brabân]]ske en [[Flaanderen|Flaamske]] flechtlingen yn [[Hollân]] bedarren en dêr in grutte ynfloed op 'e sprektaal yn 'e stêden útoefenen. Doe't yn [[1618]] de [[Synoade fan Doardt]] opdracht joech ta it meitsjen fan 'e [[Steatefertaling]] (fan 'e [[Bibel]]), waard dêrfoar sadwaande in [[Hollânsk]]e taalfoarm mei Brabânske en yn mindere mjitte Flaamske ynslaggen brûkt. De Steatefertaling, dy't reekaam yn [[1637]], waard iuwenlang yn hiel [[protestantisme|protestantsk]] Nederlân brûkt, en oefene sa in ûnbidige en ûnútwiskbere ynfloed út op frijwol alle Noardnederlânske dialekten en minderheidstalen. 

Ferlykje de ûntwikkeling fan it Nederlânsk oan 'e hân fan 'e ûndersteande sin:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taalfoarm
! foarbyldsin &lt;small&gt;([[Psalmen|Ps.]] 55:18)&lt;/small&gt;
|-
| Fryske oersetting:
| Hy sil myn siel yn frede ferlosse fan dejingen dy't my tenei komme, want mank mannigen wie Hy mei my.
|-
| Aldnederlânsk:
| ''Irlôsin sol an frithe sêla mîna fan thên thia ginâcont mi, wanda under managon He was mit mi.''
|-
| Midnederlânsk:
| ''Erlossen sal Hi in vrede siele mine van dien die genaken mi, want onder menegen Hi was met mi.''
|-
| Nijnederlânsk: &lt;br&gt;&lt;small&gt;(selde wurdfolchoarder)&lt;/small&gt;
| ''Verlossen zal Hij in vrede ziel mijn van degenen die [vervolgen] mij, want onder menigen Hij was met mij.''
|-
| Nijnederlânsk: &lt;br&gt;&lt;small&gt;(moderne wurdfolchoarder)&lt;/small&gt;
| ''Hij zal mijn ziel in vrede verlossen van degenen die mij vervolgen, want onder menigen was Hij met mij.''
|}

==Hjoeddeistige sitewaasje==
===Offisjele status===
It Nederlânsk is de offisjele taal fan 'e ûnôfhinklike lannen [[Nederlân]], [[Belgje]] en [[Suriname]] en fan 'e autonome lannen [[Arûba]], [[Kurasau]] en [[Sint-Marten (lân)|Sint-Marten]]. Yn Belgje dielt it de offisjele status mei it [[Frânsk]] en it [[Dútsk]]; op Arûba en Kurasau mei it [[Papiamintsk]] en op Sint-Marten mei it [[Ingelsk]].

Yn Nederlân genietsje fierders trije regionale talen in ko-offisjele status mei it Nederlânsk, nammentlik: it [[Frysk]] yn 'e provinsje [[Fryslân]]; en yn [[Karibysk Nederlân]] it Papiamintsk op [[Bonêre]] en it Ingelsk op [[Saba]] en [[Sint-Eustasius]]. It [[Nedersaksysk]] en it [[Limboarchsk]] genietsje yn Nederlân wol erkenning as minderheidstaal, mar hawwe gjin offisjele status. Yn Belgje is it Nederlânsk de iennichste offisjele taal fan it gewest [[Flaanderen (gewest)|Flaanderen]] en fan 'e [[Flaamske Mienskip]]. Yn it gewest [[Brussel (gewest)|Brussel]] is it tegearre mei it Frânsk de offisjele taal.

It Nederlânsk is fierders ek de of ien fan 'e offisjele ta(a)l(en) fan ferskate ynternasjonale organisaasjes. Dêrûnder binne de [[Benelúks]] en de [[Jeropeeske Uny]], en fia Suriname ek de [[Uny fan Súdamerikaanske Naasjes]] (UNASUR), de [[Karibyske Mienskip]] (CARICOM) en de [[Ferdrachsorganisaasje foar Gearwurking yn it Amazônegebiet]] (ACTO). It Nederlânsk wurdt regulearre troch de [[Nederlânske Taaluny]], dy't trije leden hat: Nederlân, Belgje en Suriname.
[[File:Lânkaart lokaasje Nederlânsk.PNG|right|250px|thumb|De lokaasje fan it Nederlânske taalgebiet yn [[Noardwest-Jeropa]].]]

===Taalgebiet===
It Nederlânsk wurdt fan oarsprong sprutsen yn in diel fan [[Noardwest-Jeropa]]. Dêrta hearre de [[Nederlân]]ske provinsjes [[Noard-Hollân|Noard]]- en [[Súd-Hollân]] en [[Seelân]] hielendal, [[Flevolân]] útsein it eardere [[eilân]] [[Urk]], [[Utert (provinsje)|Utert]] op it uterste noardeastlike hoekje nei en [[Noard-Brabân]] behalven it uterste súdeastlike stikje. Fierders omfiemet it Nederlânske taalgebiet yn Nederlân ek it súdlike diel fan [[Gelderlân]], mei de [[Betuwe]], de súdlike [[Feluwe]] en de [[Limers]], en it noardlike trêdepart fan [[Limboarch (Nederlân)|Limboarch]]. Yn 'e provinsje [[Fryslân]] hearre der fierders noch ta: de [[Waadeilannen]] [[Flylân]] en [[it Amelân]]; [[Midslân]] en omkriten op it eilân [[Skylge]]; en op it Fryske fêstelân de krite [[It Bilt]], de [[stêd]]en [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[Snits (stêd)|Snits]], [[Frjentsjer]], [[Harns (stêd)|Harns]], [[Boalsert (stêd)|Boalsert]], [[Dokkum]] en [[Starum]], en de [[doarp]]en [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] en [[Kollum]].

Yn [[Belgje]] omfiemet it Nederlânsk taalgebiet it grutste diel fan it gewest [[Flaanderen (gewest)|Flaanderen]], mei de provinsjes [[West-Flaanderen|West]]- en [[East-Flaanderen]] en [[Antwerpen (provinsje)|Antwerpen]] hielendal, [[Flaamsk-Brabân]] op 'e eastlike stripe nei, en dêropta noch de noardwestlike hoeke fan [[Belgysk Limboarch]]. Yn noardlik [[Frankryk]] is [[Frânsk-Flaanderen]], ek wol de Westhoeke neamd, fan âlds in Nederlânsktalich gebiet (mei û.m. de stêd [[Dúntsjerk]]). Minder bekend is dat der ek yn westlik [[Dútslân]] in Nederlânsktalich gebiet bestiet, dat it streamgebiet fan 'e [[Ryn]] folget fan [[Kleef (stêd)|Kleef]], by de Nederlânske grins, oan [[Bergneustadt]] ta, dat djip yn Dútslân leit. Deunby Kleef wurdt dat gebiet ûnderbrutsen troch de [[Paltsysk]]talige enklave by [[Kalkar]].

Bûten [[Jeropa]] krige it Nederlânsk inkeld yn [[Súdlik Afrika]] fêste foet oan 'e grûn. Meitiid feroare de foarm fan 'e taal dy't dêr sprutsen waard, it [[Afrikaansk]], lykwols sa dat it sûnt [[1925]] as in aparte taal beskôge wurdt (al moat opmurken wurde dat by dat beslút ek politike omtinkens in rol spilen). Yn 'e oare Nederlânske [[koloanje]]s, lykas [[Nederlânsk-Ynje]], [[Suriname]] en de [[Nederlânske Antillen]], waard it Nederlânsk nea de memmetaal fan in grut diel fan 'e befolking. De iennichste útsûndering wie datoangeande de yn [[1674]] ferlern giene [[Noard-Amearika|Noardamerikaanske]] koloanje [[Nij-Nederlân]], dêr't neitiid noch generaasjes lang Nederlânsk sprutsen waard oan 'e kust fan [[Nij-Jersey]] en by de rivier de [[Hudson (rivier)|Hudson]] lâns yn wat no de steat [[New York (steat)|New York]] is. [[Martin Van Buren]] kaam bygelyks út dy Nederlânsktalige krite, en waard de iennichste presidint út 'e skiednis fan 'e [[Feriene Steaten]] dy't net it Ingelsk as memmetaal hie.
[[File:2010-01-09 taalunie den haag.jpg|left|250px|thumb|It gebou fan 'e [[Nederlânske Taaluny]] yn [[De Haach]].]]

===Sprekkerstal===
====Memmetaalsprekkers====
Oer it sprekkerstal fan 'e Nederlânske taal bestiet frijwat betizing. Faak wurdt dêrby in getal fan 23 miljoen memmetaalsprekkers neamd (anno 2026 bysteld nei 25&amp;nbsp;miljoen). Dat oantal is lykwols basearre op gegevens dy't oanlevere binne troch de [[Nederlânske Taaluny]], in organisaasje dy't in soarte fan propaganda-oarloch foar it Nederlânsk liket te fieren. Sa wegeret de Taaluny om it [[Limboarchsk]] en [[Nedersaksysk]] as selsstannige talen te erkennen, en wurde yn 'e sifers fan 'e Taaluny sadwaande de Limboarchsk- en Nedersaksysktaligen mei de Nederlânsksprekkers op ien bulte smiten. Fierders ferspriedt de Taaluny healwize en simpelwei ûnwiere bewearings, lykas: &quot;96% fan 'e Nederlânske befolking hat it Nederlânsk as memmetaal&quot;, &quot;yn 'e twadde generaasje sprekke allochtoanen yn Nederlân faak Nederlânsk as memmetaal&quot; en &quot;mear as 60% fan 'e befolking fan Suriname hat it Nederlânsk as memmetaal&quot;. Oangeande de sitewaasje yn Belgje geane sifers fan ûndúdlike orizjine rûn dy't hawwe wolle dat 59% fan 'e lju dêr Nederlânsktalich is en 40% Frânsktalich, wat 1% oerlitte soe foar de Dútsktalige minderheid, dêrby folslein foarbygeand oan it feit dat der grutte allochtoane minderheden yn it lân wenje.

In objektive beskôging fan 'e saak biedt in hiel oar byld.&lt;ref&gt;{{Aut|Bloemhoff, Henk; Gerritsen, Hans; Jensma, Goffe; en Jong-Krap, Froukje de}}, ''Taalunie heeft iets recht te zetten'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 30 maaie 2017, s. 19.&lt;/ref&gt; As men de sprekkers fan it [[Frysk]], [[Nedersaksysk]], [[Limboarchsk]], ferskate lytsere minderheidstalen ([[Jiddysk]], [[Romany]]) en de allochtoane talen fan it totaal ôflûkt, komt men út op sa'n 12,9 miljoen minsken dy't yn Nederlân it Nederlânsk as memmetaal hawwe. Op in befolking fan likernôch 16,7 miljoen minsken betsjut dat 77,2%, wat noch altyd in romme mearderheid is. Yn Belgje komt it tal memmetaalsprekkers op 5.180.000 minsken, oftewol 47,8% fan 'e befolking. De Nederlânsktalige minderheden yn Frankryk en Dútslân sitte der tsjintwurdich raar foar, want wylst it Standertnederlânsk yn Nederlân (en yn mindere mjitte yn Flaanderen) de dialekten en minderheidstalen yn 'e benearing bringt, wurdt it yn Frankryk en Dútslân sels weromkrongen. Ut in ûndersyk yn opdracht fan 'e [[Jeropeeske Uny]] hat bliken dien dat de [[Flaamsk]]talige minderheid yn Noard-Frankryk noch út sa'n 20.000 minsken bestiet dy't it Flaamsk dêr as deistige omgongstaal brûke, oanfolle mei noch 40.000 oaren dy't it út en troch ris sprekke. De [[Nederrynsk]]e dialekten yn westlik Dútslân wurde miskien noch mar troch sa'n 100.000 minsken sprutsen.
[[File:FlemishinDunkirkdistrict.PNG|right|thumb|250px|De tebekgong fan it Nederlânsk as minderheidstaal yn [[Frânsk-Flaanderen]] (sitewaasje fan [[1874]] ferlike mei dy fan [[1972]]).]]

Bûten [[Jeropa]] wurdt it Nederlânsk ek sprutsen yn Suriname. Lykwols is it dêr mar foar in tige lyts part fan 'e befolking de memmetaal (nammentlik foar 1%, neffens it [[Keninklik Ynstitút foar de Tropen]]&lt;ref&gt;{{Aut|Grunsven, Marie-Annet van, en Noordegraaf, Wim}}, ''Suriname'', Amsterdam/De Haach, 1993 (''Koninklijk Instituut voor de Tropen''/Novib), ISBN 9 06 83 23 121, s. 72.&lt;/ref&gt;). Neffens sifers út [[1999]] hat yn Suriname 38% fan 'e befolking it [[Surinaamsk-Hindoestaansk]] as memmetaal en 15% it [[Javaansk]], wylst 30% fan hûs út [[Surinaamsk-Kreoalsk]] (of ''Sranan'') sprekt.&lt;ref&gt;{{Aut|Crystal, David}}, ''The Dictionary of Language (Second Edition)'', Londen, 1999 (Penguin), ISBN 0 14 05 14 163, s. 326.&lt;/ref&gt; Fierders wurde der yn Suriname ek noch [[Sineesk]], in stik as tsien [[Yndianen|Yndiaanske]] talen en ferskate [[Marroanen|Marroanske]] talen sprutsen (de Marroanen stiene earder bekend as de &quot;Bosklânkreoalen&quot;). Om net ien fan 'e befolkingsgroepen boppe de oaren te befoardieljen, is der by de ûnôfhinklikheid fan Suriname, yn [[1975]], foar keazen om it Nederlânsk, de taal fan 'e koloniale machthawwer, ta offisjele taal fan it nije lân te meitsjen, mei't frijwol alle Surinamers dy op skoalle leare moatte soene. Sawol it Nederlânsk as it Surinaamsk-Kreoalsk fungearje yn Suriname as ''[[lingua franca]]''; wat offisjeler de sitewaasje, wat wierskynliker oft it is dat der Nederlânsk sprutsen wurde sil. It meastepart fan 'e Surinaamske befolking hat it Nederlânsk (mear spesifyk: it [[Surinaamsk-Nederlânsk]]) dan ek goed yn 'e macht, mar dat is net itselde as dat it harren memmetaal wêze soe.

Yn it [[Karibysk Gebiet]] wurdt ek Nederlânsk sprutsen op 'e eardere [[Nederlânske Antillen]], dy't no de autonome lannen [[Arûba]], [[Kurasau]] en [[Sint-Marten (lân)|Sint-Marten]] en it net-autonome [[Karibysk Nederlân]] (besteande út 'e eilannen [[Bonêre]], [[Saba]] en [[Sint-Eustasius]]) foarmje. Ek dêr wenje lykwols mar in bytsje memmetaalsprekkers, mei't de lânseigen taal fan 'e [[Underwynske Eilannen]] it [[Papiamintsk]] is, wylst men op 'e [[Boppewynske Eilannen]] in [[kreoalske talen|kreoalske]] foarm fan it [[Ingelsk]] sprekt. De Nederlânsktalige mienskip op 'e Antillen (sa'n 7 oant 8% fan 'e befolking) bestiet sadwaande benammen út ymport út Nederlân wei. Mear memmetaalsprekkers fan it Nederlânsk binne te finen yn tradisjonele [[ymmigraasje]]lannen as de [[Feriene Steaten]] (410.000), [[Kanada]] (159.000), [[Austraalje (lân)|Austraalje]] (47.000) en [[Nij-Seelân]] (27.000). Ek yn oare lannen, lykas [[Súd-Afrika]], [[Brazylje]], [[Argentynje]] en [[Israel]], wurdt noch wol Nederlânsk sprutsen yn ymmigrantefermiddens. Mei-inoar komt it totale oantal memmetaalsprekkers foar it Nederlânsk sadwaande út op 18.966.000.
[[File:Ruiselede - Border 1.jpg|left|thumb|250px|Plaknamboerd fan [[Ruiselede]], yn [[West-Flaanderen]].]]

====Twadde-taalsprekkers====
Los fan 'e memmetaalsprekkers binne der ek noch twadde-taalsprekkers. Yn Nederlân komt harren oantal op sa'n 3,8 miljoen út, yn Belgje op likernôch 1,3 miljoen, yn Suriname om 'e 550.000 hinne en op 'e Nederlânske Antillen nochris 300.000.

Fierders libbet der noch in almar fierder úttinjende âldere generaasje fan koloniaal-oplate lju yn [[Yndoneezje]], it eardere [[Nederlânsk-Ynje]], dy't it Nederlânsk op skoalle leard hat. It is lykwols ûndúdlik om hoefolle minsken oft it dêrby giet. Om't in protte [[skiednis|histoaryske]] dokuminten en guon [[wet]]boeken yn Yndoneezje noch altyd inkeld yn it Nederlânsk beskikber binne, moatte oant hjoed de dei ta Yndonezyske studinten [[skiednis]] en [[rjochten]] it Nederlânsk as boarnetaal leare. Dêrby giet it oer it hiele lân om sa'n 35.000 minsken. Hiel oars gie it om en ta yn 'e [[Belgyske Kongo]], dêr't it Frânsk ''de facto'' de iennichste bestjoerstaal wie, en dêr't it Nederlânsk sadwaande gjin spoaren efterlitten hat.

As in skoalfak wurdt it Nederlânsk lykwols àl leard troch 300.000 learlingen yn [[Walloanje]], 20.000 yn 'e [[Dútslân|Dútske]] dielsteaten [[Noardrynlân-Westfalen]] en [[Nedersaksen]] en goed 7.000 yn noardlik [[Frankryk]]. Wrâldwiid wurdt oan [[universiteit]]en troch 10.000 studinten Nederlânsk studearre. Mei-inoar komt it tal twadde-taalsprekkers fan it Nederlânsk út op in oantal fan krapoan 6.250.000 minsken. It totale sprekkerstal is sadwaande 25,2 miljoen.

=== Geografyske fersprieding en beskriuwing ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Geografyske fersprieding fan Nederlânsktaligen yn 'e wrâld
! Lân/regio !! Soart gebiet !! Oantal Nederlânsktaligen !! Beskriuwing
|-
| [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] || Haadgebiet || sa'n 18 miljoen || It grutste Nederlânsktalige gebiet yn 'e wrâld. Nederlânsk is de offisjele taal fan it lân. Yn de provinsje Fryslân hat it Nederlânsk neist it [[Frysk]] de status fan amtstaal. 
|-
| [[Ofbyld:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Belgje]] – [[Flaanderen]] || Haadgebiet || sa'n 6,5 miljoen || Nederlânsk is ien fan de trije offisjele talen fan Belgje en de iennichste offisjele taal fan Flaanderen. De Belgyske fariant wurdt faak [[Flaamsk]] neamd.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Suriname.svg|20px]] [[Suriname]] || Haadgebiet bûten Europa || L1: sa'n 200.000&lt;br&gt;L2: sa'n 300.000 || Nederlânsk is de offisjele taal. It wurdt brûkt yn bestjoer, ûnderwiis en media. In grut part fan de befolking hat it as twadde taal neist [[Surinaamsk-Kreoalsk]] en oare talen.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Aruba.svg|20px]] [[Aruba]] || Haadgebiet mei meartaligens || L1: in lyts tal&lt;br&gt;L2: sa'n 100.000 || Nederlânsk is in offisjele taal, neist [[Papiamintsk]]. It wurdt benammen brûkt yn bestjoer en ûnderwiis.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|20px]] [[Kurasau]] || Haadgebiet mei meartaligens || L1: sa likernôch 8.000&lt;br&gt;L2: sa'n 145.000 || Nederlânsk is in offisjele taal, neist Papiamintsk en Ingelsk. It wurdt benammen brûkt yn bestjoer, rjochtspraak en ûnderwiis.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Sint Maarten.svg|20px]] [[Sint-Marten (lân)|Sint-Marten]] || Haadgebiet mei meartaligens || L1: in lyts tal&lt;br&gt;L2: tsientûzenen || Nederlânsk is in offisjele taal, neist Ingelsk. It wurdt benammen brûkt yn bestjoer.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Bonaire.svg|20px]] [[Bonêre]] || Oerseesk gebiet || L1: lyts tal&lt;br&gt;L2: tsientûzenen || Nederlânsk is in offisjele taal neist Papiamintsk en Ingelsk. It wurdt brûkt yn it bestjoer en ûnderwiis.
|-
| [[Ofbyld:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Súd-Afrika]] || Histoaryske minderheidstaal || L1: sa'n 100.000 (benammen Afrikaansk-Nederlânske oarsprong)&lt;br&gt;L2: beheind tal || Nederlânsk wie histoarysk in bestjoerstaal oan de Kaap. It moderne [[Afrikaansk]] is ûntstien út it Kaaps-Nederlânsk en is in nau besibbe taal.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Yndoneezje]] || Histoaryske twadde taal || L1: hast gjin memmetaalsprekkers&lt;br&gt;L2: beheind tal || Nederlânsk wie de koloniale bestjoerstaal oant 1949. It wurdt noch brûkt troch guon âldere generaasjes en yn histoaryske stúdzjes.
|-
| [[Ofbyld:Flag of United States.svg|20px]] [[Feriene Steaten]] || Diaspora || Inkelde tsientûzenen memmetaalsprekkers || Nederlânske ymmigranten hawwe sûnt de 17e iuw mienskippen foarme, benammen yn [[New York (steat)|New York]] en Michigan. It taalgebrûk is sterk ôfnommen.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Canada.svg|20px]] [[Kanada]] || Diaspora || Inkelde tsientûzenen memmetaalsprekkers || Nederlânske ymmigranten nei de Twadde Wrâldoarloch hawwe mienskippen foarme, benammen yn Ontario en Britsk-Kolumbia.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Australia.svg|20px]] [[Austraalje]] || Diaspora || Inkelde tsientûzenen memmetaalsprekkers || Der is in Nederlânsktalige ymmigrantemienskip, benammen ûntstien nei de Twadde Wrâldoarloch.
|}

==Taaleigenskippen==
===Nederlânsk yn ferhâlding ta Ingelsk en Dútsk===
As men de trije grutte [[Westgermaanske talen]] [[Ingelsk]], [[Dútsk]] en Nederlânsk beskôget, kin steld wurde dat it Nederlânsk fral nau besibbe is mei it Dútsk. Lykwols binne der ek oerienkomsten mei it Ingelsk. Mei it Dútsk dielt it de [[syntaksis|sinsbou]], it hawwen fan [[geslacht (grammatika)|grammatikale geslachten]] en in fierhinne [[Germaanske talen|Germaanske]] [[wurdskat]]. Mar likemin as it Ingelsk hat it Nederlânsk de [[Heechdútske Klankferskowing]] ûndergien, en fierders is it [[namfal]]lesysteem grutdiels yn ûnbrûk rekke, en hat de [[morfology (taalkunde)|morfology]] in grut part fan syn iere kompleksiteit ferlern, krekt sa't yn it Ingelsk it gefal is. It Nederlânsk hat mear [[Romaanske talen|Romaanske]] [[lienwurd]]en opnommen as it Dútsk, mar folle minder as it Ingelsk. Al mei al kin dus sein wurdt dat it yn 'e Westgermaanske taalkloft in tuskenposysje ynnimt.
[[File:Lânkaart Taal yn de Benelúks.PNG|right|300px|thumb|It Nederlânsk mei oanbuorjende taalgebieten yn 'e [[Benelúks]].]]

===Grammatika===
====Namfallen====
Yn 'e [[Aldnederlânsk]]e en [[Midnederlânsk]]e perioaden beskikte it Nederlânsk noch oer in folslein [[namfal]]lesysteem, mei [[nominatyf]], [[genityf]], [[datyf]] en [[akkusatyf]], sa't men dat hjoed oan 'e dei noch tsjintkomt yn it besibbe [[Dútsk]]. Yn it Midnederlânske tiidrek begûn dat stadichoan ôf te broazeljen, oant it yn it [[Nijnederlânsk]] yn 'e sprektaal alhiel ferdwûn (hoewol't it yn 'e skriuwtaal foar in diel noch stân hold oant de [[stavering]]sherfoarming fan [[1944]]). Tsjintwurdich is inkeld de [[genityf|twadde namfal]] noch funksjoneel, en binne de oare namfallen beheind ta ferstienne útdrukkings, lykas ''bij dezen'' (&quot;by dizzen&quot;), ''van goeden huize'' (&quot;fan in goed komôf&quot;) en ''in levenden lijve'' (&quot;libbensliif&quot;).

De twadde namfal komt ek foar yn soksoarte steande útdrukkings, lykas ''des duivels'' (&quot;duvelsk&quot;), ''de vrouw des huizes'' (&quot;de frou&quot; of &quot;de gastfrou&quot;),'' 's ochtends'' (koart foar ''des ochtends''; &quot;moarns&quot;) en ''desnoods'' (&quot;by need&quot;). Mar hy kin ek noch altyd aktyf brûkt en ferbûgd wurde ta ferfanging fan 'e wurden ''van de'' (&quot;fan de&quot;) of ''van het'' (&quot;fan it&quot;), lykas yn: ''het Groot Woordenboek der Friese Taal'' (&quot;it Grut Wurdboek fan de Fryske Taal&quot;). Oant de tachtiger of njoggentiger jierren fan 'e [[tweintichste iuw]] waard dy foarm noch wol brûkt om duplikaasje fan ''van de'' foar te kommen yn sinnen as: ''het merendeel '''der''' gedichten '''van de''' auteur'' (&quot;it meastepart fan 'e gedichten fan 'e auteur&quot;), ynstee fan ''het merendeel '''van de''' gedichten '''van de''' auteur'', hoewol't soks ek yn ûnbrûk rekket; tsjintwurdich soe men earder skriuwe: ''het merendeel '''van''' De Jong'''s''' gedichten'', wêrby't dus sawol duplikaasje fan ''van de'' as it argaysk oandwaande ''der'' mijd wurdt.

De twadde namfal fan it [[besitlik foarnamwurd]] wurdt noch wol algemien brûkt, sij it lang net altyd korrekt. Der binne twa foarmen: ''diens'', om te ferwizen nei manlike en ûnsidige wurden, en it ûnbekendere ''dier'', dat ferwiist nei froulike wurden en meartalsfoarmen. Besibbe [[freegjend foarnamwurd|freegjende]] en [[betreklik foarnamwurd|betreklike foarmen]] binne ''wiens'' en ''wier''. De reden dat dizze wurden noch net yn ûnbrûk rekke binne, is dat se in dúdlike ûnderskiedende funksje ferfolje. Want oer waans frou giet it as men seit fan: ''Hij vertelde iets over zijn zoon en '''zijn''' vrouw.'' It wurd ''zijn'' kin hjir sawol op 'e ferteller as op syn soan slaan, en de frou dêr't it om giet, kin dus sawol de oarehelte as de mem fan 'e soan wêze. Yn it Frysk soe men dit ferskil oanjaan mei de foarmen: &quot;Hy fertelde wat oer syn soan en '''syn''' frou&quot; (wêrby't it om 'e frou fan 'e ferteller giet) en: &quot;Hy fertelde wat oer syn soan en '''de''' frou&quot; (wêrby't dúdlik is dat it om 'e skoandochter fan 'e ferteller giet). It Nederlânsk ken dat ûnderskie lykwols net, en foeget dêrom de besitlike genityf ''diens'' yn (''Hij vertelde iets over zijn zoon en '''diens''' vrouw'') om oan te jaan dat it om in skoandochter giet.

As it spul no omdraaid wurdt ta: ''Zij vertelde iets over haar dochter en '''haar''' man'', dan soe de juste foarm om oan te jaan dat de man in skoansoan is, wêze moatte: ''Zij vertelde iets over haar dochter en '''dier''' man.'' Hjir geane in protte Nederlânsktaligen de fout yn, mei't se yn sokke gefallen likegoed de manlike foarm ''diens'' brûke, al soene de measten miskien, om't se wol oanfiele dat de sin ûnnatuerlik is, leaver in oare omskriuwende konstruksje kieze. By de freegjende foarmen is dit noch helte minder, mei't de measte minsken der gjin probleem yn sjogge om te sizzen fan: ''de vrouw '''wiens''' fiets was gestolen'' (&quot;de frou waans fyts oft stellen wie&quot;), wylst it dúdlik wêze moat: ''de vrouw '''wier''' fiets was gestolen'' (&quot;de frou wa har fyts oft stellen wie&quot;).

====Sinsbou====
Op it mêd fan 'e [[syntaksis|sinsbou]] komt it Nederlânsk sterk oerien mei it Frysk. Ferlykje bgl. de ûndersteande sin:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Nederlânsk:
| ''Ik kon niets zien, omdat het veel te donker was.''
|-
| Frysk:
| Ik koe neat sjen, om't it fierstente tsjuster wie.
|-
|Ingelsk:
| ''I couldn't see a thing, because it was much too dark.''
|}

Wat de [[tiidwurd]]sfolchoarder oangiet, besteane der lykwols dúdlike ferskillen. Dêrby hat men it wol oer de griene en de reade folchoarder, wat ferwiist nei in lânkaart yn in taalkundich standertwurk dêr't mei dy kleuren de gebieten mei ferskillende tiidwurdsfolchoarders op ynkleure wiene. It Nederlânsk lei yn it reade gebiet (en brûkt dus de &quot;reade folchoarder&quot;), wylst it Frysk yn it griene gebiet lei (wêrby't men fan 'e &quot;griene folchoarder&quot; spriek). Dizze oantsjuttings binne ûnder taalkundigen yn gebrûk bleaun as ôfkoartings foar de ferskillende tiidwurdfolchoarders.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! folchoarder
! foarbyldsin yn it Nederlânsk
! foarbyldsin yn it Frysk
|-
| read:
| ''Ik denk dat hij morgen brood wil eten.''
| Ik tink dat er moarn bôle wol ite.
|-
| grien:
| ''Ik denk dat hij morgen brood eten wil.''
| Ik tink dat er moarn bôle ite wol.
|}

Sa't oan it boppesteande foarbyld te sjen is, kin de reade folchoarder yn it Frysk net, want ek al wurdt dy hieltyd mear brûkt troch de jongere generaasjes, dochs sil it de measte Frysksprekkers noch as skuorde klokken yn 'e earen beare. Yn it Nederlânsk, lykwols, kinne eins sawol de reade as de griene folchoarder, al waard oant noch net sa lang lyn inkeld de reade goedkard en de griene folchoarder yn 'e ban dien (mooglik om't dy behalven yn it Frysk ek yn it Dútsk brûkt wurdt).

As der mear tiidwurden yn 'e foarbyldsin troppe wurde, kin men sjen dat de tiidwurdsfolchoarder yn it Frysk persiis tsjinsteld is oan dy yn it Nederlânsk:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Nederlânsk:
| ''Ik vind dat iedereen moet kunnen zwemmen.''
|-
| Frysk:
| Ik fyn dat eltsenien swimme kinne moat.
|}
&quot;Dat eltsenien moat swimme kinne&quot; is yn it Frysk dúdlik fout, en yn it Nederlânsk klinkt ''dat iedereen zwemmen kunnen moet'' ek raar, hoewol't it miskien net fuortendaliks fout is. No giet it hjirby om 'e tiidwurdsfolchoarder yn [[bysin]]nen, mar yn [[haadsin]]nen ferskilt it spul likegoed:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Nederlânsk:
| ''Jan zal zijn huis maandag moeten hebben geverfd.''
|-
| Frysk:
| Jan sil syn hûs moandei ferve hawwe moatte.
|}
Ek hjir is de folchoarder fan 'e tiidwurden yn it Frysk en it Nederlânsk wer krekt tsjinsteld. Boppedat foeget it Frysk (krekt as in protte noardlike Nederlânske dialekten) faak it wurdsje &quot;te&quot; tusken de tiidwurden yn: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Nederlânsk:
| ''Ik heb even zitten dromen.''
|-
| Frysk:
| Ik haw eefkes sitten te dreamen.
|}
In protte Friezen en oare Noardnederlanners (lykas [[Westfryske dialekten|Westfriezen]] en [[Nedersaksysk|Nedersaksers]]) sille by it sprekken fan it Nederlânsk dat wurdsje &quot;te&quot; ek brûke (''Ik heb even zitten te dromen''), hoewol't dat eins fout is. Foar lju út súdliker kontreien is dat ien fan 'e skaaimerken dêr't se noarderlingen oan werom kenne. By dit foarbyld docht him trouwens noch in oar ferskil foar, want it Fryske &quot;sitten&quot; is hjir in [[mulwurd]], en de letterlike Nederlânske oersetting soe dus wêze: ''Ik heb even gezeten te dromen.'' Dit ferskil komt dúdliker ta utering as it tiidwurd &quot;sitte&quot; ferfongen wurdt troch &quot;lizze&quot;:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! taal
! foarbyldsin
|-
| Nederlânsk:
| ''Ik heb even liggen dromen.''
|-
| Frysk:
| Ik haw eefkes lein te dreamen.
|}
In oar ferskynsel dat him yn it Frysk folle sterker foardocht, benammen by de &quot;te&quot;-konstruksje, is [[nomenynkorporaasje]] yn it tiidwurd. Sa seit men yn it Frysk fan: &quot;Se sit te jirpelskilen&quot;, wêrby't it [[haadwurd]] &quot;jirpel(s)&quot; yn it tiidwurd &quot;skile&quot; ynkorporearre wurdt. Yn it Nederlânsk sil men oer it algemien ynstee sizze fan: ''Ze zit aardappels te schillen,'' wêrby't him gjin nomenynkorporaasje foardocht. Dochs komt dit fenomeen ek yn it Nederlânsk wol foar; tink dêrfoar bygelyks oan it tiidwurd ''stofzuigen'', wêrby't it haadwurd ''stof'' yn it tiidwurd ''zuigen'' ynkorporearre is, wat dúdlik blykt út 'e [[doetiid]]: ''Ze stofzuigde de woonkamer.''
[[File:Van Dale Dictionary.JPG|left|thumb|250px|De ''[[Dikke Van Dale]]''.]]

===Wurdskat===
De Nederlânske [[wurdskat]] is foar it meastepart fan [[Germaanske talen|Germaanske]] oarsprong, sij it wat minder as dat it gefal is mei it [[Dútsk]], mar folle mear as by it [[Ingelsk]], dat in ûnbidige soad [[Romaanske talen|Romaanske]] lienwurden opnommen hat út it [[Normandysk]] en it [[Frânsk]]. De wurdskat fan it Nederlânsk is ien fan 'e ryksten fan 'e wrâld, en is fêstlein yn in ferskaat oan [[wurdboek]]en, wêrfan't de wichtichste it ''Van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal'' is, dat yn 'e regel oantsjut wurdt as ''de [[Dikke Van Dale]]'', fanwegen syn omfang. De ''Van Dale'' wurdt lykwols alhiel yn 't skaad steld troch it reuseftige ''[[Woordenboek der Nederlandsche Taal]]'', in [[taalkunde|taalwittenskiplike]] útjefte fan 45.000 siden en mear as 430.000 wurden dêr't 147 jier oan wurke is. Dat is it grutste wurdboek fan 'e wrâld dêr't noch nije printingen fan makke wurde.

Krekt as by de measte [[Jeropa|Jeropeeske]] talen binne ek yn it Nederlânsk in protte [[lienwurd]]en en [[ynternasjonalisme]]n fan [[Gryksk]]e en [[Latyn]]ske oarsprong trochkrongen. It [[Frânsk]] hat yn it ferline ek in tige sterke ynfloed op it Nederlânsk útoefene. Dêrby binne Frânske lienwurden paradoksalernôch oer it algemien fia Nederlân yn it Nederlânsk trochkrongen, ynstee fan fia [[Flaanderen]], dat tsjin it Frânske taalgebiet oanleit. De reden dêrfoar is dat de Nederlânske elite iuwenlang, oant yn 'e [[tweintichste iuw]] ta, de oanwenst hie en meitsje harren taalgebrûk mei modieuze Frânske wurden ôf. Dy waarden dan oernommen troch it sljochtwei folk en faak yn ferbastere foarm oan 'e deistige sprektaal tafoege. Yn Flaanderen, lykwols, spriek de elite net Nederlânsk, mar Frânsk, en fûn in soartgelikens proses dus net plak.

Nettsjinsteande dat binne der ek noch frij resint, en sawol yn Nederlân as Flaanderen, guon wurden út it Frânsk oernommen, mar dy wurde dan faak beheind ta in spesifyk mêd, wylst se oarspronklik yn it Frânsk in folle bredere betsjutting hiene. Foarbylden binne ''blesseren'', fan it Frânske ''blesser'' (&quot;ferwûnje&quot;), dat yn it Nederlânsk inkeld op ferwûnings as gefolch fan dielname oan [[sport]] slacht, en ''contaminatie'', fan it Frânske ''contamination'' (&quot;fersmoarging&quot;), wêrmei't yn it Nederlânsk allinne mar it (foutyf) trochinoar heljen fan ferskillende útdrukkings yn it spraakgebrûk oantsjut wurdt (lykas ''optelefoneren'', fan ''telefoneren'' en ''opbellen''). Sûnt de midden fan 'e tweintichste iuw komme de nije lienwurden fral út it [[Ingelsk]], wêrby't benammen op it mêd fan nije [[technology]], lykas [[kompjûter]]terminology en [[sosjale media]], hast alle oantsjuttings streekrjocht út it Ingelsk oernommen wurde.

===Wurdfoarming===
Oars as yn it [[Ingelsk]], mar krekt as yn it [[Frysk]] en hast alle oare [[Germaanske talen]], brûkt it Nederlânsk by it foarmjen fan gearstallings de tichte foarm. Dus as men bgl. fan 'e wurden ''boom'' (&quot;beam&quot;) en ''huis'' (&quot;hûs&quot;) in gearstalling meitsje wol, dan wurdt dy skreaun as ''boomhuis'' (&quot;beamhûs&quot;), en net mei de iepene foarm, as ''boom huis'', lykas yn it Ingelsk (''tree house''). Gauris kriget by it foarmjen fan sa'n gearstalling it earste diel fan it gearstalde wurd in ferbûging: ''hondenhok'' (&quot;hûnehok&quot;), ynstee fan ''hondhok''. As it oaninoarskriuwen fan in gearstalling swierrichheden opsmyt of net goed eaget, dan wurdt der in [[keppelstreekje]] ynfoege: ''VVD-coryfee'' (&quot;VVD-pommerant&quot;) en ''Zwarte-Zeekust'' (&quot;Swarte-Seekust&quot;).

Yn it bûtenlân stiet it Nederlânsk derom bekend dat it op dizze manear ûnbidich lange wurden meitsje kin, lykas ''wapenstilstandsonderhandeling'' (&quot;wapenstilstânsûnderhanneling&quot;), ''vertegenwoordigingsbevoegdheid'' (&quot;fertsjintwurdigingsfoech&quot;) en ''ziektekostenverzekeringsmaatschappij'' (&quot;syktekostefersekeringsmaatskippij&quot;). Hoewol't it neffens de staveringsregels fout is, hat in grut part fan 'e Nederlânsktaligen tsjintwurdich de niging om gearstallings yn 'e iepen foarm te skriuwen, net inkeld wurden as ''VVD&amp;nbsp;coryfee'' en ''Zwarte&amp;nbsp;Zeekust'', mar sels ''ziektekosten&amp;nbsp;verzekeraar'' (&quot;syktekostefersekerder&quot;), ''vertalings&amp;nbsp;debuut'' (&quot;oersettingsdebút&quot;) en ''paarden&amp;nbsp;stamboek'' (&quot;hynstestamboek&quot;). Dizze praktyk wurdt wol &quot;de Ingelske sykte&quot; neamd.

===Stavering===
It Nederlânsk wurdt skreaun mei it [[Latynske alfabet]]. Oars as dat by de measte oare [[Germaanske talen]] it gefal is, hat it Nederlânsk dêr frijwol gjin eigen [[letter]]s of [[diakritysk teken|diakrityske tekens]] oan tafoege, úsein de [[digraaf]]&amp;nbsp;[[IJ (letter)|ij]], dy't stiet foar it [[twalûd]] [ɛ.i̭], dat ek wol skreaun wurdt as ''ei''. De diakrityske tekens dy't it Nederlânsk brûkt, binne inkeld bedoeld as help by de útspraak, mar net as útspraakûnderskiedend diel fan 'e [[stavering]] (lykas yn 'e Fryske wurden &quot;rot&quot; en &quot;rôt&quot;).

It faakst komt it [[trema]] foar, dêr't mei oanjûn wurdt dat twa [[fokaal|fokalen]] efterinoar los faninoar útsprutsen wurde moatte, en dus gjin lange fokaal of twaklank foarmje, lykas yn: ''beëindigen'' (&quot;beëinigje&quot;) en ''geïnteresseerd'' (&quot;ynteressearre&quot;). Foarhinne waard it trema ek brûkt om dielen fan gearstallings faninoar te ûnderskieden, mar sûnt de staveringsherfoarming fan [[1995]] wurdt dêrfoar in [[keppelstreekje]] ynset; foarhinne: ''zeeëend'' (&quot;see-ein&quot;), no: ''zee-eend''. Fierders wurdt it [[skerpteken]] brûkt by wurden dy't twa útspraken hawwe, benammentlik by ''een'' (&quot;in&quot;) en ''één'' (&quot;ien&quot;), mar soms ek wol by ''voorkómen'' (&quot;foàrkomme&quot;) en ''vóórkomen'' (&quot;foarkómme&quot;). Soms wurdt ek it [[klamteken]] yn sa'n sitewaasje brûkt, benammen yn ''hè'' (&quot;hin&quot; of &quot;hun&quot;), mar allinnich om't it skerpteken dan al beset is: ''hé'' (&quot;hee&quot;). Oare diakrityske tekens binne almeast mei lienwurden út oare talen urven. Dêrby giet it fral om skerptekens as yn ''café'' (&quot;kafee&quot;), klamtekens as yn ''caissière'' (&quot;kassiêre&quot;), [[breedteken]]s as yn ''enquête'' (&quot;inkête&quot;) en [[sedylje]]s as yn ''façade'' (&quot;fasade&quot;).
[[File:Amsterdamse_tram_-_De_Red_Crosser_-_from_Flickr_2838709455_cropped_lijnbus.jpg|right|thumb|250px|De iennichste Nederlânske tafoeging oan it [[Latynske alfabet]] is de digraaf [[IJ (letter)|ij]].]]

De offisjele stavering fan it [[Standertnederlânsk]] is nei de staveringsherfoarming fan [[1944]] fêstlein yn 'e ''Wet Schrijfwijze Nederlandsche Taal'' (&quot;Wet Skriuwwize Nederlânske Taal&quot;), yn Belgje yn [[1946]] en yn Nederlân yn [[1947]]. Dy wet is yn beide lannen letter oanpast nei de staveringsherfoarmings fan [[1995]] en [[2005]]. De ''Woordenlijst Nederlandse Taal'', better bekend as ''[[Het Groene Boekje]]'' (fanwegen de kleur) wurdt oer it algemien akseptearre as de autoriteit op it mêd fan 'e Nederlânske stavering.

Mar nei't de &quot;staveringsferienfâldiging&quot; fan 1995 it spul ynstee yngewikkelder makke, en in nije herfoarming yn 2005 guon feroarings fan tsien jier earder weromdraaide mar tagelyk nije regels tafoege, wurdt de offisjele stavering lang net oeral mear neilibbe. It ''[[Genootschap Onze Taal]]'' besleat om in alternative wurdlist, ''[[Het Witte Boekje]]'', te publisearjen, wêryn't de meast yngewikkelde staveringsregels ferienfâldige wurde en ferskate staveringswizen bean wurde foar in grut tal omstriden wurden. Yn Nederlân wurdt sûnt troch in stikmannich grutte media-organisaasjes dizze alternative stavering oanholden, wylst ''Het Witte Boekje'' yn Flaanderen frijwol hielendal negearre is.

===Fonology===
====Fokalen====
It Nederlânsk beskikt oer tsien koarte [[fokaal|lûden]]: [ɑ] (a fan &quot;bak&quot;), [ɛ] (e fan &quot;lek&quot;), [ɪ], (i fan &quot;pit&quot;), [i] (i fan &quot;bite&quot;, dy't frjemd genôch yn 'e regel stavere wurdt as ''ie''), [ɔ] (o fan &quot;hok&quot;), [o] (o fan &quot;bok&quot;), [u] (û fan &quot;rûch&quot;), [œ] (u fan &quot;put&quot;), [y] (ú fan &quot;tút&quot;) en de [[sjwa]] of reduksjefokaal [ǝ] (e fan &quot;gewoan&quot;). Dêrby moat lykwols opmurken wurde dat inkeld yn [[Noard-Nederlân]] noch ûnderskie makke wurdt tusken de o fan &quot;hok&quot; en de o fan &quot;bok&quot;; yn 'e rest fan it Nederlânske taalgebiet liket dat ferskil earne yn 'e [[njoggentjinde iuw]] ferlern gien te wêzen, dat no miene Hollanners dat ''hof'' en ''bof'' opinoar rime.

Njonken tsien koarte lûden hat it Nederlânsk lykwols mar fjouwer lange lûden: [a:] (a fan &quot;baas&quot;), [e:] (e fan &quot;feest&quot;), [ø:] (eu fan &quot;deun&quot;) en [o:] (o fan &quot;rook&quot;). Dat kin nuvere útfloeisels hawwe, want as in Hollanner it oer de &quot;lange i&quot; hat, dan bedoelt er ornaris de koarte i fan &quot;bite&quot;. Want mei't it Nederlânsk gjin lange i hat, wurdt de koarte i faak sa oantsjut om him te ûnderskieden fan 'e i fan &quot;pit&quot;, wat eins in hiele oare klank is. Troch lienwurden út talen as it [[Ingelsk]] (''team'', ''cruise''), [[Dútsk]] (''Bühne'') en [[Frânsk]] (''enquête'', ''controle'') binne der resint noch guon oare lange lûden yn it Nederlânsk trochkrongen, dy't op dat mêd foar in marginaal útspraakûnderskie soarge hawwe (''kroes''&amp;nbsp;– ''cruise''; ''zonen''&amp;nbsp;– ''zone''). De lange lûden [e:], [ø:] en [o:] wurde yn it Nederlânsk sa't dat yn Nederlân sprutsen wurdt almeast reälisearre as [e:i], [ø:y], resp. [o:u], dus oan 'e ein niigjend nei i, ú, resp. û. 

Fierders beskikt it Nederlânsk ek noch oer in stik as tsien twalûden, wêrfan't [a.ṷ] (au fan &quot;gau&quot;), [ɛ.i̭] (ei fan &quot;hei&quot; of ij fan &quot;hij&quot;) en [ʌi̭] (ui fan &quot;bui&quot;) it measte foarkomme. Yn it [[Belgysk Nederlânsk]] wurde dizze trije twaklanken faak útsprutsen as lange lûden: au as [ɔː] (ô fan &quot;nôt&quot;), en fral ei as [ɛː] (ê fan &quot;bêd&quot;) en ui as [ʌː] (eu fan &quot;freule&quot;, mei in Frânske útspraak). De oare twalûden binne op te dielen yn twa groepkes&amp;nbsp;– einigjend op ''-w'': [e.ṷ] (''eeuw'' fan ''leeuw''), [i.ṷ] (ieu fan &quot;Sieu&quot;) en [yṷ] (''uw'' fan ''schuw''); en einigjend op ''-i'': [a:i̭] (aai fan it [[Wâldfrysk]]e &quot;saai&quot;), [ai̭] (ai fan it Wâldfryske &quot;laitsje&quot;), [oi̭] (oi fan &quot;hoi&quot;), [o:i̭] (oai fan &quot;moai&quot;) en [ui̭] (oei fan &quot;groei&quot;). Dêrnjonken komme yn it Nederlânsk ek in stikmannich twaklanken foar dat eins [[diftong]]isearre lûden binne: [ɪ.ǝ], [ø.ǝ], [i.ǝ], [u.ǝ], [o.ǝ] en [y.ǝ], fan ''beer'', ''beurt'', ''bier'', ''boer'', ''boor'', resp. ''buur''. Oars as yn it Frysk komme dy twaklanken lykwols net selsstannich foar, mar inkeld as [[allofoan]]en fan 'e [e:], [ø:], [i], [u], [o:] en [y] as dy foar in r útsprutsen wurde. Dizze lûden wurde sadwaande yn it Nederlânsk net as twaklanken ûnderkend.

====Klankynventaris (fokalen)====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''koarte lûden'''
|-
! Nederlânske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbylden
! omskriuwing
|-
| a
| [ɑ]
|''tak'' (&quot;tûke&quot;), ''kalf'' (&quot;keal&quot;, kowejong)
| dizze klank niget foar de measte Nederlânsktalige memmetaalsprekkers mear nei hoe't&lt;br&gt; men yn it Ingelsk de earste klank yn ''London'' útsprekt, as nei de Fryske a fan &quot;kap&quot;
|-
| e
| [ɛ]
|''bed'' (&quot;bêd&quot;), ''hen'' (&quot;hin&quot;)
| de koarte e fan &quot;lek&quot;
|-
| e / ij
| [ǝ]
|''de'' (&quot;de&quot;), ''mogelijk'' (&quot;mooglik&quot;)
| de [[sjwa]] of stomme e fan &quot;gewoan&quot;
|-
| i
| [ɪ]
|''dik'' (&quot;tsjûk&quot;), ''vis'' (&quot;fisk&quot;)
| de koarte i fan &quot;pit&quot;
|-
| ie / i / y
| [i]
|''lied'' (&quot;liet&quot;), ''gitaar'' (&quot;gitaar&quot;), ''gynaecoloog'' (&quot;gynekolooch&quot;)
| de koarte i fan &quot;bite&quot;; oer it algemien inkeld yn lienwurden mei in y skreaun
|-
| o
| [ɔ]
|''hok'' (&quot;hok&quot;), ''koffie'' (&quot;kofje&quot;)
| de koarte o fan &quot;hok&quot;; foarhinne in dúdlik ûnderskate klank, mar wurdt no inkeld noch&lt;br&gt; regionaal (d.w.s. yn [[Noard-Nederlân]]) fan 'e o fan &quot;bok&quot; ûnderskaat)
|-
| o
| [o]
|''bok'' (&quot;bok&quot;), ''dom'' (&quot;dom&quot;)
| de koarte o fan &quot;bok&quot;
|-
| oe / ou
| [u]
|''zoet'' (&quot;swiet&quot;), ''loupe'' (&quot;lûp&quot;)
| de koarte û fan &quot;rûch&quot;
|-
| u
| [œ]
|''nut'' (&quot;nut&quot;), ''juf'' (&quot;juffer&quot;)
| de koarte u fan &quot;put&quot;
|-
| uu / u
| [y]
|''kostuum'' (&quot;kostúm&quot;), ''spugen'' (&quot;spije&quot;)
| de koarte ú fan &quot;tút&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''lange lûden'''
|-
! Nederlânske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbylden
! omskriuwing
|-
| aa / a
| [a:]
|''zaad'' (&quot;sied&quot;), ''laten'' (&quot;litte&quot;)
| de lange a fan &quot;baas&quot;
|-
| ê / ai
| [ɛ:]
|''enquête'' (&quot;inkête&quot;), ''militair'' (&quot;militêr&quot;)
| de lange ê fan &quot;bêd&quot;; komt inkeld foar yn in beheinde groep lienwurden út it Frânsk
|-
| ee / e / é / ée
| [e:]
|''geen'' (&quot;gjin&quot;), ''lezen'' (&quot;lêze&quot;), &lt;br&gt;''café'' (&quot;kafee&quot;), ''prostituée'' (&quot;prostituee&quot;)
| de lange e fan &quot;feest&quot;
|-
| eu
| [ø:]
|''steun'' (&quot;stipe&quot;), ''reuk'' (&quot;rook&quot;)
| de eu fan &quot;deun&quot;
|-
| eu
| [ʌ:]
|''freule'' (&quot;freule&quot;)
| de lange eu fan &quot;freule&quot; (Frânske útspraak); komt inkeld foar yn in beheinde groep&lt;br&gt; lienwurden út it Frânsk
|-
| ea
| [i:]
|''team'' (&quot;tiim&quot;)
| de lange i fan &quot;wiid&quot;; komt inkeld foar yn in beheinde groep lienwurden út it Ingelsk
|-
| o
| [ɔ:]
|''zone'' (&quot;sône&quot;), ''controle'' (&quot;kontrôle&quot;)
| de lange ô fan &quot;nôt&quot;; oant 2005 skreaun as ô; komt inkeld foar yn in beheinde groep&lt;br&gt; lienwurden út it Frânsk
|-
| oo / o
| [o:]
|''boom'' (&quot;beam&quot;), ''koken'' (&quot;itensiede&quot;)
| de lange o fan &quot;rook&quot;
|-
| ui
| [u:]
|''cruise'' (&quot;krûs&quot;)
| de lange û fan &quot;sûch&quot;; komt inkeld foar yn in beheinde groep lienwurden út it Ingelsk
|-
| üh
| [y:]
|''bühne'' (&quot;bune&quot;)
| de lange ú fan &quot;drúf&quot;; komt inkeld foar yn in beheinde groep lienwurden út it Dútsk
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''twalûden'''
|-
! Nederlânske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbylden
! omskriuwing
|-
| aai
| [a:i̭]
|''taai'' (&quot;taai&quot;), ''maaien'' (&quot;meane&quot;)
| de aai fan it [[Wâldfrysk]]e &quot;saai&quot;
|-
| ai
| [ai̭]
|''Thai'' (&quot;Tai&quot;)
| de ai fan it Wâldfryske &quot;laitsje&quot;
|-
| au / ou
| [a.ṷ]
|''blauw'' (&quot;blau&quot;), ''zout'' (&quot;sâlt&quot;)
| de au fan &quot;gau&quot;
|-
| ee / e
| [ɪ.ǝ]
|''beer'' (&quot;bear&quot;), ''keren'' (&quot;kearen&quot;)
| de ea fan &quot;beam&quot;; net ûnderskaat as aparte klank: inkeld as fariant fan 'e [e:] (''ee'') foar in r
|-
| eeuw
| [ɪ:ṷ]
|''meeuw'' (&quot;kob&quot;), ''schreeuw'' (&quot;skreau&quot;)
| de i fan &quot;pit&quot;, mar langer oanholden, folge troch de û fan &quot;rûch&quot;
|-
| ei / ij
| [ɛ.i̭]
|''teil'' (&quot;tobbe&quot;), ''lijk'' (&quot;lyk&quot;)
| de ei fan &quot;bij&quot; of it Wâldfryske &quot;dei&quot;
|-
| eu
| [ø.ǝ]
|''deur'' (&quot;doar&quot;), ''zeuren'' (&quot;seure&quot;)
| de eo fan &quot;freon&quot; of eu fan &quot;beurt&quot;; net ûnderskaat as aparte klank: inkeld as fariant fan&lt;br&gt; 'e [ø:] (''eu'') foar in r
|-
| ieu
| [i.ṷ]
|''nieuw'' (&quot;nij&quot;), ''kieuw'' (&quot;kieu&quot;) (Oant [[Oanpaste Steatestavering|stavering 2015]])
| de ieu fan &quot;ieu&quot; of &quot;Sieu&quot;  (Oant [[Oanpaste Steatestavering|stavering 2015]])
|-
| ie
| [i.ǝ]
|''bier'' (&quot;bier&quot;), ''stier'' (&quot;bolle&quot;)
| de ie fan &quot;wiet&quot;; net ûnderskaat as aparte klank: inkeld as fariant fan 'e [i] (''ie'') foar in r
|-
| oe
| [u.ǝ]
|''boer'' (&quot;boer&quot;), ''roer'' (&quot;roer&quot;)
| de oe fan &quot;goed&quot;; net ûnderskaat as aparte klank: inkeld as fariant fan 'e [u] (''oe'') foar in r
|-
| oei
| [ui̭]
|''bloei'' (&quot;bloei&quot;), ''koeien'' (&quot;kij&quot;)
| de oei fan &quot;groei&quot;
|-
| oo
| [o.ǝ]
|''oor'' (&quot;ear&quot;), ''voor'' (&quot;foar&quot;)
| de oa fan &quot;boat&quot;; net ûnderskaat as aparte klank: inkeld as fariant fan 'e [o:] (''oo'') foar in r
|-
| oi
| [oi̭]
|''hoi'' (&quot;hoi&quot;)
| de oi fan &quot;boike&quot;
|-
| ooi
| [o:i̭]
|''zooi'' (&quot;soadsje&quot;), ''kooi'' (&quot;koai&quot;)
| de oai fan &quot;moai&quot;
|-
| uu
| [y.ǝ]
|''vuur'' (&quot;fjoer&quot;), ''zuur'' (&quot;soer&quot;)
| de ue fan &quot;flues&quot;; net ûnderskaat as aparte klank: inkeld as fariant fan 'e [y] (''uu'') foar in r
|-
| ui
| [ʌi̭]
|''vuil'' (&quot;smoarch&quot;), ''zuid'' (&quot;súd&quot;)
| de ui fan &quot;bui&quot;
|-
| uw
| [yṷ]
|''ruw'' (&quot;rûch&quot;), ''duw'' (&quot;triuw&quot;)
| de ú fan &quot;tút&quot;, folge troch de û fan &quot;rûch&quot;
|}

====Poldernederlânsk====
Sûnt de santiger jierren fan 'e [[tweintichste iuw]] docht him yn 'e provinsjes [[Noard-Hollân|Noard]]- en [[Súd-Hollân]] en [[Utert (provinsje)|Utert]] benammen ûnder de jongerein in nuveraardige útspraakferskowing foar, dy't troch [[taalkundige]] [[Jan Stroop]] it [[Poldernederlânsk]] neamd is. Dêrby wurde de [[twaklank]]en [ɛ.i̭] (''ei'' of ''ij'') en [ʌi̭] (''ui'') útsprutsen as [ai] (&quot;ai&quot;) en [ay] (a fan &quot;kap&quot; folge troch ú fan &quot;tút&quot;), wylst de lange [[fokaal|lûden]] [e:] (''ee''), [ø:] (''eu'') en [o:] (''oo'') diftongisearre wurde ta [ɛ.i̭] (&quot;ei&quot;), [ʌi̭] (&quot;ui&quot;) en [ɔ.ṷ] (&quot;ou&quot; fan &quot;grou&quot;).

====Konsonanten====
Oars as yn it Frysk is it yn it Nederlânsk mooglik, en sels normaal, dat de [[bylûd]]en [ɣ] (g fan &quot;drage&quot;), [v] (v fan &quot;weve&quot;), [x] (ch fan &quot;berch&quot;) en [z] (z fan &quot;tûzen&quot;) oan it begjin fan wurden foarkomme. De útspraak fan 'e r ferskilt per regio. Yn [[Noard-Nederlân]] en in grut diel fan [[Flaanderen]] wurdt dy klank foar op 'e tonge útsprutsen, as de rôljende r ([r], de [[alveolêre trilklank]]), mar yn [[Noard-Brabân]], [[Limboarch|Noard-Limboarch]] en [[Gelderlân|Súd-Gelderlân]] is it in breikjende r ([ʀ], de [[uvulêre trilklank]]), wylst op oare plakken de útspraak faak as in koarte rôljende r ([ɾ], de [[alveolêre strykklank]]) reälisearre wurdt. Yn beskate kriten wurdt fierders de Ingelske r brûkt ([ɹ], de [[alveolêre approksimant]]). Dy lêste útspraak is benammen bekend út [[it Goai]], en wurdt sadwaande faak de &quot;Goaiske r&quot; neamd. 

Beskate bylûden dy't yn it Frysk rûnom foarkomme, ûntbrieken oarspronklik yn it Nederlânsk, en komme dêr no inkeld foar yn bûtenlânske lienwurden. Dêrûnder binne de hurde [ɡ] (g fan &quot;goed&quot;), de [ʤ] (dzj fan &quot;siedzje&quot;), de [ʃ] (sj fan &quot;sjippe&quot;) en de [ʧ] (tsj fan &quot;tsjerke&quot;). De Fryske [[konsonant]]ekluster [sk] (sk fan &quot;skoalle&quot;) komt net foar; dêr foar yn 't plak hat it Nederlânsk de [sx] (''sch'' fan ''school''). In oerienkomst mei it Frysk, en ek mei it Dútsk, is dat it Nederlânsk [[einûntstimming]] hat, wêrby't stimhawwende klanken oan 'e ein fan wurden stimleas wurde. Men seit dus fan ''rode'' (&quot;reade&quot;), mei in [d], mar fan ''rood'' (&quot;read&quot;), mei in [t].

====Klankynventaris (konsonanten)====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| '''bylûden'''
|-
! Nederlânske &lt;br&gt;stavering
! [[Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet|IPA]]
! foarbylden
! omskriuwing
|-
| b / bb
| [b]
|''band'' (&quot;bân&quot;), ''hebben'' (&quot;hawwe&quot;)
| b fan &quot;bêd&quot;
|-
| ch / g
| [x]
|''chaos'' (&quot;gaos&quot;), ''berg'' (&quot;berch&quot;)
| ch fan &quot;troch&quot;
|-
| d / dd
| [d]
|''doos'' (&quot;doaze&quot;), ''midden'' (&quot;midden&quot;)
| d fan &quot;doel&quot;
|-
| f / ff
| [f]
|''fel'' (&quot;fûl&quot;), ''straffen'' (&quot;straffe&quot;)
| f fan &quot;fol&quot;
|-
| g
| [ɡ]
|''goal'' (&quot;goal&quot;)
| g fan &quot;gers&quot;; komt inkeld foar yn in beheinde groep lienwurden út it Ingelsk en wurdt dêrby&lt;br&gt; noch faak reälisearre as in [k]
|-
| g / gg
| [ɣ]
|''gaan'' (&quot;gean&quot;), ''leggen'' (&quot;lizze&quot;)
| g fan &quot;drage&quot;
|-
| h
| [h]
|''hoofd'' (&quot;holle&quot;), ''hard'' (&quot;hurd&quot;)
| h fan &quot;hout&quot;
|-
| j / y
| [j]
|''jij'' (&quot;do&quot;, 2de pers. it.), ''yoghurt'' (&quot;jochert&quot;)
| j fan &quot;jas&quot;
|-
| j
| [ʤ]
|''jeans'' (&quot;spikerbroek&quot;), ''jazz'' (&quot;jazz&quot;)
| dzj fan &quot;siedzje&quot;; komt inkeld foar yn in beheinde groep lienwurden út it Ingelsk
|-
| j / g
| [ʒ]
|''journalist'' (&quot;sjoernalist&quot;), ''garage'' (&quot;garaazje&quot;)
| zj fan &quot;bagaazje&quot;; komt inkeld foar yn in beheinde groep lienwurden út it Frânsk
|-
| k / kk
| [k]
|''kort'' (&quot;koart&quot;), ''wakker'' (&quot;wekker&quot;)
| k fan &quot;kat&quot;
|-
| l / ll
| [l]
|''laan'' (&quot;leane&quot;), ''willen'' (&quot;wolle&quot;)
| l fan &quot;lok&quot;
|-
| m / mm
| [m]
|''meel'' (&quot;moal&quot;), ''kammen'' (&quot;kjimme&quot;)
| m fan &quot;mar&quot;
|-
| n / nn
| [n]
|''nat'' (&quot;wiet&quot;), ''kunnen'' (&quot;kinne&quot;)
| n fan &quot;nekke&quot;
|-
| ng
| [ŋ]
|''zang'' (&quot;sjongen&quot;), ''mengen'' (&quot;minge&quot;)
| ng fan &quot;ding&quot;
|-
| nj
| [ɲ]
|''oranje'' (&quot;oranje&quot;)
| nj fan &quot;njonken&quot;
|-
| nk
| [ŋk]
|''dank'' (&quot;tank&quot;), ''stank'' (&quot;stank&quot;)
| nk fan &quot;bank&quot;
|-
| p / pp
| [p]
|''pijn'' (&quot;pine&quot;), ''appel'' (&quot;apel&quot;)
| p fan &quot;pet&quot;
|-
| r / rr
| [r] [ɾ] [ʀ] [ɹ]
|''roos'' (&quot;roas&quot;), ''korrel'' (&quot;kerl&quot;)
| r fan &quot;rak&quot;; útspraak ferskilt per regio
|-
| s / ss
| [s]
|''soep'' (&quot;sop&quot;, gerjocht), ''passen'' (&quot;passe&quot;)
| s fan &quot;sâlt&quot;
|-
| sch
| [sx]
|''school'' (&quot;skoalle&quot;), ''schouder'' (&quot;skouder&quot;)
| s fan &quot;sâlt&quot; folge troch de ch fan &quot;berch&quot;
|-
| sj / ch / sh
| [ʃ]
|''sjaal'' (&quot;sjaal&quot;), ''chocola'' (&quot;sûkelarje&quot;), ''show'' (&quot;sjo&quot;)
| sj fan &quot;sjippe&quot;; komt inkeld foar yn in beheinde groep wurden dy't fan oarsprong út it Ingelsk&lt;br&gt; komme
|-
| t / tt
| [t]
|''toen'' (&quot;doe&quot;), ''bitter'' (&quot;bitter&quot;)
| t fan &quot;tosk&quot;
|-
| tj
| [c]
|''tjalk'' (&quot;tsjalk&quot;), ''haantje'' (&quot;hoantsje&quot;)
| tj fan &quot;tjems&quot;
|-
| tsj / ch
| [ʧ]
|''Tsjech'' (&quot;Tsjech&quot;), ''cheerleader'' (&quot;cheerleader&quot;)
| tsj fan &quot;tsjerke&quot;; komt inkeld foar yn in beheinde groep lienwurden út it Ingelsk en Dútsk
|-
| v
| [v]
| ''veel'' (&quot;folle&quot;) ''leven'' (&quot;libje&quot;)
| v fan &quot;weve&quot;
|-
| w 
| [ʋ]
|''waar'' (&quot;wier&quot;), ''wijn'' (&quot;wyn&quot;, drank)
| w fan &quot;wat&quot;
|-
| w
| [w]
|''trouwen'' (&quot;trouwe&quot;), ''kwaad'' (&quot;lulk&quot;)
| w fan &quot;skowe&quot;
|-
| z / zz
| [z]
|''zon'' (&quot;sinne&quot;), ''razzia'' (&quot;razzia&quot;)
| z fan &quot;tûzen&quot;
|-
| ''net skreaun''
| [ʔ]
| ''coöperatie'' (&quot;koöperaasje&quot;), ''Kanaän'' (&quot;Kanaän&quot;)
| de [[glottisslach]], in bytsje romte tusken twa gelikense lûden; yn it Nederlânsk net bewust &lt;br&gt; reälisearre
|}

==Dialekten==
It Nederlânske taalgebiet falt útinoar yn seis of sân grutte dialektgroepen. Yn it noardwesten wurdt it [[Hollânsk]] sprutsen, dêr't it Standertnederlânsk grutdiels út fuortkomt. Sadwaande is it Nederlânsk poer taalkundich sjoen eins in dialekt fan it Hollânsk ynstee fan oarsom. It Hollânske dialektgebiet omfiemet de [[Nederlân]]ske provinsjes [[Noard-Hollân|Noard]]- en [[Súd-Hollân]] hast yn har gehiel, en dêropta noch dielen fan 'e provinsjes [[Fryslân]], [[Noard-Brabân]] en [[Utert (provinsje)|Utert]]. Eastlik dêrfan wurdt yn it grutste part fan 'e provinsje Utert, en fierders yn [[it Goai]], de [[Alblasserwaard]], de noardlike [[Betuwe]] en de súdwestlike [[Feluwe]] it [[Utertsk-Alblasserwaardsk]] sprutsen. Dat liket tige op it Hollânsk, en wurdt soms ta de Hollânske dialektgroep rekkene.
[[File:Lânkaart Nederlânske dialekten.PNG|right|300px|thumb|De fersprieding fan 'e ûnderskate haaddialekten binnen it Nederlânske taalgebiet.]]

Súdliker wreidet it dialektgebiet fan it [[Brabânsk]] him út oer hast de hiele Nederlânske provinsje [[Noard-Brabân]], it noardlike trêdepart fan 'e Nederlânske provinsje [[Limboarch (Nederlân)|Limboarch]], de noardwestlike hoeke fan 'e [[Belgje|Belgyske]] provinsje [[Limboarch (Belgyske provinsje)|Limboarch]] en hast de hiele provinsjes [[Antwerpen (provinsje)|Antwerpen]] en [[Flaamsk-Brabân]]. Ek it gewest [[Brussel (gewest)|Brussel]] heart fan oarsprong ta it Brabânske dialektgebiet, al is dêr tsjintwurdich noch mar 7% fan 'e befolking Nederlânsktalich (mei nochris 9% dy't seit twatalich Nederlânsk-Frânsk te wêzen), wat derta laat hat dat it [[Brusselsk]]e dialekt fan it Brabânsk hast útstoarn is.

Nau oan it Brabânsk besibbe is it [[Eastflaamsk]], dat yn hast de hiele provinsje [[East-Flaanderen]] sprutsen wurdt, mei dêropta dielen fan [[Antwerpen (provinsje)|Antwerpen]], [[West-Flaanderen]] en [[Siuwsk-Flaanderen]]. Noardlik dêrfan foarmet de provinsje [[Seelân]] it dialektgebiet fan it [[Siuwsk]], dat ek sprutsen wurdt op it Súdhollânske [[Goeree-Oerflakkee]] en in diel fan [[Foarne-Putten]]. It Siuwsk slút oan by it [[Westflaamsk]] fan [[West-Flaanderen]], dêr't ek it [[Westhoeksk (Flaamsk)|Westhoekster Flaamsk]] fan [[Frânsk-Flaanderen]] ta heart, en it Siuwsk-Westflaamsk wurdt dan ek almeast op ien sike neamd. Ta einbeslút wurdt yn súdlik [[Gelderlân]] en it noardlikste puntsje fan [[Limboarch (Nederlân)|Limboarch]] it [[Súdgeldersk]] sprutsen. Dêrby slute dan de [[Nederrynsk]]e dialekten fan westlik [[Dútslân]] (it [[Kleverlânsk]] en it [[Eastbergysk]]) wer oan, al wurde it Súdgeldersk en it Nederrynsk minder faak op ien bulte smiten as it Siuwsk en it Westflaamsk.

==ISO-koades==
De [[ISO 639]]-taalkoades foar it Nederlânsk binne &quot;nl&quot; en &quot;nld&quot;. Om't it [[Wikipedy:Wat is Wikipedia|Wikipedia-projekt]] meast, lykas wenst op it [[ynternet]], de twaletterige koades brûkt, wurdt de [[:nl:|Nederlânske Wikipedy]] oantsjut mei de koade &quot;nl:&quot;.

