Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.48.0-wmf.4 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 9793 1244457 1217559 2026-11-12T10:35:47Z CommonsDelinker 353 PvdA_logo_(2018–present).svg ferfongen troch [[c:File:PvdA_logo_(2018–2026).svg|PvdA_logo_(2018–2026).svg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · PvdA was dissol 1244457 wikitext text/x-wiki {{Politike partij |namme = Partij fan de Arbeid |logo = [[Ofbyld:PvdA logo (2018–2026).svg|180px]] |partijlieder = [[Jesse Klaver]] |partijfoarsitter = [[Esther-Mirjam Sent]] |oprjochting = 1946 |haadsit = De Haach |ledetal = 47.869 (2025) |jongerein = Jonge Socialisten |rjochting = Lofts |ideology = [[Sosjaaldemokrasy]] |wittenskiplik = [[Wiardi Beckman Stichting|WBS]] |europeesk = [[Progressieve Alliantie van Socialisten en |Democraten|PASD]] |ynternasjonaal = Sosjalistyske Ynternasjonale |webside = [http://nu.pvda.nl/ nu.pvda.nl] }} De '''Partij fan de Arbeid''' ([[Nederlânsk|Ned.]]: ''Partij van de Arbeid'' (''PvdA'')) is in politike partij. De partij is [[sosjaal-demokratysk]]. Fan de oprjochting ôf op [[9 febrewaris]] [[1946]] hat de partij altyd fertsjintwurdige west yn de [[Earste Keamer]] en yn de [[Twadde Keamer]]. == De oprjochting == De Partij fan de Arbeid waard oprjochte op [[9 febrewaris]] [[1946]]. Yn de nije partij gienen de foaroarlogske [[SDAP]], [[Frijsinnich Demokratysk Bûn|VDB]] en [[Christelijk-Democratische Unie|CDU]] op. Fierder waarden ek guon lju fan de eardere [[CHU]] en [[RKSP]] en guon partijleazen lid fan de nije partij. De Partij fan de Arbeid wwaard opset as in brede progressive folkspartij, mei plak foar tsjerkske en net-tsjerkske minsken fan progressyf sinjatuer. Om konfesjonele leden en kiezers oan de partij te binen waard in trochbraak-gedachte neamd. Yn de besettingstiid yn de [[Twadde Wrâldkriich]] waard der al praten oer in brede folkspartij, foaral yn in it [[kamp Sint Michielsgestel]], dêr't in soad liedende politisy en wittenskippers yn it gefang sieten. Nei de befrijing late dit ta de oprjochting fan de [[Nederlânske folksbeweging]] (NFB) mei [[Willem Banning]] en [[Wim Schermerhorn]] as lieders. Ek kamen der katolike leden lykas [[Marga Klompé]] en [[Jan de Quay]]. Yn de NVB kaam rûzje oer De Quay. Dizze man hie de [[Nederlânske Uny]] laat yn de Twadde Wrâldkriich. In soad leden koenen dit net akseptearje. Dêrom rjochten de katoliken in eigen partij op. Dy partij waard de [[KVP]]. De nije PvdA krige mar in pear progressive katolike en protestantske leden. In echte trochbraak kaam der net fan omdat de KVP, [[ARP]] en de CHU bestean bleaunen. == De skiednis fan de stânpunten == Yn de PvdA hienen de sosjaal-demokraten fan it begjin ôf oan in sterke posysje. De SDAP levere de measte leden en foarmannen fan de nije partij. [[Willem Drees]], in echte sosjaal-demokraat, waard partijlieder. Trochdat de sosjaal-demokraten in soad te sizzen hienen waarden der ferskillende stânpunten en symboalen oernaam. Sa waarden de PvdA-kongressen ôfsluten mei it sjongen fan [[de Ynternasjonale]]. Yn de jierren 1946 - 1970 wie de PvdA ferbûn mei de reade pylder. Ek wiene der goede bannen mei de [[FARA]] en de sosjalistyske parse ([[It Frije Folk]]). Yn de keamerfraksje sieten ûnder oaren foarmannen fan it [[NVV]] lykas [[Henk Oosterhuis]], [[Dirk Roemers]] en [[Ies Baart]]); PvdA fraksje-foarsitter [[Jaap Burger]] wie ek foarsitter fan de FARA. Dêrneist wie der in [[frijsinnich-demokratysk]]e streaming mei minsken as Wim Schermerhorn, [[Dolf Joekes]] en letter [[Anne Vondeling]]. Lange tiid hie de PvdA-fraksje in lyts tal leden yn har fermidden dy't tsjin kearnbewapening wiene. In soad fan harren wienen ôfkomstich út de foaroarlochske, pasifistyske CDU. Mei't yn Nederlân de pylders minder wichtich waarden, waard ek de bân mei de reade pylder minder. Dit makke it foar de PvdA mooglik him te rjochtsjen op de middenklassen, dy't ûntstean waarden troch de gruttere wolfeart. Yn [[1986]] krige de PvdA mei [[Wim Kok]] al noch in fakbûnslieder as polityk lieder, mar hy naam yn [[1995]] ôfstân fan de âlde ideology. Partijfoarsitter [[Felix Rottenberg]] ([[1992]] oant [[1997]]) wie ferantwurdlik foar de fernijing yn de keamerfraksje. == Yn it regear en yn de opposysje == [[Ofbyld:Graph PvdA.jpg|thumb|right|230px|It oantal sitten fan de partij troch de jierren hinne]] Fjouwer PvdA-ers wienen yn totaal 24 jier minister-presidint en de PvdA naam dêrneist ek noch diel oan fjouwer oare kabinetten. Yn totaal siet de PvdA 33 jier yn it regear. === Nei de oarloch === By de oprjochting yn 1946 waard PvdA de grutste regearspartij. Neist de sosjalisten Willem Drees, [[Sicco Mansholt]] en [[Hein Vos]] kamen ek minister-presidint Wim Schermerhorn en fjouwer oare ministers by de nije partij. De PvdA bleau nei 1946 in regearspartij. Yn 1946 foarmen de PvdA en KVP tegearre in nij kabinet, en fan 1948 oant 1958 makke de PvdA diel út fan in koalysje op brede basis. In brede gearwurking wie nedich om de [[Yndonesyske Kwestje]] op te lossen, om't der in twatredde mearderheid foar ferge waard. Mei in soad muoite en ûnder grutte ynternasjonale druk slagge it yn [[1949]] om in regeling te treffen foar de oerdracht fan de soevereiniteit oan [[Yndoneezje]]. Foaral yn de PvdA wie in soad ferset om geweld te brûken. In soad PvdA-ers stienen doe yn twastriid. Ut it regear te stappen soe neat oan de situaasje yn Yndonezje feroarje, mar it soe al it gefolch hawwe dat in soad sosjale ideeën net trochgean soenen. Nei de ferkiezings yn [[1952]] kaam de ARP ynstee fan de [[VVD]] yn it kabinet. Under lieding fan Willem Drees en ministers Dolf Joekes en [[Ko Suurhoff]] fan sosjale saken waard der begûn mei de opbou fan de sosjale [[fersoargingssteat]]. Yn 1952 kaam de [[wurkleasheidswet]] ta stân, yn [[1956]] de [[Algemiene Alderdomswet]] en yn [[1958]] de [[Widdos- en Wezenwet]]. Yn 1958 kaam it ta in breuk yn de koalysje, nei de foarming fan it fjirde kabinet Drees. === De perioade fan wolfaart === Nei de ferkiezingen fan [[1959]] kaam de PvdA yn de opposysje. De partijlieder wie doe Jaap Burger. Hy waard opfolge troch [[Anne Vondeling]], dy't de arbeiders oan him bine woe mar ek de midden-ynkommens. Dochs ferlear de partij yn [[1963]] wer de ferkiezings. De PvdA waard wer gjin part fan it regear, mar nei oardel jier kaam der sûnder ferkiezingen in nij kabinet. Dit kabinet waard foarme ûnder lieding fan [[Jo Cals]] en Anne Vondeling en bestie út de [[KVP]], PvdA en [[ARP]]. Nei wer oardel jier foel ek dit kabinet, yn de [[Nacht fan Schmelzer]]. Nei de ferkiezings fan [[1967]] kaam de PvdA wer yn de opposysje. As nije partijlieder krige de PvdA [[Joop den Uyl]]. Nei de ferkiezingen fan [[1971]] waard de PvdA de grutste partij en yn [[1972]] fersterke de partij har posysje. Tegearre mei [[D66]] en [[PPR]] waard oanstjoerd op in links kabinet. Trochdat de sintrumrjochtse koalysje gjin mearheid krige en de linkse opposysje ek net, ûntstie der in grutte tsjinstelling. Dizze waard troch [[formateur]] Jaap Burger trochbrutsen. Hy wist in pear Kristen-demokraten safier te krijen om mei te dwaan oan in progressyf kabinet. Nei fiif moanne late dit ta de foarming fan it kabinet Den Uyl, it meast progressive nei oarlochse kabinet. Mar alhoewol't der wol inkele saken regele waarden wie it kabinet Den Uyl ek foar de PvdA in teloarstelling om't troch de ynternasjonale [[oaljekrisis]] it progressive programma net ta útfiering kaam. Minister-presidint Den Uyl bleau lykwols populêr: Yn [[1977]] waarden de ferkiezingen wûn mei de leus: kies de minister-presidint. Nei de ferkiezingen fan [[1982]] kaam der in koalysje tusken it [[CDA]] en de VVD, dizze koalysje hâlde it hast sân jier fol. === Perioade Kok === De lieder [[Wim Kok]] wie in gematigd politikus. Dizze gematichdens en de winsk om wer te regearen late ta in kabinet tusken it CDA en de PvdA mei Kok op finansjen. Syn strang finansjeel belied late ta maatskiplike ûnrêst. Yn [[1994]] ferlearen sawol de PvdA as it CDA. It ferlies fan it CDA makke it paad frij foar it [[pearse kabinet]] tusken de PvdA, VVD en D66 ûnder lieding fan Kok. Troch it geunstige ekonomyske klimaat en de sûne oerheidsfinansjen wisten de partijen yn [[1998]] wer te winnen. Der kaam in twadde kabinet kok. Dit kabinet hie it foaral oan 'e ein dreech. Benammen [[Pim Fortuyn]] wist de ûnfrede fan de befolking goed te ferwurdzjen. Dit late ta it grutste elektorale djiptepunt foar de PvdA. Partijlieder [[Ad Melkert]], de opfolger fan Wim Kok, stapte op. === Wouter Bos === [[Ofbyld:PvdA Wouter Bos - Hengelo20061117 16.jpg|thumb|right|234px|[[Wouter Bos]]]] Nei in oergongsperioade ûnder [[Jeltje fan Nieuwenhoven]] waard [[Wouter Bos]] de nije partijlieder. De PvdA hie in goed ferkiezingsresultaat mar dochs kaam de PvdA yn [[2003]] net yn it regear. Yn [[2006]] ferlear de PvdA in soad sitten. Dochs kaam er doe in regear mei [[CDA]], [[PvdA]] en [[KristenUny]], it kabinet [[Balkenende IV]]. Wouter Bos waard fise-premier en minister fan fynânsjes.It kabinet stroffele op 23 febrewaris 2010 oer it Uruzganbeslút (Afganistan). ===Job Cohen=== Wouter Bos stie net mear kandidaat om't er mear tiid besteegje woe oan syn húshâlding. Hy skode [[Job Cohen]], boargemaster fan Amsterdam, nei foaren as listluker. Mar hy die it net sa goed as kandidaat premier as in protte minsken ferwachte hienen. De PvdA helle 30 sitten mar waard net de grutste partij, dat waard de VVD mei ien sit ferskil. Der kaam in kabinet fan VVD en CDA, mei "''gedoochsteun''" fan de PVV, it kabinet [[Rutte I]]. De PfdA waard de grutste opposysjepartij. Yn febrewaris 2012 waard Job Cohen opfolge troch Diederik Samsom. ===Diederik Samsom=== Samsom waard listlûker by de ferkiezings foar de Twadde Keamer yn 2012. Op 'e nij waard de PvdA de twadde partij, nei de VVD. Omdat de VVD en PvdA tegearre in mearderheid hienen, gongen sy tegearre in kabinet foarmjen, [[Rutte II]]. Diederik Samsom bleau yn de Twadde Keamer sitten as fraksjefoarsitter. De Amsterdamske wethâlder Lodewijk Asscher kaam yn it kabinet as minister fan Sosjale Saken en fise-premier. In soad kiezers begrepen net hoe't twa sokke ferskillende partijen,dy 't linerjocht tsjinoer elkoar stienen yn de ferkieizngs, no sa gearwurkje koenen. Foaral doe't er yngripende maatgerels naam wurde moasten krige it kabinet, en foaral de PvdA, in soad tsjinstân. ===Lodewijk Asscher=== Lodewijk Asscher wûn it ledenreferindum fan Diederik Samson en waard de nije listluker. Samsom luts him werom as polityk lieder, fraksjefoarsitter en Keamerlid. [[Attje Kuiken]] waard tydlik fraksjefoarsitter en Asscher bleau yn it kabinet wylst er ûnderwilens besocht om wat mear ôfstân te nimmen fan de VVD. De kiezers wiene it paad folslein bjuster en de PvdA gong fan 38 nei njoggen sitten. Dat is it grutste ferlies yn de Nederlânske skiednis. De PvdA is yn de opposysje bleaun, it kabinet [[Rutte III]] bestiet út VVD, CDA, D66 en Kristen Uny. === Lilianne Ploumen === Lodewijk Asscher luts him op 14 jannewaris 2021 werom as listlûker en [[fraksjefoarsitter]]. Hy wie yn opspraak kaam nei de sanneamde [[taslagge-affêre]]. [[Lilianne Ploumen]] folge him op as fraksjefoarsitter en listlûker. === Attje Kuiken === [[Attje Kuiken]] folge Ploumen op as fraksjefoarsitter op 22 april 2022. [[Jesse Klaver]] fan [[GrienLinks]] folge Kuiken op as fraksjefoarsitter op 27 oktober 2023. === Frans Timmermans === [[Frans Timmermans]] folge Klaver op as fraksjefoarsitter op 6 desimber 2023 en waard listlûker by de ferkiezings foar de Twadde Keamer yn 2023. == Organisaasje == === Wittenskiplik buro === It wittenskiplike buro fan de PvdA is de [[Wiardi Beckman Stifting]]. De stifting hat himsels it doel steld om in brêge te foarmjen tusken de wittenskip en de sosjaal-demokrasy. De stifting is neamd nei [[Herman Bernard Wiardi Beckman]], in lid fan de Twadde Keamer dy’t yn de Twadde Wrâldkriich omkomd is. === Doelgroeporganisaasjes === De [[Jonge Sosjalisten]] (JS) is de politike jongerenorganisaasje dy't ferbûn is mei de PvdA. Foar âlderen is der de [[Lânlike advysgroep âlderen]] (LAO). === Ledenblêd === It ledenblêd fan de PvdA hjit [[Read]]. == Fertsjintwurdiging (sûnt 1956) == {|class="wikitable" |- | {|class="wikitable sortable" |- ! colspan=2 | [[Earste Keamer]] |- ! jier || sitten |- | 1956 || 22 |- | 1959 || 23 |- | 1963 || 25 |- | 1966 || 22 |- | 1969 || 20 |- | 1971 || 18 |- | 1974 || 21 |- | 1977 || 25 |- | 1980 || 26 |- | 1981 || 28 |- | 1983 || 17 |- | 1986 || 17 |- | 1987 || 26 |- | 1991 || 16 |- | 1995 || 14 |- | 1999 || 15 |- | 2003 || 19 |- | 2007 || 14 |- | 2011 || 14 |- | 2015 || 8 |- | 2019 || 6 |- | 2023 || 14 <ref name=x>tegearre mei [[GL]]</ref> |- |} | {|class="wikitable sortable" |- ! colspan=2 | [[Twadde Keamer]] |- ! jier || sitten |- | 1956 || 50 |- | 1959 || 48 |- | 1963 || 43 |- | 1967 || 37 |- | 1971 || 39 |- | 1972 || 43 |- | 1977 || 53 |- | 1981 || 44 |- | 1982 || 47 |- | 1986 || 52 |- | 1989 || 49 |- | 1994 || 37 |- | 1998 || 45 |- | 2002 || 23 |- | 2003 || 42 |- | 2006 || 33 |- | 2010 || 30 |- | 2012 || 38 |- | [[Twadde Keamerferkiezingen 2017|2017]] || 9 |- | [[Twadde Keamerferkiezingen 2021|2021]] || 9 |- | [[Twadde Keamerferkiezingen 2023|2023]] || 25 <ref name=x/> |- | [[Twadde Keamerferkiezingen 2025|2025]] || 20 <ref name=x/> |- |} | {|class="wikitable sortable" |- ! colspan=2 | [[Nederlânske ferkiezings foar it Jeropeesk Parlemint|Jeropeesk Parlemint]] |- ! jier || sitten |- | 1979 || 9 |- | 1984 || 9 |- | 1989 || 8 |- | 1994 || 8 |- | 1999 || 6 |- | 2004 || 7 |- | 2009 || 3 |- | 2014 || 3 |- | 2019 || 6 |- | 2024 || 4 |- |} |} == Funksjes == === [[Fraksjefoarsitter]]s yn de Twadde Keamer === {|class=wikitable |- | [[Marinus van der Goes van Naters]] || || 9 febrewaris 1946 || - || 15 jannewaris 1951 |- | [[Leendert Antonie Donker]] || || 15 jannewaris 1951 || - || 3 septimber 1952 |- | Jaap Burger || waarnimmend || 15 jannewaris 1951 || - || septimber 1951 |- | Jaap Burger || || 3 septimber 1952 || - || 16 septimber 1962 |- | Anne Vondeling || || 25 septimber 1962 || - || 14 april 1965 |- | [[Gerard Nederhorst]] || || 14 april 1965 || - || 15 febrewaris 1967 |- | Joop den Uyl || || 15 february 1967 || - || 11 maaie 1973 |- | [[Ed van Thijn]] || || 15 maaie 1973 || - || 26 maaie 1977 |- | Ed van Thijn || waarnimmend || 26 maaie 1977 || - || 16 jannewaris 1978 |- | Joop den Uyl || || 16 jannewaris 1978 || - || 10 septimber 1981 |- | [[Wim Meijer]] || || 11 septimber 1981 || - || 16 septimber 1982 |- | Joop den Uyl || || 16 septimber 1982 || - || 15 july 1986 |- | Wim Kok || || 21 july 1986 || - || 5 novimber 1989 |- | [[Thijs Wöltgens]] || || 6 novimber 1989 || - || 3 maaie 1994 |- | Wim Kok || || 4 maaie 1994 || - || 22 augustus 1994 |- | [[Jacques Wallage]] || waarnimmend || 29 july 1994 || - || 30 augustus 1994 |- | Jacques Wallage || || 30 augustus 1994 || - || 6 maaie 1998 |- | Wim Kok || || 7 maaie 1998 || - || 14 maaie 1998 |- | Jacques Wallage || || 14 maaie 1998 || - || 10 july 1998 |- | [[Ad Melkert]] || || 13 july 1998 || - || 17 maaie 2002 |- | [[Jeltje van Nieuwenhoven]] || waarnimmend || 17 maaie 2002 || - || 19 novimber 2002 |- | [[Wouter Bos]] || || 19 novimber 2002 || - || 22 febrewaris 2007 |- | [[Jacques Tichelaar]] || || 22 febrewaris 2007 || - ||22 april 2008 |- | [[Mariëtte Hamer]]|| || 22 april 2008|| - || 10 juny 2010 |- | [[Job Cohen]] || || 10 juny 2010 || - || 20 febrewaris 2012 |- | [[Jeroen Dijsselbloem]] ||waarnimmend || 20 febrewaris 2012 || - || 17 maart 2012 |- | [[Diederik Samsom]]|| || 17 maart 2012 || - || 12 desimber 2016 |- | [[Attje Kuiken]]|| || 12 desimer 2016 || - || 23 maart 2017 |- | [[Lodewijk Asscher]] || || 23 maart 2017 || - || 14 jannewaris 2021 |- |[[Lilianne Ploumen]] || || 14 jannewaris || - || 12 april 2022 |- |[[Attje Kuiken]] || || 22 april 2022 || - || 27 oktober 2023 |- |[[Jesse Klaver]] || || 27 oktober 2023 || - || 6 desimber 2023 |- |[[Frans Timmermans]] || || 6 desimber 2023 || - || 3 novimber 2025 |- |[[Jesse Klaver]] || || 3 novimber 2025 || - || no |- |} === Partijfoarsitters === * 1946-1953 [[Koos Vorrink]] * 1953-1955 [[Hein Vos]] (waarnimmend) * 1955-1960 [[Evert Vermeer]] * 1960-1961 Hein Vos (waarnimmend) * 1961-1965 [[Ko Suurhoff]] * 1965-1969 [[Sjeng Tans]] * 1969-1971 [[Anne Vondeling]] * 1971-1974 [[André van der Louw]] * 1974-1979 [[Ien van den Heuvel]] * 1979-1986 [[Max van den Berg]] * 1986-1987 [[Stan Poppe]] (waarnimmend) * 1987-1991 [[Marjanne Sint]] * 1991-1992 [[Frits Castricum]] (waarnimmend) * 1992-1997 (duo-foarsitterskip) ** [[Felix Rottenberg]] ** [[Ruud Vreeman]] * 1997-1998 [[Karin Adelmund]] * 1998-1999 Ruud Vreeman * 1999-2000 [[Marijke van Hees]] * 2000-2001 [[Mariëtte Hamer]] (waarnimmend) * 2001-2005 [[Ruud Koole]] * 2005-2007 [[Michiel van Hulten]] * 2007-2007 [[Ruud Koole]] (waarnimmend) * 2007-2012 [[Lilianne Ploumen]] * 2012-2017 [[Hans Spekman]] * 2017-2021 [[Nelleke Vedelaar]] * 2021-no [[Esther-Mirjam Sent]] === Boargemasters (2025) === Likernôch 70 boargemasters yn Nederlân binne fan PvdA-komôf. Inkele bekende nammen binne: * [[Apeldoarn (gemeente)|Apeldoarn]] - [[Ton Heerts]] * [[Arnhim]] - [[Achmed Marcouch]] * [[Breda]] - [[Paul Depla]] * [[Eindhoven]] - [[Jeroen Dijsselbloem]] * [[Saanstêd]] - [[Jan Hamming]] * [[Utert (stêd)|Utert]] - [[Sharon Dijksma]] Provinsje Fryslân: * [[Harns (gemeente)|Harns]] - [[Ina Sjerps]] * [[Súdwest-Fryslân]] - [[Jannewietske de Vries]] == Sjoch ek == * [[Sosjaal-demokrasy]] * [[Jouke de Vries]], bestjoerskundige == Eksterne ferwizings == * [http://www.pvda.nl/ Webstee PvdA] * [http://www.pvda-europa.nl/ PvdA Jeropa] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{Politike partijen yn Nederlân}} [[Kategory:PvdA| ]] [[Kategory:Nederlânske politike partij]] [[Kategory:Sosjalistyske politike partij]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1946]] harpu93x8r3d0urh1nm7e3fz6osix06 0 9816 1244407 1238009 2026-11-11T18:06:12Z Famberhorst 10270 1244407 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Koehoal monumint foar de hjerringfiskers.JPG|right|thumb|300px|It momumint foar de hjerringfiskers op Koehoal]] '''Koehoal''' is in [[buorskip]] yn de gemeente [[De Waadhoeke]], dy't oant [[1984]] ta [[Barradiel]] hearde en dêrnei oant [[2018]] ta [[Frjentsjerteradiel (1984-2018)|Frjentsjerteradiel]]. Koehoal leit oan 'e Waadseedyk benoarden [[Tsjummearum]]. It heart ta de [[himrik]] fan dat [[doarp]]. By Koehoal oan de seedyk is yn [[2004]] in brûnzen byld pleatst as oantinken oan de hjerringfiskerij by de Waadkust del. It byld hjit 'De Waadfisker' en is makke troch [[Frans Ram]] fan [[Hegebeintum]]. De ''Stelling Koehoal'' waard yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] troch de Dútsers oanlein as part fan de [[Atlantikwall]]. Dy stelling bestie út fjouwer bunkers. Ien [[bunker]] is bewarre bleaun en yn [[2011]] opknapt en iepensteld as in [[edukaasje]]sintrum. == Ferskaat == * It boek "Lette Simmer Op ’t Koehoal"- fan [[Tjitte Piebenga]] waard yn [[1993]] bekroand mei de [[Rely Jorritsmapriis]]. * Skriuwster [[Neeltsje Bonnema]] is berne op [[10 juny]] [[1949]] op Koehoal. <gallery widths="140" heights="140"> Ofbyld:Tzummarum.Koehool.nr2.jpg|Ynformaasjeboerd ''De Waadfisker'' Ofbyld:Bunker in de dijk bij Koehool 2.jpg|De restaurearre bunker Ofbyld:Bunker in de dijk bij Koehool.jpg|Bunker yn de dyk by Koehool Zeedijk bij Koehool. 