Wikipedy
fywiki
https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside
MediaWiki 1.48.0-wmf.3
first-letter
Media
Wiki
Oerlis
Meidogger
Meidogger oerlis
Wikipedy
Wikipedy oerlis
Ofbyld
Ofbyld oerlis
MediaWiki
MediaWiki oerlis
Berjocht
Berjocht oerlis
Hulp
Hulp oerlis
Kategory
Kategory oerlis
Tema
Tema oerlis
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Strontrace
0
9049
1244138
1233280
2026-11-07T17:48:03Z
Drewes
2754
plaatsjes en noch wat
1244138
wikitext
text/x-wiki
[[Ofbyld:Strontrace kaart OSM.jpg|thumb|Rûtekaart Strontrace]]
[[Ofbyld:Deelnemers aan de traditionele jaarlijkse Strontrace van Warkum (Workum) naar Warmond, in het Zuider Buiten Spaarne t.h.v. de Belgiëlaan.JPG|thumb|Meidoggers op it Zuider Buiten Spaarne ûnder Haarlim yn 1997]]
De '''Strontrace''' is in sylwedstryd dy't sûnt [[1974]] alle jierren holden wurdt. De start is yn [[Warkum]], dêr't de [[stront]] laden wurdt, dy't dan ôflevere wurde moat yn [[Warmond]] yn [[Súd-Hollân]]. Dêr wurde dan [[blombol]]len laden, dêr't mei weromfarre wurdt nei Warkum.
Oan de strontrace meie allinnich historyske skippen meidwaan fanwegen it histoaryske karakter fan de race; dêrom wurdt der benammen mei [[skûtsje]]s en [[tsjalk]]en syld. De bedoeling fan de strontrace is om sa fluch mooglik in pear sekken stront nei Warmond te ferfieren mei allinnich sylkrêft en hankrêft. By ûngeunstige wyn kin der op de fearten net syld wurde, dat dan moat it skip lutsen troch te [[jeie]]n, of der moat [[boomkjen|boomkje]] wurde.
De rûte giet fan Warkum oer de [[Iselmar]] nei [[Amsterdam]]. Dêrby kin keazen wurde om by [[Inkhuzen]] om te gean of by [[Lelystêd]]. Op it [[Bûten IJ]], it [[IJ (Amsterdam)|IJ]] en it [[Noardseekanaal]] moat op 'e motor fearn wurde ("op steam"). Dêrfoarby kin de rûte ek wer op twa manieren ôflein wurde. De earste opsje is oer Amsterdam troch de [[Kostverloren Feart]] nei de [[Nije Mar]] en fierder de [[Ringfeart Haarlimmermarpolder]] ôf nei Warmond ta. De oare opsje is oer [[Spaarndam]] en [[Haarlim]] en dan de Ringfeart ôf nei Warmond. Nei it kearpunt yn Warmond moat weromfearn wurde oer de rûtes dy't de earste kear net keazen binne.
De race wurdt troch in soad minsken sjoen as de swierste race mei histoaryske skippen. Der wurdt nammentlik non-stop, dus dei en nacht, fearn. It mei ûngeunstige wyn boomkjen en jeien ferget benammen in soad úthâldingsfermogen en fakmanskip.
De race wurdt alle jierren holden yn de [[hjerstfakânsje]], tagelyk mei it [[Beurtfear]] en de [[Fiskerijdagen]].
== Sjoch ek ==
* [[Pieperrace]]
== Keppeling om utens ==
* [https://web.archive.org/web/20170728222656/http://www.strontraceworkum.nl/ www.strontraceworkum.nl] (argyf)
[[Kategory:Skûtsjesilen]]
[[Kategory:Sylwedstryd]]
[[Kategory:Evenemint yn Warkum]]
[[Kategory:Sportevenemint yn Fryslân]]
[[Kategory:Sportevenemint yn Nederlân]]
[[Kategory:Evenemint yn Noard-Hollân]]
[[Kategory:Evenemint yn Súd-Hollân]]
[[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1974]]
[[Kategory:Dong]]
[[Kategory:Silen yn Nederlân]]
h2q14jez10ih8et7tmxj9uvezwz5zfv
1244141
1244138
2026-11-07T18:01:40Z
Drewes
2754
- tikfl.
1244141
wikitext
text/x-wiki
[[Ofbyld:Strontrace kaart OSM.jpg|thumb|Rûtekaart Strontrace]]
[[Ofbyld:Deelnemers aan de traditionele jaarlijkse Strontrace van Warkum (Workum) naar Warmond, in het Zuider Buiten Spaarne t.h.v. de Belgiëlaan.JPG|thumb|Meidoggers op it Zuider Buiten Spaarne ûnder Haarlim yn 1997]]
De '''Strontrace''' is in sylwedstryd dy't sûnt [[1974]] alle jierren holden wurdt. De start is yn [[Warkum]], dêr't de [[stront]] laden wurdt, dy't dan ôflevere wurde moat yn [[Warmond]] yn [[Súd-Hollân]]. Dêr wurde dan [[blombol]]len laden, dêr't mei weromfarre wurdt nei Warkum.
Oan de strontrace meie allinnich historyske skippen meidwaan fanwegen it histoaryske karakter fan de race; dêrom wurdt der benammen mei [[skûtsje]]s en [[tsjalk]]en syld. De bedoeling fan de strontrace is om sa fluch mooglik in pear sekken stront nei Warmond te ferfieren mei allinnich sylkrêft en hankrêft. By ûngeunstige wyn kin der op de fearten net syld wurde, dat dan moat it skip lutsen troch te [[jeie]]n, of der moat [[boomkjen|boomkje]] wurde.
De rûte giet fan Warkum oer de [[Iselmar]] nei [[Amsterdam]]. Dêrby kin keazen wurde om by [[Inkhuzen]] om te gean of by [[Lelystêd]]. Op it [[Bûten IJ]], it [[IJ (Amsterdam)|IJ]] en it [[Noardseekanaal]] moat op 'e motor fearn wurde ("op steam"). Dêrfoarby kin de rûte ek wer op twa manieren ôflein wurde. De earste opsje is oer Amsterdam troch de [[Kostverloren Feart]] nei de [[Nije Mar]] en fierder de [[Ringfeart Haarlimmermarpolder]] ôf nei Warmond ta. De oare opsje is oer [[Spaarndam]] en [[Haarlim]] en dan de Ringfeart ôf nei Warmond. Nei it kearpunt yn Warmond moat weromfearn wurde oer de rûtes dy't de earste kear net keazen binne.
De race wurdt troch in soad minsken sjoen as de swierste race mei histoaryske skippen. Der wurdt nammentlik non-stop, dus dei en nacht, fearn. It mei ûngeunstige wyn boomkjen en jeien ferget benammen in soad úthâldingsfermogen en fakmanskip.
De race wurdt alle jierren holden yn de [[hjerstfakânsje]], tagelyk mei it [[Beurtfeart]] en de [[Fiskerijdagen]].
== Sjoch ek ==
* [[Pieperrace]]
== Keppeling om utens ==
* [https://web.archive.org/web/20170728222656/http://www.strontraceworkum.nl/ www.strontraceworkum.nl] (argyf)
[[Kategory:Skûtsjesilen]]
[[Kategory:Sylwedstryd]]
[[Kategory:Evenemint yn Warkum]]
[[Kategory:Sportevenemint yn Fryslân]]
[[Kategory:Sportevenemint yn Nederlân]]
[[Kategory:Evenemint yn Noard-Hollân]]
[[Kategory:Evenemint yn Súd-Hollân]]
[[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1974]]
[[Kategory:Dong]]
[[Kategory:Silen yn Nederlân]]
e23vb6vq3zmyd2kvkpzzupkdbc9pq4g
Hanso Schotanus à Steringa Idzerda
0
22085
1244135
1244123
2026-11-07T17:33:13Z
Drewes
2754
1244135
wikitext
text/x-wiki
[[Ofbyld:Hans Henricus Schotanus à Steringa Idzerda.png|thumb|Hans Henricus Schotanus à Steringa Idzerda]]
'''Hanso Henricus Schotanus à Steringa Idzerda''' ([[Weidum]], [[26 septimber]] [[1885]] - [[Waalsdorperflakte]] by [[De Haach]], [[3 novimber]] [[1944]]) wie in Haachske yngenieur en [[radio]]-pionier fan Frysk komôf.
Op [[6 novimber]] [[1919]] fersoarge hy de earste radio-útstjoering yn Nederlân foar in algemien publyk. Hjirmei wie dizze teffens de earste omropútstjoering yn de wrâld fanwege de foaroankundiging en it geregeld útstjoeren. Hy stjoerde in saneamde ''radio soirée musicale'' út fanút syn wenning yn de Beukstraat yn Den Haach. De studio- en stjoerapparatuer wie makke troch syn eigen bedriuwke, de [[NRI]] (''Nederlandse Radio Industry''). De útstjoering begûn mei de mars ''Turf in je ransel''.<br>
Oant 11 septimber 1924 wist hy syn stjoerder mei de ropletters PCGG yn de loft te hâlden. Troch jildkrapte kaam in ein oan dizze pioniertiid.<br>
Wylst naam de Hilfertsomse [[Nederlânske Seintastellen Fabryk]] (NSF), mei steun fan [[Koninklijke Philips Electronics N.V.|Philips]], dy't twa stjoermêsten by [[Huizen]] beskikber stelde, de publike omroptaak oer. Idzerda boude noch wol in stjoerder foar it [[Keninklik Nederlânsk Meteorologysk Ynstitút|KNMI]]. Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] wie hy aktyf mei fersetswurk.
Op 2 novimber 1944 stoarte in [[V2-raket]] dy't teste waard del tichtby syn hûs, en Idzerda besleat om ris te sjen.[1] Hy krige it befel om it gebiet te ferlitten, mar glûpte letter werom nei de raket en waard dêrop daliks eksekutearre. <ref name=":0">{{Cite web|last=Vallinga|first=Mark|date=2019-11-02|title=Hanso Idzerda: het tragische leven van een radiopionier|url=https://frieschdagblad.nl/2019/11/2/hanso-idzerda-het-tragische-leven-van-een-radiopionier|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230718234033/https://frieschdagblad.nl/|archive-date=2023-07-18|access-date=2021-01-06|website=[[Friesch Dagblad]]|language=nl}}</ref>
== Neitins ==
* De gemeente De Haach en [[Fûns 1818]] hawwe yn 2008 in stimulearringsfûns oprjochte en dit nei ir. Idzerda ferneamd. Dat Idzerdafûns stimulearret en stipet jonge radiomakkers troch jild, opnameapparatuer en montaazjefasiliteiten beskikber te stellen.
* Yn Weidum is de Idzerdaleane nei him ferneamd; dêr stiet ek in momumint ta oantins fan him.
<gallery widths="180" heights="180">
Hilversum-Beeld en Geluid edit-a-thon rondleiding (3).jpg|De selsmakke apparatuer foar radioútstjoeringen fan Idzerda. [[Nederlânsk Ynstitút foar Byld en Lûd]]
Ofbyld:Soireé-Musicale.jpg|Advertinsje yn de NRC foar de útstjoering fan Steringa Idzerda
Herdenkingsteken voor Hanso Henricus Schotanus à Steringa Idzerda.jpg|Betinkingsmonumint yn Weidum
</gallery>
== Iuwfeest ==
Op 6 novimber 2019 wie it eksakt 100 jier lyn dat Idzerda syn earste radio-útsjoering fersoarge. De [[NPO]] joech dêr wiedweidich omtinken oan troch mei in reportaazjewein markante plakken út de nasjonale radioskiednis te besykjen en it presintearjen fan de ''[[Onvergetelijke Luisterlijst]]''. <ref>[https://www.nporadio1.nl/100-jaar-radio/18972-de-onvergetelijke-luisterlijst-hoogtepunten-uit-100-jaar-radio ''De Onvergetelijke Luisterlijst: Maino rijdt rond in '100 jaar radio' bus'']</ref> <ref>[https://www.welingelichtekringen.nl/beroemd-2/1223361/media-herdenken-eerste-radio-uitzending-eeuw-geleden.html ''Media herdenken eerste radio-uitzending eeuw geleden'']</ref> <ref>[https://www.nporadio1.nl/100-jaar-radio/12774-hallo-hier-hilversum-podcast-over-100-jaar-radio ''Hallo Hier Hilversum: podcast over 100 jaar radio'']</ref> <ref>[https://www.spreekbuis.nl/honderd-jaar-na-idzerda-een-cultuurgeschiedenis-van-de-radio/ ''Honderd jaar na Idzerda, een cultuurgeschiedenis van de radio'']</ref>. It [[Frysk Deiblêd]] fan 2 novimber 2019 betocht Hanso Idzerda mei in grut artikel.
== Litratuer ==
* Gidi Verheijen (2019): ''Hanso Idzerda - 100 jaar radio-omroep''
== Keppeling om utens ==
*[http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn1/idzerda Biografie], [[Biografysk Wurdboek fan Nederlân]]
*[http://www.idzerdafonds.nl It Idzerdafûns]
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Schotanus à Steringa Idzerda, Hanso}}
[[Kategory:Frysk yngenieur]]
[[Kategory:Nederlânsk yngenieur]]
[[Kategory:Radiopionier]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Persoan berne yn Weidum]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1885]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1944]]
thfwyee5tm95rdhkm9bvskjtkuqtmik
1244136
1244135
2026-11-07T17:37:20Z
Drewes
2754
1244136
wikitext
text/x-wiki
[[Ofbyld:Hans Henricus Schotanus à Steringa Idzerda.png|thumb|Hans Henricus Schotanus à Steringa Idzerda]]
[[Ofbyld:Eerste radiotune (1919) en interview Gustav Czopp met ir Idzerda.ogg|thumb|Radio-ynterview mei Idzerda út 1939 troch [[Gustav Czopp]] oer it earste lûd op de radio yn 1919]]
'''Hanso Henricus Schotanus à Steringa Idzerda''' ([[Weidum]], [[26 septimber]] [[1885]] - [[Waalsdorperflakte]] by [[De Haach]], [[3 novimber]] [[1944]]) wie in Haachske yngenieur en [[radio]]-pionier fan Frysk komôf.
Op [[6 novimber]] [[1919]] fersoarge hy de earste radio-útstjoering yn Nederlân foar in algemien publyk. Hjirmei wie dizze teffens de earste omropútstjoering yn de wrâld fanwege de foaroankundiging en it geregeld útstjoeren. Hy stjoerde in saneamde ''radio soirée musicale'' út fanút syn wenning yn de Beukstraat yn Den Haach. De studio- en stjoerapparatuer wie makke troch syn eigen bedriuwke, de [[NRI]] (''Nederlandse Radio Industry''). De útstjoering begûn mei de mars ''Turf in je ransel''.<br>
Oant 11 septimber 1924 wist hy syn stjoerder mei de ropletters PCGG yn de loft te hâlden. Troch jildkrapte kaam in ein oan dizze pioniertiid.<br>
Wylst naam de Hilfertsomse [[Nederlânske Seintastellen Fabryk]] (NSF), mei steun fan [[Koninklijke Philips Electronics N.V.|Philips]], dy't twa stjoermêsten by [[Huizen]] beskikber stelde, de publike omroptaak oer. Idzerda boude noch wol in stjoerder foar it [[Keninklik Nederlânsk Meteorologysk Ynstitút|KNMI]]. Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] wie hy aktyf mei fersetswurk.
Op 2 novimber 1944 stoarte in [[V2-raket]] dy't teste waard del tichtby syn hûs, en Idzerda besleat om ris te sjen.[1] Hy krige it befel om it gebiet te ferlitten, mar glûpte letter werom nei de raket en waard dêrop daliks eksekutearre. <ref name=":0">{{Cite web|last=Vallinga|first=Mark|date=2019-11-02|title=Hanso Idzerda: het tragische leven van een radiopionier|url=https://frieschdagblad.nl/2019/11/2/hanso-idzerda-het-tragische-leven-van-een-radiopionier|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230718234033/https://frieschdagblad.nl/|archive-date=2023-07-18|access-date=2021-01-06|website=[[Friesch Dagblad]]|language=nl}}</ref>
== Neitins ==
* De gemeente De Haach en [[Fûns 1818]] hawwe yn 2008 in stimulearringsfûns oprjochte en dit nei ir. Idzerda ferneamd. Dat Idzerdafûns stimulearret en stipet jonge radiomakkers troch jild, opnameapparatuer en montaazjefasiliteiten beskikber te stellen.
* Yn Weidum is de Idzerdaleane nei him ferneamd; dêr stiet ek in momumint ta oantins fan him.
<gallery widths="180" heights="180">
Hilversum-Beeld en Geluid edit-a-thon rondleiding (3).jpg|De selsmakke apparatuer foar radioútstjoeringen fan Idzerda. [[Nederlânsk Ynstitút foar Byld en Lûd]]
Ofbyld:Soireé-Musicale.jpg|Advertinsje yn de NRC foar de útstjoering fan Steringa Idzerda
Herdenkingsteken voor Hanso Henricus Schotanus à Steringa Idzerda.jpg|Betinkingsmonumint yn Weidum
</gallery>
== Iuwfeest ==
Op 6 novimber 2019 wie it eksakt 100 jier lyn dat Idzerda syn earste radio-útsjoering fersoarge. De [[NPO]] joech dêr wiedweidich omtinken oan troch mei in reportaazjewein markante plakken út de nasjonale radioskiednis te besykjen en it presintearjen fan de ''[[Onvergetelijke Luisterlijst]]''. <ref>[https://www.nporadio1.nl/100-jaar-radio/18972-de-onvergetelijke-luisterlijst-hoogtepunten-uit-100-jaar-radio ''De Onvergetelijke Luisterlijst: Maino rijdt rond in '100 jaar radio' bus'']</ref> <ref>[https://www.welingelichtekringen.nl/beroemd-2/1223361/media-herdenken-eerste-radio-uitzending-eeuw-geleden.html ''Media herdenken eerste radio-uitzending eeuw geleden'']</ref> <ref>[https://www.nporadio1.nl/100-jaar-radio/12774-hallo-hier-hilversum-podcast-over-100-jaar-radio ''Hallo Hier Hilversum: podcast over 100 jaar radio'']</ref> <ref>[https://www.spreekbuis.nl/honderd-jaar-na-idzerda-een-cultuurgeschiedenis-van-de-radio/ ''Honderd jaar na Idzerda, een cultuurgeschiedenis van de radio'']</ref>. It [[Frysk Deiblêd]] fan 2 novimber 2019 betocht Hanso Idzerda mei in grut artikel.
== Litratuer ==
* Gidi Verheijen (2019): ''Hanso Idzerda - 100 jaar radio-omroep''
== Keppeling om utens ==
*[http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn1/idzerda Biografie], [[Biografysk Wurdboek fan Nederlân]]
*[http://www.idzerdafonds.nl It Idzerdafûns]
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}
{{DEFAULTSORT:Schotanus à Steringa Idzerda, Hanso}}
[[Kategory:Frysk yngenieur]]
[[Kategory:Nederlânsk yngenieur]]
[[Kategory:Radiopionier]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Persoan berne yn Weidum]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1885]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1944]]
h2t46jogpr4ea9x1a9kt9olti11af9h
Ankie van der Meer
0
30393
1244137
1244124
2026-11-07T17:39:40Z
Drewes
2754
in = yn
1244137
wikitext
text/x-wiki
{{Sjonger of muzikant
| ôfbylding = Portretopname Ankie van der Meer (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst = Ankie van der Meer yn 2020
| ôfbyldingsbreedte =
| echte namme =
| nasjonaliteit = [[Nederlân|Nederlânsk]]
| berne = [[17 april]] [[1959]]
| berteplak = [[Akkrum]]
| stoarn =
| stjerplak =
| etnisiteit = [[Friezen|Frysk]]
| sjenre =
| ynstrumint = sjonger, [[gitaar]]
| sjongtaal = [[Nederlânsk]], [[Frysk]], [[Esperanto]]
| grutste hit(s) =
| jierren aktyf =
| prizen =
| webside = [http://www.nanne-ankie.nl/ Webstee fan Nanne en Ankie]
}}
'''Ankie van der Meer''' ([[Akkrum]], [[7 april]] [[1959]]) is in Fryske sjongster út [[Gytsjerk]]. Se is leraresse [[Frânsk]] en [[Ingelsk]] oan it [[Fryslân Kolleezje|Friesland College]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]].
Ankie is de twillingsuster fan Didi van der Meer ([[PvdA]]-riedslid yn [[Tytsjerksteradiel]]), groeide op yn [[Akkrum]] en ferhuze op har fyftjinde nei [[Hurdegaryp]].<br>
Se spile mei [[Nanne Kalma]] yn [[Irolt]]. Nei in toernee yn [[Hongarije]], dêr't se gjin oankundigingen dwaan koene yn [[Frânsk]], [[Dútsk]], [[Ingelsk]], [[Nederlânsk]] of [[Frysk]], dat Ankie begûn mei it learen fan it [[Esperanto]]. Nei it ôfskiedskonsert fan [[Irolt]] freget se Nanne, hoe't hy it fine soe om muzyk te meitsjen yn it Esperanto. Hy fynt soks tige ynspirearjend en yn 1987 set hy de earste Esperanto-teksten op muzyk. Se freegje Marita Kruijswijk en Marian Nesse om mei te dwaan en sa krijt de groep in twadde namme: [[Kajto]]. Omdat it repertwaar fan de groep hieltiten mear in mingfoarm wurdt en se in soad yn it maritime sirkwy spylje, brûke hja ynstee fan ''De Perelaar'' ek in oare namme: ''Kat yn 't Seil''. Tegearre mei Marita Kruijswijk en Marian Nesse makke se diel út fan de muzykgroep Froufolk. Fierders sjongt se ek noch yn [[Ferbean]].