== Sjoch ek ==
* [[Afrikaansk]]
* [[Aldnederlânsk]]
* [[Midnederlânsk]]
* [[Nederlânske literatuer]]
* [[Standertnederlânsk]]

== Keppelings om utens ==
* {{nl}}[http://taalunieversum.org/taalunie/ De ''Nederlandse Taalunie'']
* {{en}}[http://www.101languages.net/dutch/ ''Dutch 101: Learn Dutch online'']
* {{en}}[http://en.wikibooks.org/wiki/Dutch Nederlânsk for Ingelsktaligen fan Wikibooks]
* {{en}}[http://www.majstro.com/Web/Majstro/dict.php?gebrTaal=dut&amp;bronTaal=dut&amp;doelTaal=fry Nederlânsk-Frysk ''online''-wurdboek]

{{YnterWiky|right|code=nl}}
{{boarnen|boarnefernijing=
'''referinsjes''':&lt;br&gt;
&lt;references/&gt;
'''boarnen''':&lt;br&gt;
* {{Aut|Crystal, David}}, ''The Penguin Dictionary of Language (Second Edition)'', Londen, 1999 (Penguin), ISBN 0 14 05 14 163.
* {{Aut|Berns, Jan, en Steusel, Sanne}}, ''Noord-Hollands'', De Haach, 2004 (Sdu Uitgevers), ISBN 978-9 01 20 97 161.
* {{Aut|Bree, Corry van}}, ''Zuid-Hollands'', De Haach, 2004 (Sdu Uitgevers), ISBN 978-9 01 20 90 216.
* {{Aut|Jansen, Mathilde, en Oostendorp, Marc van}}, ''Taal van de Wadden'', De Haach, 2004 (Sdu Uitgevers), ISBN 978-9 01 20 97 130.
* {{Aut|Scholtmeijer, Harrie}}, ''Utrechts, Veluws en Flevolands'', De Haach, 2002 (Sdu Uitgevers), ISBN 978-9 01 20 90 087.
----
Foar oare boarnen en fierdere literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Dutch_language ''Notes'', ''References'' en ''Bibliography'', op dizze side].
}}

[[Kategory:Nederlânsk| ]]
[[Kategory:Nederlanners]]
[[Kategory:Nederfrankyske talen]]
[[Kategory:Westgermaanske talen]]
[[Kategory:Taal yn Nederlân]]
[[Kategory:Taal yn Arûba]]
[[Kategory:Taal yn Belgje]]
[[Kategory:Taal yn Fryslân]]
[[Kategory:Taal yn Karibysk Nederlân]]
[[Kategory:Taal yn Kurasau]]
[[Kategory:Taal yn Sint-Marten]]
[[Kategory:Taal yn Suriname]]
[[Kategory:Nederlânsk-Ynje]]</text>
      <sha1>fpi9nee3i2nsf1xxfgjwj9mnfyubznb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Nederlânsk</title>
    <ns>1</ns>
    <id>9145</id>
    <revision>
      <id>1244065</id>
      <parentid>1243984</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kaartsje (3) */</comment>
      <origin>1244065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51762" sha1="qp3iwnaoig5c9mhwnh1mkfgy94sw2fy" xml:space="preserve">== Begjin ==
Der stiet no dat it begjin begûn is, en dêrnei fierder gongen (dat begjin dus). Mar ik haw dat hoe ek oars op skoalle hân. Is dit in fyzje fan de lêste 25 jier? Doe't ik op skoalle siet wie dit noch in ûntwikkeling, tusken, benammen de skriuwers yn, de grutte gewesten - Hollân, Flaanderen en Brabân. [[Meidogger:Mysha|Mysha]]

== Kaartsje ==

@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], goeie. Jo hawwe in dialektekaartsje fan it Nederlânsk om 1450 hinne tafoege. Dêr doocht neffens mei neat oan dat kaartsje. Neffens my waard der yn parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch Frysk praat. En it wol my net oan dat der yn parten fan Utert en de Feluwe Hollânsk/Siuwsk praat waard. En boppedat waard dat kaartsje troch in meidogger [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Vlaemink Vlaemink] oanmakke. Dêr haw ik grutte fraachtekens by, want hy hat op de siden [https://nl.wikipedia.org/wiki/Friezen Friezen] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs Limburchsk] op de Nederlânske wiky aardich wat rebûlje feroarsake. Hy hat dêr besocht siden op eigen manneboet te feroarjen sûnder oerlis en syn sin trochhinne drukke te litten. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 aug 2026, 21.12 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Ik slút my by it beswier fan Kneppelfreed oan. &quot;Eastnederlânsk&quot; is neat. Der sil wol Nedersaksysk bedoeld wêze, mar neam it dan ek sa (sis ik tsjin Vlaeminck, net tsjin Kening Aldgilles). It Utertsk-Alblasserwaardsk wêrfan't it spraakgebiet hiel rûchwei gearfalt mei de provinsje Utert, stiet yndie hiel ticht by it Hollânsk, mar op 'e Feluwe waard (en wurdt noch) Nedersaksysk sprutsen. De Siuwske dialekten hearre net by it Hollânsk, mar slute oan by it Westflaamsk. En de begrinzgings fan it Kleverlânsk (de salmkleurige útstulping yn Dútslân) lykje ek nearne op. Koartsein: dit kaartsje is prutswurk. 
:Oangeande it sprekkerstal fan it Nederlânsk haw ik jo wiziging yn 'e ynfoboks weromset, Kening Aldgilles. De reden dêrfoar is dat it sprekkerstal fan 25 miljoen fan 'e Nederlanske Taalunie komt, in organisaasje dy't it blykber nedich fynt om propaganda foar it Nederlânsk te fieren troch leagens te fersprieden. Behalven dat se alle sprekkers fan it Nedersaksysk en it Limboarchsk (erkende minderheidstalen) ta de Nederlânsktaligen rekkenje, negearje se ek de allochtoane taalminderheden en wolle se hawwe dat yn Suriname de mearderheid fan 'e befolking it Nederlânsk as memmetaal hat, wat grutte flauwekul is. Sjoch foar in wiidweidiger útinoarsetting fan dizze kwestje de paragraaf fan dit artikel oer it Sprekkerstal. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 aug 2026, 02.50 (CEST)

::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} De earste flater yn boppesteande argumintaasje is it ferkeard brûken fan it begryp ''minderheidstalen''. It giet hjir om streektalen of regionale talen. Minderheidstalen wurde sprutsen troch etnysk-histoaryske minderheden, dus troch in histoarysk folk. De iennichste juridyske definysje dêr't wy ús yn dit ferbân oan fêsthâlde kinne, is dy fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden|Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]]. Yn Nederlân binne allinnich de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Roma &amp; Sinty en de Joaden (en dêrmei de Jiddyskpraters) binne net as sadanich erkend, wylst se wol yn de beneaming komme soenen. Oare nasjonale minderheden binne der net yn Nederlân en dêrmei is dy diskusje yn prinsipe beslikke. 

::De twadde flater yn de argumintaasje is it lûken fan in hurde taalgrins tusken it Limburchsk en it Platdútsk oan 'e iene kant en it Nederlânsk oan 'e oare kant. It Nederlânsk waard lange tiid sels as Nederdútsk oantsjut. Sa'n skerpe grins is histoarysk dan ek net te ferantwurdzjen. Sterker noch: oant 1945 wie it hiel gewoan om it Flaamsk, Nederlânsk en Platdútsk as ûnderdielen fan ien Nederdútsk taalgebiet te beskôgjen en der bestie sels in stribjen nei ien mienskiplike Nederdútske taal. Nei 1945 ûntstie der lykwols ferlet fan in dúdlikere skieding, om't sprekkers oan wjerskanten fan de steatsgrins har net mear op deselde wize mei-inoar identifisearje koene. Ynienen waarden de oaren as frjemd en net mear as part fan deselde taalkundige mienskip beskôge. In histoaryske bân waard trochsnien. 

::Gjin flater, mar wol tredde argumint: Ek de taalkundige arguminten dy't it Nederdútsk ta wat folslein aparts meitsje moatte soene, binne net altyd oertsjûgjend. De ferskynsels dy't dêrfoar oanhelle wurde, komme foar in part ek yn Hollânske en oare Nederlânske dialekten foar. Der wurdt faak op wiisd dat in tal taalkundige eigenskippen fan it Nederdútsk yn it Standertnederlânsk ûntbrekke. Dat is wier, mar dêrmei wurdt it Standertnederlânsk as mjitstêf nommen. It sprutsen Folksnederlânsk yn it westen fan Nederlân stiet op tal fan punten folle tichter by de talen fan Drinte en Twinte as sa'n ferliking mei de standerttaal suggerearret.

::Fjirde argumint (tagelyk ympliste flater): It giet hjir om in histoarysk taalkaartsje. Sa'n kaart jout de histoaryske sitewaasje wer en heart dêrom ek de histoaryske nammen te brûken. Dêr is neat mis mei. As wy hjoed beslute soenen om it Frysk tenei bygelyks Brullatynsk te neamen, dan kinne wy dy namme fan 2026 ôf brûke. Mar om dêrnei te dwaan as waard der yn de 13e iuw al Brullatynsk sprutsen, soe histoarysk net te ferantwurdzjen wêze. Wy neame it Latyn ommers ek net efterôf Starwarsiaansk. Itselde probleem spilet by it begryp Nedersaksysk. Dy term is yn syn hjoeddeistige betsjutting pas yn de twadde helte fan de 20e iuw ynboargere. Om dy lettere terminology sûnder mear op âldere histoaryske situaasjes te projektearjen, is metodologysk problematysk. It efterôf omneamen fan histoaryske taalfoarmen kin maklik útrinne op aktivistyske of tendinsjeuze skiedskriuwing, benammen as dêrmei âldere selsbeneamingen en boarnetermen ferdwine. Op Wikipedia soe dêrom útgongspunt wêze moatte dat histoaryske kaarten en beskriuwings de terminology fan de oanbelangjende perioade folgje, mei eventueel in taljochting oer de moderne nammejouwing. Sa wurdt foarkommen dat lettere begrippen efterôf as histoaryske realiteit presintearre wurde. 

::Ta beslút wol ik jim der graach op wize dat wy hjir net op 'e man spylje. Letterlik elkenien dy't hjir in taalkaart oanbiedt, wurdt op de ynhâld beoardiele. Wy sjogge net nei de persoan of nei de fraach oft dy persoan ús wol of net befalt. Koartsein: ''Wy spylje op 'e bal, net op 'e man.'' It neamen fan de persoan efter in kaart kin fansels nuttich wêze foar de kontekst. Foar de beoardieling en byldfoarming fan in histoarysk taalkaartsje liket my de persoan sels lykwols net sûnder mear fan belang, om de hjirboppe neamde redenen. Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 22 aug 2026, 20.52 (CEST)

:::{{Ping|Kening Aldgilles}} It spyt my wol, mar ik bin it eins op gjin inkeld punt mei jo iens. In minderheidstaal is in taal dy't troch in minderheid sprutsen wurdt. Der is gjin inkele reden om oan te nimmen dat dat beslist in by wet erkende minderheid wêze moatte soe. Mei dy stelling kiperje jo 99% fan alle talen fan 'e wrâld yn it jiskefet. En wat in nasjonale minderheid is, wurdt beslist troch in kombinaasje fan wet en maatskiplike konsensus, en we witte allegearre dat beide dingen oan feroaring ûnderhevich binne, dus dy diskusje is net, sa't jo sizze &quot;yn prinsipe beslikke&quot;. Fierdersoan bestriidt ik it skerpe ûnderskie dat jo meitsje tusken minderheidstalen en streektalen of regionale talen. Ek begryp ik net wat it troch jo oanhelle Ramtferdrach hjirmei te krijen hat. Foar in taalkundige sitewaasje kinne je better sjen nei it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], dêr't foar Nederlân behalven Frysk ek Nedersaksysk, Limboarchsk, Romany, Jiddysk en Papiamintysk ûnder erkend wurde. 

:::Mar dat alles sydlings, want it giet yn dizze striidkwestje om in kaartsje dat de taalsitewaasje út 1450 hyt wer te jaan, dus de moderne sitewaasje docht eins hielendal net ta de saak. It is wier dat der in dialektkontinuum bestie tusken it Nedersaksysk en it Hollânsk en Eastflaamsk en it Limboarchsk. Mar dat kin fansels net betsjutte dat je dan de grinzen tusken de taalgebieten mar wat lukraak lûke. It moat noch wol earne op lykje. Feit is dat de Feluwe by it Nedersaksysk heart en net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat it Siuwsk òf apart werjûn wurde moat, òf by it Westflaamsk heart, mar net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat yn 1450 yn 'e Ommelannen en yn dielen fan West-Fryslân en Wetterlân noch Frysk sprutsen waard, dus dy grinzen lizze dêr ek gewoan fout. Nei de begrinzgings fan it Kleverlânsk is hielendal mar in slach slein. Al dy fouten meitsje dit kaartsje simpelwei folslein ûngeskikt om yn dit artikel of lykfol hokker oar artikel brûkt te wurden. 

:::Jo argumintearring dat op histoaryske taalkaartsjes histoaryske taalnammen brûkt wurde moatte, fyn ik net oertsjûgjend. Jo hawwe gelyk dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; in resint útfynsel is, mar it jout teminsten oan wat bedoeld wurdt. &quot;Eastnederlânsk&quot; hat gjin betsjutting, want sa binne dy dialekten nea neamd. De hiele reden dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; betocht wurde moast, wie dat der earder noch nea in oerkoepeljende term bestien hie foar it Grinslânsk, Drintsk, Stellingwerfsk, Sallânsk, Twintsk, Urkersk, Skokkersk, Feluwsk en Achterhoeksk. Dus hoewol't immen út 1450 de term &quot;Nedersaksysk&quot; nea brûkt hie, is dat yn dizze kontekst dochs wol deeglik de bêste beneaming, want it kaartsje is net bedoeld foar lju fan doe, mar foar lju fan no. 

:::Wat it neamen fan 'e makker fan it kaartsje oangiet, it folgjende. Sa't ik it begryp, die Kneppelfreed dat om't dy man op 'e Nederlânske Wikipedy bekend stiet as in rûzjesiker mei in eigen aginda dy't net needsaaklikerwize altyd oerienkomt mei de objektive beskriuwing fan ûnderwerpen dy't fan in ensyklopedy ferwachte wurde mei. Oft dat yndie sa is, wit ik net, mar ik fyn der neat nuvers oan as je by it tsjinkommen fan in kaartsje dêr't safolle grouwélige fouten yn sitte, ris even sjogge nei wa't dat makke hat. Dat hat neat mei &quot;op de man spyljen&quot; te krijen. Sa't jo sels sizze: taalkaarten moatte op 'e ynhâld beoardiele wurde. It is dúdlik dat de ynhâld fan dit kaartsje fan gjin kant doocht, dus ik hoopje dat we it mei koarten iens wurde kinne dat it út dit artikel ferwidere wurde moat. Mei freonlike groetnis, [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 03.00 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik slút my by Ieneach oan, jo hawwe it goed ferwurde. Ik wol noch efkes in pear dingen oan taheakje. De reden dat ik de makker fan dat kaartsje neamde wie neffens my wier wol relevant en bring de aksjes fan dy man op it aljemint. It kaartsje dy't er makke hat slút aardich oan mei wat er besiket te berikken op de Nederlânske en yn mindere mjitte ek op de Dútske en Ingelske wikys. Dat wie alhiel net myn bedoeling om op de man te spyljen. Dat kaartsje jout net de wiere sitewaasje fan dy tiid oan en ik ek hoopje dat we it iens wurde kinne om dy te ferwiderjen, want der binne wol bettere kaartsjes. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.12 (CEST)

:::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}}Wy oriïntearje ús oan skreaune boarnen, by foarkar oan primêre histoaryske of juridyske boarnen dêr’t sokke saken dúdlik yn fêstlein binne. Fansels ûntkomme wy net hielendal oan ynterpretaasje en binne boarnen en teksten nea folslein neutraal. Mar diels gongber deistich taalgebrûk sûnder mear ta ensyklopedyske terminology ferheffe en dêrby primêre boarnen oan ’e kant skowe, liket my net in ferantwurde wurkwize. 

:::::Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden. Wy kleurje de Frijheidswyk yn Ljouwert ommers ek net as Koerdysktalich gebiet yn, sels as dêr op in bepaald stuit in mearderheid Koerdysk prate soe. Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.

:::::Wat de beneaming Nedersaksysk oanbelanget, gean ik net mei yn de winsk om dy term ek op histoaryske taalkaarten konsekwint ta útgongspunt te nimmen. Wat my oanbelanget, kin dêr likegoed Nederdútsk brûkt wurde. Dat is taalkundich in krekte en histoarysk goed te ferdigenjen beneaming. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.24 (CEST)
::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]: Ik begryp jo argumint oer boarnen net alhiel. Wat hat dat hjirmei te krijen? Wolle jo dat we mei boarnen komme om ús gelyk te befêstigjen? Okee dan wêr binne de primêre histoaryske boarnen dy't de betrouberens fan dat kaartsje befêstigje. Ik ha noch nea lêzen dat it bestean fan it Eastnederlânsk befêstiget. As jo net wolle dat it &quot;Nedersaksysk&quot; neamd wurde moat, dan soe &quot;Limboarchsk&quot; hjir ek net foar folstean, want dat begryp waard yn de 19e iuw yntrodusearre. Taalkundich soene dy dialekten Eastnederfrankysk (yn Dútslân wurde se &quot;Súdnederfrankysk&quot; neamd) neamd wurde kinne. En de term &quot;Nederlânsk&quot; soe dan ek net kinne, want sprekkers fan wat wy no &quot;Midnederlânsk&quot; neame, nemaden harren taal ''Dietsch'' (Dytsk) of ''Nederduytsch'' (Nederdútsk), sa't jo hjir boppe ek al oanjûn hawwe. In bettere histoaryske term fan wat we hjoed-de-dei &quot;Nedersaksysk&quot; neame, soe Midnederdútsk wêze kinne.  
::::::Wat it Frysk oanbelanget, dan is [https://journal-archive.aup.nl/taal-en-tongval/jrg_2003_vol_55_-_fries_in_holland_in_de_17e_eeuw.pdf dit ien (skreaun troch Arjen Versloot)], dy't útleit dat der noch Frysk op plakken yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw sprutsen waard, dus yn 1450, in pear iuwen earder, moat der grif mear Frysk sprutsen wêze. It is slim om boarnen fan alle details te krijen, en kinne we allinnich fermoede, mar neffens my waard der doe noch yn grutte parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch meast Frysk praat. Op syn minst soe dy gebieten arsearre wêze kinne. It foarbyld mei Koerdysktaligen yn de Frijheidswyk yn Ljouwert fyn ik apels mei parren ferlykjen, it giet hjir ommers om lânseigen talen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 09.04 (CEST)
:::::::It argumint oer de boarnen is foar my frij simpel: alle diskusjes moatte saaklik fierd wurde en de arguminten moatte safolle mooglik op boarnen basearre wêze. By it Limboarchsk soe ik bygelyks sûnder mis foar ''Eastnederfrankysk'' as taalhistoaryske oantsjutting kieze, om’t dat taalkundich ek de krekte klassifikaasje is.

:::::::By it Nederlânsk leit der in lytse nuânse. Wat my oanbelanget, mei dy nuânse ek gewoan beneamd wurde, omdat it ús taak is om de histoaryske sitewaasje sa goed mooglik te beskriuwen. Dus net om dy moaie of minder noflik foar te stellen as de sitewaasje wie. Dat guon Nederlânsktaligen sa’n beskriuwing miskien net noflik fine, kin op himsels gjin reden wêze om relevante histoaryske feiten wei te litten. Ek by oare ûnnoflike parten fan de skiednis jildt ommers dat de gefoelichheid fan it ûnderwerp gjin reden is om it net te beskriuwen.

:::::::Dêrmei tink ik dat wy dit punt wol ôfslute kinne. Foar wa’t by bepaalde formulearringen in ûngemaklik gefoel hat; men hoecht net alles wat yn in histoaryske beskriuwing stiet noflik of sympatyk te finen. Wy besykje hjir allinnich in histoaryske taalsituaasje sa feitlik en sekuer mooglik te beskriuwen.
 
:::::::Mooglike oplossing: Yn it artikel oer it Aldfrysk soe ik ûnder it kopke ''Taalgebiet'' seker it ferhaal fan Versloot beneame. Yn it artikel oer it Nederlânsk soe ik ûnder ''skiednis'' in stikje skriuwe oer de Fryske nuânses yn Noard-Hollân en Grinslân, mar leaver wol fanút it perspektyf fan it Nederlânsk skreaun (om (semy-)aktivisme foar te kommen). Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 10.18 (CEST)

::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, ik sko gjin primêre boarnen oan 'e kant. Mar jo kinne fan it trochsneed folk dat de Wikipedy besiket en ús artikels lêst, net ferwachtsje dat se witte dat &quot;Eastnederfrankysk&quot; de histoaryske namme fan it Limboarchsk is, noch dat &quot;Dytsk&quot; ferwiist nei Hollânsk. Dan wurdt it in koadetaal dy't inkeld foar ynwijden te begripen is. Sa't ik al earder sei, hawwe jo hielendal gelyk as jo de term &quot;Nedersaksysk&quot; in modern útfynsel neame. Mar dat nimt net wei dat dy term, en Limboarchsk en Hollânsk, de bêste kar binne, ek op histoaryske taalkaartsjes, as jo wolle dat leken dy't neat fan taalkunde ôfwitte it ferhaal folgje kinne. Neffens my ûndermynje jo trouwens jo hiele argumintearing foar histoaryske nammen troch de neatsizzende en neat betsjuttende term &quot;Eastnederlânsk&quot; yn 'e leginda te brûken, dy't hielendal net histoarysk is.

::::::::Mar wichtiger is ús mieningsferskil oer dit kaartsje as gehiel. Jo hâlde mar fol: &quot;''Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.''&quot; Ik foel suver fan myn stoel doe't ik dat lies. Ik haw no al twaris dúdlik presys it tsjinstelde oantoand. Dat jo totaal foarby geane oan 'e grouwélige fouten dy't it kaartsje yn Seelân en op 'e Feluwe hat, fyn ik ûnbegryplik. 

::::::::En op it punt dêr't jo wól op reägearje, snijt jo antwurd gjin hout: &quot;''Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden.''&quot; It giet net om &quot;lytse groepen&quot; of &quot;lytse minderheden&quot;, mar om 'e mearderheid fan 'e befolking yn gebieten fan oansjenlike grutte. Jo ferliking mei Koerden yn 'e Frijheidswyk roert kant noch wâl, want yn it foarste plak giet it hjir om plattelânsgebieten dy't folle grutter binne as in stedswyk en oard binne Koerden hjir allochtoan, wylst wy it hawwe oer autochtoane taalgroepen. 

::::::::Koartsein: dit kaartsje kloppet beslist net, ek net yn grutte linen. It is ienfâldichwei prutswurk dat ûngeskikt is foar de Wikipedy. Wat moaiers kin ik der spitigernôch net fan meitsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 22.10 (CEST)

:::::::::Bêste Ieneach fan ’e Esk, it oanpassen fan terminology oan it nivo of de ferwachte kennis fan de lêzer (basearre op in ûnderbúkgefoel) is neffens my net de bedoeling. It giet hjir net om in populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk, mar om in beskriuwende ensyklopedy. It foardiel fan Wikipedia is krekt dat lêzers maklik trochklikke kinne nei oare siden en dêr mear útlis fine. It brûken fan de krekte wittenskiplike terminology draacht dêrom by oan de kwaliteit fan in artikel. As dat betsjut dat de Fryske Wikipedia op dit punt krekter is as de Nederlânske, dan kin ik dêr goed mei libje.

:::::::::Dyn foarstelling dat de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene, liket my lykwols wat te romantysk. Ik sitearje: &quot;Codex Fivelgo wordt gedateerd op kort na 1427. Het is in meerdere opzichten een sleutelhandschrift. In de eerste plaats bevindt het zich qua taal op de overgang van Oudfries en Nedersaksisch, oftewel Ommelander Middelnederlands / Middelnederduits. Na 1400 verdween de Friese taal in rap tempo uit de Ommelanden, zeker als schrijftaal (Meijering/Nijdam, 2018).&quot; Hoe’t it ek krekt west hat, Grins en de Ommelannen wienen om 1450 hinne al sa bot Nederlânsk/Nederdútsktalich dat yn Eastfryslân it ûntfryskjen in fersnelling krije koe. Der bestiet ek in frij brede wittenskiplike konsensus dat de oergong fan Frysk nei Eastnederlânsk/Nederdútsk yn it gebiet tusken Lauwers en Wezer in ûntwikkeling fan west nei east wie. Om 1450 wie yn Emden de ynfloed út it westen dúdlik te fernimmen. 

:::::::::De Codex Sickinghe, dy't tusken likernôch 1440 en 1450 optekene waard, is dêr in dúdlik foarbyld fan. Dy is fierwei yn it Eastnederlânsk/Nederdútsk skreaun. It Frysk wie doe as bestjoerlike en rjochtstaal yn de Ommelannen ferdwûn. De Fryske rjochtsbegripen yn sokke teksten geane fansels werom op it Aldfryske rjocht, mar healwei de 15e iuw wiene it benammen histoaryske en juridyske relikten út in eardere Fryske tradysje. Dat nimt net wei dat it Frysk troch in minderheid fan de befolking grif noch sprutsen waard. Sokke minderheden falle fuort yn de marzje fan de skiednisboeken en faak ek op sokke kaarten. Dêrom is it moai dat Wikipedia de romte jout de histoaryske feiten te beskriuwen en dêryn soe de krekte histoaryske taaloergong syn gerak krije kinne. Fiel dy frij dat proses te beskriuwen. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 24 aug 2026, 11.36 (CEST)

::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Ik bin it net iens mei jo opstelling oangeande it brûken fan terminology dy't inkeld foar lju mei in wittenskiplike oplieding te folgjen is. Jo litte it no klinke as freegje ik om yn bernetaal te skriuwen of mei in beheinde wurdskat lykas yn it ''Journaal in Gemakkelijke Taal''. Dat is hielendal net oan 'e oarder. Mar jo lykje wol opsetlik it oare uterste op te sykjen. Ik fyn: tusken beiden is ek romte. De Wikpedy mei dan gjin populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk wêze, mar it moat ek gjin ûntagonklik faktydskrift wurde mei ferhalen dêr't it gros fan 'e lêzers gjin tou oan fêstknoopje kin. Dat men fia it klikken op keppelings (as dy teminsten oanbrocht binne en net read binne) útfine kin wêr't it oer giet, is allegear goed en wol, mar as je om it hoartsje nei in betsjutting sykje moatte, reitsje je de trant fan it ferhaal kwyt. Dan heakje minsken ôf. Ik fyn dat de tekst fan in artikel fierhinne op himsels begryplik wêze moat en dat keppelings fral foar ferdjipping en eftergrûnynformaasje binne.

::::::::::No stelle jo it foar as is sa'n feroaring fan taal in kwestje fan in pear jier. Jo witte sels ek wol dat it feroarjen fan in taalsitewaasje in kwestje fan generaasjes is. Dat it Frysk net mear as skriuwtaal of bestjoerlike taal brûkt waard, wol net sizze dat it troch de mearderheid fan it sljochtwei folk net mear sprutsen waard. Yn Westerlauwersk Fryslân wie it Frysk fan 1498 ôf ek gjin bestjoertaal mear, en op Gysbert Japiks en in pear oare roppenden yn 'e woastyn nei waard it ek net mear as skriuwtaal brûkt, mar it hat as sprektaal fan it gewoane folk iuwenlang dochs oerlibbe. As de oergong fan Frysk nei Nedersaksysk yn 1427 oan 'e gong wie, dan wie dy yn 1450 perfoarst noch net foltôge. Fierders wol ik nochris jo oandacht fêstigje op 'e Frysktalige gebieten yn Hollân, dêr't folle langer Frysk sprutsen wurden is as yn 'e Ommelannen. Op 'e nij geane jo lykwols folslein foarby oan myn arguminten oer de foute werjefte fan 'e taalsitewaasje fan it kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân. Sa binne der noch wol mear grutte flaters te finen as jo ris goed nei dit kaartsje sjogge, lykas de Westhoeke fan Brabân (de krite om Willemstêd hinne), dêr't fan âlds Hollânsk sprutsen wurdt. Ik begryp net wêrom't jo sa fêsthâlde oan in kaartsje dat fan gjin kant doocht. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 aug 2026, 17.09 (CEST)

:::::::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik fyn ek dat dat kaartsje tsjûget fan amateuristysk prutswurk en net geskikt is foar de Wikipedy. It begryp &quot;Eastnederlânsk&quot; slacht kant noch wâl en hat alhiel gjin histoaryske betsjutting. De Nedersaksysk/Nederdútske dialekten falle histoarysk ek net iens ûnder it Nederlânsk, want dat komt fuort út it Nederfrankysk.
:::::::::::It is wier dat de Ommelannen earder en flugger ûntfryske binne as East-Fryslân, mar it wol my ek net oan dat it Frysk yn in pear jier tiid folslein út 'e Ommelannen ferdwûn is. Dat hat faaks wol in pear hûndert jier nommen. It is benammen ûnder de ynfloed fan de stêd Grins, dêr't it Nederdútsk al langer de bestjoerstaal en de taal fan de Hânze wie, dat de bestjoerstaal yn 'e Ommelannen al fluch oerskeakele waard op it Nederdútsk. Sjoch mar nei Noard-Hollân, dêr't yn 'e 17e iuw noch Frysk praat waard, in streek dat sûnt ein 13e iuw ûnder Hollân kaam ta fallen. It kin my noch heuge dat ik ea yn 'e Ljouwerter in stik fan Kerst Huisman lêzen ha, dat der sels yn Súd-Hollân yn 'e 14 en 15e iuw noch in pear Fryske taaleilantsjes wiene, lykas by Kaag, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Kaag en Braassem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 aug 2026, 06.53 (CEST)

::::::::::::Taalferskowingen kinne iuwenlang duorje. Dat is yn Eastfryslân bard. Taalferskowingen kinne ek tige hurd gean. Binnen twa generaasjes kin in mearderheidstaal in minderheidstaal wurde. Generaasjes yn de 15e iuw libben wol koarter as de generaasjes dy't wy no kenne, mar ek hjir is it fan belang dat wy de âlde boarnen goed ynterpretearje. Yn de 15e iuw wie in persoan fan 60 wol âld, mar gjin seldsum biologysk ferskynsel. Dochs lei de libbensferwachting yn de 15e iuw nei alle gedachten rûchwei mar om de 35-40 jier. Yn 15e-iuwsk Fryslân (dus ek Grinslân) hienen de minsken te krijen mei ynfeksjes, epidemyen, minne rispingen en periodyk geweld. Ek de gefolgen fan de pestepidemyen fan de 14e en 15e iuw wienen wichtich.
::::::::::::Minsken hienen mooglik ek net itselde romantyske gefoel by taal. Dat wat wie no foar it Frysk fiele, is nei alle gedachten in útfloeisel fan de 19e iuwske Romantyk. Minsken hienen mooglik (!) minder problemen mei taalferoaring.
::::::::::::Meindert Schroor syn teory oer it ferdwinen fan it Frysk yn Grinslân is massa-ymmigraasje út de Saksyske gebieten wei. It is bêst in oannimlik ferhaal. Koartsein, de yn 1427 wie it Frysk al in lijerich taaltsje. It kin dêrnei hiel hurd de taal fan in (tige) lytse minderheid wurden wêze.
::::::::::::Ta belút. ''Het raakt kant noch wal'' sette wy yn it Frysk oer mei ''it rekket igge noch seame''. ;-) Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 26 aug 2026, 22.07 (CEST)

:::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Sa komme wy net fierder. Kening Aldgilles, jo geane konstant wiidweidich yn op alderhanne rânesaken, mar de kwestje dêr't it hjir om draait, nammentlik dat it troch jo oan dit artikel tafoege kaartsje fan gjin kant doocht, geane jo út 'e wei. Kneppelfreed en iksels hawwe oanjûn dat it kaartsje ferwidere wurde moat omdat it smoarfol fouten sit. Wolle jo dêr noch ynhâldlik op reägearje mei útlis wêrom't jo miene dat dit kaartsje nettsjinsteande al dy fouten dochs bliuwe moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 aug 2026, 22.59 (CEST)

::::::::::::::It moat op basis fan arguminten dien wurde. Jim argumintaasje fyn ik net oertsjûgjend, ik sjoch foaral in protte oannames op it mêd fan taalûntwikkeling. Wikipedy is yn it foarste plak beskriuwend. It is net bedoeld om nije begripen te promoatsjen of minsken fan in bepaalde opfetting te oertsjûgjen. By twifel moat wat beskreaun wurdt altyd ûnderboud wurde mei betroubere boarnen. Dat is it útgongspunt op de bettere taalferzjes fan Wikipedia en dêr kin ik neat oan feroarje. Hasto alris sjoen nei wat ik hjirboppe út de wittenskiplike literatuer dield haw? --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 aug 2026, 09.08 (CEST)
:::::::::::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], jo moatte efkes goed yn 'e spegel sjen, want wat jo hjir boppe sizze, slacht alhiel op josels mei dat kaartsje. Hokfoar boarnen binne dêr, dy't de sitewaasje fan om 1450 wat it kaartsje ús leauwe litte wol, befêstigje. Ik kin jo wol op in briefke meijaan dat der gjin boarnen binne dat der op de Feluwe ea Hollânsk praat waard en dat it Eastnederlânsk (te praten oer nije begripen te promoatsjen) as dialekt/sprake ea bestien hat. Boppedat hearre de dialekten dy't we no ûnder de neamer &quot;Nedersaksysk&quot; beflappe, histoarsyk net iens ta it Nederlânsk, dat eins Nederfrankysk is. Ek it Siuwsk moat apart oanjûn wurde, want yn 'e 13e iuw hie Jacob van Maerlant it al oer it ''Seeus'' en foel alhiel net ûnder it Hollânsk.
:::::::::::::::En jo geane foarby oan it feit dat ik mei boarnen oer it bestean fan it Frysk yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw levere ha. Wat my oanbelanget hawwe Ieneach en ik genôch argumintaasje, basearre op besteande boarnen, levere en foldocht dat kaarstje net oan 'e Wikipedy. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 aug 2026, 22.30 (CEST)
::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Tsja. Ik slút my oan by boppesteande reäksje fan Kneppelfreed. Ik wit fierders eins ek net wat ik noch oer dizze saak tafoegje kin. As jo (Kening Aldgilles) sa oan dat kaartsje ferknocht binne dat jo it hjir beslist hâlde wolle, dan hawwe wy in konflikt dêr't we net út komme. Dan moatte wy de diskusje oars mar ferbreedzje en oare meidoggers derby belûke om te sjen wat dy derfan fine. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 aug 2026, 00.59 (CEST)

== Kaartsje (2) ==
It begryp is gongber yn de wittenskiplike literatuer. It wurdt Nederlânsk/Nederdútsk neamd. De primêre boarnen sizze ús itselde.
Dat der noch in pear boeren Frysk praat hawwe yn Noard-Hollân, is gjin reden om it hiele gebiet as Frysktalich wer te jaan. Dêrfoar dominearje de Nederlânsktalige boarnen. 
Graach de diskusje op boppesteande fierder fuortsette. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 30 aug 2026, 09.14 (CEST)
[[Ofbyld:Middle Dutch with dialect distribution.png|thumb|Dialekkaart fan it Nederlânsk om it jier 1450 hinne.&lt;br&gt;'''Leginda:'''&lt;br /&gt; {{legend|#1f77b4|Flaamsk}}{{legend|#ff7f0e|Brabânsk}}{{legend|#2ca02c|Hollânsk-Seelânsk}}{{legend|#d62728|Limboarchsk}}{{legend|#9467bd|Eastnederlânsk}}]]
:{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, it hat gjin sin om mei jo hjiroer fierder te praten, want jo wegerje gewoan nei arguminten te harkjen. Oer de grouwe fouten fan dit kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân binne jo no al in stik as fiif kear wiisd, en dêr reägearje jo gewoan net op. En mei &quot;in pear boeren yn Noard-Hollân&quot; komme jo net wei. Yn 'e krite fan Skagen en yn in diel fan Wetterlân wie sels oant djip yn 'e santjinde iuw de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich, dus dy opmerking fan jo oer de taalsitewaasje fan 1450 is ûnsin. As jo folhâlde dat dit kaartsje korrekte ynformaasje ferskaft oan 'e lêzers fan 'e Wikipedy, dan binne jo folslein mis. 
::{{Ping|Drewes|Mysha|FreyaSport|RomkeHoekstra}} Meidoggers, wy hawwe hjir in konflikt en we komme der net út. Meidogger Kening Aldgilles hat in pear wiken lyn in kaartsje oan dit artikel tafoege (sjoch kaartsje rjochts) dat de histoaryske taalsitewaasje yn Nederlân en Flaanderen werjaan soe omtrint 1450. Meidogger Kneppelfreed en iksels hawwe der hjirboppe ferskate kearen op wiisd dat dit kaartje smoarfol fouten sit. De grouwélichsten dêrfan binne:
::# De Feluwe, dêr't fan âlds Nedersaksysk (pears) sprutsen wurdt, is hjir ynkleure as waard der Hollânsk (grien) sprutsen;
::# Seelân en de Súdhollânske eilannen binne ek Hollânsktalich ynkleure, wylst it Siuwsk eins folle tichter by it Westflaamsk (blau) stiet, en dus dêrûnder beflapt wurde moat as it net as in aparte dialektgroep werjûn wurdt;
::# Hiel Hollân is Hollânsktalich ynkleure, wylst yn 1450 yn in grut part fan Noard-Hollân en teminsten ien diel fan Súd-Hollân (Kaag) de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich wie;
::# Ek de Frysktaligen yn 'e Grinzer Ommelannen, dêr't om 1450 hinne it ûntfryskingsproses noch yn folle gong wie, binne op dit kaartsje negearre.
::# Om de korrekte begrinzgings fan it Kleverlânske dialektgebiet wer te jaan (de ljochtoranje útstulping oer de Dútske grins hinne) is hielendal gjin muoite dien.
::Neffens Kneppelfreed en mysels is dit in kaartsje dat net yn dit artikel, noch yn lykfol hokker oar artikel fan 'e Wikipedy thúsheart om't it foutive ynformaasje útsutelet. Wy wolle dêrom dat dit kaartsje ferwidere wurdt. Kening Aldgilles wegeret dêroan mei te wurkjen en hâldt mar fol dat der neat mis mei is. It sprekt foar himsels dat dit konflikt dreger op te lossen makke wurdt trochdat Kening Aldgilles, Kneppelfreed en iksels allegearre behearders fan 'e Wikipedy binne. Ik leau net dat we earder alris sa'n sitewaasje meimakke hawwe. Ik bin earlik sein myn rie te'n ein, dat it iennichste wat ik noch betinke kin, is om dizze kwestje yn 'e groep te goaien en der eventueel mar in stimmerij fan te meitsjen. Wat fine jimme hjirfan? --- [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 aug 2026, 01.43 (CEST)
:::{{Ping|Kening Aldgilles|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ik bin net goed op 'e hichte mei de krekte taalsitewaasje fan 1450, mar ien ding falt my fuort op. De Fryske taalgrins lei yn alle gefallen eastliker (ynklusyf de Ommelannen en it Westerkertier) en it Nedersaksysk hie in folle grutter gebiet eastlik fan 'e hjoeddeiske Nederlânske grins. Oant de 19e iuw wie it Nederlânsk noch de standertaal yn Lier, Emden, Bentheim, Lingen, Gronau en Steinfurt. [https://www.dbnl.org/tekst/wal_006aanm01_01/wal_006aanm01_01_0004.php Hjir] stiet in taalkaartsje dat oer 1500 giet, dat tink ik mear rjocht docht oan 'e sitewaasje fan dy tiid. En wêrom wurde Hollânsk en Siuwsk eins gearfoege ta ien dialekt? Ik soe it Siuwsk lykas it Limburchsk, it Nedersaksysk en it Kleefsk in eigen kleur jaan. Dat der op 'e Feluwe yn dy tiid &quot;Hollânsk-Seelânsk&quot; praat waard wol my ek net oan. De namme &quot;Eastnederlânsk&quot; foar Nedersaksysk is boppedat ûnnedich betiizgjend want ek Limburchsk is in dialekt dat yn it easten praat wurdt. Om koart te kriemen: ik begryp eins net sa goed wêrom't der yn sa'n gefal sa bot fêstholden wurdt oan in plaatsje dêr't grutte twifel oer bestiet by oare meidoggers en fragen opropt. It liket my it bêste ta om yn sa'n gefal de kaart te ferwiderjen, oan te passen of mei in hurde boarne oan te bieden. Is der immen fan 'e FA dy't hjir mei gesach wat fan fine kin en foar elkenien oertsjûgjend wêze kin? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.31 (CEST)

::::Ik slút my oan by Romke. Ik haw gjin ferstân fan dizze saken, mar ik fyn dat as it kaartsje safolle twivel opropt it fuorthelle wurde moat, óf dat yn it artikel fermeld wurdt dat der twivele wurdt oan de betrouberens fan de kaart. It rieplachtsjen fan 'e FA liket my in goed plan. Yn it ferline hawwe wy dat ek wol dien. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 aug 2026, 18.21 (CEST)

:::::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], is der immen dy't kontakt mei de FA opnimme wol? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 1 sep 2026, 07.44 (CEST)

::::::{{Ping|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra}} Ik wol dat wol op my nimme. Ik fyn it in goede suggestje, mar it is my no al wer te let foar sokke dingen en moarn haw ik ek in drokke dei. Ris sjen oft ik it moarntejûn ynpasse kin. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 02.01 (CEST)

:::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], bêst genôch en tige tank dat jo dat wol efkes dwaan wolle. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 2 sep 2026, 05.43 (CEST)

::::::::Ik haw no krekt de e-mail ferstjoerd. No mar ôfwachtsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 23.31 (CEST)

:::::::::Ik haw in ûntfangstbefêstiging krigen fan it sekretariaat fan de Fryske Akademy, wêryn't meidield wurdt dat ús fraach trochstjoerd is nei it taalburo. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 sep 2026, 00.23 (CEST)

::::::::::Ik haw der noch mar ris in mailtsje efteroan stjoerd, want nei 24 dagen noch neat heard (útsein boppeneamde ûntfangstbefêstiging). [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 sep 2026, 00.25 (CEST)

:::::::::::Ik haw ûnderwilens, earder fan 'e wike, wer in ûntfangstbefêstiging fan it sekretariaat ûntfongen mei de bewissiging dat se it taalburo der op oansprekke sille. Fierder bliuwt it foarearst stil. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 okt 2026, 00.53 (CEST)

== Doel fan kaartsje ==
Jimme meie fral trochgean mei elkoar de harsens yn de slaan om in kaartsje, mar hat sa'n kaartsje eins in doel? Ik wol sizze: Der hat yn 1450 grif net immen by elts hûs frege wat der praat waard, fral net om't er dêr grif mear as in jier foar nedich hân hie. Jimme witte, ik haw leaver in [[Brockhaus Enzyklopädie]] as in [[Encyclopædia Britannica]] (Wêrom is dy der net?), dat ik soe [[Skiednis fan it Nederlânsk]] leaver as in side apart hawwe; en dannoch is dit o sa persys. At de boarnen der ienkear by setten wurde, kin it goed wêze dat dit spesjaal op de side [[Untstean fan it Nijnederlânsk]] komt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.56 (CEST)

:Even foar de goede oarder: we slane inoar de harsens net yn. Ik hoopje mar dat Mysha dat as hyperboale byldspraak bedoelde. We hawwe hjir in mieningsferskil dat problematysk is, mar we hâlde it saaklik en fatsoenlik. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.24 (CEST)

:: Ja, hear: Sa fier ik wit, wenje wy net iens allegear yn deselde provinsje, dat ik tocht net dat immen wier by de oar foar de doar stean soe. (Hoe dogge wy dat it oare jier, at wy 25 jier âld binne; hawwe wy in gearkomste, in skriuwsneon yn de bibleteek fan Lytsterp; in fytstocht om de grinzen fan de provinsje?) Mar ik woe mar sizze dat jimme drok wienen mei it finen fan wat der ferkeard wie, yn stee fan sykje nei in oplossing. En, yndie: Dizze side is om my wat te grut; it wie better as parten ôfsplit waarden ta siden apart. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Ofslute ==
Der is hjir in protte tiid yn de diskusjeside stutsen. Ik wol hjir ynhâldlik net fierder op yngean, mar hoopje dat wy by dit soarte fan ûnderwerpen de emoasje safolle mooglik bûten de diskusje hâlde kinne.

Ik haw hjirboppe in stikmannich foarbylden brûkt om in side te skriuwen oer [[Wikipedy:Gjin ûnbegrûne teoryfoarming]]. Yn de earste jierren fan ús Wikipedy hawwe wy besocht om de better ûntwikkele taalferzjes te folgjen. Tagelyk tink ik dat wy ús eigen wei gean moatte, mei wittenskiplike metoaden en boarnen as útgongspunt.

Ik hoopje dat ''[[Wikipedy:Gjin ûnbegrûne teoryfoarming]]'' dêrby helpe kin: feiten, ynterpretaasjes en oannames faninoar skiede en gjin fiergeande konklúzjes lûke sûnder foldwaande boarnebasis. Mei rynske groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 2 sep 2026, 22.47 (CEST)

:Mei iens.[[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]] ([[Meidogger oerlis:Otto S. Knottnerus|oerlis]]) 4 nov 2026, 19.51 (CET)

== Kaartsje (3)==
{{Ping|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra}} It is no twa moanne lyn dat we de Fryske Akademy om help frege hawwe. Ofsjoen fan 'e ûntfangstbefêstigings fan it sekretariaat binne dêr 0 reäksjes op kommen. Ik fyn dat wy tige ûnfatsoenlik behannele wurde. As se, om hokfoar reden dan ek, fine dat dizze fraach bûten harren fakgebiet leit, kinne se dat dochs wol gewoan oanjaan. Mar it liket my yn elts gefal sa stadichoan wol dúdlik dat wy fan 'e FA neat te ferwachtsjen hawwe. Hoe no? Ik bin noch altyd fan miening dat dy kaart hjir net thúsheart. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 nov 2026, 23.46 (CET)

:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Kening Aldgilles|Mysha}} Tige spitich dat de FA gjin muoite docht, wylst it dêr wol heart. Oan 'e oare kant binne der genôch boarnen dy't de fragen rjochtfeardigje. Op 'e side [https://nl.wikipedia.org/wiki/West-Fries_(dialectgroep) West-Fries (dialectgroep)] wurdt bygelyks skreaun dat de ûntfrysking fan West-Fryslân net earder as yn 'e 16e en 17e iuw plakfûn, wylst dat gebiet op it kaartsje mei de sitewaasje fan 1450 al hielendal mei Hollânsk as sprektaal ynkleure is. Ik haw ek noch eefkes socht nei de Ommelannen en it Westerkertier. Om 1400 hinne begûn yn 'e Ommelannen it Nedersaksysk it Frysk te ferfangen. Healwei de 15e iuw sille dielen dus grif noch Frysktalich west hawwe, al koe dat fan doarp oant doarp ferskille. It Westerkertier (it gebiet om Mearum hinne) bleau langer Frysktalich.
::([https://pure.knaw.nl/ws/portalfiles/portal/480996/Dat_is_andere_taal_2e_proef.pdf Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences (KNAW) - Dat is andere taal! Streektalen en dialecten van Nederland]) Ik tink dat der noch ien opsje is: in oerlis iepenje by it ôfbyld en us twifels beneame. Dêrnjonken kin yn 'e tekst fan it lemma by it plaatsje de twifels beneamd wurde. De oplader (Vlaemink) sels skynt neffens Kneppelfreed net sa'n noflik persoan te wêzen. In oerlis by Vlaemink iepenje sil in soad tiid kostje en nei alle gedachten allinnich frustraasje opleverje. Sels fyn ik it ek spitich dat wy safolle tiid fergrieme oer in kaartsje dat sa'n soad fragen opropt.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 3 nov 2026, 09.39 (CET)

:::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], yndie tige spitich dat de FA neat fan him hearre lit. Ik wit it oars ek net. Dat kaartsje moat der neffens myn miening út en doocht fan gjin kanten. Mei dy meidogger Vlaemink te diskusearjen, dêr begjin ik net oan want dêr soe alhiel gjin ein oankomme sûnder ek mar ien dinkje foarút te kommen. Sjoch [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Friezen hjirre] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs hjirre]. 

::::Ik besykje noch ien opsje. Ik sil @[[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]] ris freegje. Hy is warber op de Nederlânske wiki benammen oer de skiednis fan Grinslân en ek wol oer Fryslân en East-Fryslân. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 3 nov 2026, 20.28 (CET)

:::::Ik heb de neiging heel formeel reageren: ook kaarten dienen gebaseerd te zijn op bestaande bronnen en niet op nieuw onderzoek. Met andere woorden: een dialectkaart van de Nederlanden in de late middeleeuwen dient gebaseerd te zijn op openbare bronnen en gangbare opvattingen. Bovendien is er op de Fryske wikipedy geen concensus.
:::::De kaart is - zoals bekend - ontleend aan de Nederlandse wikipagina [[nl:Middelnederlands|Middelnederlands]] en gemaakt door de bekende gebruiker [[:commons:User:Vlaemink|Vlaemink]] in 2020. De ontwerper verwijst naar Guy Janssens en Ann Marynissen, ''[https://www.researchgate.net/publication/340502574_Het_Nederlands_vroeger_en_nu Het Nederlands vroeger en nu]'', Antwerpen 2005 (p. 70) en naar Wim Blockmans &amp; Walther Prevenier, ''The Promised Lands: The Countries under Burgundian Rule, 1369–1530'', Philadelphia 1999.
:::::Direct valt op dat het kaartje van Janssens en Marynissen iets heel anders laat zien: slechts de namen Hollands, Zeeuws, Vlaams, Utrechts, Brabants, Limburgs, Rijnlands en Noord-oostelijke dialecten (zie [https://wabdidactiek.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/01/middelnederlandse-dialecten.png hier] een versimpelde versie). Het boek van Blockmans en Preveniers bevat geen enkele talenkaart!!! Met andere woorden: het kaartje is het resultaat van nieuw onderzoek.
:::::Wat de maker in werkelijkheid geproduceerd heeft, is een versimpelde versie van de huidige dialectkaart van Nederland. Maar daarbinnen heeft hij omstreden keuzes gemaakt, zoals anderen al vastgesteld hebben: zo wordt het [[nl:West-Veluws|West-Veluws]] (&quot;een Nedersaksisch dialect&quot;) ten onrechte bij het Hollands-Zeelands gerekend, [[nl:Zuid-Gelders|Zuid-Gelders]] wat al te gemakkelijk bij het Brabants, hoewel het nauw verwant is met het [[nl:Kleverlands|Kleverlands]]. Een radicale sprong van 500 jaar terug geeft met deze versimpelingen toch een beetje een vertekend beeld.
[[Ofbyld:Dutch-dialects.svg|thumb|right|Dialectkaart van Jo Daan.]]
:::::De [https://neon.niederlandistik.fu-berlin.de/nl/nedling/taalgeschiedenis/diversiteit_van_het_middelnederlands/ Freie Unversität Berlin] hanteert voor het middelnederlands vijf groepen die wel doen denken aan het kaartje van Vlaemink, maar geeft daarbij het kaartje van 20e-eeuwse dialectgroepen door Jo Daan.
:::::Belangrijk is te realiseren dat we in de late middeleeuwen over een Middelnederlands (&quot;Nederfrankisch&quot;) spreektaalcontinuüm zonder vaste grenzen spreken. Alleen het Fries wijkt werkelijk af; de grens met het Middelnederduits is arbitrair. Gebieden als Limburg uit dit continuum losmaken, lijkt mij geforceerd. Binnen deze gebieden heb je wel sprake van dominante clusters (met name rond handelssteden en vorstelijke hoven) die via de schrijftaal standaardiserend werken. Zo interpreteer ik ook de bekende verschijnselen als Westfaalse expansie, Brabantse expansie, en de groeiende invloed van het Hanseatische Nederduits..
:::::Voor eventuelekartering van de laatmiddeleeuwse situatie zou ik - zoals anderen al hebben aangegeven - in elk geval Noord-Holland boven het IJ bij de Friese of bij de menggebieden tellen, hetgeen Arjen Versloot en anderen genoegzaam hebben aangetoond. Voor de Ommelanden en het Westerkwartier geldt dat niet: die zijn rond 1450 eenduidig Nederduits / Nedersaksisch. Daar doet de laatste Oudfriese tekst uit Duurswold rond 1400 niets aan af. Hoogstens zou je in een paar menggebiedjes kunnen intekenen.
:::::De term Nedersaksisch blijft behelpen, hij leidt ten opzichte van het Duitse overkoepelende begrip ''Niederdeutsch'' al snel tot verwarring. Twents en Achterhoeks zijn sterk verwant aan het Westfaals, en waren dat in het verleden nog veel meer, maar dat geldt niet voor de rest van het Nedersaksische gebied. Vanuit Duits perspectief zou het daarom gerechtvaardigd zijn binnen het Nedersaksische continuum van [[de:Ostniederländisch|Oost-Nederlands]] te spreken. Maar deze term wordt tegenwoordig binnen de Nederlandse taalkunde minder gebruikt omdat hij ten onrechte situeert dat het om een variant van het Middelnederlands gaat. En het is toch de bedoeling om bij actuele (wetenschappelijk) gangbare begrippen aan te sluiten.
:::::De term Hollands is hier sowieso wat ingewikkeld, ik zou er Hollands-Zeeuws-Utrechts of West-Nederfrankisch van maken. Veluwe is zeker geen Hollands. De afzonderlijke delen van Brabant vormen tot op zekere hoogte een eenheid (dankzij de bekende laatmiddeleeuwse Brabantse expansie). Maar het Gelders sluit tegelijkertijd nauw aan bij het Klevelands, dat op de boventaande kaart ten onrechte een andere kleur heeft gekregen. Door bijvoorbeeld de term Brabants-Nederfrankisch te gebruiken voorkom je misvattingen. Je zou Zuid-Gelders ook tot overgangsgebied kunnen bestempelen. In Duitsland rekent men het Zuid-Gelders en Klevelands tot het [[de:Nordniederfränkisch|Noordnederfrankisch]], Limburgs tot het [[de:Ostniederfränkisch|Oost- of Zuidnederfrankisch]]. Zie ook de internetpagina's [https://middelnederlands.nl/ Middelnederlands.nl] en [http://www.taalcanon.nl/vragen/hoeveel-dialecten-heeft-het-nederlands/ Taalcanon].
:::::Als er meer concensus zou zijn, zou ik zeggen: maak in onderling overleg een aangepast kaartje, dat indien nodig rekening houdt met overgangsgebieden. Maar die concensus is er blijkbaar niet.
:::::Omdat nu de bronnen én de concensus ontbreken, vind ik kaart van de middeleeuwse situatie in deze fase niet-wikipedia-waardig en overbodig. Bovendien gaat deze pagina over het Nederlands en niet over het Middelnederlands, en dus moet de bestaande dialectkaart van Jo Daan of iets vergelijkbaars hier meer dan voldoende zijn. [[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]] ([[Meidogger oerlis:Otto S. Knottnerus|oerlis]]) 4 nov 2026, 19.46 (CET) (eerste versie 4 nov 2026, 02.34)
::::::@[[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]], heel erg dank voor uw bijdrage en ik denk dat dat heeft ons een heel eind geholpen. @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], wat fine jim? Hawwe jim noch wat ta te foegjen? Ik tink no kinne we dat kaartsje fan Vlaemink wol ferwiderje. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 4 nov 2026, 22.39 (CET) [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 4 nov 2026, 22.50 (CET)

:::::{{Ping|Otto S. Knottnerus}} Ook van mij heel erg bedankt voor uw uitgebreide bijdrage. Ik heb nog één vraag. U spreekt hierboven over Hollands-Zeeuws-Utrechts; ik dacht dat het Zeeuws eigenlijk meer aansloot bij het West-Vlaams van Brugge en omstreken dan bij het Hollands. Of heb ik dat nou mis? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 nov 2026, 16.23 (CET)

==Nederlânsk vs. Middelnederlâns; Hjoeddedeisk vs. Skiednis==
Ik besykje it mar nochris:
* [[Nederlânsk]] - hjir komt wat ynformaasje oer wêr't de taal op it stuit praat wurdt, at der noch in ûnderskie is mei [[Ingelsk]], koades, datsoarte fan saken.
** [[Hjoeddedeisk Nederlânsk]] - Dat is de beskriuwing fan de taal fan 1500 ôf. (Of krekt wat letter; wêrom it dy skieding wêze moat, stiet fansels op de side.) Dêr komme de taalregels sa't dy no jilde, resinte spellingsferoarings, skriuwers/sprekkers.
** [[Middelnederlânsk]] - Selde ferhaal, mar beskriuwt de taal dy't itselde komôf hat, mar dy't wy net mear lêze kinne.
** [[Skiednis fan it Nederlânsk]] - Fan nul oant no.
Dan fertelle wy net mear dat de lju yn [[Kaapstêd]] om 1200 hinne alles krekt seinen sa't wy dat noch dwaan. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 4 nov 2026, 11.45 (CET) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])</text>
      <sha1>qp3iwnaoig5c9mhwnh1mkfgy94sw2fy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244066</id>
      <parentid>1244065</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:26:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kaartsje (3) */</comment>
      <origin>1244066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52031" sha1="gfch5ri4jrv8ovgn5s8i9oq4hhxuc4k" xml:space="preserve">== Begjin ==
Der stiet no dat it begjin begûn is, en dêrnei fierder gongen (dat begjin dus). Mar ik haw dat hoe ek oars op skoalle hân. Is dit in fyzje fan de lêste 25 jier? Doe't ik op skoalle siet wie dit noch in ûntwikkeling, tusken, benammen de skriuwers yn, de grutte gewesten - Hollân, Flaanderen en Brabân. [[Meidogger:Mysha|Mysha]]

== Kaartsje ==

@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], goeie. Jo hawwe in dialektekaartsje fan it Nederlânsk om 1450 hinne tafoege. Dêr doocht neffens mei neat oan dat kaartsje. Neffens my waard der yn parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch Frysk praat. En it wol my net oan dat der yn parten fan Utert en de Feluwe Hollânsk/Siuwsk praat waard. En boppedat waard dat kaartsje troch in meidogger [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Vlaemink Vlaemink] oanmakke. Dêr haw ik grutte fraachtekens by, want hy hat op de siden [https://nl.wikipedia.org/wiki/Friezen Friezen] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs Limburchsk] op de Nederlânske wiky aardich wat rebûlje feroarsake. Hy hat dêr besocht siden op eigen manneboet te feroarjen sûnder oerlis en syn sin trochhinne drukke te litten. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 aug 2026, 21.12 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Ik slút my by it beswier fan Kneppelfreed oan. &quot;Eastnederlânsk&quot; is neat. Der sil wol Nedersaksysk bedoeld wêze, mar neam it dan ek sa (sis ik tsjin Vlaeminck, net tsjin Kening Aldgilles). It Utertsk-Alblasserwaardsk wêrfan't it spraakgebiet hiel rûchwei gearfalt mei de provinsje Utert, stiet yndie hiel ticht by it Hollânsk, mar op 'e Feluwe waard (en wurdt noch) Nedersaksysk sprutsen. De Siuwske dialekten hearre net by it Hollânsk, mar slute oan by it Westflaamsk. En de begrinzgings fan it Kleverlânsk (de salmkleurige útstulping yn Dútslân) lykje ek nearne op. Koartsein: dit kaartsje is prutswurk. 
:Oangeande it sprekkerstal fan it Nederlânsk haw ik jo wiziging yn 'e ynfoboks weromset, Kening Aldgilles. De reden dêrfoar is dat it sprekkerstal fan 25 miljoen fan 'e Nederlanske Taalunie komt, in organisaasje dy't it blykber nedich fynt om propaganda foar it Nederlânsk te fieren troch leagens te fersprieden. Behalven dat se alle sprekkers fan it Nedersaksysk en it Limboarchsk (erkende minderheidstalen) ta de Nederlânsktaligen rekkenje, negearje se ek de allochtoane taalminderheden en wolle se hawwe dat yn Suriname de mearderheid fan 'e befolking it Nederlânsk as memmetaal hat, wat grutte flauwekul is. Sjoch foar in wiidweidiger útinoarsetting fan dizze kwestje de paragraaf fan dit artikel oer it Sprekkerstal. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 aug 2026, 02.50 (CEST)

::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} De earste flater yn boppesteande argumintaasje is it ferkeard brûken fan it begryp ''minderheidstalen''. It giet hjir om streektalen of regionale talen. Minderheidstalen wurde sprutsen troch etnysk-histoaryske minderheden, dus troch in histoarysk folk. De iennichste juridyske definysje dêr't wy ús yn dit ferbân oan fêsthâlde kinne, is dy fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden|Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]]. Yn Nederlân binne allinnich de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Roma &amp; Sinty en de Joaden (en dêrmei de Jiddyskpraters) binne net as sadanich erkend, wylst se wol yn de beneaming komme soenen. Oare nasjonale minderheden binne der net yn Nederlân en dêrmei is dy diskusje yn prinsipe beslikke. 

::De twadde flater yn de argumintaasje is it lûken fan in hurde taalgrins tusken it Limburchsk en it Platdútsk oan 'e iene kant en it Nederlânsk oan 'e oare kant. It Nederlânsk waard lange tiid sels as Nederdútsk oantsjut. Sa'n skerpe grins is histoarysk dan ek net te ferantwurdzjen. Sterker noch: oant 1945 wie it hiel gewoan om it Flaamsk, Nederlânsk en Platdútsk as ûnderdielen fan ien Nederdútsk taalgebiet te beskôgjen en der bestie sels in stribjen nei ien mienskiplike Nederdútske taal. Nei 1945 ûntstie der lykwols ferlet fan in dúdlikere skieding, om't sprekkers oan wjerskanten fan de steatsgrins har net mear op deselde wize mei-inoar identifisearje koene. Ynienen waarden de oaren as frjemd en net mear as part fan deselde taalkundige mienskip beskôge. In histoaryske bân waard trochsnien. 

::Gjin flater, mar wol tredde argumint: Ek de taalkundige arguminten dy't it Nederdútsk ta wat folslein aparts meitsje moatte soene, binne net altyd oertsjûgjend. De ferskynsels dy't dêrfoar oanhelle wurde, komme foar in part ek yn Hollânske en oare Nederlânske dialekten foar. Der wurdt faak op wiisd dat in tal taalkundige eigenskippen fan it Nederdútsk yn it Standertnederlânsk ûntbrekke. Dat is wier, mar dêrmei wurdt it Standertnederlânsk as mjitstêf nommen. It sprutsen Folksnederlânsk yn it westen fan Nederlân stiet op tal fan punten folle tichter by de talen fan Drinte en Twinte as sa'n ferliking mei de standerttaal suggerearret.

::Fjirde argumint (tagelyk ympliste flater): It giet hjir om in histoarysk taalkaartsje. Sa'n kaart jout de histoaryske sitewaasje wer en heart dêrom ek de histoaryske nammen te brûken. Dêr is neat mis mei. As wy hjoed beslute soenen om it Frysk tenei bygelyks Brullatynsk te neamen, dan kinne wy dy namme fan 2026 ôf brûke. Mar om dêrnei te dwaan as waard der yn de 13e iuw al Brullatynsk sprutsen, soe histoarysk net te ferantwurdzjen wêze. Wy neame it Latyn ommers ek net efterôf Starwarsiaansk. Itselde probleem spilet by it begryp Nedersaksysk. Dy term is yn syn hjoeddeistige betsjutting pas yn de twadde helte fan de 20e iuw ynboargere. Om dy lettere terminology sûnder mear op âldere histoaryske situaasjes te projektearjen, is metodologysk problematysk. It efterôf omneamen fan histoaryske taalfoarmen kin maklik útrinne op aktivistyske of tendinsjeuze skiedskriuwing, benammen as dêrmei âldere selsbeneamingen en boarnetermen ferdwine. Op Wikipedia soe dêrom útgongspunt wêze moatte dat histoaryske kaarten en beskriuwings de terminology fan de oanbelangjende perioade folgje, mei eventueel in taljochting oer de moderne nammejouwing. Sa wurdt foarkommen dat lettere begrippen efterôf as histoaryske realiteit presintearre wurde. 

::Ta beslút wol ik jim der graach op wize dat wy hjir net op 'e man spylje. Letterlik elkenien dy't hjir in taalkaart oanbiedt, wurdt op de ynhâld beoardiele. Wy sjogge net nei de persoan of nei de fraach oft dy persoan ús wol of net befalt. Koartsein: ''Wy spylje op 'e bal, net op 'e man.'' It neamen fan de persoan efter in kaart kin fansels nuttich wêze foar de kontekst. Foar de beoardieling en byldfoarming fan in histoarysk taalkaartsje liket my de persoan sels lykwols net sûnder mear fan belang, om de hjirboppe neamde redenen. Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 22 aug 2026, 20.52 (CEST)

:::{{Ping|Kening Aldgilles}} It spyt my wol, mar ik bin it eins op gjin inkeld punt mei jo iens. In minderheidstaal is in taal dy't troch in minderheid sprutsen wurdt. Der is gjin inkele reden om oan te nimmen dat dat beslist in by wet erkende minderheid wêze moatte soe. Mei dy stelling kiperje jo 99% fan alle talen fan 'e wrâld yn it jiskefet. En wat in nasjonale minderheid is, wurdt beslist troch in kombinaasje fan wet en maatskiplike konsensus, en we witte allegearre dat beide dingen oan feroaring ûnderhevich binne, dus dy diskusje is net, sa't jo sizze &quot;yn prinsipe beslikke&quot;. Fierdersoan bestriidt ik it skerpe ûnderskie dat jo meitsje tusken minderheidstalen en streektalen of regionale talen. Ek begryp ik net wat it troch jo oanhelle Ramtferdrach hjirmei te krijen hat. Foar in taalkundige sitewaasje kinne je better sjen nei it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], dêr't foar Nederlân behalven Frysk ek Nedersaksysk, Limboarchsk, Romany, Jiddysk en Papiamintysk ûnder erkend wurde. 

:::Mar dat alles sydlings, want it giet yn dizze striidkwestje om in kaartsje dat de taalsitewaasje út 1450 hyt wer te jaan, dus de moderne sitewaasje docht eins hielendal net ta de saak. It is wier dat der in dialektkontinuum bestie tusken it Nedersaksysk en it Hollânsk en Eastflaamsk en it Limboarchsk. Mar dat kin fansels net betsjutte dat je dan de grinzen tusken de taalgebieten mar wat lukraak lûke. It moat noch wol earne op lykje. Feit is dat de Feluwe by it Nedersaksysk heart en net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat it Siuwsk òf apart werjûn wurde moat, òf by it Westflaamsk heart, mar net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat yn 1450 yn 'e Ommelannen en yn dielen fan West-Fryslân en Wetterlân noch Frysk sprutsen waard, dus dy grinzen lizze dêr ek gewoan fout. Nei de begrinzgings fan it Kleverlânsk is hielendal mar in slach slein. Al dy fouten meitsje dit kaartsje simpelwei folslein ûngeskikt om yn dit artikel of lykfol hokker oar artikel brûkt te wurden. 

:::Jo argumintearring dat op histoaryske taalkaartsjes histoaryske taalnammen brûkt wurde moatte, fyn ik net oertsjûgjend. Jo hawwe gelyk dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; in resint útfynsel is, mar it jout teminsten oan wat bedoeld wurdt. &quot;Eastnederlânsk&quot; hat gjin betsjutting, want sa binne dy dialekten nea neamd. De hiele reden dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; betocht wurde moast, wie dat der earder noch nea in oerkoepeljende term bestien hie foar it Grinslânsk, Drintsk, Stellingwerfsk, Sallânsk, Twintsk, Urkersk, Skokkersk, Feluwsk en Achterhoeksk. Dus hoewol't immen út 1450 de term &quot;Nedersaksysk&quot; nea brûkt hie, is dat yn dizze kontekst dochs wol deeglik de bêste beneaming, want it kaartsje is net bedoeld foar lju fan doe, mar foar lju fan no. 

:::Wat it neamen fan 'e makker fan it kaartsje oangiet, it folgjende. Sa't ik it begryp, die Kneppelfreed dat om't dy man op 'e Nederlânske Wikipedy bekend stiet as in rûzjesiker mei in eigen aginda dy't net needsaaklikerwize altyd oerienkomt mei de objektive beskriuwing fan ûnderwerpen dy't fan in ensyklopedy ferwachte wurde mei. Oft dat yndie sa is, wit ik net, mar ik fyn der neat nuvers oan as je by it tsjinkommen fan in kaartsje dêr't safolle grouwélige fouten yn sitte, ris even sjogge nei wa't dat makke hat. Dat hat neat mei &quot;op de man spyljen&quot; te krijen. Sa't jo sels sizze: taalkaarten moatte op 'e ynhâld beoardiele wurde. It is dúdlik dat de ynhâld fan dit kaartsje fan gjin kant doocht, dus ik hoopje dat we it mei koarten iens wurde kinne dat it út dit artikel ferwidere wurde moat. Mei freonlike groetnis, [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 03.00 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik slút my by Ieneach oan, jo hawwe it goed ferwurde. Ik wol noch efkes in pear dingen oan taheakje. De reden dat ik de makker fan dat kaartsje neamde wie neffens my wier wol relevant en bring de aksjes fan dy man op it aljemint. It kaartsje dy't er makke hat slút aardich oan mei wat er besiket te berikken op de Nederlânske en yn mindere mjitte ek op de Dútske en Ingelske wikys. Dat wie alhiel net myn bedoeling om op de man te spyljen. Dat kaartsje jout net de wiere sitewaasje fan dy tiid oan en ik ek hoopje dat we it iens wurde kinne om dy te ferwiderjen, want der binne wol bettere kaartsjes. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.12 (CEST)

:::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}}Wy oriïntearje ús oan skreaune boarnen, by foarkar oan primêre histoaryske of juridyske boarnen dêr’t sokke saken dúdlik yn fêstlein binne. Fansels ûntkomme wy net hielendal oan ynterpretaasje en binne boarnen en teksten nea folslein neutraal. Mar diels gongber deistich taalgebrûk sûnder mear ta ensyklopedyske terminology ferheffe en dêrby primêre boarnen oan ’e kant skowe, liket my net in ferantwurde wurkwize. 

:::::Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden. Wy kleurje de Frijheidswyk yn Ljouwert ommers ek net as Koerdysktalich gebiet yn, sels as dêr op in bepaald stuit in mearderheid Koerdysk prate soe. Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.

:::::Wat de beneaming Nedersaksysk oanbelanget, gean ik net mei yn de winsk om dy term ek op histoaryske taalkaarten konsekwint ta útgongspunt te nimmen. Wat my oanbelanget, kin dêr likegoed Nederdútsk brûkt wurde. Dat is taalkundich in krekte en histoarysk goed te ferdigenjen beneaming. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.24 (CEST)
::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]: Ik begryp jo argumint oer boarnen net alhiel. Wat hat dat hjirmei te krijen? Wolle jo dat we mei boarnen komme om ús gelyk te befêstigjen? Okee dan wêr binne de primêre histoaryske boarnen dy't de betrouberens fan dat kaartsje befêstigje. Ik ha noch nea lêzen dat it bestean fan it Eastnederlânsk befêstiget. As jo net wolle dat it &quot;Nedersaksysk&quot; neamd wurde moat, dan soe &quot;Limboarchsk&quot; hjir ek net foar folstean, want dat begryp waard yn de 19e iuw yntrodusearre. Taalkundich soene dy dialekten Eastnederfrankysk (yn Dútslân wurde se &quot;Súdnederfrankysk&quot; neamd) neamd wurde kinne. En de term &quot;Nederlânsk&quot; soe dan ek net kinne, want sprekkers fan wat wy no &quot;Midnederlânsk&quot; neame, nemaden harren taal ''Dietsch'' (Dytsk) of ''Nederduytsch'' (Nederdútsk), sa't jo hjir boppe ek al oanjûn hawwe. In bettere histoaryske term fan wat we hjoed-de-dei &quot;Nedersaksysk&quot; neame, soe Midnederdútsk wêze kinne.  
::::::Wat it Frysk oanbelanget, dan is [https://journal-archive.aup.nl/taal-en-tongval/jrg_2003_vol_55_-_fries_in_holland_in_de_17e_eeuw.pdf dit ien (skreaun troch Arjen Versloot)], dy't útleit dat der noch Frysk op plakken yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw sprutsen waard, dus yn 1450, in pear iuwen earder, moat der grif mear Frysk sprutsen wêze. It is slim om boarnen fan alle details te krijen, en kinne we allinnich fermoede, mar neffens my waard der doe noch yn grutte parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch meast Frysk praat. Op syn minst soe dy gebieten arsearre wêze kinne. It foarbyld mei Koerdysktaligen yn de Frijheidswyk yn Ljouwert fyn ik apels mei parren ferlykjen, it giet hjir ommers om lânseigen talen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 09.04 (CEST)
:::::::It argumint oer de boarnen is foar my frij simpel: alle diskusjes moatte saaklik fierd wurde en de arguminten moatte safolle mooglik op boarnen basearre wêze. By it Limboarchsk soe ik bygelyks sûnder mis foar ''Eastnederfrankysk'' as taalhistoaryske oantsjutting kieze, om’t dat taalkundich ek de krekte klassifikaasje is.

:::::::By it Nederlânsk leit der in lytse nuânse. Wat my oanbelanget, mei dy nuânse ek gewoan beneamd wurde, omdat it ús taak is om de histoaryske sitewaasje sa goed mooglik te beskriuwen. Dus net om dy moaie of minder noflik foar te stellen as de sitewaasje wie. Dat guon Nederlânsktaligen sa’n beskriuwing miskien net noflik fine, kin op himsels gjin reden wêze om relevante histoaryske feiten wei te litten. Ek by oare ûnnoflike parten fan de skiednis jildt ommers dat de gefoelichheid fan it ûnderwerp gjin reden is om it net te beskriuwen.

:::::::Dêrmei tink ik dat wy dit punt wol ôfslute kinne. Foar wa’t by bepaalde formulearringen in ûngemaklik gefoel hat; men hoecht net alles wat yn in histoaryske beskriuwing stiet noflik of sympatyk te finen. Wy besykje hjir allinnich in histoaryske taalsituaasje sa feitlik en sekuer mooglik te beskriuwen.
 
:::::::Mooglike oplossing: Yn it artikel oer it Aldfrysk soe ik ûnder it kopke ''Taalgebiet'' seker it ferhaal fan Versloot beneame. Yn it artikel oer it Nederlânsk soe ik ûnder ''skiednis'' in stikje skriuwe oer de Fryske nuânses yn Noard-Hollân en Grinslân, mar leaver wol fanút it perspektyf fan it Nederlânsk skreaun (om (semy-)aktivisme foar te kommen). Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 10.18 (CEST)

::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, ik sko gjin primêre boarnen oan 'e kant. Mar jo kinne fan it trochsneed folk dat de Wikipedy besiket en ús artikels lêst, net ferwachtsje dat se witte dat &quot;Eastnederfrankysk&quot; de histoaryske namme fan it Limboarchsk is, noch dat &quot;Dytsk&quot; ferwiist nei Hollânsk. Dan wurdt it in koadetaal dy't inkeld foar ynwijden te begripen is. Sa't ik al earder sei, hawwe jo hielendal gelyk as jo de term &quot;Nedersaksysk&quot; in modern útfynsel neame. Mar dat nimt net wei dat dy term, en Limboarchsk en Hollânsk, de bêste kar binne, ek op histoaryske taalkaartsjes, as jo wolle dat leken dy't neat fan taalkunde ôfwitte it ferhaal folgje kinne. Neffens my ûndermynje jo trouwens jo hiele argumintearing foar histoaryske nammen troch de neatsizzende en neat betsjuttende term &quot;Eastnederlânsk&quot; yn 'e leginda te brûken, dy't hielendal net histoarysk is.

::::::::Mar wichtiger is ús mieningsferskil oer dit kaartsje as gehiel. Jo hâlde mar fol: &quot;''Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.''&quot; Ik foel suver fan myn stoel doe't ik dat lies. Ik haw no al twaris dúdlik presys it tsjinstelde oantoand. Dat jo totaal foarby geane oan 'e grouwélige fouten dy't it kaartsje yn Seelân en op 'e Feluwe hat, fyn ik ûnbegryplik. 

::::::::En op it punt dêr't jo wól op reägearje, snijt jo antwurd gjin hout: &quot;''Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden.''&quot; It giet net om &quot;lytse groepen&quot; of &quot;lytse minderheden&quot;, mar om 'e mearderheid fan 'e befolking yn gebieten fan oansjenlike grutte. Jo ferliking mei Koerden yn 'e Frijheidswyk roert kant noch wâl, want yn it foarste plak giet it hjir om plattelânsgebieten dy't folle grutter binne as in stedswyk en oard binne Koerden hjir allochtoan, wylst wy it hawwe oer autochtoane taalgroepen. 