21-07-2026. (d.j.b.) 02.jpg|Keunstwurk ‘Watdataangaat’ op de seedyk by Koehool. File:Zeedijk bij Koehool. 27-07-2026. (d.j.b.) 04.jpg|Seedyk by Koehool; útsjoch oer it sllik en de Waadsee by leechwetter. Der komt rein oan. </gallery> {{Koördinaten|53_15_22_N_5_31_43_E_type:city_zoom:14_region:NL|53° 15' NB, 5° 32' EL}} [[Kategory:Koehoal| ]] [[Kategory:Tsjummearum]] [[Kategory:Buorskip yn Barradiel]] [[Kategory:Buorskip yn Frjentsjerteradiel]] [[Kategory:Buorskip yn De Waadhoeke]] sx0x4ax8hrr6c3i6v19qjbpivuz2f5f 0 16833 1244430 1237864 2026-11-11T21:30:00Z RomkeHoekstra 10582 Ynfoboks ferfongen en aktualisearre. Fierder de tekst in bytsje aktualisearre. 1244430 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks lân | namme1 = <small>Republyk Perû | namme2 = República del Perú <small>([[Spaansk]])</small><br>Piruw Ripuwlika <small>([[Quechua (taal)|Quechua]])</small><br>Piruwxa Ripuwlika <small>([[Aymara]])</small> | namme_Frysk_koart = Perû | flagge = Flag of Peru.svg | wapen = Escudo nacional del Perú.svg | motto = Firmes y felices por la unión | motto_oersetting = (''Fêst en lokkich troch de ienheid'') | folksliet = [[Somos libres, seámoslo siempre]] | folksliet_muzyk = National Anthem of Peru.ogg | folksliet_keninklik = | folksliet_keninklik_muzyk = | lizzing = PER orthographic (territorial waters).svg | haadstêd = [[Lima]] <small>(histoaryske haadstêd: [[Cuzco]])</small> | offisjele_taal1 = [[Spaansk]] | offisjele_minderheidstaal1 = [[Ketsjûa (taal)|Ketsjûa]] | offisjele_minderheidstaal2 = [[Aymara]] | offisjele_minderheidstaal3 = oare lânseigen talen | offisjele_minderheidstaal4 = | offisjele_minderheidstaal5 = | erkende_streektaal1 = | erkende_streektaal2 = | erkende_streektaal3 = | erkende_streektaal4 = | erkende_streektaal5 = | steatsfoarm = [[Republyk]] | presidint = [[Keiko Fujimori]] | steatshaad = Keiko Fujimori | regearlieder = | ûnôfhinklikheid = [[28 july]] [[1821]] <small>(fan Spanje)</small><br />[[9 desimber]] [[1824]] <small>(konsolidearre)</small> | oerflak = 1.285.215 km² | dêrfan lân = | dêrfan wetter = 0,4% | ynwennertal = 34.157.732 | ynwennertal_datum = sensus 2025 | befolkingstichtens = 26,8 ynw./km² | munt = [[Sol (muntienheid)|Sol]] (PEN) | tiidsône = | ferskil_UTC = -5 | simmertiid = | simmertiid_ferskil_UTC = | nasjonale_feestdei1 = [[28 july]] <small>(Dei fan 'e Unôfhinklikens)</small> | nasjonale_feestdei2 = | ynternet = .pe | telefoan = +51 | ISO_3166 = PE, PER, 604 | noat1 = De presidint is sawol steatshaad as regearlieder. | noat2 = | noat3 = | noat4 = | noat5 = | noat6 = | noat7 = | noat8 = }} '''Perû''' ([[Spaansk]]: Perú), [[Quechua (taal)|Quechua]] en [[Aymara (taal)|Aymara]]: ''Piruw'') is in lân oan 'e westkust fan [[Súd-Amearika]]. === Lizzing === It wurdt begrinzge troch: * [[Ekwador]] en [[Kolombia]] yn it noarden, * [[Brazylje]] en [[Bolivia]] yn it easten, * [[Sily]] yn it suden, * de [[Grutte Oseaan]] yn it westen. === Lânskip === [[Ofbyld:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|thumb|left|[[Machu Picchu]], de ruïnestêd fan 'e Inka's.]] De geografy fan Perû bestiet eins út trije parten. * De kuststreek bestiet meast út in drûge en net al te waarme woastyn. * It noardeasten bestiet út tropysk leechlân, en is in part fan it [[Amazône (rivier)|Amazône]]gebiet. * Dêr tusken leit it heechberchtme fan 'e [[Andes]] == Skiednis == Perû wie yn it tiidrek foar de komst fan 'e [[Spanje|Spaanske]] [[konkwistadore]]s it hert fan it [[Inka's|Inka Ryk]], dêr't [[Cuzco]] haadstêd wie. Sûnt de oermastering yn [[1572]] oant it begjin fan 'e [[19e iuw]], waard it lân troch Spanjerts bestjoerd. Yn [[1821]] waard it lân ûnôfhinklik fan Spanje en sûnt dy tiid wikseljend troch militêre en boargerregearingen bestjoerd. Ek kamen sa no en dan diktators oan 'e macht. Tusken [[1836]] en [[1839]] foarme Perû in konfederaasje mei [[Bolivia]] en fan [[1864]] oant [[1866]] fierde Perû kriich tsjin [[Spanje]] oer de Perûviaanske [[guano]]-eilannen (de [[Ballestaseilannen]]). Spanje hie nammentlik ien fan dizze eilannen beset, dêr't Perû it net mei iens wie. De oarloch waard troch Perû wûn mei help fan har buorlannen [[Ekwador]], [[Bolivia]] en [[Sily]]. Tegearre mei [[Bolivia]] fierde Perû ek kriich tsjin [[Sily]] tusken [[1879]] en [[1883]], de saneamde [[Salpeterkriich]]. Sily wie doe nammentlik de kuststripe fan Perû ynfallen en hie de [[woastyn]] fan Perû beset, dêr't in soad kostber [[keukensâlt|sâlt]] te finen wie. Perû ferlear de kriich en moast twa fan har provinsjes ôfstean oan Sily. Fan [[1980]] oant [[1992]] hie de Perûviaanske befolking te lijen fan gewelddiedige aksjes troch de [[Maoïsme|Maoïstyske]] terreurbeweging [[Ljochtsjend Paad]], dy't as doel hie de maatskippy omfier te smiten. Har brute geweld hat nei gedachten oan sa'n tritichtûzen minsken it libben en nei rûzing 29,5 miljard euro oan materiële skea koste. Doe't yn [[1992]] de lieding fan dizze beweging finzen nomd waard, kaam der in ein oan it geweld. == Befolking == Perû hat tsjintwurdich mear as 34 miljoen ynwenners. De befolking is etnysk ferskaat en bestiet foar it grutste part út [[mestizen]] (sawat 60,2%). Dêrnjonken makket de lânseigen befolking in grut diel út, wêrfan de [[Ketsjûa]] mei 25,8% de grutste groep foarmje. De rest fan 'e befolking bestiet út [[blanken]] (5,9%), en lytsere oantallen minsken fan Afrikaanske en Aziatyske (benammen Sineeske en Japanske) komôf. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Befolkingsûntwikkeling fan Perû (1940–2025) |- ! Jier !! 1940 !! 1961 !! 1972 !! 1981 !! 1993 !! 2007 |- ! Befolking | 7.023.111 || 10.420.357 || 14.121.564 || 17.762.231 || 22.639.443 || 28.220.764 |- ! Groei (±%) | — || +48,4% || +35,5% || +25,8% || +27,5% || +24,7% |- ! Jier !! 2017 !! 2025 |- ! Befolking | 7.023.111 || 31.237.385 || 34.157.732 |- ! Groei (±%) | — || +10,7% || +9,3% |} === Taal === It [[Spaansk]] is de grutste en offisjele taal fan it lân. Yn gebieten dêr't it [[Ketsjûa (taal)|Ketsjûa]] en it [[Aymara]] sterk fertsjintwurdige binne, binne dy talen ek offisjeel (ko-offisjeel) njonken it Spaansk. Dizze ynlânske talen wurde benammen praat yn 'e [[Andes]]. Oare lânseigen talen wurde fral yn it Amazônegebiet praat. De libbensferwachting is de lêste desennia flink omheech gien en leit hjoed-de-dei boppe de 75 jier. === Religy === De grutte mearderheid fan de Perûvianen is [[Roomsk-Katolike Tsjerke|katolyk]]. Yn 2017 neamde 76% fan 'e ynwenners fan tolve jier en âlder himsels katolyk, wylst 14,1% him protestantsk neamde. Ta de oare religys hearde 4,8% en 5,1 % joech gjin godstsjinst op. {{boarnen|boarnefernijing= * Ynformaasje ynfoboks oernommen fan 'e Spaansktalige side oer Perû. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Peru}} }} {{DEFAULTSORT:Peru}} [[Kategory:Perû| ]] [[Kategory:Lân yn Súd-Amearika]] [[Kategory:Histoaryske Spaanske koloanje]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1821]] [[Kategory:Republyk]] mlo9duqqeowz70a50jx5x11i4wpj8ff 0 16931 1244378 1244371 2026-11-11T15:12:54Z Drewes 2754 stikje red. 1244378 wikitext text/x-wiki '''Beand Baas en Smarige Skep''', letter '''Beand & Skep''' wie (fan [[2005]] ôf oant 2015) in Frysk [[rap]]duo en bestie út Berend Visser (1986) en Klaas Jansma (1988). De artystenammen hawwe gjin betsjutting, mar moasten sa Frysk mooglik klinke.<ref>[https://www.streektaalzang.nl/strk/frie/pers/p063bbs1.htm Rapduo Beand Baas & Smarige Skep uit Drachten verovert Nederland - Provinciale Zeeuwse Courant] </ref> Berend Visser (''Beand Baas'') is 'frysktalige wurdsjemiger' of 'rapper' en Klaas Jansma (''Smarige Skep''; korrekt skreaun ''Smoarge Skep'') docht de sang. It duo krige by har optredens by de Kunstbende in soad oandacht. Se einigen yn de kategory ''Muzyk'' by de lêste trije en mochten sadwaande nochris optrede yn it Bolwurk yn Snits. Harren grutste hit wie ''Wachtsje op foarútgong'' (maart 2006), oer it minne kultuerbelied fan de gemeente [[Smellingerlân]] yn [[Drachten]].<ref>[https://www.waldnet.nl/wn/nieuws/13007/Drachtster_rappers_te_zien_op_The_Box.html Drachtster rappers te zien op The Box - Wâldnet]</ref> Mei dit nûmer brutsen se begjin 2006 troch op The Box en TMF. Hja rappe en sjonge sawol yn it [[Frysk]] as yn it [[Nederlânsk]]. Op 10 septimber 2007 wie it duo Beand & Skep te gast yn it radioprogramma Noardewyn fan [[Willem de Vries|Willem 'Wâldpyk' de Vries]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=s5bLJA-KbVo Beand & Skep - Zomergevoel, live yn Noardewyn (YouTube)]</ref> === Wobbe & Droeche === Beand Baas wie ek aktyf by de Ingelsktalige hip-hop groep V.I.A. Yn dizze groep sitte ûnder oare ek Wieger Jansma (''Wobbe'') en Siep Visser (''Droeche Skoech''; korrekt skreaun ''Drûge Skoech'') fan de band [[Shaboon]] (ek wol bekend as Wobbe & Droeche) dy't ek faak dwaande binne mei Fryske hip-hop. Tegearre mei Smarige Skep dienen se ûnder oare it nûmer ''Lit my Weze'' (rûn 2005)''.''<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=OCUdLr6WEaw Wobbe, Droege ft. Smarige Skep - Lit my wêze (YouTube)]</ref> === The Astonics === Tusken 2009 en 2012 wie Klaas Jansma sjonger fan de yn [[Grins (stêd)|Grins]] festige Ingelsktalige band ''The Astonics''.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=z_9Zgr7A57E The Astonics - Will You Stay? (YouTube)]</ref> Beand & Skep hawwe tegeare mei dizze band optreden foar it programma ''Simmer yn Fryslân'' fan [[Omrop Fryslân]] yn [[Warkum]] yn july fan it jier 2011.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=jWFZXL5sRjU Beand & Skep ft. The Astonics - Sa moai (YouTube)]</ref> === Lêste nûmer === It nûmer ''Moai waar'' oer waarman [[Piet Paulusma]] yn it jier 2015 wie de lêste bekende gearwurking fan it hip-hop-duo Beand & Skep.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=iwMYQkW7LZk Beand & Skep - Moai waar (YouTube)]</ref> == Diskografy == === Singels === * 2009: ''Tijd om te gaan'' * 2008: ''Do Jah'' * 2008: ''Sa moai'' * 2007: ''Zomers gevoel'' * 2006: ''Wacht op foarútgong'' * 2005: ''Lit my wêze'' === Album === * 2009: ''Geboren in Friesland''<ref>[https://open.spotify.com/album/0cShTg8IpQv98hlqvhZQ65?si=ek4ZQJCxSF22cDgiKLoP9g Beand & Skep - Geboren in Friesland (Spoitify)]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= <references /> }} [[Kategory:Fryske hiphopband]] [[Kategory:Frysk hiphopartyst]] [[Kategory:Band oprjochte yn 2005]] fgzoe5td5jcbt1obj02yqoyy5dxxawl 0 22557 1244431 1220523 2026-11-11T22:22:19Z Agaath 13842 bertedatum korrizjearre 1244431 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks sjonger of muzikant | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Inez Timmer | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[1954]] | berteplak = [[Dedemsfeart]] | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = | regionale identiteit = | sjenre = | ynstrumint = | sjongtaal = [[Ingelsk]],<br>[[Dútsk]],<br>[[Frysk]] | grutste hit(s) = | jierren aktyf = | prizen = | webside = }}'''Inez Timmer''' ([[Dedemsfeart]], [[25 maart]] [[1955]])<ref>[https://www.tresoar.nl/literatuur/biografieen/69aab2603f4b118662fc183e www.tresoar.nl]</ref> is in Nederlânsk [[sjongster]] berne yn [[Dedemsfeart]]. Inez folge in oplieding ta learares en stie foar de klas oant har njoggenentweintichste. Tusken [[1975]] en [[1983]] song se yn [[Irolt]]. Nei har relaasje mei [[Nanne Kalma]] studearre se jazz oan it konservatoarium yn [[Hilfertsom|Hilversum]]. Se krige les fan Greetje Kauffeld. Se studearre ôf as jazzsjongeres, mar die dêr ynearsten net folle mei. Yn 1991 die se mei yn de formaasje It Aai fan Abel. Dêrneist song se wol Fryske en Ingelske ferskes, faak waard se dan begelaat troch [[Peter van der Zwaag]]. Yn datselde jier helle se mei [[Frederike Kleefstra]] de finale fan [[Liet (festival)|Liet]] '91 mei ''Wy geane ús eigen paad''. Omdat se yn de kaartebak by Joop van den Ende siet, mocht se audysje dwaan foar de musical Cyrano. Se waard oannomd en begûn in musicallibben. == Eastenryk en Dútslân == Nei The Phantom of the Opera ferfart se nei Wenen. Yn Eastenryk en Dútslân krijt hja yn alle bekende musicals in grutte rol. Nei acht jier giet Timmer in skoft út it muzikale wurk. Se miste de ynteraksje mei it publyk. Se waard solist en letter entertainment manager op in grut cruiseskip. Op ien fan de cruises moete se har man Peter. Se wenje úteinlik yn it Dútske Essen. == Werom nei Fryslân == Doe't se hearde dat Leonard Cohen yn it Frysk opfierd waard woe se werom om by te dragen oan de Fryske kultuer. Ein 2012 begûn se wer mei it Fryske teäterprogramma ''Inez''. Hja hie Heimat & Heitelân skreaun, in foarstelling oer it wikseljen tusken twa kultueren. De foarstelling ''Op alle Fronten'' waard bekroand mei 5 stjerren fan de Ljouwerter Krante. Se skittere yn 2019 as Mme Armfeld yn ''A Little Night Music'' en krige in nominaasje foar bêste byrol. Datselde jiers waard se heale finalist yn The Voice Senior en yn july 2021 wint Inez it Alderein Sjongfestival yn Amsterdam. <ref>[https://seniorenkrant.nl/inez-timmert-flink-aan-de-weg/ Inez Timmer-t flink aan de weg!], Senioarekrante 2021</ref> Kar-út fan foarstellings dêr't Inez Timmer oan meiwurke: {| class="wikitable sortable" |- ! style="background-color: #dbd3b1" | Seizoen ! style="background-color: #dbd3b1" | Produksje ! style="background-color: #dbd3b1" | Produsint |- | 1979-1980 | Frou Minske | [[Tryater]] |- | 1992-1993 | Cyrano de musical | Joop van den Ende Theaterproducties BV |- | 1993-1994 | The Phantom of The Opera | Joop van den Ende Theaterproducties |- | 2013-2014 | Heimat & Heitelân | Inez Timmer |- | 2015-2016 | Op alle fronten | Inez Timmer |- | 2018-2019 | A Little Night Music | Nederlandse Reisopera |- | 2022-2023 | Ut Liwwadder bieroproer fan 1487 | [[BUOG]] |- | 2022-2023 | Cantare & Mangiare | Inez Timmer |- | 2024 - 2025 | Wakend oog | BUOG |- | 2024-2025 | Baas Giele Taksy | Inez Timmer |- |} Yn 2026 hie Timmer ek in rol yn 'e [[Frysk]]e film ''[[Lulk (film)|Lulk]]'' fan regisseur [[Janko Krist]]. == Diskografy == * ''Join the ducks''(1979) CD's mei oaren: * Aaipop (1992) * ''De Beste fan Omrop Fryslân'' (1992) * ''De Beste fan Omrop Fryslân, diel 2'' (1993) * ''De Beste fan Omrop Fryslân, diel 3'' (1998) {{boarnen|boarnefernijing= * [http://www.ineztimmer.de/ Webstee Inez Timmer] * [http://www.streektaalzang.nl/strk/frie/frieitin.htm Oer Inez Timmer] <references/> }} {{DEFAULTSORT:Timmer, Inez}} [[Kategory:Nederlânsk ûnderwizer]] [[Kategory:Nederlânsk sjonger]] [[Kategory:Nederlânsk jazzartyst]] [[Kategory:Nederlânsk musicalakteur]] [[Kategory:Nederlânsk muzikant]] [[Kategory:Nederlânsk trompettist]] [[Kategory:Sjonger yn it Frysk]] [[Kategory:Sallânsk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn 1954]] lyksciob9e2b9vlydxv7swxmb7wdzgv 1244432 1244431 2026-11-11T22:22:53Z Agaath 13842 1244432 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks sjonger of muzikant | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Inez Timmer | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[1955]] | berteplak = [[Dedemsfeart]] | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = | regionale identiteit = | sjenre = | ynstrumint = | sjongtaal = [[Ingelsk]],<br>[[Dútsk]],<br>[[Frysk]] | grutste hit(s) = | jierren aktyf = | prizen = | webside = }}'''Inez Timmer''' ([[Dedemsfeart]], [[25 maart]] [[1955]])<ref>[https://www.tresoar.nl/literatuur/biografieen/69aab2603f4b118662fc183e www.tresoar.nl]</ref> is in Nederlânsk [[sjongster]] berne yn [[Dedemsfeart]]. Inez folge in oplieding ta learares en stie foar de klas oant har njoggenentweintichste. Tusken [[1975]] en [[1983]] song se yn [[Irolt]]. Nei har relaasje mei [[Nanne Kalma]] studearre se jazz oan it konservatoarium yn [[Hilfertsom|Hilversum]]. Se krige les fan Greetje Kauffeld. Se studearre ôf as jazzsjongeres, mar die dêr ynearsten net folle mei. Yn 1991 die se mei yn de formaasje It Aai fan Abel. Dêrneist song se wol Fryske en Ingelske ferskes, faak waard se dan begelaat troch [[Peter van der Zwaag]]. Yn datselde jier helle se mei [[Frederike Kleefstra]] de finale fan [[Liet (festival)|Liet]] '91 mei ''Wy geane ús eigen paad''. Omdat se yn de kaartebak by Joop van den Ende siet, mocht se audysje dwaan foar de musical Cyrano. Se waard oannomd en begûn in musicallibben. == Eastenryk en Dútslân == Nei The Phantom of the Opera ferfart se nei Wenen. Yn Eastenryk en Dútslân krijt hja yn alle bekende musicals in grutte rol. Nei acht jier giet Timmer in skoft út it muzikale wurk. Se miste de ynteraksje mei it publyk. Se waard solist en letter entertainment manager op in grut cruiseskip. Op ien fan de cruises moete se har man Peter. Se wenje úteinlik yn it Dútske Essen. == Werom nei Fryslân == Doe't se hearde dat Leonard Cohen yn it Frysk opfierd waard woe se werom om by te dragen oan de Fryske kultuer. Ein 2012 begûn se wer mei it Fryske teäterprogramma ''Inez''. Hja hie Heimat & Heitelân skreaun, in foarstelling oer it wikseljen tusken twa kultueren. De foarstelling ''Op alle Fronten'' waard bekroand mei 5 stjerren fan de Ljouwerter Krante. Se skittere yn 2019 as Mme Armfeld yn ''A Little Night Music'' en krige in nominaasje foar bêste byrol. Datselde jiers waard se heale finalist yn The Voice Senior en yn july 2021 wint Inez it Alderein Sjongfestival yn Amsterdam. <ref>[https://seniorenkrant.nl/inez-timmert-flink-aan-de-weg/ Inez Timmer-t flink aan de weg!], Senioarekrante 2021</ref> Kar-út fan foarstellings dêr't Inez Timmer oan meiwurke: {| class="wikitable sortable" |- ! style="background-color: #dbd3b1" | Seizoen ! style="background-color: #dbd3b1" | Produksje ! style="background-color: #dbd3b1" | Produsint |- | 1979-1980 | Frou Minske | [[Tryater]] |- | 1992-1993 | Cyrano de musical | Joop van den Ende Theaterproducties BV |- | 1993-1994 | The Phantom of The Opera | Joop van den Ende Theaterproducties |- | 2013-2014 | Heimat & Heitelân | Inez Timmer |- | 2015-2016 | Op alle fronten | Inez Timmer |- | 2018-2019 | A Little Night Music | Nederlandse Reisopera |- | 2022-2023 | Ut Liwwadder bieroproer fan 1487 | [[BUOG]] |- | 2022-2023 | Cantare & Mangiare | Inez Timmer |- | 2024 - 2025 | Wakend oog | BUOG |- | 2024-2025 | Baas Giele Taksy | Inez Timmer |- |} Yn 2026 hie Timmer ek in rol yn 'e [[Frysk]]e film ''[[Lulk (film)|Lulk]]'' fan regisseur [[Janko Krist]]. == Diskografy == * ''Join the ducks''(1979) CD's mei oaren: * Aaipop (1992) * ''De Beste fan Omrop Fryslân'' (1992) * ''De Beste fan Omrop Fryslân, diel 2'' (1993) * ''De Beste fan Omrop Fryslân, diel 3'' (1998) {{boarnen|boarnefernijing= * [http://www.ineztimmer.de/ Webstee Inez Timmer] * [http://www.streektaalzang.nl/strk/frie/frieitin.htm Oer Inez Timmer] <references/> }} {{DEFAULTSORT:Timmer, Inez}} [[Kategory:Nederlânsk ûnderwizer]] [[Kategory:Nederlânsk sjonger]] [[Kategory:Nederlânsk jazzartyst]] [[Kategory:Nederlânsk musicalakteur]] [[Kategory:Nederlânsk muzikant]] [[Kategory:Nederlânsk trompettist]] [[Kategory:Sjonger yn it Frysk]] [[Kategory:Sallânsk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn 1954]] 7zol9rom3qc1uxpqgoz65mie72qvoay 1244433 1244432 2026-11-11T22:55:35Z Agaath 13842 + file 1244433 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks sjonger of muzikant | ôfbylding = Portretfoto Inez Timmer.jpg | ôfbyldingstekst = Inez Timmer in 2023 | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Inez Timmer | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[1955]] | berteplak = [[Dedemsfeart]] | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = | regionale identiteit = | sjenre = | ynstrumint = | sjongtaal = [[Ingelsk]],<br>[[Dútsk]],<br>[[Frysk]] | grutste hit(s) = | jierren aktyf = | prizen = | webside = }}'''Inez Timmer''' ([[Dedemsfeart]], [[25 maart]] [[1955]])<ref>[https://www.tresoar.nl/literatuur/biografieen/69aab2603f4b118662fc183e www.tresoar.nl]</ref> is in Nederlânsk [[sjongster]] berne yn [[Dedemsfeart]]. Inez folge in oplieding ta learares en stie foar de klas oant har njoggenentweintichste. Tusken [[1975]] en [[1983]] song se yn [[Irolt]]. Nei har relaasje mei [[Nanne Kalma]] studearre se jazz oan it konservatoarium yn [[Hilfertsom|Hilversum]]. Se krige les fan Greetje Kauffeld. Se studearre ôf as jazzsjongeres, mar die dêr ynearsten net folle mei. Yn 1991 die se mei yn de formaasje It Aai fan Abel. Dêrneist song se wol Fryske en Ingelske ferskes, faak waard se dan begelaat troch [[Peter van der Zwaag]]. Yn datselde jier helle se mei [[Frederike Kleefstra]] de finale fan [[Liet (festival)|Liet]] '91 mei ''Wy geane ús eigen paad''. Omdat se yn de kaartebak by Joop van den Ende siet, mocht se audysje dwaan foar de musical Cyrano. Se waard oannomd en begûn in musicallibben. == Eastenryk en Dútslân == Nei The Phantom of the Opera ferfart se nei Wenen. Yn Eastenryk en Dútslân krijt hja yn alle bekende musicals in grutte rol. Nei acht jier giet Timmer in skoft út it muzikale wurk. Se miste de ynteraksje mei it publyk. Se waard solist en letter entertainment manager op in grut cruiseskip. Op ien fan de cruises moete se har man Peter. Se wenje úteinlik yn it Dútske Essen. == Werom nei Fryslân == Doe't se hearde dat Leonard Cohen yn it Frysk opfierd waard woe se werom om by te dragen oan de Fryske kultuer. Ein 2012 begûn se wer mei it Fryske teäterprogramma ''Inez''. Hja hie Heimat & Heitelân skreaun, in foarstelling oer it wikseljen tusken twa kultueren. De foarstelling ''Op alle Fronten'' waard bekroand mei 5 stjerren fan de Ljouwerter Krante. Se skittere yn 2019 as Mme Armfeld yn ''A Little Night Music'' en krige in nominaasje foar bêste byrol. Datselde jiers waard se heale finalist yn The Voice Senior en yn july 2021 wint Inez it Alderein Sjongfestival yn Amsterdam. <ref>[https://seniorenkrant.nl/inez-timmert-flink-aan-de-weg/ Inez Timmer-t flink aan de weg!], Senioarekrante 2021</ref> Kar-út fan foarstellings dêr't Inez Timmer oan meiwurke: {| class="wikitable sortable" |- ! style="background-color: #dbd3b1" | Seizoen ! style="background-color: #dbd3b1" | Produksje ! style="background-color: #dbd3b1" | Produsint |- | 1979-1980 | Frou Minske | [[Tryater]] |- | 1992-1993 | Cyrano de musical | Joop van den Ende Theaterproducties BV |- | 1993-1994 | The Phantom of The Opera | Joop van den Ende Theaterproducties |- | 2013-2014 | Heimat & Heitelân | Inez Timmer |- | 2015-2016 | Op alle fronten | Inez Timmer |- | 2018-2019 | A Little Night Music | Nederlandse Reisopera |- | 2022-2023 | Ut Liwwadder bieroproer fan 1487 | [[BUOG]] |- | 2022-2023 | Cantare & Mangiare | Inez Timmer |- | 2024 - 2025 | Wakend oog | BUOG |- | 2024-2025 | Baas Giele Taksy | Inez Timmer |- |} Yn 2026 hie Timmer ek in rol yn 'e [[Frysk]]e film ''[[Lulk (film)|Lulk]]'' fan regisseur [[Janko Krist]]. == Diskografy == * ''Join the ducks''(1979) CD's mei oaren: * Aaipop (1992) * ''De Beste fan Omrop Fryslân'' (1992) * ''De Beste fan Omrop Fryslân, diel 2'' (1993) * ''De Beste fan Omrop Fryslân, diel 3'' (1998) {{boarnen|boarnefernijing= * [http://www.ineztimmer.de/ Webstee Inez Timmer] * [http://www.streektaalzang.nl/strk/frie/frieitin.htm Oer Inez Timmer] <references/> }} {{DEFAULTSORT:Timmer, Inez}} [[Kategory:Nederlânsk ûnderwizer]] [[Kategory:Nederlânsk sjonger]] [[Kategory:Nederlânsk jazzartyst]] [[Kategory:Nederlânsk musicalakteur]] [[Kategory:Nederlânsk muzikant]] [[Kategory:Nederlânsk trompettist]] [[Kategory:Sjonger yn it Frysk]] [[Kategory:Sallânsk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn 1954]] dptcwwomjedv4e4lo84x7hr38r9chp9 0 28999 1244459 995428 2026-11-12T10:46:57Z CommonsDelinker 353 Peter_Nicolai_Arbo-Haakon_den_gode.jpg ferfongen troch [[c:File:Peter_Nicolai_Arbo-Håkon_den_gode_og_bøndene_ved_blotet_på_Mære.jpg|Peter_Nicolai_Arbo-Håkon_den_gode_og_bøndene_ved_blotet_på_Mære.jpg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om' 1244459 wikitext text/x-wiki [[Image:Arbopeternicolai.jpg|thumb|200px|''Peter Nicolai Arbo'' (selsportret (1874)]] '''Peter Nicolai Arbo''' ([[Drammen]], [[18 juny]] [[1831]] – [[Kristiania]], [[14 oktober]] [[1892]]) wie in [[Noarwegen|Noarske]] keunstskilder dy't him spesjalisearre yn it skilderjen fan tafrelen út de [[Noarske mytology]]. Arbo's bekendste wurken binne ''Åsgårdsreien'' (1872) en ''Valkyrien'' (1865). Yn 1849 studearre Arbo, soan fan it skoalhaad Christian Fredrik Arbo (1791-1868) en syn oarehelte Marie Christiane von Rosen, oan de Keninklike Friedrichs-Universiteit yn [[Kristiania]]. Dêrnei gie er nei [[Kopenhagen]], dêr't er yn 1851/1852 les krige oan de Keninklike Deenske Keunstakadeemje en fan [[Frederik Ferdinand Helsted]]. Fan 1852 oant 1855 studearre er oan de keunstakadeemje fan [[Düsseldorf]], benammen by [[Karl Ferdinand Sohn]]. Yn 1857/1858 wie er privee-learling fan [[Emil Hünten]]. Hy hie kontakt mei [[Adolph Tidemand]] en [[Hans Fredrik Gude]]. Fan 1857 oant 1861 wie er lid fan de Düsseldorfse keunstnersferiening ''Malkasten''. Yn 1863 ferfear er nei [[Parys]], dêr't er oant 1874 mei ûnderbrekkingen wenne. Dêrna festige er him yn Kristiania. == Galery == <gallery> Ofbyld:Valkyrie (Peter Nicolai Arbo) - Nationalmuseum - 18255.tif|''[[Walkuere]]'' (''Valkyrien''), 1865 Ofbyld:Stiklestad.jpg| ''Stiklestad'' Ofbyld:Peter_Nicolai_Arbo-Hervors_død.jpg| ''Hervor syn dea'' Ofbyld:Ingeborg, peter nicolai arbo.jpg| ''Ingeborg'' Ofbyld:Peter nicolai arbo, olaf tryggvasson king.jpg| ''Kening Olaf Tryggvasson'' Ofbyld:Peter Nicolai Arbo-Håkon den gode og bøndene ved blotet på Mære.jpg|''Håkon de Goede'' (''Håkon den Gode'') (1860) Ofbyld:Stamford by Peter Nicolai Arbo.jpg| ''Stamford'' Ofbyld:Peter Nicolai Arbo - Natten - Nasjonalmuseet - NG.M.03666.jpg|''Nótt'' (yn de Aldnoarske mytology de personifikaasje fan de 'Nacht') op har hynder Hrímfaxi Ofbyld:Dagr by Arbo.jpg| ''Dagr'' </gallery> ==Keppelings om utens== *[http://nn.wikipedia.org/wiki/Peter_Nicolai_Arbo side, Noarske Wikipedia] *[http://www.drammen.kommune.no/buskerud/drammen/drammenk.nsf/id/3D9B9E8EC76A2AB5C12571D10026A74F?IepenDokumint bûtenpleats Gulskogen] *[http://www.drammen.kommune.no/buskerud/drammen/drammenk.nsf/id/135FBA4A7827BE91C12571C70037FE61?IepenDokumint Drammens Museum] {{CommonsBalke|Peter Nicolai Arbo}} {{DEFAULTSORT:Arbo, Peter Nicolai}} [[Kategory:Noarsk keunstskilder]] [[Kategory:Persoan berne yn 1831]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1892]] jhpbamc10qymowhymmgeevwna92kfgo 0 32760 1244405 1244347 2026-11-11T18:01:47Z ~2026-59592-00 60669 it is in oar plak 1244405 wikitext text/x-wiki [[File:Ype Wenning in z'n atelier in Voorburg, 1928.jpg|thumb|Ype Wenning yn syn atelier yn de Herenstraat, Voorburg, 1928]] '''Ype Heerke Wenning''' (Ljouwert, [[26 septimber]] [[1879]] – De Haach, [[11 septimber]] [[1959]]) wie in Frysk [[keunstskilder]], [[etser]] en yllustrator. Hy skildere benammen lânskippen, steds- en doarpsgesichten, mar ek portretten, figuerstikken en ynterieurs. Dêrneist wurke er as dekoraasjeskilder en boekyllustrator. Syn skilderijen slute oan by de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]] en wurde karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize. == Libben en wurk == Wenning waard berne as soan fan Johannes Wenning, muzikant, tekener by it [[Kadaster]], wapenskilder en kalligraaf, en Jantje Tiedes Schrader.<ref>Geboorteregister 1879, archyfnûmer 1007, Burgerlijke Stand Leeuwarden, Historisch Centrum Leeuwarden, ynventarisnûmer 98, aktenûmer 0704.</ref> De famylje kaam oarspronklik út Vreden yn it Dútske Münsterlân en bedarre letter yn Dokkum. Yn Ljouwert hie syn heit in atelier foar [[heraldyk]] en [[kalligrafy]] oan de Noardersingel. Syn heit en omke Heerke makken ûnder oaren tekeningen foar it ''Wapenboek van den Nederlandschen adel'' (1880–1887) fan de heraldikus [[:nl:Johannes Baptista Rietstap|Rietstap]]. De familje wenne sels yn de Bonte Papesteeg en yn de Nieuwe Oosterstraat.<ref>Bevolkingsregister 1876 - 1904</ref> Tusken syn trettjinde en sechstjinde folge Wenning ûnderwiis oan de Ambachtsskoalle yn Ljouwert. Hy helle de heechste sifers foar it skilderfak en krige as earste priis in folsleine skilderútris. Yn 1896 rûn er fan hûs fuort en gie nei Amsterdam, dêr't er wurk fûn by de dekoraasjeskilder Gerrit Hendrik Heinen, dy't oan it [[Leidseplein]] wenne en foar de [[Stadsschouwburg Amsterdam|Stadsschouwburg]] wurke. Op fersyk fan syn heit kearde Wenning werom nei Ljouwert, dêr't er slagge foar in talittingseksamen by it kadaster. Ype wenne doe oan it Hofplein 33. It wurk foldie him lykwols net en hy gie op 'e nij nei Amsterdam.<ref>[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/issue/LEO/2010-05-01/edition/null/page/24?query=Ype%20Wenning&sort=relevance Loes Wenning, 'Heerke en Johannes Wenning, Leeuwarder heraldici van faam', ''Leovardia'', maaie 2010, s. 22–26.]</ref> Yn 1899 sette er syn oplieding fuort by de Dútske dekoraasjeskilder en dekorûntwerper [https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Andreas_Carl_Sommer Andreas Carl Sommer] (1864–1953), dy't earst yn De Haach en letter yn Wassenaar wurke. Dêrneist folge Wenning jûns lessen oan de Haachske Akademy. Yn 1903 wie er mei de skilder Willem Witjens en de grafysk ûntwerper Jac. Bodaan mei-oprjochter fan de ''Haagsche Schetsclub''. Yn 1905 begûn er mei syn heit in atelier foar heraldyk, kalligrafy, yllustraasjes en toanieldekors yn de Schoolstraat yn De Haach. Njonken syn wurk as dekoraasjeskilder lei Wenning him hieltyd mear ta op de frije skilderkeunst. Wenning wurke ek as boekyllustrator. Yn 1909 makke er pentekeningen foar ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'' fan M. Hoekstra Azn., in boek dat mei meiwurking fan de Friesche IJsbond útjûn waard.<ref>[https://www.bol.com/nl/nl/p/de-historische-elfstedentocht/1001004006478226/?Referrer=ADVNLGOO002008J-S--1001004006478226-PMAX-C-24171706314&gad_source=1&gad_campaignid=24177717353&gbraid=0AAAAAD5OnmO2wDuVQk7cDLtRon5JWMpEi&gclid=Cj0KCQiA77DXBhCHARIsAHf2MNrsb3L8hFB4UWy7mhz6rSHC2oDdhgDay-ke4jmDzBWVQ_pxuvnbCxUaAlc6EALw_wcB M. Hoekstra Azn., ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'', mei tekeningen fan Y. Wenning, De Atlas, De Haach, 1909.]</ref> Yn 1911 krige Wenning de ''Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst'' takend. Oan de priis wie in subsydzje ferbûn, sadat er him fierder as keunstskilder ûntwikkelje koe. Syn earste solotentoanstelling yn 1913 by keunsthannel ''[[:nl:Esher Surrey|Esher Surry]]'' yn Scheveningen waard posityf ûntfongen, al hiene kritisy ek beswieren tsjin it romantyske karakter fan syn wurk. De ''Leeuwarder Courant'' spruts fan ''weeke pseudo-romantiek'', wylst it ''Algemeen Handelsblad'' yn 1916 syn romantyske foarstellings as ''tamelijk banaal'' omskreau. Yn 1918 en 1919 waard syn wurk wurdearre op de ledetentoanstellingen fan [[Pulchri Studio]]. Wenning skildere ûnder mear yn Giteren, Súd-Limburch, Gouda, Vianen, Nieuwkoop, Oudewater en Earnewâld. Yn Oudewater ferbleau er geregeld yn hotel ''De Roos'', dêr't er syn ferbliuw betelle mei skilderijen foar de gelachkeamer. Hy joech dêr ek les oan de amateurskilder Johan Schouten.<ref>[https://oud-utrecht.nl/images/pdf-bestanden/Tijdschrift/TSOU-2016-03-LR.pdf ''Tijdschrift Oud-Utrecht'', 89e jiergong, juny 2016, s. 86–87.]</ref> Yn 1922 presintearre de [[KLM]] twa skilderijen dy't er makke hie nei sketsen fan in flecht mei in fleantúch.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=MMHCO01:000085963:mpeg21:a0059 'Uit de Residentie'], ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 13 maaie 1922.</ref> Yn april 1926 waard in lânskip fan Wenning tentoansteld yn it ''[[:fr:Musée du Jeu de Paume|Musée du Jeu de Paume]]'' yn Parys, op in tentoanstelling fan Nederlânske keunst. Dêr wie ek wurk te sjen fan ûnder oaren George Hendrik Breitner, [[Piet van der Hem]] en Isaac Israëls.<ref>''Le Nouveau Siècle'', 13 april 1926, 'L'exposition Hollandaise', s. 1.</ref> Yn jannewaris 1933 kocht keninginne [[Wilhelmina fan de Nederlannen|Wilhelmina]] op in tentoanstelling fan [[Pulchri Studio]] it skilderij ''Winter'' fan Wenning.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=ddd:110570852:mpeg21:a0049 'H.M. de Koningin koopt een schilderij van Ype Wenning'], ''De Telegraaf'', 13 jannewaris 1933.</ref> Wenning wie befreone mei [[Egnatius Ydema]], mei wa't er geregeld de Fryske marren opgie om te skilderjen. Hy wie lid fan [[Arti et Amicitiae]] en Sint Lucas yn Amsterdam en waard bestjoerslid fan Pulchri Studio yn De Haach. Yn 1939 waard syn sechtichste jierdei by Pulchri Studio betocht. Datselde jier eksposearre er mei Piet van der Hem en [[Ids Wiersma]] op in tentoanstelling ta gelegenheid fan it fjirtichjierrich bestean fan it Frysk Selskip ''Rjucht en Sljucht'' yn De Haach. Neffens C.C. Wesselink soe Wenning lid west hawwe fan de [[NSB]].<ref>C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', s. 98.</ref> Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] die Wenning mei oan tentoanstellingen dy't organisearre waarden troch de Nederlânske Kultuerkeamer. Yn augustus 1942 waard syn skilderij ''Zandafgraving'' yn it ''Algemeen Handelsblad'' priizge as ien fan de bêste ynstjoeringen op de simmertentoanstelling fan Arti et Amicitiae.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=KBNRC01:000054261:mpeg21:a0045 'Kunst en cultuur. Zomertentoonstelling van Arti'], ''Algemeen Handelsblad'', 18 augustus 1942.</ref> Yn 1944 wie syn wurk te sjen op in tentoanstelling yn it [[Ryksmuseum Amsterdam|Ryksmuseum yn Amsterdam]]. It Departemint fan Folksfoarljochting en Keunsten kocht ek in skilderij fan him oan. Nei de befrijing waard syn hâlden en dragen yn de besettingstiid beoardiele troch de ''Eereraad voor de Beeldende Kunsten''.<ref>C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', [https://pure.uva.nl/ws/files/213887657/Proefschrift.pdf proefskrift], Universiteit van Amsterdam.</ref> Wenning bleau skilderjen yn de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]]. Syn wurk wurdt karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize, dimmene kleuren en in sterke klam op sfear en ljocht. Njonken lânskippen en steds- en doarpsgesichten makke Wenning ek winter- en seegesichten en reklameplaten. Fan syn akwarellen waarden in kalinder en ansichtkaarten makke. Yn 1974 waard syn wurk tegearre mei dat fan Egnatius Ydema en [[Johannes Elsinga]] tentoansteld yn it [[Museum Martena|Coopmanshûs]] yn Frjentsjer.<ref>[https://www.frieschdagblad.nl/cultuur/pseudo-romantiek-onder-de-italiaanse-zon/155446896.html Bob Hardus, 'Pseudo-romantiek onder de Italiaanse zon?', ''Frysk Deiblêd'', 4 augustus 2021.]