Sûnt ein njoggentiger jierren groeit der by Ankie en Nanne ferlet om wer mear mei Fryske teksten te dwaan. Se beslute as duo [[Nanne & Ankie]] muzyk te meitsjen, op te treden en om [[cd]]'s op te nimmen. De ûnderwerpen binne gauris maritym en histoarysk, mar geane ek oer grappige aldendeiske foarfallen. Se meie graach Fryske poezij op muzyk sette.
== Keppeling om utens ==
* [http://www.nanne-ankie.nl/ Webstee fan Nanne en Ankie]
[[File:Nanne en Anke.jpg|thumb|left|''Nanne en Ankie'']]
{{DEFAULTSORT:Meer, Ankie van der}}
[[Kategory:Frysk ûnderwizer]]
[[Kategory:Frysk sjonger]]
[[Kategory:Sjonger yn it Frysk]]
[[Kategory:Sjonger yn it Esperanto]]
[[Kategory:Frysk folksmuzykartyst]]
[[Kategory:Persoan berne yn Akkrum]]
[[Kategory:Gytsjerk]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1959]]
drzxt86sdomw8y3uo7jpedtq86iaedu
Piet Oberman
0
33536
1244139
1209689
2026-11-07T17:53:55Z
Drewes
2754
/* Literatuer */ [[]]
1244139
wikitext
text/x-wiki
[[Ofbyld:DeEersteVijf.jpg|thumb|250px|Piet Oberman (yn 'e midden mei hoed), mei de fjouwer oaren dy't as earsten de finzenis yngiene]]
'''Pieter Gerk Oberman (Piet)''' ([[Dantumawâld]], [[31 july]] [[1908]] - [[Dokkum]], [[14 novimber]] [[1972]]) wie in houthanneler yn [[Dokkum]].
== Biografy ==
=== Jonkheid, oplieding en wurk ===
Piet Oberman wie de soan fan houthanneler Douwe Pieters Oberman (1880-1949) en Elzerdina Frederica Tuininga (1882-1931) en kaam út in húshâlding fan trije bern. Pieter Gerk, syn folsleine namme, waard fuort bûten de Dokkumer stedsgrins berne, dat hij kaam offisjeel yn [[Dantumadiel]] op 'e wrâld. Nei de legere skoalle siet er trije jier op 'e Mulo, mei ûnder oaren de lettere fersetsman en freon foar it libben [[Harmen Kingma]]. Dêrnei kaam er by syn heit yn 'e saak. Yn augustus 1928 emigreare er lykme allinnich nei [[Kanada]]. Dêr libbe er trije jier as jager en lânbouwer yn it Kanadeeske doarpke Neilburg. Nei it ferstjerren fan syn mem healwei 1931 kaam er werom nei [[Nederlân]]. Sont begjin 1933 oant ein 1935 hie er syn eigen houthannel yn [[Middenmear]]. Yn 1936 kaam er werom nei Dokkum en naam de saak fan syn heit oer. Yn 'e oarloch hold er him yn de earste jierren dwaande mei it produsearjen en ferkeapjen fan hout foar houtgasgenerators. Nei de oarloch wist er syn houthannel út te bouwen ta de grutste fan [[Fryslân]] mei 70 wurknimmers.
=== 1940-1945 ===
Oberman hat in wichtige rol spile yn it Frysk ferset tsjin de Dútske besetter yn de [[Twadde Wrâldkriich|Twadde Wrâldoarloch]]. Heal july [[1944]] folge er it twamanskip [[Krijn van den Helm]] en [[Pieter Wijbenga]] op as haad fan de [[Knokploech|KP Fryslân]]. Syn skûlnamme yn it ferset wie Piet Kramer. Al hie er ek in persoansbewiis op namme fan Sjoerd Hanja.
Ien fan syn bysûndere aksjes wie it heljen fan wapens út Drinte yn septimber 1944. Alliearde fleanmasines droppe op 20 septimber wapens op it Aalderfjild by Beilen. Mei de plysjeboat fan [[Snits]] geane seis man ûnder lieding fan Piet Oberman op paad. Yn fiif dagen farre se hinne en wer werom en komme mei in boat groatfol mei allerhande wapens wer yn Fryslân oan. Fiif dagen komme se net út 'e klean, mar de foldwaning is grut.
Yn de rol fan KP-foaroanman joech er fierders lieding oan 'e ferneamde [[oerfal op it Hûs fan Bewar (Ljouwert)|oerfal op it Hûs fan Bewar]] (de [[Blokhûspoarte]]) yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], op [[8 desimber]] [[1944]]. In tige goed trochtocht plan foarme de grûnslach foar dizze kreak. It plan wie oan alle einen en kanten útwurke troch Piet Oberman en syn meiwurkers Egbert Bultsma en Willem Stegenga. De hiele aksje koe sa frijwol perfekt útfierd wurde. Op de jûn fan [[8 desimber]] waarden 51 minsken, wêrûnder in protte út it ferset, troch har maten fan 'e KP út de sel befrijd. Der waard gjin skot by lost. Dy aksje wurdt sjoen as ien fan de grutste fersetsdieden yn de [[Twadde Wrâldoarloch]].
Healwei april 1945 wist Piet Oberman kontakt te meitsjen mei de Kanadeeske troepen dy't op dat stuit it suden fan Fryslân ynkamen. Mei in goed útwurke plan wist Piet Oberman de kommandant fan dizze troepen sa fier te krijen om dwars troch Fryslân, dêr't it noch optilde fan 'e Dútsers, nei syn wenplak Dokkum te gean dat de Dútse liny's trochsnijd wurde soenen. Op 'e jûn fan 'e 14de april teach er nei in lange tocht mei de Kanadezen Dokkum yn.
=== Piet Oberman en [[De Overval (film)]] ===
[[Ofbyld:Oberman.png|thumb|''Piet Oberman. De man en de mythe'']]
Yn 1962 is de kreak fan it Ljouwerter Hûs fan Bewar ûnder de titel "De Overval" ferfilme. Oan it meitsjen fan de film giene tal fan petearen foarôf mei Piet Oberman en de oare oerfallers út 'e oarloch. De mannen woene dat de film sa ticht mooglik by de wurklikheid bliuwe moast. Piet Oberman hie ek in belangrike stim by it meitsjen fan it senario. Hy wie geregeldwei op 'e filmset te finen om nei te gean oft alles nei winsk wie fan him en de oare eartiidse fersetslju dy't de kreak útfierd hienen. De film feroarsake in flinke feroaring yn syn libben. Nei it útkommen derfan helle er om it hurtsje fia ynterviews de nasjonale deiblêden en waard er as ien fan 'e meast foaroansteande fersetslju sjoen. Sa hearde er bygelyks by de oanwêzigen by de doop fan prins Willem-Alexander yn 1967.
=== Biografy ===
Yn novimber 2022 ferskynde de [[biografy]] fan Piet Oberman fan skriuwer [[Hessel de Walle]], ''Piet Oberman. De man en de mythe''.
== Literatuer ==
*{{Aut|Dol, Jacobus}}, ''Levensverhaal van Jacobus Dol'', Dokkum, 1974 (Eigen behear).
*{{Aut|Tolsma, Reinder (eindredakteur)}}, ''Op de Praatstoel - 2'', Dokkum, 2013 (Historische Vereniging Noordoost Friesland), ISBN 978909027680.
*{{Aut|[[Walle, Hessel de]]}}, ''De Mannen van de Overval'', Dokkum, 2019 (Wijdemeer), ISBN 9789492052599.
*{{Aut|Walle, Hessel de}}, ''Piet Oberman. De man en de mythe'', Dokkum, 2022 (Wijdemeer), ISBN 9789492052872.
*{{Aut|[[Wijbenga, Pieter]]}}, ''Bezettingstijd in Friesland, deel I-III'', Leeuwarden, 1970-1985 (De Tille), ISBN 907001064X.
*{{Aut|Ypma, IJsbrand Nicolaas}}, ''Friesland Annis Domini'', Dokkum, 1953 (Vereniging Friesland 1940-1945).
{{Boarnen|boarnefernijing=
* Foar boarnen, noaten en/as referinsjes sjoch: [[:nl:Piet Oberman]]
}}
{{DEFAULTSORT:Oberman, Piet}}
[[Kategory:Frysk keapman]]
[[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Persoan berne yn Dantumawâld]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Dokkum]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1908]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1972]]
1ipx1gex48k8ap94nwjvz1bivvm78et
Kategory:Frysk kollaborateur yn de Twadde Wrâldkriich
14
37428
1244156
380270
2026-11-08T05:00:48Z
~2026-58780-31
60615
1244156
wikitext
text/x-wiki
[[Kategory:Frysk persoan yn de Twadde Wrâldkriich|Kollaborateur]]
[[Kategory:Nederlânsk kollaborateur yn de Twadde Wrâldkriich| ]]
[[Kategory:Frysk faksist]]
9ox792esp24ya3rqq0vczdidjaqi9ti
Eksersysjegenoatskip
0
45916
1244154
1002240
2026-11-08T04:47:47Z
~2026-57958-67
60515
/* Sjoch ek */
1244154
wikitext
text/x-wiki
[[Ofbyld:Genootschap De Vrijheid.jpg|300 px|thumb|Leden fan it earste eksersysjegenoatskip
''De Vrijheid'', oprjochte ynn [[Dordrecht]] yn 1783]]
In '''eksersysjegenoatskip''' (of '''frijkorps''' of '''genoatskip foar de wapenhannel''') wie in bewapene partikuliere organisaasje, oprjochte tusken [[1783]] en [[1786]], mei it doel de boargerij te oefenjen yn it hantearjen fan in gewear. Eksersysjegenoatskippen waarden propagearre troch [[Joan van der Capellen tot den Pol]], dy't in boek út 1732 fan [[Andrew Fletcher]] oersette, mei ideeën út [[Skotlân]] oer boargerbewapening. De oanlieding seach Joan van der Capellen yn it slimme ferfal fan de besteande, [[Orangisme (Republyk)|prinsgesinde]] [[skutterij]]en. De [[patriotten]] besochten yn de [[Fjirde Ingelske Kriich]] in oplossing te finen foar de kosten fan in hierleger en it oanlûken fan útlânske offisieren yn it [[Steatske leger]], dêr wie in soad krityk op.
Eksersysjegenoatskippen waarden oprjochte nei Skotsk, Amerikaansk en Switsersk foarbyld. Yn dy lannen wienen boargers bewapene mei in gewear om de ''wiere frijheid'' te ferdigenjen. Sa'n genoatskip hie yn tsjinstelling ta de [[skutterij]] in demokratysk keazen bestjoer. Yn it reglemint fan de eksersysjegenoatskippen waard net reppe fan it ûnderlizzend doel de befolking republikeinske begjinsels by te bringen en troch petysjes ynspraak op te easkjen yn it stedsbestjoer. De tsjinhingers fan de eksersysjegenoatskippen wienen de [[oranje-frijkorps]]en (of frijkorpsen), dy't ûnder de lieding fan [[Willem Gustaaf Frederik Bentinck fan Roon]] en [[James Harris, greve fan Malmesbury|James Harris]] yn [[1786]] en [[1787]] ûntstienen, mar dêr't it nea wat mei wurden is, mei troch deltwang fanwege de steat.
== Organisaasje en struktuer ==
De earste eksersysjegenoatskippen waarden begjin [[1783]] oprjochte yn Dimter, Dordrecht en Utert. [[Quint Ondaatje]] wie de oanfierder fan it genoatskip yn Utert. It slagge him de eksersysjegenoatskippen earst provinsjaal en letter lanlik te organisearjen. De oefeningen fan it eksersysjegenoatskip en it dragen fan in swarte [[kokarde]] op de hoed wie in protte wjerstân tsjin. Yn [[1784]] tekene in oantal nasjonaal organisearre frijkorpsen de ''[[Akte fan Akkoard|Acte van Verbintenis]]''; sy ûnthjitten elkoar te helpen at de [[Patriotten|patriotske]] saak oan 'e oarder kaam. Dy Akte stimulearre fral de eksersysjegenoatskippen en frijkorpsen yn de lytse stêden wis fan har dwaan te wêzen.
Elts koe lid wurde, [[Roomsk-katolike tsjerke|katoliken]] en [[dopersken]] waarden net langer útsletten. Net allinne in protte winkellju, mar ek dominees, sa as [[François Adriaan van der Kemp]] joegen har op. Der waard op syn minst ien kear yn de wike oefene, meast op snein nei tsjerketiid en by min waar yn de tsjerke. Net ferskine stie in boete fan in tal stuorren op.
Eksersysjegenoatskippen hiene de foarkar boppe [[frijkorps]]en, dy't hielendal los stienen fan de besteande skutterij. Frijkorpsen ûntstienen fral op it plattelân, omdat dêr gjin skutterij wie. Neidat it Rotterdamsk eksersysjegenoatskip yn 1784 ferbean waarden ''genootschappen in de wapenhandel'' propagearre, sa as yn [[De Patriottetiid yn Boalsert|Boalsert]], dat tige foaroprûn yn dy tiid.
== Sjoch ek ==
Foar in foarbyld fan it optreden fan eksersysjegenoatskippen, sjoch [[De Patriottetiid yn Boalsert]].
{{Boarnen|boarnefernijing=
* {{aut|Klein, S.R.E.}} (1995) ''Patriots Republikanisme. Politieke cultuur in Nederland'' (1766-1787)
* {{aut|Verweij, G.}} (1996) ''Geschiedenis van Nederland. Levensverhaal van zijn bevolking''
}}
;Keppelings om utens
* [http://www.archieven.nl/pls/m/zk2.obj_start?p_id=1051 Statuten fan it eksersysjegenoatskip yn Doart]
* [http://www.collectieutrecht.nl/view.asp?type=object&id=169 Ofbyld fan it eksersysjegenoatskip yn Utert]
[[Kategory:Patriottetiid]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Nederlân]]
bnuetd8a5u6gqrtovfbtvf3igu7mbrl
1244155
1244154
2026-11-08T04:59:43Z
Kneppelfreed
2013
bytsje oars
1244155
wikitext
text/x-wiki
[[Ofbyld:Genootschap De Vrijheid.jpg|300 px|thumb|Leden fan it earste eksersysjegenoatskip
''De Vrijheid'', oprjochte ynn [[Dordrecht]] yn 1783]]
In '''eksersysjegenoatskip''' (of '''frijkorps''' of '''genoatskip foar de wapenhannel''') wie in bewapene partikuliere organisaasje, oprjochte tusken [[1783]] en [[1786]], mei it doel de boargerij te oefenjen yn it hantearjen fan in gewear. Eksersysjegenoatskippen waarden propagearre troch [[Joan van der Capellen tot den Pol]], dy't in boek út 1732 fan [[Andrew Fletcher]] oersette, mei ideeën út [[Skotlân]] oer boargerbewapening. De oanlieding seach Joan van der Capellen yn it slimme ferfal fan de besteande, [[Orangisme (Republyk)|prinsgesinde]] [[skutterij]]en. De [[patriotten]] besochten yn de [[Fjirde Ingelske Kriich]] in oplossing te finen foar de kosten fan in hierleger en it oanlûken fan útlânske offisieren yn it [[Steatske leger]], dêr wie in soad krityk op.
Eksersysjegenoatskippen waarden oprjochte nei Skotsk, Amerikaansk en Switsersk foarbyld. Yn dy lannen wienen boargers bewapene mei in gewear om de ''wiere frijheid'' te ferdigenjen. Sa'n genoatskip hie yn tsjinstelling ta de [[skutterij]] in demokratysk keazen bestjoer. Yn it reglemint fan de eksersysjegenoatskippen waard net reppe fan it ûnderlizzend doel de befolking republikeinske begjinsels by te bringen en troch petysjes ynspraak op te easkjen yn it stedsbestjoer. De tsjinhingers fan de eksersysjegenoatskippen wienen de [[oranje-frijkorps]]en (of frijkorpsen), dy't ûnder de lieding fan [[Willem Gustaaf Frederik Bentinck fan Roon]] en [[James Harris, greve fan Malmesbury|James Harris]] yn [[1786]] en [[1787]] ûntstienen, mar dêr't it nea wat mei wurden is, mei troch deltwang fanwege de steat.
== Organisaasje en struktuer ==
De earste eksersysjegenoatskippen waarden begjin [[1783]] oprjochte yn Dimter, Dordrecht en Utert. [[Quint Ondaatje]] wie de oanfierder fan it genoatskip yn Utert. It slagge him de eksersysjegenoatskippen earst provinsjaal en letter lanlik te organisearjen. De oefeningen fan it eksersysjegenoatskip en it dragen fan in swarte [[kokarde]] op de hoed wie in protte wjerstân tsjin. Yn [[1784]] tekene in oantal nasjonaal organisearre frijkorpsen de ''[[Akte fan Akkoard|Acte van Verbintenis]]''; sy ûnthjitten elkoar te helpen at de [[Patriotten|patriotske]] saak oan 'e oarder kaam. Dy Akte stimulearre fral de eksersysjegenoatskippen en frijkorpsen yn de lytse stêden wis fan har dwaan te wêzen.
Elts koe lid wurde, [[Roomsk-katolike tsjerke|katoliken]] en [[dopersken]] waarden net langer útsletten. Net allinne in protte winkellju, mar ek dominees, sa as [[François Adriaan van der Kemp]] joegen har op. Der waard op syn minst ien kear yn de wike oefene, meast op snein nei tsjerketiid en by min waar yn de tsjerke. Net ferskine stie in boete fan in tal stuorren op.
Eksersysjegenoatskippen hiene de foarkar boppe [[frijkorps]]en, dy't hielendal los stienen fan de besteande skutterij. Frijkorpsen ûntstienen fral op it plattelân, omdat dêr gjin skutterij wie. Neidat it Rotterdamsk eksersysjegenoatskip yn 1784 ferbean waarden ''genootschappen in de wapenhandel'' propagearre, sa as yn [[De Patriottetiid yn Boalsert|Boalsert]], dat tige foaroprûn yn dy tiid.
== Sjoch ek ==
Foar in foarbyld fan it optreden fan eksersysjegenoatskippen, sjoch [[De Patriottetiid yn Boalsert]].
== Keppelings om utens ==
* [http://www.archieven.nl/pls/m/zk2.obj_start?p_id=1051 Statuten fan it eksersysjegenoatskip yn Doart]
* [http://www.collectieutrecht.nl/view.asp?type=object&id=169 Ofbyld fan it eksersysjegenoatskip yn Utert]
{{Boarnen|boarnefernijing=
* {{aut|Klein, S.R.E.}} (1995) ''Patriots Republikanisme. Politieke cultuur in Nederland'' (1766-1787)
* {{aut|Verweij, G.}} (1996) ''Geschiedenis van Nederland. Levensverhaal van zijn bevolking''
}}
[[Kategory:Patriottetiid]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Nederlân]]
8k40o96mk6a5nmmnx16i0h9ordyar8m
1244157
1244155
2026-11-08T05:18:58Z
Kneppelfreed
2013
in apart kopke
1244157
wikitext
text/x-wiki
[[Ofbyld:Genootschap De Vrijheid.jpg|300 px|thumb|Leden fan it earste eksersysjegenoatskip
''De Vrijheid'', oprjochte ynn [[Dordrecht]] yn 1783]]
In '''eksersysjegenoatskip''' (of '''frijkorps''' of '''genoatskip foar de wapenhannel''') wie in bewapene partikuliere organisaasje, oprjochte tusken [[1783]] en [[1786]], mei it doel de boargerij te oefenjen yn it hantearjen fan in gewear.
== Oarsprong ==
Eksersysjegenoatskippen waarden propagearre troch [[Joan van der Capellen tot den Pol]], dy't in boek út 1732 fan [[Andrew Fletcher]] oersette, mei ideeën út [[Skotlân]] oer boargerbewapening. De oanlieding seach Joan van der Capellen yn it slimme ferfal fan de besteande, [[Orangisme (Republyk)|prinsgesinde]] [[skutterij]]en. De [[patriotten]] besochten yn de [[Fjirde Ingelske Kriich]] in oplossing te finen foar de kosten fan in hierleger en it oanlûken fan útlânske offisieren yn it [[Steatske leger]], dêr wie in soad krityk op.