::::::::Koartsein: dit kaartsje kloppet beslist net, ek net yn grutte linen. It is ienfâldichwei prutswurk dat ûngeskikt is foar de Wikipedy. Wat moaiers kin ik der spitigernôch net fan meitsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 22.10 (CEST)

:::::::::Bêste Ieneach fan ’e Esk, it oanpassen fan terminology oan it nivo of de ferwachte kennis fan de lêzer (basearre op in ûnderbúkgefoel) is neffens my net de bedoeling. It giet hjir net om in populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk, mar om in beskriuwende ensyklopedy. It foardiel fan Wikipedia is krekt dat lêzers maklik trochklikke kinne nei oare siden en dêr mear útlis fine. It brûken fan de krekte wittenskiplike terminology draacht dêrom by oan de kwaliteit fan in artikel. As dat betsjut dat de Fryske Wikipedia op dit punt krekter is as de Nederlânske, dan kin ik dêr goed mei libje.

:::::::::Dyn foarstelling dat de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene, liket my lykwols wat te romantysk. Ik sitearje: &quot;Codex Fivelgo wordt gedateerd op kort na 1427. Het is in meerdere opzichten een sleutelhandschrift. In de eerste plaats bevindt het zich qua taal op de overgang van Oudfries en Nedersaksisch, oftewel Ommelander Middelnederlands / Middelnederduits. Na 1400 verdween de Friese taal in rap tempo uit de Ommelanden, zeker als schrijftaal (Meijering/Nijdam, 2018).&quot; Hoe’t it ek krekt west hat, Grins en de Ommelannen wienen om 1450 hinne al sa bot Nederlânsk/Nederdútsktalich dat yn Eastfryslân it ûntfryskjen in fersnelling krije koe. Der bestiet ek in frij brede wittenskiplike konsensus dat de oergong fan Frysk nei Eastnederlânsk/Nederdútsk yn it gebiet tusken Lauwers en Wezer in ûntwikkeling fan west nei east wie. Om 1450 wie yn Emden de ynfloed út it westen dúdlik te fernimmen. 

:::::::::De Codex Sickinghe, dy't tusken likernôch 1440 en 1450 optekene waard, is dêr in dúdlik foarbyld fan. Dy is fierwei yn it Eastnederlânsk/Nederdútsk skreaun. It Frysk wie doe as bestjoerlike en rjochtstaal yn de Ommelannen ferdwûn. De Fryske rjochtsbegripen yn sokke teksten geane fansels werom op it Aldfryske rjocht, mar healwei de 15e iuw wiene it benammen histoaryske en juridyske relikten út in eardere Fryske tradysje. Dat nimt net wei dat it Frysk troch in minderheid fan de befolking grif noch sprutsen waard. Sokke minderheden falle fuort yn de marzje fan de skiednisboeken en faak ek op sokke kaarten. Dêrom is it moai dat Wikipedia de romte jout de histoaryske feiten te beskriuwen en dêryn soe de krekte histoaryske taaloergong syn gerak krije kinne. Fiel dy frij dat proses te beskriuwen. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 24 aug 2026, 11.36 (CEST)

::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Ik bin it net iens mei jo opstelling oangeande it brûken fan terminology dy't inkeld foar lju mei in wittenskiplike oplieding te folgjen is. Jo litte it no klinke as freegje ik om yn bernetaal te skriuwen of mei in beheinde wurdskat lykas yn it ''Journaal in Gemakkelijke Taal''. Dat is hielendal net oan 'e oarder. Mar jo lykje wol opsetlik it oare uterste op te sykjen. Ik fyn: tusken beiden is ek romte. De Wikpedy mei dan gjin populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk wêze, mar it moat ek gjin ûntagonklik faktydskrift wurde mei ferhalen dêr't it gros fan 'e lêzers gjin tou oan fêstknoopje kin. Dat men fia it klikken op keppelings (as dy teminsten oanbrocht binne en net read binne) útfine kin wêr't it oer giet, is allegear goed en wol, mar as je om it hoartsje nei in betsjutting sykje moatte, reitsje je de trant fan it ferhaal kwyt. Dan heakje minsken ôf. Ik fyn dat de tekst fan in artikel fierhinne op himsels begryplik wêze moat en dat keppelings fral foar ferdjipping en eftergrûnynformaasje binne.

::::::::::No stelle jo it foar as is sa'n feroaring fan taal in kwestje fan in pear jier. Jo witte sels ek wol dat it feroarjen fan in taalsitewaasje in kwestje fan generaasjes is. Dat it Frysk net mear as skriuwtaal of bestjoerlike taal brûkt waard, wol net sizze dat it troch de mearderheid fan it sljochtwei folk net mear sprutsen waard. Yn Westerlauwersk Fryslân wie it Frysk fan 1498 ôf ek gjin bestjoertaal mear, en op Gysbert Japiks en in pear oare roppenden yn 'e woastyn nei waard it ek net mear as skriuwtaal brûkt, mar it hat as sprektaal fan it gewoane folk iuwenlang dochs oerlibbe. As de oergong fan Frysk nei Nedersaksysk yn 1427 oan 'e gong wie, dan wie dy yn 1450 perfoarst noch net foltôge. Fierders wol ik nochris jo oandacht fêstigje op 'e Frysktalige gebieten yn Hollân, dêr't folle langer Frysk sprutsen wurden is as yn 'e Ommelannen. Op 'e nij geane jo lykwols folslein foarby oan myn arguminten oer de foute werjefte fan 'e taalsitewaasje fan it kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân. Sa binne der noch wol mear grutte flaters te finen as jo ris goed nei dit kaartsje sjogge, lykas de Westhoeke fan Brabân (de krite om Willemstêd hinne), dêr't fan âlds Hollânsk sprutsen wurdt. Ik begryp net wêrom't jo sa fêsthâlde oan in kaartsje dat fan gjin kant doocht. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 aug 2026, 17.09 (CEST)

:::::::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik fyn ek dat dat kaartsje tsjûget fan amateuristysk prutswurk en net geskikt is foar de Wikipedy. It begryp &quot;Eastnederlânsk&quot; slacht kant noch wâl en hat alhiel gjin histoaryske betsjutting. De Nedersaksysk/Nederdútske dialekten falle histoarysk ek net iens ûnder it Nederlânsk, want dat komt fuort út it Nederfrankysk.
:::::::::::It is wier dat de Ommelannen earder en flugger ûntfryske binne as East-Fryslân, mar it wol my ek net oan dat it Frysk yn in pear jier tiid folslein út 'e Ommelannen ferdwûn is. Dat hat faaks wol in pear hûndert jier nommen. It is benammen ûnder de ynfloed fan de stêd Grins, dêr't it Nederdútsk al langer de bestjoerstaal en de taal fan de Hânze wie, dat de bestjoerstaal yn 'e Ommelannen al fluch oerskeakele waard op it Nederdútsk. Sjoch mar nei Noard-Hollân, dêr't yn 'e 17e iuw noch Frysk praat waard, in streek dat sûnt ein 13e iuw ûnder Hollân kaam ta fallen. It kin my noch heuge dat ik ea yn 'e Ljouwerter in stik fan Kerst Huisman lêzen ha, dat der sels yn Súd-Hollân yn 'e 14 en 15e iuw noch in pear Fryske taaleilantsjes wiene, lykas by Kaag, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Kaag en Braassem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 aug 2026, 06.53 (CEST)

::::::::::::Taalferskowingen kinne iuwenlang duorje. Dat is yn Eastfryslân bard. Taalferskowingen kinne ek tige hurd gean. Binnen twa generaasjes kin in mearderheidstaal in minderheidstaal wurde. Generaasjes yn de 15e iuw libben wol koarter as de generaasjes dy't wy no kenne, mar ek hjir is it fan belang dat wy de âlde boarnen goed ynterpretearje. Yn de 15e iuw wie in persoan fan 60 wol âld, mar gjin seldsum biologysk ferskynsel. Dochs lei de libbensferwachting yn de 15e iuw nei alle gedachten rûchwei mar om de 35-40 jier. Yn 15e-iuwsk Fryslân (dus ek Grinslân) hienen de minsken te krijen mei ynfeksjes, epidemyen, minne rispingen en periodyk geweld. Ek de gefolgen fan de pestepidemyen fan de 14e en 15e iuw wienen wichtich.
::::::::::::Minsken hienen mooglik ek net itselde romantyske gefoel by taal. Dat wat wie no foar it Frysk fiele, is nei alle gedachten in útfloeisel fan de 19e iuwske Romantyk. Minsken hienen mooglik (!) minder problemen mei taalferoaring.
::::::::::::Meindert Schroor syn teory oer it ferdwinen fan it Frysk yn Grinslân is massa-ymmigraasje út de Saksyske gebieten wei. It is bêst in oannimlik ferhaal. Koartsein, de yn 1427 wie it Frysk al in lijerich taaltsje. It kin dêrnei hiel hurd de taal fan in (tige) lytse minderheid wurden wêze.
::::::::::::Ta belút. ''Het raakt kant noch wal'' sette wy yn it Frysk oer mei ''it rekket igge noch seame''. ;-) Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 26 aug 2026, 22.07 (CEST)

:::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Sa komme wy net fierder. Kening Aldgilles, jo geane konstant wiidweidich yn op alderhanne rânesaken, mar de kwestje dêr't it hjir om draait, nammentlik dat it troch jo oan dit artikel tafoege kaartsje fan gjin kant doocht, geane jo út 'e wei. Kneppelfreed en iksels hawwe oanjûn dat it kaartsje ferwidere wurde moat omdat it smoarfol fouten sit. Wolle jo dêr noch ynhâldlik op reägearje mei útlis wêrom't jo miene dat dit kaartsje nettsjinsteande al dy fouten dochs bliuwe moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 aug 2026, 22.59 (CEST)

::::::::::::::It moat op basis fan arguminten dien wurde. Jim argumintaasje fyn ik net oertsjûgjend, ik sjoch foaral in protte oannames op it mêd fan taalûntwikkeling. Wikipedy is yn it foarste plak beskriuwend. It is net bedoeld om nije begripen te promoatsjen of minsken fan in bepaalde opfetting te oertsjûgjen. By twifel moat wat beskreaun wurdt altyd ûnderboud wurde mei betroubere boarnen. Dat is it útgongspunt op de bettere taalferzjes fan Wikipedia en dêr kin ik neat oan feroarje. Hasto alris sjoen nei wat ik hjirboppe út de wittenskiplike literatuer dield haw? --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 aug 2026, 09.08 (CEST)
:::::::::::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], jo moatte efkes goed yn 'e spegel sjen, want wat jo hjir boppe sizze, slacht alhiel op josels mei dat kaartsje. Hokfoar boarnen binne dêr, dy't de sitewaasje fan om 1450 wat it kaartsje ús leauwe litte wol, befêstigje. Ik kin jo wol op in briefke meijaan dat der gjin boarnen binne dat der op de Feluwe ea Hollânsk praat waard en dat it Eastnederlânsk (te praten oer nije begripen te promoatsjen) as dialekt/sprake ea bestien hat. Boppedat hearre de dialekten dy't we no ûnder de neamer &quot;Nedersaksysk&quot; beflappe, histoarsyk net iens ta it Nederlânsk, dat eins Nederfrankysk is. Ek it Siuwsk moat apart oanjûn wurde, want yn 'e 13e iuw hie Jacob van Maerlant it al oer it ''Seeus'' en foel alhiel net ûnder it Hollânsk.
:::::::::::::::En jo geane foarby oan it feit dat ik mei boarnen oer it bestean fan it Frysk yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw levere ha. Wat my oanbelanget hawwe Ieneach en ik genôch argumintaasje, basearre op besteande boarnen, levere en foldocht dat kaarstje net oan 'e Wikipedy. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 aug 2026, 22.30 (CEST)
::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Tsja. Ik slút my oan by boppesteande reäksje fan Kneppelfreed. Ik wit fierders eins ek net wat ik noch oer dizze saak tafoegje kin. As jo (Kening Aldgilles) sa oan dat kaartsje ferknocht binne dat jo it hjir beslist hâlde wolle, dan hawwe wy in konflikt dêr't we net út komme. Dan moatte wy de diskusje oars mar ferbreedzje en oare meidoggers derby belûke om te sjen wat dy derfan fine. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 aug 2026, 00.59 (CEST)

== Kaartsje (2) ==
It begryp is gongber yn de wittenskiplike literatuer. It wurdt Nederlânsk/Nederdútsk neamd. De primêre boarnen sizze ús itselde.
Dat der noch in pear boeren Frysk praat hawwe yn Noard-Hollân, is gjin reden om it hiele gebiet as Frysktalich wer te jaan. Dêrfoar dominearje de Nederlânsktalige boarnen. 
Graach de diskusje op boppesteande fierder fuortsette. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 30 aug 2026, 09.14 (CEST)
[[Ofbyld:Middle Dutch with dialect distribution.png|thumb|Dialekkaart fan it Nederlânsk om it jier 1450 hinne.&lt;br&gt;'''Leginda:'''&lt;br /&gt; {{legend|#1f77b4|Flaamsk}}{{legend|#ff7f0e|Brabânsk}}{{legend|#2ca02c|Hollânsk-Seelânsk}}{{legend|#d62728|Limboarchsk}}{{legend|#9467bd|Eastnederlânsk}}]]
:{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, it hat gjin sin om mei jo hjiroer fierder te praten, want jo wegerje gewoan nei arguminten te harkjen. Oer de grouwe fouten fan dit kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân binne jo no al in stik as fiif kear wiisd, en dêr reägearje jo gewoan net op. En mei &quot;in pear boeren yn Noard-Hollân&quot; komme jo net wei. Yn 'e krite fan Skagen en yn in diel fan Wetterlân wie sels oant djip yn 'e santjinde iuw de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich, dus dy opmerking fan jo oer de taalsitewaasje fan 1450 is ûnsin. As jo folhâlde dat dit kaartsje korrekte ynformaasje ferskaft oan 'e lêzers fan 'e Wikipedy, dan binne jo folslein mis. 
::{{Ping|Drewes|Mysha|FreyaSport|RomkeHoekstra}} Meidoggers, wy hawwe hjir in konflikt en we komme der net út. Meidogger Kening Aldgilles hat in pear wiken lyn in kaartsje oan dit artikel tafoege (sjoch kaartsje rjochts) dat de histoaryske taalsitewaasje yn Nederlân en Flaanderen werjaan soe omtrint 1450. Meidogger Kneppelfreed en iksels hawwe der hjirboppe ferskate kearen op wiisd dat dit kaartje smoarfol fouten sit. De grouwélichsten dêrfan binne:
::# De Feluwe, dêr't fan âlds Nedersaksysk (pears) sprutsen wurdt, is hjir ynkleure as waard der Hollânsk (grien) sprutsen;
::# Seelân en de Súdhollânske eilannen binne ek Hollânsktalich ynkleure, wylst it Siuwsk eins folle tichter by it Westflaamsk (blau) stiet, en dus dêrûnder beflapt wurde moat as it net as in aparte dialektgroep werjûn wurdt;
::# Hiel Hollân is Hollânsktalich ynkleure, wylst yn 1450 yn in grut part fan Noard-Hollân en teminsten ien diel fan Súd-Hollân (Kaag) de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich wie;
::# Ek de Frysktaligen yn 'e Grinzer Ommelannen, dêr't om 1450 hinne it ûntfryskingsproses noch yn folle gong wie, binne op dit kaartsje negearre.
::# Om de korrekte begrinzgings fan it Kleverlânske dialektgebiet wer te jaan (de ljochtoranje útstulping oer de Dútske grins hinne) is hielendal gjin muoite dien.
::Neffens Kneppelfreed en mysels is dit in kaartsje dat net yn dit artikel, noch yn lykfol hokker oar artikel fan 'e Wikipedy thúsheart om't it foutive ynformaasje útsutelet. Wy wolle dêrom dat dit kaartsje ferwidere wurdt. Kening Aldgilles wegeret dêroan mei te wurkjen en hâldt mar fol dat der neat mis mei is. It sprekt foar himsels dat dit konflikt dreger op te lossen makke wurdt trochdat Kening Aldgilles, Kneppelfreed en iksels allegearre behearders fan 'e Wikipedy binne. Ik leau net dat we earder alris sa'n sitewaasje meimakke hawwe. Ik bin earlik sein myn rie te'n ein, dat it iennichste wat ik noch betinke kin, is om dizze kwestje yn 'e groep te goaien en der eventueel mar in stimmerij fan te meitsjen. Wat fine jimme hjirfan? --- [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 aug 2026, 01.43 (CEST)
:::{{Ping|Kening Aldgilles|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ik bin net goed op 'e hichte mei de krekte taalsitewaasje fan 1450, mar ien ding falt my fuort op. De Fryske taalgrins lei yn alle gefallen eastliker (ynklusyf de Ommelannen en it Westerkertier) en it Nedersaksysk hie in folle grutter gebiet eastlik fan 'e hjoeddeiske Nederlânske grins. Oant de 19e iuw wie it Nederlânsk noch de standertaal yn Lier, Emden, Bentheim, Lingen, Gronau en Steinfurt. [https://www.dbnl.org/tekst/wal_006aanm01_01/wal_006aanm01_01_0004.php Hjir] stiet in taalkaartsje dat oer 1500 giet, dat tink ik mear rjocht docht oan 'e sitewaasje fan dy tiid. En wêrom wurde Hollânsk en Siuwsk eins gearfoege ta ien dialekt? Ik soe it Siuwsk lykas it Limburchsk, it Nedersaksysk en it Kleefsk in eigen kleur jaan. Dat der op 'e Feluwe yn dy tiid &quot;Hollânsk-Seelânsk&quot; praat waard wol my ek net oan. De namme &quot;Eastnederlânsk&quot; foar Nedersaksysk is boppedat ûnnedich betiizgjend want ek Limburchsk is in dialekt dat yn it easten praat wurdt. Om koart te kriemen: ik begryp eins net sa goed wêrom't der yn sa'n gefal sa bot fêstholden wurdt oan in plaatsje dêr't grutte twifel oer bestiet by oare meidoggers en fragen opropt. It liket my it bêste ta om yn sa'n gefal de kaart te ferwiderjen, oan te passen of mei in hurde boarne oan te bieden. Is der immen fan 'e FA dy't hjir mei gesach wat fan fine kin en foar elkenien oertsjûgjend wêze kin? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.31 (CEST)

::::Ik slút my oan by Romke. Ik haw gjin ferstân fan dizze saken, mar ik fyn dat as it kaartsje safolle twivel opropt it fuorthelle wurde moat, óf dat yn it artikel fermeld wurdt dat der twivele wurdt oan de betrouberens fan de kaart. It rieplachtsjen fan 'e FA liket my in goed plan. Yn it ferline hawwe wy dat ek wol dien. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 aug 2026, 18.21 (CEST)

:::::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], is der immen dy't kontakt mei de FA opnimme wol? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 1 sep 2026, 07.44 (CEST)

::::::{{Ping|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra}} Ik wol dat wol op my nimme. Ik fyn it in goede suggestje, mar it is my no al wer te let foar sokke dingen en moarn haw ik ek in drokke dei. Ris sjen oft ik it moarntejûn ynpasse kin. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 02.01 (CEST)

:::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], bêst genôch en tige tank dat jo dat wol efkes dwaan wolle. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 2 sep 2026, 05.43 (CEST)

::::::::Ik haw no krekt de e-mail ferstjoerd. No mar ôfwachtsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 23.31 (CEST)

:::::::::Ik haw in ûntfangstbefêstiging krigen fan it sekretariaat fan de Fryske Akademy, wêryn't meidield wurdt dat ús fraach trochstjoerd is nei it taalburo. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 sep 2026, 00.23 (CEST)

::::::::::Ik haw der noch mar ris in mailtsje efteroan stjoerd, want nei 24 dagen noch neat heard (útsein boppeneamde ûntfangstbefêstiging). [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 sep 2026, 00.25 (CEST)

:::::::::::Ik haw ûnderwilens, earder fan 'e wike, wer in ûntfangstbefêstiging fan it sekretariaat ûntfongen mei de bewissiging dat se it taalburo der op oansprekke sille. Fierder bliuwt it foarearst stil. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 okt 2026, 00.53 (CEST)

== Doel fan kaartsje ==
Jimme meie fral trochgean mei elkoar de harsens yn de slaan om in kaartsje, mar hat sa'n kaartsje eins in doel? Ik wol sizze: Der hat yn 1450 grif net immen by elts hûs frege wat der praat waard, fral net om't er dêr grif mear as in jier foar nedich hân hie. Jimme witte, ik haw leaver in [[Brockhaus Enzyklopädie]] as in [[Encyclopædia Britannica]] (Wêrom is dy der net?), dat ik soe [[Skiednis fan it Nederlânsk]] leaver as in side apart hawwe; en dannoch is dit o sa persys. At de boarnen der ienkear by setten wurde, kin it goed wêze dat dit spesjaal op de side [[Untstean fan it Nijnederlânsk]] komt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.56 (CEST)

:Even foar de goede oarder: we slane inoar de harsens net yn. Ik hoopje mar dat Mysha dat as hyperboale byldspraak bedoelde. We hawwe hjir in mieningsferskil dat problematysk is, mar we hâlde it saaklik en fatsoenlik. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.24 (CEST)

:: Ja, hear: Sa fier ik wit, wenje wy net iens allegear yn deselde provinsje, dat ik tocht net dat immen wier by de oar foar de doar stean soe. (Hoe dogge wy dat it oare jier, at wy 25 jier âld binne; hawwe wy in gearkomste, in skriuwsneon yn de bibleteek fan Lytsterp; in fytstocht om de grinzen fan de provinsje?) Mar ik woe mar sizze dat jimme drok wienen mei it finen fan wat der ferkeard wie, yn stee fan sykje nei in oplossing. En, yndie: Dizze side is om my wat te grut; it wie better as parten ôfsplit waarden ta siden apart. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Ofslute ==
Der is hjir in protte tiid yn de diskusjeside stutsen. Ik wol hjir ynhâldlik net fierder op yngean, mar hoopje dat wy by dit soarte fan ûnderwerpen de emoasje safolle mooglik bûten de diskusje hâlde kinne.

Ik haw hjirboppe in stikmannich foarbylden brûkt om in side te skriuwen oer [[Wikipedy:Gjin ûnbegrûne teoryfoarming]]. Yn de earste jierren fan ús Wikipedy hawwe wy besocht om de better ûntwikkele taalferzjes te folgjen. Tagelyk tink ik dat wy ús eigen wei gean moatte, mei wittenskiplike metoaden en boarnen as útgongspunt.

Ik hoopje dat ''[[Wikipedy:Gjin ûnbegrûne teoryfoarming]]'' dêrby helpe kin: feiten, ynterpretaasjes en oannames faninoar skiede en gjin fiergeande konklúzjes lûke sûnder foldwaande boarnebasis. Mei rynske groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 2 sep 2026, 22.47 (CEST)

:Mei iens.[[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]] ([[Meidogger oerlis:Otto S. Knottnerus|oerlis]]) 4 nov 2026, 19.51 (CET)

== Kaartsje (3)==
{{Ping|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra}} It is no twa moanne lyn dat we de Fryske Akademy om help frege hawwe. Ofsjoen fan 'e ûntfangstbefêstigings fan it sekretariaat binne dêr 0 reäksjes op kommen. Ik fyn dat wy tige ûnfatsoenlik behannele wurde. As se, om hokfoar reden dan ek, fine dat dizze fraach bûten harren fakgebiet leit, kinne se dat dochs wol gewoan oanjaan. Mar it liket my yn elts gefal sa stadichoan wol dúdlik dat wy fan 'e FA neat te ferwachtsjen hawwe. Hoe no? Ik bin noch altyd fan miening dat dy kaart hjir net thúsheart. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 nov 2026, 23.46 (CET)

:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Kening Aldgilles|Mysha}} Tige spitich dat de FA gjin muoite docht, wylst it dêr wol heart. Oan 'e oare kant binne der genôch boarnen dy't de fragen rjochtfeardigje. Op 'e side [https://nl.wikipedia.org/wiki/West-Fries_(dialectgroep) West-Fries (dialectgroep)] wurdt bygelyks skreaun dat de ûntfrysking fan West-Fryslân net earder as yn 'e 16e en 17e iuw plakfûn, wylst dat gebiet op it kaartsje mei de sitewaasje fan 1450 al hielendal mei Hollânsk as sprektaal ynkleure is. Ik haw ek noch eefkes socht nei de Ommelannen en it Westerkertier. Om 1400 hinne begûn yn 'e Ommelannen it Nedersaksysk it Frysk te ferfangen. Healwei de 15e iuw sille dielen dus grif noch Frysktalich west hawwe, al koe dat fan doarp oant doarp ferskille. It Westerkertier (it gebiet om Mearum hinne) bleau langer Frysktalich.
::([https://pure.knaw.nl/ws/portalfiles/portal/480996/Dat_is_andere_taal_2e_proef.pdf Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences (KNAW) - Dat is andere taal! Streektalen en dialecten van Nederland]) Ik tink dat der noch ien opsje is: in oerlis iepenje by it ôfbyld en us twifels beneame. Dêrnjonken kin yn 'e tekst fan it lemma by it plaatsje de twifels beneamd wurde. De oplader (Vlaemink) sels skynt neffens Kneppelfreed net sa'n noflik persoan te wêzen. In oerlis by Vlaemink iepenje sil in soad tiid kostje en nei alle gedachten allinnich frustraasje opleverje. Sels fyn ik it ek spitich dat wy safolle tiid fergrieme oer in kaartsje dat sa'n soad fragen opropt.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 3 nov 2026, 09.39 (CET)

:::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], yndie tige spitich dat de FA neat fan him hearre lit. Ik wit it oars ek net. Dat kaartsje moat der neffens myn miening út en doocht fan gjin kanten. Mei dy meidogger Vlaemink te diskusearjen, dêr begjin ik net oan want dêr soe alhiel gjin ein oankomme sûnder ek mar ien dinkje foarút te kommen. Sjoch [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Friezen hjirre] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs hjirre]. 

::::Ik besykje noch ien opsje. Ik sil @[[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]] ris freegje. Hy is warber op de Nederlânske wiki benammen oer de skiednis fan Grinslân en ek wol oer Fryslân en East-Fryslân. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 3 nov 2026, 20.28 (CET)

:::::Ik heb de neiging heel formeel reageren: ook kaarten dienen gebaseerd te zijn op bestaande bronnen en niet op nieuw onderzoek. Met andere woorden: een dialectkaart van de Nederlanden in de late middeleeuwen dient gebaseerd te zijn op openbare bronnen en gangbare opvattingen. Bovendien is er op de Fryske wikipedy geen concensus.
:::::De kaart is - zoals bekend - ontleend aan de Nederlandse wikipagina [[nl:Middelnederlands|Middelnederlands]] en gemaakt door de bekende gebruiker [[:commons:User:Vlaemink|Vlaemink]] in 2020. De ontwerper verwijst naar Guy Janssens en Ann Marynissen, ''[https://www.researchgate.net/publication/340502574_Het_Nederlands_vroeger_en_nu Het Nederlands vroeger en nu]'', Antwerpen 2005 (p. 70) en naar Wim Blockmans &amp; Walther Prevenier, ''The Promised Lands: The Countries under Burgundian Rule, 1369–1530'', Philadelphia 1999.
:::::Direct valt op dat het kaartje van Janssens en Marynissen iets heel anders laat zien: slechts de namen Hollands, Zeeuws, Vlaams, Utrechts, Brabants, Limburgs, Rijnlands en Noord-oostelijke dialecten (zie [https://wabdidactiek.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/01/middelnederlandse-dialecten.png hier] een versimpelde versie). Het boek van Blockmans en Preveniers bevat geen enkele talenkaart!!! Met andere woorden: het kaartje is het resultaat van nieuw onderzoek.
:::::Wat de maker in werkelijkheid geproduceerd heeft, is een versimpelde versie van de huidige dialectkaart van Nederland. Maar daarbinnen heeft hij omstreden keuzes gemaakt, zoals anderen al vastgesteld hebben: zo wordt het [[nl:West-Veluws|West-Veluws]] (&quot;een Nedersaksisch dialect&quot;) ten onrechte bij het Hollands-Zeelands gerekend, [[nl:Zuid-Gelders|Zuid-Gelders]] wat al te gemakkelijk bij het Brabants, hoewel het nauw verwant is met het [[nl:Kleverlands|Kleverlands]]. Een radicale sprong van 500 jaar terug geeft met deze versimpelingen toch een beetje een vertekend beeld.
[[Ofbyld:Dutch-dialects.svg|thumb|right|Dialectkaart van Jo Daan.]]
:::::De [https://neon.niederlandistik.fu-berlin.de/nl/nedling/taalgeschiedenis/diversiteit_van_het_middelnederlands/ Freie Unversität Berlin] hanteert voor het middelnederlands vijf groepen die wel doen denken aan het kaartje van Vlaemink, maar geeft daarbij het kaartje van 20e-eeuwse dialectgroepen door Jo Daan.
:::::Belangrijk is te realiseren dat we in de late middeleeuwen over een Middelnederlands (&quot;Nederfrankisch&quot;) spreektaalcontinuüm zonder vaste grenzen spreken. Alleen het Fries wijkt werkelijk af; de grens met het Middelnederduits is arbitrair. Gebieden als Limburg uit dit continuum losmaken, lijkt mij geforceerd. Binnen deze gebieden heb je wel sprake van dominante clusters (met name rond handelssteden en vorstelijke hoven) die via de schrijftaal standaardiserend werken. Zo interpreteer ik ook de bekende verschijnselen als Westfaalse expansie, Brabantse expansie, en de groeiende invloed van het Hanseatische Nederduits..
:::::Voor eventuelekartering van de laatmiddeleeuwse situatie zou ik - zoals anderen al hebben aangegeven - in elk geval Noord-Holland boven het IJ bij de Friese of bij de menggebieden tellen, hetgeen Arjen Versloot en anderen genoegzaam hebben aangetoond. Voor de Ommelanden en het Westerkwartier geldt dat niet: die zijn rond 1450 eenduidig Nederduits / Nedersaksisch. Daar doet de laatste Oudfriese tekst uit Duurswold rond 1400 niets aan af. Hoogstens zou je in een paar menggebiedjes kunnen intekenen.
:::::De term Nedersaksisch blijft behelpen, hij leidt ten opzichte van het Duitse overkoepelende begrip ''Niederdeutsch'' al snel tot verwarring. Twents en Achterhoeks zijn sterk verwant aan het Westfaals, en waren dat in het verleden nog veel meer, maar dat geldt niet voor de rest van het Nedersaksische gebied. Vanuit Duits perspectief zou het daarom gerechtvaardigd zijn binnen het Nedersaksische continuum van [[de:Ostniederländisch|Oost-Nederlands]] te spreken. Maar deze term wordt tegenwoordig binnen de Nederlandse taalkunde minder gebruikt omdat hij ten onrechte situeert dat het om een variant van het Middelnederlands gaat. En het is toch de bedoeling om bij actuele (wetenschappelijk) gangbare begrippen aan te sluiten.
:::::De term Hollands is hier sowieso wat ingewikkeld, ik zou er Hollands-Zeeuws-Utrechts of West-Nederfrankisch van maken. Veluwe is zeker geen Hollands. De afzonderlijke delen van Brabant vormen tot op zekere hoogte een eenheid (dankzij de bekende laatmiddeleeuwse Brabantse expansie). Maar het Gelders sluit tegelijkertijd nauw aan bij het Klevelands, dat op de boventaande kaart ten onrechte een andere kleur heeft gekregen. Door bijvoorbeeld de term Brabants-Nederfrankisch te gebruiken voorkom je misvattingen. Je zou Zuid-Gelders ook tot overgangsgebied kunnen bestempelen. In Duitsland rekent men het Zuid-Gelders en Klevelands tot het [[de:Nordniederfränkisch|Noordnederfrankisch]], Limburgs tot het [[de:Ostniederfränkisch|Oost- of Zuidnederfrankisch]]. Zie ook de internetpagina's [https://middelnederlands.nl/ Middelnederlands.nl] en [http://www.taalcanon.nl/vragen/hoeveel-dialecten-heeft-het-nederlands/ Taalcanon].
:::::Als er meer concensus zou zijn, zou ik zeggen: maak in onderling overleg een aangepast kaartje, dat indien nodig rekening houdt met overgangsgebieden. Maar die concensus is er blijkbaar niet.
:::::Omdat nu de bronnen én de concensus ontbreken, vind ik kaart van de middeleeuwse situatie in deze fase niet-wikipedia-waardig en overbodig. Bovendien gaat deze pagina over het Nederlands en niet over het Middelnederlands, en dus moet de bestaande dialectkaart van Jo Daan of iets vergelijkbaars hier meer dan voldoende zijn. [[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]] ([[Meidogger oerlis:Otto S. Knottnerus|oerlis]]) 4 nov 2026, 19.46 (CET) (eerste versie 4 nov 2026, 02.34)
::::::@[[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]], heel erg dank voor uw bijdrage en ik denk dat dat heeft ons een heel eind geholpen. @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], wat fine jim? Hawwe jim noch wat ta te foegjen? Ik tink no kinne we dat kaartsje fan Vlaemink wol ferwiderje. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 4 nov 2026, 22.39 (CET) [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 4 nov 2026, 22.50 (CET)
:::::::{{Ping|Drewes|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Kening Aldgilles|Mysha}} Ik slút my oan by boppesteand foarstel fan Kneppelfreed. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 nov 2026, 16.26 (CET) 

:::::{{Ping|Otto S. Knottnerus}} Ook van mij heel erg bedankt voor uw uitgebreide bijdrage. Ik heb nog één vraag. U spreekt hierboven over Hollands-Zeeuws-Utrechts; ik dacht dat het Zeeuws eigenlijk meer aansloot bij het West-Vlaams van Brugge en omstreken dan bij het Hollands. Of heb ik dat nou mis? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 nov 2026, 16.23 (CET)

==Nederlânsk vs. Middelnederlâns; Hjoeddedeisk vs. Skiednis==
Ik besykje it mar nochris:
* [[Nederlânsk]] - hjir komt wat ynformaasje oer wêr't de taal op it stuit praat wurdt, at der noch in ûnderskie is mei [[Ingelsk]], koades, datsoarte fan saken.
** [[Hjoeddedeisk Nederlânsk]] - Dat is de beskriuwing fan de taal fan 1500 ôf. (Of krekt wat letter; wêrom it dy skieding wêze moat, stiet fansels op de side.) Dêr komme de taalregels sa't dy no jilde, resinte spellingsferoarings, skriuwers/sprekkers.
** [[Middelnederlânsk]] - Selde ferhaal, mar beskriuwt de taal dy't itselde komôf hat, mar dy't wy net mear lêze kinne.
** [[Skiednis fan it Nederlânsk]] - Fan nul oant no.
Dan fertelle wy net mear dat de lju yn [[Kaapstêd]] om 1200 hinne alles krekt seinen sa't wy dat noch dwaan. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 4 nov 2026, 11.45 (CET) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])</text>
      <sha1>gfch5ri4jrv8ovgn5s8i9oq4hhxuc4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244125</id>
      <parentid>1244066</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T23:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Otto S. Knottnerus</username>
        <id>17745</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kaartsje (3) */</comment>
      <origin>1244125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52943" sha1="duco2nmmnmeayc9c3mjeg76hrgqw9j9" xml:space="preserve">== Begjin ==
Der stiet no dat it begjin begûn is, en dêrnei fierder gongen (dat begjin dus). Mar ik haw dat hoe ek oars op skoalle hân. Is dit in fyzje fan de lêste 25 jier? Doe't ik op skoalle siet wie dit noch in ûntwikkeling, tusken, benammen de skriuwers yn, de grutte gewesten - Hollân, Flaanderen en Brabân. [[Meidogger:Mysha|Mysha]]

== Kaartsje ==

@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], goeie. Jo hawwe in dialektekaartsje fan it Nederlânsk om 1450 hinne tafoege. Dêr doocht neffens mei neat oan dat kaartsje. Neffens my waard der yn parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch Frysk praat. En it wol my net oan dat der yn parten fan Utert en de Feluwe Hollânsk/Siuwsk praat waard. En boppedat waard dat kaartsje troch in meidogger [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Vlaemink Vlaemink] oanmakke. Dêr haw ik grutte fraachtekens by, want hy hat op de siden [https://nl.wikipedia.org/wiki/Friezen Friezen] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs Limburchsk] op de Nederlânske wiky aardich wat rebûlje feroarsake. Hy hat dêr besocht siden op eigen manneboet te feroarjen sûnder oerlis en syn sin trochhinne drukke te litten. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 aug 2026, 21.12 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Ik slút my by it beswier fan Kneppelfreed oan. &quot;Eastnederlânsk&quot; is neat. Der sil wol Nedersaksysk bedoeld wêze, mar neam it dan ek sa (sis ik tsjin Vlaeminck, net tsjin Kening Aldgilles). It Utertsk-Alblasserwaardsk wêrfan't it spraakgebiet hiel rûchwei gearfalt mei de provinsje Utert, stiet yndie hiel ticht by it Hollânsk, mar op 'e Feluwe waard (en wurdt noch) Nedersaksysk sprutsen. De Siuwske dialekten hearre net by it Hollânsk, mar slute oan by it Westflaamsk. En de begrinzgings fan it Kleverlânsk (de salmkleurige útstulping yn Dútslân) lykje ek nearne op. Koartsein: dit kaartsje is prutswurk. 
:Oangeande it sprekkerstal fan it Nederlânsk haw ik jo wiziging yn 'e ynfoboks weromset, Kening Aldgilles. De reden dêrfoar is dat it sprekkerstal fan 25 miljoen fan 'e Nederlanske Taalunie komt, in organisaasje dy't it blykber nedich fynt om propaganda foar it Nederlânsk te fieren troch leagens te fersprieden. Behalven dat se alle sprekkers fan it Nedersaksysk en it Limboarchsk (erkende minderheidstalen) ta de Nederlânsktaligen rekkenje, negearje se ek de allochtoane taalminderheden en wolle se hawwe dat yn Suriname de mearderheid fan 'e befolking it Nederlânsk as memmetaal hat, wat grutte flauwekul is. Sjoch foar in wiidweidiger útinoarsetting fan dizze kwestje de paragraaf fan dit artikel oer it Sprekkerstal. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 aug 2026, 02.50 (CEST)

::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} De earste flater yn boppesteande argumintaasje is it ferkeard brûken fan it begryp ''minderheidstalen''. It giet hjir om streektalen of regionale talen. Minderheidstalen wurde sprutsen troch etnysk-histoaryske minderheden, dus troch in histoarysk folk. De iennichste juridyske definysje dêr't wy ús yn dit ferbân oan fêsthâlde kinne, is dy fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden|Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]]. Yn Nederlân binne allinnich de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Roma &amp; Sinty en de Joaden (en dêrmei de Jiddyskpraters) binne net as sadanich erkend, wylst se wol yn de beneaming komme soenen. Oare nasjonale minderheden binne der net yn Nederlân en dêrmei is dy diskusje yn prinsipe beslikke. 

::De twadde flater yn de argumintaasje is it lûken fan in hurde taalgrins tusken it Limburchsk en it Platdútsk oan 'e iene kant en it Nederlânsk oan 'e oare kant. It Nederlânsk waard lange tiid sels as Nederdútsk oantsjut. Sa'n skerpe grins is histoarysk dan ek net te ferantwurdzjen. Sterker noch: oant 1945 wie it hiel gewoan om it Flaamsk, Nederlânsk en Platdútsk as ûnderdielen fan ien Nederdútsk taalgebiet te beskôgjen en der bestie sels in stribjen nei ien mienskiplike Nederdútske taal. Nei 1945 ûntstie der lykwols ferlet fan in dúdlikere skieding, om't sprekkers oan wjerskanten fan de steatsgrins har net mear op deselde wize mei-inoar identifisearje koene. Ynienen waarden de oaren as frjemd en net mear as part fan deselde taalkundige mienskip beskôge. In histoaryske bân waard trochsnien. 

::Gjin flater, mar wol tredde argumint: Ek de taalkundige arguminten dy't it Nederdútsk ta wat folslein aparts meitsje moatte soene, binne net altyd oertsjûgjend. De ferskynsels dy't dêrfoar oanhelle wurde, komme foar in part ek yn Hollânske en oare Nederlânske dialekten foar. Der wurdt faak op wiisd dat in tal taalkundige eigenskippen fan it Nederdútsk yn it Standertnederlânsk ûntbrekke. Dat is wier, mar dêrmei wurdt it Standertnederlânsk as mjitstêf nommen. It sprutsen Folksnederlânsk yn it westen fan Nederlân stiet op tal fan punten folle tichter by de talen fan Drinte en Twinte as sa'n ferliking mei de standerttaal suggerearret.

::Fjirde argumint (tagelyk ympliste flater): It giet hjir om in histoarysk taalkaartsje. Sa'n kaart jout de histoaryske sitewaasje wer en heart dêrom ek de histoaryske nammen te brûken. Dêr is neat mis mei. As wy hjoed beslute soenen om it Frysk tenei bygelyks Brullatynsk te neamen, dan kinne wy dy namme fan 2026 ôf brûke. Mar om dêrnei te dwaan as waard der yn de 13e iuw al Brullatynsk sprutsen, soe histoarysk net te ferantwurdzjen wêze. Wy neame it Latyn ommers ek net efterôf Starwarsiaansk. Itselde probleem spilet by it begryp Nedersaksysk. Dy term is yn syn hjoeddeistige betsjutting pas yn de twadde helte fan de 20e iuw ynboargere. Om dy lettere terminology sûnder mear op âldere histoaryske situaasjes te projektearjen, is metodologysk problematysk. It efterôf omneamen fan histoaryske taalfoarmen kin maklik útrinne op aktivistyske of tendinsjeuze skiedskriuwing, benammen as dêrmei âldere selsbeneamingen en boarnetermen ferdwine. Op Wikipedia soe dêrom útgongspunt wêze moatte dat histoaryske kaarten en beskriuwings de terminology fan de oanbelangjende perioade folgje, mei eventueel in taljochting oer de moderne nammejouwing. Sa wurdt foarkommen dat lettere begrippen efterôf as histoaryske realiteit presintearre wurde. 

::Ta beslút wol ik jim der graach op wize dat wy hjir net op 'e man spylje. Letterlik elkenien dy't hjir in taalkaart oanbiedt, wurdt op de ynhâld beoardiele. Wy sjogge net nei de persoan of nei de fraach oft dy persoan ús wol of net befalt. Koartsein: ''Wy spylje op 'e bal, net op 'e man.'' It neamen fan de persoan efter in kaart kin fansels nuttich wêze foar de kontekst. Foar de beoardieling en byldfoarming fan in histoarysk taalkaartsje liket my de persoan sels lykwols net sûnder mear fan belang, om de hjirboppe neamde redenen. Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 22 aug 2026, 20.52 (CEST)

:::{{Ping|Kening Aldgilles}} It spyt my wol, mar ik bin it eins op gjin inkeld punt mei jo iens. In minderheidstaal is in taal dy't troch in minderheid sprutsen wurdt. Der is gjin inkele reden om oan te nimmen dat dat beslist in by wet erkende minderheid wêze moatte soe. Mei dy stelling kiperje jo 99% fan alle talen fan 'e wrâld yn it jiskefet. En wat in nasjonale minderheid is, wurdt beslist troch in kombinaasje fan wet en maatskiplike konsensus, en we witte allegearre dat beide dingen oan feroaring ûnderhevich binne, dus dy diskusje is net, sa't jo sizze &quot;yn prinsipe beslikke&quot;. Fierdersoan bestriidt ik it skerpe ûnderskie dat jo meitsje tusken minderheidstalen en streektalen of regionale talen. Ek begryp ik net wat it troch jo oanhelle Ramtferdrach hjirmei te krijen hat. Foar in taalkundige sitewaasje kinne je better sjen nei it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], dêr't foar Nederlân behalven Frysk ek Nedersaksysk, Limboarchsk, Romany, Jiddysk en Papiamintysk ûnder erkend wurde. 

:::Mar dat alles sydlings, want it giet yn dizze striidkwestje om in kaartsje dat de taalsitewaasje út 1450 hyt wer te jaan, dus de moderne sitewaasje docht eins hielendal net ta de saak. It is wier dat der in dialektkontinuum bestie tusken it Nedersaksysk en it Hollânsk en Eastflaamsk en it Limboarchsk. Mar dat kin fansels net betsjutte dat je dan de grinzen tusken de taalgebieten mar wat lukraak lûke. It moat noch wol earne op lykje. Feit is dat de Feluwe by it Nedersaksysk heart en net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat it Siuwsk òf apart werjûn wurde moat, òf by it Westflaamsk heart, mar net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat yn 1450 yn 'e Ommelannen en yn dielen fan West-Fryslân en Wetterlân noch Frysk sprutsen waard, dus dy grinzen lizze dêr ek gewoan fout. Nei de begrinzgings fan it Kleverlânsk is hielendal mar in slach slein. Al dy fouten meitsje dit kaartsje simpelwei folslein ûngeskikt om yn dit artikel of lykfol hokker oar artikel brûkt te wurden. 

:::Jo argumintearring dat op histoaryske taalkaartsjes histoaryske taalnammen brûkt wurde moatte, fyn ik net oertsjûgjend. Jo hawwe gelyk dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; in resint útfynsel is, mar it jout teminsten oan wat bedoeld wurdt. &quot;Eastnederlânsk&quot; hat gjin betsjutting, want sa binne dy dialekten nea neamd. De hiele reden dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; betocht wurde moast, wie dat der earder noch nea in oerkoepeljende term bestien hie foar it Grinslânsk, Drintsk, Stellingwerfsk, Sallânsk, Twintsk, Urkersk, Skokkersk, Feluwsk en Achterhoeksk. Dus hoewol't immen út 1450 de term &quot;Nedersaksysk&quot; nea brûkt hie, is dat yn dizze kontekst dochs wol deeglik de bêste beneaming, want it kaartsje is net bedoeld foar lju fan doe, mar foar lju fan no. 

:::Wat it neamen fan 'e makker fan it kaartsje oangiet, it folgjende. Sa't ik it begryp, die Kneppelfreed dat om't dy man op 'e Nederlânske Wikipedy bekend stiet as in rûzjesiker mei in eigen aginda dy't net needsaaklikerwize altyd oerienkomt mei de objektive beskriuwing fan ûnderwerpen dy't fan in ensyklopedy ferwachte wurde mei. Oft dat yndie sa is, wit ik net, mar ik fyn der neat nuvers oan as je by it tsjinkommen fan in kaartsje dêr't safolle grouwélige fouten yn sitte, ris even sjogge nei wa't dat makke hat. Dat hat neat mei &quot;op de man spyljen&quot; te krijen. Sa't jo sels sizze: taalkaarten moatte op 'e ynhâld beoardiele wurde. It is dúdlik dat de ynhâld fan dit kaartsje fan gjin kant doocht, dus ik hoopje dat we it mei koarten iens wurde kinne dat it út dit artikel ferwidere wurde moat. Mei freonlike groetnis, [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 03.00 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik slút my by Ieneach oan, jo hawwe it goed ferwurde. Ik wol noch efkes in pear dingen oan taheakje. De reden dat ik de makker fan dat kaartsje neamde wie neffens my wier wol relevant en bring de aksjes fan dy man op it aljemint. It kaartsje dy't er makke hat slút aardich oan mei wat er besiket te berikken op de Nederlânske en yn mindere mjitte ek op de Dútske en Ingelske wikys. Dat wie alhiel net myn bedoeling om op de man te spyljen. Dat kaartsje jout net de wiere sitewaasje fan dy tiid oan en ik ek hoopje dat we it iens wurde kinne om dy te ferwiderjen, want der binne wol bettere kaartsjes. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.12 (CEST)

:::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}}Wy oriïntearje ús oan skreaune boarnen, by foarkar oan primêre histoaryske of juridyske boarnen dêr’t sokke saken dúdlik yn fêstlein binne. Fansels ûntkomme wy net hielendal oan ynterpretaasje en binne boarnen en teksten nea folslein neutraal. Mar diels gongber deistich taalgebrûk sûnder mear ta ensyklopedyske terminology ferheffe en dêrby primêre boarnen oan ’e kant skowe, liket my net in ferantwurde wurkwize. 

:::::Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden. Wy kleurje de Frijheidswyk yn Ljouwert ommers ek net as Koerdysktalich gebiet yn, sels as dêr op in bepaald stuit in mearderheid Koerdysk prate soe. Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.

:::::Wat de beneaming Nedersaksysk oanbelanget, gean ik net mei yn de winsk om dy term ek op histoaryske taalkaarten konsekwint ta útgongspunt te nimmen. Wat my oanbelanget, kin dêr likegoed Nederdútsk brûkt wurde. Dat is taalkundich in krekte en histoarysk goed te ferdigenjen beneaming. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.24 (CEST)
::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]: Ik begryp jo argumint oer boarnen net alhiel. Wat hat dat hjirmei te krijen? Wolle jo dat we mei boarnen komme om ús gelyk te befêstigjen? Okee dan wêr binne de primêre histoaryske boarnen dy't de betrouberens fan dat kaartsje befêstigje. Ik ha noch nea lêzen dat it bestean fan it Eastnederlânsk befêstiget. As jo net wolle dat it &quot;Nedersaksysk&quot; neamd wurde moat, dan soe &quot;Limboarchsk&quot; hjir ek net foar folstean, want dat begryp waard yn de 19e iuw yntrodusearre. Taalkundich soene dy dialekten Eastnederfrankysk (yn Dútslân wurde se &quot;Súdnederfrankysk&quot; neamd) neamd wurde kinne. En de term &quot;Nederlânsk&quot; soe dan ek net kinne, want sprekkers fan wat wy no &quot;Midnederlânsk&quot; neame, nemaden harren taal ''Dietsch'' (Dytsk) of ''Nederduytsch'' (Nederdútsk), sa't jo hjir boppe ek al oanjûn hawwe. In bettere histoaryske term fan wat we hjoed-de-dei &quot;Nedersaksysk&quot; neame, soe Midnederdútsk wêze kinne.  
::::::Wat it Frysk oanbelanget, dan is [https://journal-archive.aup.nl/taal-en-tongval/jrg_2003_vol_55_-_fries_in_holland_in_de_17e_eeuw.pdf dit ien (skreaun troch Arjen Versloot)], dy't útleit dat der noch Frysk op plakken yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw sprutsen waard, dus yn 1450, in pear iuwen earder, moat der grif mear Frysk sprutsen wêze. It is slim om boarnen fan alle details te krijen, en kinne we allinnich fermoede, mar neffens my waard der doe noch yn grutte parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch meast Frysk praat. Op syn minst soe dy gebieten arsearre wêze kinne. It foarbyld mei Koerdysktaligen yn de Frijheidswyk yn Ljouwert fyn ik apels mei parren ferlykjen, it giet hjir ommers om lânseigen talen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 09.04 (CEST)
:::::::It argumint oer de boarnen is foar my frij simpel: alle diskusjes moatte saaklik fierd wurde en de arguminten moatte safolle mooglik op boarnen basearre wêze. By it Limboarchsk soe ik bygelyks sûnder mis foar ''Eastnederfrankysk'' as taalhistoaryske oantsjutting kieze, om’t dat taalkundich ek de krekte klassifikaasje is.

:::::::By it Nederlânsk leit der in lytse nuânse. Wat my oanbelanget, mei dy nuânse ek gewoan beneamd wurde, omdat it ús taak is om de histoaryske sitewaasje sa goed mooglik te beskriuwen. Dus net om dy moaie of minder noflik foar te stellen as de sitewaasje wie. Dat guon Nederlânsktaligen sa’n beskriuwing miskien net noflik fine, kin op himsels gjin reden wêze om relevante histoaryske feiten wei te litten. Ek by oare ûnnoflike parten fan de skiednis jildt ommers dat de gefoelichheid fan it ûnderwerp gjin reden is om it net te beskriuwen.

:::::::Dêrmei tink ik dat wy dit punt wol ôfslute kinne. Foar wa’t by bepaalde formulearringen in ûngemaklik gefoel hat; men hoecht net alles wat yn in histoaryske beskriuwing stiet noflik of sympatyk te finen. Wy besykje hjir allinnich in histoaryske taalsituaasje sa feitlik en sekuer mooglik te beskriuwen.
 
:::::::Mooglike oplossing: Yn it artikel oer it Aldfrysk soe ik ûnder it kopke ''Taalgebiet'' seker it ferhaal fan Versloot beneame. Yn it artikel oer it Nederlânsk soe ik ûnder ''skiednis'' in stikje skriuwe oer de Fryske nuânses yn Noard-Hollân en Grinslân, mar leaver wol fanút it perspektyf fan it Nederlânsk skreaun (om (semy-)aktivisme foar te kommen). Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 10.18 (CEST)

::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, ik sko gjin primêre boarnen oan 'e kant. Mar jo kinne fan it trochsneed folk dat de Wikipedy besiket en ús artikels lêst, net ferwachtsje dat se witte dat &quot;Eastnederfrankysk&quot; de histoaryske namme fan it Limboarchsk is, noch dat &quot;Dytsk&quot; ferwiist nei Hollânsk. Dan wurdt it in koadetaal dy't inkeld foar ynwijden te begripen is. Sa't ik al earder sei, hawwe jo hielendal gelyk as jo de term &quot;Nedersaksysk&quot; in modern útfynsel neame. Mar dat nimt net wei dat dy term, en Limboarchsk en Hollânsk, de bêste kar binne, ek op histoaryske taalkaartsjes, as jo wolle dat leken dy't neat fan taalkunde ôfwitte it ferhaal folgje kinne. Neffens my ûndermynje jo trouwens jo hiele argumintearing foar histoaryske nammen troch de neatsizzende en neat betsjuttende term &quot;Eastnederlânsk&quot; yn 'e leginda te brûken, dy't hielendal net histoarysk is.

::::::::Mar wichtiger is ús mieningsferskil oer dit kaartsje as gehiel. Jo hâlde mar fol: &quot;''Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.''&quot; Ik foel suver fan myn stoel doe't ik dat lies. Ik haw no al twaris dúdlik presys it tsjinstelde oantoand. Dat jo totaal foarby geane oan 'e grouwélige fouten dy't it kaartsje yn Seelân en op 'e Feluwe hat, fyn ik ûnbegryplik. 

::::::::En op it punt dêr't jo wól op reägearje, snijt jo antwurd gjin hout: &quot;''Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden.''&quot; It giet net om &quot;lytse groepen&quot; of &quot;lytse minderheden&quot;, mar om 'e mearderheid fan 'e befolking yn gebieten fan oansjenlike grutte. Jo ferliking mei Koerden yn 'e Frijheidswyk roert kant noch wâl, want yn it foarste plak giet it hjir om plattelânsgebieten dy't folle grutter binne as in stedswyk en oard binne Koerden hjir allochtoan, wylst wy it hawwe oer autochtoane taalgroepen. 

::::::::Koartsein: dit kaartsje kloppet beslist net, ek net yn grutte linen. It is ienfâldichwei prutswurk dat ûngeskikt is foar de Wikipedy. Wat moaiers kin ik der spitigernôch net fan meitsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 22.10 (CEST)

:::::::::Bêste Ieneach fan ’e Esk, it oanpassen fan terminology oan it nivo of de ferwachte kennis fan de lêzer (basearre op in ûnderbúkgefoel) is neffens my net de bedoeling. It giet hjir net om in populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk, mar om in beskriuwende ensyklopedy. It foardiel fan Wikipedia is krekt dat lêzers maklik trochklikke kinne nei oare siden en dêr mear útlis fine. It brûken fan de krekte wittenskiplike terminology draacht dêrom by oan de kwaliteit fan in artikel. As dat betsjut dat de Fryske Wikipedia op dit punt krekter is as de Nederlânske, dan kin ik dêr goed mei libje.

:::::::::Dyn foarstelling dat de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene, liket my lykwols wat te romantysk. Ik sitearje: &quot;Codex Fivelgo wordt gedateerd op kort na 1427. Het is in meerdere opzichten een sleutelhandschrift. In de eerste plaats bevindt het zich qua taal op de overgang van Oudfries en Nedersaksisch, oftewel Ommelander Middelnederlands / Middelnederduits. Na 1400 verdween de Friese taal in rap tempo uit de Ommelanden, zeker als schrijftaal (Meijering/Nijdam, 2018).&quot; Hoe’t it ek krekt west hat, Grins en de Ommelannen wienen om 1450 hinne al sa bot Nederlânsk/Nederdútsktalich dat yn Eastfryslân it ûntfryskjen in fersnelling krije koe. Der bestiet ek in frij brede wittenskiplike konsensus dat de oergong fan Frysk nei Eastnederlânsk/Nederdútsk yn it gebiet tusken Lauwers en Wezer in ûntwikkeling fan west nei east wie. Om 1450 wie yn Emden de ynfloed út it westen dúdlik te fernimmen. 

:::::::::De Codex Sickinghe, dy't tusken likernôch 1440 en 1450 optekene waard, is dêr in dúdlik foarbyld fan. Dy is fierwei yn it Eastnederlânsk/Nederdútsk skreaun. It Frysk wie doe as bestjoerlike en rjochtstaal yn de Ommelannen ferdwûn. De Fryske rjochtsbegripen yn sokke teksten geane fansels werom op it Aldfryske rjocht, mar healwei de 15e iuw wiene it benammen histoaryske en juridyske relikten út in eardere Fryske tradysje. Dat nimt net wei dat it Frysk troch in minderheid fan de befolking grif noch sprutsen waard. Sokke minderheden falle fuort yn de marzje fan de skiednisboeken en faak ek op sokke kaarten. Dêrom is it moai dat Wikipedia de romte jout de histoaryske feiten te beskriuwen en dêryn soe de krekte histoaryske taaloergong syn gerak krije kinne. Fiel dy frij dat proses te beskriuwen. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 24 aug 2026, 11.36 (CEST)

::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Ik bin it net iens mei jo opstelling oangeande it brûken fan terminology dy't inkeld foar lju mei in wittenskiplike oplieding te folgjen is. Jo litte it no klinke as freegje ik om yn bernetaal te skriuwen of mei in beheinde wurdskat lykas yn it ''Journaal in Gemakkelijke Taal''. Dat is hielendal net oan 'e oarder. Mar jo lykje wol opsetlik it oare uterste op te sykjen. Ik fyn: tusken beiden is ek romte. De Wikpedy mei dan gjin populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk wêze, mar it moat ek gjin ûntagonklik faktydskrift wurde mei ferhalen dêr't it gros fan 'e lêzers gjin tou oan fêstknoopje kin. Dat men fia it klikken op keppelings (as dy teminsten oanbrocht binne en net read binne) útfine kin wêr't it oer giet, is allegear goed en wol, mar as je om it hoartsje nei in betsjutting sykje moatte, reitsje je de trant fan it ferhaal kwyt. Dan heakje minsken ôf. Ik fyn dat de tekst fan in artikel fierhinne op himsels begryplik wêze moat en dat keppelings fral foar ferdjipping en eftergrûnynformaasje binne.

::::::::::No stelle jo it foar as is sa'n feroaring fan taal in kwestje fan in pear jier. Jo witte sels ek wol dat it feroarjen fan in taalsitewaasje in kwestje fan generaasjes is. Dat it Frysk net mear as skriuwtaal of bestjoerlike taal brûkt waard, wol net sizze dat it troch de mearderheid fan it sljochtwei folk net mear sprutsen waard. Yn Westerlauwersk Fryslân wie it Frysk fan 1498 ôf ek gjin bestjoertaal mear, en op Gysbert Japiks en in pear oare roppenden yn 'e woastyn nei waard it ek net mear as skriuwtaal brûkt, mar it hat as sprektaal fan it gewoane folk iuwenlang dochs oerlibbe. As de oergong fan Frysk nei Nedersaksysk yn 1427 oan 'e gong wie, dan wie dy yn 1450 perfoarst noch net foltôge. Fierders wol ik nochris jo oandacht fêstigje op 'e Frysktalige gebieten yn Hollân, dêr't folle langer Frysk sprutsen wurden is as yn 'e Ommelannen. Op 'e nij geane jo lykwols folslein foarby oan myn arguminten oer de foute werjefte fan 'e taalsitewaasje fan it kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân. Sa binne der noch wol mear grutte flaters te finen as jo ris goed nei dit kaartsje sjogge, lykas de Westhoeke fan Brabân (de krite om Willemstêd hinne), dêr't fan âlds Hollânsk sprutsen wurdt. Ik begryp net wêrom't jo sa fêsthâlde oan in kaartsje dat fan gjin kant doocht. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 aug 2026, 17.09 (CEST)

:::::::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik fyn ek dat dat kaartsje tsjûget fan amateuristysk prutswurk en net geskikt is foar de Wikipedy. It begryp &quot;Eastnederlânsk&quot; slacht kant noch wâl en hat alhiel gjin histoaryske betsjutting. De Nedersaksysk/Nederdútske dialekten falle histoarysk ek net iens ûnder it Nederlânsk, want dat komt fuort út it Nederfrankysk.
:::::::::::It is wier dat de Ommelannen earder en flugger ûntfryske binne as East-Fryslân, mar it wol my ek net oan dat it Frysk yn in pear jier tiid folslein út 'e Ommelannen ferdwûn is. Dat hat faaks wol in pear hûndert jier nommen. It is benammen ûnder de ynfloed fan de stêd Grins, dêr't it Nederdútsk al langer de bestjoerstaal en de taal fan de Hânze wie, dat de bestjoerstaal yn 'e Ommelannen al fluch oerskeakele waard op it Nederdútsk. Sjoch mar nei Noard-Hollân, dêr't yn 'e 17e iuw noch Frysk praat waard, in streek dat sûnt ein 13e iuw ûnder Hollân kaam ta fallen. It kin my noch heuge dat ik ea yn 'e Ljouwerter in stik fan Kerst Huisman lêzen ha, dat der sels yn Súd-Hollân yn 'e 14 en 15e iuw noch in pear Fryske taaleilantsjes wiene, lykas by Kaag, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Kaag en Braassem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 aug 2026, 06.53 (CEST)

::::::::::::Taalferskowingen kinne iuwenlang duorje. Dat is yn Eastfryslân bard. Taalferskowingen kinne ek tige hurd gean. Binnen twa generaasjes kin in mearderheidstaal in minderheidstaal wurde. Generaasjes yn de 15e iuw libben wol koarter as de generaasjes dy't wy no kenne, mar ek hjir is it fan belang dat wy de âlde boarnen goed ynterpretearje. Yn de 15e iuw wie in persoan fan 60 wol âld, mar gjin seldsum biologysk ferskynsel. Dochs lei de libbensferwachting yn de 15e iuw nei alle gedachten rûchwei mar om de 35-40 jier. Yn 15e-iuwsk Fryslân (dus ek Grinslân) hienen de minsken te krijen mei ynfeksjes, epidemyen, minne rispingen en periodyk geweld. Ek de gefolgen fan de pestepidemyen fan de 14e en 15e iuw wienen wichtich.
::::::::::::Minsken hienen mooglik ek net itselde romantyske gefoel by taal. Dat wat wie no foar it Frysk fiele, is nei alle gedachten in útfloeisel fan de 19e iuwske Romantyk. Minsken hienen mooglik (!) minder problemen mei taalferoaring.
::::::::::::Meindert Schroor syn teory oer it ferdwinen fan it Frysk yn Grinslân is massa-ymmigraasje út de Saksyske gebieten wei. It is bêst in oannimlik ferhaal. Koartsein, de yn 1427 wie it Frysk al in lijerich taaltsje. It kin dêrnei hiel hurd de taal fan in (tige) lytse minderheid wurden wêze.
::::::::::::Ta belút. ''Het raakt kant noch wal'' sette wy yn it Frysk oer mei ''it rekket igge noch seame''. ;-) Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 26 aug 2026, 22.07 (CEST)

:::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Sa komme wy net fierder. Kening Aldgilles, jo geane konstant wiidweidich yn op alderhanne rânesaken, mar de kwestje dêr't it hjir om draait, nammentlik dat it troch jo oan dit artikel tafoege kaartsje fan gjin kant doocht, geane jo út 'e wei. Kneppelfreed en iksels hawwe oanjûn dat it kaartsje ferwidere wurde moat omdat it smoarfol fouten sit. Wolle jo dêr noch ynhâldlik op reägearje mei útlis wêrom't jo miene dat dit kaartsje nettsjinsteande al dy fouten dochs bliuwe moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 aug 2026, 22.59 (CEST)

::::::::::::::It moat op basis fan arguminten dien wurde. Jim argumintaasje fyn ik net oertsjûgjend, ik sjoch foaral in protte oannames op it mêd fan taalûntwikkeling. Wikipedy is yn it foarste plak beskriuwend. It is net bedoeld om nije begripen te promoatsjen of minsken fan in bepaalde opfetting te oertsjûgjen. By twifel moat wat beskreaun wurdt altyd ûnderboud wurde mei betroubere boarnen. Dat is it útgongspunt op de bettere taalferzjes fan Wikipedia en dêr kin ik neat oan feroarje. Hasto alris sjoen nei wat ik hjirboppe út de wittenskiplike literatuer dield haw? --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 aug 2026, 09.08 (CEST)
:::::::::::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], jo moatte efkes goed yn 'e spegel sjen, want wat jo hjir boppe sizze, slacht alhiel op josels mei dat kaartsje. Hokfoar boarnen binne dêr, dy't de sitewaasje fan om 1450 wat it kaartsje ús leauwe litte wol, befêstigje. Ik kin jo wol op in briefke meijaan dat der gjin boarnen binne dat der op de Feluwe ea Hollânsk praat waard en dat it Eastnederlânsk (te praten oer nije begripen te promoatsjen) as dialekt/sprake ea bestien hat. Boppedat hearre de dialekten dy't we no ûnder de neamer &quot;Nedersaksysk&quot; beflappe, histoarsyk net iens ta it Nederlânsk, dat eins Nederfrankysk is. Ek it Siuwsk moat apart oanjûn wurde, want yn 'e 13e iuw hie Jacob van Maerlant it al oer it ''Seeus'' en foel alhiel net ûnder it Hollânsk.
:::::::::::::::En jo geane foarby oan it feit dat ik mei boarnen oer it bestean fan it Frysk yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw levere ha. Wat my oanbelanget hawwe Ieneach en ik genôch argumintaasje, basearre op besteande boarnen, levere en foldocht dat kaarstje net oan 'e Wikipedy. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 aug 2026, 22.30 (CEST)
::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Tsja. Ik slút my oan by boppesteande reäksje fan Kneppelfreed. Ik wit fierders eins ek net wat ik noch oer dizze saak tafoegje kin. As jo (Kening Aldgilles) sa oan dat kaartsje ferknocht binne dat jo it hjir beslist hâlde wolle, dan hawwe wy in konflikt dêr't we net út komme. Dan moatte wy de diskusje oars mar ferbreedzje en oare meidoggers derby belûke om te sjen wat dy derfan fine. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 aug 2026, 00.59 (CEST)

== Kaartsje (2) ==
It begryp is gongber yn de wittenskiplike literatuer. It wurdt Nederlânsk/Nederdútsk neamd. De primêre boarnen sizze ús itselde.
Dat der noch in pear boeren Frysk praat hawwe yn Noard-Hollân, is gjin reden om it hiele gebiet as Frysktalich wer te jaan. Dêrfoar dominearje de Nederlânsktalige boarnen. 
Graach de diskusje op boppesteande fierder fuortsette. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 30 aug 2026, 09.14 (CEST)
[[Ofbyld:Middle Dutch with dialect distribution.png|thumb|Dialekkaart fan it Nederlânsk om it jier 1450 hinne.&lt;br&gt;'''Leginda:'''&lt;br /&gt; {{legend|#1f77b4|Flaamsk}}{{legend|#ff7f0e|Brabânsk}}{{legend|#2ca02c|Hollânsk-Seelânsk}}{{legend|#d62728|Limboarchsk}}{{legend|#9467bd|Eastnederlânsk}}]]
:{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, it hat gjin sin om mei jo hjiroer fierder te praten, want jo wegerje gewoan nei arguminten te harkjen. Oer de grouwe fouten fan dit kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân binne jo no al in stik as fiif kear wiisd, en dêr reägearje jo gewoan net op. En mei &quot;in pear boeren yn Noard-Hollân&quot; komme jo net wei. Yn 'e krite fan Skagen en yn in diel fan Wetterlân wie sels oant djip yn 'e santjinde iuw de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich, dus dy opmerking fan jo oer de taalsitewaasje fan 1450 is ûnsin. As jo folhâlde dat dit kaartsje korrekte ynformaasje ferskaft oan 'e lêzers fan 'e Wikipedy, dan binne jo folslein mis. 
::{{Ping|Drewes|Mysha|FreyaSport|RomkeHoekstra}} Meidoggers, wy hawwe hjir in konflikt en we komme der net út. Meidogger Kening Aldgilles hat in pear wiken lyn in kaartsje oan dit artikel tafoege (sjoch kaartsje rjochts) dat de histoaryske taalsitewaasje yn Nederlân en Flaanderen werjaan soe omtrint 1450. Meidogger Kneppelfreed en iksels hawwe der hjirboppe ferskate kearen op wiisd dat dit kaartje smoarfol fouten sit. De grouwélichsten dêrfan binne:
::# De Feluwe, dêr't fan âlds Nedersaksysk (pears) sprutsen wurdt, is hjir ynkleure as waard der Hollânsk (grien) sprutsen;
::# Seelân en de Súdhollânske eilannen binne ek Hollânsktalich ynkleure, wylst it Siuwsk eins folle tichter by it Westflaamsk (blau) stiet, en dus dêrûnder beflapt wurde moat as it net as in aparte dialektgroep werjûn wurdt;
::# Hiel Hollân is Hollânsktalich ynkleure, wylst yn 1450 yn in grut part fan Noard-Hollân en teminsten ien diel fan Súd-Hollân (Kaag) de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich wie;
::# Ek de Frysktaligen yn 'e Grinzer Ommelannen, dêr't om 1450 hinne it ûntfryskingsproses noch yn folle gong wie, binne op dit kaartsje negearre.
::# Om de korrekte begrinzgings fan it Kleverlânske dialektgebiet wer te jaan (de ljochtoranje útstulping oer de Dútske grins hinne) is hielendal gjin muoite dien.
::Neffens Kneppelfreed en mysels is dit in kaartsje dat net yn dit artikel, noch yn lykfol hokker oar artikel fan 'e Wikipedy thúsheart om't it foutive ynformaasje útsutelet. Wy wolle dêrom dat dit kaartsje ferwidere wurdt. Kening Aldgilles wegeret dêroan mei te wurkjen en hâldt mar fol dat der neat mis mei is. It sprekt foar himsels dat dit konflikt dreger op te lossen makke wurdt trochdat Kening Aldgilles, Kneppelfreed en iksels allegearre behearders fan 'e Wikipedy binne. Ik leau net dat we earder alris sa'n sitewaasje meimakke hawwe. Ik bin earlik sein myn rie te'n ein, dat it iennichste wat ik noch betinke kin, is om dizze kwestje yn 'e groep te goaien en der eventueel mar in stimmerij fan te meitsjen. Wat fine jimme hjirfan? --- [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 aug 2026, 01.43 (CEST)
:::{{Ping|Kening Aldgilles|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ik bin net goed op 'e hichte mei de krekte taalsitewaasje fan 1450, mar ien ding falt my fuort op. De Fryske taalgrins lei yn alle gefallen eastliker (ynklusyf de Ommelannen en it Westerkertier) en it Nedersaksysk hie in folle grutter gebiet eastlik fan 'e hjoeddeiske Nederlânske grins. Oant de 19e iuw wie it Nederlânsk noch de standertaal yn Lier, Emden, Bentheim, Lingen, Gronau en Steinfurt. [https://www.dbnl.org/tekst/wal_006aanm01_01/wal_006aanm01_01_0004.php Hjir] stiet in taalkaartsje dat oer 1500 giet, dat tink ik mear rjocht docht oan 'e sitewaasje fan dy tiid. En wêrom wurde Hollânsk en Siuwsk eins gearfoege ta ien dialekt? Ik soe it Siuwsk lykas it Limburchsk, it Nedersaksysk en it Kleefsk in eigen kleur jaan. Dat der op 'e Feluwe yn dy tiid &quot;Hollânsk-Seelânsk&quot; praat waard wol my ek net oan. De namme &quot;Eastnederlânsk&quot; foar Nedersaksysk is boppedat ûnnedich betiizgjend want ek Limburchsk is in dialekt dat yn it easten praat wurdt. Om koart te kriemen: ik begryp eins net sa goed wêrom't der yn sa'n gefal sa bot fêstholden wurdt oan in plaatsje dêr't grutte twifel oer bestiet by oare meidoggers en fragen opropt. It liket my it bêste ta om yn sa'n gefal de kaart te ferwiderjen, oan te passen of mei in hurde boarne oan te bieden. Is der immen fan 'e FA dy't hjir mei gesach wat fan fine kin en foar elkenien oertsjûgjend wêze kin? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.31 (CEST)

::::Ik slút my oan by Romke. Ik haw gjin ferstân fan dizze saken, mar ik fyn dat as it kaartsje safolle twivel opropt it fuorthelle wurde moat, óf dat yn it artikel fermeld wurdt dat der twivele wurdt oan de betrouberens fan de kaart. It rieplachtsjen fan 'e FA liket my in goed plan. Yn it ferline hawwe wy dat ek wol dien. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 aug 2026, 18.21 (CEST)

:::::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], is der immen dy't kontakt mei de FA opnimme wol? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 1 sep 2026, 07.44 (CEST)

::::::{{Ping|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra}} Ik wol dat wol op my nimme. Ik fyn it in goede suggestje, mar it is my no al wer te let foar sokke dingen en moarn haw ik ek in drokke dei. Ris sjen oft ik it moarntejûn ynpasse kin. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 02.01 (CEST)

:::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], bêst genôch en tige tank dat jo dat wol efkes dwaan wolle. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 2 sep 2026, 05.43 (CEST)

::::::::Ik haw no krekt de e-mail ferstjoerd. No mar ôfwachtsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 23.31 (CEST)

:::::::::Ik haw in ûntfangstbefêstiging krigen fan it sekretariaat fan de Fryske Akademy, wêryn't meidield wurdt dat ús fraach trochstjoerd is nei it taalburo. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 sep 2026, 00.23 (CEST)

::::::::::Ik haw der noch mar ris in mailtsje efteroan stjoerd, want nei 24 dagen noch neat heard (útsein boppeneamde ûntfangstbefêstiging). [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 sep 2026, 00.25 (CEST)

:::::::::::Ik haw ûnderwilens, earder fan 'e wike, wer in ûntfangstbefêstiging fan it sekretariaat ûntfongen mei de bewissiging dat se it taalburo der op oansprekke sille. Fierder bliuwt it foarearst stil. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 okt 2026, 00.53 (CEST)

== Doel fan kaartsje ==
Jimme meie fral trochgean mei elkoar de harsens yn de slaan om in kaartsje, mar hat sa'n kaartsje eins in doel? Ik wol sizze: Der hat yn 1450 grif net immen by elts hûs frege wat der praat waard, fral net om't er dêr grif mear as in jier foar nedich hân hie. Jimme witte, ik haw leaver in [[Brockhaus Enzyklopädie]] as in [[Encyclopædia Britannica]] (Wêrom is dy der net?), dat ik soe [[Skiednis fan it Nederlânsk]] leaver as in side apart hawwe; en dannoch is dit o sa persys. At de boarnen der ienkear by setten wurde, kin it goed wêze dat dit spesjaal op de side [[Untstean fan it Nijnederlânsk]] komt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.56 (CEST)

:Even foar de goede oarder: we slane inoar de harsens net yn. Ik hoopje mar dat Mysha dat as hyperboale byldspraak bedoelde. We hawwe hjir in mieningsferskil dat problematysk is, mar we hâlde it saaklik en fatsoenlik. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.24 (CEST)

:: Ja, hear: Sa fier ik wit, wenje wy net iens allegear yn deselde provinsje, dat ik tocht net dat immen wier by de oar foar de doar stean soe. (Hoe dogge wy dat it oare jier, at wy 25 jier âld binne; hawwe wy in gearkomste, in skriuwsneon yn de bibleteek fan Lytsterp; in fytstocht om de grinzen fan de provinsje?) Mar ik woe mar sizze dat jimme drok wienen mei it finen fan wat der ferkeard wie, yn stee fan sykje nei in oplossing. En, yndie: Dizze side is om my wat te grut; it wie better as parten ôfsplit waarden ta siden apart. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Ofslute ==
Der is hjir in protte tiid yn de diskusjeside stutsen. Ik wol hjir ynhâldlik net fierder op yngean, mar hoopje dat wy by dit soarte fan ûnderwerpen de emoasje safolle mooglik bûten de diskusje hâlde kinne.