</ref> Yn 1954 waard syn 75e jierdei yn ferskate kranten betocht. Hy ferstoar op 11 septimber 1959 yn Wassenaar. === Priveelibben === Wenning troude op 23 maaie 1901 yn Wassenaar mei Maria Johanna Bloemer út Naarden. Se krigen in soan, Johannes, berne yn 1902. It houlik einige yn 1918 yn in skieding. Yn 1919 troude Wenning mei Neeltje Adriana Crucq út Middelburg, mar ek dit houlik einige yn in skieding, yn 1922. Yn 1923 troude er mei Pauline Jacoba Cornelia Henriëtte van der Speck Obreen út Alkmaar. Dit houlik waard yn 1926 ûntbûn. Datselde jier troude er foar de fjirde kear, mei Gertruda Maria Johanna van Dijk. == Keppelings om utens == * [https://vk.ru/album-130473592_308535597 Skilderijen fan Ype Heerke Wenning] – fotoalbum op VK * [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2f%2fdata.rkd.nl%2fartists%2f83597 RKDartists – Ype Wenning], Nederlânsk Ynstitút foar Keunstskiednis; <br>https://rkd.nl/artists/83597 * [https://www.simonis-buunk.nl/kunstenaar/ype-wenning/kunstwerken-te-koop/1330/ Simonis & Buunk], skilderijen fan Ype Wenning * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/zoeken?query=Ype+Wenning&collectionSearchContext=Art&page=1&sortingType=Popularity&view=gallery Ryksmuseum oer Wenning] * [https://www.artnet.com/artists/ype-heerke-wenning/past-auction-results Artnet] {{boarnen|boarnefernijing = {{EvF|Wenning, Ype Heerkes}} * {{Aut|H.H. van Calker}}, 'Ype Wenning', yn: ''Schilders van heden en morgen'', diel II (1941), s. 224–229. * Carl Doeke Eisma, [https://www.oudwassenaer.nl/beeldende-kunstenaars/620-een-brede-impressionistische-toets-nr-580 ''Een brede impressionistische toets (nr. 580)''], Historische Vereniging Oud Wassenaer. * {{Aut|Peter Karstkarel}}, ''Johannes Elsinga, Ype Wenning en Egnatius Ydema'', tentoanstellingskatalogus, Museum 't Coopmanshûs, Frjentsjer, 1974. * {{Aut|Helen Kämink}}, ''De doorbraak van de Friese naturalistisch landschapschilderkunst'', yn de tentoanstellingkatalogus ''Salut au Monde'', Frysk Museum, Ljouwert, 1995. {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Wenning, Ype}} [[Kategory:Frysk keunstskilder]] [[Kategory:Frysk etser]] [[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]] [[Kategory:Nederlânsk etser]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Lid fan de NSB]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Lid fan de NSB]] [[Kategory:Persoan berne yn 1879]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1959]] h1zicobjl224pf3hc332vvlz1yvntah 1244406 1244405 2026-11-11T18:05:13Z Drewes 2754 [[]] 1244406 wikitext text/x-wiki [[File:Ype Wenning in z'n atelier in Voorburg, 1928.jpg|thumb|Ype Wenning yn syn atelier yn de Herenstraat, Voorburg, 1928]] '''Ype Heerke Wenning''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[26 septimber]] [[1879]] – [[De Haach]], [[11 septimber]] [[1959]]) wie in Frysk [[keunstskilder]], [[etser]] en yllustrator. Hy skildere benammen lânskippen, steds- en doarpsgesichten, mar ek portretten, figuerstikken en ynterieurs. Dêrneist wurke er as dekoraasjeskilder en boekyllustrator. Syn skilderijen slute oan by de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]] en wurde karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize. == Libben en wurk == Wenning waard berne as soan fan Johannes Wenning, muzikant, tekener by it [[Kadaster]], wapenskilder en kalligraaf, en Jantje Tiedes Schrader.<ref>Geboorteregister 1879, archyfnûmer 1007, Burgerlijke Stand Leeuwarden, Historisch Centrum Leeuwarden, ynventarisnûmer 98, aktenûmer 0704.</ref> De famylje kaam oarspronklik út Vreden yn it Dútske Münsterlân en bedarre letter yn Dokkum. Yn Ljouwert hie syn heit in atelier foar [[heraldyk]] en [[kalligrafy]] oan de Noardersingel. Syn heit en omke Heerke makken ûnder oaren tekeningen foar it ''Wapenboek van den Nederlandschen adel'' (1880–1887) fan de heraldikus [[:nl:Johannes Baptista Rietstap|Rietstap]]. De familje wenne sels yn de Bonte Papesteeg en yn de Nieuwe Oosterstraat.<ref>Bevolkingsregister 1876 - 1904</ref> Tusken syn trettjinde en sechstjinde folge Wenning ûnderwiis oan de Ambachtsskoalle yn Ljouwert. Hy helle de heechste sifers foar it skilderfak en krige as earste priis in folsleine skilderútris. Yn 1896 rûn er fan hûs fuort en gie nei Amsterdam, dêr't er wurk fûn by de dekoraasjeskilder Gerrit Hendrik Heinen, dy't oan it [[Leidseplein]] wenne en foar de [[Stadsschouwburg Amsterdam|Stadsschouwburg]] wurke. Op fersyk fan syn heit kearde Wenning werom nei Ljouwert, dêr't er slagge foar in talittingseksamen by it kadaster. Ype wenne doe oan it Hofplein 33. It wurk foldie him lykwols net en hy gie op 'e nij nei Amsterdam.<ref>[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/issue/LEO/2010-05-01/edition/null/page/24?query=Ype%20Wenning&sort=relevance Loes Wenning, 'Heerke en Johannes Wenning, Leeuwarder heraldici van faam', ''Leovardia'', maaie 2010, s. 22–26.]</ref> Yn 1899 sette er syn oplieding fuort by de Dútske dekoraasjeskilder en dekorûntwerper [https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Andreas_Carl_Sommer Andreas Carl Sommer] (1864–1953), dy't earst yn De Haach en letter yn Wassenaar wurke. Dêrneist folge Wenning jûns lessen oan de Haachske Akademy. Yn 1903 wie er mei de skilder Willem Witjens en de grafysk ûntwerper Jac. Bodaan mei-oprjochter fan de ''Haagsche Schetsclub''. Yn 1905 begûn er mei syn heit in atelier foar heraldyk, kalligrafy, yllustraasjes en toanieldekors yn de Schoolstraat yn De Haach. Njonken syn wurk as dekoraasjeskilder lei Wenning him hieltyd mear ta op de frije skilderkeunst. Wenning wurke ek as boekyllustrator. Yn 1909 makke er pentekeningen foar ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'' fan M. Hoekstra Azn., in boek dat mei meiwurking fan de Friesche IJsbond útjûn waard.<ref>[https://www.bol.com/nl/nl/p/de-historische-elfstedentocht/1001004006478226/?Referrer=ADVNLGOO002008J-S--1001004006478226-PMAX-C-24171706314&gad_source=1&gad_campaignid=24177717353&gbraid=0AAAAAD5OnmO2wDuVQk7cDLtRon5JWMpEi&gclid=Cj0KCQiA77DXBhCHARIsAHf2MNrsb3L8hFB4UWy7mhz6rSHC2oDdhgDay-ke4jmDzBWVQ_pxuvnbCxUaAlc6EALw_wcB M. Hoekstra Azn., ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'', mei tekeningen fan Y. Wenning, De Atlas, De Haach, 1909.]</ref> Yn 1911 krige Wenning de ''Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst'' takend. Oan de priis wie in subsydzje ferbûn, sadat er him fierder as keunstskilder ûntwikkelje koe. Syn earste solotentoanstelling yn 1913 by keunsthannel ''[[:nl:Esher Surrey|Esher Surry]]'' yn Scheveningen waard posityf ûntfongen, al hiene kritisy ek beswieren tsjin it romantyske karakter fan syn wurk. De ''Leeuwarder Courant'' spruts fan ''weeke pseudo-romantiek'', wylst it ''Algemeen Handelsblad'' yn 1916 syn romantyske foarstellings as ''tamelijk banaal'' omskreau. Yn 1918 en 1919 waard syn wurk wurdearre op de ledetentoanstellingen fan [[Pulchri Studio]]. Wenning skildere ûnder mear yn Giteren, Súd-Limburch, Gouda, Vianen, Nieuwkoop, Oudewater en Earnewâld. Yn Oudewater ferbleau er geregeld yn hotel ''De Roos'', dêr't er syn ferbliuw betelle mei skilderijen foar de gelachkeamer. Hy joech dêr ek les oan de amateurskilder Johan Schouten.<ref>[https://oud-utrecht.nl/images/pdf-bestanden/Tijdschrift/TSOU-2016-03-LR.pdf ''Tijdschrift Oud-Utrecht'', 89e jiergong, juny 2016, s. 86–87.]</ref> Yn 1922 presintearre de [[KLM]] twa skilderijen dy't er makke hie nei sketsen fan in flecht mei in fleantúch.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=MMHCO01:000085963:mpeg21:a0059 'Uit de Residentie'], ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 13 maaie 1922.</ref> Yn april 1926 waard in lânskip fan Wenning tentoansteld yn it ''[[:fr:Musée du Jeu de Paume|Musée du Jeu de Paume]]'' yn Parys, op in tentoanstelling fan Nederlânske keunst. Dêr wie ek wurk te sjen fan ûnder oaren George Hendrik Breitner, [[Piet van der Hem]] en Isaac Israëls.<ref>''Le Nouveau Siècle'', 13 april 1926, 'L'exposition Hollandaise', s. 1.</ref> Yn jannewaris 1933 kocht keninginne [[Wilhelmina fan de Nederlannen|Wilhelmina]] op in tentoanstelling fan [[Pulchri Studio]] it skilderij ''Winter'' fan Wenning.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=ddd:110570852:mpeg21:a0049 'H.M. de Koningin koopt een schilderij van Ype Wenning'], ''De Telegraaf'', 13 jannewaris 1933.</ref> Wenning wie befreone mei [[Egnatius Ydema]], mei wa't er geregeld de Fryske marren opgie om te skilderjen. Hy wie lid fan [[Arti et Amicitiae]] en Sint Lucas yn Amsterdam en waard bestjoerslid fan Pulchri Studio yn De Haach. Yn 1939 waard syn sechtichste jierdei by Pulchri Studio betocht. Datselde jier eksposearre er mei Piet van der Hem en [[Ids Wiersma]] op in tentoanstelling ta gelegenheid fan it fjirtichjierrich bestean fan it Frysk Selskip ''Rjucht en Sljucht'' yn De Haach. Neffens C.C. Wesselink soe Wenning lid west hawwe fan de [[NSB]].<ref>C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', s. 98.</ref> Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] die Wenning mei oan tentoanstellingen dy't organisearre waarden troch de Nederlânske Kultuerkeamer. Yn augustus 1942 waard syn skilderij ''Zandafgraving'' yn it ''Algemeen Handelsblad'' priizge as ien fan de bêste ynstjoeringen op de simmertentoanstelling fan Arti et Amicitiae.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=KBNRC01:000054261:mpeg21:a0045 'Kunst en cultuur. Zomertentoonstelling van Arti'], ''Algemeen Handelsblad'', 18 augustus 1942.</ref> Yn 1944 wie syn wurk te sjen op in tentoanstelling yn it [[Ryksmuseum Amsterdam|Ryksmuseum yn Amsterdam]]. It Departemint fan Folksfoarljochting en Keunsten kocht ek in skilderij fan him oan. Nei de befrijing waard syn hâlden en dragen yn de besettingstiid beoardiele troch de ''Eereraad voor de Beeldende Kunsten''.<ref>C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', [https://pure.uva.nl/ws/files/213887657/Proefschrift.pdf proefskrift], Universiteit van Amsterdam.</ref> Wenning bleau skilderjen yn de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]]. Syn wurk wurdt karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize, dimmene kleuren en in sterke klam op sfear en ljocht. Njonken lânskippen en steds- en doarpsgesichten makke Wenning ek winter- en seegesichten en reklameplaten. Fan syn akwarellen waarden in kalinder en ansichtkaarten makke. Yn 1974 waard syn wurk tegearre mei dat fan Egnatius Ydema en [[Johannes Elsinga]] tentoansteld yn it [[Museum Martena|Coopmanshûs]] yn Frjentsjer.<ref>[https://www.frieschdagblad.nl/cultuur/pseudo-romantiek-onder-de-italiaanse-zon/155446896.html Bob Hardus, 'Pseudo-romantiek onder de Italiaanse zon?', ''Frysk Deiblêd'', 4 augustus 2021.]</ref> Yn 1954 waard syn 75e jierdei yn ferskate kranten betocht. Hy ferstoar op 11 septimber 1959 yn Wassenaar. === Priveelibben === Wenning troude op 23 maaie 1901 yn Wassenaar mei Maria Johanna Bloemer út Naarden. Se krigen in soan, Johannes, berne yn 1902. It houlik einige yn 1918 yn in skieding. Yn 1919 troude Wenning mei Neeltje Adriana Crucq út Middelburg, mar ek dit houlik einige yn in skieding, yn 1922. Yn 1923 troude er mei Pauline Jacoba Cornelia Henriëtte van der Speck Obreen út Alkmaar. Dit houlik waard yn 1926 ûntbûn. Datselde jier troude er foar de fjirde kear, mei Gertruda Maria Johanna van Dijk. == Keppelings om utens == * [https://vk.ru/album-130473592_308535597 Skilderijen fan Ype Heerke Wenning] – fotoalbum op VK * [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2f%2fdata.rkd.nl%2fartists%2f83597 RKDartists – Ype Wenning], Nederlânsk Ynstitút foar Keunstskiednis; <br>https://rkd.nl/artists/83597 * [https://www.simonis-buunk.nl/kunstenaar/ype-wenning/kunstwerken-te-koop/1330/ Simonis & Buunk], skilderijen fan Ype Wenning * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/zoeken?query=Ype+Wenning&collectionSearchContext=Art&page=1&sortingType=Popularity&view=gallery Ryksmuseum oer Wenning] * [https://www.artnet.com/artists/ype-heerke-wenning/past-auction-results Artnet] {{boarnen|boarnefernijing = {{EvF|Wenning, Ype Heerkes}} * {{Aut|H.H. van Calker}}, 'Ype Wenning', yn: ''Schilders van heden en morgen'', diel II (1941), s. 224–229. * Carl Doeke Eisma, [https://www.oudwassenaer.nl/beeldende-kunstenaars/620-een-brede-impressionistische-toets-nr-580 ''Een brede impressionistische toets (nr. 580)''], Historische Vereniging Oud Wassenaer. * {{Aut|Peter Karstkarel}}, ''Johannes Elsinga, Ype Wenning en Egnatius Ydema'', tentoanstellingskatalogus, Museum 't Coopmanshûs, Frjentsjer, 1974. * {{Aut|Helen Kämink}}, ''De doorbraak van de Friese naturalistisch landschapschilderkunst'', yn de tentoanstellingkatalogus ''Salut au Monde'', Frysk Museum, Ljouwert, 1995. {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Wenning, Ype}} [[Kategory:Frysk keunstskilder]] [[Kategory:Frysk etser]] [[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]] [[Kategory:Nederlânsk etser]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Lid fan de NSB]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Lid fan de NSB]] [[Kategory:Persoan berne yn 1879]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1959]] ekqtt3n51lrax6xh4x11y7owjcbtw85 1244408 1244406 2026-11-11T18:08:07Z ~2026-59592-00 60669 /* Libben en wurk */hy wenne yn Wassenaar, mar ferstoar in De Haach 1244408 wikitext text/x-wiki [[File:Ype Wenning in z'n atelier in Voorburg, 1928.jpg|thumb|Ype Wenning yn syn atelier yn de Herenstraat, Voorburg, 1928]] '''Ype Heerke Wenning''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[26 septimber]] [[1879]] – [[De Haach]], [[11 septimber]] [[1959]]) wie in Frysk [[keunstskilder]], [[etser]] en yllustrator. Hy skildere benammen lânskippen, steds- en doarpsgesichten, mar ek portretten, figuerstikken en ynterieurs. Dêrneist wurke er as dekoraasjeskilder en boekyllustrator. Syn skilderijen slute oan by de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]] en wurde karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize. == Libben en wurk == Wenning waard berne as soan fan Johannes Wenning, muzikant, tekener by it [[Kadaster]], wapenskilder en kalligraaf, en Jantje Tiedes Schrader.<ref>Geboorteregister 1879, archyfnûmer 1007, Burgerlijke Stand Leeuwarden, Historisch Centrum Leeuwarden, ynventarisnûmer 98, aktenûmer 0704.</ref> De famylje kaam oarspronklik út Vreden yn it Dútske Münsterlân en bedarre letter yn Dokkum. Yn Ljouwert hie syn heit in atelier foar [[heraldyk]] en [[kalligrafy]] oan de Noardersingel. Syn heit en omke Heerke makken ûnder oaren tekeningen foar it ''Wapenboek van den Nederlandschen adel'' (1880–1887) fan de heraldikus [[:nl:Johannes Baptista Rietstap|Rietstap]]. De familje wenne sels yn de Bonte Papesteeg en yn de Nieuwe Oosterstraat.<ref>Bevolkingsregister 1876 - 1904</ref> Tusken syn trettjinde en sechstjinde folge Wenning ûnderwiis oan de Ambachtsskoalle yn Ljouwert. Hy helle de heechste sifers foar it skilderfak en krige as earste priis in folsleine skilderútris. Yn 1896 rûn er fan hûs fuort en gie nei Amsterdam, dêr't er wurk fûn by de dekoraasjeskilder Gerrit Hendrik Heinen, dy't oan it [[Leidseplein]] wenne en foar de [[Stadsschouwburg Amsterdam|Stadsschouwburg]] wurke. Op fersyk fan syn heit kearde Wenning werom nei Ljouwert, dêr't er slagge foar in talittingseksamen by it kadaster. Ype wenne doe oan it Hofplein 33. It wurk foldie him lykwols net en hy gie op 'e nij nei Amsterdam.<ref>[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/issue/LEO/2010-05-01/edition/null/page/24?query=Ype%20Wenning&sort=relevance Loes Wenning, 'Heerke en Johannes Wenning, Leeuwarder heraldici van faam', ''Leovardia'', maaie 2010, s. 22–26.]</ref> Yn 1899 sette er syn oplieding fuort by de Dútske dekoraasjeskilder en dekorûntwerper [https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Andreas_Carl_Sommer Andreas Carl Sommer] (1864–1953), dy't earst yn De Haach en letter yn Wassenaar wurke. Dêrneist folge Wenning jûns lessen oan de Haachske Akademy. Yn 1903 wie er mei de skilder Willem Witjens en de grafysk ûntwerper Jac. Bodaan mei-oprjochter fan de ''Haagsche Schetsclub''. Yn 1905 begûn er mei syn heit in atelier foar heraldyk, kalligrafy, yllustraasjes en toanieldekors yn de Schoolstraat yn De Haach. Njonken syn wurk as dekoraasjeskilder lei Wenning him hieltyd mear ta op de frije skilderkeunst. Wenning wurke ek as boekyllustrator. Yn 1909 makke er pentekeningen foar ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'' fan M. Hoekstra Azn., in boek dat mei meiwurking fan de Friesche IJsbond útjûn waard.<ref>[https://www.bol.com/nl/nl/p/de-historische-elfstedentocht/1001004006478226/?Referrer=ADVNLGOO002008J-S--1001004006478226-PMAX-C-24171706314&gad_source=1&gad_campaignid=24177717353&gbraid=0AAAAAD5OnmO2wDuVQk7cDLtRon5JWMpEi&gclid=Cj0KCQiA77DXBhCHARIsAHf2MNrsb3L8hFB4UWy7mhz6rSHC2oDdhgDay-ke4jmDzBWVQ_pxuvnbCxUaAlc6EALw_wcB M. Hoekstra Azn., ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'', mei tekeningen fan Y. Wenning, De Atlas, De Haach, 1909.]</ref> Yn 1911 krige Wenning de ''Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst'' takend. Oan de priis wie in subsydzje ferbûn, sadat er him fierder as keunstskilder ûntwikkelje koe. Syn earste solotentoanstelling yn 1913 by keunsthannel ''[[:nl:Esher Surrey|Esher Surry]]'' yn Scheveningen waard posityf ûntfongen, al hiene kritisy ek beswieren tsjin it romantyske karakter fan syn wurk. De ''Leeuwarder Courant'' spruts fan ''weeke pseudo-romantiek'', wylst it ''Algemeen Handelsblad'' yn 1916 syn romantyske foarstellings as ''tamelijk banaal'' omskreau. Yn 1918 en 1919 waard syn wurk wurdearre op de ledetentoanstellingen fan [[Pulchri Studio]]. Wenning skildere ûnder mear yn Giteren, Súd-Limburch, Gouda, Vianen, Nieuwkoop, Oudewater en Earnewâld. Yn Oudewater ferbleau er geregeld yn hotel ''De Roos'', dêr't er syn ferbliuw betelle mei skilderijen foar de gelachkeamer. Hy joech dêr ek les oan de amateurskilder Johan Schouten.<ref>[https://oud-utrecht.nl/images/pdf-bestanden/Tijdschrift/TSOU-2016-03-LR.pdf ''Tijdschrift Oud-Utrecht'', 89e jiergong, juny 2016, s. 86–87.]</ref> Yn 1922 presintearre de [[KLM]] twa skilderijen dy't er makke hie nei sketsen fan in flecht mei in fleantúch.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=MMHCO01:000085963:mpeg21:a0059 'Uit de Residentie'], ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 13 maaie 1922.</ref> Yn april 1926 waard in lânskip fan Wenning tentoansteld yn it ''[[:fr:Musée du Jeu de Paume|Musée du Jeu de Paume]]'' yn Parys, op in tentoanstelling fan Nederlânske keunst. Dêr wie ek wurk te sjen fan ûnder oaren George Hendrik Breitner, [[Piet van der Hem]] en Isaac Israëls.<ref>''Le Nouveau Siècle'', 13 april 1926, 'L'exposition Hollandaise', s. 1.</ref> Yn jannewaris 1933 kocht keninginne [[Wilhelmina fan de Nederlannen|Wilhelmina]] op in tentoanstelling fan [[Pulchri Studio]] it skilderij ''Winter'' fan Wenning.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=ddd:110570852:mpeg21:a0049 'H.M. de Koningin koopt een schilderij van Ype Wenning'], ''De Telegraaf'', 13 jannewaris 1933.</ref> Wenning wie befreone mei [[Egnatius Ydema]], mei wa't er geregeld de Fryske marren opgie om te skilderjen. Hy wie lid fan [[Arti et Amicitiae]] en Sint Lucas yn Amsterdam en waard bestjoerslid fan Pulchri Studio yn De Haach. Yn 1939 waard syn sechtichste jierdei by Pulchri Studio betocht. Datselde jier eksposearre er mei Piet van der Hem en [[Ids Wiersma]] op in tentoanstelling ta gelegenheid fan it fjirtichjierrich bestean fan it Frysk Selskip ''Rjucht en Sljucht'' yn De Haach. Neffens C.C. Wesselink soe Wenning lid west hawwe fan de [[NSB]].<ref>C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', s. 98.