Eksersysjegenoatskippen waarden oprjochte nei Skotsk, Amerikaansk en Switsersk foarbyld. Yn dy lannen wienen boargers bewapene mei in gewear om de ''wiere frijheid'' te ferdigenjen. Sa'n genoatskip hie yn tsjinstelling ta de [[skutterij]] in demokratysk keazen bestjoer. Yn it reglemint fan de eksersysjegenoatskippen waard net reppe fan it ûnderlizzend doel de befolking republikeinske begjinsels by te bringen en troch petysjes ynspraak op te easkjen yn it stedsbestjoer. De tsjinhingers fan de eksersysjegenoatskippen wienen de [[oranje-frijkorps]]en (of frijkorpsen), dy't ûnder de lieding fan [[Willem Gustaaf Frederik Bentinck fan Roon]] en [[James Harris, greve fan Malmesbury|James Harris]] yn [[1786]] en [[1787]] ûntstienen, mar dêr't it nea wat mei wurden is, mei troch deltwang fanwege de steat.
== Organisaasje en struktuer ==
De earste eksersysjegenoatskippen waarden begjin [[1783]] oprjochte yn Dimter, Dordrecht en Utert. [[Quint Ondaatje]] wie de oanfierder fan it genoatskip yn Utert. It slagge him de eksersysjegenoatskippen earst provinsjaal en letter lanlik te organisearjen. De oefeningen fan it eksersysjegenoatskip en it dragen fan in swarte [[kokarde]] op de hoed wie in protte wjerstân tsjin. Yn [[1784]] tekene in oantal nasjonaal organisearre frijkorpsen de ''[[Akte fan Akkoard|Acte van Verbintenis]]''; sy ûnthjitten elkoar te helpen at de [[Patriotten|patriotske]] saak oan 'e oarder kaam. Dy Akte stimulearre fral de eksersysjegenoatskippen en frijkorpsen yn de lytse stêden wis fan har dwaan te wêzen.
Elts koe lid wurde, [[Roomsk-katolike tsjerke|katoliken]] en [[dopersken]] waarden net langer útsletten. Net allinne in protte winkellju, mar ek dominees, sa as [[François Adriaan van der Kemp]] joegen har op. Der waard op syn minst ien kear yn de wike oefene, meast op snein nei tsjerketiid en by min waar yn de tsjerke. Net ferskine stie in boete fan in tal stuorren op.
Eksersysjegenoatskippen hiene de foarkar boppe [[frijkorps]]en, dy't hielendal los stienen fan de besteande skutterij. Frijkorpsen ûntstienen fral op it plattelân, omdat dêr gjin skutterij wie. Neidat it Rotterdamsk eksersysjegenoatskip yn 1784 ferbean waarden ''genootschappen in de wapenhandel'' propagearre, sa as yn [[De Patriottetiid yn Boalsert|Boalsert]], dat tige foaroprûn yn dy tiid.
== Sjoch ek ==
Foar in foarbyld fan it optreden fan eksersysjegenoatskippen, sjoch [[De Patriottetiid yn Boalsert]].
== Keppelings om utens ==
* [http://www.archieven.nl/pls/m/zk2.obj_start?p_id=1051 Statuten fan it eksersysjegenoatskip yn Doart]
* [http://www.collectieutrecht.nl/view.asp?type=object&id=169 Ofbyld fan it eksersysjegenoatskip yn Utert]
{{Boarnen|boarnefernijing=
* {{aut|Klein, S.R.E.}} (1995) ''Patriots Republikanisme. Politieke cultuur in Nederland'' (1766-1787)
* {{aut|Verweij, G.}} (1996) ''Geschiedenis van Nederland. Levensverhaal van zijn bevolking''
}}
[[Kategory:Patriottetiid]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Nederlân]]
lk42jdp0f5thp4yiolpvp3sc5ojl211
1244158
1244157
2026-11-08T05:24:39Z
Kneppelfreed
2013
mear ôfbylden
1244158
wikitext
text/x-wiki
[[Ofbyld:Genootschap De Vrijheid.jpg|thumb|Leden fan it earste eksersysjegenoatskip
''De Vrijheid'', oprjochte yn [[Doardt]] yn 1783]]
[[Ofbyld:Oefening van het exercitiegenootschap Pro Patria et Libertate in het Sterrenbos te Utrecht.jpg|thumb|Oefening fan it Utertske eksersysjegenoatskip ''Pro Patria et Libertate'' yn Utert (1784)]]
[[Ofbyld:Patriotten op de Neude.jpg|thumb|Patriotten op de Neude yn Utert yn 1786]]
[[Ofbyld:Exercitiegenootschap Sneek by Hermanus van der Velde.jpg|thumb|It [[Eksersysjegenoatskip fan Snits]] (1786), byinoar kommen op de [[Merkstrjitte (Snits)|Merkstrjitte]], troch Hermanus van de Velde. [[Frysk Skipfeart Museum]], Snits]]
In '''eksersysjegenoatskip''' (of '''frijkorps''' of '''genoatskip foar de wapenhannel''') wie in bewapene partikuliere organisaasje, oprjochte tusken [[1783]] en [[1786]], mei it doel de boargerij te oefenjen yn it hantearjen fan in gewear.
== Oarsprong ==
Eksersysjegenoatskippen waarden propagearre troch [[Joan van der Capellen tot den Pol]], dy't in boek út 1732 fan [[Andrew Fletcher]] oersette, mei ideeën út [[Skotlân]] oer boargerbewapening. De oanlieding seach Joan van der Capellen yn it slimme ferfal fan de besteande, [[Orangisme (Republyk)|prinsgesinde]] [[skutterij]]en. De [[patriotten]] besochten yn de [[Fjirde Ingelske Kriich]] in oplossing te finen foar de kosten fan in hierleger en it oanlûken fan útlânske offisieren yn it [[Steatske leger]], dêr wie in soad krityk op.
Eksersysjegenoatskippen waarden oprjochte nei Skotsk, Amerikaansk en Switsersk foarbyld. Yn dy lannen wienen boargers bewapene mei in gewear om de ''wiere frijheid'' te ferdigenjen. Sa'n genoatskip hie yn tsjinstelling ta de [[skutterij]] in demokratysk keazen bestjoer. Yn it reglemint fan de eksersysjegenoatskippen waard net reppe fan it ûnderlizzend doel de befolking republikeinske begjinsels by te bringen en troch petysjes ynspraak op te easkjen yn it stedsbestjoer. De tsjinhingers fan de eksersysjegenoatskippen wienen de [[oranje-frijkorps]]en (of frijkorpsen), dy't ûnder de lieding fan [[Willem Gustaaf Frederik Bentinck fan Roon]] en [[James Harris, greve fan Malmesbury|James Harris]] yn [[1786]] en [[1787]] ûntstienen, mar dêr't it nea wat mei wurden is, mei troch deltwang fanwege de steat.
== Organisaasje en struktuer ==
De earste eksersysjegenoatskippen waarden begjin [[1783]] oprjochte yn Dimter, Dordrecht en Utert. [[Quint Ondaatje]] wie de oanfierder fan it genoatskip yn Utert. It slagge him de eksersysjegenoatskippen earst provinsjaal en letter lanlik te organisearjen. De oefeningen fan it eksersysjegenoatskip en it dragen fan in swarte [[kokarde]] op de hoed wie in protte wjerstân tsjin. Yn [[1784]] tekene in oantal nasjonaal organisearre frijkorpsen de ''[[Akte fan Akkoard|Acte van Verbintenis]]''; sy ûnthjitten elkoar te helpen at de [[Patriotten|patriotske]] saak oan 'e oarder kaam. Dy Akte stimulearre fral de eksersysjegenoatskippen en frijkorpsen yn de lytse stêden wis fan har dwaan te wêzen.
Elts koe lid wurde, [[Roomsk-katolike tsjerke|katoliken]] en [[dopersken]] waarden net langer útsletten. Net allinne in protte winkellju, mar ek dominees, sa as [[François Adriaan van der Kemp]] joegen har op. Der waard op syn minst ien kear yn de wike oefene, meast op snein nei tsjerketiid en by min waar yn de tsjerke. Net ferskine stie in boete fan in tal stuorren op.
Eksersysjegenoatskippen hiene de foarkar boppe [[frijkorps]]en, dy't hielendal los stienen fan de besteande skutterij. Frijkorpsen ûntstienen fral op it plattelân, omdat dêr gjin skutterij wie. Neidat it Rotterdamsk eksersysjegenoatskip yn 1784 ferbean waarden ''genootschappen in de wapenhandel'' propagearre, sa as yn [[De Patriottetiid yn Boalsert|Boalsert]], dat tige foaroprûn yn dy tiid.
== Sjoch ek ==
Foar in foarbyld fan it optreden fan eksersysjegenoatskippen, sjoch [[De Patriottetiid yn Boalsert]].
== Keppelings om utens ==
* [http://www.archieven.nl/pls/m/zk2.obj_start?p_id=1051 Statuten fan it eksersysjegenoatskip yn Doart]
* [http://www.collectieutrecht.nl/view.asp?type=object&id=169 Ofbyld fan it eksersysjegenoatskip yn Utert]
{{Boarnen|boarnefernijing=
* {{aut|Klein, S.R.E.}} (1995) ''Patriots Republikanisme. Politieke cultuur in Nederland'' (1766-1787)
* {{aut|Verweij, G.}} (1996) ''Geschiedenis van Nederland. Levensverhaal van zijn bevolking''
}}
[[Kategory:Patriottetiid]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Nederlân]]
gwllg0t8edrtzoo43nrtc802ua01uga
1244159
1244158
2026-11-08T05:55:48Z
Kneppelfreed
2013
stikje fan nl tafoege
1244159
wikitext
text/x-wiki
[[Ofbyld:Genootschap De Vrijheid.jpg|thumb|Leden fan it earste eksersysjegenoatskip
''De Vrijheid'', oprjochte yn [[Doardt]] yn 1783]]
[[Ofbyld:Oefening van het exercitiegenootschap Pro Patria et Libertate in het Sterrenbos te Utrecht.jpg|thumb|Oefening fan it Utertske eksersysjegenoatskip ''Pro Patria et Libertate'' yn Utert (1784)]]
[[Ofbyld:Patriotten op de Neude.jpg|thumb|Patriotten op de Neude yn Utert yn 1786]]
[[Ofbyld:Exercitiegenootschap Sneek by Hermanus van der Velde.jpg|thumb|It [[Eksersysjegenoatskip fan Snits]] (1786), byinoar kommen op de [[Merkstrjitte (Snits)|Merkstrjitte]], troch Hermanus van de Velde. [[Frysk Skipfeart Museum]], Snits]]
In '''eksersysjegenoatskip''' (of '''frijkorps''' of '''genoatskip foar de wapenhannel''') wie in bewapene partikuliere organisaasje, oprjochte tusken [[1783]] en [[1786]], mei it doel de boargerij te oefenjen yn it hantearjen fan in gewear.
== Oarsprong ==
Eksersysjegenoatskippen waarden propagearre troch [[Joan van der Capellen tot den Pol]], dy't in boek út 1732 fan [[Andrew Fletcher]] oersette, mei ideeën út [[Skotlân]] oer boargerbewapening. De oanlieding seach Joan van der Capellen yn it slimme ferfal fan de besteande, [[Orangisme (Republyk)|prinsgesinde]] [[skutterij]]en. De [[patriotten]] besochten yn de [[Fjirde Ingelske Kriich]] in oplossing te finen foar de kosten fan in hierleger en it oanlûken fan útlânske offisieren yn it [[Steatske leger]], dêr wie in soad krityk op.
Eksersysjegenoatskippen waarden oprjochte nei Skotsk, Amerikaansk en Switsersk foarbyld. Yn dy lannen wienen boargers bewapene mei in gewear om de ''wiere frijheid'' te ferdigenjen. Sa'n genoatskip hie yn tsjinstelling ta de [[skutterij]] in demokratysk keazen bestjoer. Yn it reglemint fan de eksersysjegenoatskippen waard net reppe fan it ûnderlizzend doel de befolking republikeinske begjinsels by te bringen en troch petysjes ynspraak op te easkjen yn it stedsbestjoer. De tsjinhingers fan de eksersysjegenoatskippen wienen de [[oranje-frijkorps]]en (of frijkorpsen), dy't ûnder de lieding fan [[Willem Gustaaf Frederik Bentinck fan Roon]] en [[James Harris, greve fan Malmesbury|James Harris]] yn [[1786]] en [[1787]] ûntstienen, mar dêr't it nea wat mei wurden is, mei troch deltwang fanwege de steat.
== Organisaasje en struktuer ==
De earste eksersysjegenoatskippen waarden begjin [[1783]] oprjochte yn Dimter, Dordrecht en Utert. [[Quint Ondaatje]] wie de oanfierder fan it genoatskip yn Utert. It slagge him de eksersysjegenoatskippen earst provinsjaal en letter lanlik te organisearjen. De oefeningen fan it eksersysjegenoatskip en it dragen fan in swarte [[kokarde]] op de hoed wie in protte wjerstân tsjin. Yn [[1784]] tekene in oantal nasjonaal organisearre frijkorpsen de ''[[Akte fan Akkoard|Acte van Verbintenis]]''; sy ûnthjitten elkoar te helpen at de [[Patriotten|patriotske]] saak oan 'e oarder kaam. Dy Akte stimulearre fral de eksersysjegenoatskippen en frijkorpsen yn de lytse stêden wis fan har dwaan te wêzen.
Elts koe lid wurde, [[Roomsk-katolike tsjerke|katoliken]] en [[dopersken]] waarden net langer útsletten. Net allinne in protte winkellju, mar ek dominees, sa as [[François Adriaan van der Kemp]] joegen har op. Der waard op syn minst ien kear yn de wike oefene, meast op snein nei tsjerketiid en by min waar yn de tsjerke. Net ferskine stie in boete fan in tal stuorren op.
Eksersysjegenoatskippen hiene de foarkar boppe [[frijkorps]]en, dy't hielendal los stienen fan de besteande skutterij. Frijkorpsen ûntstienen fral op it plattelân, omdat dêr gjin skutterij wie. Neidat it Rotterdamsk eksersysjegenoatskip yn 1784 ferbean waarden ''genootschappen in de wapenhandel'' propagearre, sa as yn [[De Patriottetiid yn Boalsert|Boalsert]], dat tige foaroprûn yn dy tiid.
== Eskalaasje ==
In ynsidint mei keizer [[Joazef II]], lânshear fan de [[Eastenrykske Nederlannen]], oangeande de [[Skelde]], bekend as de [[Tsjettelkriich]], al twahûndert jier troch de Hollanners en Siuwen ôfsletten, waard yn jannewaris [[1785]] brûkt om fannijs provinsjale legers te kreëarjen. [[Court Lambertus van Beyma]] naam de oanset yn Fryslân. Dat late yn 'e maitiid ta in weach fan nije eksersysjegenoatskippen en frijkorpsen. Provincsjale Staten woene ynsjoch yn 'e regleminten.
De stipe dy't der ynearsten wie, sloech yn 'e simmer fan 1785 lykwols om yn in ûntmoedigingsbelied, doe't it hieltyd mear dúdlik waard dat der in driging ta in boargerkriich yn de Republyk kaam. Begjin augustus [[1786]] kamen de eksersysjegenoatskippen yn Utrecht byinoar en betink de slach by Doggersbank. Dêr rûnen dy dagen 20.000 man yn 'e stêd. Op dy gearkomste waard in radikaal beslút nommen: sechstjin demokratysk keazen patriotten waarden yn 'e ried opnommen. Dat wie in unyk foarfal yn Jeropa. Guon wike letter liet [[Herman Willem Daendels]], kapitein fan it pleatslike eksersysjegenoatskip, him inspirearje ta aksje yn [[Hattem]], dêr't der yn Fryslân en Gelderlân alle gearkomsten en stipe fan de eksersysjegenoatskippen ûnderinoar nei ferbean waarden. De frijheid fan gearkommen waard beheind. Ut it gânse lân wei kaam stipe foar de eksersysjegenoatskippen yn Hattem en Elburch. Dêrnei konsentrearren de patriotten harren op it hanthavenjen fan har posysje yn 'e stêd Utert.
Om Utert hinne kaam it ta in treffen tusken de eksersysjegenoatskippen en it Steatske leger. Yn juny [[1787]] hold it eksersysjegenoatskip fan Gouda prinsesse [[Frederika Sofia Wilhelmina fan Prusen|Wilhelmina fan Prusen]] tsjin by de [[Flist (rivier)|Flist]]. In fleanend legerke ûnder lieding fan [[Adam Gerard Mappa]] besette yn Hollân guon stêden; ek yn Fryslân wie it fleanend legerke warber. Der ward besocht de froedskippen oan harre kant te krijen, justjes foar't de kening fan Prusen op 13 septimber de Republyk besette liet. De [[restauraasje fan it hûs fan Oranje]] waard mei finansjele stipe út Ingelân en Prusyske krêft en oermacht ynset, sa't steedhâlder [[Willem V fan Oranje-Nassau|Willem V]] yn syn posysje weromset wurde koe.
Alle offisieren fan eksersysjegenoatskippen, belutsen by in besetting fan it stedhûs of de ferdigening fan de stêd, waarden finzennommen en feroardiele ta in boete of út 'e provinsje set, safier't se noch net nei it noarden fan Frankryk flechte waarden.
== Sjoch ek ==
Foar in foarbyld fan it optreden fan eksersysjegenoatskippen, sjoch [[De Patriottetiid yn Boalsert]].
== Keppelings om utens ==
* [http://www.archieven.nl/pls/m/zk2.obj_start?p_id=1051 Statuten fan it eksersysjegenoatskip yn Doart]
* [http://www.collectieutrecht.nl/view.asp?type=object&id=169 Ofbyld fan it eksersysjegenoatskip yn Utert]
{{Boarnen|boarnefernijing=
* {{aut|Klein, S.R.E.}} (1995) ''Patriots Republikanisme. Politieke cultuur in Nederland'' (1766-1787)
* {{aut|Verweij, G.}} (1996) ''Geschiedenis van Nederland. Levensverhaal van zijn bevolking''
}}
[[Kategory:Patriottetiid]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Nederlân]]
3th1020j1exjhsu8gtc1z1tznwm41vw
1244160
1244159
2026-11-08T05:57:03Z
Kneppelfreed
2013
/* Eskalaasje */ [[]] oars
1244160
wikitext
text/x-wiki
[[Ofbyld:Genootschap De Vrijheid.jpg|thumb|Leden fan it earste eksersysjegenoatskip
''De Vrijheid'', oprjochte yn [[Doardt]] yn 1783]]
[[Ofbyld:Oefening van het exercitiegenootschap Pro Patria et Libertate in het Sterrenbos te Utrecht.jpg|thumb|Oefening fan it Utertske eksersysjegenoatskip ''Pro Patria et Libertate'' yn Utert (1784)]]
[[Ofbyld:Patriotten op de Neude.jpg|thumb|Patriotten op de Neude yn Utert yn 1786]]
[[Ofbyld:Exercitiegenootschap Sneek by Hermanus van der Velde.jpg|thumb|It [[Eksersysjegenoatskip fan Snits]] (1786), byinoar kommen op de [[Merkstrjitte (Snits)|Merkstrjitte]], troch Hermanus van de Velde. [[Frysk Skipfeart Museum]], Snits]]
In '''eksersysjegenoatskip''' (of '''frijkorps''' of '''genoatskip foar de wapenhannel''') wie in bewapene partikuliere organisaasje, oprjochte tusken [[1783]] en [[1786]], mei it doel de boargerij te oefenjen yn it hantearjen fan in gewear.
== Oarsprong ==
Eksersysjegenoatskippen waarden propagearre troch [[Joan van der Capellen tot den Pol]], dy't in boek út 1732 fan [[Andrew Fletcher]] oersette, mei ideeën út [[Skotlân]] oer boargerbewapening. De oanlieding seach Joan van der Capellen yn it slimme ferfal fan de besteande, [[Orangisme (Republyk)|prinsgesinde]] [[skutterij]]en. De [[patriotten]] besochten yn de [[Fjirde Ingelske Kriich]] in oplossing te finen foar de kosten fan in hierleger en it oanlûken fan útlânske offisieren yn it [[Steatske leger]], dêr wie in soad krityk op.
Eksersysjegenoatskippen waarden oprjochte nei Skotsk, Amerikaansk en Switsersk foarbyld. Yn dy lannen wienen boargers bewapene mei in gewear om de ''wiere frijheid'' te ferdigenjen. Sa'n genoatskip hie yn tsjinstelling ta de [[skutterij]] in demokratysk keazen bestjoer. Yn it reglemint fan de eksersysjegenoatskippen waard net reppe fan it ûnderlizzend doel de befolking republikeinske begjinsels by te bringen en troch petysjes ynspraak op te easkjen yn it stedsbestjoer. De tsjinhingers fan de eksersysjegenoatskippen wienen de [[oranje-frijkorps]]en (of frijkorpsen), dy't ûnder de lieding fan [[Willem Gustaaf Frederik Bentinck fan Roon]] en [[James Harris, greve fan Malmesbury|James Harris]] yn [[1786]] en [[1787]] ûntstienen, mar dêr't it nea wat mei wurden is, mei troch deltwang fanwege de steat.