Ik haw hjirboppe in stikmannich foarbylden brûkt om in side te skriuwen oer [[Wikipedy:Gjin ûnbegrûne teoryfoarming]]. Yn de earste jierren fan ús Wikipedy hawwe wy besocht om de better ûntwikkele taalferzjes te folgjen. Tagelyk tink ik dat wy ús eigen wei gean moatte, mei wittenskiplike metoaden en boarnen as útgongspunt.

Ik hoopje dat ''[[Wikipedy:Gjin ûnbegrûne teoryfoarming]]'' dêrby helpe kin: feiten, ynterpretaasjes en oannames faninoar skiede en gjin fiergeande konklúzjes lûke sûnder foldwaande boarnebasis. Mei rynske groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 2 sep 2026, 22.47 (CEST)

:Mei iens.[[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]] ([[Meidogger oerlis:Otto S. Knottnerus|oerlis]]) 4 nov 2026, 19.51 (CET)

== Kaartsje (3)==
{{Ping|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra}} It is no twa moanne lyn dat we de Fryske Akademy om help frege hawwe. Ofsjoen fan 'e ûntfangstbefêstigings fan it sekretariaat binne dêr 0 reäksjes op kommen. Ik fyn dat wy tige ûnfatsoenlik behannele wurde. As se, om hokfoar reden dan ek, fine dat dizze fraach bûten harren fakgebiet leit, kinne se dat dochs wol gewoan oanjaan. Mar it liket my yn elts gefal sa stadichoan wol dúdlik dat wy fan 'e FA neat te ferwachtsjen hawwe. Hoe no? Ik bin noch altyd fan miening dat dy kaart hjir net thúsheart. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 nov 2026, 23.46 (CET)

:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Kening Aldgilles|Mysha}} Tige spitich dat de FA gjin muoite docht, wylst it dêr wol heart. Oan 'e oare kant binne der genôch boarnen dy't de fragen rjochtfeardigje. Op 'e side [https://nl.wikipedia.org/wiki/West-Fries_(dialectgroep) West-Fries (dialectgroep)] wurdt bygelyks skreaun dat de ûntfrysking fan West-Fryslân net earder as yn 'e 16e en 17e iuw plakfûn, wylst dat gebiet op it kaartsje mei de sitewaasje fan 1450 al hielendal mei Hollânsk as sprektaal ynkleure is. Ik haw ek noch eefkes socht nei de Ommelannen en it Westerkertier. Om 1400 hinne begûn yn 'e Ommelannen it Nedersaksysk it Frysk te ferfangen. Healwei de 15e iuw sille dielen dus grif noch Frysktalich west hawwe, al koe dat fan doarp oant doarp ferskille. It Westerkertier (it gebiet om Mearum hinne) bleau langer Frysktalich.
::([https://pure.knaw.nl/ws/portalfiles/portal/480996/Dat_is_andere_taal_2e_proef.pdf Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences (KNAW) - Dat is andere taal! Streektalen en dialecten van Nederland]) Ik tink dat der noch ien opsje is: in oerlis iepenje by it ôfbyld en us twifels beneame. Dêrnjonken kin yn 'e tekst fan it lemma by it plaatsje de twifels beneamd wurde. De oplader (Vlaemink) sels skynt neffens Kneppelfreed net sa'n noflik persoan te wêzen. In oerlis by Vlaemink iepenje sil in soad tiid kostje en nei alle gedachten allinnich frustraasje opleverje. Sels fyn ik it ek spitich dat wy safolle tiid fergrieme oer in kaartsje dat sa'n soad fragen opropt.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 3 nov 2026, 09.39 (CET)

:::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], yndie tige spitich dat de FA neat fan him hearre lit. Ik wit it oars ek net. Dat kaartsje moat der neffens myn miening út en doocht fan gjin kanten. Mei dy meidogger Vlaemink te diskusearjen, dêr begjin ik net oan want dêr soe alhiel gjin ein oankomme sûnder ek mar ien dinkje foarút te kommen. Sjoch [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Friezen hjirre] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs hjirre]. 

::::Ik besykje noch ien opsje. Ik sil @[[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]] ris freegje. Hy is warber op de Nederlânske wiki benammen oer de skiednis fan Grinslân en ek wol oer Fryslân en East-Fryslân. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 3 nov 2026, 20.28 (CET)

:::::Ik heb de neiging heel formeel reageren: ook kaarten dienen gebaseerd te zijn op bestaande bronnen en niet op nieuw onderzoek. Met andere woorden: een dialectkaart van de Nederlanden in de late middeleeuwen dient gebaseerd te zijn op openbare bronnen en gangbare opvattingen. Bovendien is er op de Fryske wikipedy geen concensus.
:::::De kaart is - zoals bekend - ontleend aan de Nederlandse wikipagina [[nl:Middelnederlands|Middelnederlands]] en gemaakt door de bekende gebruiker [[:commons:User:Vlaemink|Vlaemink]] in 2020. De ontwerper verwijst naar Guy Janssens en Ann Marynissen, ''[https://www.researchgate.net/publication/340502574_Het_Nederlands_vroeger_en_nu Het Nederlands vroeger en nu]'', Antwerpen 2005 (p. 70) en naar Wim Blockmans &amp; Walther Prevenier, ''The Promised Lands: The Countries under Burgundian Rule, 1369–1530'', Philadelphia 1999.
:::::Direct valt op dat het kaartje van Janssens en Marynissen iets heel anders laat zien: slechts de namen Hollands, Zeeuws, Vlaams, Utrechts, Brabants, Limburgs, Rijnlands en Noord-oostelijke dialecten (zie [https://wabdidactiek.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/01/middelnederlandse-dialecten.png hier] een versimpelde versie). Het boek van Blockmans en Preveniers bevat geen enkele talenkaart!!! Met andere woorden: het kaartje is het resultaat van nieuw onderzoek.
:::::Wat de maker in werkelijkheid geproduceerd heeft, is een versimpelde versie van de huidige dialectkaart van Nederland. Maar daarbinnen heeft hij omstreden keuzes gemaakt, zoals anderen al vastgesteld hebben: zo wordt het [[nl:West-Veluws|West-Veluws]] (&quot;een Nedersaksisch dialect&quot;) ten onrechte bij het Hollands-Zeelands gerekend, [[nl:Zuid-Gelders|Zuid-Gelders]] wat al te gemakkelijk bij het Brabants, hoewel het nauw verwant is met het [[nl:Kleverlands|Kleverlands]]. Een radicale sprong van 500 jaar terug geeft met deze versimpelingen toch een beetje een vertekend beeld.
[[Ofbyld:Dutch-dialects.svg|thumb|right|Dialectkaart van Jo Daan.]]
:::::De [https://neon.niederlandistik.fu-berlin.de/nl/nedling/taalgeschiedenis/diversiteit_van_het_middelnederlands/ Freie Unversität Berlin] hanteert voor het middelnederlands vijf groepen die wel doen denken aan het kaartje van Vlaemink, maar geeft daarbij het kaartje van 20e-eeuwse dialectgroepen door Jo Daan.
:::::Belangrijk is te realiseren dat we in de late middeleeuwen over een Middelnederlands (&quot;Nederfrankisch&quot;) spreektaalcontinuüm zonder vaste grenzen spreken. Alleen het Fries wijkt werkelijk af; de grens met het Middelnederduits is arbitrair. Gebieden als Limburg uit dit continuum losmaken, lijkt mij geforceerd. Binnen deze gebieden heb je wel sprake van dominante clusters (met name rond handelssteden en vorstelijke hoven) die via de schrijftaal standaardiserend werken. Zo interpreteer ik ook de bekende verschijnselen als Westfaalse expansie, Brabantse expansie, en de groeiende invloed van het Hanseatische Nederduits..
:::::Voor eventuelekartering van de laatmiddeleeuwse situatie zou ik - zoals anderen al hebben aangegeven - in elk geval Noord-Holland boven het IJ bij de Friese of bij de menggebieden tellen, hetgeen Arjen Versloot en anderen genoegzaam hebben aangetoond. Voor de Ommelanden en het Westerkwartier geldt dat niet: die zijn rond 1450 eenduidig Nederduits / Nedersaksisch. Daar doet de laatste Oudfriese tekst uit Duurswold rond 1400 niets aan af. Hoogstens zou je in een paar menggebiedjes kunnen intekenen.
:::::De term Nedersaksisch blijft behelpen, hij leidt ten opzichte van het Duitse overkoepelende begrip ''Niederdeutsch'' al snel tot verwarring. Twents en Achterhoeks zijn sterk verwant aan het Westfaals, en waren dat in het verleden nog veel meer, maar dat geldt niet voor de rest van het Nedersaksische gebied. Vanuit Duits perspectief zou het daarom gerechtvaardigd zijn binnen het Nedersaksische continuum van [[de:Ostniederländisch|Oost-Nederlands]] te spreken. Maar deze term wordt tegenwoordig binnen de Nederlandse taalkunde minder gebruikt omdat hij ten onrechte situeert dat het om een variant van het Middelnederlands gaat. En het is toch de bedoeling om bij actuele (wetenschappelijk) gangbare begrippen aan te sluiten.
:::::De term Hollands is hier sowieso wat ingewikkeld, ik zou er Hollands-Zeeuws-Utrechts of West-Nederfrankisch van maken. Veluwe is zeker geen Hollands. De afzonderlijke delen van Brabant vormen tot op zekere hoogte een eenheid (dankzij de bekende laatmiddeleeuwse Brabantse expansie). Maar het Gelders sluit tegelijkertijd nauw aan bij het Klevelands, dat op de boventaande kaart ten onrechte een andere kleur heeft gekregen. Door bijvoorbeeld de term Brabants-Nederfrankisch te gebruiken voorkom je misvattingen. Je zou Zuid-Gelders ook tot overgangsgebied kunnen bestempelen. In Duitsland rekent men het Zuid-Gelders en Klevelands tot het [[de:Nordniederfränkisch|Noordnederfrankisch]], Limburgs tot het [[de:Ostniederfränkisch|Oost- of Zuidnederfrankisch]]. Zie ook de internetpagina's [https://middelnederlands.nl/ Middelnederlands.nl] en [http://www.taalcanon.nl/vragen/hoeveel-dialecten-heeft-het-nederlands/ Taalcanon].
:::::Als er meer concensus zou zijn, zou ik zeggen: maak in onderling overleg een aangepast kaartje, dat indien nodig rekening houdt met overgangsgebieden. Maar die concensus is er blijkbaar niet.
:::::Omdat nu de bronnen én de concensus ontbreken, vind ik kaart van de middeleeuwse situatie in deze fase niet-wikipedia-waardig en overbodig. Bovendien gaat deze pagina over het Nederlands en niet over het Middelnederlands, en dus moet de bestaande dialectkaart van Jo Daan of iets vergelijkbaars hier meer dan voldoende zijn. [[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]] ([[Meidogger oerlis:Otto S. Knottnerus|oerlis]]) 4 nov 2026, 19.46 (CET) (eerste versie 4 nov 2026, 02.34)
::::::@[[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]], heel erg dank voor uw bijdrage en ik denk dat dat heeft ons een heel eind geholpen. @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], wat fine jim? Hawwe jim noch wat ta te foegjen? Ik tink no kinne we dat kaartsje fan Vlaemink wol ferwiderje. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 4 nov 2026, 22.39 (CET) [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 4 nov 2026, 22.50 (CET)
:::::::{{Ping|Drewes|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Kening Aldgilles|Mysha}} Ik slút my oan by boppesteand foarstel fan Kneppelfreed. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 nov 2026, 16.26 (CET) 

:::::{{Ping|Otto S. Knottnerus}} Ook van mij heel erg bedankt voor uw uitgebreide bijdrage. Ik heb nog één vraag. U spreekt hierboven over Hollands-Zeeuws-Utrechts; ik dacht dat het Zeeuws eigenlijk meer aansloot bij het West-Vlaams van Brugge en omstreken dan bij het Hollands. Of heb ik dat nou mis? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 nov 2026, 16.23 (CET)

::::::Ik ben geen kenner van het Zeeuws. Over het algemeen kun je zowel het een als het ander, net hoe je de isoglossen interpreteert. De ouweheer Jo Daan rekende het Zeeuws bij het Vlaams, maar andere auteurs doen dat weer anders. Ik zou aansluiten bij de meest recente en meest gangbare praktijk. De google assistent schrijft op mijn vraag wat nu gangbaar is: &quot;Moderne handboeken, waaronder de recente ''Atlas van het dialect in Nederland'' (2026), rekenen het Zeeuws resoluut tot de Zuidwestelijke dialectgroep. Binnen die wetenschappelijke indeling wordt het Zeeuws direct gekoppeld aan het West-Vlaams&quot;. Maar met de kanttekening dat Zeeuws zich in de richting van de Hollandse daktaal beweegt en steeds meer een regiolect wordt. Of de machine het goed heeft, laat ik in het midden.[[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]] ([[Meidogger oerlis:Otto S. Knottnerus|oerlis]]) 7 nov 2026, 00.47 (CET)

==Nederlânsk vs. Middelnederlâns; Hjoeddedeisk vs. Skiednis==
Ik besykje it mar nochris:
* [[Nederlânsk]] - hjir komt wat ynformaasje oer wêr't de taal op it stuit praat wurdt, at der noch in ûnderskie is mei [[Ingelsk]], koades, datsoarte fan saken.
** [[Hjoeddedeisk Nederlânsk]] - Dat is de beskriuwing fan de taal fan 1500 ôf. (Of krekt wat letter; wêrom it dy skieding wêze moat, stiet fansels op de side.) Dêr komme de taalregels sa't dy no jilde, resinte spellingsferoarings, skriuwers/sprekkers.
** [[Middelnederlânsk]] - Selde ferhaal, mar beskriuwt de taal dy't itselde komôf hat, mar dy't wy net mear lêze kinne.
** [[Skiednis fan it Nederlânsk]] - Fan nul oant no.
Dan fertelle wy net mear dat de lju yn [[Kaapstêd]] om 1200 hinne alles krekt seinen sa't wy dat noch dwaan. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 4 nov 2026, 11.45 (CET) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])</text>
      <sha1>duco2nmmnmeayc9c3mjeg76hrgqw9j9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244128</id>
      <parentid>1244125</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T00:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kaartsje (3) */ Antwurd</comment>
      <origin>1244128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53192" sha1="723vps9inopvdvuyq3plvqv3c7fgusi" xml:space="preserve">== Begjin ==
Der stiet no dat it begjin begûn is, en dêrnei fierder gongen (dat begjin dus). Mar ik haw dat hoe ek oars op skoalle hân. Is dit in fyzje fan de lêste 25 jier? Doe't ik op skoalle siet wie dit noch in ûntwikkeling, tusken, benammen de skriuwers yn, de grutte gewesten - Hollân, Flaanderen en Brabân. [[Meidogger:Mysha|Mysha]]

== Kaartsje ==

@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], goeie. Jo hawwe in dialektekaartsje fan it Nederlânsk om 1450 hinne tafoege. Dêr doocht neffens mei neat oan dat kaartsje. Neffens my waard der yn parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch Frysk praat. En it wol my net oan dat der yn parten fan Utert en de Feluwe Hollânsk/Siuwsk praat waard. En boppedat waard dat kaartsje troch in meidogger [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Vlaemink Vlaemink] oanmakke. Dêr haw ik grutte fraachtekens by, want hy hat op de siden [https://nl.wikipedia.org/wiki/Friezen Friezen] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs Limburchsk] op de Nederlânske wiky aardich wat rebûlje feroarsake. Hy hat dêr besocht siden op eigen manneboet te feroarjen sûnder oerlis en syn sin trochhinne drukke te litten. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 5 aug 2026, 21.12 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Ik slút my by it beswier fan Kneppelfreed oan. &quot;Eastnederlânsk&quot; is neat. Der sil wol Nedersaksysk bedoeld wêze, mar neam it dan ek sa (sis ik tsjin Vlaeminck, net tsjin Kening Aldgilles). It Utertsk-Alblasserwaardsk wêrfan't it spraakgebiet hiel rûchwei gearfalt mei de provinsje Utert, stiet yndie hiel ticht by it Hollânsk, mar op 'e Feluwe waard (en wurdt noch) Nedersaksysk sprutsen. De Siuwske dialekten hearre net by it Hollânsk, mar slute oan by it Westflaamsk. En de begrinzgings fan it Kleverlânsk (de salmkleurige útstulping yn Dútslân) lykje ek nearne op. Koartsein: dit kaartsje is prutswurk. 
:Oangeande it sprekkerstal fan it Nederlânsk haw ik jo wiziging yn 'e ynfoboks weromset, Kening Aldgilles. De reden dêrfoar is dat it sprekkerstal fan 25 miljoen fan 'e Nederlanske Taalunie komt, in organisaasje dy't it blykber nedich fynt om propaganda foar it Nederlânsk te fieren troch leagens te fersprieden. Behalven dat se alle sprekkers fan it Nedersaksysk en it Limboarchsk (erkende minderheidstalen) ta de Nederlânsktaligen rekkenje, negearje se ek de allochtoane taalminderheden en wolle se hawwe dat yn Suriname de mearderheid fan 'e befolking it Nederlânsk as memmetaal hat, wat grutte flauwekul is. Sjoch foar in wiidweidiger útinoarsetting fan dizze kwestje de paragraaf fan dit artikel oer it Sprekkerstal. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 aug 2026, 02.50 (CEST)

::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} De earste flater yn boppesteande argumintaasje is it ferkeard brûken fan it begryp ''minderheidstalen''. It giet hjir om streektalen of regionale talen. Minderheidstalen wurde sprutsen troch etnysk-histoaryske minderheden, dus troch in histoarysk folk. De iennichste juridyske definysje dêr't wy ús yn dit ferbân oan fêsthâlde kinne, is dy fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden|Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]]. Yn Nederlân binne allinnich de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Roma &amp; Sinty en de Joaden (en dêrmei de Jiddyskpraters) binne net as sadanich erkend, wylst se wol yn de beneaming komme soenen. Oare nasjonale minderheden binne der net yn Nederlân en dêrmei is dy diskusje yn prinsipe beslikke. 

::De twadde flater yn de argumintaasje is it lûken fan in hurde taalgrins tusken it Limburchsk en it Platdútsk oan 'e iene kant en it Nederlânsk oan 'e oare kant. It Nederlânsk waard lange tiid sels as Nederdútsk oantsjut. Sa'n skerpe grins is histoarysk dan ek net te ferantwurdzjen. Sterker noch: oant 1945 wie it hiel gewoan om it Flaamsk, Nederlânsk en Platdútsk as ûnderdielen fan ien Nederdútsk taalgebiet te beskôgjen en der bestie sels in stribjen nei ien mienskiplike Nederdútske taal. Nei 1945 ûntstie der lykwols ferlet fan in dúdlikere skieding, om't sprekkers oan wjerskanten fan de steatsgrins har net mear op deselde wize mei-inoar identifisearje koene. Ynienen waarden de oaren as frjemd en net mear as part fan deselde taalkundige mienskip beskôge. In histoaryske bân waard trochsnien. 

::Gjin flater, mar wol tredde argumint: Ek de taalkundige arguminten dy't it Nederdútsk ta wat folslein aparts meitsje moatte soene, binne net altyd oertsjûgjend. De ferskynsels dy't dêrfoar oanhelle wurde, komme foar in part ek yn Hollânske en oare Nederlânske dialekten foar. Der wurdt faak op wiisd dat in tal taalkundige eigenskippen fan it Nederdútsk yn it Standertnederlânsk ûntbrekke. Dat is wier, mar dêrmei wurdt it Standertnederlânsk as mjitstêf nommen. It sprutsen Folksnederlânsk yn it westen fan Nederlân stiet op tal fan punten folle tichter by de talen fan Drinte en Twinte as sa'n ferliking mei de standerttaal suggerearret.

::Fjirde argumint (tagelyk ympliste flater): It giet hjir om in histoarysk taalkaartsje. Sa'n kaart jout de histoaryske sitewaasje wer en heart dêrom ek de histoaryske nammen te brûken. Dêr is neat mis mei. As wy hjoed beslute soenen om it Frysk tenei bygelyks Brullatynsk te neamen, dan kinne wy dy namme fan 2026 ôf brûke. Mar om dêrnei te dwaan as waard der yn de 13e iuw al Brullatynsk sprutsen, soe histoarysk net te ferantwurdzjen wêze. Wy neame it Latyn ommers ek net efterôf Starwarsiaansk. Itselde probleem spilet by it begryp Nedersaksysk. Dy term is yn syn hjoeddeistige betsjutting pas yn de twadde helte fan de 20e iuw ynboargere. Om dy lettere terminology sûnder mear op âldere histoaryske situaasjes te projektearjen, is metodologysk problematysk. It efterôf omneamen fan histoaryske taalfoarmen kin maklik útrinne op aktivistyske of tendinsjeuze skiedskriuwing, benammen as dêrmei âldere selsbeneamingen en boarnetermen ferdwine. Op Wikipedia soe dêrom útgongspunt wêze moatte dat histoaryske kaarten en beskriuwings de terminology fan de oanbelangjende perioade folgje, mei eventueel in taljochting oer de moderne nammejouwing. Sa wurdt foarkommen dat lettere begrippen efterôf as histoaryske realiteit presintearre wurde. 

::Ta beslút wol ik jim der graach op wize dat wy hjir net op 'e man spylje. Letterlik elkenien dy't hjir in taalkaart oanbiedt, wurdt op de ynhâld beoardiele. Wy sjogge net nei de persoan of nei de fraach oft dy persoan ús wol of net befalt. Koartsein: ''Wy spylje op 'e bal, net op 'e man.'' It neamen fan de persoan efter in kaart kin fansels nuttich wêze foar de kontekst. Foar de beoardieling en byldfoarming fan in histoarysk taalkaartsje liket my de persoan sels lykwols net sûnder mear fan belang, om de hjirboppe neamde redenen. Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 22 aug 2026, 20.52 (CEST)

:::{{Ping|Kening Aldgilles}} It spyt my wol, mar ik bin it eins op gjin inkeld punt mei jo iens. In minderheidstaal is in taal dy't troch in minderheid sprutsen wurdt. Der is gjin inkele reden om oan te nimmen dat dat beslist in by wet erkende minderheid wêze moatte soe. Mei dy stelling kiperje jo 99% fan alle talen fan 'e wrâld yn it jiskefet. En wat in nasjonale minderheid is, wurdt beslist troch in kombinaasje fan wet en maatskiplike konsensus, en we witte allegearre dat beide dingen oan feroaring ûnderhevich binne, dus dy diskusje is net, sa't jo sizze &quot;yn prinsipe beslikke&quot;. Fierdersoan bestriidt ik it skerpe ûnderskie dat jo meitsje tusken minderheidstalen en streektalen of regionale talen. Ek begryp ik net wat it troch jo oanhelle Ramtferdrach hjirmei te krijen hat. Foar in taalkundige sitewaasje kinne je better sjen nei it [[Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen]], dêr't foar Nederlân behalven Frysk ek Nedersaksysk, Limboarchsk, Romany, Jiddysk en Papiamintysk ûnder erkend wurde. 

:::Mar dat alles sydlings, want it giet yn dizze striidkwestje om in kaartsje dat de taalsitewaasje út 1450 hyt wer te jaan, dus de moderne sitewaasje docht eins hielendal net ta de saak. It is wier dat der in dialektkontinuum bestie tusken it Nedersaksysk en it Hollânsk en Eastflaamsk en it Limboarchsk. Mar dat kin fansels net betsjutte dat je dan de grinzen tusken de taalgebieten mar wat lukraak lûke. It moat noch wol earne op lykje. Feit is dat de Feluwe by it Nedersaksysk heart en net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat it Siuwsk òf apart werjûn wurde moat, òf by it Westflaamsk heart, mar net by it Hollânsk, dus dy grins leit dêr gewoan fout. Feit is dat yn 1450 yn 'e Ommelannen en yn dielen fan West-Fryslân en Wetterlân noch Frysk sprutsen waard, dus dy grinzen lizze dêr ek gewoan fout. Nei de begrinzgings fan it Kleverlânsk is hielendal mar in slach slein. Al dy fouten meitsje dit kaartsje simpelwei folslein ûngeskikt om yn dit artikel of lykfol hokker oar artikel brûkt te wurden. 

:::Jo argumintearring dat op histoaryske taalkaartsjes histoaryske taalnammen brûkt wurde moatte, fyn ik net oertsjûgjend. Jo hawwe gelyk dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; in resint útfynsel is, mar it jout teminsten oan wat bedoeld wurdt. &quot;Eastnederlânsk&quot; hat gjin betsjutting, want sa binne dy dialekten nea neamd. De hiele reden dat de namme &quot;Nedersaksysk&quot; betocht wurde moast, wie dat der earder noch nea in oerkoepeljende term bestien hie foar it Grinslânsk, Drintsk, Stellingwerfsk, Sallânsk, Twintsk, Urkersk, Skokkersk, Feluwsk en Achterhoeksk. Dus hoewol't immen út 1450 de term &quot;Nedersaksysk&quot; nea brûkt hie, is dat yn dizze kontekst dochs wol deeglik de bêste beneaming, want it kaartsje is net bedoeld foar lju fan doe, mar foar lju fan no. 

:::Wat it neamen fan 'e makker fan it kaartsje oangiet, it folgjende. Sa't ik it begryp, die Kneppelfreed dat om't dy man op 'e Nederlânske Wikipedy bekend stiet as in rûzjesiker mei in eigen aginda dy't net needsaaklikerwize altyd oerienkomt mei de objektive beskriuwing fan ûnderwerpen dy't fan in ensyklopedy ferwachte wurde mei. Oft dat yndie sa is, wit ik net, mar ik fyn der neat nuvers oan as je by it tsjinkommen fan in kaartsje dêr't safolle grouwélige fouten yn sitte, ris even sjogge nei wa't dat makke hat. Dat hat neat mei &quot;op de man spyljen&quot; te krijen. Sa't jo sels sizze: taalkaarten moatte op 'e ynhâld beoardiele wurde. It is dúdlik dat de ynhâld fan dit kaartsje fan gjin kant doocht, dus ik hoopje dat we it mei koarten iens wurde kinne dat it út dit artikel ferwidere wurde moat. Mei freonlike groetnis, [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 03.00 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik slút my by Ieneach oan, jo hawwe it goed ferwurde. Ik wol noch efkes in pear dingen oan taheakje. De reden dat ik de makker fan dat kaartsje neamde wie neffens my wier wol relevant en bring de aksjes fan dy man op it aljemint. It kaartsje dy't er makke hat slút aardich oan mei wat er besiket te berikken op de Nederlânske en yn mindere mjitte ek op de Dútske en Ingelske wikys. Dat wie alhiel net myn bedoeling om op de man te spyljen. Dat kaartsje jout net de wiere sitewaasje fan dy tiid oan en ik ek hoopje dat we it iens wurde kinne om dy te ferwiderjen, want der binne wol bettere kaartsjes. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.12 (CEST)

:::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}}Wy oriïntearje ús oan skreaune boarnen, by foarkar oan primêre histoaryske of juridyske boarnen dêr’t sokke saken dúdlik yn fêstlein binne. Fansels ûntkomme wy net hielendal oan ynterpretaasje en binne boarnen en teksten nea folslein neutraal. Mar diels gongber deistich taalgebrûk sûnder mear ta ensyklopedyske terminology ferheffe en dêrby primêre boarnen oan ’e kant skowe, liket my net in ferantwurde wurkwize. 

:::::Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden. Wy kleurje de Frijheidswyk yn Ljouwert ommers ek net as Koerdysktalich gebiet yn, sels as dêr op in bepaald stuit in mearderheid Koerdysk prate soe. Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.

:::::Wat de beneaming Nedersaksysk oanbelanget, gean ik net mei yn de winsk om dy term ek op histoaryske taalkaarten konsekwint ta útgongspunt te nimmen. Wat my oanbelanget, kin dêr likegoed Nederdútsk brûkt wurde. Dat is taalkundich in krekte en histoarysk goed te ferdigenjen beneaming. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 07.24 (CEST)
::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]: Ik begryp jo argumint oer boarnen net alhiel. Wat hat dat hjirmei te krijen? Wolle jo dat we mei boarnen komme om ús gelyk te befêstigjen? Okee dan wêr binne de primêre histoaryske boarnen dy't de betrouberens fan dat kaartsje befêstigje. Ik ha noch nea lêzen dat it bestean fan it Eastnederlânsk befêstiget. As jo net wolle dat it &quot;Nedersaksysk&quot; neamd wurde moat, dan soe &quot;Limboarchsk&quot; hjir ek net foar folstean, want dat begryp waard yn de 19e iuw yntrodusearre. Taalkundich soene dy dialekten Eastnederfrankysk (yn Dútslân wurde se &quot;Súdnederfrankysk&quot; neamd) neamd wurde kinne. En de term &quot;Nederlânsk&quot; soe dan ek net kinne, want sprekkers fan wat wy no &quot;Midnederlânsk&quot; neame, nemaden harren taal ''Dietsch'' (Dytsk) of ''Nederduytsch'' (Nederdútsk), sa't jo hjir boppe ek al oanjûn hawwe. In bettere histoaryske term fan wat we hjoed-de-dei &quot;Nedersaksysk&quot; neame, soe Midnederdútsk wêze kinne.  
::::::Wat it Frysk oanbelanget, dan is [https://journal-archive.aup.nl/taal-en-tongval/jrg_2003_vol_55_-_fries_in_holland_in_de_17e_eeuw.pdf dit ien (skreaun troch Arjen Versloot)], dy't útleit dat der noch Frysk op plakken yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw sprutsen waard, dus yn 1450, in pear iuwen earder, moat der grif mear Frysk sprutsen wêze. It is slim om boarnen fan alle details te krijen, en kinne we allinnich fermoede, mar neffens my waard der doe noch yn grutte parten fan Noard-Hollân en de Ommelannen noch meast Frysk praat. Op syn minst soe dy gebieten arsearre wêze kinne. It foarbyld mei Koerdysktaligen yn de Frijheidswyk yn Ljouwert fyn ik apels mei parren ferlykjen, it giet hjir ommers om lânseigen talen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 aug 2026, 09.04 (CEST)
:::::::It argumint oer de boarnen is foar my frij simpel: alle diskusjes moatte saaklik fierd wurde en de arguminten moatte safolle mooglik op boarnen basearre wêze. By it Limboarchsk soe ik bygelyks sûnder mis foar ''Eastnederfrankysk'' as taalhistoaryske oantsjutting kieze, om’t dat taalkundich ek de krekte klassifikaasje is.

:::::::By it Nederlânsk leit der in lytse nuânse. Wat my oanbelanget, mei dy nuânse ek gewoan beneamd wurde, omdat it ús taak is om de histoaryske sitewaasje sa goed mooglik te beskriuwen. Dus net om dy moaie of minder noflik foar te stellen as de sitewaasje wie. Dat guon Nederlânsktaligen sa’n beskriuwing miskien net noflik fine, kin op himsels gjin reden wêze om relevante histoaryske feiten wei te litten. Ek by oare ûnnoflike parten fan de skiednis jildt ommers dat de gefoelichheid fan it ûnderwerp gjin reden is om it net te beskriuwen.

:::::::Dêrmei tink ik dat wy dit punt wol ôfslute kinne. Foar wa’t by bepaalde formulearringen in ûngemaklik gefoel hat; men hoecht net alles wat yn in histoaryske beskriuwing stiet noflik of sympatyk te finen. Wy besykje hjir allinnich in histoaryske taalsituaasje sa feitlik en sekuer mooglik te beskriuwen.
 
:::::::Mooglike oplossing: Yn it artikel oer it Aldfrysk soe ik ûnder it kopke ''Taalgebiet'' seker it ferhaal fan Versloot beneame. Yn it artikel oer it Nederlânsk soe ik ûnder ''skiednis'' in stikje skriuwe oer de Fryske nuânses yn Noard-Hollân en Grinslân, mar leaver wol fanút it perspektyf fan it Nederlânsk skreaun (om (semy-)aktivisme foar te kommen). Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 23 aug 2026, 10.18 (CEST)

::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, ik sko gjin primêre boarnen oan 'e kant. Mar jo kinne fan it trochsneed folk dat de Wikipedy besiket en ús artikels lêst, net ferwachtsje dat se witte dat &quot;Eastnederfrankysk&quot; de histoaryske namme fan it Limboarchsk is, noch dat &quot;Dytsk&quot; ferwiist nei Hollânsk. Dan wurdt it in koadetaal dy't inkeld foar ynwijden te begripen is. Sa't ik al earder sei, hawwe jo hielendal gelyk as jo de term &quot;Nedersaksysk&quot; in modern útfynsel neame. Mar dat nimt net wei dat dy term, en Limboarchsk en Hollânsk, de bêste kar binne, ek op histoaryske taalkaartsjes, as jo wolle dat leken dy't neat fan taalkunde ôfwitte it ferhaal folgje kinne. Neffens my ûndermynje jo trouwens jo hiele argumintearing foar histoaryske nammen troch de neatsizzende en neat betsjuttende term &quot;Eastnederlânsk&quot; yn 'e leginda te brûken, dy't hielendal net histoarysk is.

::::::::Mar wichtiger is ús mieningsferskil oer dit kaartsje as gehiel. Jo hâlde mar fol: &quot;''Taalkaarten binne, benammen wat de krekte grinzen oanbelanget, altyd foar in part in ynterpretaasje. De grutte linen moatte lykwols wol klopje en neffens my is dat hjir dúdlik oantoand.''&quot; Ik foel suver fan myn stoel doe't ik dat lies. Ik haw no al twaris dúdlik presys it tsjinstelde oantoand. Dat jo totaal foarby geane oan 'e grouwélige fouten dy't it kaartsje yn Seelân en op 'e Feluwe hat, fyn ik ûnbegryplik. 

::::::::En op it punt dêr't jo wól op reägearje, snijt jo antwurd gjin hout: &quot;''Fansels waard it Frysk hjir en dêr ek noch troch lytse groepen bûten Fryslân praat. Dat is tige nijsgjirrich en kin yn in artikel ek wiidweidich beskreaun wurde. Nei alle gedachten gie it doe lykwols al om relatyf lytse minderheden.''&quot; It giet net om &quot;lytse groepen&quot; of &quot;lytse minderheden&quot;, mar om 'e mearderheid fan 'e befolking yn gebieten fan oansjenlike grutte. Jo ferliking mei Koerden yn 'e Frijheidswyk roert kant noch wâl, want yn it foarste plak giet it hjir om plattelânsgebieten dy't folle grutter binne as in stedswyk en oard binne Koerden hjir allochtoan, wylst wy it hawwe oer autochtoane taalgroepen. 

::::::::Koartsein: dit kaartsje kloppet beslist net, ek net yn grutte linen. It is ienfâldichwei prutswurk dat ûngeskikt is foar de Wikipedy. Wat moaiers kin ik der spitigernôch net fan meitsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 aug 2026, 22.10 (CEST)

:::::::::Bêste Ieneach fan ’e Esk, it oanpassen fan terminology oan it nivo of de ferwachte kennis fan de lêzer (basearre op in ûnderbúkgefoel) is neffens my net de bedoeling. It giet hjir net om in populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk, mar om in beskriuwende ensyklopedy. It foardiel fan Wikipedia is krekt dat lêzers maklik trochklikke kinne nei oare siden en dêr mear útlis fine. It brûken fan de krekte wittenskiplike terminology draacht dêrom by oan de kwaliteit fan in artikel. As dat betsjut dat de Fryske Wikipedia op dit punt krekter is as de Nederlânske, dan kin ik dêr goed mei libje.

:::::::::Dyn foarstelling dat de Grinzer Ommelannen om 1450 hinne noch foar it grutste part Frysktalich wiene, liket my lykwols wat te romantysk. Ik sitearje: &quot;Codex Fivelgo wordt gedateerd op kort na 1427. Het is in meerdere opzichten een sleutelhandschrift. In de eerste plaats bevindt het zich qua taal op de overgang van Oudfries en Nedersaksisch, oftewel Ommelander Middelnederlands / Middelnederduits. Na 1400 verdween de Friese taal in rap tempo uit de Ommelanden, zeker als schrijftaal (Meijering/Nijdam, 2018).&quot; Hoe’t it ek krekt west hat, Grins en de Ommelannen wienen om 1450 hinne al sa bot Nederlânsk/Nederdútsktalich dat yn Eastfryslân it ûntfryskjen in fersnelling krije koe. Der bestiet ek in frij brede wittenskiplike konsensus dat de oergong fan Frysk nei Eastnederlânsk/Nederdútsk yn it gebiet tusken Lauwers en Wezer in ûntwikkeling fan west nei east wie. Om 1450 wie yn Emden de ynfloed út it westen dúdlik te fernimmen. 

:::::::::De Codex Sickinghe, dy't tusken likernôch 1440 en 1450 optekene waard, is dêr in dúdlik foarbyld fan. Dy is fierwei yn it Eastnederlânsk/Nederdútsk skreaun. It Frysk wie doe as bestjoerlike en rjochtstaal yn de Ommelannen ferdwûn. De Fryske rjochtsbegripen yn sokke teksten geane fansels werom op it Aldfryske rjocht, mar healwei de 15e iuw wiene it benammen histoaryske en juridyske relikten út in eardere Fryske tradysje. Dat nimt net wei dat it Frysk troch in minderheid fan de befolking grif noch sprutsen waard. Sokke minderheden falle fuort yn de marzje fan de skiednisboeken en faak ek op sokke kaarten. Dêrom is it moai dat Wikipedia de romte jout de histoaryske feiten te beskriuwen en dêryn soe de krekte histoaryske taaloergong syn gerak krije kinne. Fiel dy frij dat proses te beskriuwen. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 24 aug 2026, 11.36 (CEST)

::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles}} Ik bin it net iens mei jo opstelling oangeande it brûken fan terminology dy't inkeld foar lju mei in wittenskiplike oplieding te folgjen is. Jo litte it no klinke as freegje ik om yn bernetaal te skriuwen of mei in beheinde wurdskat lykas yn it ''Journaal in Gemakkelijke Taal''. Dat is hielendal net oan 'e oarder. Mar jo lykje wol opsetlik it oare uterste op te sykjen. Ik fyn: tusken beiden is ek romte. De Wikpedy mei dan gjin populêr-wittenskiplik ûnderwiiswurk wêze, mar it moat ek gjin ûntagonklik faktydskrift wurde mei ferhalen dêr't it gros fan 'e lêzers gjin tou oan fêstknoopje kin. Dat men fia it klikken op keppelings (as dy teminsten oanbrocht binne en net read binne) útfine kin wêr't it oer giet, is allegear goed en wol, mar as je om it hoartsje nei in betsjutting sykje moatte, reitsje je de trant fan it ferhaal kwyt. Dan heakje minsken ôf. Ik fyn dat de tekst fan in artikel fierhinne op himsels begryplik wêze moat en dat keppelings fral foar ferdjipping en eftergrûnynformaasje binne.

::::::::::No stelle jo it foar as is sa'n feroaring fan taal in kwestje fan in pear jier. Jo witte sels ek wol dat it feroarjen fan in taalsitewaasje in kwestje fan generaasjes is. Dat it Frysk net mear as skriuwtaal of bestjoerlike taal brûkt waard, wol net sizze dat it troch de mearderheid fan it sljochtwei folk net mear sprutsen waard. Yn Westerlauwersk Fryslân wie it Frysk fan 1498 ôf ek gjin bestjoertaal mear, en op Gysbert Japiks en in pear oare roppenden yn 'e woastyn nei waard it ek net mear as skriuwtaal brûkt, mar it hat as sprektaal fan it gewoane folk iuwenlang dochs oerlibbe. As de oergong fan Frysk nei Nedersaksysk yn 1427 oan 'e gong wie, dan wie dy yn 1450 perfoarst noch net foltôge. Fierders wol ik nochris jo oandacht fêstigje op 'e Frysktalige gebieten yn Hollân, dêr't folle langer Frysk sprutsen wurden is as yn 'e Ommelannen. Op 'e nij geane jo lykwols folslein foarby oan myn arguminten oer de foute werjefte fan 'e taalsitewaasje fan it kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân. Sa binne der noch wol mear grutte flaters te finen as jo ris goed nei dit kaartsje sjogge, lykas de Westhoeke fan Brabân (de krite om Willemstêd hinne), dêr't fan âlds Hollânsk sprutsen wurdt. Ik begryp net wêrom't jo sa fêsthâlde oan in kaartsje dat fan gjin kant doocht. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 aug 2026, 17.09 (CEST)

:::::::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], ik fyn ek dat dat kaartsje tsjûget fan amateuristysk prutswurk en net geskikt is foar de Wikipedy. It begryp &quot;Eastnederlânsk&quot; slacht kant noch wâl en hat alhiel gjin histoaryske betsjutting. De Nedersaksysk/Nederdútske dialekten falle histoarysk ek net iens ûnder it Nederlânsk, want dat komt fuort út it Nederfrankysk.
:::::::::::It is wier dat de Ommelannen earder en flugger ûntfryske binne as East-Fryslân, mar it wol my ek net oan dat it Frysk yn in pear jier tiid folslein út 'e Ommelannen ferdwûn is. Dat hat faaks wol in pear hûndert jier nommen. It is benammen ûnder de ynfloed fan de stêd Grins, dêr't it Nederdútsk al langer de bestjoerstaal en de taal fan de Hânze wie, dat de bestjoerstaal yn 'e Ommelannen al fluch oerskeakele waard op it Nederdútsk. Sjoch mar nei Noard-Hollân, dêr't yn 'e 17e iuw noch Frysk praat waard, in streek dat sûnt ein 13e iuw ûnder Hollân kaam ta fallen. It kin my noch heuge dat ik ea yn 'e Ljouwerter in stik fan Kerst Huisman lêzen ha, dat der sels yn Súd-Hollân yn 'e 14 en 15e iuw noch in pear Fryske taaleilantsjes wiene, lykas by Kaag, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Kaag en Braassem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 25 aug 2026, 06.53 (CEST)

::::::::::::Taalferskowingen kinne iuwenlang duorje. Dat is yn Eastfryslân bard. Taalferskowingen kinne ek tige hurd gean. Binnen twa generaasjes kin in mearderheidstaal in minderheidstaal wurde. Generaasjes yn de 15e iuw libben wol koarter as de generaasjes dy't wy no kenne, mar ek hjir is it fan belang dat wy de âlde boarnen goed ynterpretearje. Yn de 15e iuw wie in persoan fan 60 wol âld, mar gjin seldsum biologysk ferskynsel. Dochs lei de libbensferwachting yn de 15e iuw nei alle gedachten rûchwei mar om de 35-40 jier. Yn 15e-iuwsk Fryslân (dus ek Grinslân) hienen de minsken te krijen mei ynfeksjes, epidemyen, minne rispingen en periodyk geweld. Ek de gefolgen fan de pestepidemyen fan de 14e en 15e iuw wienen wichtich.
::::::::::::Minsken hienen mooglik ek net itselde romantyske gefoel by taal. Dat wat wie no foar it Frysk fiele, is nei alle gedachten in útfloeisel fan de 19e iuwske Romantyk. Minsken hienen mooglik (!) minder problemen mei taalferoaring.
::::::::::::Meindert Schroor syn teory oer it ferdwinen fan it Frysk yn Grinslân is massa-ymmigraasje út de Saksyske gebieten wei. It is bêst in oannimlik ferhaal. Koartsein, de yn 1427 wie it Frysk al in lijerich taaltsje. It kin dêrnei hiel hurd de taal fan in (tige) lytse minderheid wurden wêze.
::::::::::::Ta belút. ''Het raakt kant noch wal'' sette wy yn it Frysk oer mei ''it rekket igge noch seame''. ;-) Mei golle groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 26 aug 2026, 22.07 (CEST)

:::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Sa komme wy net fierder. Kening Aldgilles, jo geane konstant wiidweidich yn op alderhanne rânesaken, mar de kwestje dêr't it hjir om draait, nammentlik dat it troch jo oan dit artikel tafoege kaartsje fan gjin kant doocht, geane jo út 'e wei. Kneppelfreed en iksels hawwe oanjûn dat it kaartsje ferwidere wurde moat omdat it smoarfol fouten sit. Wolle jo dêr noch ynhâldlik op reägearje mei útlis wêrom't jo miene dat dit kaartsje nettsjinsteande al dy fouten dochs bliuwe moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 27 aug 2026, 22.59 (CEST)

::::::::::::::It moat op basis fan arguminten dien wurde. Jim argumintaasje fyn ik net oertsjûgjend, ik sjoch foaral in protte oannames op it mêd fan taalûntwikkeling. Wikipedy is yn it foarste plak beskriuwend. It is net bedoeld om nije begripen te promoatsjen of minsken fan in bepaalde opfetting te oertsjûgjen. By twifel moat wat beskreaun wurdt altyd ûnderboud wurde mei betroubere boarnen. Dat is it útgongspunt op de bettere taalferzjes fan Wikipedia en dêr kin ik neat oan feroarje. Hasto alris sjoen nei wat ik hjirboppe út de wittenskiplike literatuer dield haw? --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 29 aug 2026, 09.08 (CEST)
:::::::::::::::@[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]], jo moatte efkes goed yn 'e spegel sjen, want wat jo hjir boppe sizze, slacht alhiel op josels mei dat kaartsje. Hokfoar boarnen binne dêr, dy't de sitewaasje fan om 1450 wat it kaartsje ús leauwe litte wol, befêstigje. Ik kin jo wol op in briefke meijaan dat der gjin boarnen binne dat der op de Feluwe ea Hollânsk praat waard en dat it Eastnederlânsk (te praten oer nije begripen te promoatsjen) as dialekt/sprake ea bestien hat. Boppedat hearre de dialekten dy't we no ûnder de neamer &quot;Nedersaksysk&quot; beflappe, histoarsyk net iens ta it Nederlânsk, dat eins Nederfrankysk is. Ek it Siuwsk moat apart oanjûn wurde, want yn 'e 13e iuw hie Jacob van Maerlant it al oer it ''Seeus'' en foel alhiel net ûnder it Hollânsk.
:::::::::::::::En jo geane foarby oan it feit dat ik mei boarnen oer it bestean fan it Frysk yn Noard-Hollân yn 'e 17e iuw levere ha. Wat my oanbelanget hawwe Ieneach en ik genôch argumintaasje, basearre op besteande boarnen, levere en foldocht dat kaarstje net oan 'e Wikipedy. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 29 aug 2026, 22.30 (CEST)
::::::::::::::::{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Tsja. Ik slút my oan by boppesteande reäksje fan Kneppelfreed. Ik wit fierders eins ek net wat ik noch oer dizze saak tafoegje kin. As jo (Kening Aldgilles) sa oan dat kaartsje ferknocht binne dat jo it hjir beslist hâlde wolle, dan hawwe wy in konflikt dêr't we net út komme. Dan moatte wy de diskusje oars mar ferbreedzje en oare meidoggers derby belûke om te sjen wat dy derfan fine. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 aug 2026, 00.59 (CEST)

== Kaartsje (2) ==
It begryp is gongber yn de wittenskiplike literatuer. It wurdt Nederlânsk/Nederdútsk neamd. De primêre boarnen sizze ús itselde.
Dat der noch in pear boeren Frysk praat hawwe yn Noard-Hollân, is gjin reden om it hiele gebiet as Frysktalich wer te jaan. Dêrfoar dominearje de Nederlânsktalige boarnen. 
Graach de diskusje op boppesteande fierder fuortsette. Groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 30 aug 2026, 09.14 (CEST)
[[Ofbyld:Middle Dutch with dialect distribution.png|thumb|Dialekkaart fan it Nederlânsk om it jier 1450 hinne.&lt;br&gt;'''Leginda:'''&lt;br /&gt; {{legend|#1f77b4|Flaamsk}}{{legend|#ff7f0e|Brabânsk}}{{legend|#2ca02c|Hollânsk-Seelânsk}}{{legend|#d62728|Limboarchsk}}{{legend|#9467bd|Eastnederlânsk}}]]
:{{Ping|Kening Aldgilles|Kneppelfreed}} Kening Aldgilles, it hat gjin sin om mei jo hjiroer fierder te praten, want jo wegerje gewoan nei arguminten te harkjen. Oer de grouwe fouten fan dit kaartsje op 'e Feluwe en yn Seelân binne jo no al in stik as fiif kear wiisd, en dêr reägearje jo gewoan net op. En mei &quot;in pear boeren yn Noard-Hollân&quot; komme jo net wei. Yn 'e krite fan Skagen en yn in diel fan Wetterlân wie sels oant djip yn 'e santjinde iuw de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich, dus dy opmerking fan jo oer de taalsitewaasje fan 1450 is ûnsin. As jo folhâlde dat dit kaartsje korrekte ynformaasje ferskaft oan 'e lêzers fan 'e Wikipedy, dan binne jo folslein mis. 
::{{Ping|Drewes|Mysha|FreyaSport|RomkeHoekstra}} Meidoggers, wy hawwe hjir in konflikt en we komme der net út. Meidogger Kening Aldgilles hat in pear wiken lyn in kaartsje oan dit artikel tafoege (sjoch kaartsje rjochts) dat de histoaryske taalsitewaasje yn Nederlân en Flaanderen werjaan soe omtrint 1450. Meidogger Kneppelfreed en iksels hawwe der hjirboppe ferskate kearen op wiisd dat dit kaartje smoarfol fouten sit. De grouwélichsten dêrfan binne:
::# De Feluwe, dêr't fan âlds Nedersaksysk (pears) sprutsen wurdt, is hjir ynkleure as waard der Hollânsk (grien) sprutsen;
::# Seelân en de Súdhollânske eilannen binne ek Hollânsktalich ynkleure, wylst it Siuwsk eins folle tichter by it Westflaamsk (blau) stiet, en dus dêrûnder beflapt wurde moat as it net as in aparte dialektgroep werjûn wurdt;
::# Hiel Hollân is Hollânsktalich ynkleure, wylst yn 1450 yn in grut part fan Noard-Hollân en teminsten ien diel fan Súd-Hollân (Kaag) de mearderheid fan 'e befolking noch Frysktalich wie;
::# Ek de Frysktaligen yn 'e Grinzer Ommelannen, dêr't om 1450 hinne it ûntfryskingsproses noch yn folle gong wie, binne op dit kaartsje negearre.
::# Om de korrekte begrinzgings fan it Kleverlânske dialektgebiet wer te jaan (de ljochtoranje útstulping oer de Dútske grins hinne) is hielendal gjin muoite dien.
::Neffens Kneppelfreed en mysels is dit in kaartsje dat net yn dit artikel, noch yn lykfol hokker oar artikel fan 'e Wikipedy thúsheart om't it foutive ynformaasje útsutelet. Wy wolle dêrom dat dit kaartsje ferwidere wurdt. Kening Aldgilles wegeret dêroan mei te wurkjen en hâldt mar fol dat der neat mis mei is. It sprekt foar himsels dat dit konflikt dreger op te lossen makke wurdt trochdat Kening Aldgilles, Kneppelfreed en iksels allegearre behearders fan 'e Wikipedy binne. Ik leau net dat we earder alris sa'n sitewaasje meimakke hawwe. Ik bin earlik sein myn rie te'n ein, dat it iennichste wat ik noch betinke kin, is om dizze kwestje yn 'e groep te goaien en der eventueel mar in stimmerij fan te meitsjen. Wat fine jimme hjirfan? --- [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 31 aug 2026, 01.43 (CEST)
:::{{Ping|Kening Aldgilles|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ik bin net goed op 'e hichte mei de krekte taalsitewaasje fan 1450, mar ien ding falt my fuort op. De Fryske taalgrins lei yn alle gefallen eastliker (ynklusyf de Ommelannen en it Westerkertier) en it Nedersaksysk hie in folle grutter gebiet eastlik fan 'e hjoeddeiske Nederlânske grins. Oant de 19e iuw wie it Nederlânsk noch de standertaal yn Lier, Emden, Bentheim, Lingen, Gronau en Steinfurt. [https://www.dbnl.org/tekst/wal_006aanm01_01/wal_006aanm01_01_0004.php Hjir] stiet in taalkaartsje dat oer 1500 giet, dat tink ik mear rjocht docht oan 'e sitewaasje fan dy tiid. En wêrom wurde Hollânsk en Siuwsk eins gearfoege ta ien dialekt? Ik soe it Siuwsk lykas it Limburchsk, it Nedersaksysk en it Kleefsk in eigen kleur jaan. Dat der op 'e Feluwe yn dy tiid &quot;Hollânsk-Seelânsk&quot; praat waard wol my ek net oan. De namme &quot;Eastnederlânsk&quot; foar Nedersaksysk is boppedat ûnnedich betiizgjend want ek Limburchsk is in dialekt dat yn it easten praat wurdt. Om koart te kriemen: ik begryp eins net sa goed wêrom't der yn sa'n gefal sa bot fêstholden wurdt oan in plaatsje dêr't grutte twifel oer bestiet by oare meidoggers en fragen opropt. It liket my it bêste ta om yn sa'n gefal de kaart te ferwiderjen, oan te passen of mei in hurde boarne oan te bieden. Is der immen fan 'e FA dy't hjir mei gesach wat fan fine kin en foar elkenien oertsjûgjend wêze kin? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.31 (CEST)

::::Ik slút my oan by Romke. Ik haw gjin ferstân fan dizze saken, mar ik fyn dat as it kaartsje safolle twivel opropt it fuorthelle wurde moat, óf dat yn it artikel fermeld wurdt dat der twivele wurdt oan de betrouberens fan de kaart. It rieplachtsjen fan 'e FA liket my in goed plan. Yn it ferline hawwe wy dat ek wol dien. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 31 aug 2026, 18.21 (CEST)

:::::@[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], is der immen dy't kontakt mei de FA opnimme wol? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 1 sep 2026, 07.44 (CEST)

::::::{{Ping|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra}} Ik wol dat wol op my nimme. Ik fyn it in goede suggestje, mar it is my no al wer te let foar sokke dingen en moarn haw ik ek in drokke dei. Ris sjen oft ik it moarntejûn ynpasse kin. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 02.01 (CEST)

:::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], bêst genôch en tige tank dat jo dat wol efkes dwaan wolle. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 2 sep 2026, 05.43 (CEST)

::::::::Ik haw no krekt de e-mail ferstjoerd. No mar ôfwachtsje. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 sep 2026, 23.31 (CEST)

:::::::::Ik haw in ûntfangstbefêstiging krigen fan it sekretariaat fan de Fryske Akademy, wêryn't meidield wurdt dat ús fraach trochstjoerd is nei it taalburo. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 sep 2026, 00.23 (CEST)

::::::::::Ik haw der noch mar ris in mailtsje efteroan stjoerd, want nei 24 dagen noch neat heard (útsein boppeneamde ûntfangstbefêstiging). [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 sep 2026, 00.25 (CEST)

:::::::::::Ik haw ûnderwilens, earder fan 'e wike, wer in ûntfangstbefêstiging fan it sekretariaat ûntfongen mei de bewissiging dat se it taalburo der op oansprekke sille. Fierder bliuwt it foarearst stil. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 okt 2026, 00.53 (CEST)

== Doel fan kaartsje ==
Jimme meie fral trochgean mei elkoar de harsens yn de slaan om in kaartsje, mar hat sa'n kaartsje eins in doel? Ik wol sizze: Der hat yn 1450 grif net immen by elts hûs frege wat der praat waard, fral net om't er dêr grif mear as in jier foar nedich hân hie. Jimme witte, ik haw leaver in [[Brockhaus Enzyklopädie]] as in [[Encyclopædia Britannica]] (Wêrom is dy der net?), dat ik soe [[Skiednis fan it Nederlânsk]] leaver as in side apart hawwe; en dannoch is dit o sa persys. At de boarnen der ienkear by setten wurde, kin it goed wêze dat dit spesjaal op de side [[Untstean fan it Nijnederlânsk]] komt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 31 aug 2026, 10.56 (CEST)

:Even foar de goede oarder: we slane inoar de harsens net yn. Ik hoopje mar dat Mysha dat as hyperboale byldspraak bedoelde. We hawwe hjir in mieningsferskil dat problematysk is, mar we hâlde it saaklik en fatsoenlik. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 sep 2026, 01.24 (CEST)

:: Ja, hear: Sa fier ik wit, wenje wy net iens allegear yn deselde provinsje, dat ik tocht net dat immen wier by de oar foar de doar stean soe. (Hoe dogge wy dat it oare jier, at wy 25 jier âld binne; hawwe wy in gearkomste, in skriuwsneon yn de bibleteek fan Lytsterp; in fytstocht om de grinzen fan de provinsje?) Mar ik woe mar sizze dat jimme drok wienen mei it finen fan wat der ferkeard wie, yn stee fan sykje nei in oplossing. En, yndie: Dizze side is om my wat te grut; it wie better as parten ôfsplit waarden ta siden apart. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Ofslute ==
Der is hjir in protte tiid yn de diskusjeside stutsen. Ik wol hjir ynhâldlik net fierder op yngean, mar hoopje dat wy by dit soarte fan ûnderwerpen de emoasje safolle mooglik bûten de diskusje hâlde kinne.

Ik haw hjirboppe in stikmannich foarbylden brûkt om in side te skriuwen oer [[Wikipedy:Gjin ûnbegrûne teoryfoarming]]. Yn de earste jierren fan ús Wikipedy hawwe wy besocht om de better ûntwikkele taalferzjes te folgjen. Tagelyk tink ik dat wy ús eigen wei gean moatte, mei wittenskiplike metoaden en boarnen as útgongspunt.

Ik hoopje dat ''[[Wikipedy:Gjin ûnbegrûne teoryfoarming]]'' dêrby helpe kin: feiten, ynterpretaasjes en oannames faninoar skiede en gjin fiergeande konklúzjes lûke sûnder foldwaande boarnebasis. Mei rynske groetnis --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 2 sep 2026, 22.47 (CEST)

:Mei iens.[[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]] ([[Meidogger oerlis:Otto S. Knottnerus|oerlis]]) 4 nov 2026, 19.51 (CET)

== Kaartsje (3)==
{{Ping|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra}} It is no twa moanne lyn dat we de Fryske Akademy om help frege hawwe. Ofsjoen fan 'e ûntfangstbefêstigings fan it sekretariaat binne dêr 0 reäksjes op kommen. Ik fyn dat wy tige ûnfatsoenlik behannele wurde. As se, om hokfoar reden dan ek, fine dat dizze fraach bûten harren fakgebiet leit, kinne se dat dochs wol gewoan oanjaan. Mar it liket my yn elts gefal sa stadichoan wol dúdlik dat wy fan 'e FA neat te ferwachtsjen hawwe. Hoe no? Ik bin noch altyd fan miening dat dy kaart hjir net thúsheart. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 2 nov 2026, 23.46 (CET)

:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Kening Aldgilles|Mysha}} Tige spitich dat de FA gjin muoite docht, wylst it dêr wol heart. Oan 'e oare kant binne der genôch boarnen dy't de fragen rjochtfeardigje. Op 'e side [https://nl.wikipedia.org/wiki/West-Fries_(dialectgroep) West-Fries (dialectgroep)] wurdt bygelyks skreaun dat de ûntfrysking fan West-Fryslân net earder as yn 'e 16e en 17e iuw plakfûn, wylst dat gebiet op it kaartsje mei de sitewaasje fan 1450 al hielendal mei Hollânsk as sprektaal ynkleure is. Ik haw ek noch eefkes socht nei de Ommelannen en it Westerkertier. Om 1400 hinne begûn yn 'e Ommelannen it Nedersaksysk it Frysk te ferfangen. Healwei de 15e iuw sille dielen dus grif noch Frysktalich west hawwe, al koe dat fan doarp oant doarp ferskille. It Westerkertier (it gebiet om Mearum hinne) bleau langer Frysktalich.
::([https://pure.knaw.nl/ws/portalfiles/portal/480996/Dat_is_andere_taal_2e_proef.pdf Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences (KNAW) - Dat is andere taal! Streektalen en dialecten van Nederland]) Ik tink dat der noch ien opsje is: in oerlis iepenje by it ôfbyld en us twifels beneame. Dêrnjonken kin yn 'e tekst fan it lemma by it plaatsje de twifels beneamd wurde. De oplader (Vlaemink) sels skynt neffens Kneppelfreed net sa'n noflik persoan te wêzen. In oerlis by Vlaemink iepenje sil in soad tiid kostje en nei alle gedachten allinnich frustraasje opleverje. Sels fyn ik it ek spitich dat wy safolle tiid fergrieme oer in kaartsje dat sa'n soad fragen opropt.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 3 nov 2026, 09.39 (CET)

:::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], yndie tige spitich dat de FA neat fan him hearre lit. Ik wit it oars ek net. Dat kaartsje moat der neffens myn miening út en doocht fan gjin kanten. Mei dy meidogger Vlaemink te diskusearjen, dêr begjin ik net oan want dêr soe alhiel gjin ein oankomme sûnder ek mar ien dinkje foarút te kommen. Sjoch [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Friezen hjirre] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg:Limburgs hjirre]. 

::::Ik besykje noch ien opsje. Ik sil @[[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]] ris freegje. Hy is warber op de Nederlânske wiki benammen oer de skiednis fan Grinslân en ek wol oer Fryslân en East-Fryslân. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 3 nov 2026, 20.28 (CET)

:::::Ik heb de neiging heel formeel reageren: ook kaarten dienen gebaseerd te zijn op bestaande bronnen en niet op nieuw onderzoek. Met andere woorden: een dialectkaart van de Nederlanden in de late middeleeuwen dient gebaseerd te zijn op openbare bronnen en gangbare opvattingen. Bovendien is er op de Fryske wikipedy geen concensus.
:::::De kaart is - zoals bekend - ontleend aan de Nederlandse wikipagina [[nl:Middelnederlands|Middelnederlands]] en gemaakt door de bekende gebruiker [[:commons:User:Vlaemink|Vlaemink]] in 2020. De ontwerper verwijst naar Guy Janssens en Ann Marynissen, ''[https://www.researchgate.net/publication/340502574_Het_Nederlands_vroeger_en_nu Het Nederlands vroeger en nu]'', Antwerpen 2005 (p. 70) en naar Wim Blockmans &amp; Walther Prevenier, ''The Promised Lands: The Countries under Burgundian Rule, 1369–1530'', Philadelphia 1999.
:::::Direct valt op dat het kaartje van Janssens en Marynissen iets heel anders laat zien: slechts de namen Hollands, Zeeuws, Vlaams, Utrechts, Brabants, Limburgs, Rijnlands en Noord-oostelijke dialecten (zie [https://wabdidactiek.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/01/middelnederlandse-dialecten.png hier] een versimpelde versie). Het boek van Blockmans en Preveniers bevat geen enkele talenkaart!!! Met andere woorden: het kaartje is het resultaat van nieuw onderzoek.
:::::Wat de maker in werkelijkheid geproduceerd heeft, is een versimpelde versie van de huidige dialectkaart van Nederland. Maar daarbinnen heeft hij omstreden keuzes gemaakt, zoals anderen al vastgesteld hebben: zo wordt het [[nl:West-Veluws|West-Veluws]] (&quot;een Nedersaksisch dialect&quot;) ten onrechte bij het Hollands-Zeelands gerekend, [[nl:Zuid-Gelders|Zuid-Gelders]] wat al te gemakkelijk bij het Brabants, hoewel het nauw verwant is met het [[nl:Kleverlands|Kleverlands]]. Een radicale sprong van 500 jaar terug geeft met deze versimpelingen toch een beetje een vertekend beeld.
[[Ofbyld:Dutch-dialects.svg|thumb|right|Dialectkaart van Jo Daan.]]
:::::De [https://neon.niederlandistik.fu-berlin.de/nl/nedling/taalgeschiedenis/diversiteit_van_het_middelnederlands/ Freie Unversität Berlin] hanteert voor het middelnederlands vijf groepen die wel doen denken aan het kaartje van Vlaemink, maar geeft daarbij het kaartje van 20e-eeuwse dialectgroepen door Jo Daan.
:::::Belangrijk is te realiseren dat we in de late middeleeuwen over een Middelnederlands (&quot;Nederfrankisch&quot;) spreektaalcontinuüm zonder vaste grenzen spreken. Alleen het Fries wijkt werkelijk af; de grens met het Middelnederduits is arbitrair. Gebieden als Limburg uit dit continuum losmaken, lijkt mij geforceerd. Binnen deze gebieden heb je wel sprake van dominante clusters (met name rond handelssteden en vorstelijke hoven) die via de schrijftaal standaardiserend werken. Zo interpreteer ik ook de bekende verschijnselen als Westfaalse expansie, Brabantse expansie, en de groeiende invloed van het Hanseatische Nederduits..
:::::Voor eventuelekartering van de laatmiddeleeuwse situatie zou ik - zoals anderen al hebben aangegeven - in elk geval Noord-Holland boven het IJ bij de Friese of bij de menggebieden tellen, hetgeen Arjen Versloot en anderen genoegzaam hebben aangetoond. Voor de Ommelanden en het Westerkwartier geldt dat niet: die zijn rond 1450 eenduidig Nederduits / Nedersaksisch. Daar doet de laatste Oudfriese tekst uit Duurswold rond 1400 niets aan af. Hoogstens zou je in een paar menggebiedjes kunnen intekenen.
:::::De term Nedersaksisch blijft behelpen, hij leidt ten opzichte van het Duitse overkoepelende begrip ''Niederdeutsch'' al snel tot verwarring. Twents en Achterhoeks zijn sterk verwant aan het Westfaals, en waren dat in het verleden nog veel meer, maar dat geldt niet voor de rest van het Nedersaksische gebied. Vanuit Duits perspectief zou het daarom gerechtvaardigd zijn binnen het Nedersaksische continuum van [[de:Ostniederländisch|Oost-Nederlands]] te spreken. Maar deze term wordt tegenwoordig binnen de Nederlandse taalkunde minder gebruikt omdat hij ten onrechte situeert dat het om een variant van het Middelnederlands gaat. En het is toch de bedoeling om bij actuele (wetenschappelijk) gangbare begrippen aan te sluiten.
:::::De term Hollands is hier sowieso wat ingewikkeld, ik zou er Hollands-Zeeuws-Utrechts of West-Nederfrankisch van maken. Veluwe is zeker geen Hollands. De afzonderlijke delen van Brabant vormen tot op zekere hoogte een eenheid (dankzij de bekende laatmiddeleeuwse Brabantse expansie). Maar het Gelders sluit tegelijkertijd nauw aan bij het Klevelands, dat op de boventaande kaart ten onrechte een andere kleur heeft gekregen. Door bijvoorbeeld de term Brabants-Nederfrankisch te gebruiken voorkom je misvattingen. Je zou Zuid-Gelders ook tot overgangsgebied kunnen bestempelen. In Duitsland rekent men het Zuid-Gelders en Klevelands tot het [[de:Nordniederfränkisch|Noordnederfrankisch]], Limburgs tot het [[de:Ostniederfränkisch|Oost- of Zuidnederfrankisch]]. Zie ook de internetpagina's [https://middelnederlands.nl/ Middelnederlands.nl] en [http://www.taalcanon.nl/vragen/hoeveel-dialecten-heeft-het-nederlands/ Taalcanon].
:::::Als er meer concensus zou zijn, zou ik zeggen: maak in onderling overleg een aangepast kaartje, dat indien nodig rekening houdt met overgangsgebieden. Maar die concensus is er blijkbaar niet.
:::::Omdat nu de bronnen én de concensus ontbreken, vind ik kaart van de middeleeuwse situatie in deze fase niet-wikipedia-waardig en overbodig. Bovendien gaat deze pagina over het Nederlands en niet over het Middelnederlands, en dus moet de bestaande dialectkaart van Jo Daan of iets vergelijkbaars hier meer dan voldoende zijn. [[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]] ([[Meidogger oerlis:Otto S. Knottnerus|oerlis]]) 4 nov 2026, 19.46 (CET) (eerste versie 4 nov 2026, 02.34)
::::::@[[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]], heel erg dank voor uw bijdrage en ik denk dat dat heeft ons een heel eind geholpen. @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], wat fine jim? Hawwe jim noch wat ta te foegjen? Ik tink no kinne we dat kaartsje fan Vlaemink wol ferwiderje. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 4 nov 2026, 22.39 (CET) [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 4 nov 2026, 22.50 (CET)
:::::::{{Ping|Drewes|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Kening Aldgilles|Mysha}} Ik slút my oan by boppesteand foarstel fan Kneppelfreed. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 nov 2026, 16.26 (CET) 

:::::{{Ping|Otto S. Knottnerus}} Ook van mij heel erg bedankt voor uw uitgebreide bijdrage. Ik heb nog één vraag. U spreekt hierboven over Hollands-Zeeuws-Utrechts; ik dacht dat het Zeeuws eigenlijk meer aansloot bij het West-Vlaams van Brugge en omstreken dan bij het Hollands. Of heb ik dat nou mis? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 nov 2026, 16.23 (CET)

::::::Ik ben geen kenner van het Zeeuws. Over het algemeen kun je zowel het een als het ander, net hoe je de isoglossen interpreteert. De ouweheer Jo Daan rekende het Zeeuws bij het Vlaams, maar andere auteurs doen dat weer anders. Ik zou aansluiten bij de meest recente en meest gangbare praktijk. De google assistent schrijft op mijn vraag wat nu gangbaar is: &quot;Moderne handboeken, waaronder de recente ''Atlas van het dialect in Nederland'' (2026), rekenen het Zeeuws resoluut tot de Zuidwestelijke dialectgroep. Binnen die wetenschappelijke indeling wordt het Zeeuws direct gekoppeld aan het West-Vlaams&quot;. Maar met de kanttekening dat Zeeuws zich in de richting van de Hollandse daktaal beweegt en steeds meer een regiolect wordt. Of de machine het goed heeft, laat ik in het midden.[[Meidogger:Otto S. Knottnerus|Otto S. Knottnerus]] ([[Meidogger oerlis:Otto S. Knottnerus|oerlis]]) 7 nov 2026, 00.47 (CET)
:::::::{{Ping|Otto S. Knottnerus}} Duidelijk. Nogmaals bedankt dat u even de tijd wilde nemen om ons te helpen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 7 nov 2026, 01.52 (CET)

==Nederlânsk vs. Middelnederlâns; Hjoeddedeisk vs. Skiednis==
Ik besykje it mar nochris:
* [[Nederlânsk]] - hjir komt wat ynformaasje oer wêr't de taal op it stuit praat wurdt, at der noch in ûnderskie is mei [[Ingelsk]], koades, datsoarte fan saken.
** [[Hjoeddedeisk Nederlânsk]] - Dat is de beskriuwing fan de taal fan 1500 ôf. (Of krekt wat letter; wêrom it dy skieding wêze moat, stiet fansels op de side.) Dêr komme de taalregels sa't dy no jilde, resinte spellingsferoarings, skriuwers/sprekkers.
** [[Middelnederlânsk]] - Selde ferhaal, mar beskriuwt de taal dy't itselde komôf hat, mar dy't wy net mear lêze kinne.
** [[Skiednis fan it Nederlânsk]] - Fan nul oant no.
Dan fertelle wy net mear dat de lju yn [[Kaapstêd]] om 1200 hinne alles krekt seinen sa't wy dat noch dwaan. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 4 nov 2026, 11.45 (CET) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])</text>
      <sha1>723vps9inopvdvuyq3plvqv3c7fgusi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hanso Schotanus à Steringa Idzerda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22085</id>
    <revision>
      <id>1244123</id>
      <parentid>978186</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T21:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1244123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3974" sha1="qx16prb6k1us0havt5iqn9bvtrissk6" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Hans Henricus Schotanus à Steringa Idzerda.png|thumb|Hans Henricus Schotanus à Steringa Idzerda]]
'''Hanso Henricus Schotanus à Steringa Idzerda''' ([[Weidum]], [[26 septimber]] [[1885]] - [[Waalsdorperflakte]] by [[De Haach]], [[3 novimber]] [[1944]]) wie in Haachske yngenieur en [[radio]]-pionier fan Frysk komôf.