</ref> Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] die Wenning mei oan tentoanstellingen dy't organisearre waarden troch de Nederlânske Kultuerkeamer. Yn augustus 1942 waard syn skilderij ''Zandafgraving'' yn it ''Algemeen Handelsblad'' priizge as ien fan de bêste ynstjoeringen op de simmertentoanstelling fan Arti et Amicitiae.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=KBNRC01:000054261:mpeg21:a0045 'Kunst en cultuur. Zomertentoonstelling van Arti'], ''Algemeen Handelsblad'', 18 augustus 1942.</ref> Yn 1944 wie syn wurk te sjen op in tentoanstelling yn it [[Ryksmuseum Amsterdam|Ryksmuseum yn Amsterdam]]. It Departemint fan Folksfoarljochting en Keunsten kocht ek in skilderij fan him oan. Nei de befrijing waard syn hâlden en dragen yn de besettingstiid beoardiele troch de ''Eereraad voor de Beeldende Kunsten''.<ref>C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', [https://pure.uva.nl/ws/files/213887657/Proefschrift.pdf proefskrift], Universiteit van Amsterdam.</ref> Wenning bleau skilderjen yn de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]]. Syn wurk wurdt karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize, dimmene kleuren en in sterke klam op sfear en ljocht. Njonken lânskippen en steds- en doarpsgesichten makke Wenning ek winter- en seegesichten en reklameplaten. Fan syn akwarellen waarden in kalinder en ansichtkaarten makke. Yn 1974 waard syn wurk tegearre mei dat fan Egnatius Ydema en [[Johannes Elsinga]] tentoansteld yn it [[Museum Martena|Coopmanshûs]] yn Frjentsjer.<ref>[https://www.frieschdagblad.nl/cultuur/pseudo-romantiek-onder-de-italiaanse-zon/155446896.html Bob Hardus, 'Pseudo-romantiek onder de Italiaanse zon?', ''Frysk Deiblêd'', 4 augustus 2021.]</ref> Yn 1954 waard syn 75e jierdei yn ferskate kranten betocht. Hy ferstoar op 11 septimber 1959. === Priveelibben === Wenning troude op 23 maaie 1901 yn Wassenaar mei Maria Johanna Bloemer út Naarden. Se krigen in soan, Johannes, berne yn 1902. It houlik einige yn 1918 yn in skieding. Yn 1919 troude Wenning mei Neeltje Adriana Crucq út Middelburg, mar ek dit houlik einige yn in skieding, yn 1922. Yn 1923 troude er mei Pauline Jacoba Cornelia Henriëtte van der Speck Obreen út Alkmaar. Dit houlik waard yn 1926 ûntbûn. Datselde jier troude er foar de fjirde kear, mei Gertruda Maria Johanna van Dijk. == Keppelings om utens == * [https://vk.ru/album-130473592_308535597 Skilderijen fan Ype Heerke Wenning] – fotoalbum op VK * [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2f%2fdata.rkd.nl%2fartists%2f83597 RKDartists – Ype Wenning], Nederlânsk Ynstitút foar Keunstskiednis; <br>https://rkd.nl/artists/83597 * [https://www.simonis-buunk.nl/kunstenaar/ype-wenning/kunstwerken-te-koop/1330/ Simonis & Buunk], skilderijen fan Ype Wenning * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/zoeken?query=Ype+Wenning&collectionSearchContext=Art&page=1&sortingType=Popularity&view=gallery Ryksmuseum oer Wenning] * [https://www.artnet.com/artists/ype-heerke-wenning/past-auction-results Artnet] {{boarnen|boarnefernijing = {{EvF|Wenning, Ype Heerkes}} * {{Aut|H.H. van Calker}}, 'Ype Wenning', yn: ''Schilders van heden en morgen'', diel II (1941), s. 224–229. * Carl Doeke Eisma, [https://www.oudwassenaer.nl/beeldende-kunstenaars/620-een-brede-impressionistische-toets-nr-580 ''Een brede impressionistische toets (nr. 580)''], Historische Vereniging Oud Wassenaer. * {{Aut|Peter Karstkarel}}, ''Johannes Elsinga, Ype Wenning en Egnatius Ydema'', tentoanstellingskatalogus, Museum 't Coopmanshûs, Frjentsjer, 1974. * {{Aut|Helen Kämink}}, ''De doorbraak van de Friese naturalistisch landschapschilderkunst'', yn de tentoanstellingkatalogus ''Salut au Monde'', Frysk Museum, Ljouwert, 1995. {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Wenning, Ype}} [[Kategory:Frysk keunstskilder]] [[Kategory:Frysk etser]] [[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]] [[Kategory:Nederlânsk etser]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Lid fan de NSB]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Lid fan de NSB]] [[Kategory:Persoan berne yn 1879]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1959]] 9lxxcdjgppr9oc7pu4ihnpgwsdd1yy3 1244411 1244408 2026-11-11T18:16:22Z ~2026-59592-00 60669 /* Libben en wurk */ 1244411 wikitext text/x-wiki [[File:Ype Wenning in z'n atelier in Voorburg, 1928.jpg|thumb|Ype Wenning yn syn atelier yn de Herenstraat, Voorburg, 1928]] '''Ype Heerke Wenning''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[26 septimber]] [[1879]] – [[De Haach]], [[11 septimber]] [[1959]]) wie in Frysk [[keunstskilder]], [[etser]] en yllustrator. Hy skildere benammen lânskippen, steds- en doarpsgesichten, mar ek portretten, figuerstikken en ynterieurs. Dêrneist wurke er as dekoraasjeskilder en boekyllustrator. Syn skilderijen slute oan by de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]] en wurde karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize. == Libben en wurk == Wenning waard berne as soan fan Johannes Wenning, muzikant, tekener by it [[Kadaster]], wapenskilder en kalligraaf, en Jantje Tiedes Schrader.<ref>Geboorteregister 1879, archyfnûmer 1007, Burgerlijke Stand Leeuwarden, Historisch Centrum Leeuwarden, ynventarisnûmer 98, aktenûmer 0704.</ref> De famylje kaam oarspronklik út Vreden yn it Dútske Münsterlân en bedarre letter yn Dokkum. Yn Ljouwert hie syn heit in atelier foar [[heraldyk]] en [[kalligrafy]] oan de Noardersingel. Syn heit en omke Heerke makken ûnder oaren tekeningen foar it ''Wapenboek van den Nederlandschen adel'' (1880–1887) fan de heraldikus [[:nl:Johannes Baptista Rietstap|Rietstap]]. De familje wenne sels yn de Bonte Papesteeg en yn de Nieuwe Oosterstraat.<ref>Bevolkingsregister 1876 - 1904</ref> Tusken syn trettjinde en sechstjinde folge Wenning ûnderwiis oan de Ambachtsskoalle yn Ljouwert. Hy helle de heechste sifers foar it skilderfak en krige as earste priis in folsleine skilderútris. Yn 1896 rûn er fan hûs fuort en gie nei Amsterdam, dêr't er wurk fûn by de dekoraasjeskilder Gerrit Hendrik Heinen, dy't oan it [[Leidseplein]] wenne en foar de [[Stadsschouwburg Amsterdam|Stadsschouwburg]] wurke. Op fersyk fan syn heit kearde Wenning werom nei Ljouwert, dêr't er slagge foar in talittingseksamen by it kadaster. Ype wenne doe oan it Hofplein 33. It wurk foldie him lykwols net en hy gie op 'e nij nei Amsterdam.<ref>[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/issue/LEO/2010-05-01/edition/null/page/24?query=Ype%20Wenning&sort=relevance Loes Wenning, 'Heerke en Johannes Wenning, Leeuwarder heraldici van faam', ''Leovardia'', maaie 2010, s. 22–26.]</ref> Yn 1899 sette er syn oplieding fuort by de Dútske dekoraasjeskilder en dekorûntwerper [https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Andreas_Carl_Sommer Andreas Carl Sommer] (1864–1953), dy't earst yn De Haach en letter yn Wassenaar wurke. Dêrneist folge Wenning jûns lessen oan de Haachske Akademy. Yn 1903 wie er mei de skilder Willem Witjens en de grafysk ûntwerper Jac. Bodaan mei-oprjochter fan de ''Haagsche Schetsclub''. Yn 1905 begûn er mei syn heit in atelier foar heraldyk, kalligrafy, yllustraasjes en toanieldekors yn de Schoolstraat yn De Haach. Njonken syn wurk as dekoraasjeskilder lei Wenning him hieltyd mear ta op de frije skilderkeunst. Wenning wurke ek as boekyllustrator. Yn 1909 makke er pentekeningen foar ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'' fan M. Hoekstra Azn., in boek dat mei meiwurking fan de Friesche IJsbond útjûn waard.<ref>[https://www.bol.com/nl/nl/p/de-historische-elfstedentocht/1001004006478226/?Referrer=ADVNLGOO002008J-S--1001004006478226-PMAX-C-24171706314&gad_source=1&gad_campaignid=24177717353&gbraid=0AAAAAD5OnmO2wDuVQk7cDLtRon5JWMpEi&gclid=Cj0KCQiA77DXBhCHARIsAHf2MNrsb3L8hFB4UWy7mhz6rSHC2oDdhgDay-ke4jmDzBWVQ_pxuvnbCxUaAlc6EALw_wcB M. Hoekstra Azn., ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'', mei tekeningen fan Y. Wenning, De Atlas, De Haach, 1909.]</ref> Yn 1911 krige Wenning de ''Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst'' takend. Oan de priis wie in subsydzje ferbûn, sadat er him fierder as keunstskilder ûntwikkelje koe. Syn earste solotentoanstelling yn 1913 by keunsthannel ''[[:nl:Esher Surrey|Esher Surry]]'' yn Scheveningen waard posityf ûntfongen, al hiene kritisy ek beswieren tsjin it romantyske karakter fan syn wurk. De ''Leeuwarder Courant'' spruts fan ''weeke pseudo-romantiek'', wylst it ''Algemeen Handelsblad'' yn 1916 syn romantyske foarstellings as ''tamelijk banaal'' omskreau. Yn 1918 en 1919 waard syn wurk lykwols wurdearre op de ledetentoanstellingen fan [[Pulchri Studio]]. Wenning skildere ûnder mear yn Giteren, Súd-Limburch, Gouda, Vianen, Nieuwkoop, Oudewater en Earnewâld. Yn Oudewater ferbleau er geregeld yn hotel ''De Roos'', dêr't er syn ferbliuw betelle mei skilderijen foar de gelachkeamer. Hy joech dêr ek les oan de amateurskilder Johan Schouten.<ref>[https://oud-utrecht.nl/images/pdf-bestanden/Tijdschrift/TSOU-2016-03-LR.pdf ''Tijdschrift Oud-Utrecht'', 89e jiergong, juny 2016, s. 86–87.]</ref> Yn 1922 presintearre de [[KLM]] twa skilderijen dy't er makke hie nei sketsen fan in flecht mei in fleantúch.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=MMHCO01:000085963:mpeg21:a0059 'Uit de Residentie'], ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 13 maaie 1922.</ref> Yn april 1926 waard in lânskip fan Wenning tentoansteld yn it ''[[:fr:Musée du Jeu de Paume|Musée du Jeu de Paume]]'' yn Parys, op in tentoanstelling fan Nederlânske keunst. Dêr wie ek wurk te sjen fan ûnder oaren George Hendrik Breitner, [[Piet van der Hem]] en Isaac Israëls.<ref>''Le Nouveau Siècle'', 13 april 1926, 'L'exposition Hollandaise', s. 1.</ref> Yn jannewaris 1933 kocht keninginne [[Wilhelmina fan de Nederlannen|Wilhelmina]] op in tentoanstelling fan [[Pulchri Studio]] it skilderij ''Winter'' fan Wenning.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=ddd:110570852:mpeg21:a0049 'H.M. de Koningin koopt een schilderij van Ype Wenning'], ''De Telegraaf'', 13 jannewaris 1933.</ref> Wenning wie befreone mei [[Egnatius Ydema]], mei wa't er geregeld de Fryske marren opgie om te skilderjen. Hy wie lid fan [[Arti et Amicitiae]] en Sint Lucas yn Amsterdam en waard bestjoerslid fan Pulchri Studio yn De Haach. Yn 1939 waard syn sechtichste jierdei by Pulchri Studio betocht. Datselde jier eksposearre er mei Piet van der Hem en [[Ids Wiersma]] op in tentoanstelling ta gelegenheid fan it fjirtichjierrich bestean fan it Frysk Selskip ''Rjucht en Sljucht'' yn De Haach. Neffens C.C. Wesselink soe Wenning lid west hawwe fan de [[NSB]].<ref>C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', s. 98.</ref> Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] die Wenning mei oan tentoanstellingen dy't organisearre waarden troch de Nederlânske Kultuerkeamer. Yn augustus 1942 waard syn skilderij ''Zandafgraving'' yn it ''Algemeen Handelsblad'' priizge as ien fan de bêste ynstjoeringen op de simmertentoanstelling fan Arti et Amicitiae.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=KBNRC01:000054261:mpeg21:a0045 'Kunst en cultuur. Zomertentoonstelling van Arti'], ''Algemeen Handelsblad'', 18 augustus 1942.</ref> Yn 1944 wie syn wurk te sjen op in tentoanstelling yn it [[Ryksmuseum Amsterdam|Ryksmuseum yn Amsterdam]]. It Departemint fan Folksfoarljochting en Keunsten kocht ek in skilderij fan him oan. Nei de befrijing waard syn hâlden en dragen yn de besettingstiid beoardiele troch de ''Eereraad voor de Beeldende Kunsten''.<ref>C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', [https://pure.uva.nl/ws/files/213887657/Proefschrift.pdf proefskrift], Universiteit van Amsterdam.</ref> Wenning bleau skilderjen yn de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]]. Syn wurk wurdt karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize, dimmene kleuren en in sterke klam op sfear en ljocht. Njonken lânskippen en steds- en doarpsgesichten makke Wenning ek winter- en seegesichten en reklameplaten. Fan syn akwarellen waarden in kalinder en ansichtkaarten makke. Yn 1974 waard syn wurk tegearre mei dat fan Egnatius Ydema en [[Johannes Elsinga]] tentoansteld yn it [[Museum Martena|Coopmanshûs]] yn Frjentsjer.<ref>[https://www.frieschdagblad.nl/cultuur/pseudo-romantiek-onder-de-italiaanse-zon/155446896.html Bob Hardus, 'Pseudo-romantiek onder de Italiaanse zon?', ''Frysk Deiblêd'', 4 augustus 2021.]</ref> Yn 1954 waard syn 75e jierdei yn ferskate kranten betocht. Hy ferstoar op 11 septimber 1959. === Priveelibben === Wenning troude op 23 maaie 1901 yn Wassenaar mei Maria Johanna Bloemer út Naarden. Se krigen in soan, Johannes, berne yn 1902. It houlik einige yn 1918 yn in skieding. Yn 1919 troude Wenning mei Neeltje Adriana Crucq út Middelburg, mar ek dit houlik einige yn in skieding, yn 1922. Yn 1923 troude er mei Pauline Jacoba Cornelia Henriëtte van der Speck Obreen út Alkmaar. Dit houlik waard yn 1926 ûntbûn. Datselde jier troude er foar de fjirde kear, mei Gertruda Maria Johanna van Dijk. == Keppelings om utens == * [https://vk.ru/album-130473592_308535597 Skilderijen fan Ype Heerke Wenning] – fotoalbum op VK * [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2f%2fdata.rkd.nl%2fartists%2f83597 RKDartists – Ype Wenning], Nederlânsk Ynstitút foar Keunstskiednis; <br>https://rkd.nl/artists/83597 * [https://www.simonis-buunk.nl/kunstenaar/ype-wenning/kunstwerken-te-koop/1330/ Simonis & Buunk], skilderijen fan Ype Wenning * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/zoeken?query=Ype+Wenning&collectionSearchContext=Art&page=1&sortingType=Popularity&view=gallery Ryksmuseum oer Wenning] * [https://www.artnet.com/artists/ype-heerke-wenning/past-auction-results Artnet] {{boarnen|boarnefernijing = {{EvF|Wenning, Ype Heerkes}} * {{Aut|H.H. van Calker}}, 'Ype Wenning', yn: ''Schilders van heden en morgen'', diel II (1941), s. 224–229. * Carl Doeke Eisma, [https://www.oudwassenaer.nl/beeldende-kunstenaars/620-een-brede-impressionistische-toets-nr-580 ''Een brede impressionistische toets (nr. 580)''], Historische Vereniging Oud Wassenaer. * {{Aut|Peter Karstkarel}}, ''Johannes Elsinga, Ype Wenning en Egnatius Ydema'', tentoanstellingskatalogus, Museum 't Coopmanshûs, Frjentsjer, 1974. * {{Aut|Helen Kämink}}, ''De doorbraak van de Friese naturalistisch landschapschilderkunst'', yn de tentoanstellingkatalogus ''Salut au Monde'', Frysk Museum, Ljouwert, 1995. {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Wenning, Ype}} [[Kategory:Frysk keunstskilder]] [[Kategory:Frysk etser]] [[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]] [[Kategory:Nederlânsk etser]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Lid fan de NSB]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Lid fan de NSB]] [[Kategory:Persoan berne yn 1879]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1959]] 69aw17dfeqy70mefpin6z3cm2yokzug 1244412 1244411 2026-11-11T18:19:28Z Drewes 2754 wurk 1244412 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks keunstner | ôfbylding = Ype Wenning in z'n atelier in Voorburg, 1928.jpg | ôfbyldingstekst = Ype Wenning yn syn atelier yn de Herenstraat, Voorburg, 1928 | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | nasjonaliteit = | berne = [[26 septimber]] [[1879]] | berteplak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | stoarn = [[11 septimber]] [[1959]] | stjerplak = [[De Haach]] | etnisiteit = {{FRLetn}} | regionale identiteit = | wurksum as = [[keunstskilder]], [[etser]] en [[yllustrator]] | perioade = | streaming = | medium = | bekendste wurk(en) = | jierren aktyf = | prizen = | webside = }} '''Ype Heerke Wenning''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[26 septimber]] [[1879]] – [[De Haach]], [[11 septimber]] [[1959]]) wie in Frysk [[keunstskilder]], [[etser]] en yllustrator. Hy skildere benammen lânskippen, steds- en doarpsgesichten, mar ek portretten, figuerstikken en ynterieurs. Dêrneist wurke er as dekoraasjeskilder en boekyllustrator. Syn skilderijen slute oan by de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]] en wurde karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize. == Libben en wurk == Wenning waard berne as soan fan Johannes Wenning, muzikant, tekener by it [[Kadaster]], wapenskilder en kalligraaf, en Jantje Tiedes Schrader.<ref>Geboorteregister 1879, archyfnûmer 1007, Burgerlijke Stand Leeuwarden, Historisch Centrum Leeuwarden, ynventarisnûmer 98, aktenûmer 0704.</ref> De famylje kaam oarspronklik út Vreden yn it Dútske Münsterlân en bedarre letter yn Dokkum. Yn Ljouwert hie syn heit in atelier foar [[heraldyk]] en [[kalligrafy]] oan de Noardersingel. Syn heit en omke Heerke makken ûnder oaren tekeningen foar it ''Wapenboek van den Nederlandschen adel'' (1880–1887) fan de heraldikus [[:nl:Johannes Baptista Rietstap|Rietstap]]. De familje wenne sels yn de Bonte Papesteeg en yn de Nieuwe Oosterstraat.<ref>Bevolkingsregister 1876 - 1904</ref> Tusken syn trettjinde en sechstjinde folge Wenning ûnderwiis oan de Ambachtsskoalle yn Ljouwert. Hy helle de heechste sifers foar it skilderfak en krige as earste priis in folsleine skilderútris. Yn 1896 rûn er fan hûs fuort en gie nei Amsterdam, dêr't er wurk fûn by de dekoraasjeskilder Gerrit Hendrik Heinen, dy't oan it [[Leidseplein]] wenne en foar de [[Stadsschouwburg Amsterdam|Stadsschouwburg]] wurke. Op fersyk fan syn heit kearde Wenning werom nei Ljouwert, dêr't er slagge foar in talittingseksamen by it kadaster. Ype wenne doe oan it Hofplein 33. It wurk foldie him lykwols net en hy gie op 'e nij nei Amsterdam.<ref>[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/issue/LEO/2010-05-01/edition/null/page/24?query=Ype%20Wenning&sort=relevance Loes Wenning, 'Heerke en Johannes Wenning, Leeuwarder heraldici van faam', ''Leovardia'', maaie 2010, s. 22–26.]</ref> Yn 1899 sette er syn oplieding fuort by de Dútske dekoraasjeskilder en dekorûntwerper [https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Andreas_Carl_Sommer Andreas Carl Sommer] (1864–1953), dy't earst yn De Haach en letter yn Wassenaar wurke. Dêrneist folge Wenning jûns lessen oan de Haachske Akademy. Yn 1903 wie er mei de skilder Willem Witjens en de grafysk ûntwerper Jac. Bodaan mei-oprjochter fan de ''Haagsche Schetsclub''. Yn 1905 begûn er mei syn heit in atelier foar heraldyk, kalligrafy, yllustraasjes en toanieldekors yn de Schoolstraat yn De Haach. Njonken syn wurk as dekoraasjeskilder lei Wenning him hieltyd mear ta op de frije skilderkeunst. Wenning wurke ek as boekyllustrator. Yn 1909 makke er pentekeningen foar ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'' fan M. Hoekstra Azn., in boek dat mei meiwurking fan de Friesche IJsbond útjûn waard.