== Organisaasje en struktuer ==
De earste eksersysjegenoatskippen waarden begjin [[1783]] oprjochte yn Dimter, Dordrecht en Utert. [[Quint Ondaatje]] wie de oanfierder fan it genoatskip yn Utert. It slagge him de eksersysjegenoatskippen earst provinsjaal en letter lanlik te organisearjen. De oefeningen fan it eksersysjegenoatskip en it dragen fan in swarte [[kokarde]] op de hoed wie in protte wjerstân tsjin. Yn [[1784]] tekene in oantal nasjonaal organisearre frijkorpsen de ''[[Akte fan Akkoard|Acte van Verbintenis]]''; sy ûnthjitten elkoar te helpen at de [[Patriotten|patriotske]] saak oan 'e oarder kaam. Dy Akte stimulearre fral de eksersysjegenoatskippen en frijkorpsen yn de lytse stêden wis fan har dwaan te wêzen.
Elts koe lid wurde, [[Roomsk-katolike tsjerke|katoliken]] en [[dopersken]] waarden net langer útsletten. Net allinne in protte winkellju, mar ek dominees, sa as [[François Adriaan van der Kemp]] joegen har op. Der waard op syn minst ien kear yn de wike oefene, meast op snein nei tsjerketiid en by min waar yn de tsjerke. Net ferskine stie in boete fan in tal stuorren op.
Eksersysjegenoatskippen hiene de foarkar boppe [[frijkorps]]en, dy't hielendal los stienen fan de besteande skutterij. Frijkorpsen ûntstienen fral op it plattelân, omdat dêr gjin skutterij wie. Neidat it Rotterdamsk eksersysjegenoatskip yn 1784 ferbean waarden ''genootschappen in de wapenhandel'' propagearre, sa as yn [[De Patriottetiid yn Boalsert|Boalsert]], dat tige foaroprûn yn dy tiid.
== Eskalaasje ==
In ynsidint mei keizer [[Joazef II]], lânshear fan de [[Eastenrykske Nederlannen]], oangeande de [[Skelde]], bekend as de [[Tsjettelkriich]], al twahûndert jier troch de Hollanners en Siuwen ôfsletten, waard yn jannewaris [[1785]] brûkt om fannijs provinsjale legers te kreëarjen. [[Court Lambertus van Beyma]] naam de oanset yn Fryslân. Dat late yn 'e maitiid ta in weach fan nije eksersysjegenoatskippen en frijkorpsen. Provincsjale Staten woene ynsjoch yn 'e regleminten.
De stipe dy't der ynearsten wie, sloech yn 'e simmer fan 1785 lykwols om yn in ûntmoedigingsbelied, doe't it hieltyd mear dúdlik waard dat der in driging ta in boargerkriich yn de Republyk kaam. Begjin augustus [[1786]] kamen de eksersysjegenoatskippen yn Utrecht byinoar en betink de slach by Doggersbank. Dêr rûnen dy dagen 20.000 man yn 'e stêd. Op dy gearkomste waard in radikaal beslút nommen: sechstjin demokratysk keazen patriotten waarden yn 'e ried opnommen. Dat wie in unyk foarfal yn Jeropa. Guon wike letter liet [[Herman Willem Daendels]], kapitein fan it pleatslike eksersysjegenoatskip, him inspirearje ta aksje yn [[Hattem]], dêr't der yn Fryslân en Gelderlân alle gearkomsten en stipe fan de eksersysjegenoatskippen ûnderinoar nei ferbean waarden. De frijheid fan gearkommen waard beheind. Ut it gânse lân wei kaam stipe foar de eksersysjegenoatskippen yn Hattem en Elburch. Dêrnei konsentrearren de patriotten harren op it hanthavenjen fan har posysje yn 'e stêd Utert.
Om Utert hinne kaam it ta in treffen tusken de eksersysjegenoatskippen en it Steatske leger. Yn juny [[1787]] hold it eksersysjegenoatskip fan Gouda prinsesse [[Wilhelmina fan Prusen (1751-1820)|Wilhelmina fan Prusen]] tsjin by de [[Flist (rivier)|Flist]]. In fleanend legerke ûnder lieding fan [[Adam Gerard Mappa]] besette yn Hollân guon stêden; ek yn Fryslân wie it fleanend legerke warber. Der ward besocht de froedskippen oan harre kant te krijen, justjes foar't de kening fan Prusen op 13 septimber de Republyk besette liet. De [[restauraasje fan it hûs fan Oranje]] waard mei finansjele stipe út Ingelân en Prusyske krêft en oermacht ynset, sa't steedhâlder [[Willem V fan Oranje-Nassau|Willem V]] yn syn posysje weromset wurde koe.
Alle offisieren fan eksersysjegenoatskippen, belutsen by in besetting fan it stedhûs of de ferdigening fan de stêd, waarden finzennommen en feroardiele ta in boete of út 'e provinsje set, safier't se noch net nei it noarden fan Frankryk flechte waarden.
== Sjoch ek ==
Foar in foarbyld fan it optreden fan eksersysjegenoatskippen, sjoch [[De Patriottetiid yn Boalsert]].
== Keppelings om utens ==
* [http://www.archieven.nl/pls/m/zk2.obj_start?p_id=1051 Statuten fan it eksersysjegenoatskip yn Doart]
* [http://www.collectieutrecht.nl/view.asp?type=object&id=169 Ofbyld fan it eksersysjegenoatskip yn Utert]
{{Boarnen|boarnefernijing=
* {{aut|Klein, S.R.E.}} (1995) ''Patriots Republikanisme. Politieke cultuur in Nederland'' (1766-1787)
* {{aut|Verweij, G.}} (1996) ''Geschiedenis van Nederland. Levensverhaal van zijn bevolking''
}}
[[Kategory:Patriottetiid]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Nederlân]]
m3dp0voktcu5j64tcfeb6lsuddxigw3
Google
0
53319
1244165
1231485
2026-11-08T08:28:21Z
~2026-59274-92
60617
1244165
wikitext
text/x-wiki
[[Ofbyld:Google Search 2026.svg|200px|right]]
'''Google''' is in [[sykmotor]] fan Google Inc foar dokuminten op it [[ynternet|wrâld-wiid-web]], lansearre yn [[1997]] troch twa [[promovendus|promovendi]] oan de [[Stanford-universiteit]], [[Larry Page]] en [[Sergey Brin]]. Page en Brin hiene twa jier wurke oan in avansearre metoade foar it finen fan ynformaasje op [[ynternet]]. Al gau waard Google de populêrste sykmasine fan de wrâld. Brûkers wiene tefreden oer de sykresultaten en oer de presintaasje derfan: op in rêstige side, sûnder de ropperige advertinsjes dy't by oare sykmasines faak te sjen wiene.
De namme is in fariant op it wurd "googol". Googol is neamd nei in getal, it tsjut in 1 mei hûndert nullen (10<sup>100</sup>) oan. De term wjerspegelet de bedriuwsmissy om alle ynformaasje fan de wrâld tagonklik te meitsjen. Larry Page, ien fan de oprjochters, wie fassinearre troch wiskunde en 'Googol'. De namme is úteinlik 'Google' wurden troch in staveringsfout fan Larry.
== Ferskaat ==
* Wyls binne der Google-ferzjes yn ferskate talen, dêrûnder de Fryske [http://www.google.com/webhp?hl=fy hjir].
* By jierdeis fan belangrike minsken of speciale foarfallen brûkt Google soms in tapaslike fariant fan it Google-logo op syn siden, in [[Google Doodle]] neamd.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* {{fy}}[http://www.google.com/webhp?hl=fy Fryske Google]
* {{en}}[http://www.google.com/ncr Ynternasjonale Google]
* {{en}}[http://www.google.com/language_tools?hl=EN Google yn alle beskikbere talen]
* {{nl}}[http://www.computeridee.nl/nieuws/google-easter-eggs-lijstje List fan easter eggs]
* ''Google, Het verhaal achter het mediasucces'', David A. Vise en Mark Malseed, ISBN 90-225-4365-X, op p.49
}}
{{Commonscat|Google}}
[[Kategory:Sykmasine]]
6dbgt5rldutwjb9a2j15xs8xzkdaa4g
Tycho Brahe
0
66122
1244147
1244005
2026-11-07T20:22:53Z
Drewes
2754
/* Keppelings om utens */
1244147
wikitext
text/x-wiki
[[Ofbyld:Tycho Brahe.JPG|thumb|Tyge Ottesen Brahe]]
'''Tycho Brahe''', berne as '''Tyge Ottesen Brahe''' ([[Skåne]], [[14 desimber]] [[1546]] – [[Praach]], [[24 oktober]] [[1601]]) wie in [[Denemarken|Deensk]] [[astronoom]].
De omfang, soarch en krektens fan syn astronomyske waarnimmings – fan foar de komst fan de teleskoop – wiene ferbjusterjend foar dy tiid. Op dy wize oefene er in beslissende ynfloed út op it wittenskiplik ideaal fan lettere generaasjes; troch syn metodology fan hieltyd krekter mjitten en konstante ferifikaasje lei er de basis foar de wurkwize en oanpak dy't de moderne wittenskip kenmerke. Mei help fan selsmakke ynstruminten makke er in katalogus fan mear as 1000 [[stjer]]ren, sa sekuer dat dy 150 jier lang sûnder wjergea bliuwe soe.
== Keppelings om utens ==
* [http://www.kb.dk/en/nb/tema/webudstillinger/brahe_mechanica/introduktion.html Ynstruminten]
* [http://www.tychobrahe.com Offisjeel Tycho Brahe Webstee)]
* [http://www.hps.cam.ac.uk/starry/tycho.html ''Starry Messenger'' (oer de skiednis fan de astronomy)]
{{commonsBalke|Tycho Brahe}}
{{DEFAULTSORT:Brahe, Tycho}}
[[Kategory:Deensk astronoom]]
[[Kategory:Deensk astrolooch]]
[[Kategory:Algemist]]
[[Kategory:Deenske adel]]
[[Kategory:Skânsk persoan]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1546]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1601]]
2n35l1mvcjj0taoref7dbq0086in4pv
1244148
1244147
2026-11-07T20:24:20Z
Drewes
2754
/* Keppelings om utens */ - deaden
1244148
wikitext
text/x-wiki
[[Ofbyld:Tycho Brahe.JPG|thumb|Tyge Ottesen Brahe]]
'''Tycho Brahe''', berne as '''Tyge Ottesen Brahe''' ([[Skåne]], [[14 desimber]] [[1546]] – [[Praach]], [[24 oktober]] [[1601]]) wie in [[Denemarken|Deensk]] [[astronoom]].
De omfang, soarch en krektens fan syn astronomyske waarnimmings – fan foar de komst fan de teleskoop – wiene ferbjusterjend foar dy tiid. Op dy wize oefene er in beslissende ynfloed út op it wittenskiplik ideaal fan lettere generaasjes; troch syn metodology fan hieltyd krekter mjitten en konstante ferifikaasje lei er de basis foar de wurkwize en oanpak dy't de moderne wittenskip kenmerke. Mei help fan selsmakke ynstruminten makke er in katalogus fan mear as 1000 [[stjer]]ren, sa sekuer dat dy 150 jier lang sûnder wjergea bliuwe soe.
== Keppeling om utens ==
* [http://www.tychobrahe.com Offisjeel Tycho Brahe Webstee)]
{{commonsBalke|Tycho Brahe}}
{{DEFAULTSORT:Brahe, Tycho}}
[[Kategory:Deensk astronoom]]
[[Kategory:Deensk astrolooch]]
[[Kategory:Algemist]]
[[Kategory:Deenske adel]]
[[Kategory:Skânsk persoan]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1546]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1601]]
98i9wa9kxugadshbi7xiy50z009azsr
Jessica Broekhuis
0
122526
1244153
1190657
2026-11-07T21:34:59Z
Drewes
2754
1244153
wikitext
text/x-wiki
{{Ynfoboks telefyzje- of radiopersoanlikheid
| ôfbylding = TROS Triviant 309.png
| ôfbyldingstekst = ''Jessica Broekhuis (rjochts efter) yn it team fan [[Tros Triviant]] (1991)''
| ôfbyldingsbreedte =
| echte namme = Jessica Broekhuis
| skûlnamme =
| nasjonaliteit = {{NEDnasj}}
| berne = [[27 oktober]] [[1964]]
| berteplak = [[Hilfertsom]]
| stoarn =
| stjerplak =
| etnisiteit =
| regionale identiteit =
| wurksum as = Presentatrise,
| medium = Televyzje
| wurksum by =
| bekend fan =
| jierren aktyf = [[1990]]-[[1999]]
| prizen =
| webside =
}}
'''Jessica Broekhuis''' ([[Hilfertsom]], [[1964]]) is in earder [[Presintator|telefyzjepresintatrise]] by de [[AVRO]], [[Veronica TV (HMG)|Veronica]] en [[RTL 4]].
Broekhuis studearre [[kommunikaasje]]wittenskippen en [[politikology]] oan de [[Universiteit fan Amsterdam]].
Yn [[1990]] en [[1991]] presintearre hja mei ûnder oaren [[Carlo Boszhard]] it jongereinprogramma fan de AVRO, [[Pauze-TV]]. Fan 1991 oant [[1993]] presintearre se it programma [[Forza TV]] tegearre mei [[Humberto Tan]]. Yn 1993 presintearre se it filmmagazine TV-Film fan de AVRO dat alle wiken útsjoerd waard. Sy brúts lykwols net wier troch op telefyzje. Tusken [[1995]] en [[1999]] presintearre se noch in tal belspultsjes ([[Call TV]]) by Veronica, lykas ''Wekdienst'', ''Cracks of kruks'' en ''Van 2 tot 4 op 6''.
Dêrnei rekke se ferslaafd oan [[Kasino|gokken]], [[etanol|drank]] en [[drugs]]. Se waard yn in ferslavingsklinyk yn [[Súd-Afrika]] behannele.
Yn [[2016]] publisearre se it boek "STOP" oer har drank-, [[Kokaïne|coke]]- en [[Gokken|gokferslaving]].
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:NL
}}
{{DEFAULTSORT:Broekhuis, Jessica}}
[[Kategory:Nederlânsk telefyzjepresintator]]
[[Kategory:Veronica-wurknimmer]]
[[Kategory:AVRO-wurknimmer]]
[[Kategory:RTL Nederlân-wurknimmer]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1964]]
s1xujsd8sgmbwmkzznstwt7eaa3z8s2
Maskarenenpappegaai
0
183913
1244145
1236326
2026-11-07T19:43:25Z
RomkeHoekstra
10582
red
1244145
wikitext
text/x-wiki
{{Bistesoarte
|Namme = Maskarenenpappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:Mascarinus.png|250px]]
|lûd =
|Ryk = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'')
|Skaai = '''Maskarenenpappegaaien''' (''Mascarinus'') <small>[[René Primevère Lesson|Lesson]], 1830</small>
|Wittenskiplike namme= † Mascarinus mascarin
|Beskriuwer, jier = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1771
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''Maskarenenpappegaai''' (''Mascarinus mascarin'') wie in [[pappegaai-eftigen|pappegaaieftige]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ealparkiten]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De pappegaai libbe op it eilân [[Reünion]] en is nei alle gedachten al foar 1800 útstoarn. Mooglik hat de Maskarenenpappegaai ek op [[Mauritsius]] libbe. Yn in 17e-iuwsk ferslach fan 'e Ingelske reizger Peter Mundy wurde "readbrune pappegaaien" neamd. It soe dus mooglik wêze kinne om 't Reünion en Mauritsius guon bistesoarten dielden, mar der binne noch gjin [[Fossyl|fossilen]] as bewiis fûn.
== Beskriuwing ==
De Maskarenenpapegaai wie 35 sm lang mei in grutte reade snaffel en lange, rûne sturtfearren. Syn poaten wiene read en om 'e eagen en noastergatten hie de fûgel in bleate reade hûd. De soarte hie in swart gesichtsmasker en foar in part wite sturtfearren, mar de kleur fan it lichem, de wjukken en de kop binne ûndúdlik. Beskriuwingen út 'e tiid dat de fûgel noch libbe skriuwe oer in jiskegrize kop en bealch en in sturt wêrfan't it wite diel twa donkere sintrale fearren hie. Dêrfoaroer binne der op basis fan opstoppe eksimplaren en âlde beskriuwingen fan deade fûgels ferslaggen dy't in brún bealchje en in blaueftige kop neame. Soks kin komme om't deade eksimplaren fan kleur feroaren troch ferâldering en de bleatstelling oan it ljocht. Der is hast neat bekend oer it hâlden en dragen fan 'e fûgel.
De Maskarenenpapegaai waard foar it earst yn 1674 neamd en dêrnei binne libbene eksimplaren nei Jeropa brocht, dêr't se yn finzenskip libben. De soarte waard wittenskiplik beskreaun yn 1771. Der besteane hjoed de dei mar twa [[taksidermy|opstoppe eksimplaren]], ien yn [[Parys]] en ien yn [[Wenen]]. De datum en oarsaak fan útstjerren fan 'e Maskarenenpapegaai is net hiel dúdlik.
[[Ofbyld:François-Nicolas Martinet - Histoire des oiseaux - Perroquet mascarin.jpg|thumb|left|Ofbyld fan 'e fûgel yn ''Histoire des Oiseaux'' fan François-Nicolas Martinet.]]
Yn 1834 publisearre de Dútske [[soölooch]] [[Carl Wilhelm Hahn]] in faak oanhelle ferslach fan in libbene Maskarenenpappegaai yn it besit fan kening [[Maksimiliaan I Joazef fan Beieren]]. De fûgel moat doe tige âld west hawwe en Hahn ornearre dat in begeliedende yllustraasje neffens dat eksimplaar tekene wie. De [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] akseptearret it ferslach út 1834 as de lêste fermelding fan in libben eksimplaar.
De wierheid fan Hahn syn bewearing waard lykwols al yn 1876 betwifele en de yllustraasje liket plagiaat te wêzen fan 'e plaat fan François-Nicolas Martinet, dy't teminsten 50 jier earder publisearre wie. Nei't kening Maksimiliaan yn 1825 ferstoar, waard syn fûgelkolleksje feild, mar by de ynvintaris fan 'e soarten stie gjin Maskarenenpappegaai. Hahn neamde ek de datum net wêrop't er de fûgel sjoen hie, dat lang foar 1834 west hawwe kin. It feit dat Martinet syn ôfbylding kopiearre is en dat der gjin opstoppe eksimplaar bestean bleaun is út dy kolleksje, al soe soks yn it gefal fan sa'n seldsume fûgel wierskynlik wol bard wêze, makket Hahn syn ferslach twifelich. Hy kin syn ferslach ek op oare boarnen basearre ha of sels fan hearren en sizzen hân hawwe.
Ien fan 'e lêste wisse ferslaggen fan libbene eksimplaren is de folgjende beskriuwing út 1784 fan Mauduyt, dy't basearre is op finzen fûgels:
:''De Maskarenenpappegaai wurdt op Île Bourbon [Reünion] oantroffen; ik haw ferskate libbene fûgels sjoen yn Parys, it wiene frij freonlike fûgels; se hiene allinnich yn harren foardiel dat de reade snaffel moai kontrastearre mei de donkere eftergrûn fan har fearrekleed; se hiene net leard te praten''.
Yn tsjinstelling ta de bewearingen fan Feuilley neamde Dubois dat de Maskarenenpapegaai net ytber wie, wat derta laat hawwe kin dat besikers fan Reünion him meast skouderen. It wie de lêste fan 'e lânseigen pappegaaien fan Reünion dy't útstoar. De iennige [[endemysk]]e fûgelsoarte op Reünion dy't nei de Maskarenenpappegaai útstoar wie de [[hûpeprotter]] (''Fregilupus varius'') healwei de 19e iuw.
Fan 'e acht soarten pappegaaien dy't op 'e Maskarenen endemysk wiene, bestiet allinne de [[Mauritsiusparkyt]] (''Psittacula echo'') noch. De oare soarten binne nei alle gedachten útstoarn troch in kombinaasje fan swiere jacht en ferneatiging fan habitat. De oarsaak en datum fan útstjerren fan 'e Maskarenenpappegaai is lykwols ûnwis.