Op [[6 novimber]] [[1919]] fersoarge hy de earste radio-útstjoering yn Nederlân foar in algemien publyk. Hjirmei wie dizze teffens de earste omropútstjoering yn de wrâld fanwege de foaroankundiging en it geregeld útstjoeren. Hy stjoerde in saneamde ''radio soirée musicale'' út fanút syn wenning yn de Beukstraat yn Den Haach. De studio- en stjoerapparatuer wie makke troch syn eigen bedriuwke, de [[NRI]] (''Nederlandse Radio Industry''). De útstjoering begûn mei de mars ''Turf in je ransel''.&lt;br&gt;

Oant 11 septimber 1924 wist hy syn stjoerder mei de ropletters PCGG yn de loft te hâlden. Troch jildkrapte kaam in ein oan dizze pioniertiid.&lt;br&gt;

Wylst naam de Hilfertsomse [[Nederlânske Seintastellen Fabryk]] (NSF), mei steun fan [[Koninklijke Philips Electronics N.V.|Philips]], dy't twa stjoermêsten by [[Huizen]] beskikber stelde, de publike omroptaak oer. Idzerda boude noch wol in stjoerder foar it [[Keninklik Nederlânsk Meteorologysk Ynstitút|KNMI]]. Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] wie hy aktyf mei fersetswurk. Ein 1944 is hy troch de Dútsers deasketten.

== Neitins ==
* De gemeente De Haach en [[Fûns 1818]] hawwe yn 2008 in stimulearringsfûns oprjochte en dit nei ir. Idzerda ferneamd. Dat Idzerdafûns stimulearret en stipet jonge radiomakkers troch jild, opnameapparatuer en montaazjefasiliteiten beskikber te stellen.
* Yn Weidum is de Idzerdaleane nei him ferneamd; dêr stiet ek in momumint ta oantins fan him.

&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Hilversum-Beeld en Geluid edit-a-thon rondleiding (3).jpg|De selsmakke apparatuer foar radioútstjoeringen fan Idzerda.  [[Nederlânsk Ynstitút foar Byld en Lûd]]
Ofbyld:Soireé-Musicale.jpg|Advertinsje yn de NRC foar de útstjoering fan Steringa Idzerda
Herdenkingsteken voor Hanso Henricus Schotanus à Steringa Idzerda.jpg|Betinkingsmonumint yn Weidum
&lt;/gallery&gt;

== Iuwfeest ==
Op 6 novimber 2019 wie it eksakt 100 jier lyn dat Idzerda syn earste radio-útsjoering fersoarge. De [[NPO]] joech dêr wiedweidich omtinken oan troch mei in reportaazjewein markante plakken út de nasjonale radioskiednis te besykjen en it presintearjen fan de ''[[Onvergetelijke Luisterlijst]]''. &lt;ref&gt;[https://www.nporadio1.nl/100-jaar-radio/18972-de-onvergetelijke-luisterlijst-hoogtepunten-uit-100-jaar-radio ''De Onvergetelijke Luisterlijst: Maino rijdt rond in '100 jaar radio' bus'']&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.welingelichtekringen.nl/beroemd-2/1223361/media-herdenken-eerste-radio-uitzending-eeuw-geleden.html ''Media herdenken eerste radio-uitzending eeuw geleden'']&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.nporadio1.nl/100-jaar-radio/12774-hallo-hier-hilversum-podcast-over-100-jaar-radio ''Hallo Hier Hilversum: podcast over 100 jaar radio'']&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.spreekbuis.nl/honderd-jaar-na-idzerda-een-cultuurgeschiedenis-van-de-radio/ ''Honderd jaar na Idzerda, een cultuurgeschiedenis van de radio'']&lt;/ref&gt;. It [[Frysk Deiblêd]] fan 2 novimber 2019 betocht Hanso Idzerda mei in grut artikel.

== Litratuer ==
* Gidi Verheijen (2019): ''Hanso Idzerda - 100 jaar radio-omroep''

== Keppeling om utens ==
*[http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn1/idzerda Biografie], [[Biografysk Wurdboek fan Nederlân]]
*[http://www.idzerdafonds.nl It Idzerdafûns]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Schotanus à Steringa Idzerda, Hanso}}
[[Kategory:Frysk yngenieur]]
[[Kategory:Nederlânsk yngenieur]]
[[Kategory:Radiopionier]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Persoan berne yn Weidum]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1885]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1944]]</text>
      <sha1>qx16prb6k1us0havt5iqn9bvtrissk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ankie van der Meer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30393</id>
    <revision>
      <id>1244124</id>
      <parentid>932281</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T22:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Agaath</username>
        <id>13842</id>
      </contributor>
      <comment>+ file</comment>
      <origin>1244124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2933" sha1="7aj4wpglgl1u119hsr0et6q044d8h33" xml:space="preserve">{{Sjonger of muzikant
| ôfbylding                    = Portretopname Ankie van der Meer (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Ankie van der Meer in 2020
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| nasjonaliteit                = [[Nederlân|Nederlânsk]]
| berne                        = [[17 april]] [[1959]] 
| berteplak                    = [[Akkrum]]
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = [[Friezen|Frysk]]
| sjenre                       = 
| ynstrumint                   = sjonger, [[gitaar]]
| sjongtaal                    = [[Nederlânsk]], [[Frysk]], [[Esperanto]]
| grutste hit(s)               = 
| jierren aktyf                = 
| prizen                       = 
| webside                      = [http://www.nanne-ankie.nl/ Webstee fan Nanne en Ankie]
}}

'''Ankie van der Meer''' ([[Akkrum]], [[7 april]] [[1959]]) is in Fryske sjongster út [[Gytsjerk]]. Se is leraresse [[Frânsk]] en [[Ingelsk]] oan it [[Fryslân Kolleezje|Friesland College]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]].

Ankie is de twillingsuster fan Didi van der Meer ([[PvdA]]-riedslid yn [[Tytsjerksteradiel]]), groeide op yn [[Akkrum]] en ferhuze op har fyftjinde nei [[Hurdegaryp]].&lt;br&gt;
Se spile mei [[Nanne Kalma]] yn [[Irolt]]. Nei in toernee yn [[Hongarije]], dêr't se gjin oankundigingen dwaan koene yn [[Frânsk]], [[Dútsk]], [[Ingelsk]], [[Nederlânsk]] of [[Frysk]], dat Ankie begûn mei it learen fan it [[Esperanto]]. Nei it ôfskiedskonsert fan [[Irolt]] freget se Nanne, hoe't hy it fine soe om muzyk te meitsjen yn it Esperanto. Hy fynt soks tige ynspirearjend en yn 1987 set hy de earste Esperanto-teksten op muzyk. Se freegje Marita Kruijswijk en Marian Nesse om mei te dwaan en sa krijt de groep in twadde namme: [[Kajto]]. Omdat it repertwaar fan de groep hieltiten mear in mingfoarm wurdt en se in soad yn it maritime sirkwy spylje, brûke hja ynstee fan ''De Perelaar'' ek in oare namme: ''Kat yn 't Seil''. Tegearre mei Marita Kruijswijk en Marian Nesse makke se diel út fan de muzykgroep Froufolk. Fierders sjongt se ek noch yn [[Ferbean]].

Sûnt ein njoggentiger jierren groeit der by Ankie en Nanne ferlet om wer mear mei Fryske teksten te dwaan. Se beslute as duo [[Nanne &amp; Ankie]] muzyk te meitsjen, op te treden en om [[cd]]'s op te nimmen. De ûnderwerpen binne gauris maritym en histoarysk, mar geane ek oer grappige aldendeiske foarfallen. Se meie graach Fryske poezij op muzyk sette.

== Keppeling om utens ==
* [http://www.nanne-ankie.nl/ Webstee fan Nanne en Ankie]

[[File:Nanne en Anke.jpg|thumb|left|''Nanne en Ankie'']]

{{DEFAULTSORT:Meer, Ankie van der}}
[[Kategory:Frysk ûnderwizer]]
[[Kategory:Frysk sjonger]]
[[Kategory:Sjonger yn it Frysk]]
[[Kategory:Sjonger yn it Esperanto]]
[[Kategory:Frysk folksmuzykartyst]]
[[Kategory:Persoan berne yn Akkrum]]
[[Kategory:Gytsjerk]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1959]]</text>
      <sha1>7aj4wpglgl1u119hsr0et6q044d8h33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:Nanne en Anke.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>30516</id>
    <revision>
      <id>1244118</id>
      <parentid>282662</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T21:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Agaath</username>
        <id>13842</id>
      </contributor>
      <comment>This file is now on Wikimedia Commons at https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nanne_en_Anke.jpg (moved with FileImporter).</comment>
      <origin>1244118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142" sha1="pwuymucdaatgx7etyhuo1nv9nclp38p" xml:space="preserve">== Omskriuwing ==
Ofbyld oanbean troch Nanne Kalma oan de wikipedy
== Lisinsje: ==
{{Auteursrjocht standert}}
{{NowCommons|Nanne en Anke.jpg}}</text>
      <sha1>pwuymucdaatgx7etyhuo1nv9nclp38p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ype Wenning</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32760</id>
    <revision>
      <id>1244094</id>
      <parentid>1244052</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57958-67</username>
        <id>60515</id>
      </contributor>
      <comment>links, lyts kraam</comment>
      <origin>1244094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9784" sha1="dlfc21surk3uju4y269rebmb36nsu1m" xml:space="preserve">[[File:Ype Wenning in z'n atelier in Voorburg, 1928.jpg|thumb|Ype Wenning yn syn atelier yn de Herenstraat, Voorburg, 1928]]

'''Ype Heerke Wenning''' (Ljouwert, [[26 septimber]] [[1879]] – Wassenaar, [[11 septimber]] [[1959]]) wie in Frysk [[keunstskilder]], [[etser]] en yllustrator. Hy skildere benammen lânskippen, steds- en doarpsgesichten, mar ek portretten, figuerstikken en ynterieurs. Dêrneist wurke er as dekoraasjeskilder en boekyllustrator. Syn skilderijen slute oan by de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]] en wurde karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize.

== Libben en wurk ==
Wenning waard berne as soan fan Johannes Wenning, muzikant, tekener by it [[Kadaster]], wapenskilder en kalligraaf, en Jantje Tiedes Schrader.&lt;ref&gt;Geboorteregister 1879, archyfnûmer 1007, Burgerlijke Stand Leeuwarden, Historisch Centrum Leeuwarden, ynventarisnûmer 98, aktenûmer 0704.&lt;/ref&gt; De famylje kaam oarspronklik út Vreden yn it Dútske Münsterlân en bedarre letter yn Dokkum. Yn Ljouwert hie syn heit in atelier foar [[heraldyk]] en [[kalligrafy]] oan de Noardersingel. De famylje wenne ek oan it Hofplein. Syn heit en omke Heerke makken ûnder oaren tekeningen foar it ''Wapenboek van den Nederlandschen adel'' (1880–1887) fan de heraldikus [[:nl:Johannes Baptista Rietstap|Rietstap]].

Tusken syn trettjinde en sechstjinde folge Wenning ûnderwiis oan de Ambachtsskoalle yn Ljouwert. Hy helle de heechste sifers foar it skilderfak en krige as earste priis in folsleine skilderútris. Yn 1896 rûn er fan hûs fuort en gie nei Amsterdam, dêr't er wurk fûn by de dekoraasjeskilder Gerrit Hendrik Heinen, dy't oan it [[Leidseplein]] wenne en foar de [[Stadsschouwburg Amsterdam|Stadsschouwburg]] wurke. Op fersyk fan syn heit kearde Wenning werom nei Ljouwert, dêr't er slagge foar in talittingseksamen by it kadaster. It wurk foldie him lykwols net en hy gie op 'e nij nei Amsterdam.&lt;ref&gt;Loes Wenning, 'Heerke en Johannes Wenning, Leeuwarder heraldici van faam', ''Leovardia'', maaie 2010, s. 22–26.&lt;/ref&gt;

Yn 1899 sette er syn oplieding fuort by de Dútske dekoraasjeskilder en dekorûntwerper [https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Andreas_Carl_Sommer Andreas Carl Sommer] (1864–1953), dy't earst yn De Haach en letter yn Wassenaar wurke. Dêrneist folge Wenning jûns lessen oan de Haachske Akademy. Yn 1903 wie er mei de skilder Willem Witjens en de grafysk ûntwerper Jac. Bodaan mei-oprjochter fan de ''Haagsche Schetsclub''. Yn 1905 begûn er mei syn heit in atelier foar heraldyk, kalligrafy, yllustraasjes en toanieldekors yn de Schoolstraat yn De Haach. Njonken syn wurk as dekoraasjeskilder lei Wenning him hieltyd mear ta op de frije skilderkeunst.

Wenning wurke ek as boekyllustrator. Yn 1909 makke er pentekeningen foar ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'' fan M. Hoekstra Azn., in boek dat mei meiwurking fan de Friesche IJsbond útjûn waard.&lt;ref&gt;M. Hoekstra Azn., ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'', mei pinnekeningen fan Y. Wenning, De Atlas, De Haach, 1909.&lt;/ref&gt;

Yn 1911 krige Wenning de ''Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst'' takend. Oan de priis wie in subsydzje ferbûn, sadat er him fierder as keunstskilder ûntwikkelje koe. Syn earste solotentoanstelling yn 1913 by keunsthannel ''[[:nl:Esher Surrey|Esher Surry]]'' yn Scheveningen waard posityf ûntfongen, al hiene kritisy ek beswieren tsjin it romantyske karakter fan syn wurk.
De ''Leeuwarder Courant'' spruts fan ''weeke pseudo-romantiek'', wylst it ''Algemeen Handelsblad'' yn 1916 syn romantyske foarstellings as ''tamelijk banaal'' omskreau. Yn 1918 en 1919 waard syn wurk wurdearre op de ledetentoanstellingen fan [[Pulchri Studio]].

Wenning skildere ûnder mear yn Giteren, Súd-Limburch, Gouda, Vianen, Nieuwkoop, Oudewater en Earnewâld. Yn Oudewater ferbleau er geregeld yn hotel ''De Roos'', dêr't er syn ferbliuw betelle mei skilderijen foar de gelachkeamer. Hy joech dêr ek les oan de amateurskilder Johan Schouten.&lt;ref&gt;''Tijdschrift Oud-Utrecht'', 89e jiergong, juny 2016, s. 86–87.&lt;/ref&gt; 

Yn 1922 presintearre de [[KLM]] twa skilderijen dy't er makke hie nei sketsen fan in flecht mei in fleantúch.&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=MMHCO01:000085963:mpeg21:a0059 'Uit de Residentie'], ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 13 maaie 1922.&lt;/ref&gt;
Yn april 1926 waard in lânskip fan Wenning tentoansteld yn it ''[[:fr:Musée du Jeu de Paume|Musée du Jeu de Paume]]'' yn Parys, op in tentoanstelling fan Nederlânske keunst. Dêr wie ek wurk te sjen fan ûnder oaren George Hendrik Breitner, [[Piet van der Hem]] en Isaac Israëls.&lt;ref&gt;''Le Nouveau Siècle'', 13 april 1926, 'L'exposition Hollandaise', s. 1.&lt;/ref&gt; Yn jannewaris 1933 kocht keninginne [[Wilhelmina fan de Nederlannen|Wilhelmina]] op in tentoanstelling fan [[Pulchri Studio]] it skilderij ''Winter'' fan Wenning.&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=ddd:110570852:mpeg21:a0049 'H.M. de Koningin koopt een schilderij van Ype Wenning'], ''De Telegraaf'', 13 jannewaris 1933.&lt;/ref&gt;

Wenning wie befreone mei [[Egnatius Ydema]], mei wa't er geregeld de Fryske marren opgie om te skilderjen. Hy wie lid fan [[Arti et Amicitiae]] en Sint Lucas yn Amsterdam en waard bestjoerslid fan Pulchri Studio yn De Haach. Yn 1939 waard syn sechtichste jierdei by Pulchri Studio betocht. Datselde jier eksposearre er mei Piet van der Hem en [[Ids Wiersma]] op in tentoanstelling ta gelegenheid fan it fjirtichjierrich bestean fan it Frysk Selskip ''Rjucht en Sljucht'' yn De Haach.

Neffens C.C. Wesselink soe Wenning lid west hawwe fan de [[NSB]].&lt;ref&gt;C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', s. 98.&lt;/ref&gt; Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] die Wenning mei oan tentoanstellingen dy't organisearre waarden troch de Nederlânske Kultuerkeamer. Yn augustus 1942 waard syn skilderij ''Zandafgraving'' yn it ''Algemeen Handelsblad'' priizge as ien fan de bêste ynstjoeringen op de simmertentoanstelling fan Arti et Amicitiae.&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=KBNRC01:000054261:mpeg21:a0045 'Kunst en cultuur. Zomertentoonstelling van Arti'], ''Algemeen Handelsblad'', 18 augustus 1942.&lt;/ref&gt;

Yn 1944 wie syn wurk te sjen op in tentoanstelling yn it [[Ryksmuseum Amsterdam|Ryksmuseum yn Amsterdam]]. It Departemint fan Folksfoarljochting en Keunsten kocht ek in skilderij fan him oan. Nei de befrijing waard syn hâlden en dragen yn de besettingstiid beoardiele troch de ''Eereraad voor de Beeldende Kunsten''.&lt;ref&gt;C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', [https://pure.uva.nl/ws/files/213887657/Proefschrift.pdf proefskrift], Universiteit van Amsterdam.&lt;/ref&gt;

Njonken lânskippen en steds- en doarpsgesichten makke Wenning ek portretten, figuerstikken, winter- en seegesichten, reklameplaten, kalinders en ansichtkaarten nei syn akwarellen. 

Wenning bleau skilderjen yn de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]]. Syn wurk wurdt karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize, dimmene kleuren en in sterke klam op sfear en ljocht. Yn 1954 waard syn 75e jierdei yn ferskate kranten betocht. Hy ferstoar op 11 septimber 1959 yn Wassenaar.

Yn 1974 waard syn wurk tegearre mei dat fan Egnatius Ydema en [[Johannes Elsinga]] tentoansteld yn it [[Museum Martena|Coopmanshûs]] yn Frjentsjer.&lt;ref&gt;Bob Hardus, 'Pseudo-romantiek onder de Italiaanse zon?', ''Frysk Deiblêd'', 4 augustus 2021.&lt;/ref&gt;

=== Priveelibben ===
Wenning troude op 23 maaie 1901 yn Wassenaar mei Maria Johanna Bloemer út Naarden. Se krigen in soan, Johannes, berne yn 1902. It houlik einige yn 1918 yn in skieding. Yn 1919 troude Wenning mei Neeltje Adriana Crucq út Middelburg, mar ek dit houlik einige yn in skieding, yn 1922.

Yn 1923 troude er mei Pauline Jacoba Cornelia Henriëtte van der Speck Obreen út Alkmaar. Dit houlik waard yn 1926 ûntbûn. Datselde jier troude er foar de fjirde kear, mei Gertruda Maria Johanna van Dijk.

== Keppelings om utens ==
* [https://vk.ru/album-130473592_308535597 Skilderijen fan Ype Heerke Wenning] – fotoalbum op VK
* [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2f%2fdata.rkd.nl%2fartists%2f83597 RKDartists – Ype Wenning], Nederlânsk Ynstitút foar Keunstskiednis; &lt;br&gt;https://rkd.nl/artists/83597
* [https://www.simonis-buunk.nl/kunstenaar/ype-wenning/kunstwerken-te-koop/1330/ Simonis &amp; Buunk], skilderijen fan Ype Wenning
* [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/zoeken?query=Ype+Wenning&amp;collectionSearchContext=Art&amp;page=1&amp;sortingType=Popularity&amp;view=gallery Ryksmuseum oer Wenning]
* [https://www.artnet.com/artists/ype-heerke-wenning/past-auction-results Artnet]

{{boarnen|boarnefernijing =
{{EvF|Wenning, Ype Heerkes}}
* Carl Doeke Eisma, [https://www.oudwassenaer.nl/beeldende-kunstenaars/620-een-brede-impressionistische-toets-nr-580 ''Een brede impressionistische toets (nr. 580)''], Historische Vereniging Oud Wassenaer.
* {{Aut|P. Karstkarel}}, ''Johannes Elsinga, Ype Wenning en Egnatius Ydema'', tentoanstellingskatalogus, Museum 't Coopmanshûs, Frjentsjer, 1974.
* {{Aut|H.H. van Calker}}, 'Ype Wenning', yn: ''Schilders van heden en morgen'', diel II (1941), s. 224–229.
* {{Aut|Helen Kämink}}, ''De doorbraak van de Friese naturalistisch landschapschilderkunst'', yn de tentoanstellingkatalogus ''Salut au Monde'', Frysk Museum, Ljouwert, 1995.
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Wenning, Ype}}
[[Kategory:Frysk keunstskilder]]
[[Kategory:Frysk etser]]
[[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]]
[[Kategory:Nederlânsk etser]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Lid fan de NSB]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Lid fan de NSB]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1879]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1959]]</text>
      <sha1>dlfc21surk3uju4y269rebmb36nsu1m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244096</id>
      <parentid>1244094</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57958-67</username>
        <id>60515</id>
      </contributor>
      <comment>/* Libben en wurk */ link</comment>
      <origin>1244096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9914" sha1="grd5qd3ngd0acugogymgv8pebw462qw" xml:space="preserve">[[File:Ype Wenning in z'n atelier in Voorburg, 1928.jpg|thumb|Ype Wenning yn syn atelier yn de Herenstraat, Voorburg, 1928]]

'''Ype Heerke Wenning''' (Ljouwert, [[26 septimber]] [[1879]] – Wassenaar, [[11 septimber]] [[1959]]) wie in Frysk [[keunstskilder]], [[etser]] en yllustrator. Hy skildere benammen lânskippen, steds- en doarpsgesichten, mar ek portretten, figuerstikken en ynterieurs. Dêrneist wurke er as dekoraasjeskilder en boekyllustrator. Syn skilderijen slute oan by de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]] en wurde karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize.

== Libben en wurk ==
Wenning waard berne as soan fan Johannes Wenning, muzikant, tekener by it [[Kadaster]], wapenskilder en kalligraaf, en Jantje Tiedes Schrader.&lt;ref&gt;Geboorteregister 1879, archyfnûmer 1007, Burgerlijke Stand Leeuwarden, Historisch Centrum Leeuwarden, ynventarisnûmer 98, aktenûmer 0704.&lt;/ref&gt; De famylje kaam oarspronklik út Vreden yn it Dútske Münsterlân en bedarre letter yn Dokkum. Yn Ljouwert hie syn heit in atelier foar [[heraldyk]] en [[kalligrafy]] oan de Noardersingel. De famylje wenne ek oan it Hofplein. Syn heit en omke Heerke makken ûnder oaren tekeningen foar it ''Wapenboek van den Nederlandschen adel'' (1880–1887) fan de heraldikus [[:nl:Johannes Baptista Rietstap|Rietstap]].

Tusken syn trettjinde en sechstjinde folge Wenning ûnderwiis oan de Ambachtsskoalle yn Ljouwert. Hy helle de heechste sifers foar it skilderfak en krige as earste priis in folsleine skilderútris. Yn 1896 rûn er fan hûs fuort en gie nei Amsterdam, dêr't er wurk fûn by de dekoraasjeskilder Gerrit Hendrik Heinen, dy't oan it [[Leidseplein]] wenne en foar de [[Stadsschouwburg Amsterdam|Stadsschouwburg]] wurke. Op fersyk fan syn heit kearde Wenning werom nei Ljouwert, dêr't er slagge foar in talittingseksamen by it kadaster. It wurk foldie him lykwols net en hy gie op 'e nij nei Amsterdam.&lt;ref&gt;[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/issue/LEO/2010-05-01/edition/null/page/24?query=Ype%20Wenning&amp;sort=relevance Loes Wenning, 'Heerke en Johannes Wenning, Leeuwarder heraldici van faam', ''Leovardia'', maaie 2010, s. 22–26.]&lt;/ref&gt;

Yn 1899 sette er syn oplieding fuort by de Dútske dekoraasjeskilder en dekorûntwerper [https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Andreas_Carl_Sommer Andreas Carl Sommer] (1864–1953), dy't earst yn De Haach en letter yn Wassenaar wurke. Dêrneist folge Wenning jûns lessen oan de Haachske Akademy. Yn 1903 wie er mei de skilder Willem Witjens en de grafysk ûntwerper Jac. Bodaan mei-oprjochter fan de ''Haagsche Schetsclub''. Yn 1905 begûn er mei syn heit in atelier foar heraldyk, kalligrafy, yllustraasjes en toanieldekors yn de Schoolstraat yn De Haach. Njonken syn wurk as dekoraasjeskilder lei Wenning him hieltyd mear ta op de frije skilderkeunst.

Wenning wurke ek as boekyllustrator. Yn 1909 makke er pentekeningen foar ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'' fan M. Hoekstra Azn., in boek dat mei meiwurking fan de Friesche IJsbond útjûn waard.&lt;ref&gt;M. Hoekstra Azn., ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'', mei pinnekeningen fan Y. Wenning, De Atlas, De Haach, 1909.&lt;/ref&gt;

Yn 1911 krige Wenning de ''Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst'' takend. Oan de priis wie in subsydzje ferbûn, sadat er him fierder as keunstskilder ûntwikkelje koe. Syn earste solotentoanstelling yn 1913 by keunsthannel ''[[:nl:Esher Surrey|Esher Surry]]'' yn Scheveningen waard posityf ûntfongen, al hiene kritisy ek beswieren tsjin it romantyske karakter fan syn wurk.
De ''Leeuwarder Courant'' spruts fan ''weeke pseudo-romantiek'', wylst it ''Algemeen Handelsblad'' yn 1916 syn romantyske foarstellings as ''tamelijk banaal'' omskreau. Yn 1918 en 1919 waard syn wurk wurdearre op de ledetentoanstellingen fan [[Pulchri Studio]].

Wenning skildere ûnder mear yn Giteren, Súd-Limburch, Gouda, Vianen, Nieuwkoop, Oudewater en Earnewâld. Yn Oudewater ferbleau er geregeld yn hotel ''De Roos'', dêr't er syn ferbliuw betelle mei skilderijen foar de gelachkeamer. Hy joech dêr ek les oan de amateurskilder Johan Schouten.&lt;ref&gt;''Tijdschrift Oud-Utrecht'', 89e jiergong, juny 2016, s. 86–87.&lt;/ref&gt; 

Yn 1922 presintearre de [[KLM]] twa skilderijen dy't er makke hie nei sketsen fan in flecht mei in fleantúch.&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=MMHCO01:000085963:mpeg21:a0059 'Uit de Residentie'], ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 13 maaie 1922.&lt;/ref&gt;
Yn april 1926 waard in lânskip fan Wenning tentoansteld yn it ''[[:fr:Musée du Jeu de Paume|Musée du Jeu de Paume]]'' yn Parys, op in tentoanstelling fan Nederlânske keunst. Dêr wie ek wurk te sjen fan ûnder oaren George Hendrik Breitner, [[Piet van der Hem]] en Isaac Israëls.&lt;ref&gt;''Le Nouveau Siècle'', 13 april 1926, 'L'exposition Hollandaise', s. 1.&lt;/ref&gt; Yn jannewaris 1933 kocht keninginne [[Wilhelmina fan de Nederlannen|Wilhelmina]] op in tentoanstelling fan [[Pulchri Studio]] it skilderij ''Winter'' fan Wenning.&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=ddd:110570852:mpeg21:a0049 'H.M. de Koningin koopt een schilderij van Ype Wenning'], ''De Telegraaf'', 13 jannewaris 1933.&lt;/ref&gt;

Wenning wie befreone mei [[Egnatius Ydema]], mei wa't er geregeld de Fryske marren opgie om te skilderjen. Hy wie lid fan [[Arti et Amicitiae]] en Sint Lucas yn Amsterdam en waard bestjoerslid fan Pulchri Studio yn De Haach. Yn 1939 waard syn sechtichste jierdei by Pulchri Studio betocht. Datselde jier eksposearre er mei Piet van der Hem en [[Ids Wiersma]] op in tentoanstelling ta gelegenheid fan it fjirtichjierrich bestean fan it Frysk Selskip ''Rjucht en Sljucht'' yn De Haach.

Neffens C.C. Wesselink soe Wenning lid west hawwe fan de [[NSB]].&lt;ref&gt;C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', s. 98.&lt;/ref&gt; Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] die Wenning mei oan tentoanstellingen dy't organisearre waarden troch de Nederlânske Kultuerkeamer. Yn augustus 1942 waard syn skilderij ''Zandafgraving'' yn it ''Algemeen Handelsblad'' priizge as ien fan de bêste ynstjoeringen op de simmertentoanstelling fan Arti et Amicitiae.&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=KBNRC01:000054261:mpeg21:a0045 'Kunst en cultuur. Zomertentoonstelling van Arti'], ''Algemeen Handelsblad'', 18 augustus 1942.&lt;/ref&gt;

Yn 1944 wie syn wurk te sjen op in tentoanstelling yn it [[Ryksmuseum Amsterdam|Ryksmuseum yn Amsterdam]]. It Departemint fan Folksfoarljochting en Keunsten kocht ek in skilderij fan him oan. Nei de befrijing waard syn hâlden en dragen yn de besettingstiid beoardiele troch de ''Eereraad voor de Beeldende Kunsten''.&lt;ref&gt;C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', [https://pure.uva.nl/ws/files/213887657/Proefschrift.pdf proefskrift], Universiteit van Amsterdam.&lt;/ref&gt;

Njonken lânskippen en steds- en doarpsgesichten makke Wenning ek portretten, figuerstikken, winter- en seegesichten, reklameplaten, kalinders en ansichtkaarten nei syn akwarellen. 

Wenning bleau skilderjen yn de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]]. Syn wurk wurdt karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize, dimmene kleuren en in sterke klam op sfear en ljocht. Yn 1954 waard syn 75e jierdei yn ferskate kranten betocht. Hy ferstoar op 11 septimber 1959 yn Wassenaar.

Yn 1974 waard syn wurk tegearre mei dat fan Egnatius Ydema en [[Johannes Elsinga]] tentoansteld yn it [[Museum Martena|Coopmanshûs]] yn Frjentsjer.&lt;ref&gt;Bob Hardus, 'Pseudo-romantiek onder de Italiaanse zon?', ''Frysk Deiblêd'', 4 augustus 2021.&lt;/ref&gt;

=== Priveelibben ===
Wenning troude op 23 maaie 1901 yn Wassenaar mei Maria Johanna Bloemer út Naarden. Se krigen in soan, Johannes, berne yn 1902. It houlik einige yn 1918 yn in skieding. Yn 1919 troude Wenning mei Neeltje Adriana Crucq út Middelburg, mar ek dit houlik einige yn in skieding, yn 1922.

Yn 1923 troude er mei Pauline Jacoba Cornelia Henriëtte van der Speck Obreen út Alkmaar. Dit houlik waard yn 1926 ûntbûn. Datselde jier troude er foar de fjirde kear, mei Gertruda Maria Johanna van Dijk.

== Keppelings om utens ==
* [https://vk.ru/album-130473592_308535597 Skilderijen fan Ype Heerke Wenning] – fotoalbum op VK
* [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2f%2fdata.rkd.nl%2fartists%2f83597 RKDartists – Ype Wenning], Nederlânsk Ynstitút foar Keunstskiednis; &lt;br&gt;https://rkd.nl/artists/83597
* [https://www.simonis-buunk.nl/kunstenaar/ype-wenning/kunstwerken-te-koop/1330/ Simonis &amp; Buunk], skilderijen fan Ype Wenning
* [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/zoeken?query=Ype+Wenning&amp;collectionSearchContext=Art&amp;page=1&amp;sortingType=Popularity&amp;view=gallery Ryksmuseum oer Wenning]
* [https://www.artnet.com/artists/ype-heerke-wenning/past-auction-results Artnet]

{{boarnen|boarnefernijing =
{{EvF|Wenning, Ype Heerkes}}
* Carl Doeke Eisma, [https://www.oudwassenaer.nl/beeldende-kunstenaars/620-een-brede-impressionistische-toets-nr-580 ''Een brede impressionistische toets (nr. 580)''], Historische Vereniging Oud Wassenaer.
* {{Aut|P. Karstkarel}}, ''Johannes Elsinga, Ype Wenning en Egnatius Ydema'', tentoanstellingskatalogus, Museum 't Coopmanshûs, Frjentsjer, 1974.
* {{Aut|H.H. van Calker}}, 'Ype Wenning', yn: ''Schilders van heden en morgen'', diel II (1941), s. 224–229.
* {{Aut|Helen Kämink}}, ''De doorbraak van de Friese naturalistisch landschapschilderkunst'', yn de tentoanstellingkatalogus ''Salut au Monde'', Frysk Museum, Ljouwert, 1995.
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Wenning, Ype}}
[[Kategory:Frysk keunstskilder]]
[[Kategory:Frysk etser]]
[[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]]
[[Kategory:Nederlânsk etser]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Lid fan de NSB]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Lid fan de NSB]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1879]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1959]]</text>
      <sha1>grd5qd3ngd0acugogymgv8pebw462qw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244098</id>
      <parentid>1244096</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57958-67</username>
        <id>60515</id>
      </contributor>
      <comment>/* Libben en wurk */ links</comment>
      <origin>1244098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10396" sha1="7siye68w229q7fcmheixl3ry7bpznv7" xml:space="preserve">[[File:Ype Wenning in z'n atelier in Voorburg, 1928.jpg|thumb|Ype Wenning yn syn atelier yn de Herenstraat, Voorburg, 1928]]

'''Ype Heerke Wenning''' (Ljouwert, [[26 septimber]] [[1879]] – Wassenaar, [[11 septimber]] [[1959]]) wie in Frysk [[keunstskilder]], [[etser]] en yllustrator. Hy skildere benammen lânskippen, steds- en doarpsgesichten, mar ek portretten, figuerstikken en ynterieurs. Dêrneist wurke er as dekoraasjeskilder en boekyllustrator. Syn skilderijen slute oan by de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]] en wurde karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize.

== Libben en wurk ==
Wenning waard berne as soan fan Johannes Wenning, muzikant, tekener by it [[Kadaster]], wapenskilder en kalligraaf, en Jantje Tiedes Schrader.&lt;ref&gt;Geboorteregister 1879, archyfnûmer 1007, Burgerlijke Stand Leeuwarden, Historisch Centrum Leeuwarden, ynventarisnûmer 98, aktenûmer 0704.&lt;/ref&gt; De famylje kaam oarspronklik út Vreden yn it Dútske Münsterlân en bedarre letter yn Dokkum. Yn Ljouwert hie syn heit in atelier foar [[heraldyk]] en [[kalligrafy]] oan de Noardersingel. De famylje wenne ek oan it Hofplein. Syn heit en omke Heerke makken ûnder oaren tekeningen foar it ''Wapenboek van den Nederlandschen adel'' (1880–1887) fan de heraldikus [[:nl:Johannes Baptista Rietstap|Rietstap]].

Tusken syn trettjinde en sechstjinde folge Wenning ûnderwiis oan de Ambachtsskoalle yn Ljouwert. Hy helle de heechste sifers foar it skilderfak en krige as earste priis in folsleine skilderútris. Yn 1896 rûn er fan hûs fuort en gie nei Amsterdam, dêr't er wurk fûn by de dekoraasjeskilder Gerrit Hendrik Heinen, dy't oan it [[Leidseplein]] wenne en foar de [[Stadsschouwburg Amsterdam|Stadsschouwburg]] wurke. Op fersyk fan syn heit kearde Wenning werom nei Ljouwert, dêr't er slagge foar in talittingseksamen by it kadaster. It wurk foldie him lykwols net en hy gie op 'e nij nei Amsterdam.&lt;ref&gt;[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/issue/LEO/2010-05-01/edition/null/page/24?query=Ype%20Wenning&amp;sort=relevance Loes Wenning, 'Heerke en Johannes Wenning, Leeuwarder heraldici van faam', ''Leovardia'', maaie 2010, s. 22–26.]&lt;/ref&gt;

Yn 1899 sette er syn oplieding fuort by de Dútske dekoraasjeskilder en dekorûntwerper [https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Andreas_Carl_Sommer Andreas Carl Sommer] (1864–1953), dy't earst yn De Haach en letter yn Wassenaar wurke. Dêrneist folge Wenning jûns lessen oan de Haachske Akademy. Yn 1903 wie er mei de skilder Willem Witjens en de grafysk ûntwerper Jac. Bodaan mei-oprjochter fan de ''Haagsche Schetsclub''. Yn 1905 begûn er mei syn heit in atelier foar heraldyk, kalligrafy, yllustraasjes en toanieldekors yn de Schoolstraat yn De Haach. Njonken syn wurk as dekoraasjeskilder lei Wenning him hieltyd mear ta op de frije skilderkeunst.

Wenning wurke ek as boekyllustrator. Yn 1909 makke er pentekeningen foar ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'' fan M. Hoekstra Azn., in boek dat mei meiwurking fan de Friesche IJsbond útjûn waard.&lt;ref&gt;[https://www.bol.com/nl/nl/p/de-historische-elfstedentocht/1001004006478226/?Referrer=ADVNLGOO002008J-S--1001004006478226-PMAX-C-24171706314&amp;gad_source=1&amp;gad_campaignid=24177717353&amp;gbraid=0AAAAAD5OnmO2wDuVQk7cDLtRon5JWMpEi&amp;gclid=Cj0KCQiA77DXBhCHARIsAHf2MNrsb3L8hFB4UWy7mhz6rSHC2oDdhgDay-ke4jmDzBWVQ_pxuvnbCxUaAlc6EALw_wcB M. Hoekstra Azn., ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'', mei tekeningen fan Y. Wenning, De Atlas, De Haach, 1909.]&lt;/ref&gt;

Yn 1911 krige Wenning de ''Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst'' takend. Oan de priis wie in subsydzje ferbûn, sadat er him fierder as keunstskilder ûntwikkelje koe. Syn earste solotentoanstelling yn 1913 by keunsthannel ''[[:nl:Esher Surrey|Esher Surry]]'' yn Scheveningen waard posityf ûntfongen, al hiene kritisy ek beswieren tsjin it romantyske karakter fan syn wurk.
De ''Leeuwarder Courant'' spruts fan ''weeke pseudo-romantiek'', wylst it ''Algemeen Handelsblad'' yn 1916 syn romantyske foarstellings as ''tamelijk banaal'' omskreau. Yn 1918 en 1919 waard syn wurk wurdearre op de ledetentoanstellingen fan [[Pulchri Studio]].

Wenning skildere ûnder mear yn Giteren, Súd-Limburch, Gouda, Vianen, Nieuwkoop, Oudewater en Earnewâld. Yn Oudewater ferbleau er geregeld yn hotel ''De Roos'', dêr't er syn ferbliuw betelle mei skilderijen foar de gelachkeamer. Hy joech dêr ek les oan de amateurskilder Johan Schouten.&lt;ref&gt;[https://oud-utrecht.nl/images/pdf-bestanden/Tijdschrift/TSOU-2016-03-LR.pdf ''Tijdschrift Oud-Utrecht'', 89e jiergong, juny 2016, s. 86–87.]&lt;/ref&gt; 

Yn 1922 presintearre de [[KLM]] twa skilderijen dy't er makke hie nei sketsen fan in flecht mei in fleantúch.&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=MMHCO01:000085963:mpeg21:a0059 'Uit de Residentie'], ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 13 maaie 1922.&lt;/ref&gt;
Yn april 1926 waard in lânskip fan Wenning tentoansteld yn it ''[[:fr:Musée du Jeu de Paume|Musée du Jeu de Paume]]'' yn Parys, op in tentoanstelling fan Nederlânske keunst. Dêr wie ek wurk te sjen fan ûnder oaren George Hendrik Breitner, [[Piet van der Hem]] en Isaac Israëls.&lt;ref&gt;''Le Nouveau Siècle'', 13 april 1926, 'L'exposition Hollandaise', s. 1.&lt;/ref&gt; Yn jannewaris 1933 kocht keninginne [[Wilhelmina fan de Nederlannen|Wilhelmina]] op in tentoanstelling fan [[Pulchri Studio]] it skilderij ''Winter'' fan Wenning.&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=ddd:110570852:mpeg21:a0049 'H.M. de Koningin koopt een schilderij van Ype Wenning'], ''De Telegraaf'', 13 jannewaris 1933.&lt;/ref&gt;

Wenning wie befreone mei [[Egnatius Ydema]], mei wa't er geregeld de Fryske marren opgie om te skilderjen. Hy wie lid fan [[Arti et Amicitiae]] en Sint Lucas yn Amsterdam en waard bestjoerslid fan Pulchri Studio yn De Haach. Yn 1939 waard syn sechtichste jierdei by Pulchri Studio betocht. Datselde jier eksposearre er mei Piet van der Hem en [[Ids Wiersma]] op in tentoanstelling ta gelegenheid fan it fjirtichjierrich bestean fan it Frysk Selskip ''Rjucht en Sljucht'' yn De Haach.

Neffens C.C. Wesselink soe Wenning lid west hawwe fan de [[NSB]].&lt;ref&gt;C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', s. 98.&lt;/ref&gt; Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] die Wenning mei oan tentoanstellingen dy't organisearre waarden troch de Nederlânske Kultuerkeamer. Yn augustus 1942 waard syn skilderij ''Zandafgraving'' yn it ''Algemeen Handelsblad'' priizge as ien fan de bêste ynstjoeringen op de simmertentoanstelling fan Arti et Amicitiae.&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=KBNRC01:000054261:mpeg21:a0045 'Kunst en cultuur. Zomertentoonstelling van Arti'], ''Algemeen Handelsblad'', 18 augustus 1942.&lt;/ref&gt;

Yn 1944 wie syn wurk te sjen op in tentoanstelling yn it [[Ryksmuseum Amsterdam|Ryksmuseum yn Amsterdam]]. It Departemint fan Folksfoarljochting en Keunsten kocht ek in skilderij fan him oan. Nei de befrijing waard syn hâlden en dragen yn de besettingstiid beoardiele troch de ''Eereraad voor de Beeldende Kunsten''.&lt;ref&gt;C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', [https://pure.uva.nl/ws/files/213887657/Proefschrift.pdf proefskrift], Universiteit van Amsterdam.&lt;/ref&gt;

Wenning bleau skilderjen yn de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]]. Syn wurk wurdt karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize, dimmene kleuren en in sterke klam op sfear en ljocht. 
Njonken lânskippen en steds- en doarpsgesichten makke Wenning ek winter- en seegesichten en reklameplaten. Fan syn akwarellen waarden in kalinder en ansichtkaarten makke.

Yn 1974 waard syn wurk tegearre mei dat fan Egnatius Ydema en [[Johannes Elsinga]] tentoansteld yn it [[Museum Martena|Coopmanshûs]] yn Frjentsjer.&lt;ref&gt;[https://www.frieschdagblad.nl/cultuur/pseudo-romantiek-onder-de-italiaanse-zon/155446896.html Bob Hardus, 'Pseudo-romantiek onder de Italiaanse zon?', ''Frysk Deiblêd'', 4 augustus 2021.&lt;/ref&gt; Yn 1954 waard syn 75e jierdei yn ferskate kranten betocht. Hy ferstoar op 11 septimber 1959 yn Wassenaar.

=== Priveelibben ===
Wenning troude op 23 maaie 1901 yn Wassenaar mei Maria Johanna Bloemer út Naarden. Se krigen in soan, Johannes, berne yn 1902. It houlik einige yn 1918 yn in skieding. Yn 1919 troude Wenning mei Neeltje Adriana Crucq út Middelburg, mar ek dit houlik einige yn in skieding, yn 1922. Yn 1923 troude er mei Pauline Jacoba Cornelia Henriëtte van der Speck Obreen út Alkmaar. Dit houlik waard yn 1926 ûntbûn. Datselde jier troude er foar de fjirde kear, mei Gertruda Maria Johanna van Dijk.

== Keppelings om utens ==
* [https://vk.ru/album-130473592_308535597 Skilderijen fan Ype Heerke Wenning] – fotoalbum op VK
* [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2f%2fdata.rkd.nl%2fartists%2f83597 RKDartists – Ype Wenning], Nederlânsk Ynstitút foar Keunstskiednis; &lt;br&gt;https://rkd.nl/artists/83597
* [https://www.simonis-buunk.nl/kunstenaar/ype-wenning/kunstwerken-te-koop/1330/ Simonis &amp; Buunk], skilderijen fan Ype Wenning
* [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/zoeken?query=Ype+Wenning&amp;collectionSearchContext=Art&amp;page=1&amp;sortingType=Popularity&amp;view=gallery Ryksmuseum oer Wenning]
* [https://www.artnet.com/artists/ype-heerke-wenning/past-auction-results Artnet]

{{boarnen|boarnefernijing =
{{EvF|Wenning, Ype Heerkes}}
* Carl Doeke Eisma, [https://www.oudwassenaer.nl/beeldende-kunstenaars/620-een-brede-impressionistische-toets-nr-580 ''Een brede impressionistische toets (nr. 580)''], Historische Vereniging Oud Wassenaer.
* {{Aut|P. Karstkarel}}, ''Johannes Elsinga, Ype Wenning en Egnatius Ydema'', tentoanstellingskatalogus, Museum 't Coopmanshûs, Frjentsjer, 1974.
* {{Aut|H.H. van Calker}}, 'Ype Wenning', yn: ''Schilders van heden en morgen'', diel II (1941), s. 224–229.
* {{Aut|Helen Kämink}}, ''De doorbraak van de Friese naturalistisch landschapschilderkunst'', yn de tentoanstellingkatalogus ''Salut au Monde'', Frysk Museum, Ljouwert, 1995.
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Wenning, Ype}}
[[Kategory:Frysk keunstskilder]]
[[Kategory:Frysk etser]]
[[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]]
[[Kategory:Nederlânsk etser]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Lid fan de NSB]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Lid fan de NSB]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1879]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1959]]</text>
      <sha1>7siye68w229q7fcmheixl3ry7bpznv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244099</id>
      <parentid>1244098</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57958-67</username>
        <id>60515</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */</comment>
      <origin>1244099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10399" sha1="skx1a6r75p7n1n49fglg5jqdxl2l1x2" xml:space="preserve">[[File:Ype Wenning in z'n atelier in Voorburg, 1928.jpg|thumb|Ype Wenning yn syn atelier yn de Herenstraat, Voorburg, 1928]]

'''Ype Heerke Wenning''' (Ljouwert, [[26 septimber]] [[1879]] – Wassenaar, [[11 septimber]] [[1959]]) wie in Frysk [[keunstskilder]], [[etser]] en yllustrator. Hy skildere benammen lânskippen, steds- en doarpsgesichten, mar ek portretten, figuerstikken en ynterieurs. Dêrneist wurke er as dekoraasjeskilder en boekyllustrator. Syn skilderijen slute oan by de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]] en wurde karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize.

== Libben en wurk ==
Wenning waard berne as soan fan Johannes Wenning, muzikant, tekener by it [[Kadaster]], wapenskilder en kalligraaf, en Jantje Tiedes Schrader.&lt;ref&gt;Geboorteregister 1879, archyfnûmer 1007, Burgerlijke Stand Leeuwarden, Historisch Centrum Leeuwarden, ynventarisnûmer 98, aktenûmer 0704.&lt;/ref&gt; De famylje kaam oarspronklik út Vreden yn it Dútske Münsterlân en bedarre letter yn Dokkum. Yn Ljouwert hie syn heit in atelier foar [[heraldyk]] en [[kalligrafy]] oan de Noardersingel. De famylje wenne ek oan it Hofplein. Syn heit en omke Heerke makken ûnder oaren tekeningen foar it ''Wapenboek van den Nederlandschen adel'' (1880–1887) fan de heraldikus [[:nl:Johannes Baptista Rietstap|Rietstap]].

Tusken syn trettjinde en sechstjinde folge Wenning ûnderwiis oan de Ambachtsskoalle yn Ljouwert. Hy helle de heechste sifers foar it skilderfak en krige as earste priis in folsleine skilderútris. Yn 1896 rûn er fan hûs fuort en gie nei Amsterdam, dêr't er wurk fûn by de dekoraasjeskilder Gerrit Hendrik Heinen, dy't oan it [[Leidseplein]] wenne en foar de [[Stadsschouwburg Amsterdam|Stadsschouwburg]] wurke. Op fersyk fan syn heit kearde Wenning werom nei Ljouwert, dêr't er slagge foar in talittingseksamen by it kadaster. It wurk foldie him lykwols net en hy gie op 'e nij nei Amsterdam.&lt;ref&gt;[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/issue/LEO/2010-05-01/edition/null/page/24?query=Ype%20Wenning&amp;sort=relevance Loes Wenning, 'Heerke en Johannes Wenning, Leeuwarder heraldici van faam', ''Leovardia'', maaie 2010, s. 22–26.]&lt;/ref&gt;

Yn 1899 sette er syn oplieding fuort by de Dútske dekoraasjeskilder en dekorûntwerper [https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Andreas_Carl_Sommer Andreas Carl Sommer] (1864–1953), dy't earst yn De Haach en letter yn Wassenaar wurke. Dêrneist folge Wenning jûns lessen oan de Haachske Akademy. Yn 1903 wie er mei de skilder Willem Witjens en de grafysk ûntwerper Jac. Bodaan mei-oprjochter fan de ''Haagsche Schetsclub''. Yn 1905 begûn er mei syn heit in atelier foar heraldyk, kalligrafy, yllustraasjes en toanieldekors yn de Schoolstraat yn De Haach. Njonken syn wurk as dekoraasjeskilder lei Wenning him hieltyd mear ta op de frije skilderkeunst.

Wenning wurke ek as boekyllustrator. Yn 1909 makke er pentekeningen foar ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'' fan M. Hoekstra Azn., in boek dat mei meiwurking fan de Friesche IJsbond útjûn waard.&lt;ref&gt;[https://www.bol.com/nl/nl/p/de-historische-elfstedentocht/1001004006478226/?Referrer=ADVNLGOO002008J-S--1001004006478226-PMAX-C-24171706314&amp;gad_source=1&amp;gad_campaignid=24177717353&amp;gbraid=0AAAAAD5OnmO2wDuVQk7cDLtRon5JWMpEi&amp;gclid=Cj0KCQiA77DXBhCHARIsAHf2MNrsb3L8hFB4UWy7mhz6rSHC2oDdhgDay-ke4jmDzBWVQ_pxuvnbCxUaAlc6EALw_wcB M. Hoekstra Azn., ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'', mei tekeningen fan Y. Wenning, De Atlas, De Haach, 1909.]&lt;/ref&gt;

Yn 1911 krige Wenning de ''Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst'' takend. Oan de priis wie in subsydzje ferbûn, sadat er him fierder as keunstskilder ûntwikkelje koe. Syn earste solotentoanstelling yn 1913 by keunsthannel ''[[:nl:Esher Surrey|Esher Surry]]'' yn Scheveningen waard posityf ûntfongen, al hiene kritisy ek beswieren tsjin it romantyske karakter fan syn wurk.
De ''Leeuwarder Courant'' spruts fan ''weeke pseudo-romantiek'', wylst it ''Algemeen Handelsblad'' yn 1916 syn romantyske foarstellings as ''tamelijk banaal'' omskreau. Yn 1918 en 1919 waard syn wurk wurdearre op de ledetentoanstellingen fan [[Pulchri Studio]].

Wenning skildere ûnder mear yn Giteren, Súd-Limburch, Gouda, Vianen, Nieuwkoop, Oudewater en Earnewâld. Yn Oudewater ferbleau er geregeld yn hotel ''De Roos'', dêr't er syn ferbliuw betelle mei skilderijen foar de gelachkeamer. Hy joech dêr ek les oan de amateurskilder Johan Schouten.&lt;ref&gt;[https://oud-utrecht.nl/images/pdf-bestanden/Tijdschrift/TSOU-2016-03-LR.pdf ''Tijdschrift Oud-Utrecht'', 89e jiergong, juny 2016, s. 86–87.]&lt;/ref&gt; 

Yn 1922 presintearre de [[KLM]] twa skilderijen dy't er makke hie nei sketsen fan in flecht mei in fleantúch.&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=MMHCO01:000085963:mpeg21:a0059 'Uit de Residentie'], ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 13 maaie 1922.&lt;/ref&gt;
Yn april 1926 waard in lânskip fan Wenning tentoansteld yn it ''[[:fr:Musée du Jeu de Paume|Musée du Jeu de Paume]]'' yn Parys, op in tentoanstelling fan Nederlânske keunst. Dêr wie ek wurk te sjen fan ûnder oaren George Hendrik Breitner, [[Piet van der Hem]] en Isaac Israëls.&lt;ref&gt;''Le Nouveau Siècle'', 13 april 1926, 'L'exposition Hollandaise', s. 1.&lt;/ref&gt; Yn jannewaris 1933 kocht keninginne [[Wilhelmina fan de Nederlannen|Wilhelmina]] op in tentoanstelling fan [[Pulchri Studio]] it skilderij ''Winter'' fan Wenning.&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=ddd:110570852:mpeg21:a0049 'H.M. de Koningin koopt een schilderij van Ype Wenning'], ''De Telegraaf'', 13 jannewaris 1933.&lt;/ref&gt;

Wenning wie befreone mei [[Egnatius Ydema]], mei wa't er geregeld de Fryske marren opgie om te skilderjen. Hy wie lid fan [[Arti et Amicitiae]] en Sint Lucas yn Amsterdam en waard bestjoerslid fan Pulchri Studio yn De Haach. Yn 1939 waard syn sechtichste jierdei by Pulchri Studio betocht. Datselde jier eksposearre er mei Piet van der Hem en [[Ids Wiersma]] op in tentoanstelling ta gelegenheid fan it fjirtichjierrich bestean fan it Frysk Selskip ''Rjucht en Sljucht'' yn De Haach.

Neffens C.C. Wesselink soe Wenning lid west hawwe fan de [[NSB]].&lt;ref&gt;C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', s. 98.&lt;/ref&gt; Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] die Wenning mei oan tentoanstellingen dy't organisearre waarden troch de Nederlânske Kultuerkeamer. Yn augustus 1942 waard syn skilderij ''Zandafgraving'' yn it ''Algemeen Handelsblad'' priizge as ien fan de bêste ynstjoeringen op de simmertentoanstelling fan Arti et Amicitiae.&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=KBNRC01:000054261:mpeg21:a0045 'Kunst en cultuur. Zomertentoonstelling van Arti'], ''Algemeen Handelsblad'', 18 augustus 1942.&lt;/ref&gt;

Yn 1944 wie syn wurk te sjen op in tentoanstelling yn it [[Ryksmuseum Amsterdam|Ryksmuseum yn Amsterdam]]. It Departemint fan Folksfoarljochting en Keunsten kocht ek in skilderij fan him oan. Nei de befrijing waard syn hâlden en dragen yn de besettingstiid beoardiele troch de ''Eereraad voor de Beeldende Kunsten''.&lt;ref&gt;C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', [https://pure.uva.nl/ws/files/213887657/Proefschrift.pdf proefskrift], Universiteit van Amsterdam.&lt;/ref&gt;

Wenning bleau skilderjen yn de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]]. Syn wurk wurdt karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize, dimmene kleuren en in sterke klam op sfear en ljocht. 
Njonken lânskippen en steds- en doarpsgesichten makke Wenning ek winter- en seegesichten en reklameplaten. Fan syn akwarellen waarden in kalinder en ansichtkaarten makke.

Yn 1974 waard syn wurk tegearre mei dat fan Egnatius Ydema en [[Johannes Elsinga]] tentoansteld yn it [[Museum Martena|Coopmanshûs]] yn Frjentsjer.&lt;ref&gt;[https://www.frieschdagblad.nl/cultuur/pseudo-romantiek-onder-de-italiaanse-zon/155446896.html Bob Hardus, 'Pseudo-romantiek onder de Italiaanse zon?', ''Frysk Deiblêd'', 4 augustus 2021.&lt;/ref&gt; Yn 1954 waard syn 75e jierdei yn ferskate kranten betocht. Hy ferstoar op 11 septimber 1959 yn Wassenaar.

=== Priveelibben ===
Wenning troude op 23 maaie 1901 yn Wassenaar mei Maria Johanna Bloemer út Naarden. Se krigen in soan, Johannes, berne yn 1902. It houlik einige yn 1918 yn in skieding. Yn 1919 troude Wenning mei Neeltje Adriana Crucq út Middelburg, mar ek dit houlik einige yn in skieding, yn 1922. Yn 1923 troude er mei Pauline Jacoba Cornelia Henriëtte van der Speck Obreen út Alkmaar. Dit houlik waard yn 1926 ûntbûn. Datselde jier troude er foar de fjirde kear, mei Gertruda Maria Johanna van Dijk.

== Keppelings om utens ==
* [https://vk.ru/album-130473592_308535597 Skilderijen fan Ype Heerke Wenning] – fotoalbum op VK
* [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2f%2fdata.rkd.nl%2fartists%2f83597 RKDartists – Ype Wenning], Nederlânsk Ynstitút foar Keunstskiednis; &lt;br&gt;https://rkd.nl/artists/83597
* [https://www.simonis-buunk.nl/kunstenaar/ype-wenning/kunstwerken-te-koop/1330/ Simonis &amp; Buunk], skilderijen fan Ype Wenning
* [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/zoeken?query=Ype+Wenning&amp;collectionSearchContext=Art&amp;page=1&amp;sortingType=Popularity&amp;view=gallery Ryksmuseum oer Wenning]
* [https://www.artnet.com/artists/ype-heerke-wenning/past-auction-results Artnet]

{{boarnen|boarnefernijing =
{{EvF|Wenning, Ype Heerkes}}
* {{Aut|H.H. van Calker}}, 'Ype Wenning', yn: ''Schilders van heden en morgen'', diel II (1941), s. 224–229.
* Carl Doeke Eisma, [https://www.oudwassenaer.nl/beeldende-kunstenaars/620-een-brede-impressionistische-toets-nr-580 ''Een brede impressionistische toets (nr. 580)''], Historische Vereniging Oud Wassenaer.
* {{Aut|Peter Karstkarel}}, ''Johannes Elsinga, Ype Wenning en Egnatius Ydema'', tentoanstellingskatalogus, Museum 't Coopmanshûs, Frjentsjer, 1974.
* {{Aut|Helen Kämink}}, ''De doorbraak van de Friese naturalistisch landschapschilderkunst'', yn de tentoanstellingkatalogus ''Salut au Monde'', Frysk Museum, Ljouwert, 1995.
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Wenning, Ype}}
[[Kategory:Frysk keunstskilder]]
[[Kategory:Frysk etser]]
[[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]]
[[Kategory:Nederlânsk etser]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Lid fan de NSB]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Lid fan de NSB]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1879]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1959]]</text>
      <sha1>skx1a6r75p7n1n49fglg5jqdxl2l1x2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244100</id>
      <parentid>1244099</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57958-67</username>
        <id>60515</id>
      </contributor>
      <comment>/* Libben en wurk */</comment>
      <origin>1244100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10400" sha1="3j7us49g0qe35rjcof8lt0fjwtmzpls" xml:space="preserve">[[File:Ype Wenning in z'n atelier in Voorburg, 1928.jpg|thumb|Ype Wenning yn syn atelier yn de Herenstraat, Voorburg, 1928]]

'''Ype Heerke Wenning''' (Ljouwert, [[26 septimber]] [[1879]] – Wassenaar, [[11 septimber]] [[1959]]) wie in Frysk [[keunstskilder]], [[etser]] en yllustrator. Hy skildere benammen lânskippen, steds- en doarpsgesichten, mar ek portretten, figuerstikken en ynterieurs. Dêrneist wurke er as dekoraasjeskilder en boekyllustrator. Syn skilderijen slute oan by de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]] en wurde karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize.

== Libben en wurk ==
Wenning waard berne as soan fan Johannes Wenning, muzikant, tekener by it [[Kadaster]], wapenskilder en kalligraaf, en Jantje Tiedes Schrader.&lt;ref&gt;Geboorteregister 1879, archyfnûmer 1007, Burgerlijke Stand Leeuwarden, Historisch Centrum Leeuwarden, ynventarisnûmer 98, aktenûmer 0704.&lt;/ref&gt; De famylje kaam oarspronklik út Vreden yn it Dútske Münsterlân en bedarre letter yn Dokkum. Yn Ljouwert hie syn heit in atelier foar [[heraldyk]] en [[kalligrafy]] oan de Noardersingel. De famylje wenne ek oan it Hofplein. Syn heit en omke Heerke makken ûnder oaren tekeningen foar it ''Wapenboek van den Nederlandschen adel'' (1880–1887) fan de heraldikus [[:nl:Johannes Baptista Rietstap|Rietstap]].

Tusken syn trettjinde en sechstjinde folge Wenning ûnderwiis oan de Ambachtsskoalle yn Ljouwert. Hy helle de heechste sifers foar it skilderfak en krige as earste priis in folsleine skilderútris. Yn 1896 rûn er fan hûs fuort en gie nei Amsterdam, dêr't er wurk fûn by de dekoraasjeskilder Gerrit Hendrik Heinen, dy't oan it [[Leidseplein]] wenne en foar de [[Stadsschouwburg Amsterdam|Stadsschouwburg]] wurke. Op fersyk fan syn heit kearde Wenning werom nei Ljouwert, dêr't er slagge foar in talittingseksamen by it kadaster. It wurk foldie him lykwols net en hy gie op 'e nij nei Amsterdam.&lt;ref&gt;[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/issue/LEO/2010-05-01/edition/null/page/24?query=Ype%20Wenning&amp;sort=relevance Loes Wenning, 'Heerke en Johannes Wenning, Leeuwarder heraldici van faam', ''Leovardia'', maaie 2010, s. 22–26.]&lt;/ref&gt;

Yn 1899 sette er syn oplieding fuort by de Dútske dekoraasjeskilder en dekorûntwerper [https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Andreas_Carl_Sommer Andreas Carl Sommer] (1864–1953), dy't earst yn De Haach en letter yn Wassenaar wurke. Dêrneist folge Wenning jûns lessen oan de Haachske Akademy. Yn 1903 wie er mei de skilder Willem Witjens en de grafysk ûntwerper Jac. Bodaan mei-oprjochter fan de ''Haagsche Schetsclub''. Yn 1905 begûn er mei syn heit in atelier foar heraldyk, kalligrafy, yllustraasjes en toanieldekors yn de Schoolstraat yn De Haach. Njonken syn wurk as dekoraasjeskilder lei Wenning him hieltyd mear ta op de frije skilderkeunst.

Wenning wurke ek as boekyllustrator. Yn 1909 makke er pentekeningen foar ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'' fan M. Hoekstra Azn., in boek dat mei meiwurking fan de Friesche IJsbond útjûn waard.&lt;ref&gt;[https://www.bol.com/nl/nl/p/de-historische-elfstedentocht/1001004006478226/?Referrer=ADVNLGOO002008J-S--1001004006478226-PMAX-C-24171706314&amp;gad_source=1&amp;gad_campaignid=24177717353&amp;gbraid=0AAAAAD5OnmO2wDuVQk7cDLtRon5JWMpEi&amp;gclid=Cj0KCQiA77DXBhCHARIsAHf2MNrsb3L8hFB4UWy7mhz6rSHC2oDdhgDay-ke4jmDzBWVQ_pxuvnbCxUaAlc6EALw_wcB M. Hoekstra Azn., ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'', mei tekeningen fan Y. Wenning, De Atlas, De Haach, 1909.]&lt;/ref&gt;

Yn 1911 krige Wenning de ''Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst'' takend. Oan de priis wie in subsydzje ferbûn, sadat er him fierder as keunstskilder ûntwikkelje koe. Syn earste solotentoanstelling yn 1913 by keunsthannel ''[[:nl:Esher Surrey|Esher Surry]]'' yn Scheveningen waard posityf ûntfongen, al hiene kritisy ek beswieren tsjin it romantyske karakter fan syn wurk.
De ''Leeuwarder Courant'' spruts fan ''weeke pseudo-romantiek'', wylst it ''Algemeen Handelsblad'' yn 1916 syn romantyske foarstellings as ''tamelijk banaal'' omskreau. Yn 1918 en 1919 waard syn wurk wurdearre op de ledetentoanstellingen fan [[Pulchri Studio]].

Wenning skildere ûnder mear yn Giteren, Súd-Limburch, Gouda, Vianen, Nieuwkoop, Oudewater en Earnewâld. Yn Oudewater ferbleau er geregeld yn hotel ''De Roos'', dêr't er syn ferbliuw betelle mei skilderijen foar de gelachkeamer. Hy joech dêr ek les oan de amateurskilder Johan Schouten.&lt;ref&gt;[https://oud-utrecht.nl/images/pdf-bestanden/Tijdschrift/TSOU-2016-03-LR.pdf ''Tijdschrift Oud-Utrecht'', 89e jiergong, juny 2016, s. 86–87.]&lt;/ref&gt; 

Yn 1922 presintearre de [[KLM]] twa skilderijen dy't er makke hie nei sketsen fan in flecht mei in fleantúch.&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=MMHCO01:000085963:mpeg21:a0059 'Uit de Residentie'], ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 13 maaie 1922.&lt;/ref&gt;
Yn april 1926 waard in lânskip fan Wenning tentoansteld yn it ''[[:fr:Musée du Jeu de Paume|Musée du Jeu de Paume]]'' yn Parys, op in tentoanstelling fan Nederlânske keunst. Dêr wie ek wurk te sjen fan ûnder oaren George Hendrik Breitner, [[Piet van der Hem]] en Isaac Israëls.&lt;ref&gt;''Le Nouveau Siècle'', 13 april 1926, 'L'exposition Hollandaise', s. 1.&lt;/ref&gt; Yn jannewaris 1933 kocht keninginne [[Wilhelmina fan de Nederlannen|Wilhelmina]] op in tentoanstelling fan [[Pulchri Studio]] it skilderij ''Winter'' fan Wenning.&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=ddd:110570852:mpeg21:a0049 'H.M. de Koningin koopt een schilderij van Ype Wenning'], ''De Telegraaf'', 13 jannewaris 1933.&lt;/ref&gt;

Wenning wie befreone mei [[Egnatius Ydema]], mei wa't er geregeld de Fryske marren opgie om te skilderjen. Hy wie lid fan [[Arti et Amicitiae]] en Sint Lucas yn Amsterdam en waard bestjoerslid fan Pulchri Studio yn De Haach. Yn 1939 waard syn sechtichste jierdei by Pulchri Studio betocht. Datselde jier eksposearre er mei Piet van der Hem en [[Ids Wiersma]] op in tentoanstelling ta gelegenheid fan it fjirtichjierrich bestean fan it Frysk Selskip ''Rjucht en Sljucht'' yn De Haach.

Neffens C.C. Wesselink soe Wenning lid west hawwe fan de [[NSB]].&lt;ref&gt;C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', s. 98.&lt;/ref&gt; Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] die Wenning mei oan tentoanstellingen dy't organisearre waarden troch de Nederlânske Kultuerkeamer. Yn augustus 1942 waard syn skilderij ''Zandafgraving'' yn it ''Algemeen Handelsblad'' priizge as ien fan de bêste ynstjoeringen op de simmertentoanstelling fan Arti et Amicitiae.&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=KBNRC01:000054261:mpeg21:a0045 'Kunst en cultuur. Zomertentoonstelling van Arti'], ''Algemeen Handelsblad'', 18 augustus 1942.&lt;/ref&gt;

Yn 1944 wie syn wurk te sjen op in tentoanstelling yn it [[Ryksmuseum Amsterdam|Ryksmuseum yn Amsterdam]]. It Departemint fan Folksfoarljochting en Keunsten kocht ek in skilderij fan him oan. Nei de befrijing waard syn hâlden en dragen yn de besettingstiid beoardiele troch de ''Eereraad voor de Beeldende Kunsten''.&lt;ref&gt;C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', [https://pure.uva.nl/ws/files/213887657/Proefschrift.pdf proefskrift], Universiteit van Amsterdam.&lt;/ref&gt;

Wenning bleau skilderjen yn de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]]. Syn wurk wurdt karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize, dimmene kleuren en in sterke klam op sfear en ljocht. 
Njonken lânskippen en steds- en doarpsgesichten makke Wenning ek winter- en seegesichten en reklameplaten. Fan syn akwarellen waarden in kalinder en ansichtkaarten makke.

Yn 1974 waard syn wurk tegearre mei dat fan Egnatius Ydema en [[Johannes Elsinga]] tentoansteld yn it [[Museum Martena|Coopmanshûs]] yn Frjentsjer.&lt;ref&gt;[https://www.frieschdagblad.nl/cultuur/pseudo-romantiek-onder-de-italiaanse-zon/155446896.html Bob Hardus, 'Pseudo-romantiek onder de Italiaanse zon?', ''Frysk Deiblêd'', 4 augustus 2021.]&lt;/ref&gt; Yn 1954 waard syn 75e jierdei yn ferskate kranten betocht. Hy ferstoar op 11 septimber 1959 yn Wassenaar.

=== Priveelibben ===
Wenning troude op 23 maaie 1901 yn Wassenaar mei Maria Johanna Bloemer út Naarden. Se krigen in soan, Johannes, berne yn 1902. It houlik einige yn 1918 yn in skieding. Yn 1919 troude Wenning mei Neeltje Adriana Crucq út Middelburg, mar ek dit houlik einige yn in skieding, yn 1922. Yn 1923 troude er mei Pauline Jacoba Cornelia Henriëtte van der Speck Obreen út Alkmaar. Dit houlik waard yn 1926 ûntbûn. Datselde jier troude er foar de fjirde kear, mei Gertruda Maria Johanna van Dijk.

== Keppelings om utens ==
* [https://vk.ru/album-130473592_308535597 Skilderijen fan Ype Heerke Wenning] – fotoalbum op VK
* [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2f%2fdata.rkd.nl%2fartists%2f83597 RKDartists – Ype Wenning], Nederlânsk Ynstitút foar Keunstskiednis; &lt;br&gt;https://rkd.nl/artists/83597
* [https://www.simonis-buunk.nl/kunstenaar/ype-wenning/kunstwerken-te-koop/1330/ Simonis &amp; Buunk], skilderijen fan Ype Wenning
* [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/zoeken?query=Ype+Wenning&amp;collectionSearchContext=Art&amp;page=1&amp;sortingType=Popularity&amp;view=gallery Ryksmuseum oer Wenning]
* [https://www.artnet.com/artists/ype-heerke-wenning/past-auction-results Artnet]

{{boarnen|boarnefernijing =
{{EvF|Wenning, Ype Heerkes}}
* {{Aut|H.H. van Calker}}, 'Ype Wenning', yn: ''Schilders van heden en morgen'', diel II (1941), s. 224–229.
* Carl Doeke Eisma, [https://www.oudwassenaer.nl/beeldende-kunstenaars/620-een-brede-impressionistische-toets-nr-580 ''Een brede impressionistische toets (nr. 580)''], Historische Vereniging Oud Wassenaer.
* {{Aut|Peter Karstkarel}}, ''Johannes Elsinga, Ype Wenning en Egnatius Ydema'', tentoanstellingskatalogus, Museum 't Coopmanshûs, Frjentsjer, 1974.
* {{Aut|Helen Kämink}}, ''De doorbraak van de Friese naturalistisch landschapschilderkunst'', yn de tentoanstellingkatalogus ''Salut au Monde'', Frysk Museum, Ljouwert, 1995.
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Wenning, Ype}}
[[Kategory:Frysk keunstskilder]]
[[Kategory:Frysk etser]]
[[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]]
[[Kategory:Nederlânsk etser]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Lid fan de NSB]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Lid fan de NSB]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1879]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1959]]</text>
      <sha1>3j7us49g0qe35rjcof8lt0fjwtmzpls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Annechien Steenhuizen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50008</id>
    <revision>
      <id>1244093</id>
      <parentid>1038647</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>by de tiid brocht</comment>
      <origin>1244093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6391" sha1="52xrxb7ze6b15ma99jjea7s6au0ymnf" xml:space="preserve">{{Telefyzje- of radiopersoanlikheid
| ôfbylding                    =  Annechien Steenhuizen bij het Festival van de Journalistiek 2017 (37447621215) (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Annechien Steenhuizen by it Festival fan de Sjoernalistyk 2017
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Annechien Steenhuizen
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk
| berne                        = [[12 maaie]] [[1977]]
| berteplak                    = [[Amersfoart]] ([[Utert (provinsje)|Utert]])
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlanners|Nederlânsk]]
| wurksum as                   = [[nijslêzeresse]],&amp;nbsp;[[ferslachjouster]], &lt;br&gt;[[sjoernaliste]], [[redaktrise]], &lt;br&gt;[[presintatrise]]
| medium                       = [[tillefyzje]], [[radio]]
| wurksum by                   = [[Nederlandse Omroep Stichting|NOS]], [[RTL Nederlân|RTL]], [[VARA]]
| bekend fan                   = ''NOS Sjoernaal''
| jierren aktyf                = [[2000]] – no
| prizen                       = 
| webside                      = [http://asprodukties.com asprodukties.com]
}}
'''Annechien Steenhuizen''' ([[Amersfoart]], [[12 maaie]] [[1977]]) is [[Nederlân]]sk [[nijslêzeresse]], [[ferslachjouster]], [[sjoernaliste]], [[tillefyzje]][[redaktrise]] en [[presintatrise]]. Hja begûn har karriêre op 'e [[nijs]]redaksje fan [[RTL Nederlân|RTL]], wêrnei't se op [[RTV Utert]] in regionaal opspoaringsprogramma presintearre. Fan [[2008]] oant [[2009]] wie se ien fan 'e 'Jakhalzen' yn it [[VARA]]-programma ''De Wereld Draait Door''. Sûnt [[2013]] is hja ien fan 'e fêste presintators fan it acht-oeresjoernaal fan 'e [[Nederlandse Omroep Stichting|NOS]].