<ref>[https://www.bol.com/nl/nl/p/de-historische-elfstedentocht/1001004006478226/?Referrer=ADVNLGOO002008J-S--1001004006478226-PMAX-C-24171706314&gad_source=1&gad_campaignid=24177717353&gbraid=0AAAAAD5OnmO2wDuVQk7cDLtRon5JWMpEi&gclid=Cj0KCQiA77DXBhCHARIsAHf2MNrsb3L8hFB4UWy7mhz6rSHC2oDdhgDay-ke4jmDzBWVQ_pxuvnbCxUaAlc6EALw_wcB M. Hoekstra Azn., ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'', mei tekeningen fan Y. Wenning, De Atlas, De Haach, 1909.]</ref> Yn 1911 krige Wenning de ''Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst'' takend. Oan de priis wie in subsydzje ferbûn, sadat er him fierder as keunstskilder ûntwikkelje koe. Syn earste solotentoanstelling yn 1913 by keunsthannel ''[[:nl:Esher Surrey|Esher Surry]]'' yn Scheveningen waard posityf ûntfongen, al hiene kritisy ek beswieren tsjin it romantyske karakter fan syn wurk. De ''Leeuwarder Courant'' spruts fan ''weeke pseudo-romantiek'', wylst it ''Algemeen Handelsblad'' yn 1916 syn romantyske foarstellings as ''tamelijk banaal'' omskreau. Yn 1918 en 1919 waard syn wurk lykwols wurdearre op de ledetentoanstellingen fan [[Pulchri Studio]]. Wenning skildere ûnder mear yn Giteren, Súd-Limburch, Gouda, Vianen, Nieuwkoop, Oudewater en Earnewâld. Yn Oudewater ferbleau er geregeld yn hotel ''De Roos'', dêr't er syn ferbliuw betelle mei skilderijen foar de gelachkeamer. Hy joech dêr ek les oan de amateurskilder Johan Schouten.<ref>[https://oud-utrecht.nl/images/pdf-bestanden/Tijdschrift/TSOU-2016-03-LR.pdf ''Tijdschrift Oud-Utrecht'', 89e jiergong, juny 2016, s. 86–87.]</ref> Yn 1922 presintearre de [[KLM]] twa skilderijen dy't er makke hie nei sketsen fan in flecht mei in fleantúch.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=MMHCO01:000085963:mpeg21:a0059 'Uit de Residentie'], ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 13 maaie 1922.</ref> Yn april 1926 waard in lânskip fan Wenning tentoansteld yn it ''[[:fr:Musée du Jeu de Paume|Musée du Jeu de Paume]]'' yn Parys, op in tentoanstelling fan Nederlânske keunst. Dêr wie ek wurk te sjen fan ûnder oaren George Hendrik Breitner, [[Piet van der Hem]] en Isaac Israëls.<ref>''Le Nouveau Siècle'', 13 april 1926, 'L'exposition Hollandaise', s. 1.</ref> Yn jannewaris 1933 kocht keninginne [[Wilhelmina fan de Nederlannen|Wilhelmina]] op in tentoanstelling fan [[Pulchri Studio]] it skilderij ''Winter'' fan Wenning.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=ddd:110570852:mpeg21:a0049 'H.M. de Koningin koopt een schilderij van Ype Wenning'], ''De Telegraaf'', 13 jannewaris 1933.</ref> Wenning wie befreone mei [[Egnatius Ydema]], mei wa't er geregeld de Fryske marren opgie om te skilderjen. Hy wie lid fan [[Arti et Amicitiae]] en Sint Lucas yn Amsterdam en waard bestjoerslid fan Pulchri Studio yn De Haach. Yn 1939 waard syn sechtichste jierdei by Pulchri Studio betocht. Datselde jier eksposearre er mei Piet van der Hem en [[Ids Wiersma]] op in tentoanstelling ta gelegenheid fan it fjirtichjierrich bestean fan it Frysk Selskip ''Rjucht en Sljucht'' yn De Haach. Neffens C.C. Wesselink soe Wenning lid west hawwe fan de [[NSB]].<ref>C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', s. 98.</ref> Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] die Wenning mei oan tentoanstellingen dy't organisearre waarden troch de Nederlânske Kultuerkeamer. Yn augustus 1942 waard syn skilderij ''Zandafgraving'' yn it ''Algemeen Handelsblad'' priizge as ien fan de bêste ynstjoeringen op de simmertentoanstelling fan Arti et Amicitiae.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=KBNRC01:000054261:mpeg21:a0045 'Kunst en cultuur. Zomertentoonstelling van Arti'], ''Algemeen Handelsblad'', 18 augustus 1942.</ref> Yn 1944 wie syn wurk te sjen op in tentoanstelling yn it [[Ryksmuseum Amsterdam|Ryksmuseum yn Amsterdam]]. It Departemint fan Folksfoarljochting en Keunsten kocht ek in skilderij fan him oan. Nei de befrijing waard syn hâlden en dragen yn de besettingstiid beoardiele troch de ''Eereraad voor de Beeldende Kunsten''.<ref>C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', [https://pure.uva.nl/ws/files/213887657/Proefschrift.pdf proefskrift], Universiteit van Amsterdam.</ref> Wenning bleau skilderjen yn de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]]. Syn wurk wurdt karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize, dimmene kleuren en in sterke klam op sfear en ljocht. Njonken lânskippen en steds- en doarpsgesichten makke Wenning ek winter- en seegesichten en reklameplaten. Fan syn akwarellen waarden in kalinder en ansichtkaarten makke. Yn 1974 waard syn wurk tegearre mei dat fan Egnatius Ydema en [[Johannes Elsinga]] tentoansteld yn it [[Museum Martena|Coopmanshûs]] yn Frjentsjer.<ref>[https://www.frieschdagblad.nl/cultuur/pseudo-romantiek-onder-de-italiaanse-zon/155446896.html Bob Hardus, 'Pseudo-romantiek onder de Italiaanse zon?', ''Frysk Deiblêd'', 4 augustus 2021.]</ref> Yn 1954 waard syn 75e jierdei yn ferskate kranten betocht. Hy ferstoar op 11 septimber 1959. === Priveelibben === Wenning troude op 23 maaie 1901 yn Wassenaar mei Maria Johanna Bloemer út Naarden. Se krigen in soan, Johannes, berne yn 1902. It houlik einige yn 1918 yn in skieding. Yn 1919 troude Wenning mei Neeltje Adriana Crucq út Middelburg, mar ek dit houlik einige yn in skieding, yn 1922. Yn 1923 troude er mei Pauline Jacoba Cornelia Henriëtte van der Speck Obreen út Alkmaar. Dit houlik waard yn 1926 ûntbûn. Datselde jier troude er foar de fjirde kear, mei Gertruda Maria Johanna van Dijk. == Keppelings om utens == * [https://vk.ru/album-130473592_308535597 Skilderijen fan Ype Heerke Wenning] – fotoalbum op VK * [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2f%2fdata.rkd.nl%2fartists%2f83597 RKDartists – Ype Wenning], Nederlânsk Ynstitút foar Keunstskiednis; <br>https://rkd.nl/artists/83597 * [https://www.simonis-buunk.nl/kunstenaar/ype-wenning/kunstwerken-te-koop/1330/ Simonis & Buunk], skilderijen fan Ype Wenning * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/zoeken?query=Ype+Wenning&collectionSearchContext=Art&page=1&sortingType=Popularity&view=gallery Ryksmuseum oer Wenning] * [https://www.artnet.com/artists/ype-heerke-wenning/past-auction-results Artnet] {{boarnen|boarnefernijing = {{EvF|Wenning, Ype Heerkes}} * {{Aut|H.H. van Calker}}, 'Ype Wenning', yn: ''Schilders van heden en morgen'', diel II (1941), s. 224–229. * Carl Doeke Eisma, [https://www.oudwassenaer.nl/beeldende-kunstenaars/620-een-brede-impressionistische-toets-nr-580 ''Een brede impressionistische toets (nr. 580)''], Historische Vereniging Oud Wassenaer. * {{Aut|Peter Karstkarel}}, ''Johannes Elsinga, Ype Wenning en Egnatius Ydema'', tentoanstellingskatalogus, Museum 't Coopmanshûs, Frjentsjer, 1974. * {{Aut|Helen Kämink}}, ''De doorbraak van de Friese naturalistisch landschapschilderkunst'', yn de tentoanstellingkatalogus ''Salut au Monde'', Frysk Museum, Ljouwert, 1995. {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Wenning, Ype}} [[Kategory:Frysk keunstskilder]] [[Kategory:Frysk etser]] [[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]] [[Kategory:Nederlânsk etser]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Lid fan de NSB]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Lid fan de NSB]] [[Kategory:Persoan berne yn 1879]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1959]] g6ksjvtutaqzgttabwxak3qv9r71caw 1244413 1244412 2026-11-11T18:30:19Z Drewes 2754 ynfoboks 1244413 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks keunstner | ôfbylding = Ype Wenning in z'n atelier in Voorburg, 1928.jpg | ôfbyldingstekst = Ype Wenning yn syn atelier yn de Herenstraat, Voorburg, 1928 | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[26 septimber]] [[1879]] | berteplak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | stoarn = [[11 septimber]] [[1959]] | stjerplak = [[De Haach]] | etnisiteit = {{FRLetn}} | regionale identiteit = | wurksum as = [[keunstskilder]], [[etser]] en [[yllustrator]] | perioade = | streaming = [[Haachske Skoalle]] [[ympresjonisme]] | medium = | bekendste wurk(en) = | jierren aktyf = | prizen = | webside = }} '''Ype Heerke Wenning''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[26 septimber]] [[1879]] – [[De Haach]], [[11 septimber]] [[1959]]) wie in Frysk [[keunstskilder]], [[etser]] en yllustrator. Hy skildere benammen lânskippen, steds- en doarpsgesichten, mar ek portretten, figuerstikken en ynterieurs. Dêrneist wurke er as dekoraasjeskilder en boekyllustrator. Syn skilderijen slute oan by de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]] en wurde karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize. == Libben en wurk == Wenning waard berne as soan fan Johannes Wenning, muzikant, tekener by it [[Kadaster]], wapenskilder en kalligraaf, en Jantje Tiedes Schrader.<ref>Geboorteregister 1879, archyfnûmer 1007, Burgerlijke Stand Leeuwarden, Historisch Centrum Leeuwarden, ynventarisnûmer 98, aktenûmer 0704.</ref> De famylje kaam oarspronklik út Vreden yn it Dútske Münsterlân en bedarre letter yn Dokkum. Yn Ljouwert hie syn heit in atelier foar [[heraldyk]] en [[kalligrafy]] oan de Noardersingel. Syn heit en omke Heerke makken ûnder oaren tekeningen foar it ''Wapenboek van den Nederlandschen adel'' (1880–1887) fan de heraldikus [[:nl:Johannes Baptista Rietstap|Rietstap]]. De familje wenne sels yn de Bonte Papesteeg en yn de Nieuwe Oosterstraat.<ref>Bevolkingsregister 1876 - 1904</ref> Tusken syn trettjinde en sechstjinde folge Wenning ûnderwiis oan de Ambachtsskoalle yn Ljouwert. Hy helle de heechste sifers foar it skilderfak en krige as earste priis in folsleine skilderútris. Yn 1896 rûn er fan hûs fuort en gie nei Amsterdam, dêr't er wurk fûn by de dekoraasjeskilder Gerrit Hendrik Heinen, dy't oan it [[Leidseplein]] wenne en foar de [[Stadsschouwburg Amsterdam|Stadsschouwburg]] wurke. Op fersyk fan syn heit kearde Wenning werom nei Ljouwert, dêr't er slagge foar in talittingseksamen by it kadaster. Ype wenne doe oan it Hofplein 33. It wurk foldie him lykwols net en hy gie op 'e nij nei Amsterdam.<ref>[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/issue/LEO/2010-05-01/edition/null/page/24?query=Ype%20Wenning&sort=relevance Loes Wenning, 'Heerke en Johannes Wenning, Leeuwarder heraldici van faam', ''Leovardia'', maaie 2010, s. 22–26.]</ref> Yn 1899 sette er syn oplieding fuort by de Dútske dekoraasjeskilder en dekorûntwerper [https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Andreas_Carl_Sommer Andreas Carl Sommer] (1864–1953), dy't earst yn De Haach en letter yn Wassenaar wurke. Dêrneist folge Wenning jûns lessen oan de Haachske Akademy. Yn 1903 wie er mei de skilder Willem Witjens en de grafysk ûntwerper Jac. Bodaan mei-oprjochter fan de ''Haagsche Schetsclub''. Yn 1905 begûn er mei syn heit in atelier foar heraldyk, kalligrafy, yllustraasjes en toanieldekors yn de Schoolstraat yn De Haach. Njonken syn wurk as dekoraasjeskilder lei Wenning him hieltyd mear ta op de frije skilderkeunst. Wenning wurke ek as boekyllustrator. Yn 1909 makke er pentekeningen foar ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'' fan M. Hoekstra Azn., in boek dat mei meiwurking fan de Friesche IJsbond útjûn waard.<ref>[https://www.bol.com/nl/nl/p/de-historische-elfstedentocht/1001004006478226/?Referrer=ADVNLGOO002008J-S--1001004006478226-PMAX-C-24171706314&gad_source=1&gad_campaignid=24177717353&gbraid=0AAAAAD5OnmO2wDuVQk7cDLtRon5JWMpEi&gclid=Cj0KCQiA77DXBhCHARIsAHf2MNrsb3L8hFB4UWy7mhz6rSHC2oDdhgDay-ke4jmDzBWVQ_pxuvnbCxUaAlc6EALw_wcB M. Hoekstra Azn., ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'', mei tekeningen fan Y. Wenning, De Atlas, De Haach, 1909.]</ref> Yn 1911 krige Wenning de ''Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst'' takend. Oan de priis wie in subsydzje ferbûn, sadat er him fierder as keunstskilder ûntwikkelje koe. Syn earste solotentoanstelling yn 1913 by keunsthannel ''[[:nl:Esher Surrey|Esher Surry]]'' yn Scheveningen waard posityf ûntfongen, al hiene kritisy ek beswieren tsjin it romantyske karakter fan syn wurk. De ''Leeuwarder Courant'' spruts fan ''weeke pseudo-romantiek'', wylst it ''Algemeen Handelsblad'' yn 1916 syn romantyske foarstellings as ''tamelijk banaal'' omskreau. Yn 1918 en 1919 waard syn wurk lykwols wurdearre op de ledetentoanstellingen fan [[Pulchri Studio]]. Wenning skildere ûnder mear yn Giteren, Súd-Limburch, Gouda, Vianen, Nieuwkoop, Oudewater en Earnewâld. Yn Oudewater ferbleau er geregeld yn hotel ''De Roos'', dêr't er syn ferbliuw betelle mei skilderijen foar de gelachkeamer. Hy joech dêr ek les oan de amateurskilder Johan Schouten.<ref>[https://oud-utrecht.nl/images/pdf-bestanden/Tijdschrift/TSOU-2016-03-LR.pdf ''Tijdschrift Oud-Utrecht'', 89e jiergong, juny 2016, s. 86–87.]</ref> Yn 1922 presintearre de [[KLM]] twa skilderijen dy't er makke hie nei sketsen fan in flecht mei in fleantúch.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=MMHCO01:000085963:mpeg21:a0059 'Uit de Residentie'], ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 13 maaie 1922.</ref> Yn april 1926 waard in lânskip fan Wenning tentoansteld yn it ''[[:fr:Musée du Jeu de Paume|Musée du Jeu de Paume]]'' yn Parys, op in tentoanstelling fan Nederlânske keunst. Dêr wie ek wurk te sjen fan ûnder oaren George Hendrik Breitner, [[Piet van der Hem]] en Isaac Israëls.<ref>''Le Nouveau Siècle'', 13 april 1926, 'L'exposition Hollandaise', s. 1.</ref> Yn jannewaris 1933 kocht keninginne [[Wilhelmina fan de Nederlannen|Wilhelmina]] op in tentoanstelling fan [[Pulchri Studio]] it skilderij ''Winter'' fan Wenning.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=ddd:110570852:mpeg21:a0049 'H.M. de Koningin koopt een schilderij van Ype Wenning'], ''De Telegraaf'', 13 jannewaris 1933.</ref> Wenning wie befreone mei [[Egnatius Ydema]], mei wa't er geregeld de Fryske marren opgie om te skilderjen. Hy wie lid fan [[Arti et Amicitiae]] en Sint Lucas yn Amsterdam en waard bestjoerslid fan Pulchri Studio yn De Haach. Yn 1939 waard syn sechtichste jierdei by Pulchri Studio betocht. Datselde jier eksposearre er mei Piet van der Hem en [[Ids Wiersma]] op in tentoanstelling ta gelegenheid fan it fjirtichjierrich bestean fan it Frysk Selskip ''Rjucht en Sljucht'' yn De Haach. Neffens C.C. Wesselink soe Wenning lid west hawwe fan de [[NSB]].<ref>C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', s. 98.</ref> Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] die Wenning mei oan tentoanstellingen dy't organisearre waarden troch de Nederlânske Kultuerkeamer. Yn augustus 1942 waard syn skilderij ''Zandafgraving'' yn it ''Algemeen Handelsblad'' priizge as ien fan de bêste ynstjoeringen op de simmertentoanstelling fan Arti et Amicitiae.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=KBNRC01:000054261:mpeg21:a0045 'Kunst en cultuur. Zomertentoonstelling van Arti'], ''Algemeen Handelsblad'', 18 augustus 1942.</ref> Yn 1944 wie syn wurk te sjen op in tentoanstelling yn it [[Ryksmuseum Amsterdam|Ryksmuseum yn Amsterdam]]. It Departemint fan Folksfoarljochting en Keunsten kocht ek in skilderij fan him oan. Nei de befrijing waard syn hâlden en dragen yn de besettingstiid beoardiele troch de ''Eereraad voor de Beeldende Kunsten''.<ref>C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', [https://pure.uva.nl/ws/files/213887657/Proefschrift.pdf proefskrift], Universiteit van Amsterdam.</ref> Wenning bleau skilderjen yn de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]]. Syn wurk wurdt karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize, dimmene kleuren en in sterke klam op sfear en ljocht. Njonken lânskippen en steds- en doarpsgesichten makke Wenning ek winter- en seegesichten en reklameplaten. Fan syn akwarellen waarden in kalinder en ansichtkaarten makke. Yn 1974 waard syn wurk tegearre mei dat fan Egnatius Ydema en [[Johannes Elsinga]] tentoansteld yn it [[Museum Martena|Coopmanshûs]] yn Frjentsjer.<ref>[https://www.frieschdagblad.nl/cultuur/pseudo-romantiek-onder-de-italiaanse-zon/155446896.html Bob Hardus, 'Pseudo-romantiek onder de Italiaanse zon?', ''Frysk Deiblêd'', 4 augustus 2021.]</ref> Yn 1954 waard syn 75e jierdei yn ferskate kranten betocht. Hy ferstoar op 11 septimber 1959. === Priveelibben === Wenning troude op 23 maaie 1901 yn Wassenaar mei Maria Johanna Bloemer út Naarden. Se krigen in soan, Johannes, berne yn 1902. It houlik einige yn 1918 yn in skieding. Yn 1919 troude Wenning mei Neeltje Adriana Crucq út Middelburg, mar ek dit houlik einige yn in skieding, yn 1922. Yn 1923 troude er mei Pauline Jacoba Cornelia Henriëtte van der Speck Obreen út Alkmaar. Dit houlik waard yn 1926 ûntbûn. Datselde jier troude er foar de fjirde kear, mei Gertruda Maria Johanna van Dijk. == Keppelings om utens == * [https://vk.ru/album-130473592_308535597 Skilderijen fan Ype Heerke Wenning] – fotoalbum op VK * [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2f%2fdata.rkd.nl%2fartists%2f83597 RKDartists – Ype Wenning], Nederlânsk Ynstitút foar Keunstskiednis; <br>https://rkd.nl/artists/83597 * [https://www.simonis-buunk.nl/kunstenaar/ype-wenning/kunstwerken-te-koop/1330/ Simonis & Buunk], skilderijen fan Ype Wenning * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/zoeken?query=Ype+Wenning&collectionSearchContext=Art&page=1&sortingType=Popularity&view=gallery Ryksmuseum oer Wenning] * [https://www.artnet.com/artists/ype-heerke-wenning/past-auction-results Artnet] {{boarnen|boarnefernijing = {{EvF|Wenning, Ype Heerkes}} * {{Aut|H.H. van Calker}}, 'Ype Wenning', yn: ''Schilders van heden en morgen'', diel II (1941), s. 224–229. * Carl Doeke Eisma, [https://www.oudwassenaer.nl/beeldende-kunstenaars/620-een-brede-impressionistische-toets-nr-580 ''Een brede impressionistische toets (nr. 580)''], Historische Vereniging Oud Wassenaer. * {{Aut|Peter Karstkarel}}, ''Johannes Elsinga, Ype Wenning en Egnatius Ydema'', tentoanstellingskatalogus, Museum 't Coopmanshûs, Frjentsjer, 1974. * {{Aut|Helen Kämink}}, ''De doorbraak van de Friese naturalistisch landschapschilderkunst'', yn de tentoanstellingkatalogus ''Salut au Monde'', Frysk Museum, Ljouwert, 1995. {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Wenning, Ype}} [[Kategory:Frysk keunstskilder]] [[Kategory:Frysk etser]] [[Kategory:Frysk yllustrator]] [[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]] [[Kategory:Nederlânsk etser]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Lid fan de NSB]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Lid fan de NSB]] [[Kategory:Persoan berne yn 1879]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1959]] rxvwe26q048rrwqp2xuo5q5sdzxoxa0 1244414 1244413 2026-11-11T18:33:11Z Drewes 2754 /* Libben en wurk */ [[]] 1244414 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks keunstner | ôfbylding = Ype Wenning in z'n atelier in Voorburg, 1928.jpg | ôfbyldingstekst = Ype Wenning yn syn atelier yn de Herenstraat, Voorburg, 1928 | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[26 septimber]] [[1879]] | berteplak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | stoarn = [[11 septimber]] [[1959]] | stjerplak = [[De Haach]] | etnisiteit = {{FRLetn}} | regionale identiteit = | wurksum as = [[keunstskilder]], [[etser]] en [[yllustrator]] | perioade = | streaming = [[Haachske Skoalle]] [[ympresjonisme]] | medium = | bekendste wurk(en) = | jierren aktyf = | prizen = | webside = }} '''Ype Heerke Wenning''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[26 septimber]] [[1879]] – [[De Haach]], [[11 septimber]] [[1959]]) wie in Frysk [[keunstskilder]], [[etser]] en yllustrator. Hy skildere benammen lânskippen, steds- en doarpsgesichten, mar ek portretten, figuerstikken en ynterieurs. Dêrneist wurke er as dekoraasjeskilder en boekyllustrator. Syn skilderijen slute oan by de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]] en wurde karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize. == Libben en wurk == Wenning waard berne as soan fan Johannes Wenning, muzikant, tekener by it [[Kadaster]], wapenskilder en kalligraaf, en Jantje Tiedes Schrader.