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Mascarinus mascarin|Maskarenpappegaai}}
}}
[[Kategory:Ealparkyt]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]]
[[Kategory:Utstoarne fûgel]]
[[Kategory:Bist útstoarn yn de 18e iuw]]
[[Kategory:Bist útstoarn yn de 19e iuw]]
5k7bkzx0y71xi0z6484te9d85ayxs5y
Berjocht:Navigaasje Fryske Ferkiezings
10
190172
1244146
1222112
2026-11-07T20:22:44Z
Klaasgroen
50943
Opkluter føarmjouwing
1244146
wikitext
text/x-wiki
{| class="navbox" style="width:100%; margin:1em auto; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; text-align:center; font-size:88%; line-height:1.5em; border-collapse:collapse;"
|-
! colspan="2" style="background-color:#eaecf0; color:#202122; font-size:110%; font-weight:bold; padding:6px; border-bottom:1px solid #a2a9b1;" | [[Polityk yn Fryslân|Polityk yn Fryslân]]
|-
! scope="col" style="background-color:#eaf3ff; border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:4px; font-weight:bold;" | [[Ofbyld:Ballot_box_icon_color.svg|18px]] [[Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal|Twadde Keamer]] ([[Kieskring Fryslân]]) [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18px]]
|-
| style="padding:5px 8px;" |
[[Twadde Keamerferkiezings 1963 yn Fryslân|1963]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1967 yn Fryslân|1967]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1971 yn Fryslân|1971]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1972 yn Fryslân|1972]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1977 yn Fryslân|1977]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1981 yn Fryslân|1981]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1982 yn Fryslân|1982]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1986 yn Fryslân|1986]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1989 yn Fryslân|1989]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1994 yn Fryslân|1994]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1998 yn Fryslân|1998]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2002 yn Fryslân|2002]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2003 yn Fryslân|2003]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2006 yn Fryslân|2006]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2010 yn Fryslân|2010]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2012 yn Fryslân|2012]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2017 yn Fryslân|2017]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2021 yn Fryslân|2021]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2023 yn Fryslân|2023]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2025 yn Fryslân|2025]]
|-
! scope="col" style="background-color:#eaf3ff; border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:4px; font-weight:bold;" | [[Ofbyld:Ballot_box_icon_color.svg|18px]] [[Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal|Twadde Keamer]] ([[Nederlân]]) [[Ofbyld:flag of the Netherlands.svg|18px]]
|-
| style="padding:5px 8px;" |
[[Twadde Keamerferkiezings 1963|1963]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1967|1967]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1971|1971]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1972|1972]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1977|1977]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1981|1981]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1982|1982]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1986|1986]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1989|1989]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1994|1994]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 1998|1998]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2002|2002]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2003|2003]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2006|2006]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2010|2010]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2012|2012]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2017|2017]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2021|2021]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2023|2023]] •
[[Twadde Keamerferkiezings 2025|2025]]
|-
! scope="col" style="background-color:#eaf3ff; border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:4px; font-weight:bold;" | [[Ofbyld:Ballot_box_icon_color.svg|18px]] [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Provinsjale Steaten (Frysk Parlemint)]] [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18px]]
|-
| style="padding:5px 8px;" |
[[Fryske Steateferkiezings 1962|1962]] •
[[Fryske Steateferkiezings 1966|1966]] •
[[Fryske Steateferkiezings 1970|1970]] •
[[Fryske Steateferkiezings 1974|1974]] •
[[Fryske Steateferkiezings 1978|1978]] •
[[Fryske Steateferkiezings 1982|1982]] •
[[Fryske Steateferkiezings 1985|1985]] •
[[Fryske Steateferkiezings 1987|1987]] •
[[Fryske Steateferkiezings 1991|1991]] •
[[Fryske Steateferkiezings 1995|1995]] •
[[Fryske Steateferkiezings 1999|1999]] •
[[Fryske Steateferkiezings 2003|2003]] •
[[Fryske Steateferkiezings 2007|2007]] •
[[Fryske Steateferkiezings 2011|2011]] •
[[Fryske Steateferkiezings 2015|2015]] •
[[Fryske Steateferkiezings 2019|2019]] •
[[Fryske Steateferkiezings 2023|2023]] •
[[Fryske Steateferkiezings 2027|2027]]
|-
! scope="col" style="background-color:#eaf3ff; border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:4px; font-weight:bold;" | [[Ofbyld:Ballot_box_icon_color.svg|18px]] [[Gemeenteried|Gemeenterieden]] ([[Fryslân]]) [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18px]]
|-
| style="padding:5px 8px;" |
[[Gemeenteriedsferkiezings 1962 yn Fryslân|1962]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 1966 yn Fryslân|1966]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 1970 yn Fryslân|1970]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 1974 yn Fryslân|1974]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 1978 yn Fryslân|1978]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 1982 yn Fryslân|1982]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 1986 yn Fryslân|1986]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 1990 yn Fryslân|1990]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 1994 yn Fryslân|1994]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 1998 yn Fryslân|1998]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 1999 yn Fryslân|1999]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 2002 yn Fryslân|2002]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 2006 yn Fryslân|2006]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 2010 yn Fryslân|2010]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 2014 yn Fryslân|2014]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 2018 yn Fryslân|2018]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 2022 yn Fryslân|2022]] •
[[Gemeenteriedsferkiezings 2026 yn Fryslân|2026]]
|-
| style="background-color:#eaecf0; font-size:85%; border-top:1px solid #a2a9b1; padding:2px;" | {{Bewurklinks|Berjocht:Navigaasje Fryske Ferkiezings}}
|}
<noinclude>
[[Kategory:Berjocht: Navigaasje]]
</noinclude>
eki8660g18jw064nrfe0m0u4sszlv2v
Oerlis:Psittacella
1
195093
1244134
1244132
2026-11-07T17:24:18Z
Drewes
2754
/* nammen */ Antwurd
1244134
wikitext
text/x-wiki
== nammen ==
{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Twa nammen wike fan 'e Ned. namme ôf. De Psittacella picta hat as Ned. namme Bruinkoptijgerparkiet en by eBird veelkleurige parkiet. Bruinkoptijgerparkiet fûn ik net passend om 't de Psittacella madaraszi wol in echte brune kop hat en de Psittacella picta net. Ik ha de veelkleurige tijgerparkiet prachttigerparkyt neamd en de Psittacella madaraszi brúnkoptigerparkyt. Kinne jimme jim dêr yn fine? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 3 nov 2026, 12.22 (CET)
:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] en @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: 'Prachttigerparkyt' liket my poerbêst foar *P. picta*. No hawwe alle fjouwer *Psittacella*-soarten eins in mear of minder brune kop, dus 'Brúnkop' liket net sa geskikt foar *P. madaraszi*, benammen sjoen it gebrûk yn oare talen. It probleem is dat *P. madaraszi* en *P. modesta* sterk op elkoar lykje, ek wat grutte en leefgebiet oanbelanget, De stippelige nekke soe in ûnderskiedend skaaimerk wêze kinne. In alternatyf foar *P. brehmii* soe 'grutte tigerparkyt' wêze kinne, as jo persoansnammen foarkomme wol. [[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 3 nov 2026, 17.54 (CET)
::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik bin akkoart mei jo foarstellen. Nim my net kwea-ôf dat ik der net wiidweidiger op yngean, mar ik hie fan 'e wike even oare dingen, dat ik bin net oan 'e Wikikpedy takommen. No moat ik fan 'e middei even in ynhelslach meitsje, dat ik bin wat hastich. [[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan 'e Esk|oerlis]]) 6 nov 2026, 16.07 (CET)
{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Koart om 'e hoeke is om my like goed hear Ieneach. Ik waard earlik sein al wat ûngerêst om 't jo der oars alle dagen binne. Ruurd, ik set de grutte tigerparkyt der as twadde namme fan 'e ''P. brehmii'' by. Ik lit de brúnkoptigerparkyt sa no't Ieneach him der ek yn fine kin; de fûgel hat de meast brune kop fan it skaai en slút sa op 'e Sweedske namme oan.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 6 nov 2026, 22.30 (CET)
:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Net ûngerêst wurde as ik in deimannich neat fan my hearre lit. Miskien is it wol goed dat ik dêr even wat útlis oer jou. Ik bin op 't heden gauris besteld mei de mantelsoarch foar ús mem. Dat spilet al jierren, mar yn it begjin hie it net folle om 'e hakken. Sa't jim jimme nei alle gedachten wol foarstelle kinne, nimt it geandewei wat langer wat mear tiid yn beslach. It spyt my wol dat ik de Wikipedy wat op in leger pitsje sette moat, mar ja, dit hat no ien kear foarrang. Ik prebearje eltse dei hjir teminsten even om 'e hoeke te sjen, mar soms kom ik dêr jûns (nachts) gewoan net mear oan ta. No ja, as it net kin sa't it moat, dan moat it mar sa't it kin. [[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan 'e Esk|oerlis]]) 7 nov 2026, 01.43 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], tige tank foar it berjocht. Ek ik waard al wat ûngerêst, want jo binne hjir oars alle dagen. Mar famylje komt foar en dat kinne we wis begripe. In soad sterkte mei de fersoarging fan jo mem. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 7 nov 2026, 06.49 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk}} Je hawwe mar ien mem en dêr moat goed op past wurde. Soks giet altyd foar.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 7 nov 2026, 09.02 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk}} Sterkte Ieneach. Ik wit út eigen ûnderfining dat mantelsoarch yntinsyf wêze kin. Groetnis [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 7 nov 2026, 18.24 (CET)
ei6gyom8tpflqk6632bxrc6ytzkgelp
Walle, Hessel de
0
195189
1244140
2026-11-07T17:54:20Z
Drewes
2754
Ferwiist troch nei [[Hessel de Walle]]
1244140
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Hessel de Walle]]
tvjc1lzb4sfqehhefvdf9yiwxwqoy2u
Cajamarca (regio)
0
195190
1244142
2026-11-07T18:30:47Z
RomkeHoekstra
10582
Side makke mei "{{Ynfoboks regio fan Perû | namme = Cajamarca | ôfbylding = Peru - Cajamarca Department (locator map).svg | ôfbyldingstekst = Lokaasje fan de regio yn Perû | flagge = Bandera de Cajamarca.svg | wapen = Escudo de Cajamarca.svg | haadplak = [[Cajamarca (stêd)|Cajamarca]] | grutste stêd = [[Cajamarca (stêd)|Cajamarca]] | provinsjes = 13 | distrikten = 127 | gûverneur..."
1244142
wikitext
text/x-wiki
{{Ynfoboks regio fan Perû
| namme = Cajamarca
| ôfbylding = Peru - Cajamarca Department (locator map).svg
| ôfbyldingstekst = Lokaasje fan de regio yn Perû
| flagge = Bandera de Cajamarca.svg
| wapen = Escudo de Cajamarca.svg
| haadplak = [[Cajamarca (stêd)|Cajamarca]]
| grutste stêd = [[Cajamarca (stêd)|Cajamarca]]
| provinsjes = 13
| distrikten = 127
| gûverneur =
| ynwenners = 1.454.439 <small>(rûzing 2026)</small>
| oerflak = 33.317,54 km²
| befolkingstichtens = 43,6 ynw./km²
| hichte = 2.750 m
| HDI = 0,664 <small>(2022)</small>
| UBIGEO = 06
| stifting = 11 febrewaris 1855
| regio sûnt = 2002
| ISO-koade = CAJ
| tiidsône = [[UTC]]-5
| koördinaten =
| webside = [http://www.regioncajamarca.gob.pe cajamarca.gob.pe]
| tekst by posysjekaart=
| ôfbylding99 =
| ôfbyldingstekst99 =
}}
'''Cajamarca''' (Spaansk: ''Región Cajamarca'', Cajamarca-Ketsjûa: ''Kashamarka shuyu'') is in [[regio's fan Perû|regio]] yn it noarden fan [[Perû]]. De regio leit yn 'e noardlike Perûviaanske [[Andes]]. De regio beslacht in oerflak fan 33.317 km² en hie neffens de rûzing yn 2026 in befolking fan 1.454.439 ynwenners. De haadstêd is de stêd mei deselde namme: [[Cajamarca (stêd)|Cajamarca]].
De regio grinzget yn it noarden oan [[Ekwador]], yn it easten oan 'e regio's [[Amazonas (Perû)|Amazonas]] en [[San Martín (regio)|San Martín]], yn it suden oan [[La Libertad (regio)|La Libertad]] en yn it westen oan [[Lambayeque (regio)|Lambayeque]] en [[Piura (regio)|Piura]].
== Geografy en klimaat ==
[[Ofbyld:Cajamarca 13.jpg|thumb|left|Lânskip]]
It lânskip fan 'e regio wurdt yn it súdlike en sintrale diel meast karakterisearre troch it hege Andesberchtme, wylst it noardlike diel mear oergiet nei it tropysk reinwâld en de [[Amazône]]delling. De haadstêd leit op in hichte fan likernôch 2.750 meter boppe de seespegel. De trochsneed jiertemperatuer yn 'e haadstêd leit om 'e 14 °C hinne. De reintiid rint meastentiids fan desimber oant en mei maart.
De wichtichste rivieren yn 'e regio binne de [[Marañón (rivier)|Marañón]], de [[Chotano]] en de [[Huancabamba (rivier)|Huancabamba]]. De heechste berchpiken binne de [[Coimolache]] (4.010 m), dy't tusken Hualgayoc en San Miguel leit, en de [[Cumbe]] (3.850 m), net fier fan de stêd Cajamarca ôf.
== Skiednis ==
Yn dit gebiet ûntstie al yn 'e prekolumbiaanske tiid in heechûntwikkele kultuer. De Cajamarca-kultuer produsearre nei alle gedachten it âldste ierdewurk dat yn Perû fûn is. Nei de oerwinning troch de Wari-kultuer waard Cajamarca in wichtich bestjoerlik sintrum, in rol dy't letter troch de [[Inka's]] oernommen waard.
[[Ofbyld:The execution of Inca.jpg|thumb|left|Eksekúsje fan Atahualpa]]
Yn 1532 fûn op it pleintsje fan Cajamarca in kearpunt yn 'e Súd-Amerikaanske skiednis plak: de Inka-hearsker [[Atahualpa]] waard dêr troch de Spaanske [[conquistador]] [[Francisco Pizarro]] en syn troepen finzen nommen. Om himsels frij te keapjen bea Atahualpa oan om keamers fol mei goud en sulver te leverjen (it saneamde ''Cuarto del Rescate''), in opdracht dy't er oan syn ûnderdienen joech. Underwilens besocht er troch geheime kanalen syn macht te behâlden, ûnder oare troch opdracht te jaan om syn rivalisearjende healbroer Huáscar út 'e wei te romjen en in befrijingsleger te sammeljen. De Spanjaarden, dy't him as in feilichheidsrisiko seagen en har wurd net neikomme woene, holden in foarm fan in proses en feroardielen him ta de dea op ferskate oanklachten. Oarspronklik soe er op de brânsteapel telâne komme, mar om't er him op it lêst bekearde ta it kristendom waard de straf omset yn 'e dea oan 'e wurgpeal (july 1533).
Yn 'e santiger jierren fan 'e 20e iuw ûntstiene op it plattelân fan Cajamarca de earste ''rondas campesinas'' (boerewachten) as reaksje op it stellen fan fee. It stellen fan fee wie in grutte pleach foar de boerebevolking, dy't yn earmoede lutsen waard. Meidat de Perûviaanske oerheid neat die, besletten de boeren yn 1976 yn it plakje Cuyumalca (yn 'e provinsje Chota, Cajamarca) sels it heft yn hannen te nimmen. Hjoed-de-dei hawwe dizze groepen ferskate maatskiplike en juridyske funksjes op it plattelân en binne se oer grutte dielen fan Perû ferspraat.
== Bestjoer ==
De regio Cajamarca is ferdield yn 13 provinsjes, dy't tegearre út 127 distrikten besteane.
<div style="display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: flex-start; gap: 20px; margin-bottom: 1em;">
<div style="flex: 1 1 400px; min-width: 300px; overflow-x: auto;">
{| class="wikitable sortable" style="width: 100%; text-align: right;"
|+ Provinsjes fan Cajamarca
|- style="background-color: #efefef; text-align: center;"
! [[UBIGEO]] !! Provinsje !! Haadplak !! Distrikten
|-
| style="text-align: center;" | 0601
| style="text-align: left;" | [[Cajamarca (provinsje)|Cajamarca]]
| style="text-align: left;" | [[Cajamarca (stêd)|Cajamarca]]
| 12
|-
| style="text-align: center;" | 0602
| style="text-align: left;" | [[Cajabamba (provinsje)|Cajabamba]]
| style="text-align: left;" | [[Cajabamba]]
| 4
|-
| style="text-align: center;" | 0603
| style="text-align: left;" | [[Celendín (provinsje)|Celendín]]
| style="text-align: left;" | [[Celendín]]
| 12
|-
| style="text-align: center;" | 0604
| style="text-align: left;" | [[Chota (provinsje)|Chota]]
| style="text-align: left;" | [[Chota]]
| 19
|-
| style="text-align: center;" | 0605
| style="text-align: left;" | [[Contumazá (provinsje)|Contumazá]]
| style="text-align: left;" | [[Contumazá]]
| 8
|-
| style="text-align: center;" | 0606
| style="text-align: left;" | [[Cutervo (provinsje)|Cutervo]]
| style="text-align: left;" | [[Cutervo]]
| 15
|-
| style="text-align: center;" | 0607
| style="text-align: left;" | [[Hualgayoc (provinsje)|Hualgayoc]]
| style="text-align: left;" | [[Bambamarca]]
| 3
|-
| style="text-align: center;" | 0608
| style="text-align: left;" | [[Jaén (provinsje fan Perû)|Jaén]]
| style="text-align: left;" | [[Jaén (Perû)|Jaén]]
| 12
|-
| style="text-align: center;" | 0609
| style="text-align: left;" | [[San Ignacio (provinsje)|San Ignacio]]
| style="text-align: left;" | [[San Ignacio (Perû)|San Ignacio]]
| 7
|-
| style="text-align: center;" | 0610
| style="text-align: left;" | [[San Marcos (provinsje)|San Marcos]]
| style="text-align: left;" | [[San Marcos (Perû)|San Marcos]]
| 7
|-
| style="text-align: center;" | 0611
| style="text-align: left;" | [[San Miguel (provinsje fan Perû)|San Miguel]]
| style="text-align: left;" | [[San Miguel de Pallaques]]
| 13
|-
| style="text-align: center;" | 0612
| style="text-align: left;" | [[San Pablo (provinsje)|San Pablo]]
| style="text-align: left;" | [[San Pablo (Perû)|San Pablo]]
| 4
|-
| style="text-align: center;" | 0613
| style="text-align: left;" | [[Santa Cruz (provinsje fan Perû)|Santa Cruz]]
| style="text-align: left;" | [[Santa Cruz de Succhabamba]]
| 11
|}
</div>
<div style="flex: 0 0 300px; max-width: 100%;">
[[Ofbyld:División Politica de Cajamarca.jpg|250px|thumb|Provinsjes fan Cajamarca.]]
</div>
</div>
== Ferkear ==
[[Ofbyld:Cerro Santa Apolonia Cajamarca.jpg|thumb|left|Cajamarca]]
Njonken ferskate wichtige ferkearsferbinings nei it westen en it easten hat Cajamarca ek it fleanfjild ''Mayor General FAP Armando Revoredo Iglesias'' (Cajamarca Airport), mei regelmjittige flechten nei [[Lima]]. Dêrnjonken is der it fleanfjild fan Jaén (''Aeropuerto Fernando Belaunde Terry'') by Jaén de Bracamoros.
{{boarnen|boarnefernijing=
<references/>
----
{{Commonscat|Cajamarca Region|Cajamarca}}
}}
{{Regio's fan Perû}}
[[Kategory:Cajamarca (regio)| ]]
[[Kategory:Regio fan Perû|Cajamarca]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1855]]
lr7jkewb74kvmocspjmkh8pqqogpriy
1244143
1244142
2026-11-07T18:36:08Z
RomkeHoekstra
10582
1244143
wikitext
text/x-wiki
{{Ynfoboks regio fan Perû
| namme = Cajamarca
| ôfbylding = Peru - Cajamarca Department (locator map).svg
| ôfbyldingstekst = Lokaasje fan de regio yn Perû
| flagge = Bandera de Cajamarca.svg
| wapen = Escudo de Cajamarca.svg
| haadplak = [[Cajamarca (stêd)|Cajamarca]]
| grutste stêd = [[Cajamarca (stêd)|Cajamarca]]
| provinsjes = 13
| distrikten = 127
| gûverneur =
| ynwenners = 1.444.740 <small>(rûzing 2026)</small><small>(rûzing 2026)</small><ref>[https://www.minsa.gob.pe/reunis/data/poblacion_estimada.asp MINSA - Ministearje fan Folssûnens]</ref>
| oerflak = 33.317,54 km²
| befolkingstichtens = 43,36 ynw./km²
| hichte = 2.750 m
| HDI = 0,664 <small>(2022)</small>
| UBIGEO = 06
| stifting = 11 febrewaris 1855
| regio sûnt = 2002
| ISO-koade = CAJ
| tiidsône = [[UTC]]-5
| koördinaten =
| webside = [http://www.regioncajamarca.gob.pe cajamarca.gob.pe]
| tekst by posysjekaart=
| ôfbylding99 =
| ôfbyldingstekst99 =
}}
'''Cajamarca''' (Spaansk: ''Región Cajamarca'', Cajamarca-Ketsjûa: ''Kashamarka shuyu'') is in [[regio's fan Perû|regio]] yn it noarden fan [[Perû]]. De regio leit yn 'e noardlike Perûviaanske [[Andes]]. De regio beslacht in oerflak fan 33.317 km² en hie neffens de rûzing yn 2026 in befolking fan 1.444.740 ynwenners. De haadstêd is de stêd mei deselde namme: [[Cajamarca (stêd)|Cajamarca]].
De regio grinzget yn it noarden oan [[Ekwador]], yn it easten oan 'e regio's [[Amazonas (Perû)|Amazonas]] en [[San Martín (regio)|San Martín]], yn it suden oan [[La Libertad (regio)|La Libertad]] en yn it westen oan [[Lambayeque (regio)|Lambayeque]] en [[Piura (regio)|Piura]].