== Wurkpaad ==
Steenhuizen waard yn [[1977]] berne yn [[Amersfoart]]. Se folge fan [[1995]] oant [[1999]] in oplieding oan 'e Skoalle foar Sjoernalistyk yn [[Utert (stêd)|Utert]]. Dêrnei begûn se har karriêre yn [[2000]] by de nijsredaksje fan [[RTL Nederlân]], dêr't se goed trije jier as [[redaktrise]] meiwurke oan it programma ''5 in het Land'', op [[RTL 5]], en oan ''RTL Nieuwsmagazine'', de foarrinner fan ''Editie NL''. 
[[File:Annechien Steenhuizen 1.JPG|left|250px|thumb|Annechien Steenhuizen (2011)]]

Yn [[juny]] [[2002]] gie Steenhuizen by ''Radio M Utrecht'' oan it wurk as [[ferslachjouster]]. In skoftke letter mocht hja by de regionale [[omrop]] fan [[Utert (provinsje)|Utert]] ek [[tillefyzje]] dwaan, en presintearre hja dêr in pear kear yn 'e moanne ''Bureau Hengeveld'', it regionale opspoaringsprogramma. Yn [[april]] [[2005]] presintearre se ek it regionale nijsmagazine ''[[U Vandaag]]'', yn 'e mande mei [[Conny Kraaijeveld]], [[Hilde Kuiper]] en letter ek mei [[Evelien de Bruijn]]. Dêrnjonken die se ''live''-[[radio]]ferslaggen en wie se de fêste ynfalster by it radioprogramma ''Aan Tafel''. 

Fan [[1 maart]] [[2008]] ôf die Steenhuizen in jier mei oan it [[VARA]]-programma ''De Wereld Draait Door'', dêr't se ien fan 'e 'Jakhalzen' wie en reportaazjes oer ferskate ûnderwerpen makke. Yn [[maart]] [[2009]] waard se oannommen as ien fan 'e fêste presintators fan it programma ''NOS op 3'', en op [[29 septimber]] [[2009]] wie se foar it earst te sjen as [[nijslêzeresse]] fan it ''[[NOS Sjoernaal]]'' fan tsien oere jûns.

Op [[1 novimber]] [[2011]] waard Steenhuizen oansteld as ien fan 'e fêste nijslêzers fan it ''NOS Sjoernaal''. Hja presintearre yn 't earstoan benammen de oerdeiske sjoernaals, ynklusyf it bulletên fan seis oere jûns. Op [[13 maart]] [[2013]] presintearre se foar it earst ''Nieuwsuur'' en it lette sjoernaal. Twa moannen letter, op [[13 maaie]], folge se [[Sacha de Boer]] op as fêste nijslêzeresse fan it acht-oeresjoernaal. Sûnt presintearret se dat sjoernaal yn wiken mei in ûneven wyknûmer, wylst har kollega [[Rob Trip]] de even wyknûmers foar syn rekken nimt.

Fan begjin septimber 2024 oant 5 novimber 2026 wie Steenhuizen net op telefyzje te sjen, fanwegen &quot;famyljeomstannichheden.&quot; Ut respekt foar har privacy waarden der gjin details bekendmakke oer de reden foar har langduorjende ôfwêzigens. Dêrom besleat omrop NTR yn 2026 om in ferfanger oan te wizen foar de presintaasje fan it fyfde seizoen fan ''Project Rembrandt'' — dat yn juny en july 2026 opnommen wurde soe — sadat de produksje trochgean koe en it seizoen, lykas pland, yn 2027 útstjoerd wurde koe. Steenhuizen waard ferfongen troch [[Merel Westrik]].

Op 5 novimber 2026 kaam se werom op telefyzje, wêrby't se it nijs fan acht oere presintearre. &lt;ref&gt;[https://www.nu.nl/media/6415652/annechien-steenhuizen-keert-na-twee-jaar-plotseling-terug-bij-nos-journaal.html ''Annechien Steenhuizen keert na twee jaar plotseling terug bij NOS Journaal''] NU.nl, d.d. 5 novimber 2026&lt;/ref&gt;

== Priveelibben ==
Annechien Steenhuizen hat in relaasje, dêr't in soan en in dochter út berne binne.

== Karriêre-oersjoch==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Jier
! Programma
! Funksje
|-
| 1999 - 2002
| [[RTL Nijs]]
| redaktrise
|-
| 2002 - 2008
| [[RTV Utert]] (''[[U Vandaag]]'')
| radioferslachjouster en tillefyzjepresintatrise
|-
| 2008
| [[De Wereld Draait Door]] (''de Jakhalzen'')
| Jakhals
|-
| 2009 - 2011
| [[NOS Sjoernaal op 3]]&lt;br /&gt;[[NOS op 3]]
| presintatrise
|-
| 2011 - 2013
| [[NOS Sjoernaal]] &lt;small&gt;''(útstjoerings fan 13.00 - 16.00 oere en 18.00)''&lt;/small&gt;
| presintatrise 
|-
| 2013 - no
| NOS Sjoernaal &lt;small&gt;''(útstjoering 20.00 oere)''&lt;/small&gt;
| presintatrise
|-
| 2019 - no
| Projekt Rembrand (NTR)
| presintatrise
|}

== Keppeling om utens ==
* {{nl}}[http://asprodukties.com/ Offisjele webside fan Annechien Steenhuizen]
* {{en}}[http://www.imdb.com/name/nm3011233/ Folsleine filmografy fan Annechien Steenhuizen yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://nl.wikipedia.org/wiki/Annechien_Steenhuizen ''Bronnen, noten en/of referenties'', op dizze side].
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Steenhuizen, Annechien}}
[[Kategory:Nederlânsk nijslêzer]]
[[Kategory:Nederlânsk telefyzjepresintator]]
[[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]]
[[Kategory:Nederlânsk ferslachjouwer]]
[[Kategory:NOS-wurknimmer]]
[[Kategory:RTL Nederlân-wurknimmer]]
[[Kategory:VARA-wurknimmer]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1977]]</text>
      <sha1>52xrxb7ze6b15ma99jjea7s6au0ymnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jant van der Weg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51749</id>
    <revision>
      <id>1244062</id>
      <parentid>1244042</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Frysk</comment>
      <origin>1244062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6738" sha1="jecl3t63gc710pola9euxki1yy2yp13" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Portretopname Jant van der Weg-Laverman.jpg
| ôfbyldingstekst              = Jant van der Weg yn 2020
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{NEDnasj}}
| berne                        = [[10 desimber]] [[1939]]
| berteplak                    = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = {{FRLetn}}
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = 
| aktyf as                     = [[skriuwster]] en [[publisist]]
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Jant van der Weg-Laverman''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[10 desimber]] [[1939]]) is in skriuwster fan Fryske berne- en jeugdliteratuer. Skriuwt sûnt 1985 alle wiken dêroer yn it [[Friesch Dagblad]] en publisearret artikels op dit mêd yn tydskriften as ''Literatuur zonder leeftijd'' en ''Boekenpost'' en yn bûtenlânske periodiken en bondels. Skriuwt yn de Fryske tydskriften [[Trotwaer]], [[Hjir]] en De Pompeblêden. 

==Libben==
Studearre Frysk taal- en letteren promovearre yn 2000 op in ûndersyk nei Fryske bernepoëzij ''Feroaring yn byld en bân'' en dêrby in bondel Fryske bakerrymkes. Wurke by de [[Fryske Akademy]].Se wie twa semesters lang dosint Frysk oan de Frije Universiteiten promotor fan de Fryske (berne)literatuer. Siet yn in soad bestjoeren en organisaasjes. Sa wie se jierrenlang sekretaris fan it deistich bestjoer fan it [[Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum]] yn Ljouwert, bestjoerslid fan it lanlik ''Platform Kinder- en Jeugdliteratuur'', dêr't de ''Stichting Geschiedenis Kinder- en Jeugdliteratuur'' út ûntstien is, wie mei-oprjochter en foarsitter fan de Stichting [[It Fryske Berneboek]], lid fan de Advyskommisje foar Fryske Literatuer fan de provinsje Fryslân en fan de Advyskommisje foar Kultuer fan Ljouwert. Ynternasjonaal wie hja foarsitter fan de ''International Board on Books for Young People'' ofwol IBBY, ôfdieling Nederlân, en bestjoerslid fan IBBY sels, se organisearre yn dy funksje in soad kongressen, wêrûnder yn 1996 it IBBY-wrâldkongres yn Grins en yn 2003 it IBBY-trijelannenkongres yn Ljouwert.

Se die in soad redaksjewurk, wie gastredakteur fan in nûmer oer jeugdliteratuur fan it letterkundich tydskrift ''Trotwaer'' en advisearret útjouwers oer manuskripten. 

Sette wurk oer fan ûnder oare [[Astrid Lindgren]], [[Nynke van Hichtum]], oer wa't se yn de mande mei har man Sikke van der Weg in bibliografy makke, en Karel Eykman yn it Frysk en levere ferskate oersettings fanút it [[Ingelsk]] en it [[Dútsk]] yn it [[Nederlânsk]]. Dêrneist jout se lêzingen oer aspekten fan de Fryske berne- en jeugdliteratuer. 

Se krige yn 2007 de [[Hieronymus van Alphen Priis]] útrikt troch [[Frits Booy]] en yn 2019 waard har de [[Fryske Anjer]] útrikt troch [[Kommissaris fan de Kening]] [[Arno Brok]].

== Wurk ==
* ''Jane Eyre'' fan  [[Charlotte Brontë]],  útjûn troch Evertype (Skotlân; ISBN 978-1-78201-275-7; 2021).
* ''Diet Huber: auteur en illustrator - Inventaris van het archief'' (mei [[Barteld de Vries]], 2015)
* ''Boeken en bern: kinderliteratuur in soorten'' (2014)
* ''Simke, prinses uit de Wâlden'' (oer [[Simke Kloosterman]])(2012)
* ''Midden in de week maar zondags niet : de ware geschiedenissen van Kortjakje, Berend Botje, Jan Huigen en consorten'' (2008)
* ''[https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/index.php Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur.]'', mei oaren (2006)
* ''Nynke fan Hichtum'' (2006)
* ''Literatuur op vleugels : kinder- en jeugdliteratuur in het Fries'' (2004)
* ''Literature on wings : literature for children and youth in the Frisian language'' 2004	
* ''Foar bern fan 8 oant 88 jier: ynlieding yn de Fryske berne- en jongereinliteratuer'', mei [[Alex Riemersma]] (2003)	
* ''De tsien fan Nynke van Hichtum'', mei [[Anny de Jong]] (2003)
* ''Er is door het luchtruim een hemd onderweg... : Friese kinderpoëzie in de twintigste eeuw'' oersetting út it Frysk (2003)
* ''Suja, suze, eia nane : wiegeliedjes uit allerlei windstreken in het begin van de twintigste eeuw'', mei Toin Duijx en mei linoleumfiken fan Silvia Zwaaneveldt (2002)
* ''Wat ha wy in wille hân : bernespultsjes fan earder'', mei Albert Kornelis Mulder ( 2002)
* ''Printebibel : ferhalen út it âlde en it nije testamint'', tekeningen troch Kees de Kort en oerset út it Nederlânsk (2002 )
* ''Deutsch-Niederländisch-Flämische Begegnung : Dokumentation'' (2001) 
* ''25 jaar Oase in de woestijn'' mei Simen Dykstra (2001)
* ''Feroaring yn byld en bân, Fryske bernepoëzij yn de tweintichste ieu'', promoasje, (2000)
* ''Fan hantsjeklap en sûkerbak (bakerrymkes en opsisferskes)'' (1998)
* ''Op stap voor en met Friese Kinderboeken : een halve eeuw actieve leespromotie'' ( 1996 )
* ''Ut it huodsje fan frou Rienks : goed fyftich jier Us Frysk Berneboek, 1940-1993'' ( 1995 )
* ''De wereldreis van een boek'' (1994)
* ''Van Alphen en Goeverneur in Friesland'' (1993)
* ''Rixt en de kieviten'' (1990) 
* ''In bearn leart gjin bît, as hy gjin îwer het''. Fryske bernelyryk yn de 19e ieu (1989)
* ''Hûndert jier Nynke fan Hichtum : monuminten yn berneliteratuer (1989)
* ''50 jier literatuerstúdzje oan de FA'' (1988)
* ''Un país lleno de narraciones : literatura para niños y jóvenes en la lengua minoritaria frison'' mei [[Wieke Goeman]] (1996)	
* ''Ein Land voller Geschichten : Kinder- und Jugendliteratur in der Minderheitssprache Friesisch'', mei Wieke Goeman (1996)	
* ''A country full of stories : children's and adolescent literature in the Netherlands' second language'', mei Wieke Goeman (1996 )	
* ''Een land vol verhalen : kinder- en jeugdliteratuur in de minderheidstaal Fries'' mei Wieke Goeman ( 1996)	
* ''Ut it huodsje fan frou Rienks : goed fyftich jier Us Frysk Berneboek, 1940-1993'', ( 1995)	
* ''It ferhaal fan it paradysfûgeltsje'' skreaun troch Huib Klijn ; yn it Frysk oerset (1994)

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.leesplein.nl/LL_plein.php?hm=1&amp;sm=2&amp;id=12 Leesplein] (kroandeade keppeling)
}}

{{DEFAULTSORT:Weg, Jant van der}}
[[Kategory:Frysk letterkundige]]
[[Kategory:Frysk bestjoerder]]
[[Kategory:Frysk berneboekeskriuwer]]
[[Kategory:Frysk sjoernalist]]
[[Kategory:Frysk kollumnist]]
[[Kategory:Frysk publisist]]
[[Kategory:Skriuwer yn it Frysk]]
[[Kategory:Frysk oersetter]]
[[Kategory:Oersetter nei it Frysk]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1939]]</text>
      <sha1>jecl3t63gc710pola9euxki1yy2yp13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laura Gemser</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89883</id>
    <revision>
      <id>1244063</id>
      <parentid>1166906</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T13:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Emanuelle_e_gli_ultimi_cannibali_-_1977._03.jpg&quot; is op Commons fuorthelle [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]] om't: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Emanuelle e gli ultimi cannibali|]].</comment>
      <origin>1244063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11969" sha1="naj1wg3hoc6mfa0rvc69yscgaj1nn4i" xml:space="preserve">{{Pornoakteur
| ôfbylding              =
| ôfbyldingstekst        = Laura Gemser yn 'e film ''Emanuelle e gli Ultimi Cannibali'' (''Emanuelle and the Last Cannibals'') út 1977.
| ôfbyldingsbreedte      = 
| oare artystenammen     = Moira Chen
| echte namme            = Laurette Marcia Gemser
| nasjonaliteit          = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk &lt;br&gt;[[File:Flag of Italy.svg|20px]] [[Itaalje|Italjaansk]]
| berne                  = [[5 oktober]] [[1950]]
| berteplak              = [[Soerabaja]] ([[Yndoneezje]])
| stoarn                 = 
| stjerplak              = 
| etnisiteit             = [[File:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Javanen|Javaansk]] &lt;br&gt;[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlanners|Nederlânsk]]
| regionale identiteit   = 
| wurksum as             = [[neakenmodel]],&amp;nbsp;[[softcore]]-[[pornoaktrise|aktrise]], &lt;br&gt;[[aktrise]], [[kostúm]]ûntwerpster
| jierren aktyf          = [[1974]] – [[1992]] &lt;small&gt;(as aktrise)&lt;/small&gt;
| webside                = [http://www.imdb.com/name/nm0002098/ Laura Gemser] yn 'e [[Internet Movie Database|IMDb]]
}}
'''Laura Gemser''' (folút: '''Laurette Marcia Gemser'''; [[Soerabaja]], [[5 oktober]] [[1950]]) is in rêstend [[Nederlân]]sk [[softcore]]-[[pornoaktrise]], [[mainstream]]-[[aktrise]] en [[kostúm]]ûntwerpster fan mingd [[Javanen|Javaansk]]-[[Nederlanners|Nederlânsk]] [[etnyske groep|etnysk]] [[komôf]]. Hja makke yn 'e [[1970-er jierren]] furoare yn 'e [[titelrol]] fan 'e [[sêfte pornografy|sêft-pornografyske]] ''Black Emanuelle''-[[filmrige]]. Letter spile se ek yn mainstream-[[film]]s. Gemser hat no de [[Itaalje|Italjaanske]] [[nasjonaliteit]] en liedt in weromlutsen bestean yn [[Rome]].

==Libben en karriêre==
===Jonkheid en oplieding===
Gemser waard yn [[1950]] [[berne]] yn [[Soerabaja]], op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] haadeilân [[Java]]. Hja is fan mingd [[Nederlanners|Nederlânsk]]-[[Javanen|Javaansk]] [[etnyske groep|etnysk]] [[komôf]]. Yn [[1955]], doe't se fjouwer jier wie, [[emigraasje|emigrearre]] se mei har [[âlden]] nei [[Nederlân]], dêr't se fierder opgroeide yn [[Utert (stêd)|Utert]]. Se trochrûn de [[middelbere skoalle]] oan 'e Regentesseschool, dat in [[MULO]] wie. Neitiid folge se in oplieding [[moade]]ûntwerpen oan 'e Uterter [[Artibus Keunstakademy]]. 
[[File:Emanuelle nera - 1975. 03.jpg|left|thumb|180px|Laura Gemser yn ''Emanuelle Nera'' (''Black Emanuelle'') yn [[1975]].]]

===Filmkarriêre===
Nei't se as [[neakenmodel]] posearre hie foar ferskate [[neakenblêd]]en yn [[Nederlân]] en [[Belgje]], [[ferfear]] Gemser yn [[1974]] nei [[Itaalje]], dêr't se de [[haadrol]] spile yn 'e [[eroatyske film]] ''Amore Libero – Free Love'' fan [[regisseur]] [[Pier Ludovico Pavoni]]. Dat waard in kassúkses yn 'e [[bioskopen]]. Op basis fan dat súkses waard oan Gemser yn [[1975]] de titelrol taparte yn 'e [[sêfte pornografy|sêft-pornografyske film]] ''Emanuelle Nera'' ([[ynternasjonale titel]]: ''Black Emuanuelle''), in fariaasje op it tema fan 'e oarspronklike [[filmsearje]] ''Emanuelle'' mei [[Sylvia Kristel]] yn 'e haadrol.

''Black Emanuelle'' betsjutte foar Gemser de trochbraak, net inkeld yn Itaalje, mar ek ynternasjonaal. Neitiid waarden in stikmannich [[ferfolchfilm]]s makke, wêrûnder ''Emanuelle Nera: Orient Reportage'' (''Emanuelle in Bangkok'', 1976), ''Emanuelle in America'' ([[1977]]), ''Suor Emanuelle'' (''Sister Emanuelle'', 1977), ''Emanuelle: Perché Violenza alle Donne?'' (''Emanuelle Around the World'', 1977), ''Emanuelle e gli Ultimi Cannibali'' (''Emanuelle and the Last Cannibals'', 1977) en ''La Via della Prostituzione'' (''Emanuelle and the White Slave Trade'', [[1978]]).

Letter spile Gemser ek yn ferskate [[mainstream]]-films, wêrûnder de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[tillefyzjefilm]] ''Love is Forever'' ([[1983]]), fan [[akteur]] en [[regisseur]] [[Michael Landon]] (benammen bekend fan ''The Little House on the Prairie''). Dêryn fertolke Gemser de rol fan Keo Sirisomphone, in [[Laos|Laotiaanske]] [[flechtling]]e. Fanwegen har pornografysk [[ferline]] stie Landon der lykwols op dat se foar de rol in [[skûlnamme]] oannimme soe, en sadwaande stie Gemser op 'e [[ôftiteling]] fan ''Love is Forever'' fermeld as Moira Chen.

Gemser [[troud]]e mei de [[Itaalje|Italjaanske]] [[akteur]] [[Gabriele Tinti]], mei wa't se yn ferskate films gearwurke. Har lêste filmrol hie se yn [[1992]]. Dêrnjonken wie se fan [[1988]] oant [[1992]] yn 'e Italjaanske [[filmyndustry]] ek wurksum as [[kostúm]]ûntwerpster. Yn [[1991]], doe't Tinti ferstoar, waard Gemser [[widdo]]. Troch har [[houlik]] hie se de Italjaanske [[nasjonaliteit]] krigen. Tsjintwurdich liedt se in weromlutsen bestean yn har wenplak [[Rome (stêd)|Rome]].

==Filmografy==
{{Filmografy|as=aktrise}}
|-
{{Filmografy/Titel|titel=films}}
|-
|align=&quot;center&quot;| 1974 || ''Amore Libero – Free Love'' || Jeannie|| op 'e [[ôftiteling]] fermeld as &quot;Emanuelle&quot;
|-
|align=&quot;center&quot;| 1975 || ''Emanuelle Nera'' || Emanuelle || ynternasjonale titel: ''Black Emanuelle''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1975 || ''Emmanuelle l'Antivergine'' || [[masseur|masseuze]] || ynternasjonale titel: ''Emmanuelle 2''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1976 || ''Emanuelle Nera: Orient Reportage'' || Emanuelle|| ynternasjonale titel: ''Emanuelle in Bangkok''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1976 || ''La Spiagga del Desiderio'' || Haydee || ynternasjonale titel: ''Emmanuelle on Taboo Island''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1976 || ''Eva Nera'' || Eva || ynternasjonale titel: ''Black Cobra Woman''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1976 || ''Velluto Nero'' || Emanuelle || ynternasjonale titel: ''Smooth Velvet, Raw Silk''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1976 || ''Voyage of the Damned'' || minneresse fan Estrede&amp;nbsp;&amp;nbsp; || net fermeld op 'e ôftiteling
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''Emanuelle in America'' || Emanuelle || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''I Due Superpiedi Quasi Piatti'' || Susy Lee || ynternasjonale titel: ''Crime Busters''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''Voto di Castità'' || Iliana|| ynternasjonale titel: ''Vow of Chastity''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''Suor Emanuelle'' || Emanuelle || ynternasjonale titel: ''Sister Emanuelle''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''Emanuelle: Perché Violenza alle Donne?'' || Emanuelle|| ynternasjonale titel: ''Emanuelle Around the World''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''Emanuelle e gli Ultimi Cannibali'' || Emanuelle || ynternasjonale titel: ''Emanuelle and the Last Cannibals''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''Le Notti Porno nel Mondo'' || harsels || ynternasjonale titel: ''Porno Nights of the World''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''La Via della Prostituzione'' || Emanuelle || ynternasjonale titel: ''Emanuelle and the White Slave Trade''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''Emanuelle e le Porno Notti nel Mondo n.2'' || harsels || ynternasjonale titel: ''Emanuelle and the Porno Nights of the World''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''La Donna della Calda Terra'' || de frou || ynternasjonale titel: ''Emanuelle: A Woman from a Hot Country''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''Voglia di Donna'' || [[Afrika]]anske [[prinsesse]] || ynternasjonale titel: ''Desire of a Woman''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''Exit 7'' || [[stewardess]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1979 || ''Malizia Erotica'' || freondinne fan Verónica || alternative titel: ''El Periscopio''; ynternasjonale titel: ''…And Give Us Our Daily Sex''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1979 || ''Collections privées'' || Malinka || ynternasjonale titel: ''Private Collections''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''International Prostitution: Brigade Criminelle''&amp;nbsp;&amp;nbsp; || Tazzi || ynternasjonale titel: ''International Prostitution''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''Porno Exotic Love'' || Eva|| ynternasjonale titel: ''Sexy Erotic Love''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''Le Notti Erotiche dei Morti Viventi'' || Luna || ynternasjonale titel: ''Erotic Nights of the Living Dead''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''I Mavri Emanuelle'' || Emanuelle Brindisi || ynternasjonale titel: ''Emanuelle's Daughter'' of ''Emanuelle, Queen of Sados
|-
|align=&quot;center&quot;| 1981 || ''Follia Omicida'' || Beryl Fisher || ynternasjonale titel: ''Murder Obsession''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1981 || ''Love Camp'' || de Godlike || ek bekend as ''Divine Emanuelle''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1981 || ''Bushido: La Spada del Sole'' || Tomoe || ynternasjonale titel: ''The Bushido Blade''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''Violenza in un Carcere Femminile'' || Emanuelle Larson || ynternasjonale titel: ''Violence in a Women's Prison''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''Safari senza Ritorno'' || Maria || ynternasjonale titel: ''Invaders of the Lost Gold'' of ''Horror Safari''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''Ator l'Invincibile'' || Indunn || ynternasjonale titel: ''Ator: the Fighting Eagele''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''Caligola: La Storia Mai Raccontata'' || Myriam || ynternasjonale titel: ''Caligula II: The Untold Story''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''Messo Comunale Praticamente Spione'' || [[dr.]] Selenia Anselmi || ynternasjonale titel: ''Emanuelle in the Country''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''La Belva dalla Calda Pelle'' || Sheila || ynternasjonale titel: ''Emanuelle, Queen of the Desert''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1983 || ''Blade Violent – I Violenti'' || ûnbekend || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1983 || ''Love is Forever'' || Keo Sirisomphone || [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[tillefyzjefilm]]; ek bekend as ''Comeback''; op 'e ôftiteling fermeld as &quot;Moira Chen&quot;
|-
|align=&quot;center&quot;| 1983 || ''Emanuelle Fuga dall'Inferno'' || Emanuelle || ynternasjonale titel: ''Women's Prison Massacre'' of ''Emanuelle Escapes from Hell''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1983 || ''Endgame: Bronx Lotta Finale'' || Lilith || ynternasjonale titel: ''Endgame''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1985 || ''L'Alcova'' || Zerbal || ynternasjonale titel: ''The Alcove''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1985 || ''Il Piacere'' || Haunani || ynternasjonale titel: ''The Pleasure''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1986 || ''Voglia di Guardare'' || Josephine || ynternasjonale titel: ''Desire of the Guards''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1988 || ''Top Model'' || Dorothy / Eve || ek bekend as ''Undici Giorni, Undici Notti'' of ''Eleven Days, Eleven Nights''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1988 || ''Riflessi di Luce'' || Chiara || ynternasjonale titel: ''Reflections of Light''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1990 || ''Metamorphosis'' || [[prostituee]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1990 || ''Quest for the Mighty Sword''|| Grimilde || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1991 || ''Undici Giorni, Undici Notti 2'' || Jackie Forrest || ynternasjonale titel: ''Eleven Days, Eleven Nights 2''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1992 || ''Una Tenera Storia'' || [[sekretaresse]] fan Karen || ynternasjonale titel: ''Love Project''; net fermeld op 'e ôftiteling
|-
|align=&quot;center&quot;| 1999 || ''Joe d'Amato Totally Uncut'' || ferskaat || [[dokumintêre]] oer [[regisseur]] [[Joe d'Amato]] en syn wurk, mei fragminten út ferskate films
|-
|}

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0002098/ Folsleine filmografy fan Laura Gemser yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Laura_Gemser ''References'', op dizze side].
----
{{Commonscat|Laura Gemser}}
}}

{{DEFAULTSORT:Gemser, Laura}}
[[Kategory:Yndonezysk neakenmodel]]
[[Kategory:Yndonezysk pornoakteur]]
[[Kategory:Yndonezysk filmakteur]]
[[Kategory:Nederlânsk neakenmodel]]
[[Kategory:Nederlânsk pornoakteur]]
[[Kategory:Nederlânsk filmakteur]]
[[Kategory:Italjaansk neakenmodel]]
[[Kategory:Italjaansk froulik pornoakteur]]
[[Kategory:Italjaansk filmakteur]]
[[Kategory:Kostúmûntwerper]]
[[Kategory:Jeropeesk pornoakteur fan East- of Súdeastaziatysk komôf]]
[[Kategory:Javaansk persoan]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Yndonezysk komôf]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Javaansk komôf]]
[[Kategory:Italjaansk persoan fan Yndonezysk komôf]]
[[Kategory:Italjaansk persoan fan Javaansk komôf]]
[[Kategory:Italjaansk persoan fan Nederlânsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1950]]</text>
      <sha1>naj1wg3hoc6mfa0rvc69yscgaj1nn4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244090</id>
      <parentid>1244063</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>fuorthelle foto ferfongen</comment>
      <origin>1244090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11961" sha1="s8qg91hhfmkkbcsszyvhk8bpz0ig96j" xml:space="preserve">{{Pornoakteur
| ôfbylding              =Laura Gemser - Notti porno nel mondo (1977).jpg
| ôfbyldingstekst        = Laura Gemser yn ''Le Notti Porno nel Mondo'' út 1977.
| ôfbyldingsbreedte      = 
| oare artystenammen     = Moira Chen
| echte namme            = Laurette Marcia Gemser
| nasjonaliteit          = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk &lt;br&gt;[[File:Flag of Italy.svg|20px]] [[Itaalje|Italjaansk]]
| berne                  = [[5 oktober]] [[1950]]
| berteplak              = [[Soerabaja]] ([[Yndoneezje]])
| stoarn                 = 
| stjerplak              = 
| etnisiteit             = [[File:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Javanen|Javaansk]] &lt;br&gt;[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlanners|Nederlânsk]]
| regionale identiteit   = 
| wurksum as             = [[neakenmodel]],&amp;nbsp;[[softcore]]-[[pornoaktrise|aktrise]], &lt;br&gt;[[aktrise]], [[kostúm]]ûntwerpster
| jierren aktyf          = [[1974]] – [[1992]] &lt;small&gt;(as aktrise)&lt;/small&gt;
| webside                = [http://www.imdb.com/name/nm0002098/ Laura Gemser] yn 'e [[Internet Movie Database|IMDb]]
}}
'''Laura Gemser''' (folút: '''Laurette Marcia Gemser'''; [[Soerabaja]], [[5 oktober]] [[1950]]) is in rêstend [[Nederlân]]sk [[softcore]]-[[pornoaktrise]], [[mainstream]]-[[aktrise]] en [[kostúm]]ûntwerpster fan mingd [[Javanen|Javaansk]]-[[Nederlanners|Nederlânsk]] [[etnyske groep|etnysk]] [[komôf]]. Hja makke yn 'e [[1970-er jierren]] furoare yn 'e [[titelrol]] fan 'e [[sêfte pornografy|sêft-pornografyske]] ''Black Emanuelle''-[[filmrige]]. Letter spile se ek yn mainstream-[[film]]s. Gemser hat no de [[Itaalje|Italjaanske]] [[nasjonaliteit]] en liedt in weromlutsen bestean yn [[Rome]].

==Libben en karriêre==
===Jonkheid en oplieding===
Gemser waard yn [[1950]] [[berne]] yn [[Soerabaja]], op it [[Yndoneezje|Yndonezyske]] haadeilân [[Java]]. Hja is fan mingd [[Nederlanners|Nederlânsk]]-[[Javanen|Javaansk]] [[etnyske groep|etnysk]] [[komôf]]. Yn [[1955]], doe't se fjouwer jier wie, [[emigraasje|emigrearre]] se mei har [[âlden]] nei [[Nederlân]], dêr't se fierder opgroeide yn [[Utert (stêd)|Utert]]. Se trochrûn de [[middelbere skoalle]] oan 'e Regentesseschool, dat in [[MULO]] wie. Neitiid folge se in oplieding [[moade]]ûntwerpen oan 'e Uterter [[Artibus Keunstakademy]]. 
[[File:Emanuelle nera - 1975. 03.jpg|left|thumb|180px|Laura Gemser yn ''Emanuelle Nera'' (''Black Emanuelle'') yn [[1975]].]]

===Filmkarriêre===
Nei't se as [[neakenmodel]] posearre hie foar ferskate [[neakenblêd]]en yn [[Nederlân]] en [[Belgje]], [[ferfear]] Gemser yn [[1974]] nei [[Itaalje]], dêr't se de [[haadrol]] spile yn 'e [[eroatyske film]] ''Amore Libero – Free Love'' fan [[regisseur]] [[Pier Ludovico Pavoni]]. Dat waard in kassúkses yn 'e [[bioskopen]]. Op basis fan dat súkses waard oan Gemser yn [[1975]] de titelrol taparte yn 'e [[sêfte pornografy|sêft-pornografyske film]] ''Emanuelle Nera'' ([[ynternasjonale titel]]: ''Black Emuanuelle''), in fariaasje op it tema fan 'e oarspronklike [[filmsearje]] ''Emanuelle'' mei [[Sylvia Kristel]] yn 'e haadrol.

''Black Emanuelle'' betsjutte foar Gemser de trochbraak, net inkeld yn Itaalje, mar ek ynternasjonaal. Neitiid waarden in stikmannich [[ferfolchfilm]]s makke, wêrûnder ''Emanuelle Nera: Orient Reportage'' (''Emanuelle in Bangkok'', 1976), ''Emanuelle in America'' ([[1977]]), ''Suor Emanuelle'' (''Sister Emanuelle'', 1977), ''Emanuelle: Perché Violenza alle Donne?'' (''Emanuelle Around the World'', 1977), ''Emanuelle e gli Ultimi Cannibali'' (''Emanuelle and the Last Cannibals'', 1977) en ''La Via della Prostituzione'' (''Emanuelle and the White Slave Trade'', [[1978]]).

Letter spile Gemser ek yn ferskate [[mainstream]]-films, wêrûnder de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[tillefyzjefilm]] ''Love is Forever'' ([[1983]]), fan [[akteur]] en [[regisseur]] [[Michael Landon]] (benammen bekend fan ''The Little House on the Prairie''). Dêryn fertolke Gemser de rol fan Keo Sirisomphone, in [[Laos|Laotiaanske]] [[flechtling]]e. Fanwegen har pornografysk [[ferline]] stie Landon der lykwols op dat se foar de rol in [[skûlnamme]] oannimme soe, en sadwaande stie Gemser op 'e [[ôftiteling]] fan ''Love is Forever'' fermeld as Moira Chen.

Gemser [[troud]]e mei de [[Itaalje|Italjaanske]] [[akteur]] [[Gabriele Tinti]], mei wa't se yn ferskate films gearwurke. Har lêste filmrol hie se yn [[1992]]. Dêrnjonken wie se fan [[1988]] oant [[1992]] yn 'e Italjaanske [[filmyndustry]] ek wurksum as [[kostúm]]ûntwerpster. Yn [[1991]], doe't Tinti ferstoar, waard Gemser [[widdo]]. Troch har [[houlik]] hie se de Italjaanske [[nasjonaliteit]] krigen. Tsjintwurdich liedt se in weromlutsen bestean yn har wenplak [[Rome (stêd)|Rome]].

==Filmografy==
{{Filmografy|as=aktrise}}
|-
{{Filmografy/Titel|titel=films}}
|-
|align=&quot;center&quot;| 1974 || ''Amore Libero – Free Love'' || Jeannie|| op 'e [[ôftiteling]] fermeld as &quot;Emanuelle&quot;
|-
|align=&quot;center&quot;| 1975 || ''Emanuelle Nera'' || Emanuelle || ynternasjonale titel: ''Black Emanuelle''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1975 || ''Emmanuelle l'Antivergine'' || [[masseur|masseuze]] || ynternasjonale titel: ''Emmanuelle 2''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1976 || ''Emanuelle Nera: Orient Reportage'' || Emanuelle|| ynternasjonale titel: ''Emanuelle in Bangkok''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1976 || ''La Spiagga del Desiderio'' || Haydee || ynternasjonale titel: ''Emmanuelle on Taboo Island''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1976 || ''Eva Nera'' || Eva || ynternasjonale titel: ''Black Cobra Woman''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1976 || ''Velluto Nero'' || Emanuelle || ynternasjonale titel: ''Smooth Velvet, Raw Silk''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1976 || ''Voyage of the Damned'' || minneresse fan Estrede&amp;nbsp;&amp;nbsp; || net fermeld op 'e ôftiteling
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''Emanuelle in America'' || Emanuelle || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''I Due Superpiedi Quasi Piatti'' || Susy Lee || ynternasjonale titel: ''Crime Busters''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''Voto di Castità'' || Iliana|| ynternasjonale titel: ''Vow of Chastity''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''Suor Emanuelle'' || Emanuelle || ynternasjonale titel: ''Sister Emanuelle''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''Emanuelle: Perché Violenza alle Donne?'' || Emanuelle|| ynternasjonale titel: ''Emanuelle Around the World''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''Emanuelle e gli Ultimi Cannibali'' || Emanuelle || ynternasjonale titel: ''Emanuelle and the Last Cannibals''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''Le Notti Porno nel Mondo'' || harsels || ynternasjonale titel: ''Porno Nights of the World''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''La Via della Prostituzione'' || Emanuelle || ynternasjonale titel: ''Emanuelle and the White Slave Trade''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''Emanuelle e le Porno Notti nel Mondo n.2'' || harsels || ynternasjonale titel: ''Emanuelle and the Porno Nights of the World''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''La Donna della Calda Terra'' || de frou || ynternasjonale titel: ''Emanuelle: A Woman from a Hot Country''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''Voglia di Donna'' || [[Afrika]]anske [[prinsesse]] || ynternasjonale titel: ''Desire of a Woman''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''Exit 7'' || [[stewardess]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1979 || ''Malizia Erotica'' || freondinne fan Verónica || alternative titel: ''El Periscopio''; ynternasjonale titel: ''…And Give Us Our Daily Sex''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1979 || ''Collections privées'' || Malinka || ynternasjonale titel: ''Private Collections''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''International Prostitution: Brigade Criminelle''&amp;nbsp;&amp;nbsp; || Tazzi || ynternasjonale titel: ''International Prostitution''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''Porno Exotic Love'' || Eva|| ynternasjonale titel: ''Sexy Erotic Love''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''Le Notti Erotiche dei Morti Viventi'' || Luna || ynternasjonale titel: ''Erotic Nights of the Living Dead''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''I Mavri Emanuelle'' || Emanuelle Brindisi || ynternasjonale titel: ''Emanuelle's Daughter'' of ''Emanuelle, Queen of Sados
|-
|align=&quot;center&quot;| 1981 || ''Follia Omicida'' || Beryl Fisher || ynternasjonale titel: ''Murder Obsession''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1981 || ''Love Camp'' || de Godlike || ek bekend as ''Divine Emanuelle''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1981 || ''Bushido: La Spada del Sole'' || Tomoe || ynternasjonale titel: ''The Bushido Blade''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''Violenza in un Carcere Femminile'' || Emanuelle Larson || ynternasjonale titel: ''Violence in a Women's Prison''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''Safari senza Ritorno'' || Maria || ynternasjonale titel: ''Invaders of the Lost Gold'' of ''Horror Safari''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''Ator l'Invincibile'' || Indunn || ynternasjonale titel: ''Ator: the Fighting Eagele''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''Caligola: La Storia Mai Raccontata'' || Myriam || ynternasjonale titel: ''Caligula II: The Untold Story''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''Messo Comunale Praticamente Spione'' || [[dr.]] Selenia Anselmi || ynternasjonale titel: ''Emanuelle in the Country''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''La Belva dalla Calda Pelle'' || Sheila || ynternasjonale titel: ''Emanuelle, Queen of the Desert''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1983 || ''Blade Violent – I Violenti'' || ûnbekend || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1983 || ''Love is Forever'' || Keo Sirisomphone || [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[tillefyzjefilm]]; ek bekend as ''Comeback''; op 'e ôftiteling fermeld as &quot;Moira Chen&quot;
|-
|align=&quot;center&quot;| 1983 || ''Emanuelle Fuga dall'Inferno'' || Emanuelle || ynternasjonale titel: ''Women's Prison Massacre'' of ''Emanuelle Escapes from Hell''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1983 || ''Endgame: Bronx Lotta Finale'' || Lilith || ynternasjonale titel: ''Endgame''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1985 || ''L'Alcova'' || Zerbal || ynternasjonale titel: ''The Alcove''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1985 || ''Il Piacere'' || Haunani || ynternasjonale titel: ''The Pleasure''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1986 || ''Voglia di Guardare'' || Josephine || ynternasjonale titel: ''Desire of the Guards''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1988 || ''Top Model'' || Dorothy / Eve || ek bekend as ''Undici Giorni, Undici Notti'' of ''Eleven Days, Eleven Nights''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1988 || ''Riflessi di Luce'' || Chiara || ynternasjonale titel: ''Reflections of Light''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1990 || ''Metamorphosis'' || [[prostituee]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1990 || ''Quest for the Mighty Sword''|| Grimilde || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1991 || ''Undici Giorni, Undici Notti 2'' || Jackie Forrest || ynternasjonale titel: ''Eleven Days, Eleven Nights 2''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1992 || ''Una Tenera Storia'' || [[sekretaresse]] fan Karen || ynternasjonale titel: ''Love Project''; net fermeld op 'e ôftiteling
|-
|align=&quot;center&quot;| 1999 || ''Joe d'Amato Totally Uncut'' || ferskaat || [[dokumintêre]] oer [[regisseur]] [[Joe d'Amato]] en syn wurk, mei fragminten út ferskate films
|-
|}

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0002098/ Folsleine filmografy fan Laura Gemser yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Laura_Gemser ''References'', op dizze side].
----
{{Commonscat|Laura Gemser}}
}}

{{DEFAULTSORT:Gemser, Laura}}
[[Kategory:Yndonezysk neakenmodel]]
[[Kategory:Yndonezysk pornoakteur]]
[[Kategory:Yndonezysk filmakteur]]
[[Kategory:Nederlânsk neakenmodel]]
[[Kategory:Nederlânsk pornoakteur]]
[[Kategory:Nederlânsk filmakteur]]
[[Kategory:Italjaansk neakenmodel]]
[[Kategory:Italjaansk froulik pornoakteur]]
[[Kategory:Italjaansk filmakteur]]
[[Kategory:Kostúmûntwerper]]
[[Kategory:Jeropeesk pornoakteur fan East- of Súdeastaziatysk komôf]]
[[Kategory:Javaansk persoan]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Yndonezysk komôf]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Javaansk komôf]]
[[Kategory:Italjaansk persoan fan Yndonezysk komôf]]
[[Kategory:Italjaansk persoan fan Javaansk komôf]]
[[Kategory:Italjaansk persoan fan Nederlânsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1950]]</text>
      <sha1>s8qg91hhfmkkbcsszyvhk8bpz0ig96j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brehmtigerparkyt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195074</id>
    <revision>
      <id>1244121</id>
      <parentid>1243810</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T21:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ twadde namme, sjoch oerlis by it skaai.</comment>
      <origin>1244121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3979" sha1="datafi1m6l1cuppjj5ezobhn9u98iad" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme  = brehmtigerparkyt
|Ofbyld = [[Ofbyld:Brehm's Tiger Parrot. male Psittacella brehmii (48727038981).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;[[Ofbyld:Psittacella brehmii -Papua New Guinea -female(48869823127).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;pop&lt;/small&gt;
|lûd    =
|Ryk    = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift  = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai  = [[tigerparkiten]] (''Psittacella'')
|Wittenskiplike namme = Psittacella brehmii
|Beskriuwer, jier = [[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1873
|IUCN-status = 
|lânkaart =
}}
De '''brehmtigerparkyt''' of '''Brehms tigerparkyt''', ek '''grutte tigerparkyt''' (''Psittacella brehmii'') is in [[fûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[tigerparkiten]] (''Psittacella''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] is [[endemysk]] op it eilân [[Nij-Guineä]] en ferneamd nei de [[Dútslân|Dútske]] [[soölooch]] [[Alfred Brehm]].

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Brehm's Tiger Parrot, female Psittacella brehmii (48807404728).jpg|thumb|left|Pop]]
De brehmtigerparkyt is de grutste soarte fan it skaai ''Psittacella''. Hy is likernôch 24 sm lang en weaget 94 oant 120 gram. De fûgel is foar it meastepart grien, mei in dof oliifkleurige kop, dwersstreken yn giel en swart op 'e rêch en de stút, en reade ûndersturtdekfearren. De irissen binne read, de snaffel is blaugriis en de poaten binne griis.

It mantsje hat oan wjerskanten fan 'e nekke in giele streek en in grien, net streke boarst. It wyfke hat dy giele streek net en hat in giel-swart streke boarst. Jonge fûgels lykje op 'e wyfkes, mar hawwe gielbrune irissen en in minder dúdlik grien en ljochtgiel streke boarst.
== Fersprieding en systematyk ==
De soarte libbet yn tropyske berchwâlden en subalpine strûkgebieten op hichtes fan 1.500 oant 2.600 meter. Op it [[skiereilân]] [[Huon (skiereilân)|Huon]] komt er foar oant in hichte fan 3.800 meter.

== Undersoarten ==
Der wurde fjouwer [[ûndersoarte]]n fan 'e brehmtigerparkyt ûnderskaat:
* ''Psittacella brehmii brehmii'' (Schlegel, 1873): komt foar op [[Fûgelkop]] yn [[West-Papoea]]. Dit is de [[nominaatfoarm]].
* ''Psittacella brehmii intermixta'' (Hartert, 1930): komt foar yn 'e sintrale heechlannen fan Nij-Guineä. Dizze ûndersoarte is grutter en hat mear gielgriene dielen en streken op 'e rêch.
* ''Psittacella brehmii pallida'' (A. Meyer, 1886): komt foar yn 'e súdeastlike heechlannen fan Nij-Guineä. Hy liket op 'e nominaatfoarm, mar hat in smellere snaffel.
* ''Psittacella brehmii harterti'' (Mayr, 1931): komt foar op it skiereilân [[Huon]] yn noardeastlik Nij-Guineä. Dizze ûndersoarte is lytser en hat in lichtere kop mei minder gielgrien.

De nammen ''Psittacella brehmii buergersi'' Reichenow, 1918 en ''Psittacella brehmii ornata'' Mayr, 1931 wurde as synonimen beskôge fan respektivelik ''P. b. pallida'' en ''P. b. harterti''.

== Fiedsel ==
De brehmtigerparkyt yt fruchten, sied, beien, knoppen en blêd.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt oannommen dat de populaasje te lijen hat fan delgong, lykwols noch net sa slim dat de soarte as bedrige beskôge wurde moat. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN]] de fûgel as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC) op 'e [[Reade List]].
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brehms-tiger-parrot-psittacella-brehmii, BirdLife, oproppen 2 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/brtpar2?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, oproppen 2 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/brtpar2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 2 novimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Psittacella brehmii}}
}}

{{DEFAULTSORT:Brehmtigerparkyt}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Tigerparkyt]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>datafi1m6l1cuppjj5ezobhn9u98iad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prachttigerparkyt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195088</id>
    <revision>
      <id>1244067</id>
      <parentid>1243827</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:30:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1244067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3034" sha1="hb379didw69ta5lzp4c2pis0vj5qteo" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme  = Prachttigerparkyt
|Ofbyld = [[Ofbyld:Psittacella picta.jpg|250px]]
|lûd    =
|Ryk    = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift  = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai  = [[tigerparkiten]] (''Psittacella'')
|Wittenskiplike namme = Psittacella picta
|Beskriuwer, jier = [[Walter Rothschild|Rothschild]], 1896 
|IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''prachttigerparkyt''' (''Psittacella picta'') is in [[fûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[tigerparkiten]] (''Psittacella''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar yn it berchlân fan [[Nij-Guineä]].

== Uterlik ==
De prachttigerparkyt is in relatyf lytse pappegaai. It fearrekleed is foar it grutste part grien, mei in mosterdbrune kroan, in streke rêch en streke boppekant fan it lichem. Oan 'e basis fan 'e snaffel sit read. It mantsje hat in giele kraach, wylst it wyfke ek streken op 'e boarst hat.

De prachttigerparkyt liket op 'e [[Brehmtigerparkyt]], mar is lytser. Der binne kleurferskillen tusken de populaasjes út it westen en it easten fan Nij-Guineä. Fûgels út it westen hawwe in blauwich kielgebiet en griene wangen. By de eastlike populaasje hawwe de mantsjes brune wangen en in blau boarst, wylst de wyfkes blauwe wangen hawwe. De boppeparten binne by de eastlike fûgels read.

== Fersprieding en systematyk ==
Tradisjoneel wurde trije ûndersoarten erkend:
* ''Psittacella picta lorentzi'': komt foar yn westlik Nij-Guineä, yn it Sudirmanberchtme.
* ''Psittacella picta excelsa'': komt foar yn 'e sintrale heechlannen fan [[Papoea Nij-Guineä]].
* ''Psittacella picta picta'': komt foar yn it súdeasten fan Nij-Guineä, yn it Whartonberchtme en it Owen Stanleyberchtme.

Sûnt 2014 erkent de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] (IUCN) de ûndersoarte ''P. p. lorentzi'' as in selsstannige soarte.

== Status ==
Neffens de boarnetekst wurde de ûndersoarten, of de soarten dêr't se ta rekkene wurde, troch de IUCN apart beoardiele. Beide hawwe in stabile populaasje en wurde as [[net bedrige]] (''Least Concern'')  klassifisearre .

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/painted-tiger-parrot-psittacella-picta, ''Psittacella picta'' op ''BirdLife'', oproppen 3 novimber 2026]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/snow-mountain-tiger-parrot-psittacella-lorentzi, ''Psittacella lorentzi'' op ''BirdLife'', oproppen 3 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/patpar1?siteLanguage=nl ''eBird'', oproppen 3 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/patpar1/cur/introduction ''Birds of the World'', oproppen 3 novimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Psittacella picta}}
}}
{{DEFAULTSORT:Prachttigerparkit}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Tigerparkyt]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>hb379didw69ta5lzp4c2pis0vj5qteo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tigerparkiten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195091</id>
    <revision>
      <id>1244120</id>
      <parentid>1243843</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T21:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Soarten fan it skaai tigerparkiten (Psittacella) */ sjoch oerlis</comment>
      <origin>1244120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3896" sha1="87cg17pbuvy54wqc3haj33ih8hk0sm9" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme                = tigerparkiten
| ôfbylding            = Brehm's Tiger Parrot Psittacella brehmii, female, Enga Province, Western Highlands, PNG (48869822632).jpg
| ôfbyldingsbreedte    =
| ôfbyldingstekst      =
| takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4              = [[skift (taksonomy)|skift]]:
| namme4               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
| takson6              = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme6               = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
| takson7              = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme7               = '''tigerparkiten''' (''Psittacella'')
| beskriuwer, jier     = [[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1871
}}

It [[skaai (taksonomy)|skaai]] '''tigerparkiten''' (''Psittacella'') heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). 

It skaai bestiet út lytse pappegaaien dy't foarkomme op it eilân [[Nij-Guineä]]. Harren fearrekleed is foar it grutste part grien, mei by ferskate soarten brune, giele, reade of swarte tekeningen. De soarten ferskille ûnderling yn kleur en patroan, en by guon soarten binne der dúdlike ferskillen tusken de mantsjes en de wyfkes.

Se libje benammen yn [[berchwâlden]] en berchstrûken. De fersprieding en de hichte dêr't se foarkomme, ferskille de soarte. Harren iten bestiet ûnder oare út fruchten, sied, beien, knoppen en blêden.

It skaai hjit tigerparkiten om't de fûgels in opfallend streke fearrekleed hawwe. Benammen de nekke, rêch en boppekant fan it lichem binne by ferskate soarten bandearre. Dat patroan docht tinken oan 'e streken fan in [[tiger]].

== Soarten fan it skaai tigerparkiten (''Psittacella'') ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Psittacella brehmii.jpg|120px]]|| ''Psittacella brehmii'' || [[Brehmtigerparkyt]]&lt;br&gt;ek: grutte tigerparkyt || Bercheftige gebieten fan Nij-Guineä || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/madaraszs-tiger-parrot-psittacella-madaraszi ''Psittacella madaraszi'' op ''BirdLife'', oproppen op 3 novimber 2026]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Psittacella madaraszi 2.png|120px]]|| ''Psittacella madaraszi'' || [[Brúnkoptigerparkyt]] || Bercheftige gebieten fan Nij-Guineä || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/madaraszs-tiger-parrot-psittacella-madaraszi ''Psittacella madaraszi'' op ''BirdLife'', oproppen op 3 novimber 2026]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Psittacella modesta.jpg|120px]] || ''Psittacella modesta'' || [[Lytse tigerparkyt]] || Nij-Guineä || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/modest-tiger-parrot-psittacella-modesta ''Psittacella modesta'' op ''BirdLife'', oproppen op 3 novimber 2026]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Psittacella picta.jpg|120px]] || ''Psittacella picta'' || [[Prachttigerparkyt]] || Bercheftige gebieten fan Nij-Guineä || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/painted-tiger-parrot-psittacella-picta ''Psittacella picta'' op ''BirdLife'', oproppen op 3 novimber 2026]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/snow-mountain-tiger-parrot-psittacella-lorentzi ''Psittacella lorentzi'' op ''BirdLife'', oproppen op 3 novimber 2026]&lt;/ref&gt;
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Psittacella|Tigerparkiten}}
}}
{{DEFAULTSORT:Tigerparkiten}}
[[Kategory:Tigerparkyt| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]</text>
      <sha1>87cg17pbuvy54wqc3haj33ih8hk0sm9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Psittacella</title>
    <ns>1</ns>
    <id>195093</id>
    <revision>
      <id>1244064</id>
      <parentid>1243858</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* nammen */ Antwurd</comment>
      <origin>1244064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1723" sha1="saqo5tysy9rrce6y0zmoidrbqwlzjzq" xml:space="preserve">== nammen ==
{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Twa nammen wike fan 'e Ned. namme ôf. De Psittacella picta hat as Ned. namme Bruinkoptijgerparkiet en by eBird veelkleurige parkiet. Bruinkoptijgerparkiet fûn ik net passend om 't de Psittacella madaraszi wol in echte brune kop hat en de Psittacella picta net. Ik ha de veelkleurige tijgerparkiet prachttigerparkyt neamd en de Psittacella madaraszi brúnkoptigerparkyt. Kinne jimme jim dêr yn fine? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 3 nov 2026, 12.22 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: 'Prachttigerparkyt' liket my poerbêst foar *P. picta*. No hawwe alle fjouwer *Psittacella*-soarten eins in mear of minder brune kop, dus 'Brúnkop' liket net sa geskikt foar *P. madaraszi*, benammen sjoen it gebrûk yn oare talen. It probleem is dat *P. madaraszi* en *P. modesta* sterk op elkoar lykje, ek wat grutte en leefgebiet oanbelanget, De stippelige nekke soe in ûnderskiedend skaaimerk wêze kinne. In alternatyf foar *P. brehmii* soe 'grutte tigerparkyt' wêze kinne, as jo persoansnammen foarkomme wol. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 3 nov 2026, 17.54 (CET)
::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik bin akkoart mei jo foarstellen. Nim my net kwea-ôf dat ik der net wiidweidiger op yngean, mar ik hie fan 'e wike even oare dingen, dat ik bin net oan 'e Wikikpedy takommen. No moat ik fan 'e middei even in ynhelslach meitsje, dat ik bin wat hastich. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 nov 2026, 16.07 (CET)</text>
      <sha1>saqo5tysy9rrce6y0zmoidrbqwlzjzq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244119</id>
      <parentid>1244064</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T21:30:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1244119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2244" sha1="jh2p3farmdzo44iyzqlo80v9ekvpwki" xml:space="preserve">== nammen ==
{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Twa nammen wike fan 'e Ned. namme ôf. De Psittacella picta hat as Ned. namme Bruinkoptijgerparkiet en by eBird veelkleurige parkiet. Bruinkoptijgerparkiet fûn ik net passend om 't de Psittacella madaraszi wol in echte brune kop hat en de Psittacella picta net. Ik ha de veelkleurige tijgerparkiet prachttigerparkyt neamd en de Psittacella madaraszi brúnkoptigerparkyt. Kinne jimme jim dêr yn fine? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 3 nov 2026, 12.22 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: 'Prachttigerparkyt' liket my poerbêst foar *P. picta*. No hawwe alle fjouwer *Psittacella*-soarten eins in mear of minder brune kop, dus 'Brúnkop' liket net sa geskikt foar *P. madaraszi*, benammen sjoen it gebrûk yn oare talen. It probleem is dat *P. madaraszi* en *P. modesta* sterk op elkoar lykje, ek wat grutte en leefgebiet oanbelanget, De stippelige nekke soe in ûnderskiedend skaaimerk wêze kinne. In alternatyf foar *P. brehmii* soe 'grutte tigerparkyt' wêze kinne, as jo persoansnammen foarkomme wol. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 3 nov 2026, 17.54 (CET)
::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik bin akkoart mei jo foarstellen. Nim my net kwea-ôf dat ik der net wiidweidiger op yngean, mar ik hie fan 'e wike even oare dingen, dat ik bin net oan 'e Wikikpedy takommen. No moat ik fan 'e middei even in ynhelslach meitsje, dat ik bin wat hastich. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 nov 2026, 16.07 (CET)
{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Koart om 'e hoeke is om my like goed hear Ieneach. Ik waard earlik sein al wat ûngerêst om 't jo der oars alle dagen binne. Ruurd, ik set de grutte tigerparkyt der as twadde namme fan 'e ''P. brehmii'' by. Ik lit de brúnkoptigerparkyt sa no't Ieneach him der ek yn fine kin; de fûgel hat de meast brune kop fan it skaai en slút sa op 'e Sweedske namme oan.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 6 nov 2026, 22.30 (CET)</text>
      <sha1>jh2p3farmdzo44iyzqlo80v9ekvpwki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244126</id>
      <parentid>1244119</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T00:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* nammen */ Antwurd</comment>
      <origin>1244126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3096" sha1="8tli9mibuyj23v17duv9mcwxygr6oen" xml:space="preserve">== nammen ==
{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Twa nammen wike fan 'e Ned. namme ôf. De Psittacella picta hat as Ned. namme Bruinkoptijgerparkiet en by eBird veelkleurige parkiet. Bruinkoptijgerparkiet fûn ik net passend om 't de Psittacella madaraszi wol in echte brune kop hat en de Psittacella picta net. Ik ha de veelkleurige tijgerparkiet prachttigerparkyt neamd en de Psittacella madaraszi brúnkoptigerparkyt. Kinne jimme jim dêr yn fine? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 3 nov 2026, 12.22 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: 'Prachttigerparkyt' liket my poerbêst foar *P. picta*. No hawwe alle fjouwer *Psittacella*-soarten eins in mear of minder brune kop, dus 'Brúnkop' liket net sa geskikt foar *P. madaraszi*, benammen sjoen it gebrûk yn oare talen. It probleem is dat *P. madaraszi* en *P. modesta* sterk op elkoar lykje, ek wat grutte en leefgebiet oanbelanget, De stippelige nekke soe in ûnderskiedend skaaimerk wêze kinne. In alternatyf foar *P. brehmii* soe 'grutte tigerparkyt' wêze kinne, as jo persoansnammen foarkomme wol. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 3 nov 2026, 17.54 (CET)
::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik bin akkoart mei jo foarstellen. Nim my net kwea-ôf dat ik der net wiidweidiger op yngean, mar ik hie fan 'e wike even oare dingen, dat ik bin net oan 'e Wikikpedy takommen. No moat ik fan 'e middei even in ynhelslach meitsje, dat ik bin wat hastich. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 nov 2026, 16.07 (CET)
{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Koart om 'e hoeke is om my like goed hear Ieneach. Ik waard earlik sein al wat ûngerêst om 't jo der oars alle dagen binne. Ruurd, ik set de grutte tigerparkyt der as twadde namme fan 'e ''P. brehmii'' by. Ik lit de brúnkoptigerparkyt sa no't Ieneach him der ek yn fine kin; de fûgel hat de meast brune kop fan it skaai en slút sa op 'e Sweedske namme oan.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 6 nov 2026, 22.30 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Net ûngerêst wurde as ik in deimannich neat fan my hearre lit. Miskien is it wol goed dat ik dêr even wat útlis oer jou. Ik bin op 't heden gauris besteld mei de mantelsoarch foar ús mem. Dat spilet al jierren, mar yn it begjin hie it net folle om 'e hakken. Sa't jim jimme nei alle gedachten wol foarstelle kinne, nimt it geandewei wat langer wat mear tiid yn beslach. It spyt my wol dat ik de Wikipedy wat op in leger pitsje sette moat, mar ja, dit hat no ien kear foarrang. Ik prebearje eltse dei hjir teminsten even om 'e hoeke te sjen, mar soms kom ik dêr jûns (nachts) gewoan net mear oan ta. No ja, as it net kin sa't it moat, dan moat it mar sa't it kin. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 7 nov 2026, 01.43 (CET)</text>
      <sha1>8tli9mibuyj23v17duv9mcwxygr6oen</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244129</id>
      <parentid>1244126</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T05:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* nammen */ Antwurd</comment>
      <origin>1244129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3384" sha1="7t31vbk4udt5xo5yzmty2ja4wcwtqhl" xml:space="preserve">== nammen ==
{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Twa nammen wike fan 'e Ned. namme ôf. De Psittacella picta hat as Ned. namme Bruinkoptijgerparkiet en by eBird veelkleurige parkiet. Bruinkoptijgerparkiet fûn ik net passend om 't de Psittacella madaraszi wol in echte brune kop hat en de Psittacella picta net. Ik ha de veelkleurige tijgerparkiet prachttigerparkyt neamd en de Psittacella madaraszi brúnkoptigerparkyt. Kinne jimme jim dêr yn fine? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 3 nov 2026, 12.22 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: 'Prachttigerparkyt' liket my poerbêst foar *P. picta*. No hawwe alle fjouwer *Psittacella*-soarten eins in mear of minder brune kop, dus 'Brúnkop' liket net sa geskikt foar *P. madaraszi*, benammen sjoen it gebrûk yn oare talen. It probleem is dat *P. madaraszi* en *P. modesta* sterk op elkoar lykje, ek wat grutte en leefgebiet oanbelanget, De stippelige nekke soe in ûnderskiedend skaaimerk wêze kinne. In alternatyf foar *P. brehmii* soe 'grutte tigerparkyt' wêze kinne, as jo persoansnammen foarkomme wol. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 3 nov 2026, 17.54 (CET)
::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik bin akkoart mei jo foarstellen. Nim my net kwea-ôf dat ik der net wiidweidiger op yngean, mar ik hie fan 'e wike even oare dingen, dat ik bin net oan 'e Wikikpedy takommen. No moat ik fan 'e middei even in ynhelslach meitsje, dat ik bin wat hastich. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 nov 2026, 16.07 (CET)
{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Koart om 'e hoeke is om my like goed hear Ieneach. Ik waard earlik sein al wat ûngerêst om 't jo der oars alle dagen binne. Ruurd, ik set de grutte tigerparkyt der as twadde namme fan 'e ''P. brehmii'' by. Ik lit de brúnkoptigerparkyt sa no't Ieneach him der ek yn fine kin; de fûgel hat de meast brune kop fan it skaai en slút sa op 'e Sweedske namme oan.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 6 nov 2026, 22.30 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Net ûngerêst wurde as ik in deimannich neat fan my hearre lit. Miskien is it wol goed dat ik dêr even wat útlis oer jou. Ik bin op 't heden gauris besteld mei de mantelsoarch foar ús mem. Dat spilet al jierren, mar yn it begjin hie it net folle om 'e hakken. Sa't jim jimme nei alle gedachten wol foarstelle kinne, nimt it geandewei wat langer wat mear tiid yn beslach. It spyt my wol dat ik de Wikipedy wat op in leger pitsje sette moat, mar ja, dit hat no ien kear foarrang. Ik prebearje eltse dei hjir teminsten even om 'e hoeke te sjen, mar soms kom ik dêr jûns (nachts) gewoan net mear oan ta. No ja, as it net kin sa't it moat, dan moat it mar sa't it kin. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 7 nov 2026, 01.43 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], tige tank foar it berjocht. Ja famylje komt foar en dat kinne we wis begripe. In soad sterkte mei de fersoarging fan jo mem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 7 nov 2026, 06.49 (CET)</text>
      <sha1>7t31vbk4udt5xo5yzmty2ja4wcwtqhl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244131</id>
      <parentid>1244129</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T05:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <origin>1244131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3452" sha1="ihn5swh4tr675f7u72xosovwjx6s4es" xml:space="preserve">== nammen ==
{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Twa nammen wike fan 'e Ned. namme ôf. De Psittacella picta hat as Ned. namme Bruinkoptijgerparkiet en by eBird veelkleurige parkiet. Bruinkoptijgerparkiet fûn ik net passend om 't de Psittacella madaraszi wol in echte brune kop hat en de Psittacella picta net. Ik ha de veelkleurige tijgerparkiet prachttigerparkyt neamd en de Psittacella madaraszi brúnkoptigerparkyt. Kinne jimme jim dêr yn fine? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 3 nov 2026, 12.22 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: 'Prachttigerparkyt' liket my poerbêst foar *P. picta*. No hawwe alle fjouwer *Psittacella*-soarten eins in mear of minder brune kop, dus 'Brúnkop' liket net sa geskikt foar *P. madaraszi*, benammen sjoen it gebrûk yn oare talen. It probleem is dat *P. madaraszi* en *P. modesta* sterk op elkoar lykje, ek wat grutte en leefgebiet oanbelanget, De stippelige nekke soe in ûnderskiedend skaaimerk wêze kinne. In alternatyf foar *P. brehmii* soe 'grutte tigerparkyt' wêze kinne, as jo persoansnammen foarkomme wol. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 3 nov 2026, 17.54 (CET)
::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik bin akkoart mei jo foarstellen. Nim my net kwea-ôf dat ik der net wiidweidiger op yngean, mar ik hie fan 'e wike even oare dingen, dat ik bin net oan 'e Wikikpedy takommen. No moat ik fan 'e middei even in ynhelslach meitsje, dat ik bin wat hastich. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 nov 2026, 16.07 (CET)
{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Koart om 'e hoeke is om my like goed hear Ieneach. Ik waard earlik sein al wat ûngerêst om 't jo der oars alle dagen binne. Ruurd, ik set de grutte tigerparkyt der as twadde namme fan 'e ''P. brehmii'' by. Ik lit de brúnkoptigerparkyt sa no't Ieneach him der ek yn fine kin; de fûgel hat de meast brune kop fan it skaai en slút sa op 'e Sweedske namme oan.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 6 nov 2026, 22.30 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Net ûngerêst wurde as ik in deimannich neat fan my hearre lit. Miskien is it wol goed dat ik dêr even wat útlis oer jou. Ik bin op 't heden gauris besteld mei de mantelsoarch foar ús mem. Dat spilet al jierren, mar yn it begjin hie it net folle om 'e hakken. Sa't jim jimme nei alle gedachten wol foarstelle kinne, nimt it geandewei wat langer wat mear tiid yn beslach. It spyt my wol dat ik de Wikipedy wat op in leger pitsje sette moat, mar ja, dit hat no ien kear foarrang. Ik prebearje eltse dei hjir teminsten even om 'e hoeke te sjen, mar soms kom ik dêr jûns (nachts) gewoan net mear oan ta. No ja, as it net kin sa't it moat, dan moat it mar sa't it kin. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 7 nov 2026, 01.43 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], tige tank foar it berjocht. Ek ik waard al wat ûngerêst, want jo binne hjir oars alle dagen. Mar famylje komt foar en dat kinne we wis begripe. In soad sterkte mei de fersoarging fan jo mem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 7 nov 2026, 06.49 (CET)</text>
      <sha1>ihn5swh4tr675f7u72xosovwjx6s4es</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244132</id>
      <parentid>1244131</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1244132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3674" sha1="ovu6sqtiqypq2dna31iwdb6rdl14xs5" xml:space="preserve">== nammen ==
{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Twa nammen wike fan 'e Ned. namme ôf. De Psittacella picta hat as Ned. namme Bruinkoptijgerparkiet en by eBird veelkleurige parkiet. Bruinkoptijgerparkiet fûn ik net passend om 't de Psittacella madaraszi wol in echte brune kop hat en de Psittacella picta net. Ik ha de veelkleurige tijgerparkiet prachttigerparkyt neamd en de Psittacella madaraszi brúnkoptigerparkyt. Kinne jimme jim dêr yn fine? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 3 nov 2026, 12.22 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: 'Prachttigerparkyt' liket my poerbêst foar *P. picta*. No hawwe alle fjouwer *Psittacella*-soarten eins in mear of minder brune kop, dus 'Brúnkop' liket net sa geskikt foar *P. madaraszi*, benammen sjoen it gebrûk yn oare talen. It probleem is dat *P. madaraszi* en *P. modesta* sterk op elkoar lykje, ek wat grutte en leefgebiet oanbelanget, De stippelige nekke soe in ûnderskiedend skaaimerk wêze kinne. In alternatyf foar *P. brehmii* soe 'grutte tigerparkyt' wêze kinne, as jo persoansnammen foarkomme wol. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 3 nov 2026, 17.54 (CET)
::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik bin akkoart mei jo foarstellen. Nim my net kwea-ôf dat ik der net wiidweidiger op yngean, mar ik hie fan 'e wike even oare dingen, dat ik bin net oan 'e Wikikpedy takommen. No moat ik fan 'e middei even in ynhelslach meitsje, dat ik bin wat hastich. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 nov 2026, 16.07 (CET)
{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Koart om 'e hoeke is om my like goed hear Ieneach. Ik waard earlik sein al wat ûngerêst om 't jo der oars alle dagen binne. Ruurd, ik set de grutte tigerparkyt der as twadde namme fan 'e ''P. brehmii'' by. Ik lit de brúnkoptigerparkyt sa no't Ieneach him der ek yn fine kin; de fûgel hat de meast brune kop fan it skaai en slút sa op 'e Sweedske namme oan.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 6 nov 2026, 22.30 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Net ûngerêst wurde as ik in deimannich neat fan my hearre lit. Miskien is it wol goed dat ik dêr even wat útlis oer jou. Ik bin op 't heden gauris besteld mei de mantelsoarch foar ús mem. Dat spilet al jierren, mar yn it begjin hie it net folle om 'e hakken. Sa't jim jimme nei alle gedachten wol foarstelle kinne, nimt it geandewei wat langer wat mear tiid yn beslach. It spyt my wol dat ik de Wikipedy wat op in leger pitsje sette moat, mar ja, dit hat no ien kear foarrang. Ik prebearje eltse dei hjir teminsten even om 'e hoeke te sjen, mar soms kom ik dêr jûns (nachts) gewoan net mear oan ta. No ja, as it net kin sa't it moat, dan moat it mar sa't it kin. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 7 nov 2026, 01.43 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], tige tank foar it berjocht. Ek ik waard al wat ûngerêst, want jo binne hjir oars alle dagen. Mar famylje komt foar en dat kinne we wis begripe. In soad sterkte mei de fersoarging fan jo mem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 7 nov 2026, 06.49 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Je hawwe mar ien mem en dêr moat goed op past wurde. Soks giet altyd foar.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 7 nov 2026, 09.02 (CET)</text>
      <sha1>ovu6sqtiqypq2dna31iwdb6rdl14xs5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griene flaggesturtpappegaai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195106</id>
    <revision>
      <id>1244068</id>
      <parentid>1243861</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1244068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5270" sha1="ebm025sw1klaqxp5d13fcldll3nqaok" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme  = griene flaggesturtpappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:Green Racket-tail.png|250px]]
|lûd    =
|Ryk    = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift  = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai  = [[flaggesturtpappegaaien]] (''Prioniturus'')
|Wittenskiplike namme = Prioniturus luconensis
|Beskriuwer, jier = [[Joseph Beal Steere|Steere]], 1890
|IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''griene flaggesturtpappegaai''' (''Prioniturus luconensis'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt foar op it [[Filipinen|Filipynske]] eilân [[Luzon]] en waard yn it ferline ek op [[Marinduque]] waarnommen.

== Uterlik ==
De griene flaggesturtpappegaai hat in lichemslingte fan likernôch 29 sm; dêr komt de sturt mei in lingte fan 12,5 oant 15,5 sm noch by. It fearrekleed fan it folwoeksen mantsje is foar it grutste part gielgrien. De kop en rêch binne ljochter fan kleur, wylst de boppeste wjukdekfearren wat donkerder binne. De ûnderkant is gieler, benammen de ûndersturtdekfearren. De slachpinnen en bûtenste wjukfearren binne donker griisswart, mei in griene waas oan 'e bûtenrânen. De trije bûtenste slachpinnen hawwe by de úteinen in doffe blauwe tint. De ûnderwjukdekfearren binne gielgrien. De ûnderkant fan 'e sturtfearren en slachpinnen is gielblau, wylst de boppekant fan 'e sturt grien is. De pinnen fan 'e twa middelste sturtfearren binne ferlinge en einigje yn swartige, spatel- of flaggefoarmige útwreidingen.
[[Ofbyld:Green Racket-tail (Juvenile).png|thumb|left|Jonge fûgel]]
It wyfke is minder gielich en wat donkerder fan kleur. De bleate fearskachten fan 'e middelste sturtfearren binne by har koarter. Jonge fûgels hawwe noch gjin flaggefoarmige útwreidingen oan 'e sturt.

De snaffel en poaten binne ljocht blauwichgriis; de iris is donkerbrún.