<ref>Geboorteregister 1879, archyfnûmer 1007, Burgerlijke Stand Leeuwarden, Historisch Centrum Leeuwarden, ynventarisnûmer 98, aktenûmer 0704.</ref> De famylje kaam oarspronklik út Vreden yn it Dútske Münsterlân en bedarre letter yn Dokkum. Yn Ljouwert hie syn heit in atelier foar [[heraldyk]] en [[kalligrafy]] oan de Noardersingel. Syn heit en omke Heerke makken ûnder oaren tekeningen foar it ''Wapenboek van den Nederlandschen adel'' (1880–1887) fan de heraldikus [[:nl:Johannes Baptista Rietstap|Rietstap]]. De familje wenne sels yn de Bonte Papesteeg en yn de Nieuwe Oosterstraat.<ref>Bevolkingsregister 1876 - 1904</ref> Tusken syn trettjinde en sechstjinde folge Wenning ûnderwiis oan de Ambachtsskoalle yn Ljouwert. Hy helle de heechste sifers foar it skilderfak en krige as earste priis in folsleine skilderútris. Yn 1896 rûn er fan hûs fuort en gie nei Amsterdam, dêr't er wurk fûn by de dekoraasjeskilder Gerrit Hendrik Heinen, dy't oan it [[Leidseplein]] wenne en foar de [[Stadsschouwburg Amsterdam|Stadsschouwburg]] wurke. Op fersyk fan syn heit kearde Wenning werom nei Ljouwert, dêr't er slagge foar in talittingseksamen by it kadaster. Ype wenne doe oan it Hofplein 33. It wurk foldie him lykwols net en hy gie op 'e nij nei Amsterdam.<ref>[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/issue/LEO/2010-05-01/edition/null/page/24?query=Ype%20Wenning&sort=relevance Loes Wenning, 'Heerke en Johannes Wenning, Leeuwarder heraldici van faam', ''Leovardia'', maaie 2010, s. 22–26.]</ref> Yn 1899 sette er syn oplieding fuort by de Dútske dekoraasjeskilder en dekorûntwerper [https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Andreas_Carl_Sommer Andreas Carl Sommer] (1864–1953), dy't earst yn De Haach en letter yn Wassenaar wurke. Dêrneist folge Wenning jûns lessen oan de Haachske Akademy. Yn 1903 wie er mei de skilder Willem Witjens en de grafysk ûntwerper Jac. Bodaan mei-oprjochter fan de ''Haagsche Schetsclub''. Yn 1905 begûn er mei syn heit in atelier foar heraldyk, kalligrafy, yllustraasjes en toanieldekors yn de Schoolstraat yn De Haach. Njonken syn wurk as dekoraasjeskilder lei Wenning him hieltyd mear ta op de frije skilderkeunst. Wenning wurke ek as boekyllustrator. Yn 1909 makke er pentekeningen foar ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'' fan M. Hoekstra Azn., in boek dat mei meiwurking fan de [[Friesche IJsbond]] útjûn waard.<ref>[https://www.bol.com/nl/nl/p/de-historische-elfstedentocht/1001004006478226/?Referrer=ADVNLGOO002008J-S--1001004006478226-PMAX-C-24171706314&gad_source=1&gad_campaignid=24177717353&gbraid=0AAAAAD5OnmO2wDuVQk7cDLtRon5JWMpEi&gclid=Cj0KCQiA77DXBhCHARIsAHf2MNrsb3L8hFB4UWy7mhz6rSHC2oDdhgDay-ke4jmDzBWVQ_pxuvnbCxUaAlc6EALw_wcB M. Hoekstra Azn., ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'', mei tekeningen fan Y. Wenning, De Atlas, De Haach, 1909.]</ref> Yn 1911 krige Wenning de ''Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst'' takend. Oan de priis wie in subsydzje ferbûn, sadat er him fierder as keunstskilder ûntwikkelje koe. Syn earste solotentoanstelling yn 1913 by keunsthannel ''[[:nl:Esher Surrey|Esher Surry]]'' yn Scheveningen waard posityf ûntfongen, al hiene kritisy ek beswieren tsjin it romantyske karakter fan syn wurk. De ''Leeuwarder Courant'' spruts fan ''weeke pseudo-romantiek'', wylst it ''Algemeen Handelsblad'' yn 1916 syn romantyske foarstellings as ''tamelijk banaal'' omskreau. Yn 1918 en 1919 waard syn wurk lykwols wurdearre op de ledetentoanstellingen fan [[Pulchri Studio]]. Wenning skildere ûnder mear yn Giteren, Súd-Limburch, Gouda, Vianen, Nieuwkoop, Oudewater en Earnewâld. Yn Oudewater ferbleau er geregeld yn hotel ''De Roos'', dêr't er syn ferbliuw betelle mei skilderijen foar de gelachkeamer. Hy joech dêr ek les oan de amateurskilder Johan Schouten.<ref>[https://oud-utrecht.nl/images/pdf-bestanden/Tijdschrift/TSOU-2016-03-LR.pdf ''Tijdschrift Oud-Utrecht'', 89e jiergong, juny 2016, s. 86–87.]</ref> Yn 1922 presintearre de [[KLM]] twa skilderijen dy't er makke hie nei sketsen fan in flecht mei in fleantúch.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=MMHCO01:000085963:mpeg21:a0059 'Uit de Residentie'], ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 13 maaie 1922.</ref> Yn april 1926 waard in lânskip fan Wenning tentoansteld yn it ''[[:fr:Musée du Jeu de Paume|Musée du Jeu de Paume]]'' yn Parys, op in tentoanstelling fan Nederlânske keunst. Dêr wie ek wurk te sjen fan ûnder oaren George Hendrik Breitner, [[Piet van der Hem]] en Isaac Israëls.<ref>''Le Nouveau Siècle'', 13 april 1926, 'L'exposition Hollandaise', s. 1.</ref> Yn jannewaris 1933 kocht keninginne [[Wilhelmina fan de Nederlannen|Wilhelmina]] op in tentoanstelling fan [[Pulchri Studio]] it skilderij ''Winter'' fan Wenning.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=ddd:110570852:mpeg21:a0049 'H.M. de Koningin koopt een schilderij van Ype Wenning'], ''De Telegraaf'', 13 jannewaris 1933.</ref> Wenning wie befreone mei [[Egnatius Ydema]], mei wa't er geregeld de Fryske marren opgie om te skilderjen. Hy wie lid fan [[Arti et Amicitiae]] en Sint Lucas yn Amsterdam en waard bestjoerslid fan Pulchri Studio yn De Haach. Yn 1939 waard syn sechtichste jierdei by Pulchri Studio betocht. Datselde jier eksposearre er mei Piet van der Hem en [[Ids Wiersma]] op in tentoanstelling ta gelegenheid fan it fjirtichjierrich bestean fan it Frysk Selskip ''Rjucht en Sljucht'' yn De Haach. Neffens C.C. Wesselink soe Wenning lid west hawwe fan de [[NSB]].<ref>C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', s. 98.</ref> Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] die Wenning mei oan tentoanstellingen dy't organisearre waarden troch de Nederlânske Kultuerkeamer. Yn augustus 1942 waard syn skilderij ''Zandafgraving'' yn it ''Algemeen Handelsblad'' priizge as ien fan de bêste ynstjoeringen op de simmertentoanstelling fan Arti et Amicitiae.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=KBNRC01:000054261:mpeg21:a0045 'Kunst en cultuur. Zomertentoonstelling van Arti'], ''Algemeen Handelsblad'', 18 augustus 1942.</ref> Yn 1944 wie syn wurk te sjen op in tentoanstelling yn it [[Ryksmuseum Amsterdam|Ryksmuseum yn Amsterdam]]. It Departemint fan Folksfoarljochting en Keunsten kocht ek in skilderij fan him oan. Nei de befrijing waard syn hâlden en dragen yn de besettingstiid beoardiele troch de ''Eereraad voor de Beeldende Kunsten''.<ref>C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', [https://pure.uva.nl/ws/files/213887657/Proefschrift.pdf proefskrift], Universiteit van Amsterdam.</ref> Wenning bleau skilderjen yn de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]]. Syn wurk wurdt karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize, dimmene kleuren en in sterke klam op sfear en ljocht. Njonken lânskippen en steds- en doarpsgesichten makke Wenning ek winter- en seegesichten en reklameplaten. Fan syn akwarellen waarden in kalinder en ansichtkaarten makke. Yn 1974 waard syn wurk tegearre mei dat fan Egnatius Ydema en [[Johannes Elsinga]] tentoansteld yn it [[Museum Martena|Coopmanshûs]] yn Frjentsjer.<ref>[https://www.frieschdagblad.nl/cultuur/pseudo-romantiek-onder-de-italiaanse-zon/155446896.html Bob Hardus, 'Pseudo-romantiek onder de Italiaanse zon?', ''Frysk Deiblêd'', 4 augustus 2021.]</ref> Yn 1954 waard syn 75e jierdei yn ferskate kranten betocht. Hy ferstoar op 11 septimber 1959. === Priveelibben === Wenning troude op 23 maaie 1901 yn Wassenaar mei Maria Johanna Bloemer út Naarden. Se krigen in soan, Johannes, berne yn 1902. It houlik einige yn 1918 yn in skieding. Yn 1919 troude Wenning mei Neeltje Adriana Crucq út Middelburg, mar ek dit houlik einige yn in skieding, yn 1922. Yn 1923 troude er mei Pauline Jacoba Cornelia Henriëtte van der Speck Obreen út Alkmaar. Dit houlik waard yn 1926 ûntbûn. Datselde jier troude er foar de fjirde kear, mei Gertruda Maria Johanna van Dijk. == Keppelings om utens == * [https://vk.ru/album-130473592_308535597 Skilderijen fan Ype Heerke Wenning] – fotoalbum op VK * [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2f%2fdata.rkd.nl%2fartists%2f83597 RKDartists – Ype Wenning], Nederlânsk Ynstitút foar Keunstskiednis; <br>https://rkd.nl/artists/83597 * [https://www.simonis-buunk.nl/kunstenaar/ype-wenning/kunstwerken-te-koop/1330/ Simonis & Buunk], skilderijen fan Ype Wenning * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/zoeken?query=Ype+Wenning&collectionSearchContext=Art&page=1&sortingType=Popularity&view=gallery Ryksmuseum oer Wenning] * [https://www.artnet.com/artists/ype-heerke-wenning/past-auction-results Artnet] {{boarnen|boarnefernijing = {{EvF|Wenning, Ype Heerkes}} * {{Aut|H.H. van Calker}}, 'Ype Wenning', yn: ''Schilders van heden en morgen'', diel II (1941), s. 224–229. * Carl Doeke Eisma, [https://www.oudwassenaer.nl/beeldende-kunstenaars/620-een-brede-impressionistische-toets-nr-580 ''Een brede impressionistische toets (nr. 580)''], Historische Vereniging Oud Wassenaer. * {{Aut|Peter Karstkarel}}, ''Johannes Elsinga, Ype Wenning en Egnatius Ydema'', tentoanstellingskatalogus, Museum 't Coopmanshûs, Frjentsjer, 1974. * {{Aut|Helen Kämink}}, ''De doorbraak van de Friese naturalistisch landschapschilderkunst'', yn de tentoanstellingkatalogus ''Salut au Monde'', Frysk Museum, Ljouwert, 1995. {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Wenning, Ype}} [[Kategory:Frysk keunstskilder]] [[Kategory:Frysk etser]] [[Kategory:Frysk yllustrator]] [[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]] [[Kategory:Nederlânsk etser]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Lid fan de NSB]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Lid fan de NSB]] [[Kategory:Persoan berne yn 1879]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1959]] fbvbmzqx4bp8vjdj6exgmo1ti4evybf 1244435 1244414 2026-11-12T05:49:33Z Taksen 20482 It ynterpretearjen fan it befolkingsregister is in keunst op himsels. De ferstjerrenakte befêstiget Wassenaar as stjerplak, mar in rouadvertinsje is net fûn. Tsjinstridige kranteberjochten yn Delpher soargen foar betizing. De digitale argiven fan Pulchri Studio en Arti et Amicitiae leverje gjin gegevens oer Wenning op. 1244435 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks keunstner | ôfbylding = Ype Wenning in z'n atelier in Voorburg, 1928.jpg | ôfbyldingstekst = Ype Wenning yn syn atelier yn de Herenstraat, Voorburg, 1928 | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[26 septimber]] [[1879]] | berteplak = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] | stoarn = [[11 septimber]] [[1959]] | stjerplak = [[Wassenaar]] | etnisiteit = {{FRLetn}} | regionale identiteit = | wurksum as = [[keunstskilder]], [[etser]] en [[yllustrator]] | perioade = | streaming = [[Haachske Skoalle]] [[ympresjonisme]] | medium = | bekendste wurk(en) = | jierren aktyf = | prizen = | webside = }} '''Ype Heerke Wenning''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[26 septimber]] [[1879]] – [[Wassenaar]], [[11 septimber]] [[1959]]) wie in Frysk [[keunstskilder]], [[etser]] en yllustrator. Hy skildere benammen lânskippen, steds- en doarpsgesichten, mar ek portretten, figuerstikken en ynterieurs. Dêrneist wurke er as dekoraasjeskilder en boekyllustrator. Syn skilderijen slute oan by de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]] en wurde karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize. == Libben en wurk == === Jonge jierren en oplieding === Wenning waard berne as soan fan Johannes Wenning, muzikant, tekener by it [[Kadaster]], wapenskilder en kalligraaf, en Jantje Tiedes Schrader.<ref>Geboorteregister 1879, archyfnûmer 1007, Burgerlijke Stand Leeuwarden, Historisch Centrum Leeuwarden, ynventarisnûmer 98, aktenûmer 0704.</ref> De famylje kaam oarspronklik út Vreden yn it Dútske Münsterlân en bedarre letter yn Dokkum. Yn Ljouwert hie syn heit in atelier foar [[heraldyk]] en [[kalligrafy]] oan de Noardersingel. Syn heit en omke Heerke makken ûnder oaren tekeningen foar it ''Wapenboek van den Nederlandschen adel'' (1880–1887) fan de heraldikus [[:nl:Johannes Baptista Rietstap|Rietstap]]. De famylje wenne sels yn de Bonte Papesteeg en yn de Nieuwe Oosterstraat.<ref>Bevolkingsregister 1876–1904.</ref> Tusken syn trettjinde en sechstjinde folge Wenning trije jier ûnderwiis oan de Ambachtsskoalle yn Ljouwert. Hy helle de heechste sifers foar it skilderfak en krige as earste priis in folsleine skilderútris. Yn 1896 rûn er fan hûs fuort en gie nei Amsterdam, dêr't er wurk fûn by de dekoraasjeskilder Gerrit Hendrik Heinen, dy't oan it [[Leidseplein]] wenne en foar de [[Stadsschouwburg Amsterdam|Stadsschouwburg]] wurke. Op fersyk fan syn heit kearde Wenning werom nei Ljouwert, dêr't er slagge foar in talittingseksamen by it kadaster. Ype wenne doe oan it Hofplein 33. It wurk foldie him lykwols net en hy gie op 'e nij nei Amsterdam.<ref>[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/issue/LEO/2010-05-01/edition/null/page/24?query=Ype%20Wenning&sort=relevance Loes Wenning, 'Heerke en Johannes Wenning, Leeuwarder heraldici van faam', ''Leovardia'', maaie 2010, s. 22–26.]</ref> === De Haach === Yn 1899 sette Wenning syn oplieding fuort by de Dútske dekoraasjeskilder en dekorûntwerper [https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Andreas_Carl_Sommer Andreas Carl Sommer] (1864–1953), dy't earst yn De Haach en letter yn Wassenaar wurke. Dêrneist folge Wenning jûns lessen oan de Haachske Akademy. Yn 1903 wie er mei de skilder Willem Witjens en de grafysk ûntwerper Jac. Bodaan mei-oprjochter fan de ''Haagsche Schetsclub''. Yn 1905 begûn er mei syn heit in atelier foar heraldyk, kalligrafy, yllustraasjes en toanieldekors yn de Schoolstraat yn De Haach. Njonken syn wurk as dekoraasjeskilder lei Wenning him hieltyd mear ta op de frije skilderkeunst. Wenning wurke ek as boekyllustrator. Yn 1909 makke er pentekeningen foar ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'' fan M. Hoekstra Azn., in boek dat mei meiwurking fan de [[Friesche IJsbond]] útjûn waard.<ref>[https://www.bol.com/nl/nl/p/de-historische-elfstedentocht/1001004006478226/ M. Hoekstra Azn., ''De historische Elfstedentocht van 2 Januari 1909'', mei tekeningen fan Y. Wenning, De Atlas, De Haach, 1909.]</ref> Yn 1911 krige Wenning de ''Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst'' takend. Oan de priis wie in subsydzje ferbûn, sadat er him fierder as keunstskilder ûntwikkelje koe. Syn earste solotentoanstelling yn 1913 by keunsthannel ''[[:nl:Esher Surrey|Esher Surry]]'' yn Scheveningen waard posityf ûntfongen, al hiene kritisy ek beswieren tsjin it romantyske karakter fan syn wurk. De ''Leeuwarder Courant'' spruts fan ''weeke pseudo-romantiek'', wylst it ''Algemeen Handelsblad'' yn 1916 syn romantyske foarstellings as ''tamelijk banaal'' omskreau. Yn 1918 en 1919 waard syn wurk lykwols wurdearre op de ledetentoanstellingen fan [[Pulchri Studio]]. Wenning skildere ûnder mear yn Giethoarn, Súd-Limburch, Gouda, Vianen, Nieuwkoop (1919), Oudewater en Earnewâld. Yn Oudewater ferbleau er geregeld yn hotel ''De Roos'', dêr't er syn ferbliuw betelle mei skilderijen foar de gelachkeamer. Hy joech dêr ek les oan de amateurskilder Johan Schouten.<ref>[https://oud-utrecht.nl/images/pdf-bestanden/Tijdschrift/TSOU-2016-03-LR.pdf ''Tijdschrift Oud-Utrecht'', 89e jiergong, juny 2016, s. 86–87.]</ref> Yn 1922 presintearre de [[KLM]] twa skilderijen dy't er makke hie nei sketsen fan in flecht mei in fleantúch.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=MMHCO01:000085963:mpeg21:a0059 'Uit de Residentie'], ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 13 maaie 1922.</ref> Yn april 1926 waard in lânskip fan Wenning tentoansteld yn it ''[[:fr:Musée du Jeu de Paume|Musée du Jeu de Paume]]'' yn Parys, op in tentoanstelling fan Nederlânske keunst. Dêr wie ek wurk te sjen fan ûnder oaren George Hendrik Breitner, [[Piet van der Hem]] en Isaac Israëls.<ref>''Le Nouveau Siècle'', 13 april 1926, 'L'exposition Hollandaise', s. 1.</ref> Wenning wie befreone mei [[Egnatius Ydema]], mei wa't er geregeld de Fryske marren opgie om te skilderjen. Hy wie lid fan [[Arti et Amicitiae]] en Sint Lucas yn Amsterdam en fan Pulchri Studio yn De Haach. Yn jannewaris 1933 kocht keninginne [[Wilhelmina fan de Nederlannen|Wilhelmina]] op in tentoanstelling fan Pulchri Studio it skilderij ''Winter'' fan Wenning.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=ddd:110570852:mpeg21:a0049 'H.M. de Koningin koopt een schilderij van Ype Wenning'], ''De Telegraaf'', 13 jannewaris 1933.