== Geografy en klimaat ==
[[Ofbyld:Cajamarca 13.jpg|thumb|left|Lânskip]]
It lânskip fan 'e regio wurdt yn it súdlike en sintrale diel meast karakterisearre troch it hege Andesberchtme, wylst it noardlike diel mear oergiet nei it tropysk reinwâld en de [[Amazône]]delling. De haadstêd leit op in hichte fan likernôch 2.750 meter boppe de seespegel. De trochsneed jiertemperatuer yn 'e haadstêd leit om 'e 14 °C hinne. De reintiid rint meastentiids fan desimber oant en mei maart.
De wichtichste rivieren yn 'e regio binne de [[Marañón (rivier)|Marañón]], de [[Chotano]] en de [[Huancabamba (rivier)|Huancabamba]]. De heechste berchpiken binne de [[Coimolache]] (4.010 m), dy't tusken Hualgayoc en San Miguel leit, en de [[Cumbe]] (3.850 m), net fier fan de stêd Cajamarca ôf.
== Skiednis ==
Yn dit gebiet ûntstie al yn 'e prekolumbiaanske tiid in heechûntwikkele kultuer. De Cajamarca-kultuer produsearre nei alle gedachten it âldste ierdewurk dat yn Perû fûn is. Nei de oerwinning troch de Wari-kultuer waard Cajamarca in wichtich bestjoerlik sintrum, in rol dy't letter troch de [[Inka's]] oernommen waard.
[[Ofbyld:The execution of Inca.jpg|thumb|left|Eksekúsje fan Atahualpa]]
Yn 1532 fûn op it pleintsje fan Cajamarca in kearpunt yn 'e Súd-Amerikaanske skiednis plak: de Inka-hearsker [[Atahualpa]] waard dêr troch de Spaanske [[conquistador]] [[Francisco Pizarro]] en syn troepen finzen nommen. Om himsels frij te keapjen bea Atahualpa oan om keamers fol mei goud en sulver te leverjen (it saneamde ''Cuarto del Rescate''), in opdracht dy't er oan syn ûnderdienen joech. Underwilens besocht er troch geheime kanalen syn macht te behâlden, ûnder oare troch opdracht te jaan om syn rivalisearjende healbroer Huáscar út 'e wei te romjen en in befrijingsleger te sammeljen. De Spanjaarden, dy't him as in feilichheidsrisiko seagen en har wurd net neikomme woene, holden in foarm fan in proses en feroardielen him ta de dea op ferskate oanklachten. Oarspronklik soe er op de brânsteapel telâne komme, mar om't er him op it lêst bekearde ta it kristendom waard de straf omset yn 'e dea oan 'e wurgpeal (july 1533).
Yn 'e santiger jierren fan 'e 20e iuw ûntstiene op it plattelân fan Cajamarca de earste ''rondas campesinas'' (boerewachten) as reaksje op it stellen fan fee. It stellen fan fee wie in grutte pleach foar de boerebevolking, dy't yn earmoede lutsen waard. Meidat de Perûviaanske oerheid neat die, besletten de boeren yn 1976 yn it plakje Cuyumalca (yn 'e provinsje Chota, Cajamarca) sels it heft yn hannen te nimmen. Hjoed-de-dei hawwe dizze groepen ferskate maatskiplike en juridyske funksjes op it plattelân en binne se oer grutte dielen fan Perû ferspraat.
== Bestjoer ==
De regio Cajamarca is ferdield yn 13 provinsjes, dy't tegearre út 127 distrikten besteane.
<div style="display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: flex-start; gap: 20px; margin-bottom: 1em;">
<div style="flex: 1 1 400px; min-width: 300px; overflow-x: auto;">
{| class="wikitable sortable" style="width: 100%; text-align: right;"
|+ Provinsjes fan Cajamarca
|- style="background-color: #efefef; text-align: center;"
! [[UBIGEO]] !! Provinsje !! Haadplak !! Distrikten
|-
| style="text-align: center;" | 0601
| style="text-align: left;" | [[Cajamarca (provinsje)|Cajamarca]]
| style="text-align: left;" | [[Cajamarca (stêd)|Cajamarca]]
| 12
|-
| style="text-align: center;" | 0602
| style="text-align: left;" | [[Cajabamba (provinsje)|Cajabamba]]
| style="text-align: left;" | [[Cajabamba]]
| 4
|-
| style="text-align: center;" | 0603
| style="text-align: left;" | [[Celendín (provinsje)|Celendín]]
| style="text-align: left;" | [[Celendín]]
| 12
|-
| style="text-align: center;" | 0604
| style="text-align: left;" | [[Chota (provinsje)|Chota]]
| style="text-align: left;" | [[Chota]]
| 19
|-
| style="text-align: center;" | 0605
| style="text-align: left;" | [[Contumazá (provinsje)|Contumazá]]
| style="text-align: left;" | [[Contumazá]]
| 8
|-
| style="text-align: center;" | 0606
| style="text-align: left;" | [[Cutervo (provinsje)|Cutervo]]
| style="text-align: left;" | [[Cutervo]]
| 15
|-
| style="text-align: center;" | 0607
| style="text-align: left;" | [[Hualgayoc (provinsje)|Hualgayoc]]
| style="text-align: left;" | [[Bambamarca]]
| 3
|-
| style="text-align: center;" | 0608
| style="text-align: left;" | [[Jaén (provinsje fan Perû)|Jaén]]
| style="text-align: left;" | [[Jaén (Perû)|Jaén]]
| 12
|-
| style="text-align: center;" | 0609
| style="text-align: left;" | [[San Ignacio (provinsje)|San Ignacio]]
| style="text-align: left;" | [[San Ignacio (Perû)|San Ignacio]]
| 7
|-
| style="text-align: center;" | 0610
| style="text-align: left;" | [[San Marcos (provinsje)|San Marcos]]
| style="text-align: left;" | [[San Marcos (Perû)|San Marcos]]
| 7
|-
| style="text-align: center;" | 0611
| style="text-align: left;" | [[San Miguel (provinsje fan Perû)|San Miguel]]
| style="text-align: left;" | [[San Miguel de Pallaques]]
| 13
|-
| style="text-align: center;" | 0612
| style="text-align: left;" | [[San Pablo (provinsje)|San Pablo]]
| style="text-align: left;" | [[San Pablo (Perû)|San Pablo]]
| 4
|-
| style="text-align: center;" | 0613
| style="text-align: left;" | [[Santa Cruz (provinsje fan Perû)|Santa Cruz]]
| style="text-align: left;" | [[Santa Cruz de Succhabamba]]
| 11
|}
</div>
<div style="flex: 0 0 300px; max-width: 100%;">
[[Ofbyld:División Politica de Cajamarca.jpg|250px|thumb|Provinsjes fan Cajamarca.]]
</div>
</div>
== Ferkear ==
[[Ofbyld:Cerro Santa Apolonia Cajamarca.jpg|thumb|left|Cajamarca]]
Njonken ferskate wichtige ferkearsferbinings nei it westen en it easten hat Cajamarca ek it fleanfjild ''Mayor General FAP Armando Revoredo Iglesias'' (Cajamarca Airport), mei regelmjittige flechten nei [[Lima]]. Dêrnjonken is der it fleanfjild fan Jaén (''Aeropuerto Fernando Belaunde Terry'') by Jaén de Bracamoros.
{{boarnen|boarnefernijing=
<references/>
----
{{Commonscat|Cajamarca Region|Cajamarca}}
}}
{{Regio's fan Perû}}
[[Kategory:Cajamarca (regio)| ]]
[[Kategory:Regio fan Perû|Cajamarca]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1855]]
la0i56a6lkh9f2r4pypkeuv0vonrs5z
Moquegua (regio)
0
195191
1244144
2026-11-07T19:32:03Z
RomkeHoekstra
10582
Side makke mei "{{Ynfoboks regio fan Perû | namme = Moquegua | ôfbylding = Peru - Moquegua Department (locator map).svg | ôfbyldingstekst = Lokaasje fan 'e regio yn Perû | flagge = Flag of Moquegua.svg | wapen = Escudo de Moquegua.svg | haadplak = [[Moquegua (stêd)|Moquegua]] | grutste stêd = [[Moquegua (stêd)|Moquegua]] | provinsjes = 3 | distrikten = 201 | gûverneur =..."
1244144
wikitext
text/x-wiki
{{Ynfoboks regio fan Perû
| namme = Moquegua
| ôfbylding = Peru - Moquegua Department (locator map).svg
| ôfbyldingstekst = Lokaasje fan 'e regio yn Perû
| flagge = Flag of Moquegua.svg
| wapen = Escudo de Moquegua.svg
| haadplak = [[Moquegua (stêd)|Moquegua]]
| grutste stêd = [[Moquegua (stêd)|Moquegua]]
| provinsjes = 3
| distrikten = 201
| gûverneur =
| ynwenners = 205.533 <small>(rûzing 2026)</small></small><small>(rûzing 2026)</small><ref>[https://www.minsa.gob.pe/reunis/data/poblacion_estimada.asp MINSA - Ministearje fan Folssûnens]</ref>
| oerflak = 15.733,97 km²
| befolkingstichtens = 12,1 ynw./km²
| hichte = 0 m - 5672 m
| HDI = 0,761 <small>(2022)</small>
| UBIGEO = 18
| stifting = 2 jannewaris 1837
| regio sûnt = 2002
| ISO-koade = MOQ
| tiidsône = [[UTC]]-5
| koördinaten =
| webside = [http://www.regionmoquegua.gob.pe moquegua.gob.pe]
| tekst by posysjekaart=
| ôfbylding99 =
| ôfbyldingstekst99 =
}}
'''Moquegua''' (Spaansk: ''Región Moquegua'', Aymara: ''Muqiwa jach'a suyu'', Ketsjûa: ''Muqiwa suyu'') is in [[regio's fan Perû|regio]] yn it suden fan [[Perû]], lizzend oan 'e [[Stille Oseaan]]. De regio beslacht in oerflak fan 15.734 km² en hie neffens de rûzing yn 2026 in befolking fan 205.533 ynwenners. De haadstêd is [[Moquegua (stêd)|Moquegua]].
De regio grinzget yn it westen oan 'e Stille Oseaan, yn it noardwesten oan 'e regio [[Arequipa (regio)|Arequipa]], yn it noardeasten oan [[Puno (regio)|Puno]] en yn it suden oan [[Tacna (regio)|Tacna]].
== Geografy en klimaat ==
[[Ofbyld:Volcán Ubinas, Arequipa, Perú, 2015-08-02, DD 50.JPG|thumb|left|De fulkaan Ubinas is it heechste punt fan 'e regio]]
It lânskip fan 'e regio is meast bercheftich en rint op fan 'e smelle kuststripe nei de hege [[Andes]]. In útsûndering foarmje de púnrike, fruchtbere rivierdellingen fan 'e [[Río Tambo]] en de [[Río Moquegua]] (ek wol de Osmore neamd). De heechste berch en meast aktive fulkaan fan Perû, de [[Ubinas]] (5.672 m), leit yn it noardeasten fan 'e regio.
De wichtichste havenstêd en ek it grutste yndustry- en hannelssintrum fan 'e regio is [[Ilo]], dat oan 'e kust fan 'e Stille Oseaan leit.
== Befolking ==
Neffens de folkstelling is yn 'e regio it Spaansk de memmetaal (78,2%) dy't it meast praat wurdt. De regio Moquegua hat nei Puno en Tacna it op twa nei heechste persintaazje memmetaalpraters fan it [[Aymara]] (12,9%) yn Perû, wylst in lytsere minderheid [[Ketsjûa]] praat (8,7%).
== Bestjoer ==
De regio Moquegua is ferdield yn trije provinsjes, dy't tegearre út 21 distrikten besteane.
<div style="display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: flex-start; gap: 20px; margin-bottom: 1em;">
<div style="flex: 1 1 400px; min-width: 300px; overflow-x: auto;">
{| class="wikitable sortable" style="width: 100%; text-align: right;"
|+ Provinsjes fan Moquegua
|- style="background-color: #efefef; text-align: center;"
! [[UBIGEO]] !! Provinsje !! Haadplak !! Distrikten
|-
| style="text-align: center;" | 1801
| style="text-align: left;" | [[Mariscal Nieto (provinsje)|Mariscal Nieto]]
| style="text-align: left;" | [[Moquegua (stêd)|Moquegua]]
| 7
|-
| style="text-align: center;" | 1802
| style="text-align: left;" | [[General Sánchez Cerro (provinsje)|General Sánchez Cerro]]
| style="text-align: left;" | [[Omate]]
| 11
|-
| style="text-align: center;" | 1803
| style="text-align: left;" | [[Ilo (provinsje)|Ilo]]
| style="text-align: left;" | [[Ilo]]
| 3
|}
</div>
<div style="flex: 0 0 300px; max-width: 100%;">
[[Ofbyld:División Politica de Moquegua.jpg|thumb|Provinsjes fan Moquegua.]]
</div>
</div>
{{boarnen|boarnefernijing=
<references/>
----
{{Commonscat|Moquegua Region|Moquegua}}
}}
{{Regio's fan Perû}}
[[Kategory:Moquegua (regio)| ]]
[[Kategory:Regio fan Perû|Moquegua]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1837]]
1kga5winqjfpsmi4i1xob3gresqlgys
Dûbeleachfiichpappegaai
0
195192
1244149
2026-11-07T20:49:01Z
RomkeHoekstra
10582
Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = dûbeleachfiichpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Cairns Fig Parrots-2 (23820086773).jpg|250px]]<br><small>Mantsje en wyfke</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[rûneachfiichpappegaaien]] (''Cyclopsitta'') |Wittenskiplike..."
1244149
wikitext
text/x-wiki
{{Bistesoarte
|Namme = dûbeleachfiichpappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:Cairns Fig Parrots-2 (23820086773).jpg|250px]]<br><small>Mantsje en wyfke</small>
|lûd =
|Ryk = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai = [[rûneachfiichpappegaaien]] (''Cyclopsitta'')
|Wittenskiplike namme = Cyclopsitta diophthalma
|Beskriuwer, jier = ([[Jacques Bernard Hombron|Hombron]] & [[Honoré Jacquinot|Jacquinot]], 1841)
|IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
}}
De '''dûbeleachfiichpappegaai''' (''Cyclopsitta diophthalma'') is in lytse [[pappegaai]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De dûbeleachfiichpappegaai is in opfallend lytse, foar it meastepart griene pappegaai mei reade en blauwe tekeningen op 'e kop.
== Ferskining ==
De dûbeleachfiichpappegaai is in lytse pappegaai mei in foar it meastepart grien fearrekleed. De kop hat reade en blauwe tekeningen. De grutte en foarm fan dy tekeningen ferskille ôfhinklik fan 'e ûndersoarte. By it mantsje binne de wangen read.
== Fersprieding ==
De dûbeleachfiichpappegaai komt foar op Nij-Guineä, de omlizzende eilannen en yn noardlik Austraalje. De fersprieding ferskilt de ûndersoarte. De soarte is ûnderferdield yn acht ûndersoarten:
* ''Cyclopsitta diophthalma diophthalma'' – de eilannen fan [[West-Papoea]] en it westlike part fan Nij-Guineä.
* ''Cyclopsitta diophthalma aruensis'' – de [[Arû-eilannen]] en it súdlikste part fan Nij-Guineä.
* ''Cyclopsitta diophthalma coccineifrons'' – it eastlike part fan Nij-Guineä, eastlik fan 'e [[Astrolabebaai]], en de Sintrale Heechlannen.
* ''Cyclopsitta diophthalma virago'' – de eilannen [[Goodenough]] en [[Fergusson]] yn 'e [[D'Entrecasteaux-eilannen]].
* ''Cyclopsitta diophthalma inseparabilis'' – it eilân [[Vanatinai]] yn 'e [[Louisiade-arsjipel]].
* ''Cyclopsitta diophthalma marshalli'' – it noardlikste part fan [[Queensland]], op it [[Kaap York-skiereilân]].
* ''Cyclopsitta diophthalma macleayana'' – it noardeasten fan [[Queensland]], fan it [[Atherton Tableland]] oant [[Townsville]].
* ''Cyclopsitta diophthalma coxeni'' – it easten fan Austraalje, yn it súdeasten fan Queensland en it noardeasten fan [[Nij-Súd-Wales]].
De ûndersoarte ''coccineifrons'' wurdt faak by de [[nominaatfoarm]] ''diophthalma'' yndield. De slim bedrige ûndersoarte ''coxeni'' wurdt sûnt 2014 troch guon [[taksonomy]]ske autoriteiten as in aparte soarte beskôge: ''[[Cyclopsitta coxeni]]''.
== Hâlden en dragen ==
De dûbeleachfiichpappegaai libbet yn tropyske reinwâlden. De fûgel wurdt ornaris waarnommen as er fluch boppe de beamkrunen lâns fljocht of ûnopfallend tusken de tûken en blêden nei iten siket. De fûgels binne net maklik waar te nimmen mei't se har faak tusken it grien fan 'e beamtoppen ophâlde.
De dûbeleachfiichpappegaaien grave harren eigen nêstgatten mei harren sterke en relatyf grutte snaffels yn sêft, rotsjend hout fan deade beammen of tûken.
De dûbeleachfiichpappegaai yt hast allinnich sied fan lânseigen figen, dy't hja mei harren snaffel iepenskile om by it sied oan 'e binnenkant te kommen. Om't de fruchtsykly fan figen ûnregelmjittich wêze kinne, binne de pappegaaien tige mobyl.
== Status ==
De [[IUCN]] klassifisearret de dûbeleachfiichpappegaai as net bedrige (''Least Concern'', LC). De populaasje fan 'e soarte as gehiel wurdt dus net as bedrige beskôge. De ûndersoarte ''Cyclopsitta diophthalma coxeni'' foarmet lykwols in útsûndering. Dy ûndersoarte wurdt earnstich bedrige (CR) en hat in tige beheind ferspriedingsgebiet yn it easten fan Austraalje.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/double-eyed-fig-parrot-cyclopsitta-diophthalma, BirdLife, oproppen 7 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/defpar1?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 7 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/defpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 7 novimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Cyclopsitta diophthalma}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Rûneachfiichpappegaai]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineâ]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
bx6on2atz6c2tqvcfnvl72ybc5tc2qi
1244151
1244149
2026-11-07T20:54:05Z
RomkeHoekstra
10582
1244151
wikitext
text/x-wiki
{{Bistesoarte
|Namme = dûbeleachfiichpappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:Cairns Fig Parrots-2 (23820086773).jpg|250px]]<br><small>Mantsje en wyfke</small>
|lûd =
|Ryk = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai = [[rûneachfiichpappegaaien]] (''Cyclopsitta'')
|Wittenskiplike namme = Cyclopsitta diophthalma
|Beskriuwer, jier = ([[Jacques Bernard Hombron|Hombron]] & [[Honoré Jacquinot|Jacquinot]], 1841)
|IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
}}
De '''dûbeleachfiichpappegaai''' (''Cyclopsitta diophthalma'') is in lytse [[pappegaai]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De dûbeleachfiichpappegaai is in opfallend lytse, foar it meastepart griene pappegaai mei reade en blauwe tekeningen op 'e kop.
== Ferskining ==
De dûbeleachfiichpappegaai is in lytse pappegaai mei in foar it meastepart grien fearrekleed. De kop hat reade en blauwe tekeningen. De grutte en foarm fan dy tekeningen ferskille ôfhinklik fan 'e ûndersoarte. By it mantsje binne de wangen read.
<div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;">
<div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">[[Seksuele dimorfy]]</div>
<gallery mode="packed" heights="200px" style="margin: 0; padding: 0;">
Cyclopsitta diophthalma -Birdworld Kuranda, Queensland, Australia -male-8a.jpg|Mantsje
Cyclopsitta diophthalma 57619370.jpg|Wyfke
</gallery>
</div>
== Fersprieding ==
De dûbeleachfiichpappegaai komt foar op Nij-Guineä, de omlizzende eilannen en yn noardlik Austraalje. De fersprieding ferskilt de ûndersoarte. De soarte is ûnderferdield yn acht ûndersoarten:
* ''Cyclopsitta diophthalma diophthalma'' – de eilannen fan [[West-Papoea]] en it westlike part fan Nij-Guineä.
* ''Cyclopsitta diophthalma aruensis'' – de [[Arû-eilannen]] en it súdlikste part fan Nij-Guineä.
* ''Cyclopsitta diophthalma coccineifrons'' – it eastlike part fan Nij-Guineä, eastlik fan 'e [[Astrolabebaai]], en de Sintrale Heechlannen.
* ''Cyclopsitta diophthalma virago'' – de eilannen [[Goodenough]] en [[Fergusson]] yn 'e [[D'Entrecasteaux-eilannen]].
* ''Cyclopsitta diophthalma inseparabilis'' – it eilân [[Vanatinai]] yn 'e [[Louisiade-arsjipel]].
* ''Cyclopsitta diophthalma marshalli'' – it noardlikste part fan [[Queensland]], op it [[Kaap York-skiereilân]].