== Leefgebiet ==
De griene flaggesturtpappegaai libbet yn 'e beamkroanen fan ûnoantaaste bosken en oan boskrânen. Hy wurdt ek wol waarnommen op iepen lânbougebieten, yn leechlân en de legere berchgebieten. Yn 'e [[Sierra Madre]] komt er foar op hichtes fan 300 oant 700 m. Op Marinduque is de soarte waarnommen op hichtes boppe de 1.000 m.

De fûgel is ek waarnommen yn selektyf kapt en oantaast bosk, mar it is net dúdlik oft er yn sokke gebieten oerlibje kin.

== Systematyk ==
De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin ûndersoarten erkend wurde.

== Libbenswize ==
De griene flaggesturtpappegaai siket nei iten yn pearkes of lytse groepen. Yn 'e flecht falt er op, mar as er stil troch de beamkroanen sweeft, kin er troch syn griene fearrekleed maklik tusken it blêdguod oer de holle sjoen wurde. Hy is benammen yn 'e lette middei aktyf. Syn flecht is fluch en rjocht mei rappe wjukslaggen.

It iten bestiet út fruchten, benammen bananen, mar ek blommen, beien, kerrels fan rys en stynske weet.

De nêsten sitte yn holtes fan beamstammen of grutte tûken. Natuerûndersiker [[John Whitehead]] rapportearre oer jonge fûgels dy't yn maaie 1899 sammele waarden. Fierdere ynformaasje oer it briedgedrach is net beskikber.

== Status ==
Yn 2014 waard de IUCN-status fan 'e griene flaggesturtpappegaai feroare fan kwetsber (''Vulnerable'', VU) nei bedrige (''Endangered'', EN). De soarte stiet ek yn Taheakke II fan it [[CITES|Ferdrach oangeande de ynternasjonale hannel yn bedrige soarten wylde dieren en planten]].

De griene flaggesturtpappegaai komt nei alle gedachten hjoed-de-dei allinnich noch op [[Luzon]] foar. Op [[Marinduque]], dêr't de soarte earder foarkaam, binne gjin resinte waarnimmings bekend en wurdt er as útstoarn beskôge.

It ferspriedingsgebiet is yn 'e 20e iuw in stik lytser wurden. Tsjintwurdich besteane der nei alle gedachten noch twa populaasjes: ien yn 'e Sierra Madre en ien yn it westen fan Luzon, fan it [[Zambalesberchtme]] oant de [[Subicbaai]]. It [[Boskreservaat Subic Watershed]] is dêr in wichtich taflechtsoard. Yn eardere ferspriedingsgebieten, lykas it [[Nasjonaal Park Quezon]], it [[Nasjonaal Park Bataan]] en by de opslachmar Angat, is de soarte nei alle gedachten ferdwûn.

De totale populaasje wurdt rûsd op mar 300 oant 800 folwoeksen fûgels. De grutste dielpopulaasje telt nei alle gedachten net mear as 250 folwoeksen fûgels. De oantallen nimme nei alle gedachten fierder ôf troch it oanhâldende ferlies en de oantaasting fan it leefgebiet en troch de jacht.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-racquet-tail-prioniturus-luconensis, ''BirdLife'', oproppen 3 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/grrtai1?siteLanguage=nl ''eBird'', oproppen 3 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/grrtai1/cur/introduction ''Birds of the World'', oproppen 3 novimber 2026]
----
{{Commonscat|Prioniturus luconensis|Griene flaggesturtpappegaai}}
{{reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griene flaggesturtpappegaai}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Flaggesturtpappegaai]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]</text>
      <sha1>ebm025sw1klaqxp5d13fcldll3nqaok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boerûflaggesturtpappegaai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195111</id>
    <revision>
      <id>1244069</id>
      <parentid>1243870</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1244069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="3181dv57mb1nsunp9fs0h5ktucv8kc2" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme  = Boerûflaggesturtpappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:Prioniturus mada qtl1.jpg|250px]]
|lûd    =
|Ryk    = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift  = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai  = [[flaggesturtpappegaaien]] (''Prioniturus'')
|Wittenskiplike namme = Prioniturus mada
|Beskriuwer, jier =
|IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''Boerûflaggesturtpappegaai''' (''Prioniturus mada'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (Psittaculidae). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] komt allinnich foar op it eilân [[Boerû]] yn 'e [[Molukken]], yn [[Yndoneezje]].

== Skaaimerken ==
De Boerûflaggesturtpappegaai is in foar it meastepart in griene pappegaai fan likernôch 32 sm lang. De snaffel is swartich, mar oan 'e basis ljochter fan kleur. De lange ûndersturtdekfearren binne giel. It folwoeksen mantsje hat blauwe boppeparten, dy't fan 'e efterkant fan 'e kop oant healwei de rêch rinne en ek in part fan 'e boppekant fan 'e foarfleugels beslane. It wyfke hat in lyts blau gebiet op 'e efterkant fan 'e nekke. Jonge fûgels hawwe noch gjin flaggefoarmige úteinen oan 'e middelste sturtfearren. It jonge mantsje hat in bytsje blau op 'e efterkant fan 'e nekke; it jonge wyfke hat folslein griene boppeparten.

== Fersprieding en leefgebiet ==
De Boerûflaggesturtpappegaai komt foar yn berchbosken op it eilân Boerû yn 'e súdlike [[Molukken]]. Soms lûkt er ek nei lânbougebieten. De fûgels wurde yn pearkes of lytse groepkes waarnommen.

De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]]; der wurde gjin [[ûndersoarte]]n ûnderskaat.

== Status ==
De Boerûflaggesturtpappegaai hat in beheind ferspriedingsgebiet, mar de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC).

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/buru-racquet-tail-prioniturus-mada, ''BirdLife'', oproppen 3 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/burtai1?siteLanguage=en_ZA ''eBird'', oproppen 3 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/burtai1/cur/introduction ''Birds of the World'', oproppen 3 novimber 2026]
----
{{Commonscat|Prioniturus mada|Boerûflaggesturtpappegaai}}
{{reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Boeruflaggesturtpappegaai}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Flaggesturtpappegaai]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]</text>
      <sha1>3181dv57mb1nsunp9fs0h5ktucv8kc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blauwjukflaggesturtpappegaai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195120</id>
    <revision>
      <id>1244071</id>
      <parentid>1243901</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>namme 'Sûlû~ensfh.' útlein</comment>
      <origin>1244071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4142" sha1="m2v1fes029idixwdrioilvwfqb7iysb" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme  = blauwjukflaggesturtpappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:PrioniturusVerticalisKeulemans.jpg|250px]]
|lûd    =
|Ryk    = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift  = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai  = [[flaggesturtpappegaaien]] (''Prioniturus'')
|Wittenskiplike namme = Prioniturus verticalis
|Beskriuwer, jier = [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1893
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''blauwjukflaggesturtpappegaai''' (''Prioniturus verticalis''), ek wol de '''Sûlûflaggesturtpappegaai''' neamd, is in [[fûgel]] út 'e [[famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (Psittaculidae). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] is [[Endemisme|endemysk]] op it eilân [[Tawi-Tawi]] yn 'e [[Sûlû-eilannen|Sûlû-arsjipel]] fan 'e súdlike [[Filipinen]] en heart ta de meast bedrige pappegaaiesoarten fan 'e wrâld. De wichtichste bedrigingen binne it ferlies fan leefgebiet en streuperij foar de hannel yn koaifûgels.

== Uterlik ==
De Sûlûflaggesturtpappegaai hat foar it meastepart in donkergrien fearrekleed op 'e rêch en in oliifgrien boarst en búk. It mantsje hat ljochtblauwe fearren en in lyts read plakje op 'e foarholle en de kroan. It wyfke liket op it mantsje, mar hat gjin read plakje op 'e kroan.

De slachpinnen binne oan 'e bûtenste kanten blau. De middelste sturtfearren binne grien, wylst de oare sturtfearren swartich binne mei in blauwe glâns. De sydsturtfearren binne grien mei swarte úteinen. De snaffel is blau-griis.

De soarte liket it meast op 'e [[berchflaggesturtpappegaai]], mar hat in griene foarholle, griene kanten fan 'e kop en in griene nekke. Ek hat it wyfke minder blau op 'e kop as dat fan 'e berchflaggesturtpappegaai.

== Fersprieding en leefgebiet ==
De blauwjukflaggesturtpappegaai komt foar yn 'e Sûlû-arsjipel op 'e Filipinen. Eartiids wie de soarte wiidferspraat oer de eilannen fan 'e arsjipel, mar troch de rappe ferneatiging fan syn leefgebiet yn 'e lêste 200 jier komt er allinnich noch op ôfhandige plakken op [[Tawi-Tawi]] foar.

Syn natuerlike leefgebiet bestiet út tropyske fochtige leechlânbosken en subtropyske of tropyske mangrovebosken.

== Hâlden en dragen ==
Troch de ûnfeilige situaasje yn 'e Sûlû-arsjipel hawwe ûndersikers de fûgel net goed bestudearje kinnen. Der wurdt tocht dat syn dieet liket op dat fan oare flaggesturtpappegaaien. Dat bestiet út fruchten, benammen bananen, blommen en siedden fan groeiende mais- en rysplanten.

Der wurdt tocht dat it briedseizoen fan septimber oant en mei jannewaris rint. Lykas oare pappegaaien briedt de soarte yn beamholtes. Der is ien nêst fûn yn in grutte ôfbrutsen palmbeam yn in bosk.

== Beskerming ==
De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de blauwjukflaggesturtpappegaai as krityk bedrige (''Critically Endangered'', CR). De populaasje waard yn 2024 rûsd op mar 100 oant 500 folwoeksen fûgels.

De grutste bedrigingen binne it ferlies fan leefgebiet en streuperij. It freedsume en nuete karakter fan 'e fûgel makket him in maklike proai foar streupers, dy't him fange foar de yllegale hannel yn eksoatyske húsdieren.

In grut part fan it oarspronklike leefgebiet is ferlern gien troch ûntbosking. Bosken wurde kapt foar sawol legale as yllegale houtkap, lânbou, mynbou en ûnkontrolearre minsklike bewenning.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sulu-racquet-tail-prioniturus-verticalis ''BirdLife'', oproppen 4 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/bwrtai1?siteLanguage=nl ''eBird'', oproppen 4 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bwrtai1/cur/introduction ''Birds of the World'', oproppen 4 novimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Prioniturus verticalis|Blauwjukflaggesturtpappegaaido}}
}}
{{DEFAULTSORT:Blauwjukflaggesturtpappegaaido}}
[[Kategory:Flaggesturtpappegaai]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]</text>
      <sha1>m2v1fes029idixwdrioilvwfqb7iysb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blaustútpappegaai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195126</id>
    <revision>
      <id>1244072</id>
      <parentid>1243919</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:41:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1244072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3034" sha1="8pu6jhvu7lhhr1jpmvyc5z5lw9d6s0b" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = blaustútpappegaai
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Blue-rumped Parrot Psittinus cyanurus (6970039210).jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai   = [[blaustútpappegaaien]] (''Psittinus'')
|Wittenskiplike namme = Psittinus cyanurus
|Beskriuwer, jier = [[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1795
|IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''blaustútpappegaai''' (''Psittinus cyanurus'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). It is in relatyf lytse pappegaai mei in koarte sturt. De soarte komt foar yn dielen fan [[Súdeast-Aazje]].

== Uterlik en lûd ==
De blaustútpappegaai is likernôch 18 sm lang. It is in frij lytse pappegaai mei in tige koarte sturt.

It mantsje hat in blauwe kop en in blauwe boppekant fan 'e stút. De rêch is griis, wylst de wjukken en sturt grien binne. De ûnderkant hat in blauwich skynsel. It wyfke is foar it meastepart grien, mei in griisbrune kop en wat blau op 'e boppekant fan 'e stút.

De rop bestiet út hege, rateljende lûden, dy't omskreaun wurde as &quot;chi, chi, chi&quot; of &quot;chu-ee&quot;. Dy binne benammen te hearren as de fûgels fleane.

== Fersprieding en ûndersoarten ==
De blaustútpappegaai komt foar yn Súdeast-Aazje. De soarte wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]en:

* ''Psittinus cyanurus cyanurus'' komt foar fan súdlik [[Tailân]] oant súdlik [[Birma]], it [[Malakka (skiereilân)|Maleizysk Skiereilân]], [[Sumatra]] en [[Borneo]].
* ''Psittinus cyanurus pontius'' komt foar op 'e [[Mentawai-eilannen]], ûnder oaren [[Siberut]], [[Sipura]] en de noardlike en súdlike [[Pagai]]-eilannen.

De [[Simeuluepappegaai]] (''Psittinus abbotti'') waard earder as in ûndersoarte of as ûnderdiel fan deselde soarte beskôge, mar wurdt hieltyd faker as in aparte soarte erkend.

== Status ==
De blaustútpappegaai hat neffens de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) de status gefoelich (''Near Threatened'', NT).
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-rumped-parrot-psittinus-cyanurus, ''BirdLife'', oproppen 3 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/blrpar1/L1915564?continue ''eBird'', oproppen 3 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blrpar1/cur/introduction ''Birds of the World'', oproppen 3 novimber 2026]
----
{{Commonscat|Psittinus cyanurus|Blaustútpappegaai}}
{{reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Blaustútpappegaai}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Blaustútpappegaai]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]</text>
      <sha1>8pu6jhvu7lhhr1jpmvyc5z5lw9d6s0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Readwangpappegaai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195133</id>
    <revision>
      <id>1244073</id>
      <parentid>1243928</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1244073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6483" sha1="rhij2u5858k6uh8grul23zoq9ezeg5q" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme  = readwangpappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:Red-cheeked Parrot.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Red-cheeked Parrot - Female - Nimbokrang - Shreeram M V.jpg|250px]]&lt;br&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|lûd    =
|Ryk    = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift  = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai  = [[Geoffroypappegaaien]] (''Geoffroyus'')
|Wittenskiplike namme = Geoffroyus geoffroyi
|Beskriuwer, jier = [[Johann Matthäus Bechstein|Bechstein]], 1811
|IUCN-status =  [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''readwangpappegaai''' (''Geoffroyus geoffroyi'') is in fûgelsoarte út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte komt foar yn [[Yndoneezje]], [[Papoea Nij-Guineä]] en op it noardlikste puntsje fan [[Queensland]] yn [[Austraalje]]. Der wurde santjin [[ûndersoarte]]n erkend. It is in kompakt boude pappegaai mei in koarte sturt en in foar it grutste part grien fearrekleed. Der is sprake fan [[seksuele dimorfy]]: it folwoeksen mantsje hat reade wangen en in blaupearse efterholle en krún, wylst it wyfke in doffere kleur hat en in brune kop.

== Uterlik ==
Sawol it mantsje as it wyfke hawwe foar it grutste part in heldergrien fearrekleed en in kompakt lichem mei in koarte sturt. It folwoeksen mantsje is rôze-read op 'e wangen en it gesicht, in blaupearse efterkant fan 'e kop en krún, kastanjebrune wjukdekfearren en in blauwe ûnderkant fan 'e wjukken. De boppesnaffel is koraalrôze.

It wyfke hat in brune kop en mear oliifkleurige wangen en kiel. Har snaffel is hielendal brúngriis. Jonge fûgels hawwe ek in oliifkleurige tint, mar de kop is griener. Alle readwangpappegaaien hawwe giele eagen.

De fûgel is 20,3 sm lang en hat in wjuklingte fan 13,5–15,5 sm.

== Fersprieding en leefgebiet ==
De readwangpappegaai komt foar op it [[Kaap York-skiereilân]] yn [[Austraalje]], yn [[Yndoneezje]], [[East-Timor]] en [[Papoea Nij-Guineä]] en op ferskate oare eilannen yn 'e regio.

De natuerlike leefgebieten binne subtropyske en tropyske drûge bosken, fochtige leechlânreinwâlden en mangrovebosken. De fûgels libje ûnder oare by beken en yn bosken.

== Taksonomy ==
De readwangpappegaai waard yn 1811 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch de Dútske natuerûndersiker [[Johann Matthäus Bechstein]]. De soarte is ien fan 'e trije soarten dy't ta it skaai ''[[Geoffroyus]]'' rekkene wurde. Dat skaai is somtiden gearfoege mei it skaai ''[[Psittinus]]''.

Guon earder foarstelde ûndersoarten wurde no as synonimen beskôge. ''Sumbavensis'' en ''tjindanae'' wurde ta ''floresianus'' rekkene, en ''stresemanni'' ta ''rhodops''. Ek ''explorator'' is mooglik in synonym fan ''rhodops''.

=== Undersoarten ===
Der wurde santjin ûndersoarten fan 'e readwangpappegaai erkend:

* ''Geoffroyus geoffroyi cyanicollis'' (Müller, 1841) – noardlike [[Molukken]].
* ''Geoffroyus geoffroyi obiensis'' (Finsch, 1868) – de Oby-eilannen yn 'e noard-sintrale Molukken.
* ''Geoffroyus geoffroyi rhodops'' (Schlegel, 1864) – súdlike Molukken.
* ''Geoffroyus geoffroyi explorator'' (Hartert, 1901) – Seram Laut, súdeastlik fan [[Seram]].
* ''Geoffroyus geoffroyi keyensis'' (Finsch, 1868) – de [[Kai-eilannen]].
* ''Geoffroyus geoffroyi floresianus'' (Salvadori, 1891) – de westlike [[Lytse Sûnda-eilannen]].
* ''Geoffroyus geoffroyi geoffroyi'' (Bechstein, 1811) – de eastlike Lytse Sûnda-eilannen; de [[nominaatfoarm]].
* ''Geoffroyus geoffroyi timorlaoensis'' (Meyer, 1884) – de [[Tanimbareilannen]].
* ''Geoffroyus geoffroyi pucherani'' (Souancé, 1856) – de eilannen foar [[West-Papoea]] en noardwestlik [[Nij-Guineä]].
* ''Geoffroyus geoffroyi minor'' (Neumann, 1922) – noardlik Nij-Guineä.
* ''Geoffroyus geoffroyi jobiensis'' (Meyer, 1874) – [[Japen]] en [[Mios Num]] yn 'e [[Geelvinkbaai]].
* ''Geoffroyus geoffroyi mysoriensis'' (Meyer, 1874) – [[Biak]] en [[Numfor]] yn 'e Geelvinkbaai.
* ''Geoffroyus geoffroyi orientalis'' (Meyer, 1891) – it [[Huon (skiereilân)|Huon]]-skiereilân yn noardeastlik Nij-Guineä. Dizze ûndersoarte is mooglik net te ûnderskieden fan ''aruensis''; de krún fan it mantsje is wat ljochter.
* ''Geoffroyus geoffroyi sudestiensis'' (De Vis, 1890) – Misima en Tagula yn 'e [[Louisiade-arsjipel]].
* ''Geoffroyus geoffroyi cyanicarpus'' (Hartert, 1899) – [[Rossel (eilân)|Rossel]] yn 'e Louisiade-arsjipel.
* ''Geoffroyus geoffroyi aruensis'' (Gray, 1858) – de [[Arû-eilannen]], súdlik Nij-Guineä en de eastlike eilannen foar Papoea.
* ''Geoffroyus geoffroyi maclennani'' (MacGillivray, 1913) – it uterste noarden fan [[Queensland]].

== Gedrach en fuortplanting ==
Readwangpappegaaien libje bûten it briedseizoen meastentiids yn pearkes en lytse famyljegroepen. Yn it briedseizoen wurde se meastentiids yn pearkes oantroffen. Oer harren [[balts]]gedrach yn it wyld is net folle bekend.

Oer it generaal binne se frij skruten, útsein as se foerazjearje. By it sykjen nei iten komme se soms yn grutte groepen byinoar. Dan meitsje se in soad leven en binne se opfallend oanwêzich. Se rinne mar lytse eintsjes, om't harren poaten benammen geskikt binne om op tûken te sitten. It fretten bestiet út sied, fruchten, benammen figen, blommen en nektar. 

Yn it briedseizoen holt it wyfke in nêst út yn in ferrotte beamtûke. In lechsel bestiet meastentiids út trije aaien.

== Status ==
De readwangpappegaai hat in grut ferspriedingsgebiet. It totale tal fûgels is net bekend, mar de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC).
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-cheeked-parrot-geoffroyus-geoffroyi BirdLife, oproppen 29 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/recpar2/ID-MA-MA eBird, oproppen 29 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/recpar2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 29 oktober 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Geoffroyus geoffroyi|readwangpappegaai}}
}}
{{DEFAULTSORT:readwangpappegaai}}
[[Kategory:Geoffroypappegaai]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]</text>
      <sha1>rhij2u5858k6uh8grul23zoq9ezeg5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjongpappegaai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195136</id>
    <revision>
      <id>1244074</id>
      <parentid>1243938</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Sangpappegaai]] omneamd ta [[Sjongpappegaai]]: Sangpappegaai ferfryske fan Ned. 'zangpapagaai', mar Ned. 'zangvogel' is yn it Frysk &quot;sjongfûgel&quot;, dus...</comment>
      <origin>1243938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2855" sha1="epia4owfltslwi4v8e3q2cd9d3bth30" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme  = sangpappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:MNHN-ZO-MO-2004-98 Psittacus Geoffroyi heteroclitus Hombron &amp; Jacquinot, 1841 Syntype 3.jpg|250px]]
|lûd    =
|Ryk    = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift  = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai  = [[Geoffroypappegaaien]] (''Geoffroyus'')
|Wittenskiplike namme = Geoffroyus heteroclitus
|Beskriuwer, jier = ([[Jacques Bernard Hombron|Hombron]] &amp; [[Honoré Jacquinot|Jacquinot]], 1841)
|IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''sangpappegaai''' (''Geoffroyus heteroclitus'') is in [[fûgel]][[soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte heart ta it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Geoffroyus]]'' en komt foar yn 'e [[Bismarckarsjipel]] en op 'e [[Salomonseilannen]].

== Ferskining ==
De sangpappegaai is in middelgrutte griene pappegaai mei in giele kop by it mantsje en in grize kop by it wyfke. As de fûgel fleant binne de blauwe ûnderwjukken te sjen.   

== Fersprieding en ûndersoarten ==
De sangpappegaai wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n:

* ''Geoffroyus heteroclitus heteroclitus'' komt foar yn 'e [[Bismarckarsjipel]] en op 'e [[Salomonseilannen]], mei útsûndering fan [[Rennell]].
* ''Geoffroyus heteroclitus hyacinthinus'' komt foar op Rennell, dat diel útmakket fan 'e Salomonseilannen.

[[BirdLife International]] en de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) erkenne de ûndersoarte ''hyacinthinus'' sûnt 2014 as in aparte soarte. Dy stiet bekend as de [[Rennellpappegaai]] (''Geoffroyus hyacinthinus'').

De soarte libbet oan 'e rânen fan leechlânbosken, yn kokosplantaazjes, parken en tunen oant in hichte fan 1750 meter.

== Status ==
De [[IUCN]] beoardielet de beskermingsstatus fan beide ûndersoarten, of soarten neffens de nijere yndieling, apart. Beide wurde as net bedrige (''Least Concern'', LC) klassifisearre.

== Namme ==
De wittenskiplike skaainamme ''Geoffroyus'' is in earbetoan oan 'e Frânske [[soölooch]] [[Étienne Geoffroy Saint-Hilaire]] (1772–1844).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/song-parrot-geoffroyus-heteroclitus BirdLife, oproppen 4 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/sinpar1 eBird, oproppen 4 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sinpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 4 novimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Geoffroyus heteroclitus|sangpappegaai}}
}}
{{DEFAULTSORT:sangpappegaai}}
[[Kategory:Geoffroypappegaai]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]]</text>
      <sha1>epia4owfltslwi4v8e3q2cd9d3bth30</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244076</id>
      <parentid>1244074</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>sangpappegaai --&gt; sjongpappegaai</comment>
      <origin>1244076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2861" sha1="q354qmdelqbbvb493q4348z0xpmbtbh" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme  = sjongpappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:MNHN-ZO-MO-2004-98 Psittacus Geoffroyi heteroclitus Hombron &amp; Jacquinot, 1841 Syntype 3.jpg|250px]]
|lûd    =
|Ryk    = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift  = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai  = [[Geoffroypappegaaien]] (''Geoffroyus'')
|Wittenskiplike namme = Geoffroyus heteroclitus
|Beskriuwer, jier = ([[Jacques Bernard Hombron|Hombron]] &amp; [[Honoré Jacquinot|Jacquinot]], 1841)
|IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''sjongpappegaai''' (''Geoffroyus heteroclitus'') is in [[fûgel]][[soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte heart ta it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Geoffroyus]]'' en komt foar yn 'e [[Bismarckarsjipel]] en op 'e [[Salomonseilannen]].

== Ferskining ==
De sjongpappegaai is in middelgrutte griene pappegaai mei in giele kop by it mantsje en in grize kop by it wyfke. As de fûgel fleant binne de blauwe ûnderwjukken te sjen.   

== Fersprieding en ûndersoarten ==
De sjongpappegaai wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n:

* ''Geoffroyus heteroclitus heteroclitus'' komt foar yn 'e [[Bismarckarsjipel]] en op 'e [[Salomonseilannen]], mei útsûndering fan [[Rennell]].
* ''Geoffroyus heteroclitus hyacinthinus'' komt foar op Rennell, dat diel útmakket fan 'e Salomonseilannen.

[[BirdLife International]] en de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) erkenne de ûndersoarte ''hyacinthinus'' sûnt 2014 as in aparte soarte. Dy stiet bekend as de [[Rennellpappegaai]] (''Geoffroyus hyacinthinus'').

De soarte libbet oan 'e rânen fan leechlânbosken, yn kokosplantaazjes, parken en tunen oant in hichte fan 1750 meter.

== Status ==
De [[IUCN]] beoardielet de beskermingsstatus fan beide ûndersoarten, of soarten neffens de nijere yndieling, apart. Beide wurde as net bedrige (''Least Concern'', LC) klassifisearre.

== Namme ==
De wittenskiplike skaainamme ''Geoffroyus'' is in earbetoan oan 'e Frânske [[soölooch]] [[Étienne Geoffroy Saint-Hilaire]] (1772–1844).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/song-parrot-geoffroyus-heteroclitus BirdLife, oproppen 4 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/sinpar1 eBird, oproppen 4 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sinpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 4 novimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Geoffroyus heteroclitus|sjongpappegaai}}
}}
{{DEFAULTSORT:sjongpappegaai}}
[[Kategory:Geoffroypappegaai]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]]</text>
      <sha1>q354qmdelqbbvb493q4348z0xpmbtbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Geoffroyus heteroclitus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195137</id>
    <redirect title="Sjongpappegaai" />
    <revision>
      <id>1244079</id>
      <parentid>1243939</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:47:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd door wijziging van [[Sangpappegaai]] naar [[Sjongpappegaai]]</comment>
      <origin>1244079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="hwyx2viky1hmftfwu82hyhb9rh2jtd3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Sjongpappegaai]]</text>
      <sha1>hwyx2viky1hmftfwu82hyhb9rh2jtd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blauhalspappegaai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195139</id>
    <revision>
      <id>1244077</id>
      <parentid>1243943</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:45:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1244077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2859" sha1="r36pw7hxm2fnsz7sfs50fcdiwruadzh" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme  = blauhalspappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:Geoffroyus simplex (cropped).jpg|250px]]
|lûd    =
|Ryk    = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift  = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai  = [[Geoffroypappegaaien]] (''Geoffroyus'')
|Wittenskiplike namme = ''Geoffroyus simplex''
|Beskriuwer, jier = [[Adolf Bernard Meyer|Meyer]], 1874
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''blauhalspappegaai''' (''Geoffroyus simplex'') is in [[fûgel]][[soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte komt foar op [[Nij-Guineä]].

== Uterlik en lûd ==
De blauhalspappegaai is in middelgrutte pappegaai mei in grien fearrekleed, in swarte snaffel en ljochte eagen. It mantsje hat in ljochtgrize kraach om 'e hals, mei oan 'e foarkant in smelle blauwe râne. Dêr komt de namme fan 'e soarte wei.

Yn 'e flecht falt de grutte kop yn kombinaasje mei de smelle sturt op, wêrtroch't de fûgel in swiere bou liket te hawwen. 

== Fersprieding en ûndersoarten ==
De blauhalspappegaai wurdt ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n:

* ''Geoffroyus simplex simplex'' komt foar yn bercheftige gebieten yn it westen fan [[Nij-Guineä]].
* ''Geoffroyus simplex buergersi'' komt foar yn bercheftige gebieten yn it sintrale en eastlike part fan Nij-Guineä.

== Libbenswize ==
De blauhalspappegaai komt foar yn bosken oan 'e foet fan 'e bergen en yn bercheftige gebieten op middelgrutte hichten. De fûgels wurde faak yn groepen sjoen as se fleane. Sittende fûgels binne lykwols dreech te sjen.

== Status en bedrigingen ==
De blauhalspappegaai hat in grut ferspriedingsgebiet. Der wurdt oannommen dat it tal fûgels ôfnimt, mar net sa sterk dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).

== Namme ==
De wittenskiplike skaainamme ''Geoffroyus'' is in earbetoan oan 'e Frânske [[soölooch]] [[Étienne Geoffroy Saint-Hilaire]] (1772–1844).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-collared-parrot-geoffroyus-simplex ''BirdLife'', oproppen 4 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/blcpar3/L8965929 ''eBird'', oproppen 4 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blcpar3/cur/introduction ''Birds of the World'', oproppen 4 novimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Geoffroyus simplex|Blauhalspappegaai}}
}}
{{DEFAULTSORT:blauhalspappegaai}}
[[Kategory:Geoffroypappegaai]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>r36pw7hxm2fnsz7sfs50fcdiwruadzh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Geoffroypappegaaien</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195141</id>
    <revision>
      <id>1244078</id>
      <parentid>1243948</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>sangpappegaai --&gt; sjongpappegaai</comment>
      <origin>1244078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3573" sha1="k8moo7lz7fuc4clagztk4uxqho9j5ds" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme                = geoffroypappegaaien
| ôfbylding            = Levaillant Parrot 112 (cropped).jpg
| ôfbyldingsbreedte    =
| ôfbyldingstekst      = readwangpappegaai
| takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4              = [[skift (taksonomy)|skift]]:
| namme4               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
| takson6              = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme6               = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
| takson7              = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme7               = '''geoffroypappegaaien''' (''Geoffroyus'')
| beskriuwer, jier     =
}}
It [[Skaai (taksonomy)|skaai]] '''geoffroypappegaaien''' (''Geoffroyus'') heart ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') en bestiet út trije soarten pappegaaien. De soarten komme foar op [[Nij-Guineä]], yn dielen fan [[Yndoneezje]] en op eilannen yn 'e [[Bismarckarsjipel]] en de [[Salomonseilannen]]. It ferspriedingsgebiet rint by de [[readwangpappegaai]] ek troch oant it noarden fan [[Queensland]] yn [[Austraalje]].

De soarten fan dit skaai binne relatyf lytse oant middelgrutte, kompakt boude pappegaaien mei in koarte sturt. It fearrekleed is foar it grutste part grien. By de readwangpappegaai is der in dúdlik ferskil tusken de seksen: it mantsje hat reade wangen en in blaupearse kop, wylst it wyfke in brune kop hat. De blauhalspappegaai is te werkennen oan 'e ljochtgrize kraach fan it mantsje, mei in smelle blauwe râne. De sjongpappegaai komt foar yn 'e [[Bismarckarsjipel]] en de [[Salomonseilannen]].

De fûgels libje yn ferskate bosktypen. De soarten hawwe in ferskaat oan fretten, wêrûnder sied, fruchten, blommen en nektar.

== Soarten fan it skaai geoffroypappegaaien (''Geoffroyus'') ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Geoffroyus simplex (cropped).jpg|120px ]]|| ''Geoffroyus simplex'' || [[Blauhalspappegaai]] || Bercheftige gebieten fan westlik, sintraal en eastlik [[Nij-Guineä]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-collared-parrot-geoffroyus-simplex ''Geoffroyus simplex'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Red-cheeked Parrot.jpg|120px]]|| ''Geoffroyus geoffroyi'' || [[Readwangpappegaai]] || [[Yndoneezje]], [[East-Timor]], [[Papoea Nij-Guineä]] en noardlik [[Queensland]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-cheeked-parrot-geoffroyus-geoffroyi ''Geoffroyus geoffroyi'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:MNHN-ZO-MO-2004-268 Psittacus Geoffroyi heteroclitus Hombron &amp; Jacquinot, 1841 Syntype 3.jpg|120px]] || ''Geoffroyus heteroclitus'' || [[Sjongpappegaai]] || [[Bismarckarsjipel]] en [[Salomonseilannen]], útsein [[Rennell]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-cheeked-parrot-geoffroyus-geoffroyi ''Geoffroyus heteroclitus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Geoffroyus|Geoffroypappegaaien}}
}}
{{DEFAULTSORT:Geoffroypappegaaien}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Geoffroypappegaai| ]]
[[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]</text>
      <sha1>k8moo7lz7fuc4clagztk4uxqho9j5ds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aziatyske wylde hûn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195146</id>
    <revision>
      <id>1244081</id>
      <parentid>1243986</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kaart</comment>
      <origin>1244081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10375" sha1="836i4w785yczitl6jwhdnvvh59g6rrc" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Aziatyske wylde hûn
|Ofbyld   = [[File:Dhole (Asiatic wild dog) cropped.jpg|250px]] 
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[sûchdieren]] (''Mammalia'')
|Skift    = [[rôfdieren]] (''Carnivora'') 
|Famylje  = [[hûneftigen]] (''Canidae'') 
|Skaai    = [[Aziatyske wylde hûnen]] (''Cuon'')&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1838&lt;/small&gt;
|Wittenskiplike namme= Cuon alpinus
|Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811 
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]]
----
|lânkaart   =[[Ofbyld:Fersprieding fan de Aziatyske wylde hûn (Cuon alpinus).png|center|250px]]
}}
De '''Aziatyske wylde hûn''' is in wylde [[hûneftigen|hûnesoarte]] dy't wiidferspraat foarkomt yn [[Aazje]]. Mei de [[wolf]] en de [[Afrikaanske wylde hûn]] heart er ta de gruttere hûneftigen dy't yn kloften libje en jeie.

De Aziatyske wylde hûn hat yn 'e literatuer noch in ferskaat oan oare nammen, wat foar betizing soargje kin. Sa kin de namme Aziatyske reade wolf betizing jaan mei de net nau besibbe [[reade wolf]]. De namme Alpenwolf is nuver, sjoen it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte, dêr't gjin inkeld berchtme by heart dat as de Alpen oantsjut wurdt (en alhiel net de Europeeske Alpen). Dochs wurdt ek dy namme yn 'e literatuer brûkt. Fierders wurde soms de nammen ''dhole'' (in Yndiaaske namme foar dizze hûn, dy't bygelyks foarkomt yn &quot;[[The Jungle Book]]&quot; fan [[Rudyard Kipling]]) en ''adjak'' (in Javaanske namme) brûkt.

== Uterlik ==
[[Ofbyld:Dhole kiss (50551452951).jpg|thumb|left|Boartsjende dholes]]
De Aziatyske wylde hûn hat in kop-romplingte fan krekt gjin meter en in sturt fan 45 sm. De skofhichte is 45 sm en it gewicht likernôch 20 kg. De namme reade hûn ferwiist nei de kleur fan it hier, dy't fariearret fan readbrún oant oranje. De ûnderkant is witich. De sturt is altyd donkerder as de rest fan it lichem en oan 'e ein swart.

De dhole ûnderskiedt him fan 'e measte oare hûneftigen meidat er minder kiezen yn 'e ûndertsjeak hat. Hy hat mar 40 tosken, wylst oare hûneftigen ornaris 42 tosken hawwe.

== Fersprieding en biotoop ==
De dhole komt foar yn in grut ferskaat oan klimaatsônes, fan it [[Altaiberchtme]] en [[Mantsjoerije]] yn it noarden oant [[Yndia]] en [[Yndoneezje]] yn it suden. Oant yn it [[Pleistoseen]] kaam it skaai ''Cuon'' ek yn [[Jeropa]], [[Borneo]] en [[Sry Lanka]] foar, en mooglik sels yn [[Noard-Amearika]].

Wolven en dholes mije inoar ornaris, sadat de ferspriedingsgebieten fan beide soarten foar in grut part faninoar skieden binne. Oars as wolven mije dholes iepen gebieten lykas steppes en woastinen. Se komme lykwols wol foar yn berchsteppes. Se libje benammen yn bosken, wêrûnder de nullebosken oan 'e [[Amoer (rivier)|Amoer]], de tropyske reinwâlden fan [[Súdeast-Aazje]] en de drûge en moessonbosken fan Yndia. Yn [[Sintraal-Aazje]] komme de populaasjes benammen yn bercheftige gebieten foar.

== Hâlden en dragen ==
Wat it sosjale gedrach oanbelanget, hawwe dholes in soad oerienkomsten mei wolven en Afrikaanske wylde hûnen. In kloft dholes bestiet ornaris út fiif oant tolve bisten, mar bytiden út mear as tritich. De kloft wurdt laat troch in alfamantsje en in alf wyfke. Allinnich dit pear soarget foar neiteam. De draachtiid duorret sechtich dagen. In nêst bestiet yn trochsneed út seis jongen, mar somtiden binne dat der wol njoggen. De hiele kloft helpt by it grutbringen fan 'e jongen.
[[Ofbyld:Tadoba (50).jpg|thumb|left|Dholes mei proai]]
By de jacht kommunisearje dholes meiïnoar troch fluitsinjalen, sadat hja de bewegingen opinoar ôfstimme kinne. Dat is nedich om't it leefgebiet faak lûdroftich en net oersichtlik is. Ornaris liedt it alfamantsje de jacht en hy grypt de proai by de efterpoaten. De oare leden fan 'e kloft helje him dan yn en skuorre de proai útinoar. Soms begjinne se de proai al op te fretten wylst dy noch libbet; se deadzje him dus net mei opsetsin earst.

Harren proaidieren binne ûnder oare harten, reeën, stienbokken, wylde skiep en wylde bargen. Sels tige grutte bisten, lykas de gaur, wurde troch in kloft dholes deade. Yn Yndia is it axishart harren wichtichste proaidier. Fierders ite se kjifdieren, ies en ynsekten, en sels beien. In jachtgroep bestiet ornaris út trije oant fjouwer leden fan 'e kloft.

Dholes hawwe net in soad natuerlike fijannen, útsein de minske. Yn groepen kinne se sels bearen en loaihoarsen oermasterje en deadzje. As se mei genôch bisten byinoar binne, witte se sels in folwoeksen tiger by syn proai wei te jeien.

== De Aziatyske wylde hûn en de minske ==
Der binne nei alle gedachten gjin beskreaune gefallen bekend fan oanfallen troch dholes op minsken. Yn it boek &quot;The Second Jungle Book&quot; fan Rudyard Kipling komt in ferhaal foar wêryn't dholes in wolvekloft oanfalle. Dêryn wurde se ôfskildere as bysûnder moardsuchtige bisten, mar ek yn it algemien wurde dholes gauris as wrede rôfdieren beskôge. Nei alle gedachten binne se lykwols net moardsuchtiger as oare rôfdieren en deadzje se allinnich om oan iten te kommen.

Dizze wylde hûnen waarden ek ferfolge om't se fee stellen. Soms waard der sels in preemje útrikt foar it deadzjen fan dizze bisten.

== Bestânsgrutte en bedriging ==
De [[IUCN]] hat de dhole klassifisearre as bedrige. De populaasje fan wylde dholes wurdt rûsd op minder as 2.500 bisten. De wichtichste oarsaken fan 'e oanhâldende ôfname fan 'e populaasje binne de ferneatiging fan it leefgebiet en de oerdracht fan sykten troch ferwyldere hús­hûnen.

De soarte is no hast út [[Sibearje]], [[Turkestan]] en [[Mongoalje]] ferdwûn. Der binne gjin resinte waarnimmings fan dholes bekend út [[Kazachstan]], [[Kirgyzje]] en [[Tadzjikistan]]. De sitewaasje yn it [[Sina|Sineeske]] part fan it [[Tian Shan-berchtme]] is ûndúdlik.

Yn Sina oerlibje noch in stikmannich bisten yn 'e bergen fan westlik [[Sichuan]], súdlik [[Gansu]] en eastlik [[Qinghai]]. Dizze wylde hûnen komme ek noch yn [[Tibet]] foar, benammen yn it grinsgebiet mei [[Ladakh]] en yn Súdeast-[[Tibet]]. Fierders binne der noch lytse populaasjes yn [[Yndosina]] en [[Birma]], mar dy libje meastentiids yn isolearre groepen.

Oer de situaasje op it [[Malakka (skiereilân)|Maleiske skiereilân]], [[Java]] en [[Sumatra]] is net folle bekend. Nei alle gedachten binne de dholes dêr lykwols beheind ta in pear beskerme gebieten.

Yn Yndia hawwe se har oant in beskate hichte hanthavenje kinnen, alteast yn in tal nasjonale parken, lykas Periyar, Nagarhole en Kanha. Se komme dêr noch foar, benammen op it sintrale Deccanplato, yn 'e [[Westlike Ghats|Westlike]] en [[Eastlike Ghats]] en yn Noardeast-Yndia ([[Arunachal Pradesh]], [[Assam]], [[Meghalaya]] en [[West-Bingalen).

== Systematyk ==
[[Ofbyld:Pair of Dholes at Pench National Park, India.jpg|thumb|260px|Dholes yn it [[Nasjonaal Park Pench]], Yndia]]
De dhole is de iennichste fertsjintwurdiger fan it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai ''Cuon''.  De soarte waard yn 1811 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch de natuerûndersiker [[Peter Simon Pallas]]. It sustertakson bestiet út de [[hûnen|wolf- en jakhalseftigen]] fan it skaai ''Canis''.

Neffens de lichemsgrutte en it hier wurde alve [[ûndersoarte]]n fan 'e dhole ûnderskaat. In soad beskriuwingen binne lykwols basearre op mar in pear eksimplaren. Dêrom is it net wis oft alle ûndersoarten jildich binne. De iennichste ûndersoarte dy't dúdlik fan 'e oare ferskilt, is de Turkestaanske alpenwolf (''Cuon alpinus hesperius'').

Oare mooglike ûndersoarten binne:
* ''Cuon alpinus alpinus'', Alpenwolf; eastlik Ruslân, fan 'e [[Baikalmar]] oant de regio's oan 'e Amoer en de [[Ussoery]]. Hat ticht, gielbrún-read hier, in grize nekke en in okerkleurige snút.
* ''Cuon alpinus javanicus'', Javaanske dhole; Java en [[Panataia]]. Hat in koart, ljochtread hier.
* ''Cuon alpinus sumatrensis''; [[Sumatra]]. Hat koart, ljochtread hier mei donker snorhier op 'e wangen.
* ''Cuon alpinus infuscus''; súdlik Birma, Maleizje, [[Tailân]] en [[Fjetnam]]. Hat donkerbrún hier en in karakteristike skedelstruktuer.
* ''Cuon alpinus adustus'', Birmaanske reade hûn; noardlik Birma en Yndosina. Hat readbrún hier.
* ''Cuon alpinus dukhunensis'', Deccan-dhole; súdlik fan 'e [[Ganges]] yn Yndia. Hat read hier, swart snorhier op 'e wangen en koart hier tusken de teannen.
* ''Cuon alpinus primaevus''; de [[Himalaya]]-regio fan [[Nepal]], [[Sikkim]] en [[Bûtan]]. Hat langer en reader hier as ''C. a. dukhunensis'' en lang hier tusken de teannen.
* ''Cuon alpinus hesperius'', Turkestaanske Alpenwolf; súdlik Sibearje, eastlik Turkestan en noardwestlik Sina (Altai en Tianshan). Hat in lange, ljochtgiele pels mei in wite ûnderkant en bleek snorhier op 'e wangen.
* ''Cuon alpinus laniger''; [[Kasjmier]] en súdlik Tibet. Hat folslein gielgriis hier.
* ''Cuon alpinus fumosus''; westlik Sichuan yn Sina en Mongoalje. Hat ticht gielread hier mei in donkere rêch en in grize nekke.
* ''Cuon alpinus lepturus'', Kiangsi-alpenwolf; súdlik fan 'e rivier de Jangtse yn Sina. Hat in egaal reade pels mei in tichte ûnderpels.

Neffens Wilson en Reeder (2005) en [[Handbook of the Mammals of the World]] (2009) wurde mar trije ûndersoarten as jildich erkend: de nominaatûndersoarte ''Cuon alpinus alpinus'', ''Cuon alpinus hesperius'' en ''Cuon alpinus sumatrensis''.
{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [https://de.wikipedia.org/wiki/Rothund ''Belege'' en ''Literatur'', op dizze side].
----
{{commonscat|Cuon alpinus}}
}}

{{DEFAULTSORT:Aziatiske wilde hun}}
[[Kategory:Sûchdieresoarte]]
[[Kategory:Aziatyske wylde hûn]]
[[Kategory:Bedrige sûchdier]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]</text>
      <sha1>836i4w785yczitl6jwhdnvvh59g6rrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fuotgonger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195152</id>
    <revision>
      <id>1244058</id>
      <parentid>1244001</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58511-79</username>
        <id>60581</id>
      </contributor>
      <origin>1244058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2580" sha1="56t30ucv6dkx6elbrx3oeueu2ed9ica" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Padre e hijo 14082006byCme.JPG|thumb|In fuotgonger]]
In '''fuotgonger''' is in persoan dy't te foet dielnimmt oan it [[ferkear]].

De term 'fuotgonger' wurdt eksklusyf brûkt yn in ferkearskontekst. Bûten dy kontekst kin faak it wurd 'rinner' brûkt wurde. Yn Nederlân definiearret de Wegenverkeerswet 1994 de fuotgonger as de iennige kategory ferkearsdielnimmers dy't gjin 'bestjoerder' is. Dochs wurdt in fuotgonger wol beskôge as in 'weibrûker'.

Boppedat wurde neffens dizze Nederlânske wet persoanen dy't gebrûk meitsje fan in [[kroade]], in bernewein of buggy, in net-oandreaune autopet, &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180612142238/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/bijzondere-voertuigen/vraag-en-antwoord/wat-zijn-de-verkeersregels-voor-skaters ''Met skates, skeelers, inlineskates, rolschaatsen, een step of een skateboard bent u voor de wet een voetganger''.] Rijksoverheid.nl&lt;/ref&gt; in skelter (oandreaun troch trappers) of in bernefyts (op it fuotpaad ride is tastien oant de âldens fan 9 jier) &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110307231211/http://www.verkeervpi.be/vpi/schoolverkeer/verkeersregels_voor_kinderen/ ''Je mag op de stoep fietsen, als je nog geen 9 jaar oud bent, met een kinderfiets en zonder de andere voetgangers te hinderen''.], ANWB teoryboek riidbewiis B 2014 (argivearre)&lt;/ref&gt;), lykas minsken op inlineskates, roltsjereed of in skateboard, allegear beskôge as fuotgongers. Op deselde wize wurdt de bestjoerder fan in fiertúch foar minsken mei in beheining, dy't him op in stoepe of fuotpaad bejout, of dy't fan it iene trotwaar of fuotpaad nei it oare oerstekt, ek as fuotgonger beskôge.

In fuotgonger reizget oer it algemien oer in stoepe, fuotpaad of oar oanwiisd fuotgongersgebiet. Yn Nederlân, as sa'n gebiet net beskikber is, mei in fuotgonger in fytspaad of in kombinearre fyts-/bromfytspaad brûke; as dy de ek net binne, meie se de berm of de úterste râne fan 'e dyk brûke. Fuotgongers binne net tastien op autowegen of snelwegen. Dêrtroch, as der gjin fuotpaad, fytspaad, kombinearre fyts-/bromfytspaad of 
[[sutelwei]] is, mei in fuotgonger dêr hielendal net rinne. Fierder meie fuotgongers gjin dyk brûke dy't markearre is mei in buordsje dat tagong foar fuotgongers ferbiedt.

De normale kuierfaasje fan fuotgongers is likernôch 5 km/o. Dy faasje komt ek werom yn de âlde Nederlânske lingtemjitte, bekend as in ''uur gaans'', dy't rûchwei oerienkomt mei 5 kilometer.

{{Commonscat|Pedestrians|Fuotgongers}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
[[Kategory:Ferfier]]
[[Kategory:Ferkear]]</text>
      <sha1>56t30ucv6dkx6elbrx3oeueu2ed9ica</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244082</id>
      <parentid>1244058</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1244082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2601" sha1="fwe3jhgdshxizaufsekdqbxleazcg8i" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Padre e hijo 14082006byCme.JPG|thumb|In fuotgonger]]
In '''fuotgonger''' is in persoan dy't te foet dielnimmt oan it [[ferkear]].

De term 'fuotgonger' wurdt eksklusyf brûkt yn in ferkearskontekst. Bûten dy kontekst kin faak it wurd 'rinner' brûkt wurde. Yn Nederlân definiearret de Wegenverkeerswet 1994 de fuotgonger as de iennige kategory ferkearsdielnimmers dy't gjin 'bestjoerder' is. Dochs wurdt in fuotgonger wol beskôge as in 'weibrûker'.

Boppedat wurde neffens dizze Nederlânske wet persoanen dy't gebrûk meitsje fan in [[kroade]], in bernewein of buggy, in net-oandreaune autopet, &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180612142238/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/bijzondere-voertuigen/vraag-en-antwoord/wat-zijn-de-verkeersregels-voor-skaters ''Met skates, skeelers, inlineskates, rolschaatsen, een step of een skateboard bent u voor de wet een voetganger''.] Rijksoverheid.nl&lt;/ref&gt; in skelter (oandreaun troch trappers) of in bernefyts (op it fuotpaad ride is tastien oant de âldens fan 9 jier) &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110307231211/http://www.verkeervpi.be/vpi/schoolverkeer/verkeersregels_voor_kinderen/ ''Je mag op de stoep fietsen, als je nog geen 9 jaar oud bent, met een kinderfiets en zonder de andere voetgangers te hinderen''.], ANWB teoryboek riidbewiis B 2014 (argivearre)&lt;/ref&gt;), lykas minsken op inlineskates, roltsjereed of in skateboard, allegear beskôge as fuotgongers. Op deselde wize wurdt de bestjoerder fan in fiertúch foar minsken mei in beheining, dy't him op in stoepe of fuotpaad bejout, of dy't fan it iene trotwaar of fuotpaad nei it oare oerstekt, ek as fuotgonger beskôge.

In fuotgonger reizget oer it algemien oer in stoepe, fuotpaad of oar oanwiisd fuotgongersgebiet. Yn Nederlân, as sa'n gebiet net beskikber is, mei in fuotgonger in fytspaad of in kombinearre fyts-/bromfytspaad brûke; as dy de ek net binne, meie se de berm of de úterste râne fan 'e dyk brûke. Fuotgongers binne net tastien op autowegen of snelwegen. Dêrtroch, as der gjin fuotpaad, fytspaad, kombinearre fyts-/bromfytspaad of 
[[sutelwei]] is, mei in fuotgonger dêr hielendal net rinne. Fierder meie fuotgongers gjin dyk brûke dy't markearre is mei in buordsje dat tagong foar fuotgongers ferbiedt.

De normale kuierfaasje fan fuotgongers is likernôch 5 km/o. Dy faasje komt ek werom yn de âlde Nederlânske lingtemjitte, bekend as in ''uur gaans'', dy't rûchwei oerienkomt mei 5 kilometer.

{{Commonscat|Pedestrians|Fuotgongers}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
[[Kategory:Ferfier]]
[[Kategory:Ferkear]]
[[Kategory:Persoan]]</text>
      <sha1>fwe3jhgdshxizaufsekdqbxleazcg8i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244092</id>
      <parentid>1244082</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red.</comment>
      <origin>1244092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2615" sha1="1y0ac33ueoent2maaj2fqds4pomqcwk" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Padre e hijo 14082006byCme.JPG|thumb|In fuotgonger]]
In '''fuotgonger''' is in persoan dy't te foet dielnimmt oan it [[ferkear]].

De term 'fuotgonger' wurdt eksklusyf brûkt yn in ferkearskontekst. Bûten dy kontekst kin faak it wurd 'rinner' brûkt wurde. Yn Nederlân definiearret de Wegenverkeerswet 1994 de fuotgonger as de iennige kategory ferkearsdielnimmers dy't gjin 'bestjoerder' is. Dochs wurdt in fuotgonger wol beskôge as in 'weibrûker'.

Boppedat wurde neffens dizze Nederlânske wet persoanen dy't gebrûk meitsje fan in [[kroade]], in bernewein of buggy, in net-oandreaune autopet, &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180612142238/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/bijzondere-voertuigen/vraag-en-antwoord/wat-zijn-de-verkeersregels-voor-skaters ''Met skates, skeelers, inlineskates, rolschaatsen, een step of een skateboard bent u voor de wet een voetganger''.] Rijksoverheid.nl&lt;/ref&gt; in skelter (oandreaun troch trapers) of in bernefyts (op it fuotpaad ride is tastien oant de âldens fan 9 jier) &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110307231211/http://www.verkeervpi.be/vpi/schoolverkeer/verkeersregels_voor_kinderen/ ''Je mag op de stoep fietsen, als je nog geen 9 jaar oud bent, met een kinderfiets en zonder de andere voetgangers te hinderen''.], ANWB teoryboek riidbewiis B 2014 (argivearre)&lt;/ref&gt;), lykas minsken op inlineskates, roltsjereed of in skateboard, allegear beskôge as fuotgongers. Op deselde wize wurdt de bestjoerder fan in ferfiermiddel foar minsken mei in beheining, dy't him op in stoepe of fuotpaad bejout, of dy't fan it iene trotwaar of fuotpaad nei it oare oerstekt, ek as fuotgonger beskôge.

In fuotgonger reizget oer it algemien oer in stoepe, fuotpaad of oar oanwiisd fuotgongersgebiet. Yn Nederlân, as sa'n gebiet net beskikber is, mei in fuotgonger in fytspaad of in kombinearre fyts-/bromfytspaad brûke; as dy de ek net binne, meie se de berm of de úterste râne fan 'e dyk brûke. Fuotgongers binne net tastien op [[autowegen]] of [[autosnelwegen]]. Dêrtroch, as der gjin fuotpaad, fytspaad, kombinearre fyts-/bromfytspaad of [[sutelwei]] is, mei in fuotgonger dêr hielendal net rinne. Fierder meie fuotgongers gjin dyk brûke dy't markearre is mei in buordsje dat tagong foar fuotgongers ferbiedt.

De normale kuierfaasje fan fuotgongers is likernôch 5 km/o. Dy faasje komt ek werom yn de âlde Nederlânske lingtemjitte, bekend as in ''uur gaans'', dy't rûchwei oerienkomt mei 5 kilometer.

{{Commonscat|Pedestrians|Fuotgongers}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
[[Kategory:Ferfier]]
[[Kategory:Ferkear]]
[[Kategory:Persoan]]</text>
      <sha1>1y0ac33ueoent2maaj2fqds4pomqcwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oranje rotshoanne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195158</id>
    <revision>
      <id>1244083</id>
      <parentid>1244040</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1244083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3985" sha1="gyfdj132wa39c4vi1rgwa5jxgcqsgrp" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = oranje rotshoanne
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Rupicola rupicola.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Rupicola rupicola Guianan Cock-of-the-Rocks (female), Presidente Figueiredo, Amazonas, Brazil.jpg|250px]]&lt;br&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|lûd      = [[Ofbyld:XC170427 - Guianan Cock-of-the-rock - Rupicola rupicola.wav|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje  = [[kotingafûgels]] (''Cotingidae'')
|Skaai    = [[rotshoannen]] (''Rupicola'')
|Wittenskiplike namme = Rupicola rupicola
|Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1766
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Rupicola rupicola map.svg|250px]]
}}
De '''oranje rotshoanne''' (''Rupicola rupicola'') is in [[fûgel]][[soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kotingafûgels]] (''Cotingidae''). De soarte komt foar yn [[Súd-Amearika]]. It is ien fan 'e twa soarten út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Rupicola]]''. De oare soarte is de [[reade rotshoanne]] (''Rupicola peruvianus'').

== Uterlik ==
De oranje rotshoanne is likernôch 30 sintimeter lang. De fûgel hat in robúst en rûnich lichem en sterke poaten. It mantsje hat in opfallend feloranje fearrekleed en in karakteristike, healmoannefoarmige túf op 'e kop. Dy túf hinget oant oer de snaffel en hat in swarte streek. De túf wurdt benammen by de [[balts]] brûkt om yndruk te meitsjen by wyfkes.

De sturt is foar it grutste part swart, mei in oranje bûtenste diel. De wjukken hawwe in swart-wyt streke patroan.

It wyfke hat in folle minder opfallend fearrekleed en is brúngriis fan kleur. Ek hat se in lytsere en minder opfallende túf as it mantsje.

== Fersprieding ==
De oranje rotshoanne komt foar yn [[Frânsk-Guyana]], [[Suriname]], [[Guyana]], it suden fan [[Fenezuëla]], it easten fan [[Kolombia]] en it [[Amazône]]gebiet yn it noarden fan [[Brazylje]].

It [[habitat]] fan 'e soarte bestiet út beboske gebieten mei rotsige dielen. De fûgel hat in foarkar foar gebieten dêr't bosk en rotsich terrein inoar ôfwikselje.

== Hâlden en dragen ==
De oranje rotshoanne yt benammen fruchten.

Yn it briedseizoen komme groepen fan fjirtich of mear fûgels byinoar op in mienskiplik baltsplak. Dêr besykje de mantsjes mei harren opfallende túf en oar pronkgedrach de wyfkes te ymponearjen. De mantsjes stride dêrby meiïnoar om 'e geunst fan 'e wyfkes.

Nei de pearing bout it wyfke in nêst fan modder en plantaardich materiaal. Mei help fan har flibe befestiget se it nêst oan in rots. Dêryn leit se ien of twa aaien. It mantsje helpt net by it bouwen fan it nêst en nimt ek net diel oan it útbrieden fan 'e aaien.

== Status en bedrigingen ==
De oranje rotshoanne hat in grut ferspriedingsgebiet. Der wurdt oannommen dat de populaasje ôfnimt, mar noch net sa bot dat de soarte as bedrige beskôge wurdt.

De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/guianan-cock-of-the-rock-rupicola-rupicola ''BirdLife'', oproppen op 5 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/gcoroc1?continue ''eBird'', oproppen op 5 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gcoroc1/cur/introduction ''Birds of the World'', oproppen op 5 novimber 2026]
* [https://sv.wikipedia.org/wiki/Guldklippf%C3%A5gel ''Guldklippfågel'', Sweedsktalige Wikipedy]
----
{{Commonscat|Rupicola rupicola|Oranje rotshoanne}}
}}
{{DEFAULTSORT:oranje rotshoanne}}
[[Kategory:Rotshoanne]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]</text>
      <sha1>gyfdj132wa39c4vi1rgwa5jxgcqsgrp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reade rotshoanne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195162</id>
    <revision>
      <id>1244084</id>
      <parentid>1244049</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1244084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5379" sha1="gyndjutt49y31d5q2qnbzkum9wcvwib" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme = Reade rotshoanne
|Ofbyld =[[Ofbyld:Andean Cock-of-the-rock (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:P1010107mod.jpg|250px]]&lt;br&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|lûd =
|Ryk = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[rotshoannen]] (''Cotingidae'')
|Skaai = [[rotshoannen]] (''Rupicola'')
|Wittenskiplike namme = Rupicola peruvianus
|Beskriuwer, jier = ([[John Latham (natuerûndersiker)|Latham]], 1790)
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Rupicola peruvianus map.svg|250px]]
}}
De '''reade rotshoanne''' (''Rupicola peruvianus''), ek wol bekend as de '''Andesrotshoanne''', is in [[fûgel]][[soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[rotshoannen]] (''Cotingidae''). De soarte komt foar yn [[Súd-Amearika]] en is de nasjonale fûgel fan [[Perû]]. De wittenskiplike namme ''Rupicola peruviana'' wurdt ek as synonym brûkt.

== Uterlik ==
De reade rotshoanne hat in kompakt lichem en sterke poaten. It mantsje wurdt likernôch 35 oant 38 sintimeter lang. Der binne ferskillende kleurfoarmen by de ûndersoarten. It mantsje fan ''Rupicola peruvianus aequatorialis'' is djip oranje fan kleur, wylst it wyfke oranjebrún is. De mantsjes fan ''Rupicola peruvianus sanguinolentus'' binne skarlakenread en de wyfkes donker kastanjebrún.

De wjukken en sturt fan 'e mantsjes binne swart. De ferlinge wjukdekfearren binne ljochtgriis. It meast opfallende skaaimerk is de grutte, bûge túf fan fearren. Dy rint fan 'e efterkant fan 'e kop oant by de snaffel en bedekt dy hast hielendal.

It wyfke hat in lytsere en minder opfallende túf as it mantsje.

== Fersprieding ==
De reade rotshoanne libbet yn 'e tropyske en subtropyske heechlannen fan it [[Andesberchtme]], fan [[Fenezuëla]] oant [[Bolivia]].

De soarte bewennet benammen tichte, fochtige bosken. Ek komt er foar yn sekundêre bosken by rivieren en beken, en yn rotsige kleauwen mei in tinne begroeiïng. Dêrnjonken wurdt de fûgel oantroffen yn boskgebieten mei bleat lizzende rotsformaasjes.

== Undersoarten ==
Der wurde fjouwer [[ûndersoarte]]n fan 'e reade rotshoanne ûnderskaat:

* ''Rupicola peruvianus aequatorialis'' ([[Władysław Taczanowski|Taczanowski]], 1889), libbet yn it Andesberchtme fan westlik Fenezuëla, yn it sintrale en eastlike part fan Kolombia en op 'e eastlike hellingen fan it suden fan Ekwador. It ferspriedingsgebiet rint troch oant yn it Peruaanske Amazônegebiet. Yn Fenezuëla komt dizze ûndersoarte foar yn it gebiet noardwestlik fan [[Barinas]] en yn 'e steat [[Táchira]]. Yn Perû wurdt er ek oantroffen yn it noarden fan 'e regio [[San Martín (regio)|San Martín]].
* ''Rupicola peruvianus peruvianus'' ([[John Latham (natuerûndersiker)|Latham]], 1790), de nominaatfoarm ''R. p. peruvianus'' komt foar yn sintraal Perû, fan it súdlike part fan San Martín oant it suden fan [[Junín (regio)|Junín]].
* ''Rupicola peruvianus sanguinolentus'' ([[John Gould|Gould]], 1859), komt foar yn it westlike Andesberchtme fan [[Kolombia]] en it noardwesten fan [[Ekwador]].
* ''Rupicola peruvianus saturatus'' ([[Jean Louis Cabanis|Cabanis]] &amp; [[Ferdinand Heine junior|Heine]], 1859) is lânseigen yn it súdeasten en westen fan Bolivia. Dêr komt er ûnder oare foar yn 'e omkriten fan [[La Paz]] en [[Cochabamba]].

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:P1010015mod.jpg|thumb|left|Wyfke by it nêst]]
De reade rotshoanne yt fruchten, ynsekten en lytse [[wringedieren]].

Yn 'e briedtiid komme soms wol fyftich mantsjes byinoar op in iepen plak foar in mienskiplik [[balts]]ritueel. It mantsje sit dêrby op in tûke of rotsrichel en besiket mei syn grutte túf en lûde roppen it omtinken fan 'e wyfkes te lûken.

It wyfke bout in komfoarmich nêst fan klaai op in rots yn 'e smoute of yn in grot en dêrby brûkt hja har eigen flibe om it nêst fêst te plakken. Se briedt de aaien allinnich út. Ornaris leit se twa aaien.

== Status en bedrigingen ==
Oannommen wurdt dat de populaasje fan it ferlies fan biotoop te lijen hat. De soarte rint yn oantallen werom, mar noch net sa slim dat de fûgel as bedrige beskôge wurde moat. De soarte wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).   

== Namme ==
De wittenskiplike skaainamme ''Rupicola'' ferwiist nei it rotsige leefgebiet dêr't de fûgels harren faak op hâlde. De soartnamme ''peruvianus'' ferwiist nei Perû, dêr't de soarte ek in nasjonaal symboal is.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/andean-cock-of-the-rock-rupicola-peruvianus ''BirdLife'', oproppen op 6 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/andcot1?continue ''eBird'', oproppen op 6 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/andcot1/cur/introduction ''Birds of the World'', oproppen op 6 novimber 2026]
* [https://de.wikipedia.org/wiki/Andenfelsenhahn ''Andenfelsenhahn'', Dútsktalige Wikipedy]
----
{{Commonscat|Rupicola peruvianus|Reade rotshoanne}}
}}

{{DEFAULTSORT:reade rotshoanne}}
[[Kategory:Rotshoanne]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]</text>
      <sha1>gyndjutt49y31d5q2qnbzkum9wcvwib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>San Martín (regio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195164</id>
    <revision>
      <id>1244060</id>
      <parentid>1244053</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bestjoer */</comment>
      <origin>1244060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5951" sha1="lc7qvttjrt4w575htwc6osat2itf1ib" xml:space="preserve">{{Ynfoboks regio fan Perû
| namme                 = San Martín
| ôfbylding            = Peru - San Martín Department (locator map).svg
| ôfbyldingstekst      = Lokaasje fan de regio yn Perû
| flagge               = Bandera Región San Martín.svg
| wapen                = Escudo Región San Martín.png
| haadplak             = [[Moyobamba]]
| grutste stêd         = [[Tarapoto]]
| provinsjes           = 10
| distrikten           = 78
| gûverneur            = 
| ynwenners            = 958.076 &lt;small&gt;(rûzing 2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.minsa.gob.pe/reunis/data/poblacion_estimada.asp MINSA - Ministearje fan Folssûnens]&lt;/ref&gt;
| oerflak              = 51 253,31 km²
| befolkingstichtens   = 14,2 ynw./km²
| hichte               = 139 m - 3080 m
| HDI                  = 0,719 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;
| UBIGEO               = 22
| stifting             = 4 septimber 1906
| regio sûnt           = 2002
| ISO-koade            = SAM
| tiidsône             = [[UTC]]-5
| koördinaten          = 
| webside              = [http://www.regionsanmartin.gob.pe sanmartin.gob.pe]
| tekst by posysjekaart= 
| ôfbylding99          = 
| ôfbyldingstekst99    = 
}}
'''San Martín''' (Spaansk: ''Región San Martín'', Kwetsjûa: ''San Martín suyu'') is in [[regio's fan Perû|regio]] yn it noarden fan [[Perû]], dy't geografysk foar in grut part yn 'e oergongssône tusken de [[Andes]] en it [[Amazônereinwâld]] (de ''Selva Alta'') leit. De regio grinzget yn it noarden en easten oan 'e regio's [[Loreto (regio)|Loreto]] en [[Amazonas (Perû)|Amazonas]], yn it suden oan [[Huánuco (regio)|Huánuco]], en yn it westen oan [[La Libertad (regio)|La Libertad]]. 

De regio beslacht in oerflak fan 51.253,31 km² en hie neffens de folkstelling fan 2025 likernôch 968.500 ynwenners. De haadstêd is [[Moyobamba]], wylst de grutste stêd en it ekonomyske sintrum fan 'e regio [[Tarapoto]] is. De regio is ferneamd nei de Perûviaanske frijheidsstrider [[José de San Martín]].

== Geografy en klimaat ==
Karakteristyk foar de regio is de ôfwikseling fan bercheftige gebieten en tropyske dellingen. 

=== Rivieren ===
[[Ofbyld:Riu Huallaga des de la carretera de Sauce04.jpg|thumb|left|Río Huallaga]]
De wichtichste rivier is de [[Río Huallaga]], dy't troch de regio streamt. Wichtige sydrivieren binne de Río Mayo, de Río Saposoa, de Río Huayabamba en de Río Tocache.

=== Pongo's (rivierkleauwen) ===
De regio stiet ek bekend om syn djippe rivierkleauwen, pleatslik bekend as ''pongos'': de Pongo de Caynarachi (op 350 m) yn Lamas, en de Pongo de Aguirre (op 500 m) en de Huamanhuasi yn 'e provinsje San Martín.

=== Marren ===
It bekendste wetter yn 'e regio is de [[El Sauce (mar)|El Sauce]] (ek wol oantsjut as ''Laguna Azul'', de blauwe mar).

== Toerisme en kultuer ==
Yn 'e provinsje Mariscal Cáceres, yn it westlike diel fan de regio, leit it [[Nasjonaal Park Río Abiseo]], dat yn 1990 troch [[UNESCO]] útroppen is ta [[wrâlderfgoed]]. It nasjonaal park hat in ûnbidich rike flora en fauna, wêrûnder ferskate bedrige diersoarten. Der binne ek 36 prekolumbiaanske fynstplakken ûntdutsen, wêrfan't [[Gran Pajatén]] de grutste en archeologysk meast wichtige is. Dat plak waard yn it begjin fan 'e jierren 1960 weromfûn en wie omtrint 200 nei Kristus bewenne. It wurdt meastentiids taskreaun oan 'e [[Chachapoya-kultuer]], al bestiet it park ek út archeologyske fynsten fan oare kultueren dy't tebekgeane oant 1500 foar Kristus.

== Bestjoer ==
De regio San Martín is ferdield yn tsien provinsjes, dy't tegearre út 78 distrikten besteane.

&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: flex-start; gap: 20px; margin-bottom: 1em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 400px; min-width: 300px; overflow-x: auto;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: right;&quot;
|+ Provinsjes fan San Martín
|- style=&quot;background-color: #efefef; text-align: center;&quot;
! [[UBIGEO]] !! Provinsje !! Haadplak !! Distrikten
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2201
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Moyobamba (provinsje)|Moyobamba]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Moyobamba]]
| 6
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2202
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Bellavista (provinsje)|Bellavista]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Bellavista (Perû)|Bellavista]]
| 6
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2203
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[El Dorado (provinsje)|El Dorado]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[San José de Sisa]]
| 5
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2204
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Huallaga (provinsje)|Huallaga]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Saposoa]]
| 6
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2205
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Lamas (provinsje)|Lamas]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Lamas (Perû)|Lamas]]
| 11
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2206
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Mariscal Cáceres (provinsje)|Mariscal Cáceres]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Juanjuí]]
| 5
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2207
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Picota (provinsje)|Picota]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Picota (Perû)|Picota]]
| 10
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2208
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Rioja (provinsje)|Rioja]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Rioja (Perû)|Rioja]]
| 9
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2209
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[San Martín (provinsje)|San Martín]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Tarapoto]]
| 14
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2210
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Tocache (provinsje)|Tocache]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Tocache]]
| 6
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 0 0 300px; max-width: 100%;&quot;&gt;
[[Ofbyld:Departamento de San Martín.png|250px|thumb|Provinsjes fan San Martín.]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=

&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|San Martín Department (Peru)|San Martín}}
}}
{{Regio's fan Perû}}
[[Kategory:San Martín (regio)| ]]
[[Kategory:Regio fan Perû|San Martín]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1906]]</text>
      <sha1>lc7qvttjrt4w575htwc6osat2itf1ib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Puno (regio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195166</id>
    <revision>
      <id>1244061</id>
      <parentid>1244056</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bestjoer */</comment>
      <origin>1244061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5852" sha1="1r22urfhece9co7zuoob9fo6mc2tgy5" xml:space="preserve">{{Ynfoboks regio fan Perû
| namme                = Puno
| ôfbylding            = Peru - Puno Department (locator map).svg
| ôfbyldingstekst      = Lokaasje fan de regio yn Perû
| flagge               = Bandera Región Puno.svg
| wapen                = Escudo Departamento Puno.svg
| haadplak             = [[Puno (stêd)|Puno]]
| grutste stêd         = [[Juliaca]]
| provinsjes           = 13
| distrikten           = 110
| gûverneur            = 
| ynwenners            = 1.238.435&lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt;
| oerflak              = 71.999 km²
| befolkingstichtens   = 17,5 ynw./km²
| hichte               = 
| HDI                  = 0,706 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;
| UBIGEO               = 21
| stifting             = 26 april 1822
| regio sûnt           = 2002
| ISO-koade            = PUN
| tiidsône             = [[UTC]]-5
| koördinaten          = 
| webside              = [http://www.regionpuno.gob.pe puno.gob.pe]
| tekst by posysjekaart= 
| ôfbylding99          = 
| ôfbyldingstekst99    = 
}}
'''Puno''' (Spaansk: ''Región Puno'', Ketsjûa: ''Puno suyu'', Aimara: ''Puno jach'a suyu'') is in [[regio's fan Perû|regio]] yn it súdeasten fan [[Perû]]. De regio beslacht in oerflak fan 71.999 km² en hie neffens de folkstelling fan 2025 in befolking fan 1.258.000 ynwenners. De regio grinzget yn it easten oan [[Bolivia]], yn it noarden oan 'e regio [[Madre de Dios (regio)|Madre de Dios]], yn it westen oan [[Cusco (regio)|Cusco]] en [[Arequipa (regio)|Arequipa]], en yn it suden oan [[Moquegua (regio)|Moquegua]] en [[Tacna (regio)|Tacna]].

De offisjele haadstêd is de stêd [[Puno (stêd)|Puno]], lizzend oan 'e igge fan 'e [[Titicacamar]], wylst de grutste stêd en it meast wichtige kommersjele sintrum fan 'e regio [[Juliaca]] is. 

== Geografy en klimaat ==
De regio Puno leit foar it grutste part op 'e hege [[Altiplano]]-heechflakte, op in trochsneed hichte fan mear as 3.800 meter boppe de seespegel. Yn it noarden rint it terrein lykwols ôf nei de tropyske reinwâlden fan 'e Amazône.
[[Ofbyld:025 People Uros Islands of Reeds Lake Titicaca Peru 3076 (15158884946).jpg|thumb|left|De driuwende reideilannen yn 'e Titicacamar]]
It meast bekende geografyske skaaimerk fan 'e regio is it [[Titicacamar]], de heechstlizzende mar fan 'e wrâld dy't noch befarber is. Puno dielt de mar mei Bolivia. Yn 'e mar lizze ferskate ferneamde eilannen, lykas [[Taquile]], [[Amantaní]] en de driuwende reideilannen fan 'e [[Uros (folk)|Uros]].

It klimaat op 'e Altiplano is kâld en drûch, mei in grut temperatuerferskil tusken dei en nacht. Yn 'e wintermoannen (juny–augustus) kin de temperatuer nachts rom ûnder it friespunt sakje.

== Kultuer en befolking ==
Puno stiet bekend as de &quot;folklorehaadstêd fan Perû&quot; (''Capital folklórica del Perú'') fanwegen syn rike tradysje fan muzyk, dûns en feestdagen, lykas it feest fan 'e ''Virgen de la Candelaria''. De befolking bestiet foar in grut part út lânseigen folken. Njonken it Spaansk hawwe ek it Ketsjûa en it Aimara  in offisjele status.

== Bestjoer ==
De regio Puno is ferdield yn 13 provinsjes, dy't tegearre út 110 distrikten besteane.

&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: flex-start; gap: 20px; margin-bottom: 1em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 400px; min-width: 300px; overflow-x: auto;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: right;&quot;
|+ Provinsjes fan Puno
|- style=&quot;background-color: #efefef; text-align: center;&quot;
! [[UBIGEO]] !! Provinsje !! Haadplak !! Distrikten
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2101
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Puno (provinsje)|Puno]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Puno (stêd)|Puno]]
| 15
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2102
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Azángaro (provinsje)|Azángaro]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Azángaro]]
| 15
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2103
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Carabaya (provinsje)|Carabaya]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Macusani]]
| 10
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2104
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Chucuito (provinsje)|Chucuito]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Juli]]
| 7
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2105
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[El Collao (provinsje)|El Collao]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Ilave]]
| 5
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2106
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Huancané (provinsje)|Huancané]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Huancané]]
| 8
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2107
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Lampa (provinsje)|Lampa]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Lampa (Perû)|Lampa]]
| 10
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2108
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Melgar (provinsje)|Melgar]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Ayaviri]]
| 9
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2109
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Moho (provinsje)|Moho]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Moho]]
| 4
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2110
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[San Antonio de Putina (provinsje)|San Antonio de Putina]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Putina]]
| 5
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2111
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[San Román (provinsje)|San Román]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Juliaca]]
| 5
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2112
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Sandia (provinsje)|Sandia]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Sandia (Perû)|Sandia]]
| 10
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2113
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Yunguyo (provinsje)|Yunguyo]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Yunguyo]]
| 7
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 0 0 300px; max-width: 100%;&quot;&gt;
[[Ofbyld:Map of the Santo Domingo trail.jpg|250px|thumb|Kaart fan Puno.]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Puno Department|Puno}}
}}
{{Regio's fan Perû}}
[[Kategory:Puno (regio)| ]]
[[Kategory:Regio fan Perû|Puno]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1822]]</text>
      <sha1>1r22urfhece9co7zuoob9fo6mc2tgy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bûlevaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195167</id>
    <revision>
      <id>1244057</id>
      <timestamp>2026-11-06T12:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58511-79</username>
        <id>60581</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;[[Ofbyld:Boulevard-sebastopol.jpg|thumb|In boulevard]] In '''boulevard''' is in soarte brede laan beplante mei rigen beammen.&quot;</comment>
      <origin>1244057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="ibyvfa12ojjzl4h4315b9q26lpqnx3i" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Boulevard-sebastopol.jpg|thumb|In boulevard]]
In '''boulevard''' is in soarte brede laan beplante mei rigen beammen.</text>
      <sha1>ibyvfa12ojjzl4h4315b9q26lpqnx3i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244086</id>
      <parentid>1244057</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Boulevard]] omneamd ta [[Bûlevaar]]: frysk</comment>
      <origin>1244057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="ibyvfa12ojjzl4h4315b9q26lpqnx3i" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Boulevard-sebastopol.jpg|thumb|In boulevard]]
In '''boulevard''' is in soarte brede laan beplante mei rigen beammen.</text>
      <sha1>ibyvfa12ojjzl4h4315b9q26lpqnx3i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244088</id>
      <parentid>1244086</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1244088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="414" sha1="pd2eol97i866ws6ma6wugquf6611flk" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Boulevard-sebastopol.jpg|thumb|In bûlevaar.]]
In '''bûlevaar''',&lt;ref&gt;{{Berjocht:Nederlânsk-Frysk|112}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Berjocht:Frysk Hânwurdboek|259}}&lt;/ref&gt; fan it [[Frânsk]]e ''boulevard'', is in soarte brede laan beplante mei rigen beammen.

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{commonscat|Boulevards}}
}}

{{DEFAULTSORT:Bulevaar}}
[[Kategory:Strjitte]]
[[Kategory:Lienwurd út it Frânsk]]</text>
      <sha1>pd2eol97i866ws6ma6wugquf6611flk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244089</id>
      <parentid>1244088</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:03:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>stobbe</comment>
      <origin>1244089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="426" sha1="612p62qlmw9r8furung98iuhgfiye53" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Boulevard-sebastopol.jpg|thumb|In bûlevaar.]]
In '''bûlevaar''',&lt;ref&gt;{{Berjocht:Nederlânsk-Frysk|112}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Berjocht:Frysk Hânwurdboek|259}}&lt;/ref&gt; fan it [[Frânsk]]e ''boulevard'', is in soarte brede laan beplante mei rigen beammen.

{{Stobbe}}

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{commonscat|Boulevards}}
}}

{{DEFAULTSORT:Bulevaar}}
[[Kategory:Strjitte]]
[[Kategory:Lienwurd út it Frânsk]]</text>
      <sha1>612p62qlmw9r8furung98iuhgfiye53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244091</id>
      <parentid>1244089</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>oanfolling fan de:</comment>
      <origin>1244091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1312" sha1="l123u22u9v6kmum9vilvhga5bklr8w0" xml:space="preserve">{{Stobbe}}
[[Ofbyld:Boulevard-sebastopol.jpg|thumb|In bûlevaar yn Sebastopol]]
[[Ofbyld:Zonaanbidders op strand Zandvoort boulevard, nr. 18 camping, overzicht, Bestanddeelnr 922-2705.jpg|thumb|Bûlevaar yn [[Zandvoort]], 1969]]
In '''bûlevaar''',&lt;ref&gt;{{Berjocht:Nederlânsk-Frysk|112}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Berjocht:Frysk Hânwurdboek|259}}&lt;/ref&gt; fan it [[Frânsk]]e ''boulevard'', is in soarte brede laan beplante mei rigen beammen.

Yn Nederlân wurdt mei bûlevaar in dyk oan de kust of soms ek grutte rivieren oantsjut, dêr't flanearre wurde kin, lykas de bûlevaars fan Skeveningen en Zandvoort, of de Maasboulevard yn Rotterdam en Maastricht.

De etymologyske oarsprong — ôflaat fan it Middelnederlânske &quot;bulwerc&quot; (Dútsk &quot;Bollwerk&quot;, Ingelsk &quot;bulwark&quot;, Italjaansk &quot;balvardo&quot;) — wiist op it oarspronklike boukundige doel fan dizze eleminten. &lt;ref&gt;''Wiktionnaire'', [https://fr.wiktionary.org/wiki/boulevard#:~:text=Fran%C3%A7ais-,%C3%89tymologie,l'anglais%20ou%20le%20n%C3%A9erlandais.]&lt;/ref&gt; Se waarden oanlein op iepen stedsromten dy't ûntstiene troch de sloop fan stedsmuorren, dy't in stêd ornaris hielendal of foar in part omsletten hiene.

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{commonscat|Boulevards}}
}}

{{DEFAULTSORT:Bulevaar}}
[[Kategory:Strjitte]]
[[Kategory:Lienwurd út it Frânsk]]</text>
      <sha1>l123u22u9v6kmum9vilvhga5bklr8w0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tacna (regio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195168</id>
    <revision>
      <id>1244059</id>
      <timestamp>2026-11-06T12:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks regio fan Perû | namme                 = Tacna | ôfbylding            = Peru - Tacna Department (locator map).svg | ôfbyldingstekst      = Lokaasje fan de regio yn Perû | flagge               = Flag of Tacna.svg | wapen                = Escudo de San Pedro de Tacna.svg | haadplak             = [[Tacna (stêd)|Tacna]] | grutste stêd         = [[Tacna (stêd)|Tacna]] | provinsjes           = 4 | distrikten           = 28 | gûverneur            =  | ynwenners...&quot;</comment>
      <origin>1244059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4042" sha1="qihsqy65zbx1sumbse0xcla1om6fp37" xml:space="preserve">{{Ynfoboks regio fan Perû
| namme                 = Tacna
| ôfbylding            = Peru - Tacna Department (locator map).svg
| ôfbyldingstekst      = Lokaasje fan de regio yn Perû
| flagge               = Flag of Tacna.svg
| wapen                = Escudo de San Pedro de Tacna.svg
| haadplak             = [[Tacna (stêd)|Tacna]]
| grutste stêd         = [[Tacna (stêd)|Tacna]]
| provinsjes           = 4
| distrikten           = 28
| gûverneur            = 
| ynwenners            = 401.726 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt;
| oerflak              = 16.075 km²
| befolkingstichtens   = 24,2 ynw./km²
| hichte               = 562 m - 3.415 m 
| HDI                  = 0,766 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;
| UBIGEO               = 23
| stifting             = 25 juny 1875
| regio sûnt           = 2002
| ISO-koade            = TAC
| tiidsône             = [[UTC]]-5
| koördinaten          = 
| webside              = [http://www.regiontacna.gob.pe regiontacna.gob.pe]
| tekst by posysjekaart= 
| ôfbylding99          = 
| ôfbyldingstekst99    = 
}}
'''Tacna''' (Spaansk: ''Región Tacna'', Ketsjûa: ''Taqna suyu'', Aimara: ''Takana jach'a suyu'') is de meast súdlike [[regio's fan Perû|regio]] fan [[Perû]]. De regio beslacht in oerflak fan 16.075 km² en hie yn 2025 in befolking fan 389.302 ynwenners. De regio grinzget yn it westen oan 'e [[Stille Oseaan]], yn it noarden oan [[Moquegua (regio)|Moquegua]], yn it noardeasten oan [[Puno (regio)|Puno]], yn it easten oan [[Bolivia]] en yn it suden oan [[Sily]]. De haadstêd is de stêd [[Tacna (stêd)|Tacna]].

== Geografy ==
[[Ofbyld:Tutupaca234.jpg|thumb|left|De fulkaan Tutupaca]]
It lânskip fan Tacna is tige bercheftich. De mei snie bedutsen fulkaan [[Chupiquiña]] hat in hichte fan 5.788 meter boppe de seespegel. Yn grutte dielen fan 'e kustskrite is it terrein faak tige sânich en heuveleftich. 

It klimaat oan 'e kust is drûch en woastyneftich, mar it wurdt mylder makke troch de kâlde [[Humboldtstream]]. Yn 'e hegere berchgebieten fan 'e [[Andes]] hearskje kâldere temperatueren mei in grut temperatuerferskil tusken dei en nacht.

== Befolking ==
De meast foarkommende memmetaal yn de regio is it Spaansk (76%), folge troch it Aimara (19%) en it Ketsjûa (3%). 

== Skiednis ==
De regio waard yn 1880 yn 'e [[Salpeteroarloch]] troch [[Sily]] beset. Hoewol't yn it [[Ferdrach fan Ancón]] (1883) de krite oan Perû tasein waard, bleau de regio oant 1929 ûnder Sileensk besetting. Pas nei it Kompromis fan Tacna en Arica yn 1929 fan 'e Amerikaanske presidint [[Herbert Hoover]] waard de regio formeel weromjûn oan Perû. 

== Bestjoer ==
De regio Tacna is ferdield yn fjouwer provinsjes, dy't tegearre út 28 distrikten besteane.

&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: flex-start; gap: 20px; margin-bottom: 1em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 400px; min-width: 300px; overflow-x: auto;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: right;&quot;
|+ Provinsjes fan Tacna
|- style=&quot;background-color: #efefef; text-align: center;&quot;
! [[UBIGEO]] !! Provinsje !! Haadplak !! Distrikten
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2301
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Tacna (provinsje)|Tacna]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Tacna (stêd)|Tacna]]
| 11
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2302
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Candarave (provinsje)|Candarave]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Candarave]]
| 6
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2303
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Jorge Basadre (provinsje)|Jorge Basadre]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Locumba]]
| 3
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2304
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Tarata (provinsje)|Tarata]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Tarata]]
| 8
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 0 0 300px; max-width: 100%;&quot;&gt;
[[Ofbyld:Departamento de Tacna.png|250px|thumb|Provinsjes fan Tacna]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
----
{{Commonscat|Tacna Department|Tacna}}
}}
{{Regio's fan Perû}}

[[Kategory:Tacna (regio)| ]]
[[Kategory:Regio fan Perû|Tacna]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1875]]</text>
      <sha1>qihsqy65zbx1sumbse0xcla1om6fp37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buru (eilân)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195169</id>
    <redirect title="Boerû" />
    <revision>
      <id>1244070</id>
      <timestamp>2026-11-06T15:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Boerû]]</comment>
      <origin>1244070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="iiwroz9lny9whsfoaxlslala9giwhsz" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Boerû]]</text>
      <sha1>iiwroz9lny9whsfoaxlslala9giwhsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sangpappegaai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195170</id>
    <redirect title="Sjongpappegaai" />
    <revision>
      <id>1244075</id>
      <timestamp>2026-11-06T15:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Sangpappegaai]] omneamd ta [[Sjongpappegaai]]: Sangpappegaai ferfryske fan Ned. 'zangpapagaai', mar Ned. 'zangvogel' is yn it Frysk &quot;sjongfûgel&quot;, dus...</comment>
      <origin>1244075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="hwyx2viky1hmftfwu82hyhb9rh2jtd3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Sjongpappegaai]]</text>
      <sha1>hwyx2viky1hmftfwu82hyhb9rh2jtd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:Fersprieding fan de Aziatyske wylde hûn (Cuon alpinus).png</title>
    <ns>6</ns>
    <id>195171</id>
    <revision>
      <id>1244080</id>
      <timestamp>2026-11-06T15:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de Aziatyske wylde hûn (''Cuon alpinus''). Eigenmakke ôfbylding.</comment>
      <origin>1244080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174" sha1="60sphonjwa2lgxjb5mcheqv8mx8ygy9" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de Aziatyske wylde hûn (''Cuon alpinus''). Eigenmakke ôfbylding.
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht Frij}}</text>
      <sha1>60sphonjwa2lgxjb5mcheqv8mx8ygy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andesrotshoanne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195172</id>
    <redirect title="Reade rotshoanne" />
    <revision>
      <id>1244085</id>
      <timestamp>2026-11-06T15:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Reade rotshoanne]]</comment>
      <origin>1244085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="py0rvxbswhtoi6d3701zxafo4yn4wgd" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Reade rotshoanne]]</text>
      <sha1>py0rvxbswhtoi6d3701zxafo4yn4wgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boulevard</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195173</id>
    <redirect title="Bûlevaar" />
    <revision>
      <id>1244087</id>
      <timestamp>2026-11-06T15:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Boulevard]] omneamd ta [[Bûlevaar]]: frysk</comment>
      <origin>1244087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="h2vqlzmubnap6tt0z952904k9ahkrxi" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Bûlevaar]]</text>
      <sha1>h2vqlzmubnap6tt0z952904k9ahkrxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jacques Bernard Hombron</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195175</id>
    <revision>
      <id>1244097</id>
      <timestamp>2026-11-06T17:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding                    =  | ôfbyldingstekst              =  | ôfbyldingsbreedte            =  | echte namme                  =  | oare namme(n)                =  | nasjonaliteit                = {{FRAnasj}} | berne                        = [[	15 april]] [[1798]] | berteplak                    = [[Parys]] | stoarn                       = [[16 oktober]] [[1852]] (54 jier) | stjerplak                    = op see | etnisiteit...&quot;</comment>
      <origin>1244097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2967" sha1="ah59wwqu52wqqmsk1y70xpahgn67uj9" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{FRAnasj}}
| berne                        = [[	15 april]] [[1798]]
| berteplak                    = [[Parys]]
| stoarn                       = [[16 oktober]] [[1852]] (54 jier)
| stjerplak                    = op see
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = dokter
| aktyf as                     = Botanikus, ornitolooch
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = Beskriuwing fan planten en bisten; ''Aventures les plus curieuses des voyageurs: coup d'oeil autour du monde''
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
[[Ofbyld:Lebreton engraving-06.jpg|thumb|left|De ''Astrolabe'' en de ''Zélée'' fêst yn it iis yn febrewaris 1838 yn de [[Súdlike Oseaan]]]]
'''Jacques Bernard Hombron''' (1798–1852) wie in Frânske skipsdokter en [[natuerûndersiker]]. De ôfkoarting fan de botanyske namme is '''Hombr'''.

Hombron die tusken 1837 en 1840 mei oan de Frânske ekspedysje mei de korvetten ''Astrolabe'' en de ''Zélée'', dy't as doel hie om de omtrek fan [[Antarktika]] te ûndersykjen. Tegearre mei [[Honoré Jacquinot]] beskreau hy in oantal planten en bisten. Hombron fungearre as [[sjirurgyn]] en [[botanikus]] op de ''Astrolabe'', wylst Honoré Jacquinot as assistint-sjirurgyn op de ''Zélée'' tsjinne. &lt;ref name=JS&gt;[http://plants.jstor.org/stable/10.5555/al.ap.person.bm000003742 Hombron, Jacques Bernard (1800-1852)] JSTOR Global Plants&lt;/ref&gt; In botanysk ferslach fan 'e ekspedysje waard publisearre yn: ''Voyage au Pôle Sud et dans l'Océanie sur les corvettes l'Astrolabe et la Zélée ... Botanique / par MM. Hombron et Jacquinot''; (2 dielen 1845-1853).

Yn 1847 publisearre Hombron in wurk yn twa dielen oer syn persoanlike en aventoeren fan oare [[ûntdekkingsreizger]]s, mei de titel: ''Aventures les plus curieuses des voyageurs: coup d'oeil autour du monde''. &lt;ref name=JS/&gt; Yn 1841 neamde [[Charles Gaudichaud-Beaupré]] it plantegenus ''[[Hombronia]]'' ta syn eare. &lt;ref&gt;[https://www.biodiversitylibrary.org/page/33068508#page/292/mode/1up BHL] Taxonomic literature : a selective guide to botanical publications&lt;/ref&gt;

Nei noch twa reizen tusken 1848 en 1850 waard er yn 1851 nei [[Senegal]] stjoerd om dêr te tsjinjen as plakferfangend haaddokter. Hy bleau dêr mar koart en kaam op 'e weromreis oan board fan de ''Ferdinand'' te ferstjerren — nei alle gedachten troch sykte.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Hombron, Jacques Bernard}}
[[Kategory:Frânsk dokter]]
[[Kategory:Frânsk botanikus]]
[[Kategory:Frânsk ornitolooch]]
[[Kategory:Frânsk publisist]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1798]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1852]]</text>
      <sha1>ah59wwqu52wqqmsk1y70xpahgn67uj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Port-Lincolnparkyt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195176</id>
    <revision>
      <id>1244101</id>
      <timestamp>2026-11-06T18:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = Port-Lincolnparkyt |Ofbyld  = [[Ofbyld:Australian Ringneck (Barnardius zonarius) - Flickr - patrickkavanagh.jpg|250px]] |lûd     = |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai   = [[Port-Lincolnparkiten]] (''Barnardius'') |Wittenskiplike namme = ''Bar...&quot;</comment>
      <origin>1244101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4699" sha1="89cw4jsmogpx2dy4cn1pfs2viw4pmj5" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Port-Lincolnparkyt
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Australian Ringneck (Barnardius zonarius) - Flickr - patrickkavanagh.jpg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai   = [[Port-Lincolnparkiten]] (''Barnardius'')
|Wittenskiplike namme = ''Barnardius zonarius''
|Beskriuwer, jier = [[George Shaw|Shaw]], 1805
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''Port-Lincolnparkyt''' (''Barnardius zonarius'') is in [[fûgel]][[soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De [[soarte (taksonomy)|soarte]] heart ta it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Barnardius]]'' en komt foar yn [[Austraalje]].

== Uterlik ==
De Port-Lincolnparkyt is in middelgrutte pappegaai mei in lichemslingte fan likernôch 32,5 oant 37 sintimeter. In karakteristyk skaaimerk is de lange sturt, dy't nei de ein smeller en spits wurdt.

== Undersoarten ==
Neffens de [[IOC World Bird List]] wurdt de Port-Lincolnparkyt as ien soarte beskôge mei fiif [[ûndersoarte]]n. Earder waarden der mear ûndersoarten ûnderskieden en waard de soarte ek ferdield yn twa aparte soarten: de [[Barnardparkyt]] en de Port-Lincolnparkyt.

De fiif ûndersoarten binne:

* ''Barnardius zonarius barnardi'' (Barnardparkyt)
* ''Barnardius zonarius parkeri''
* ''Barnardius zonarius macgillivrayi''
* ''Barnardius zonarius semitorquatus''
* ''Barnardius zonarius zonarius''

== Fersprieding en leefgebiet ==
De ûndersoarte ''B. z. barnardi'' (Barnardparkyt) komt foar yn it súdeasten fan Austraalje. Dizze ûndersoarte hat in sterk kontrastearjend fearrekleed. Opfallend binne it reade plakje boppe de snaffel, de giele halsbân en de blauwe mantel.
[[Ofbyld:Mallee ringneck 42 - Patchewollock.jpg|thumb|left|Port-Lincolnparkiten yn [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]]]] 
De ûndersoarte ''B. z. parkeri'' komt foar yn it noardeasten fan [[Súd-Austraalje]] en it súdwesten fan [[Queensland]]. Dizze ûndersoarte waard yn 2016 foar it earst beskreaun.
[[Ofbyld:Australian Ringneck (Barnardius zonarius) - Flickr - patrickkavanagh.jpg|thumb|260px|
De ûndersoarte ''B. z. macgillivrayi'' komt foar yn it easten fan it [[Noardlik Territoarium]] en it noardwesten fan Queensland. Earder waard dizze fûgel beskôge as in ûndersoarte fan 'e Barnardparkyt. Dizze soarte is foar it grutste part grien en hat fan 'e fiif ûndersoarten it minst kontrastearjende fearrekleed.

De ûndersoarte ''B. z. semitorquatus'' komt foar yn it súdwesten fan [[West-Austraalje]]. It is in sterk kontrastearjende ûndersoarte mei in read plakje boppe de snaffel en in donkerblauwe kiel. De rest fan 'e kop is donkerbrún, wêrtroch't dy as gehiel tige donker liket. Dizze ûndersoarte wurdt ek it grutste.

De ûndersoarte ''B. z. zonarius'' komt foar yn it oare part fan West-Austraalje en yn Midden- en Súd-Austraalje. By dizze ûndersoarte ûntbrekt it reade plakje boppe de snaffel.

De Port-Lincolnparkyt komt foar yn in grut ferskaat oan lânskipstypen, mei sawol bosken as strûklân. Ek wurdt de fûgel oantroffen yn parken en tunen.

De ûndersoarte ''B. z. macgillivrayi'' hat in foarkar foar bosken yn 'e buert fan wetterrinnen. Foar alle ûndersoarten jildt dat se benammen foarkomme yn oergongsgebieten tusken bosk en iepen lânskip, dêr't wetter en strûken oanwêzich binne.

== Briedgedrach ==
It wyfke leit meastentiids fjouwer oant fiif aaien.

== Status en bedrigingen ==
De Port-Lincolnparkyt hat in tige grut ferspriedingsgebiet. Dêrtroch is de kâns op útstjerren lyts. De grutte fan 'e totale populaasje is net krekt fêststeld, mar op guon plakken nimt it tal fûgels ta.

De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/australian-ringneck-barnardius-zonarius ''BirdLife'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/polpar1?siteLanguage=nl&amp;continue ''eBird'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/polpar1/cur/introduction ''Birds of the World'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://nl.wikipedia.org/wiki/Port-lincolnparkiet ''Port-lincolnparkiet'', Nederlânsktalige Wikipedy]
----
{{Commonscat|Barnardius zonarius|Port-Lincolnparkyt}}
}}
{{DEFAULTSORT:port lincolnparkit}}
[[Kategory:Port-Lincolnparkyt]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]</text>
      <sha1>89cw4jsmogpx2dy4cn1pfs2viw4pmj5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244104</id>
      <parentid>1244101</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1244104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4758" sha1="ju6efrwfjru59x3ynbwcet0hc0766gb" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Port-Lincolnparkyt
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Australian Ringneck (Barnardius zonarius) - Flickr - patrickkavanagh.jpg|250px]]
|lûd     = [[Ofbyld:Australian Ringneck Parrot.ogg|250px]]
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai   = [[Port-Lincolnparkiten]] (''Barnardius'')
|Wittenskiplike namme = ''Barnardius zonarius''
|Beskriuwer, jier = [[George Shaw|Shaw]], 1805
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''Port-Lincolnparkyt''' (''Barnardius zonarius'') is in [[fûgel]][[soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De [[soarte (taksonomy)|soarte]] heart ta it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Barnardius]]'' en komt foar yn [[Austraalje]].

== Uterlik ==
De Port-Lincolnparkyt is in middelgrutte pappegaai mei in lichemslingte fan likernôch 32,5 oant 37 sintimeter. In karakteristyk skaaimerk is de lange sturt, dy't nei de ein smeller en spits wurdt.

== Undersoarten ==
Neffens de [[IOC World Bird List]] wurdt de Port-Lincolnparkyt as ien soarte beskôge mei fiif [[ûndersoarte]]n. Earder waarden der mear ûndersoarten ûnderskieden en waard de soarte ek ferdield yn twa aparte soarten: de [[Barnardparkyt]] en de Port-Lincolnparkyt.

De fiif ûndersoarten binne:

* ''Barnardius zonarius barnardi'' (Barnardparkyt)
* ''Barnardius zonarius parkeri''
* ''Barnardius zonarius macgillivrayi''
* ''Barnardius zonarius semitorquatus''
* ''Barnardius zonarius zonarius''

== Fersprieding en leefgebiet ==
De ûndersoarte ''B. z. barnardi'' (Barnardparkyt) komt foar yn it súdeasten fan Austraalje. Dizze ûndersoarte hat in sterk kontrastearjend fearrekleed. Opfallend binne it reade plakje boppe de snaffel, de giele halsbân en de blauwe mantel.
[[Ofbyld:Mallee ringneck 42 - Patchewollock.jpg|thumb|left|Port-Lincolnparkiten yn [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]]]] 
De ûndersoarte ''B. z. parkeri'' komt foar yn it noardeasten fan [[Súd-Austraalje]] en it súdwesten fan [[Queensland]]. Dizze ûndersoarte waard yn 2016 foar it earst beskreaun.
[[Ofbyld:Australian Ringneck (Port Lincoln) 0A2A1038.jpg|thumb|left|Fûgel út it Noardlik Territoarium]]
De ûndersoarte ''B. z. macgillivrayi'' komt foar yn it easten fan it [[Noardlik Territoarium]] en it noardwesten fan Queensland. Earder waard dizze fûgel beskôge as in ûndersoarte fan 'e Barnardparkyt. Dizze soarte is foar it grutste part grien en hat fan 'e fiif ûndersoarten it minst kontrastearjende fearrekleed.

De ûndersoarte ''B. z. semitorquatus'' komt foar yn it súdwesten fan [[West-Austraalje]]. It is in sterk kontrastearjende ûndersoarte mei in read plakje boppe de snaffel en in donkerblauwe kiel. De rest fan 'e kop is donkerbrún, wêrtroch't dy as gehiel tige donker liket. Dizze ûndersoarte wurdt ek it grutste.

De ûndersoarte ''B. z. zonarius'' komt foar yn it oare part fan West-Austraalje en yn Midden- en Súd-Austraalje. By dizze ûndersoarte ûntbrekt it reade plakje boppe de snaffel.

De Port-Lincolnparkyt komt foar yn in grut ferskaat oan lânskipstypen, mei sawol bosken as strûklân. Ek wurdt de fûgel oantroffen yn parken en tunen.

De ûndersoarte ''B. z. macgillivrayi'' hat in foarkar foar bosken yn 'e buert fan wetterrinnen. Foar alle ûndersoarten jildt dat se benammen foarkomme yn oergongsgebieten tusken bosk en iepen lânskip, dêr't wetter en strûken oanwêzich binne.

== Briedgedrach ==
It wyfke leit meastentiids fjouwer oant fiif aaien.

== Status en bedrigingen ==
De Port-Lincolnparkyt hat in tige grut ferspriedingsgebiet. Dêrtroch is de kâns op útstjerren lyts. De grutte fan 'e totale populaasje is net krekt fêststeld, mar op guon plakken nimt it tal fûgels ta.

De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/australian-ringneck-barnardius-zonarius ''BirdLife'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/polpar1?siteLanguage=nl&amp;continue ''eBird'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/polpar1/cur/introduction ''Birds of the World'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://nl.wikipedia.org/wiki/Port-lincolnparkiet ''Port-lincolnparkiet'', Nederlânsktalige Wikipedy]
----
{{Commonscat|Barnardius zonarius|Port-Lincolnparkyt}}
}}
{{DEFAULTSORT:port lincolnparkit}}
[[Kategory:Port-Lincolnparkyt]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]</text>
      <sha1>ju6efrwfjru59x3ynbwcet0hc0766gb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barnardius zonarius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195177</id>
    <redirect title="Port-Lincolnparkyt" />
    <revision>
      <id>1244102</id>
      <timestamp>2026-11-06T18:46:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Port-Lincolnparkyt]]</comment>
      <origin>1244102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="fj4j2uwo5f11ac1w69usdgwboa1mqr9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Port-Lincolnparkyt]]</text>
      <sha1>fj4j2uwo5f11ac1w69usdgwboa1mqr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Port-Lincolnparkyt</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195178</id>
    <revision>
      <id>1244103</id>
      <timestamp>2026-11-06T18:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Barnardius zonarius|''Barnardius''}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]&quot;</comment>
      <origin>1244103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="etgt1t0vsmgay2hfhaw4oudlqlw1yz9" xml:space="preserve">{{Commonscat|Barnardius zonarius|''Barnardius''}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]</text>
      <sha1>etgt1t0vsmgay2hfhaw4oudlqlw1yz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Port-Lincolnparkiten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195179</id>
    <revision>
      <id>1244105</id>
      <timestamp>2026-11-06T19:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Universele ynfoboks bisteryk | namme                = Port-Lincolnparkiten | ôfbylding            = Australian Ringneck (Port Lincoln) 0A2A1038.jpg | ôfbyldingstekst      = Port-Lincolnparkyt (''Barnardius zonarius'') | takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1               = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3              = klasse (ta...&quot;</comment>
      <origin>1244105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2356" sha1="tj6jtmzzz24ja53582shiausgw505a9" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme                = Port-Lincolnparkiten
| ôfbylding            = Australian Ringneck (Port Lincoln) 0A2A1038.jpg
| ôfbyldingstekst      = Port-Lincolnparkyt (''Barnardius zonarius'')
| takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4              = [[skift (taksonomy)|skift]]:
| namme4               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
| takson6              = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme6               = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
| takson7              = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme7               = '''Port-Lincolnparkiten''' (''Barnardius'')
| beskriuwer, jier    = [[Karel Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1854
| soarten             =
}}
It [[skaai (taksonomy)|skaai]] '''Port-Lincolnparkiten''' (''Barnardius'') heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). It skaai bestiet út ien libbene soarte, de [[Port-Lincolnparkyt]] (''Barnardius zonarius''), dy't yn fiif [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt.

Port-Lincolnparkiten binne middelgrutte pappegaaien dy't lânseigen binne yn [[Austraalje]]. Se hawwe in karakteristike lange sturt en komme foar yn ferskillende lânskipstypen, lykas bosken, strûklân, parken en tunen. De ferskillende ûndersoarten hawwe in ferskaat oan kleuren, mei ûnder oare griene, giele, blauwe, reade en swarte fearren.

== Soarte ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Australian Ringneck (Port Lincoln) 0A2A1267.jpg|200px]]
| ''Barnardius zonarius''
| [[Port-Lincolnparkyt]]
| [[Austraalje]]
| [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/australian-ringneck-barnardius-zonarius ''Barnardius zonarius'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Barnardius zonarius|''Barnardius''}}
}}
{{DEFAULTSORT:Port Lincolnparkiten}}
[[Kategory:Port-Lincolnparkit| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]</text>
      <sha1>tj6jtmzzz24ja53582shiausgw505a9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244107</id>
      <parentid>1244105</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T19:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1244107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2356" sha1="8khqiwvyrea4drg4wf14e4o011on7cs" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme                = Port-Lincolnparkiten
| ôfbylding            = Australian Ringneck (Port Lincoln) 0A2A1038.jpg
| ôfbyldingstekst      = Port-Lincolnparkyt (''Barnardius zonarius'')
| takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4              = [[skift (taksonomy)|skift]]:
| namme4               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
| takson6              = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme6               = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
| takson7              = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme7               = '''Port-Lincolnparkiten''' (''Barnardius'')
| beskriuwer, jier    = [[Karel Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1854
| soarten             =
}}
It [[skaai (taksonomy)|skaai]] '''Port-Lincolnparkiten''' (''Barnardius'') heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). It skaai bestiet út ien libbene soarte, de [[Port-Lincolnparkyt]] (''Barnardius zonarius''), dy't yn fiif [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt.

Port-Lincolnparkiten binne middelgrutte pappegaaien dy't lânseigen binne yn [[Austraalje]]. Se hawwe in karakteristike lange sturt en komme foar yn ferskillende lânskipstypen, lykas bosken, strûklân, parken en tunen. De ferskillende ûndersoarten hawwe in ferskaat oan kleuren, mei ûnder oare griene, giele, blauwe, reade en swarte fearren.

== Soarte ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Australian Ringneck (Port Lincoln) 0A2A1267.jpg|200px]]
| ''Barnardius zonarius''
| [[Port-Lincolnparkyt]]
| [[Austraalje]]
| [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/australian-ringneck-barnardius-zonarius ''Barnardius zonarius'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Barnardius zonarius|''Barnardius''}}
}}
{{DEFAULTSORT:Port Lincolnparkiten}}
[[Kategory:Port-Lincolnparkyt| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]</text>
      <sha1>8khqiwvyrea4drg4wf14e4o011on7cs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244115</id>
      <parentid>1244107</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T20:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1244115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2384" sha1="6mq7xdf6ky8fdcwccrs0jxe76cg25lg" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme                = Port-Lincolnparkiten
| ôfbylding            = Australian Ringneck (Port Lincoln) 0A2A1038.jpg
| ôfbyldingstekst      = Port-Lincolnparkyt (''Barnardius zonarius'')
| takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4              = [[skift (taksonomy)|skift]]:
| namme4               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
| takson6              = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme6               = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
| takson7              = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme7               = '''Port-Lincolnparkiten''' (''Barnardius'')
| beskriuwer, jier    = [[Karel Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1854
| soarten             = ''[[Barnardius zonarius]]''
}}
It [[skaai (taksonomy)|skaai]] '''Port-Lincolnparkiten''' (''Barnardius'') heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). It skaai bestiet út ien libbene soarte, de [[Port-Lincolnparkyt]] (''Barnardius zonarius''), dy't yn fiif [[ûndersoarte]]n ferdield wurdt.

Port-Lincolnparkiten binne middelgrutte pappegaaien dy't lânseigen binne yn [[Austraalje]]. Se hawwe in karakteristike lange sturt en komme foar yn ferskillende lânskipstypen, lykas bosken, strûklân, parken en tunen. De ferskillende ûndersoarten hawwe in ferskaat oan kleuren, mei ûnder oare griene, giele, blauwe, reade en swarte fearren.

== Soarte ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Australian Ringneck (Port Lincoln) 0A2A1267.jpg|200px]]
| ''Barnardius zonarius''
| [[Port-Lincolnparkyt]]
| [[Austraalje]]
| [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/australian-ringneck-barnardius-zonarius ''Barnardius zonarius'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Barnardius zonarius|''Barnardius''}}
}}
{{DEFAULTSORT:Port Lincolnparkiten}}
[[Kategory:Port-Lincolnparkyt| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]</text>
      <sha1>6mq7xdf6ky8fdcwccrs0jxe76cg25lg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barnardius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195180</id>
    <redirect title="Port-Lincolnparkiten" />
    <revision>
      <id>1244106</id>
      <timestamp>2026-11-06T19:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Port-Lincolnparkiten]]</comment>
      <origin>1244106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="r7s3hkbuyj6k5zmp51za2eddy01sj8s" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Port-Lincolnparkiten]]</text>
      <sha1>r7s3hkbuyj6k5zmp51za2eddy01sj8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Swelpappegaai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195181</id>
    <revision>
      <id>1244108</id>
      <timestamp>2026-11-06T19:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = Swelpappegaai |Ofbyld   = [[Ofbyld:Swift parrot (cropped).jpg|250px]] |lûd      = |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje  = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai    = [[swelpappegaaien]] (''Lathamus'') |Wittenskiplike namme = ''Lathamus discolor'' |Beskriuwer, jier = George Sha...&quot;</comment>
      <origin>1244108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3973" sha1="jph1okq78yrlw3csgigwk8rz381re13" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Swelpappegaai
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Swift parrot (cropped).jpg|250px]]
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje  = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai    = [[swelpappegaaien]] (''Lathamus'')
|Wittenskiplike namme = ''Lathamus discolor''
|Beskriuwer, jier = [[George Shaw|Shaw]], 1790
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''swelpappegaai''' (''Lathamus discolor''), ek wol bekend as de '''swiftparkyt''', is in [[fûgel]][[soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte waard yn 1790 beskreaun yn in reisferslach fan [[John White]], mar de wittenskiplike soartebeskriuwing waard makke troch [[George Shaw]]. De swelpappegaai is in slim bedrige pappegaai dy't yn [[Austraalje]] foarkomt.

== Uterlik ==
De swelpappegaai is likernôch 25 sintimeter lang en weaget likernôch 65 gram. It fearrekleed is foar it grutste part grien. De foarholle is donkerblau en stekt dúdlik ôf tsjin it reade gesicht. Ek de ûnderkant fan 'e wjukken is read. De ûnderkant fan it lichem is griengielich fan kleur.

It mantsje en it wyfke hawwe itselde fearrekleed. Troch de lange, spitse wjukken en it strakke, streamline lichem is de swelpappegaai in tige rappe fleaner. Dêr komt ek de namme swelpappegaai wei.

== Fersprieding en leefgebiet ==
De swelpappegaai is lânseigen yn [[Austraalje]]. De fûgel briedt yn [[Tasmaanje]], benammen oan 'e súdeastlike kust, fan [[St Helens]] oant [[Southport]]. Ek yn it noarden fan Tasmaanje, yn 'e omkriten fan [[Deloraine]], komme lytse populaasjes foar.

Yn 'e Australyske winter lûkt de swelpappegaai oer de [[Strjitte fan Bass]] nei it súdeasten fan it Australyske fêstelân. Dêr bringt er de winter troch.

De soarte komt foar yn ferskillende boskgebieten, mar wurdt ek oantroffen yn parken en tunen yn foarstêden. Dêr siket er nei beammen dy't gaadlik binne as fiedingsboarne.

== Libbenswize ==
De swelpappegaai is in rappe fleaner en brûkt syn lange, spitse wjukken om grutte ôfstannen ôf te lizzen by syn trek tusken Tasmaanje en it Australyske fêstelân.

== Status en bedrigingen ==
De populaasje fan 'e swelpappegaai waard yn 2018 troch [[BirdLife International]] rûsd op mar 1.000 oant 2.500 folwoeksen fûgels. In bedriging foar de soare is it ferlies fan leefgebiet troch ûntbosking. Natuerlike bosken wurde omset yn lânbougebiet en gebieten foar minsklike bewenning. Dêrtroch ferdwine wichtige fiedings- en briedgebieten. Ut in wittenskiplike analyze die lykwols bliken dat fral de predaasje fan 'e sûkeriikhoarn (''Petaurus breviceps'') de fûgel bedriget. Se frette aaien en jongen en kinne briedende wyfkes deadzje. Neffens de analyze moat it ferminderjen fan dizze predaasje in folle grutter plak krije yn it behâld fan 'e soarte. 

De swelpappegaai stiet sûnt 2015 op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) as earnstich bedrige (''Critically Endangered'', CR).

Dêrnjonken is de ynternasjonale hannel yn dizze pappegaai beheind. De soarte is opnommen yn Taheakke II fan it [[CITES]]-ferdrach.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://ebird.org/species/swipar1/AU-NSW ''eBird'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/swift-parrot-lathamus-discolor ''BirdLife'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/swipar1/cur/introduction ''Birds of the World'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://nl.wikipedia.org/wiki/Zwaluwpapegaai ''Zwaluwpapegaai'', Nederlânsktalige Wikipedy]
----
{{Commonscat|Lathamus discolor|Swelpappegaai}}
}}
{{DEFAULTSORT:swelpappegaai}}
[[Kategory:Swelpappegaai]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]</text>
      <sha1>jph1okq78yrlw3csgigwk8rz381re13</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244110</id>
      <parentid>1244108</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T19:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1244110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4001" sha1="cm41ll1a29d6d2pceaa8wzm4jtc3vyp" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Swelpappegaai
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Swift parrot (cropped).jpg|250px]]
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje  = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai    = [[swelpappegaaien]] (''Lathamus'')
|Wittenskiplike namme = ''Lathamus discolor''
|Beskriuwer, jier = [[George Shaw|Shaw]], 1790
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''swelpappegaai''' (''Lathamus discolor''), ek wol bekend as de '''swiftparkyt''', is in [[fûgel]][[soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte waard yn 1790 beskreaun yn in reisferslach fan [[John White]], mar de wittenskiplike soartebeskriuwing waard makke troch [[George Shaw]]. De swelpappegaai is in slim bedrige pappegaai dy't yn [[Austraalje]] foarkomt.

== Uterlik ==
De swelpappegaai is likernôch 25 sintimeter lang en weaget likernôch 65 gram. It fearrekleed is foar it grutste part grien. De foarholle is donkerblau en stekt dúdlik ôf tsjin it reade gesicht. Ek de ûnderkant fan 'e wjukken is read. De ûnderkant fan it lichem is griengielich fan kleur.

It mantsje en it wyfke hawwe itselde fearrekleed. Troch de lange, spitse wjukken en it strakke, streamline lichem is de swelpappegaai in tige rappe fleaner. Dêr komt ek de namme swelpappegaai wei.

== Fersprieding en leefgebiet ==
De swelpappegaai is lânseigen yn [[Austraalje]]. De fûgel briedt yn [[Tasmaanje]], benammen oan 'e súdeastlike kust, fan [[St Helens]] oant [[Southport]]. Ek yn it noarden fan Tasmaanje, yn 'e omkriten fan [[Deloraine]], komme lytse populaasjes foar.

Yn 'e Australyske winter lûkt de swelpappegaai oer de [[Strjitte fan Bass]] nei it súdeasten fan it Australyske fêstelân. Dêr bringt er de winter troch.

De soarte komt foar yn ferskillende boskgebieten, mar wurdt ek oantroffen yn parken en tunen yn foarstêden. Dêr siket er nei beammen dy't gaadlik binne as fiedingsboarne.

== Libbenswize ==
De swelpappegaai is in rappe fleaner en brûkt syn lange, spitse wjukken om grutte ôfstannen ôf te lizzen by syn trek tusken Tasmaanje en it Australyske fêstelân.

== Status en bedrigingen ==
De populaasje fan 'e swelpappegaai waard yn 2018 troch [[BirdLife International]] rûsd op mar 1.000 oant 2.500 folwoeksen fûgels. In bedriging foar de soare is it ferlies fan leefgebiet troch ûntbosking. Natuerlike bosken wurde omset yn lânbougebiet en gebieten foar minsklike bewenning. Dêrtroch ferdwine wichtige fiedings- en briedgebieten. Ut in wittenskiplike analyze die lykwols bliken dat fral de predaasje fan 'e sûkeriikhoarn (''Petaurus breviceps'') de fûgel bedriget. Se frette aaien en jongen en kinne briedende wyfkes deadzje. Neffens de analyze moat it ferminderjen fan dizze predaasje in folle grutter plak krije yn it behâld fan 'e soarte. 

De swelpappegaai stiet sûnt 2015 op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) as earnstich bedrige (''Critically Endangered'', CR).

Dêrnjonken is de ynternasjonale hannel yn dizze pappegaai beheind. De soarte is opnommen yn Taheakke II fan it [[CITES]]-ferdrach.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://ebird.org/species/swipar1/AU-NSW ''eBird'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/swift-parrot-lathamus-discolor ''BirdLife'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/swipar1/cur/introduction ''Birds of the World'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://nl.wikipedia.org/wiki/Zwaluwpapegaai ''Zwaluwpapegaai'', Nederlânsktalige Wikipedy]
----
{{Commonscat|Lathamus discolor|Swelpappegaai}}
}}
{{DEFAULTSORT:swelpappegaai}}
[[Kategory:Swelpappegaai]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]</text>
      <sha1>cm41ll1a29d6d2pceaa8wzm4jtc3vyp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244112</id>
      <parentid>1244110</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T20:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1244112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4274" sha1="qxrrkn362v0m1d2hdwqi10usque978y" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Swelpappegaai
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Swift parrot (cropped).jpg|250px]]
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje  = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai    = [[swelpappegaaien]] (''Lathamus'')
|Wittenskiplike namme = ''Lathamus discolor''
|Beskriuwer, jier = [[George Shaw|Shaw]], 1790
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''swelpappegaai''' (''Lathamus discolor''), ek wol bekend as de '''swiftparkyt''', is in [[fûgel]][[soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte waard yn 1790 beskreaun yn in reisferslach fan [[John White]], mar de wittenskiplike soartebeskriuwing waard makke troch [[George Shaw]]. De swelpappegaai is in slim bedrige pappegaai dy't yn [[Austraalje]] foarkomt.

== Uterlik ==
De swelpappegaai is likernôch 25 sintimeter lang en weaget likernôch 65 gram. It fearrekleed is foar it grutste part grien. De foarholle is donkerblau en stekt dúdlik ôf tsjin it reade gesicht. Ek de ûnderkant fan 'e wjukken is read. De ûnderkant fan it lichem is griengielich fan kleur.

It mantsje en it wyfke hawwe itselde fearrekleed. Troch de lange, spitse wjukken en it strakke, streamline lichem is de swelpappegaai in tige rappe fleaner. Dêr komt ek de namme swelpappegaai wei.

== Fersprieding en leefgebiet ==
De swelpappegaai is lânseigen yn [[Austraalje]]. De fûgel briedt yn [[Tasmaanje]], benammen oan 'e súdeastlike kust, fan [[St Helens]] oant [[Southport]]. Ek yn it noarden fan Tasmaanje, yn 'e omkriten fan [[Deloraine]], komme lytse populaasjes foar.

Yn 'e Australyske winter lûkt de swelpappegaai oer de [[Strjitte fan Bass]] nei it súdeasten fan it Australyske fêstelân. Dêr bringt er de winter troch.

De soarte komt foar yn ferskillende boskgebieten, mar wurdt ek oantroffen yn parken en tunen yn foarstêden. Dêr siket er nei beammen dy't gaadlik binne as fiedingsboarne.

== Libbenswize ==
De swelpappegaai is in rappe fleaner en brûkt syn lange, spitse wjukken om grutte ôfstannen ôf te lizzen by syn trek tusken Tasmaanje en it Australyske fêstelân.

== Status en bedrigingen ==
De populaasje fan 'e swelpappegaai waard yn 2018 troch [[BirdLife International]] rûsd op mar 1.000 oant 2.500 folwoeksen fûgels. In bedriging foar de soare is it ferlies fan leefgebiet troch ûntbosking. Natuerlike bosken wurde omset yn lânbougebiet en gebieten foar minsklike bewenning. Dêrtroch ferdwine wichtige fiedings- en briedgebieten. Ut in wittenskiplike analyze die lykwols bliken dat fral de predaasje fan 'e sûkeriikhoarn (''Petaurus breviceps'') de fûgel bedriget.&lt;ref&gt;[https://www.forestry.org.au/media-release-predation-not-habitat-loss-is-primary-driver-of-swift-parrot-decline/?utm_source=chatgpt.com Forestry Australia: ''Predation, Not Habitat Loss, Is Primary Driver of Swift Parrot Decline'', 6 maaie 2026]&lt;/ref&gt; Se frette aaien en jongen en kinne briedende wyfkes deadzje. Neffens de analyze moat it ferminderjen fan dizze predaasje in folle grutter plak krije yn it behâld fan 'e soarte. 

De swelpappegaai stiet sûnt 2015 op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) as earnstich bedrige (''Critically Endangered'', CR).

Dêrnjonken is de ynternasjonale hannel yn dizze pappegaai beheind. De soarte is opnommen yn Taheakke II fan it [[CITES]]-ferdrach.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://ebird.org/species/swipar1/AU-NSW ''eBird'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/swift-parrot-lathamus-discolor ''BirdLife'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/swipar1/cur/introduction ''Birds of the World'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://nl.wikipedia.org/wiki/Zwaluwpapegaai ''Zwaluwpapegaai'', Nederlânsktalige Wikipedy]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lathamus discolor|Swelpappegaai}}
}}
{{DEFAULTSORT:swelpappegaai}}
[[Kategory:Swelpappegaai]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]</text>
      <sha1>qxrrkn362v0m1d2hdwqi10usque978y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244127</id>
      <parentid>1244112</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T00:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1244127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4270" sha1="sduwrpyjuun2li7j7a7th5ktdkjxrxm" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = swelpappegaai
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Swift parrot (cropped).jpg|250px]]
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje  = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai    = [[swelpappegaaien]] (''Lathamus'')
|Wittenskiplike namme = Lathamus discolor
|Beskriuwer, jier = [[George Shaw|Shaw]], 1790
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''swelpappegaai''' (''Lathamus discolor''), ek wol bekend as de '''swiftparkyt''', is in [[fûgel]][[soarte (taksonomy)|soarte]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte waard yn 1790 beskreaun yn in reisferslach fan [[John White]], mar de wittenskiplike soartebeskriuwing waard makke troch [[George Shaw]]. De swelpappegaai is in slim bedrige pappegaai dy't yn [[Austraalje]] foarkomt.

== Uterlik ==
De swelpappegaai is likernôch 25 sintimeter lang en weaget likernôch 65 gram. It fearrekleed is foar it grutste part grien. De foarholle is donkerblau en stekt dúdlik ôf tsjin it reade gesicht. Ek de ûnderkant fan 'e wjukken is read. De ûnderkant fan it lichem is griengielich fan kleur.

It mantsje en it wyfke hawwe itselde fearrekleed. Troch de lange, spitse wjukken en it strakke, streamline lichem is de swelpappegaai in tige rappe fleaner. Dêr komt ek de namme swelpappegaai wei.

== Fersprieding en leefgebiet ==
De swelpappegaai is lânseigen yn [[Austraalje]]. De fûgel briedt yn [[Tasmaanje]], benammen oan 'e súdeastlike kust, fan [[St Helens]] oant [[Southport]]. Ek yn it noarden fan Tasmaanje, yn 'e omkriten fan [[Deloraine]], komme lytse populaasjes foar.

Yn 'e Australyske winter lûkt de swelpappegaai oer de [[Strjitte fan Bass]] nei it súdeasten fan it Australyske fêstelân. Dêr bringt er de winter troch.

De soarte komt foar yn ferskillende boskgebieten, mar wurdt ek oantroffen yn parken en tunen yn foarstêden. Dêr siket er nei beammen dy't gaadlik binne as fiedingsboarne.

== Libbenswize ==
De swelpappegaai is in rappe fleaner en brûkt syn lange, spitse wjukken om grutte ôfstannen ôf te lizzen by syn trek tusken Tasmaanje en it Australyske fêstelân.

== Status en bedrigingen ==
De populaasje fan 'e swelpappegaai waard yn 2018 troch [[BirdLife International]] rûsd op mar 1.000 oant 2.500 folwoeksen fûgels. In bedriging foar de soare is it ferlies fan leefgebiet troch ûntbosking. Natuerlike bosken wurde omset yn lânbougebiet en gebieten foar minsklike bewenning. Dêrtroch ferdwine wichtige fiedings- en briedgebieten. Ut in wittenskiplike analyze die lykwols bliken dat fral de predaasje fan 'e sûkeriikhoarn (''Petaurus breviceps'') de fûgel bedriget.&lt;ref&gt;[https://www.forestry.org.au/media-release-predation-not-habitat-loss-is-primary-driver-of-swift-parrot-decline/?utm_source=chatgpt.com Forestry Australia: ''Predation, Not Habitat Loss, Is Primary Driver of Swift Parrot Decline'', 6 maaie 2026]&lt;/ref&gt; Se frette aaien en jongen en kinne briedende wyfkes deadzje. Neffens de analyze moat it ferminderjen fan dizze predaasje in folle grutter plak krije yn it behâld fan 'e soarte. 

De swelpappegaai stiet sûnt 2015 op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) as earnstich bedrige (''Critically Endangered'', CR).

Dêrnjonken is de ynternasjonale hannel yn dizze pappegaai beheind. De soarte is opnommen yn Taheakke II fan it [[CITES]]-ferdrach.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://ebird.org/species/swipar1/AU-NSW ''eBird'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/swift-parrot-lathamus-discolor ''BirdLife'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/swipar1/cur/introduction ''Birds of the World'', oproppen 6 novimber 2026]
* [https://nl.wikipedia.org/wiki/Zwaluwpapegaai ''Zwaluwpapegaai'', Nederlânsktalige Wikipedy]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lathamus discolor|Swelpappegaai}}
}}
{{DEFAULTSORT:swelpappegaai}}
[[Kategory:Swelpappegaai]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]</text>
      <sha1>sduwrpyjuun2li7j7a7th5ktdkjxrxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lathamus discolor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195182</id>
    <redirect title="Swelpappegaai" />
    <revision>
      <id>1244109</id>
      <timestamp>2026-11-06T19:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Swelpappegaai]]</comment>
      <origin>1244109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="bwt7socg41d8upcpsmdvc1th7zcql7f" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Swelpappegaai]]</text>
      <sha1>bwt7socg41d8upcpsmdvc1th7zcql7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Swelpappegaai</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195183</id>
    <revision>
      <id>1244111</id>
      <timestamp>2026-11-06T20:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Lathamus discolor|''Lathamus''}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]&quot;</comment>
      <origin>1244111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="amlbusybw4tr6w3crfsogj4tmy4npop" xml:space="preserve">{{Commonscat|Lathamus discolor|''Lathamus''}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]</text>
      <sha1>amlbusybw4tr6w3crfsogj4tmy4npop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Swelpappegaaien</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195184</id>
    <revision>
      <id>1244113</id>
      <timestamp>2026-11-06T20:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Universele ynfoboks bisteryk | namme                = Swelpappegaaien | ôfbylding            = Swift parrot (Lathamus discolor) South Bruny.jpg | ôfbyldingstekst      = Swelpappegaai (''Lathamus discolor'') | takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1               = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3              = klasse (taksonomy)|kl...&quot;</comment>
      <origin>1244113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2550" sha1="kcbre6ezykyg97iq9pk519sdlww3ytg" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme                = Swelpappegaaien
| ôfbylding            = Swift parrot (Lathamus discolor) South Bruny.jpg
| ôfbyldingstekst      = Swelpappegaai (''Lathamus discolor'')
| takson1              = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1               = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2              = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2               = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3              = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3               = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4              = [[skift (taksonomy)|skift]]:
| namme4               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
| takson6              = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme6               = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
| takson7              = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme7               = '''Swelpappegaaien''' (''Lathamus'')
| beskriuwer, jier     = [[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830
| soarten              = ''[[Lathamus discolor]]''
}}
It [[skaai (taksonomy)|skaai]] '''Swelpappegaaien''' (''Lathamus'') heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). It is in [[monotypysk (takson)|monotypysk]] skaai mei mar ien libbene, mar earnstich bedrige soarte: de [[swelpappegaai]] (''Lathamus discolor'').

De swelpappegaai is in slank boude pappegaai mei spitse wjukken en in lange, spitse sturt. It fearrekleed is foar it grutste part grien, mei reade plakken oan 'e kop en ûnder de wjukken en blauwe fearren oan 'e foarholle en op 'e wjukken.

De soarte libbet yn bosken mei eucalyptusbeammen. Yn 'e Australyske simmer briedt er op [[Tasmaanje]]. Nei it briedseizoen lûkt er oer de [[Strjitte fan Bass]] nei it fêstelân fan súdeastlik [[Austraalje]], dêr't er oerwinteret. De fûgels fiede har benammen mei nektar, mar ite ek lytse ynsekten en oar plantaardich materiaal.

== Soarte ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Lathamus discolor Bruny 1.jpg|200px]]
| ''Lathamus discolor''
| [[Swelpappegaai]]
| [[Tasmaanje]] en súdeastlik [[Austraalje]]
| [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]]&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/swift-parrot-lathamus-discolor ''Lathamus discolor'' op ''Birdlife'']&lt;/ref&gt;
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lathamus}}
}}

{{DEFAULTSORT:Swelpappegaaien}}
[[Kategory:Swelpappegaai| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]</text>
      <sha1>kcbre6ezykyg97iq9pk519sdlww3ytg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lathamus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195185</id>
    <redirect title="Swelpappegaaien" />
    <revision>
      <id>1244114</id>
      <timestamp>2026-11-06T20:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Swelpappegaaien]]</comment>
      <origin>1244114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="7w0r1zw7xmhvb55o1cugx5adk3ut8qy" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Swelpappegaaien]]</text>
      <sha1>7w0r1zw7xmhvb55o1cugx5adk3ut8qy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tumbes (regio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195186</id>
    <revision>
      <id>1244116</id>
      <timestamp>2026-11-06T21:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks regio fan Perû | namme                = Tumbes | ôfbylding            = Peru - Tumbes Department (locator map).svg | ôfbyldingstekst      = Lokaasje fan de regio yn Perû | flagge               = Bandera de Tumbes.svg | wapen                = Escudo Región Tumbes.svg | haadplak             = [[Tumbes (stêd)|Tumbes]] | grutste stêd         = [[Tumbes (stêd)|Tumbes]] | provinsjes           = 3 | distrikten           = 13 | gûverneur            =  | ynwenner...&quot;</comment>
      <origin>1244116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3809" sha1="8s8428kocky9vld59fej9vd9meh6pax" xml:space="preserve">{{Ynfoboks regio fan Perû
| namme                = Tumbes
| ôfbylding            = Peru - Tumbes Department (locator map).svg
| ôfbyldingstekst      = Lokaasje fan de regio yn Perû
| flagge               = Bandera de Tumbes.svg
| wapen                = Escudo Región Tumbes.svg
| haadplak             = [[Tumbes (stêd)|Tumbes]]
| grutste stêd         = [[Tumbes (stêd)|Tumbes]]
| provinsjes           = 3
| distrikten           = 13
| gûverneur            = 
| ynwenners            = 335.364 &lt;small&gt;(rûzing 2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.minsa.gob.pe/reunis/data/poblacion_estimada.asp MINSA - Ministearje fan Folssûnens]&lt;/ref&gt;
| oerflak              = 4.669,20 km²
| befolkingstichtens   = 71,82 ynw./km²
| hichte               = 
| HDI                  = 0,732 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;
| UBIGEO               = 24
| stifting             = 25 novimber 1942
| regio sûnt           = 2002
| ISO-koade            = TUM
| tiidsône             = [[UTC]]-5
| koördinaten          = 
| webside              = [http://www.regiontumbes.gob.pe tumbes.gob.pe]
| tekst by posysjekaart= 
| ôfbylding99          = 
| ôfbyldingstekst99    = 
}}
'''Tumbes''' (Spaansk: ''Región Tumbes'', Ketsjûa: ''Tunpis suyu'') is de lytste [[regio's fan Perû|regio]] fan [[Perû]]. De regio leit yn it uterste noardwesten fan it lân. De regio beslacht in oerflak fan 4.669 km² en hat neffens de rûzing fan 2026 in befolking fan 335.364 ynwenners. 

Tumbes grinzget yn it westen oan 'e [[Stille Oseaan]], yn it noarden en easten oan [[Ekwador]] en yn it suden oan 'e regio [[Piura (regio)|Piura]]. De haadstêd is de stêd mei deselde namme, [[Tumbes (stêd)|Tumbes]].

== Geografy en klimaat ==
[[File:Manglares de Tumbes by boat.jpg|thumb|left|Mangroves]]
It lânskip fan Tumbes is oer it generaal flak en leechlizzend mei by de kust lâns tropyske drûge wâlden en [[mangrove]]s. Troch de lizzing yn it uterste noarden, net fier fan 'e [[evener]] ôf, hat de regio in tropysk klimaat mei relatyf hege temperatueren en in dúdlik ferskil tusken in drûge en in wiete tiid.

De wichtichste havensteden en kustplakken binne Zorritos en Puerto Pizarro, dy't bekend steane om harren strannen. 

Bekende natuergebieten binne it Nasjonaal Reservaat Los Manglares de Tumbes (''Santuario Nacional Los Manglares de Tumbes'') en it Nasjonaal Park Cerros de Amotape (''Parque Nacional Cerros de Amotape''), dat it ekosysteem fan 'e tropyske drûchwâlden beskermet.

== Bestjoer ==
De regio Tumbes is ferdield yn trije provinsjes, dy't tegearre út trettjin distrikten besteane.

&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: flex-start; gap: 20px; margin-bottom: 1em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 400px; min-width: 300px; overflow-x: auto;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: right;&quot;
|+ Provinsjes fan Tumbes
|- style=&quot;background-color: #efefef; text-align: center;&quot;
! [[UBIGEO]] !! Provinsje !! Haadplak !! Distrikten
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2401
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Tumbes (provinsje)|Tumbes]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Tumbes (stêd)|Tumbes]]
| 6
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2402
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Contralmirante Villar (provinsje)|Contralmirante Villar]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Zorritos]]
| 4
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2403
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Zarumilla (provinsje)|Zarumilla]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Zarumilla]]
| 3
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 0 0 300px; max-width: 100%;&quot;&gt;
[[Ofbyld:División Politica de Tumbes.jpg|250px|thumb|Provinsjes fan Tumbes.]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Tumbes Department|Tumbes}}
}}
{{Regio's fan Perû}}

[[Kategory:Tumbes (regio)| ]]
[[Kategory:Regio fan Perû|Tumbes]]
[[Kategory:Bestoerlike ienheid oprjochte yn 1942]]</text>
      <sha1>8s8428kocky9vld59fej9vd9meh6pax</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1244117</id>
      <parentid>1244116</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T21:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1244117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3810" sha1="deru33wksp8l2vuimk39vun06jwc0in" xml:space="preserve">{{Ynfoboks regio fan Perû
| namme                = Tumbes
| ôfbylding            = Peru - Tumbes Department (locator map).svg
| ôfbyldingstekst      = Lokaasje fan de regio yn Perû
| flagge               = Bandera de Tumbes.svg
| wapen                = Escudo Región Tumbes.svg
| haadplak             = [[Tumbes (stêd)|Tumbes]]
| grutste stêd         = [[Tumbes (stêd)|Tumbes]]
| provinsjes           = 3
| distrikten           = 13
| gûverneur            = 
| ynwenners            = 335.364 &lt;small&gt;(rûzing 2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.minsa.gob.pe/reunis/data/poblacion_estimada.asp MINSA - Ministearje fan Folssûnens]&lt;/ref&gt;
| oerflak              = 4.669,20 km²
| befolkingstichtens   = 71,82 ynw./km²
| hichte               = 
| HDI                  = 0,732 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;
| UBIGEO               = 24
| stifting             = 25 novimber 1942
| regio sûnt           = 2002
| ISO-koade            = TUM
| tiidsône             = [[UTC]]-5
| koördinaten          = 
| webside              = [http://www.regiontumbes.gob.pe tumbes.gob.pe]
| tekst by posysjekaart= 
| ôfbylding99          = 
| ôfbyldingstekst99    = 
}}
'''Tumbes''' (Spaansk: ''Región Tumbes'', Ketsjûa: ''Tunpis suyu'') is de lytste [[regio's fan Perû|regio]] fan [[Perû]]. De regio leit yn it uterste noardwesten fan it lân. De regio beslacht in oerflak fan 4.669 km² en hat neffens de rûzing fan 2026 in befolking fan 335.364 ynwenners. 

Tumbes grinzget yn it westen oan 'e [[Stille Oseaan]], yn it noarden en easten oan [[Ekwador]] en yn it suden oan 'e regio [[Piura (regio)|Piura]]. De haadstêd is de stêd mei deselde namme, [[Tumbes (stêd)|Tumbes]].

== Geografy en klimaat ==
[[File:Manglares de Tumbes by boat.jpg|thumb|left|Mangroves]]
It lânskip fan Tumbes is oer it generaal flak en leechlizzend mei by de kust lâns tropyske drûge wâlden en [[mangrove]]s. Troch de lizzing yn it uterste noarden, net fier fan 'e [[evener]] ôf, hat de regio in tropysk klimaat mei relatyf hege temperatueren en in dúdlik ferskil tusken in drûge en in wiete tiid.

De wichtichste havensteden en kustplakken binne Zorritos en Puerto Pizarro, dy't bekend steane om harren strannen. 

Bekende natuergebieten binne it Nasjonaal Reservaat Los Manglares de Tumbes (''Santuario Nacional Los Manglares de Tumbes'') en it Nasjonaal Park Cerros de Amotape (''Parque Nacional Cerros de Amotape''), dat it ekosysteem fan 'e tropyske drûchwâlden beskermet.

== Bestjoer ==
De regio Tumbes is ferdield yn trije provinsjes, dy't tegearre út trettjin distrikten besteane.

&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: flex-start; gap: 20px; margin-bottom: 1em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 400px; min-width: 300px; overflow-x: auto;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: right;&quot;
|+ Provinsjes fan Tumbes
|- style=&quot;background-color: #efefef; text-align: center;&quot;
! [[UBIGEO]] !! Provinsje !! Haadplak !! Distrikten
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2401
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Tumbes (provinsje)|Tumbes]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Tumbes (stêd)|Tumbes]]
| 6
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2402
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Contralmirante Villar (provinsje)|Contralmirante Villar]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Zorritos]]
| 4
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2403
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Zarumilla (provinsje)|Zarumilla]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Zarumilla]]
| 3
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 0 0 300px; max-width: 100%;&quot;&gt;
[[Ofbyld:División Politica de Tumbes.jpg|250px|thumb|Provinsjes fan Tumbes.]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Tumbes Department|Tumbes}}
}}
{{Regio's fan Perû}}

[[Kategory:Tumbes (regio)| ]]
[[Kategory:Regio fan Perû|Tumbes]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1942]]</text>
      <sha1>deru33wksp8l2vuimk39vun06jwc0in</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte tigerparkyt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195187</id>
    <redirect title="Brehmtigerparkyt" />
    <revision>
      <id>1244122</id>
      <timestamp>2026-11-06T21:32:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Brehmtigerparkyt]]</comment>
      <origin>1244122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="c4ndkfty40hnn8gplvzlz89jnbjxg9b" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Brehmtigerparkyt]]</text>
      <sha1>c4ndkfty40hnn8gplvzlz89jnbjxg9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Piura (regio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195188</id>
    <revision>
      <id>1244133</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:47:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks regio fan Perû | namme                 = Piura | ôfbylding            = Peru - Piura Department (locator map).svg | ôfbyldingstekst      = Lokaasje fan de regio yn Perû | flagge               = Bandera de la región de Piura.svg | wapen                = EscudoGanadorRegionPiura2022.svg | haadplak             = [[Piura (stêd)|Piura]] | grutste stêd         = [[Piura (stêd)|Piura]] | provinsjes           = 8 | distrikten           = 65 | gûverneur...&quot;</comment>
      <origin>1244133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5317" sha1="d6mchxknj59sqyj3cq93hb7ayew9qiq" xml:space="preserve">{{Ynfoboks regio fan Perû
| namme                 = Piura
| ôfbylding            = Peru - Piura Department (locator map).svg
| ôfbyldingstekst      = Lokaasje fan de regio yn Perû
| flagge               = Bandera de la región de Piura.svg
| wapen                = EscudoGanadorRegionPiura2022.svg
| haadplak             = [[Piura (stêd)|Piura]]
| grutste stêd         = [[Piura (stêd)|Piura]]
| provinsjes           = 8
| distrikten           = 65
| gûverneur            = 
| ynwenners            = 2.194.928 &lt;small&gt;(rûzing 2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.minsa.gob.pe/reunis/data/poblacion_estimada.asp MINSA - Ministearje fan Folssûnens]&lt;/ref&gt;
| oerflak              = 35.892,49 km²
| befolkingstichtens   = 46,71 ynw./km²
| hichte               = 675 m - 2.709 m
| HDI                  = 0,721 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;
| UBIGEO               = 20
| stifting             = 30 maart 1861
| regio sûnt           = 2002
| ISO-koade            = PIU
| tiidsône             = [[UTC]]-5
| koördinaten          = 
| webside              = [http://www.regionpiura.gob.pe regionpiura.gob.pe]
| tekst by posysjekaart= 
| ôfbylding99          = 
| ôfbyldingstekst99    = 
}}
'''Piura''' (Spaansk: ''Región Piura'', Ketsjûa: ''Piwra suyu'') is in [[regio's fan Perû|regio]] yn it noardwesten fan [[Perû]]. De regio beslacht in oerflak fan 35.891 km² en hie neffens de rûzing fan 2026 in befolking fan 2.194.928 ynwenners. Sawol de regio as de haadstêd [[Piura (stêd)|Piura]] binne ferneamd nei de rivier de [[Río Piura|Piura]].

De regio grinzget yn it westen oan 'e [[Stille Oseaan]], yn it noarden oan 'e regio [[Tumbes (regio)|Tumbes]] en it lân [[Ekwador]], yn it easten oan [[Cajamarca (regio)|Cajamarca]] en yn it suden oan [[Lambayeque (regio)|Lambayeque]].

== Geografy en klimaat ==
It lânskip fan Piura is oer it generaal frij flak yn it kustgebiet en wurdt meast karakterisearre troch grutte woastynlânskippen, lykas de Sechura-woastyn. Oan 'e eastkant rint it terrein lykwols op nei de hege [[Andes]]bergen yn 'e provinsjes Ayabaca en Huancabamba.
[[Ofbyld:MINISTRO NIETO VIAJÓ A PIURA PARA SUPERVISAR LA RESPUESTA DEL SECTOR DEFENSA Y LAS FFAA ANTE LA EMERGENCIA (33008722853).jpg|thumb|left|De rivier de Piura]]
It [[Nasjonaal Park Cerros de Amotape]] (''Parque Nacional Cerros de Amotape'') leit foar in grut part yn 'e oanbuorjende regio Tumbes, mar rint foar in grut part troch yn it noarden fan 'e regio Piura (yn 'e provinsjes Talara en Sullana). It park beskermet it ekosysteem fan 'e ekwatoriale drûge wâlden.

Troch de moeting fan 'e kâlde [[Humboldtstream]] en de waarme [[El Niño-stream]] foar de kust hat de regio in wikseljend klimaat: in drûch woastynklimaat oan 'e súdkust, mar in mear tropysk klimaat mei in soad sinneskyn en yn it noarden ek frijwat rein, benammen yn jierren dat it waarsferskinsel El Niño spilet.

== Skiednis ==
Yn dit gebiet ûntstie de prekolumbiaanske [[Vicús-kultuer]], dy't benammen bekend stiet om har heechûntwikkele ierdewurk en goudsmeidwurk. Letter makke it gebiet diel út fan it [[Sicsicanán]]- en it [[Inka-ryk]]. Yn 1532 stifte [[Francisco Pizarro]] hjir de stêd San Miguel de Piura, de earste Spaanske stêd dy't yn Perû stifte waard.

== Bestjoer ==
De regio Piura is ferdield yn acht provinsjes, dy't tegearre út 65 distrikten besteane.

&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: flex-start; gap: 20px; margin-bottom: 1em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 400px; min-width: 300px; overflow-x: auto;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: right;&quot;
|+ Provinsjes fan Piura
|- style=&quot;background-color: #efefef; text-align: center;&quot;
! [[UBIGEO]] !! Provinsje !! Haadplak !! Distrikten
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Piura (provinsje)|Piura]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Piura (stêd)|Piura]]
| 10
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2002
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Ayabaca (provinsje)|Ayabaca]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Ayabaca]]
| 10
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2003
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Huancabamba (provinsje)|Huancabamba]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Huancabamba (Piura)|Huancabamba]]
| 8
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2004
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Morropón (provinsje)|Morropón]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Chulucanas]]
| 10
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2005
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Paita (provinsje)|Paita]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Paita]]
| 7
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2006
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Sullana (provinsje)|Sullana]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Sullana]]
| 8
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2007
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Talara (provinsje)|Talara]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Talara]]
| 6
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2008
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Sechura (provinsje)|Sechura]]
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Sechura]]
| 6
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 0 0 300px; max-width: 100%;&quot;&gt;
[[Ofbyld:Mapa provincias de región Piura.jpg|250px|thumb|none|Provinsjes fan Piura.]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Piura Department|Piura}}
}}
{{Regio's fan Perû}}

[[Kategory:Piura (regio)| ]]
[[Kategory:Regio fan Perû|Piura]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1861]]</text>
      <sha1>d6mchxknj59sqyj3cq93hb7ayew9qiq</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>