* ''Cyclopsitta diophthalma macleayana'' – it noardeasten fan [[Queensland]], fan it [[Atherton Tableland]] oant [[Townsville]].
* ''Cyclopsitta diophthalma coxeni'' – it easten fan Austraalje, yn it súdeasten fan Queensland en it noardeasten fan [[Nij-Súd-Wales]].
De ûndersoarte ''coccineifrons'' wurdt faak by de [[nominaatfoarm]] ''diophthalma'' yndield. De slim bedrige ûndersoarte ''coxeni'' wurdt sûnt 2014 troch guon [[taksonomy]]ske autoriteiten as in aparte soarte beskôge: ''[[Cyclopsitta coxeni]]''.
== Hâlden en dragen ==
De dûbeleachfiichpappegaai libbet yn tropyske reinwâlden. De fûgel wurdt ornaris waarnommen as er fluch boppe de beamkrunen lâns fljocht of ûnopfallend tusken de tûken en blêden nei iten siket. De fûgels binne net maklik waar te nimmen mei't se har faak tusken it grien fan 'e beamtoppen ophâlde.
De dûbeleachfiichpappegaaien grave harren eigen nêstgatten mei harren sterke en relatyf grutte snaffels yn sêft, rotsjend hout fan deade beammen of tûken.
De dûbeleachfiichpappegaai yt hast allinnich sied fan lânseigen figen, dy't hja mei harren snaffel iepenskile om by it sied oan 'e binnenkant te kommen. Om't de fruchtsykly fan figen ûnregelmjittich wêze kinne, binne de pappegaaien tige mobyl.
== Status ==
De [[IUCN]] klassifisearret de dûbeleachfiichpappegaai as net bedrige (''Least Concern'', LC). De populaasje fan 'e soarte as gehiel wurdt dus net as bedrige beskôge. De ûndersoarte ''Cyclopsitta diophthalma coxeni'' foarmet lykwols in útsûndering. Dy ûndersoarte wurdt earnstich bedrige (CR) en hat in tige beheind ferspriedingsgebiet yn it easten fan Austraalje.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/double-eyed-fig-parrot-cyclopsitta-diophthalma, BirdLife, oproppen 7 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/defpar1?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 7 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/defpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 7 novimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Cyclopsitta diophthalma}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Rûneachfiichpappegaai]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
ktbsj7vi6590dn6zpyoaaa9ym428zlw
1244164
1244151
2026-11-08T08:06:01Z
RomkeHoekstra
10582
1244164
wikitext
text/x-wiki
{{Bistesoarte
|Namme = dûbeleachfiichpappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:Cairns Fig Parrots-2 (23820086773).jpg|250px]]<br><small>Mantsje en wyfke</small>
|lûd =
|Ryk = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai = [[rûneachfiichpappegaaien]] (''Cyclopsitta'')
|Wittenskiplike namme = Cyclopsitta diophthalma
|Beskriuwer, jier = ([[Jacques Bernard Hombron|Hombron]] & [[Honoré Jacquinot|Jacquinot]], 1841)
|IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''dûbeleachfiichpappegaai''' (''Cyclopsitta diophthalma'') is in lytse [[pappegaai]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De dûbeleachfiichpappegaai is in opfallend lytse, foar it meastepart griene pappegaai mei reade en blauwe tekeningen op 'e kop.
== Ferskining ==
De dûbeleachfiichpappegaai is in lytse pappegaai mei in foar it meastepart grien fearrekleed. De kop hat reade en blauwe tekeningen. De grutte en foarm fan dy tekeningen ferskille ôfhinklik fan 'e ûndersoarte. By it mantsje binne de wangen read.
<div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;">
<div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">[[Seksuele dimorfy]]</div>
<gallery mode="packed" heights="200px" style="margin: 0; padding: 0;">
Cyclopsitta diophthalma -Birdworld Kuranda, Queensland, Australia -male-8a.jpg|Mantsje
Cyclopsitta diophthalma 57619370.jpg|Wyfke
</gallery>
</div>
== Fersprieding ==
De dûbeleachfiichpappegaai komt foar op Nij-Guineä, de omlizzende eilannen en yn noardlik Austraalje. De fersprieding ferskilt de ûndersoarte. De soarte is ûnderferdield yn acht ûndersoarten:
* ''Cyclopsitta diophthalma diophthalma'' – de eilannen fan [[West-Papoea]] en it westlike part fan Nij-Guineä.
* ''Cyclopsitta diophthalma aruensis'' – de [[Arû-eilannen]] en it súdlikste part fan Nij-Guineä.
* ''Cyclopsitta diophthalma coccineifrons'' – it eastlike part fan Nij-Guineä, eastlik fan 'e [[Astrolabebaai]], en de Sintrale Heechlannen.
* ''Cyclopsitta diophthalma virago'' – de eilannen [[Goodenough]] en [[Fergusson]] yn 'e [[D'Entrecasteaux-eilannen]].
* ''Cyclopsitta diophthalma inseparabilis'' – it eilân [[Vanatinai]] yn 'e [[Louisiade-arsjipel]].
* ''Cyclopsitta diophthalma marshalli'' – it noardlikste part fan [[Queensland]], op it [[Kaap York-skiereilân]].
* ''Cyclopsitta diophthalma macleayana'' – it noardeasten fan [[Queensland]], fan it [[Atherton Tableland]] oant [[Townsville]].
* ''Cyclopsitta diophthalma coxeni'' – it easten fan Austraalje, yn it súdeasten fan Queensland en it noardeasten fan [[Nij-Súd-Wales]].
De ûndersoarte ''coccineifrons'' wurdt faak by de [[nominaatfoarm]] ''diophthalma'' yndield. De slim bedrige ûndersoarte ''coxeni'' wurdt sûnt 2014 troch guon [[taksonomy]]ske autoriteiten as in aparte soarte beskôge: ''[[Cyclopsitta coxeni]]''.
== Hâlden en dragen ==
De dûbeleachfiichpappegaai libbet yn tropyske reinwâlden. De fûgel wurdt ornaris waarnommen as er fluch boppe de beamkrunen lâns fljocht of ûnopfallend tusken de tûken en blêden nei iten siket. De fûgels binne net maklik waar te nimmen mei't se har faak tusken it grien fan 'e beamtoppen ophâlde.
De dûbeleachfiichpappegaaien grave harren eigen nêstgatten mei harren sterke en relatyf grutte snaffels yn sêft, rotsjend hout fan deade beammen of tûken.
De dûbeleachfiichpappegaai yt hast allinnich sied fan lânseigen figen, dy't hja mei harren snaffel iepenskile om by it sied oan 'e binnenkant te kommen. Om't de fruchtsykly fan figen ûnregelmjittich wêze kinne, binne de pappegaaien tige mobyl.
== Status ==
De [[IUCN]] klassifisearret de dûbeleachfiichpappegaai as net bedrige (''Least Concern'', LC). De populaasje fan 'e soarte as gehiel wurdt dus net as bedrige beskôge. De ûndersoarte ''Cyclopsitta diophthalma coxeni'' foarmet lykwols in útsûndering. Dy ûndersoarte wurdt earnstich bedrige (CR) en hat in tige beheind ferspriedingsgebiet yn it easten fan Austraalje.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/double-eyed-fig-parrot-cyclopsitta-diophthalma, BirdLife, oproppen 7 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/defpar1?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 7 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/defpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 7 novimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Cyclopsitta diophthalma}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Rûneachfiichpappegaai]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
5i1vrory205rk9z68jey3ypz0cqaiz9
Cyclopsitta diophthalma
0
195193
1244150
2026-11-07T20:49:21Z
RomkeHoekstra
10582
Ferwiist troch nei [[Dûbeleachfiichpappegaai]]
1244150
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Dûbeleachfiichpappegaai]]
4g1i42le4uglkumfskqouu09t1wrbol
Kategory:Rûneachfiichpappegaai
14
195194
1244152
2026-11-07T20:54:57Z
RomkeHoekstra
10582
Side makke mei "{{Commonscat|Cyclopsitta|''Cyclopsitta''}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]"
1244152
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Cyclopsitta|''Cyclopsitta''}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]
39cr98qzqgpvakkjpjk5nsj2jv8yq2d
Salvadorifiichpappegaai
0
195195
1244161
2026-11-08T08:02:13Z
RomkeHoekstra
10582
Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Salvadorifiichpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Loríček zlatouchý 1.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[dûbeleachfiichpappegaaien]] (''Cyclopsitta'') |Wittenskiplike namme = Cyclopsitta salvadorii |Beskriuwer, jie..."
1244161
wikitext
text/x-wiki
{{Bistesoarte
|Namme = Salvadorifiichpappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:Loríček zlatouchý 1.jpg|250px]]
|lûd =
|Ryk = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai = [[dûbeleachfiichpappegaaien]] (''Cyclopsitta'')
|Wittenskiplike namme = Cyclopsitta salvadorii
|Beskriuwer, jier = ([[Émile Oustalet|Oustalet]], 1880)
|IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''Salvadorifiichpappegaai''' (''Cyclopsitta salvadorii'') is in [[pappegaai]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte komt fan natuere foar yn it noardwesten fan [[Nij-Guineä]]. De fûgel hat in beheind ferspriedingsgebiet lâns de eastkust fan it eilân, fan 'e [[Geelvinkbaai]] oant it [[Sykloopberchtme]]. De Salvadorifiichpappegaai is in [[Monotypysk takson|monotypyske]] soarte, wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n fan bekend binne.
== Ferskining ==
[[Ofbyld:Loríček zlatouchý 2.jpg|thumb|left|Twa mantsjes]]
De 19 sm lange Salvadorifiichpappegaai is foar it grutste part grien. Der binne dúdlike ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. Mantsjes hawwe in heldergiel plak op 'e wangen en in oranjeread plak op it boarst. By wyfkes is it gesicht mear gielgrien en hja hawwe in himelsblau plak op it boarst. De eagen binne read.
== Fersprieding ==
De Salvadorifiichpappegaai komt foar yn it noardwesten fan [[Nij-Guineä]]. It ferspriedingsgebiet rint by de eastkust lâns fan 'e Geelvinkbaai oant it Sykloopberchtme.
De soarte is monotypysk. Dat betsjut dat der mar ien ûndersoarte ûnderskaat wurdt.
== Status en bedrigingen ==
De Salvadorifiichpappegaai hat in relatyf grut ferspriedingsgebiet. Hoewol't der nei alle gedachten sprake is fan in ôfnimmende populaasje, is dy delgong net grut genôch om 'e soarte as bedrige te klassifisearjen.
De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC) op 'e [[Reade List]]. De hiele populaasje wurdt rûsd op 20.000 oant 50.000 folwoeksen eksimplaren.
== Namme ==
De wittenskiplike soartenamme ''salvadorii'' is in earbetoan oan 'e Italjaanske [[soölooch]] en [[ornitolooch]] [[Tommaso Salvadori]] (1835–1923). Hy wie in bekende ûndersiker fan fûgels en hat in wichtige bydrage levere oan 'e stúdzje fan 'e fûgels fan 'e wrâld.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/salvadoris-fig-parrot-psittaculirostris-salvadorii, BirdLife, oproppen 8 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/safpar1 eBird, oproppen 8 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/safpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 8 novimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Cyclopsitta salvadorii}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Fiichpappegaai]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânsiegen fauna yn Papoeä Nij-Guineä]]
kgtwrj984r6tuki1uzpojgm3evrq3kt
1244163
1244161
2026-11-08T08:04:50Z
RomkeHoekstra
10582
1244163
wikitext
text/x-wiki
{{Bistesoarte
|Namme = Salvadorifiichpappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:Loríček zlatouchý 1.jpg|250px]]
|lûd =
|Ryk = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai = [[dûbeleachfiichpappegaaien]] (''Cyclopsitta'')
|Wittenskiplike namme = Cyclopsitta salvadorii
|Beskriuwer, jier = ([[Émile Oustalet|Oustalet]], 1880)
|IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''Salvadorifiichpappegaai''' (''Cyclopsitta salvadorii'') is in [[pappegaai]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte komt fan natuere foar yn it noardwesten fan [[Nij-Guineä]]. De fûgel hat in beheind ferspriedingsgebiet lâns de eastkust fan it eilân, fan 'e [[Geelvinkbaai]] oant it [[Sykloopberchtme]]. De Salvadorifiichpappegaai is in [[Monotypysk takson|monotypyske]] soarte, wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n fan bekend binne.
== Ferskining ==
[[Ofbyld:Loríček zlatouchý 2.jpg|thumb|left|Twa mantsjes]]
De 19 sm lange Salvadorifiichpappegaai is foar it grutste part grien. Der binne dúdlike ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. Mantsjes hawwe in heldergiel plak op 'e wangen en in oranjeread plak op it boarst. By wyfkes is it gesicht mear gielgrien en hja hawwe in himelsblau plak op it boarst. De eagen binne read.
== Fersprieding ==
De Salvadorifiichpappegaai komt foar yn it noardwesten fan [[Nij-Guineä]]. It ferspriedingsgebiet rint by de eastkust lâns fan 'e Geelvinkbaai oant it Sykloopberchtme.
De soarte is monotypysk. Dat betsjut dat der mar ien ûndersoarte ûnderskaat wurdt.
== Status en bedrigingen ==
De Salvadorifiichpappegaai hat in relatyf grut ferspriedingsgebiet. Hoewol't der nei alle gedachten sprake is fan in ôfnimmende populaasje, is dy delgong net grut genôch om 'e soarte as bedrige te klassifisearjen.
De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC) op 'e [[Reade List]]. De hiele populaasje wurdt rûsd op 20.000 oant 50.000 folwoeksen eksimplaren.
== Namme ==
De wittenskiplike soartenamme ''salvadorii'' is in earbetoan oan 'e Italjaanske [[soölooch]] en [[ornitolooch]] [[Tommaso Salvadori]] (1835–1923). Hy wie in bekende ûndersiker fan fûgels en hat in wichtige bydrage levere oan 'e stúdzje fan 'e fûgels fan 'e wrâld.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/salvadoris-fig-parrot-psittaculirostris-salvadorii, BirdLife, oproppen 8 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/safpar1 eBird, oproppen 8 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/safpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 8 novimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Cyclopsitta salvadorii}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Rûneachfiichpappegaai]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
6vixcs45m1y0mjg4yhajple5lxp758e
1244169
1244163
2026-11-08T08:51:28Z
RomkeHoekstra
10582
1244169
wikitext
text/x-wiki
{{Bistesoarte
|Namme = Salvadorifiichpappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:Loríček zlatouchý 1.jpg|250px]]
|lûd =
|Ryk = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai = [[rûneachfiichpappegaaien]] (''Cyclopsitta'')
|Wittenskiplike namme = Cyclopsitta salvadorii
|Beskriuwer, jier = ([[Émile Oustalet|Oustalet]], 1880)
|IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''Salvadorifiichpappegaai''' (''Cyclopsitta salvadorii'') is in [[pappegaai]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte komt fan natuere foar yn it noardwesten fan [[Nij-Guineä]]. De fûgel hat in beheind ferspriedingsgebiet lâns de eastkust fan it eilân, fan 'e [[Geelvinkbaai]] oant it [[Sykloopberchtme]]. De Salvadorifiichpappegaai is in [[Monotypysk takson|monotypyske]] soarte, wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n fan bekend binne.
== Ferskining ==
[[Ofbyld:Loríček zlatouchý 2.jpg|thumb|left|Twa mantsjes]]
De 19 sm lange Salvadorifiichpappegaai is foar it grutste part grien. Der binne dúdlike ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. Mantsjes hawwe in heldergiel plak op 'e wangen en in oranjeread plak op it boarst. By wyfkes is it gesicht mear gielgrien en hja hawwe in himelsblau plak op it boarst. De eagen binne read.
== Fersprieding ==
De Salvadorifiichpappegaai komt foar yn it noardwesten fan [[Nij-Guineä]]. It ferspriedingsgebiet rint by de eastkust lâns fan 'e Geelvinkbaai oant it Sykloopberchtme.
De soarte is monotypysk. Dat betsjut dat der mar ien ûndersoarte ûnderskaat wurdt.
== Status en bedrigingen ==
De Salvadorifiichpappegaai hat in relatyf grut ferspriedingsgebiet. Hoewol't der nei alle gedachten sprake is fan in ôfnimmende populaasje, is dy delgong net grut genôch om 'e soarte as bedrige te klassifisearjen.
De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC) op 'e [[Reade List]]. De hiele populaasje wurdt rûsd op 20.000 oant 50.000 folwoeksen eksimplaren.
== Namme ==
De wittenskiplike soartenamme ''salvadorii'' is in earbetoan oan 'e Italjaanske [[soölooch]] en [[ornitolooch]] [[Tommaso Salvadori]] (1835–1923). Hy wie in bekende ûndersiker fan fûgels en hat in wichtige bydrage levere oan 'e stúdzje fan 'e fûgels fan 'e wrâld.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/salvadoris-fig-parrot-psittaculirostris-salvadorii, BirdLife, oproppen 8 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/safpar1 eBird, oproppen 8 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/safpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 8 novimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Psittaculirostris salvadorii|Salvadorfiichpappegaai}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Rûneachfiichpappegaai]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
qupevwizx54vtdfqvg4g9aoioz3nu71
Cyclopsitta salvadorii
0
195196
1244162
2026-11-08T08:02:41Z
RomkeHoekstra
10582
Ferwiist troch nei [[Salvadorifiichpappegaai]]
1244162
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Salvadorifiichpappegaai]]
s8xq97fc0zrtal3biiuahg6thlijw0w
Desmarestfiichpappegaai
0
195197
1244166
2026-11-08T08:48:33Z
RomkeHoekstra
10582
Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Desmarestfiichpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Buntbrust-Feigenpapagei Psittaculirostris desmarestrii 090501 We 228.JPG|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[rûneachfiichpappegaaien]] (..."
1244166
wikitext
text/x-wiki
{{Bistesoarte
|Namme = Desmarestfiichpappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:Buntbrust-Feigenpapagei Psittaculirostris desmarestrii 090501 We 228.JPG|250px]]
|lûd =
|Ryk = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai = [[rûneachfiichpappegaaien]] (''Cyclopsitta desmarestii'')
|Wittenskiplike namme = Psittaculirostris desmarestii
|Beskriuwer, jier = [[Anselme Gaëtan Desmarest|Desmarest]], 1826
|IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''Desmarestfiichpappegaai''' (''Cyclopsitta desmarestii'': protonym: ''Psittacus desmarestii''; synonym: ''Psittaculirostris desmarestii'') is in [[pappegaai]] út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte komt fan natuere foar op [[Nij-Guineä]] en ferskate eilannen yn 'e omkriten dêrfan.
== Ferskining en lûd ==
De Desmarestfiichpappegaai is in middelgrutte, kompakt boude pappegaai. It fearrekleed hat ferskate opfallende kleuren. De fûgel hat in readige foarholle, in oranje krún, giele wangen en in ljochtblau plak ûnder it each. Oer it boarst rint in blauwe of pearse streek. De ferskillen tusken mantsjes en wyfkes binne tige lyts.
== Fersprieding ==
De Desmarestfiichpappegaai komt foar yn boskrike gebieten op Nij-Guineä en omlizzende eilannen. De soarte wurdt oantroffen yn leechlângebieten en yn bercheftige gebieten op middelgrutte hichte.
De fûgel is ûnderferdield yn fiif [[ûndersoarte]]n:
* ''Cyclopsitta desmarestii blythii'' – komt foar op it eilân [[Misool]] yn [[West-Papoea]].
* ''Cyclopsitta desmarestii occidentalis'' – komt foar op it westlike [[Fûgelkop-skiereilân]] en de eilannen [[Salawaty]] en [[Batanta]].
* ''Cyclopsitta desmarestii desmarestii'' – komt foar yn West-Papoea.
* ''Cyclopsitta desmarestii godmani'' – komt foar yn 'e súdlike leechlannen fan it westlike en sintrale Nij-Guineä, fan 'e [[Mimikarivier]] oant de [[Flyrivier]].
* ''Cyclopsitta desmarestii cervicalis'' – komt foar yn it súdeasten fan Nij-Guineä, yn it gebiet fan 'e Flyrivier en it eastlikste part fan [[Papoea Nij-Guineä]].
== Hâlden en dragen ==
De Desmarestfiichpappegaai libbet yn boskrike gebieten. De soarte komt foar yn leechlânwâlden en yn bosken op middelgrutte hichte. De fûgel hâldt him benammen op tusken de beammen.
== Status ==
De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) beoardielet de status fan 'e soarte as net bedrige (LC; ''Least Concern''). Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e populaasje lykwols tebekrinne troch ferlies fan habitat.
== Namme ==
De wittenskiplike soartenamme ''desmarestii'' is in earbetoan oan 'e Frânske [[soölooch]] [[Anselme Gaëtan Desmarest]] (1784–1838).
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-faced-fig-parrot-psittaculirostris-cervicalis, BirdLife, oproppen 8 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/lafpar1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 8 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/lafpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 8 novimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Psittaculirostris desmarestii|Desmarestfiichpappegaai}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Rûneachfiichpappegaai]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
djc6il8x59ln8uh7a28bxbmil0xwzyq
Cyclopsitta desmarestii
0
195198
1244167
2026-11-08T08:48:58Z
RomkeHoekstra
10582
Side makke mei "REDIRECT [[Desmarestfiichpappegaai]]"
1244167
wikitext
text/x-wiki
REDIRECT [[Desmarestfiichpappegaai]]
dmo46s624c5qrksofi7vpsrraz8umzs
1244168
1244167
2026-11-08T08:50:13Z
RomkeHoekstra
10582
Ferwiist troch nei [[Desmarestfiichpappegaai]]
1244168
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Desmarestfiichpappegaai]]
4u7my9ecn7em5owq8jz8linjixrwa8h
Edwardsfiichpappegaai
0
195199
1244170
2026-11-08T09:18:27Z
RomkeHoekstra
10582
Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Edwardsfiichpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Psittaculirostris edwardsii.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[rûneachfiichpappegaaien]] (''Cyclopsitta'') |Wittenskiplike namme = Cyclopsitta edwardsii |Beskriuwer, jie..."
1244170
wikitext
text/x-wiki
{{Bistesoarte
|Namme = Edwardsfiichpappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:Psittaculirostris edwardsii.jpg|250px]]
|lûd =
|Ryk = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai = [[rûneachfiichpappegaaien]] (''Cyclopsitta'')
|Wittenskiplike namme = Cyclopsitta edwardsii
|Beskriuwer, jier = ([[Emile Oustalet|Oustalet]], 1885)
|IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''Edwardsfiichpappegaai''' (''Cyclopsitta edwardsii''), ek wol de '''readwangfiichpappegaai''' neamd, is in fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]]. De soarte komt foar yn 'e fochtige leechlânbosken fan it noardeasten fan [[Nij-Guineä]].
== Ferskining ==
De Edwardsfiichpappegaai is in middelgrutte, kompakt boude pappegaai mei in koarte sturt. Hy wurdt likernôch 18 sm lang en hat foar it grutste part in grien fearrekleed.
It mantsje hat in gielgriene foarholle en kroan, reade wangen en kiel, en goudgiele earfearren. De boarst is read, mei in donkerblau-swarte bân oer it boppeste part. De rêch, wjukken en sturt binne heldergrien. De fearren op 'e wangen en by de earen binne lang en smel, wat de kop in wat rûch oansjen jout. De snaffel is donkergriis oant swart en de eagen hawwe in reade iris.
It wyfke liket op it mantsje, mar hat in bredere blau-swarte bân oer it boarst. It ûnderste part fan 'e boarst en de búk binne by har gielgrien ynstee fan read. Jonge fûgels lykje op it wyfke.
== Taksonomy ==
De Edwardsfiichpappegaai waard yn 1885 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch de Frânske [[soölooch]] [[Émile Oustalet]].
De Edwardsfiichpappegaai wurdt yndield yn it skaai ''[[Cyclopsitta]]''. It is in [[Monotypysk takson|monotypyske]] soarte: der wurde gjin [[ûndersoarte]]n erkend.
== Fersprieding ==
De Edwardsfiichpappegaai komt allinnich foar yn it noardeasten fan Nij-Guineä. It ferspriedingsgebiet rint fan 'e Yos Sudarsobaai en Vanimo yn it westen oant de Golf fan Huon yn it easten.
De soarte libbet benammen yn fochtich leechlânbosk, mar wurdt ek oant likernôch 800 meter hichte oantroffen. Hy komt foar oan boskrânen, yn foar in part ûntboske gebieten en yn 'e omkriten fan minsklike delsettings.
== Gedrach ==
De Edwardsfiichpappegaai wurdt ornaris allinnich of yn pearkes sjoen, mar somtiden komme se yn groepen byinoar. By fruitdragende beammen kinne grutte kloften gearkomme. Troch it griene fearrekleed falt de fûgel tusken it grien fan 'e beammen net maklik op.
It iten bestiet út fruchten, wêrûnder figen, en nektar. Mooglik wurde ek ynsekten iten.
It nêst wurdt makke yn lytse holtes heech yn grutte beammen. Der is noch net folle bekend oer it briedgedrach. In lechsel bestiet ornaris út twa aaien.
== Status en bedrigingen ==
De Edwardsfiichpappegaai hat neffens de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) de status ''net bedrige'' (''Least Concern'', LC). De populaasje wurdt as ôfnimmend beskôge, mar de soarte hat in relatyf grut ferspriedingsgebiet. Habitatferlies troch ûntbosking foarmet in mooglike bedriging.
== Namme ==
De wittenskiplike soartenamme ''edwardsii'' ferwiist nei de Frânske natuerûndersiker [[Alphonse Milne-Edwards]] (1835–1900).
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/edwardss-fig-parrot-psittaculirostris-edwardsii, BirdLife, oproppen 8 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/edfpar1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 8 novimber 2026]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/edwardss-fig-parrot-psittaculirostris-edwardsii Birds of the World, oproppen 8 novimber 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Psittaculirostris edwardsii|Edwardsfiichpappegaai}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Rûneachfiichpappegaai]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
jp49i3lqvhzeq65cg5s34hxdzxj80dc
Cyclopsitta edwardsii
0
195200
1244171
2026-11-08T09:18:52Z
RomkeHoekstra
10582
Ferwiist troch nei [[Edwardsfiichpappegaai]]
1244171
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Edwardsfiichpappegaai]]
32epk16n9mlmunhlyy6sbcaogagq6uo
Rûneachfiichpappegaaien
0
195201
1244172
2026-11-08T09:44:25Z
RomkeHoekstra
10582
Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk | namme = rûneachfiichpappegaaien | ôfbylding = Cairns Fig Parrots-2 (23820086773).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Dûbeleachfiichpappegaai (mantsje en wyfke) | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3..."
1244172
wikitext
text/x-wiki
{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme = rûneachfiichpappegaaien
| ôfbylding = Cairns Fig Parrots-2 (23820086773).jpg
| ôfbyldingsbreedte =
| ôfbyldingstekst = Dûbeleachfiichpappegaai (mantsje en wyfke)
| takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1 = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3 = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4 = [[skift (taksonomy)|skift]]:
| namme4 = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
| takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]:
| namme6 = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
| takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme7 = '''rûneachfiichpappegaaien''' (''Cyclopsitta'')
| beskriuwer, jier = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1900
}}
It [[skaai (taksonomy)|skaai]] '''rûneachfiichpappegaaien''' (''Cyclopsitta'') heart ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarten]] fan dit skaai binne kompakt boude pappegaaien dy't benammen yn 'e tropyske reinwâlden en boskrike gebieten fan [[Nij-Guineä]] en noardlik en eastlik [[Austraalje]] libje.
Rûneachfiichpappegaaien binne te werkennen oan harren koarte sturt en in fearrekleed dat foar it grutste part grien is, faak mei opfallende reade, blauwe en giele tekeningen op 'e kop en it boarst. Hja hawwe sterke snaffels dy't spesjaal oanpast binne foar it iepenskilen fan figen en it úthollen fan nêstgatten yn sêft, rotsjend hout.
== Taksonomy ==
It skaai ''Cyclopsitta'' waard yn 1900 beskreaun troch de Dútske [[ornitolooch]] [[Ludwig Reichenbach]]. De soarten fan it skaai waarden earder ek wol yndield by oare skaaien, lykas ''[[Psittaculirostris]]'', mar wurde hjoed-de-dei op basis fan genetyske en [[morfology]]ske skaaimerken as in selsstannich skaai erkend.
== Soarten fan it skaai rûneachfiichpappegaaien (''Cyclopsitta'') ==
{| class="wikitable"
|-
! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Cyclopsitta diophthalma -Birdworld Kuranda, Queensland, Australia -male-8a.jpg|200px]]<br><small>Mantsje en wyfke</small> || ''Cyclopsitta diophthalma'' || [[Dûbeleachfiichpappegaai]] || [[Nij-Guineä]], omlizzende eilannen en noardlik en eastlik [[Austraalje]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/double-eyed-fig-parrot-cyclopsitta-diophthalma ''Cyclopsitta diophthalma'' op ''BirdLife'']</ref>
|-
| [[Ofbyld:Buntbrust-Feigenpapagei Psittaculirostris desmarestrii 090501 We 228.JPG|200px]] || ''Cyclopsitta desmarestii'' || [[Desmarestfiichpappegaai]] || [[Nij-Guineä]] en omlizzende eilannen (û.o. [[Misool]] en de [[Fûgelkop]]) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-faced-fig-parrot-psittaculirostris-cervicalis ''Cyclopsitta desmarestii'' op ''BirdLife'']</ref>
|-
| [[Ofbyld:Psittaculirostris edwardsii.jpg|200px]] || ''Cyclopsitta edwardsii'' || [[Edwardsfiichpappegaai]] || Noardeastlik [[Nij-Guineä]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/edwardss-fig-parrot-psittaculirostris-edwardsii ''Cyclopsitta edwardsii'' op ''BirdLife'']</ref>
|-
| [[Ofbyld:Loríček zlatouchý 1.jpg|200px]] || ''Cyclopsitta salvadorii'' || [[Salvadorifiichpappegaai]] || Noardwestlik [[Nij-Guineä]] (fan 'e Geelvinkbaai oant it Sykloopberchtme) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|200px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/salvadoris-fig-parrot-psittaculirostris-salvadorii ''Cyclopsitta salvadorii'' op ''BirdLife'']</ref>
|}
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Psittaculidae|Rûneachfiichpappegaaien}}
}}
[[Kategory:Rûneachfiichpappegaai| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]
nlytvoih74g4kj4kzy0ct9a01k4hhwv
Cyclopsitta
0
195202
1244173
2026-11-08T09:44:58Z
RomkeHoekstra
10582
Ferwiist troch nei [[Rûneachfiichpappegaaien]]
1244173
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Rûneachfiichpappegaaien]]
lmnrt279ezunzd2r09p37h24x6v14ju
Psittaculirostris
0
195203
1244174
2026-11-08T09:45:36Z
RomkeHoekstra
10582
Ferwiist troch nei [[Rûneachfiichpappegaaien]]
1244174
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Rûneachfiichpappegaaien]]
lmnrt279ezunzd2r09p37h24x6v14ju
Oerlis:Ealparkiten
1
195204
1244175
2026-11-08T10:27:16Z
RomkeHoekstra
10582
/* Tanygnathus sumatranus */ nije seksje
1244175
wikitext
text/x-wiki
== Tanygnathus sumatranus ==
{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Ik tink dat de Filipynske blaustútpappegaai (Tanygnathus sumatranus) út it skaai grutsnaffelpappegaaien (Tanygnathus) better in oare namme hawwe kin. Der is al in skaai [[blaustútpappegaaien]] (Psittinus) en in namme as dizze kin betiizgjend wêze. It ferspriedingsgebiet leit dêrnjonken op Selebes (faaks noch foar in hiel lyts part yn 'e Filipinen, mar by BirdLife wurde de Filipinen net iens neamd. Is Selebesgrutsnaffelpappegaai ek wat? Dat slút foar in part op 'e Nederlânske en Sweedske namme en op 'e Fryske namme fan it skaai oan. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 8 nov 2026, 11.27 (CET)
3hy6qplwp40x30amzq3kvhpv356lm0v
Blaunekkepappegaai
0
195205
1244176
2026-11-08T11:42:18Z
RomkeHoekstra
10582
Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = blaunekkepappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue-naped Parrot Tanygnathus lucionensis, Luzon (15901094414) (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[grutsnaffelpappegaaien]] (''Tanygnathus'') |Wittenskipli..."
1244176
wikitext
text/x-wiki
{{Bistesoarte
|Namme = blaunekkepappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:Blue-naped Parrot Tanygnathus lucionensis, Luzon (15901094414) (cropped).jpg|250px]]
|lûd =
|Ryk = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai = [[grutsnaffelpappegaaien]] (''Tanygnathus'')
|Wittenskiplike namme = Tanygnathus lucionensis
|Beskriuwer, jier = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766)
|IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''blaunekkepappegaai''' (''Tanygnathus lucionensis'') is in [[pappegaai]] dy't foar it grutste part [[endemisme|endemysk]] is op 'e [[Filipinen]]. De fûgel komt fierders ek foar op de [[Talaudeilannen]] en op eilannen noardlik en eastlik fan [[Borneo]].
De soarte waard yn 1766 wittenskiplik beskreaun troch [[Linnaeus]] as ''Psittacus lucionensis''.
== Ferskining ==
[[Ofbyld:Tanygnathus lucionensis -three chicks-8a.jpg|thumb|left|Piken]]
De Filipynske blaunekkepappegaai is in middellange pappegaai dy't ynklusyf de sturt likernôch 32 sintimeter lang is, mei in wjuklingte fan 19 sintimeter. Mantsjes en wyfkes hawwe in soad fan inoar. De ûndersoarten ferskille wat yn grutte, kleur en de hoemannichte blau yn 'e nekke.
By de ûndersoarte ''T. l. salvadorii'' binne it plak foar de eagen, de foarkant en de sydkanten fan 'e kop blaugrien. Boppe de snaffel sit in swart plak. De krún en nekke binne felblauw. De rest fan it fearrekleed is grien yn ferskate tinten. De bûtenste en middelste fearren fan 'e wjukken hawwe in swarte oant goudkleurige râne. De snaffel is read, wêrby't de ein wat fealer of gielich is. De eagen fan it wyfke binne giel, wylst dy fan it mantsje wytgielich mei in giele ring binne. De poaten binne oliifgrien oant swart.
== Fersprieding en leefgebiet ==
De blaunekkepappegaai komt foar yn bosken en boskrânen oant sa'n 1000 meter boppe seenivo. Somtiden wurde se ek yn hôven en op ikkers waarnommen. De fûgels wurde meastentiids allinnich of yn pearkes oantroffen.
Der wurde fjouwer ûndersoarten erkend:
- ''T. l. lucionensis'' – [[Luzon]] en [[Mindoro]].
- ''T. l. hybridus'' – [[Polillo]].
- ''T. l. salvadorii'' – fan 'e sintrale [[Filipinen]] oant eilannen noardlik en eastlik fan [[Borneo]].
- ''T. l. talautensis'' – de [[Talaudeilannen]].
== Fuortplanting ==
Dizze fûgelsoarte briedt fan april oant en mei juny. De fûgels meitsje har nêst yn holle beammen, ornaris oan 'e boskrânen of op iepen plakken yn it bosk.
== Status en bedrigings ==
De fûgel kaam foarhinne op 'e measte eilannen fan 'e Filipinen foar, mar yn it grutste part fan syn oarspronlike ferspriedingsgebiet is de soarte tige seldsum of útstoarn. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2017 troch [[BirdLife International]] rûsd op 1500 oant 7000 folwoeksen eksimplaren en de oantallen nimme ôf troch fangst foar de hannel yn koaifûgels en troch habitatferlies. It leefgebiet wurdt oantaast troch ûntbosking, wêrby't natuerlik bosk omset wurdt yn lânbougrûn. Op 'e Talaudeilannen is de fûgel noch algemien yn in grut stik bosk.
Dêrfandinne stiet de soarte as gefoelich (''Near Threatened'', NT) op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. Der binne beheiningen foar de hannel yn dizze pappegaai, om't de soarte opnommen is yn Taheakke II fan it [[CITES]]-ferdrach.<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref>
== Namme ==
De Fryske namme ferwiist nei it opfallende blau yn 'e nekke fan 'e fûgel. De wittenskiplike soartenamme ''lucionensis'' ferwiist nei it grutte Filipynske eilân Luzon. De Filipynske namme foar dizze fûgel is ''Loro''.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-naped-parrot-tanygnathus-lucionensis, BirdLife, oproppen 8 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/blnpar1?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 8 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blnpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 8 novimber 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Tanygnathus lucionensis}}
}}
[[Kategory:Grutsnaffelpappegaai| ]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
40709nu3ppxuc0wddn13l9j69f8xvip
1244179
1244176
2026-11-08T11:44:41Z
RomkeHoekstra
10582
1244179
wikitext
text/x-wiki
{{Bistesoarte
|Namme = blaunekkepappegaai
|Ofbyld = [[Ofbyld:Blue-naped Parrot Tanygnathus lucionensis, Luzon (15901094414) (cropped).jpg|250px]]
|lûd =
|Ryk = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'')
|Skaai = [[grutsnaffelpappegaaien]] (''Tanygnathus'')
|Wittenskiplike namme = Tanygnathus lucionensis
|Beskriuwer, jier = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766)
|IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''blaunekkepappegaai''' (''Tanygnathus lucionensis'') is in [[pappegaai]] dy't foar it grutste part [[endemisme|endemysk]] is op 'e [[Filipinen]]. De fûgel komt fierders ek foar op de [[Talaudeilannen]] en op eilannen noardlik en eastlik fan [[Borneo]].
De soarte waard yn 1766 wittenskiplik beskreaun troch [[Linnaeus]] as ''Psittacus lucionensis''.
== Ferskining ==
[[Ofbyld:Tanygnathus lucionensis -three chicks-8a.jpg|thumb|left|Piken]]
De Filipynske blaunekkepappegaai is in middellange pappegaai dy't ynklusyf de sturt likernôch 32 sintimeter lang is, mei in wjuklingte fan 19 sintimeter. Mantsjes en wyfkes hawwe in soad fan inoar. De ûndersoarten ferskille wat yn grutte, kleur en de hoemannichte blau yn 'e nekke.
By de ûndersoarte ''T. l. salvadorii'' binne it plak foar de eagen, de foarkant en de sydkanten fan 'e kop blaugrien. Boppe de snaffel sit in swart plak. De krún en nekke binne felblauw. De rest fan it fearrekleed is grien yn ferskate tinten. De bûtenste en middelste fearren fan 'e wjukken hawwe in swarte oant goudkleurige râne. De snaffel is read, wêrby't de ein wat fealer of gielich is. De eagen fan it wyfke binne giel, wylst dy fan it mantsje wytgielich mei in giele ring binne. De poaten binne oliifgrien oant swart.
== Fersprieding en leefgebiet ==
De blaunekkepappegaai komt foar yn bosken en boskrânen oant sa'n 1000 meter boppe seenivo. Somtiden wurde se ek yn hôven en op ikkers waarnommen. De fûgels wurde meastentiids allinnich of yn pearkes oantroffen.
Der wurde fjouwer ûndersoarten erkend:
* ''T. l. lucionensis'' – [[Luzon]] en [[Mindoro]].
* ''T. l. hybridus'' – [[Polillo-eilannen|Polillo]].
* ''T. l. salvadorii'' – fan 'e sintrale [[Filipinen]] oant eilannen noardlik en eastlik fan [[Borneo]].
* ''T. l. talautensis'' – de [[Talaudeilannen]].
== Fuortplanting ==
Dizze fûgelsoarte briedt fan april oant en mei juny. De fûgels meitsje har nêst yn holle beammen, ornaris oan 'e boskrânen of op iepen plakken yn it bosk.
== Status en bedrigings ==
De fûgel kaam foarhinne op 'e measte eilannen fan 'e Filipinen foar, mar yn it grutste part fan syn oarspronlike ferspriedingsgebiet is de soarte tige seldsum of útstoarn. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2017 troch [[BirdLife International]] rûsd op 1500 oant 7000 folwoeksen eksimplaren en de oantallen nimme ôf troch fangst foar de hannel yn koaifûgels en troch habitatferlies. It leefgebiet wurdt oantaast troch ûntbosking, wêrby't natuerlik bosk omset wurdt yn lânbougrûn. Op 'e Talaudeilannen is de fûgel noch algemien yn in grut stik bosk.
Dêrfandinne stiet de soarte as gefoelich (''Near Threatened'', NT) op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. Der binne beheiningen foar de hannel yn dizze pappegaai, om't de soarte opnommen is yn Taheakke II fan it [[CITES]]-ferdrach.<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref>
== Namme ==
De Fryske namme ferwiist nei it opfallende blau yn 'e nekke fan 'e fûgel. De wittenskiplike soartenamme ''lucionensis'' ferwiist nei it grutte Filipynske eilân Luzon. De Filipynske namme foar dizze fûgel is ''Loro''.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-naped-parrot-tanygnathus-lucionensis, BirdLife, oproppen 8 novimber 2026]
* [https://ebird.org/species/blnpar1?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 8 novimber 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/blnpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 8 novimber 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Tanygnathus lucionensis}}
}}
[[Kategory:Grutsnaffelpappegaai| ]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
aey2zoncri0guhq1myyz28fx8ghwga3
Tanygnathus lucionensis
0
195206
1244177
2026-11-08T11:42:39Z
RomkeHoekstra
10582
Ferwiist troch nei [[Blaunekkepappegaai]]
1244177
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Blaunekkepappegaai]]
n0bj51hvx7ni0tn5z9v3v3zy49ogd3u
Blaunekpappegaai
0
195207
1244178
2026-11-08T11:43:06Z
RomkeHoekstra
10582
Ferwiist troch nei [[Blaunekkepappegaai]]
1244178
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Blaunekkepappegaai]]
n0bj51hvx7ni0tn5z9v3v3zy49ogd3u