</ref> Yn 1939 waard syn sechtichste jierdei by Pulchri Studio betocht. Neffens in kranteberjocht út dat jier fûn syn wurk yn de lêste jierren minder wurdearring as earder. In tal leden fan Pulchri Studio organisearre dêrom in tentoanstelling om him op 'e nij ûnder de oandacht te bringen. Datselde jier eksposearre Wenning mei Piet van der Hem en [[Ids Wiersma]] op in tentoanstelling ta gelegenheid fan it fjirtichjierrich bestean fan it Frysk Selskip ''Rjucht en Sljucht'' yn De Haach. <!-- BOARNE TAFOEGJE: kranteberjocht út 1939 oer de 60e jierdei en de tentoanstelling by Pulchri Studio. --> <!-- KONTROLEARJE: Wenning soe ek bestjoerslid fan Pulchri Studio west hawwe. De oarspronklike boarne foar dy beneaming moat noch fûn wurde. --> === Lettere jierren en neilibjen === Neffens C.C. Wesselink soe Wenning lid west hawwe fan de [[NSB]].<ref>C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', s. 98.</ref> Yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] die Wenning mei oan tentoanstellingen dy't organisearre waarden troch de Nederlânske Kultuerkeamer. Yn augustus 1942 waard syn skilderij ''Zandafgraving'' yn it ''Algemeen Handelsblad'' priizge as ien fan de bêste ynstjoeringen op de simmertentoanstelling fan Arti et Amicitiae.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?identifier=KBNRC01:000054261:mpeg21:a0045 'Kunst en cultuur. Zomertentoonstelling van Arti'], ''Algemeen Handelsblad'', 18 augustus 1942.</ref> Yn 1944 wie syn wurk te sjen op in tentoanstelling yn it [[Ryksmuseum Amsterdam|Ryksmuseum yn Amsterdam]]. It Departemint fan Folksfoarljochting en Keunsten kocht ek in skilderij fan him oan. Nei de befrijing waard syn hâlden en dragen yn de besettingstiid beoardiele troch de ''Eereraad voor de Beeldende Kunsten''.<ref>C.C. Wesselink (2014), ''Kunstenaars van de Kultuurkamer: Geschiedenis en herinnering'', [https://pure.uva.nl/ws/files/213887657/Proefschrift.pdf proefskrift], Universiteit van Amsterdam.</ref> Wenning bleau skilderjen yn de tradysje fan de [[Haachske Skoalle]]. Syn wurk wurdt karakterisearre troch in losse, ympresjonistyske skilderwize, dimmene kleuren en in sterke klam op sfear en ljocht. Njonken lânskippen en steds- en doarpsgesichten makke Wenning ek winter- en seegesichten en reklameplaten. Fan syn akwarellen waarden in kalinder en ansichtkaarten makke. Yn 1954 waard syn 75e jierdei yn ferskate kranten betocht. Wenning ferstoar op 11 septimber 1959 yn Wassenaar.<!-- BOARNE TAFOEGJE: overlijdensakte, Wassenaar, 12 septimber 1959. --> Yn 1974 waard syn wurk tegearre mei dat fan Egnatius Ydema en [[Johannes Elsinga]] tentoansteld yn it [[Museum Martena|Coopmanshûs]] yn Frjentsjer.<ref>[https://www.frieschdagblad.nl/cultuur/pseudo-romantiek-onder-de-italiaanse-zon/155446896.html Bob Hardus, 'Pseudo-romantiek onder de Italiaanse zon?', ''Frysk Deiblêd'', 4 augustus 2021.]</ref> === Priveelibben === Wenning troude op 23 maaie 1901 yn Wassenaar mei Maria Johanna Bloemer út Naarden. Se krigen in soan, Johannes, berne yn 1902. It houlik einige yn 1918 yn in skieding. Yn 1919 troude Wenning mei Neeltje Adriana Crucq út Middelburg, mar ek dit houlik einige yn in skieding, yn 1922. Yn 1923 troude er mei Pauline Jacoba Cornelia Henriëtte van der Speck Obreen út Alkmaar. Dit houlik waard yn 1926 ûntbûn. Datselde jier troude er foar de fjirde kear, mei Gertruda Maria Johanna van Dijk. == Keppelings om utens == * [https://vk.ru/album-130473592_308535597 Skilderijen fan Ype Heerke Wenning] – fotoalbum op VK * [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2f%2fdata.rkd.nl%2fartists%2f83597 RKDartists – Ype Wenning], Nederlânsk Ynstitút foar Keunstskiednis; <br>https://rkd.nl/artists/83597 * [https://www.simonis-buunk.nl/kunstenaar/ype-wenning/kunstwerken-te-koop/1330/ Simonis & Buunk], skilderijen fan Ype Wenning * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/zoeken?query=Ype+Wenning&collectionSearchContext=Art&page=1&sortingType=Popularity&view=gallery Ryksmuseum oer Wenning] * [https://www.artnet.com/artists/ype-heerke-wenning/past-auction-results Artnet] {{boarnen|boarnefernijing = {{EvF|Wenning, Ype Heerkes}} * {{Aut|H.H. van Calker}}, 'Ype Wenning', yn: ''Schilders van heden en morgen'', diel II (1941), s. 224–229. * Carl Doeke Eisma, [https://www.oudwassenaer.nl/beeldende-kunstenaars/620-een-brede-impressionistische-toets-nr-580 ''Een brede impressionistische toets (nr. 580)''], Historische Vereniging Oud Wassenaer. * {{Aut|Peter Karstkarel}}, ''Johannes Elsinga, Ype Wenning en Egnatius Ydema'', tentoanstellingskatalogus, Museum 't Coopmanshûs, Frjentsjer, 1974. * {{Aut|Helen Kämink}}, ''De doorbraak van de Friese naturalistisch landschapschilderkunst'', yn de tentoanstellingkatalogus ''Salut au Monde'', Frysk Museum, Ljouwert, 1995. {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Wenning, Ype}} [[Kategory:Frysk keunstskilder]] [[Kategory:Frysk etser]] [[Kategory:Frysk yllustrator]] [[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]] [[Kategory:Nederlânsk etser]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Lid fan de NSB]] [[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]] [[Kategory:Lid fan de NSB]] [[Kategory:Persoan berne yn 1879]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1959]] l0kp38nvwasplozj66k66bipnhjwwmu 0 34062 1244417 1244350 2026-11-11T19:00:35Z Kneppelfreed 2013 1244417 wikitext text/x-wiki {{Wurk}} {{Ynfoboks plak yn Súd-Afrika | namme = Kaapstêd <br><small>''Kaapstad'' ('''[[Afrikaansk]]''' <br>''Cape Town'' ('''[[Ingelsk]]''') <br>''iKapa'' ('''[[Xhosa (taal)|Xhosa]]''') </small> | ôfbylding = Cape Town Montage.png | ôfbyldingstekst = | flagge = Flag of Cape Town.svg | wapen = Coat_of_arms_of_Cape_Town,_South_Africa.png | provinsje = [[West-Kaap]] | distrikt = | gemeente = [[Stêd Kaapstêd Grutstedske Gemeente|Stêd Kaapstêd]] | boargemaster = | ynwennertal = 433.688 <small>(2011)</small><ref name="census2011-place199041">{{Cite web |title=''Cape Town, Main Place 199041 from Census 2011'' |url=http://census2011.adrianfrith.com/place/199041 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731081139/http://census2011.adrianfrith.com/place/199041 |archive-date=31 July 2014 |access-date=24 February 2024 |website=Census 2011}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://cs2016.statssa.gov.za/wp-content/uploads/2018/07/WesternCape.pdf#page17 |title=''Community Survey 2016: Provincial profile: Western Cape'' |date=2018 |publisher=Statistykburo Súd-Afrika |page=7}}</ref> | oerflak = 2.461 km² | befolkingstichtens = 1.083 ynw./km² | stêdekloft = 4,772,846 <small>(2022)</small> <ref name="Stêd Kaapstêd 2022 sensus">{{Cite web |titel=''City of Cape Town Census 2022 Infographic'' |url=https://resource.capetown.gov.za/documentcentre/Documents/Graphics%20and%20educational%20material/Census_2022_Infographic.pdf |opropdatum=22 novimber 2024 |útjouwer=Stêd Kaapstêd |argyfdatum=29 septimber 2024 |argyfurl=https://web.archive.org/web/20240929231113/https://resource.capetown.gov.za/documentcentre/Documents/Graphics%20and%20educational%20material/Census_2022_Infographic.pdf |url-status=dead }}</ref> | hichte = 0–1.086 m | stifting = [[6 april]] [[1652]] | ferkearsieren = | postkoade = 7400-8900 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|33_57_29_S_25_36_0_O_type:city_zoom:16_region:ZA|33°57'SB, 25°36'EL}} | netnûmer = +27 21 | tiidsône = [[UTC]] +2 | webside = [http://www.capetown.gov.za/ www.capetown.gov.za] | mapname = Súd-Afrika | lat_deg = 33 | lat_min = 55 | lat_dir = S | lon_deg = 18 | lon_min = 25 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Súd-Afrika }} '''Kaapstêd''' ([[Afrikaansk]]: ''Kaapstad'', [[Ingelsk]]: ''Cape Town'', [[Xhosa (taal)|Xhosa]]: ''iKapa''), mei de bynamme ''de Moederstad''/''Mother City'' (memmestêd), is it haadplak fan de provinsje [[West-Kaap]] en is it wetjaand sintrum fan [[Súd-Afrika]]. Hy is mei [[Bloemfontein]] (rjochterlike macht) en [[Pretoria]] (útfierende macht) ien fan de haadstêden fan [[Súd-Afrika]]. It is neffens grutte, nei [[Jehannesburch (Súd-Afrika)|Jehannesburch]], de twadde stêd fan it lân. De stêd leit yn de fierst súdwestlike punt fan Súd-Afrika en wie oarspronklik in ferfarskingspost foar Nederlânske skippen ûnderweis nei East-Afrika, [[Ynje (regio)|Ynje]] of it [[Fiere Easten]]. Teffens wie it plak ien fan de earste permaninte Jeropeeske delsettingen besuden de [[Sahara]]. De Nederlanners yn tsjinst fan de [[Feriene Eastyndyske Kompanjy]] makken dêr foar it earst kontakt mei de lieder fan de Goringkhoina in [[1652]]. Fan in lytse havenstêd oan de [[Tafelbaai]] woeks Kaapstêd ta de grutste stêd fan Súd-Afrika, mar rekke dat plak kwyt oan [[Jehannesburch (Súd-Afrika)|Jehannesburch]] yn 1887 troch de goudkoarts nei de [[Witwatersrand]]. By de folkstelling fan 2001 die bliken dat Kaapstêd de grutste [[Afrikaansk]]pratende mienskip fan it lân wie mei 1,2 miljoen minsken. By de folkstelling fan 2022 wie dat tal Afrikaanskpraters likernôch itselde blean, dochs troch it fluch waaksen fan de befolking fan de metropoal, wie it oanpart fan de Afrikaanskpraters neffens de totale befolking in ein leger wurden foar it oanpart fan de [[Xhosa (taal)|Xhosa]]- en [[Ingelsk]]praters oer. Kaapstêd is in populêre ynternasjonale bestimming foar toeristen om reden fan de natoer yn 'e omkriten en syn lizzing oan de foet fan de ferneamde de [[Tafelberch (Súd-Afrika)|Tafelberch]]. Yn 2010 wie Kaapstêd ien fan de stêden dêr't it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010|WK fuotbal]] spile waard. == Etymology == Nei it stiftsjen fan de stêd yn [[1652]] waard er ynearsten ferwiisd as "Kaap de Goeie Hope, ferkoarte ta "Kaap" of "De Kaap". Yn 'e [[18e iuw]] waard de stêd ferwiisd as "de Flekke oan 'e Kaap". Yn 'e mid-18e iuw kaam de namme Kaapstêd (''Kaapstad'' en ''Cape Town'') yn gebrûk. De namme yn it [[Koisan-talen|Koisan]] ''//Hui !Gaeb'' betsjut "stienplak" en ferwiisde ynearsten nei it [[Kastiel de Goeie Hope]], mar dêrnei ferwiisde it nei de gânse stêd.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter E. Raper |title=Dictionary of Southern African Place Names |publisher=Internet Archive |url=https://archive.org/details/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/page/n109/mode/2up?view=theater |accessdate=23 Mei 2024 |page=109 |year=1987}}</ref> == Geografy == [[Ofbyld:Map of the Western Cape with Cape Town highlighted (2016).svg|thumb|left|Lokaasje yn West-Kaap]] Kaapstêd leit yn it súdwesten fan 'e Republyk fan Súd-Afrika en de provinsje [[West-Kaap]] oan de [[Tafelbaai]] fan de [[Atlantyske Oseaan]]. De stêd is ynternasjonaal ferneamd oan syn lizzing oan de foet fan de [[Tafelberch (Súd-Afrika)|Tafelberch]], in groot [[Tafelberch|plato-eftich]] [[berch]]massyf mei in hichte fan 1086 meter boppe [[seenivo]], dy't mank mei de lytsere berchtoppen heuvels lykas de [[Liuwkop]] (''Leeukop/Lion's Head''), [[Seinheuvel]] (''Seinheuwel/Signal Hill'') en [[Duvelspyk]] (''Duiwelspiek/Devil's Peak'') it stedsbyld útmeitsje en binne in dúdlik beaken wurden. De Tafelbaai waard troch de lânseigen ynwenners ''Hoeri'' (letterlik "Baai fan 'e See") neamd en hat syn hjoeddeistige namme oan in Portugeeske admiraal te tankjen dy't dêr yn [[1503]] del fear.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt-guide.de/stadtzentrum/tafelberg.html ''www.kapstadt-guide: Tafelberg''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216144732/http://kapstadt-guide.de/stadtzentrum/tafelberg.html |datum=16 febrewaris 2009}}</ref> It [[Kaapske Skiereilân]], dat oer in lingte fan 35 km fan Kaapstêd yn it noarden oant by de [[Kaap de Goeie Hope]] en de [[Kaappunt]] rint, is ien fan de wrâld syn plantekeninkriken dêr't guon soarten allinnich dêr foarkomme. De stedskom fan Kaapstêd (Ingelsk: ''City Bowl'') of sintrale sakekearn mei syn [[wolkekliuwer]]s en de wenwiken dêromhinne, wurdt troch de Tafelbaai oan iene kant en de Tafelberch oan oare kant ynsletten. De Tafelberch giet yn 'e súdlike rjochting oer yn in tal berchkeatlings dy't oer de [[Tolve Apostels]] oant by de Kaappunt rinne. De grutte foarstêden oan alletwa kanten fan it berchmassyf ferskille neffen harren karakter hiel dúdlik faninoar. It gânse stedsgebiet is fan de Tafelberch ôf te besjen. In miljoen ynwenners wenje yn de "stedskom" en njonken lizzende wenwiken by de Atlantyske Oseaan en de bergen, wylst goed trije miljoen yn de grutte [[Kaapske Flakte]] wenje. Omreden de gauris ûnrêstige see om it Kaapske Skiereilân hinne, is de Kaap de Goeie Hope, likernôch 50 km súdlik fan it stedssintrum ôf, troch seefarders al rillegau de "Kaap fan 'e Stoarmen" neamd. De kâlde [[Benguelastream]] rint út it suden wei by de kust del en skept in [[Mediterraan klimaat|mediterraan winterreinklimaat]] dêr't fruchten en grienten it goed dogge. Kaapstêd wurdt gauris beskreaun as "de iennichste stêd yn 'e wrâld dy't oan twa oseanen leit", mar de grins tusken de Atlantyske en [[Yndyske Oseaan]] leit eins by [[Kaap Agulhas]], likernôch 200 km eastlik fan Kaapstêd, dy't tagelyk ek it meast súdlike punt fan [[Afrika]] is.<ref>{{en}} [http://www.southafrica.info/about/geography/oceansmeet.htm ''South Africa.info: Where the two oceans really meet''] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20260410162939/http://www.southafrica.info/about/geography/oceansmeet.htm |datum=2026-04-10}}</ref> === Administratyf gebiet en bebouwing === [[Ofbyld:Satellite image of Cape peninsula.jpg|thumb|left|Kaapstêd út 'e romte wei sjoen, mei útsjoch oer it [[Kaapske Skiereilân]] en [[Falskbaai]] (benefter) mei [[Robbe-eilân]] (lofts foar), [[Tafelberch (Súd-Afrika)|Tafelberch]] (mid foar) en [[Kaappunt]] (rjochts foar)]] It administratyf gebiet fan Kaapstêd beslacht in oerflak fan mear as 2.400 km², wylst it beboude gebiet fan it Kaapske Metropolitaanske Gebiet likernoch 774 km² beslacht. It beboude gebiet wreidet him benammen út yn 'e Kaapske Flakte, bylâns de noardlike kustflakte en nei de lanlike gebieten yn it noardeasten út. Benammen yn 'e noardlike foarstêden is sûnt de let 20e iuw in ferskowing fan saaklike bedriuwigens út it sintrum wei nei parten fan 'e stedsrâne, oan 'e gong. [[Ofbyld:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|thumb|It sintrale sakesintrum fan Kaapstêd fan de Liuwkop ôf sjoen]] De befolkingstichtens fariearret tige by tige tusken de ferskate wenwiken, fan tusken 200 en 400 wenten de km² oant tusken 9000 en 10.000 wenten yn tichtbeboude wiken fan de binnenstêd dêr't in soad gebouwen mei in soad ferdjippings steane. Ynformele delsettings, lykas de sloppewiken, binne de meast tichtbefolke parten fan Kaapstêd dêr't de befolkingstichtens wol sa heech as 35.000 oant 45.000 de km² wêze kin. === Klimaat === Kaapstêd hat in [[mediterraan klimaat]] (''Csa'' en ''Csb'') op de [[Klimaatklassifikaasje fan Köppen]]) mei waarme en drûge simmers en mylde winters. It measte rein falt yn 'e winter, yn july en augustus. Winterdeis streame der ornaris ek guon kâlde fronten fan de Atlantyske Oseaan nei it noarden ta by de Kaap del, dy't delslach en hurde noardwestewyn mei harren meibringe. Yn 'e lette maitiid en iere simmermoannen waait de [[Kaapske Dokter]], in krêftige súdeastewyn dy't loftfersmoarging tsjinwurket (dêrom dy namme), almeast middeis fan Falskbaai oer de Kaapske Flakte hinne. Ek dy wyn, dy't syn ûntstean oan in Súdatlantysk hegedrukstelsel westlik fan Kaapstêd te tankjen hat, is relatyf koel en bringt fochtige lucht mei him mei. Febrewaris en ier maart binne de moannen dêr't waarm berchwyn guon wike lang fan it [[Karoo]]-binnenlân oer de Kaap hinne waait. Winterdeis is de trochsneed maksimumtemperatuer fan 17,5 °C en in trochsneed minimumtemperatuer fan 7,4 °C. Temperatueren simmerdeis fariearje tusken in trochsneed minimum fan 15,4 °C en in trochsneed maksimum fan 25,8 °C. De trochsneed jierlikse delslach is 515 mm. Mei in trochsneed fan 3100 sinne-oeren is Kaapstêd ferlykber mei oare metropoalen lykas [[Los Angeles]] (3300 oeren) en [[Madrid]] (2900 oeren). De wettertemperatuer fariearret fan 10 °C oan 'e Atlantyske kust oant 22 °C yn Falskbaai. De trochsneed jierlikse wettertemperatuur is 13 °C oan 'e Atlantyske kust en 17 °C yn Falskbaai. {{Tabel waargemiddelden | lokaasje=Kaapstêd (Lofthaven)<ref name="WMO">{{Cite web | url = https://worldweather.wmo.int/035/c00138.htm | title = World Weather Information Service - Cape Town | publisher = [[World Meteorological Organization]] | accessdate = 8 April 2014|argyfurl=https://web.archive.org/web/20140710080028/https://worldweather.wmo.int/035/c00138.htm|argyfdatum=2014-07-10|deadeurl=nee}}</ref><ref name="NOAA">{{Cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-I/UA/68816.TXT | title = Cape Town/DF Malan Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 8 April 2014}}</ref> | Jan precipitation mm = 15 | Feb precipitation mm = 17 | Mar precipitation mm = 20 | Apr precipitation mm = 41 | May precipitation mm = 69 | Jun precipitation mm = 93 | Jul precipitation mm = 82 | Aug precipitation mm = 77 | Sep precipitation mm = 40 | Oct precipitation mm = 30 | Nov precipitation mm = 14 | Dec precipitation mm = 17 | year precipitation mm = 515 | unit precipitation days = 0.1 mm | jan_gem=20.4 | jan_gem_ns=15 | feb_gem=20.4 | feb_gem_ns=17 | mrt_gem=19.2 | mrt_gem_ns=20 | apr_gem=16.9 | apr_gem_ns=41 | mei_gem=14.4 | mei_gem_ns=69 | jun_gem=12.5 | jun_gem_ns=93 | jul_gem=11.9 | jul_gem_ns=82 | aug_gem=12.4 | aug_gem_ns=77 | sep_gem=13.7 | sep_gem_ns=40 | okt_gem=15.6 | okt_gem_ns=30 | nov_gem=17.9 | nov_gem_ns=14 | dec_gem=19.5 | dec_gem_ns=17 | jaar_gem=16.2 | jaar_gem_ns=515 | jan_gem_min=15.7 | jan_gem_max=26.1 | feb_gem_min=15.6 | feb_gem_max=26.5 | mrt_gem_min=14.2 | mrt_gem_max=25.4 | apr_gem_min=11.9 | apr_gem_max=23.0 | mei_gem_min=9.4 | mei_gem_max=20.3 | jun_gem_min=7.8 | jun_gem_max=18.1 | jul_gem_min=7.0 | jul_gem_max=17.5 | aug_gem_min=7.5 | aug_gem_max=17.8 | sep_gem_min=8.7 | sep_gem_max=19.2 | okt_gem_min=10.6 | okt_gem_max=21.3 | nov_gem_min=13.2 | nov_gem_max=23.5 | dec_gem_min=14.9 | dec_gem_max=24.9 | jaar_gem_min=11.4 | jaar_gem_max=22.0 | jan_a_min=7.4 | jan_a_max=39.3 | feb_a_min=6.4 | feb_a_max=38.3 | mrt_a_min=4.6 | mrt_a_max=40.7 | apr_a_min=2.4 | apr_a_max=38.6 | mei_a_min=0.9 | mei_a_max=33.5 | jun_a_min=-1.2 | jun_a_max=29.8 | jul_a_min=-1.3 | jul_a_max=29.0 | aug_a_min=-0.4 | aug_a_max=32.0 | sep_a_min=0.2 | sep_a_max=33.1 | okt_a_min=1.0 | okt_a_max=37.2 | nov_a_min=3.9 | nov_a_max=39.9 | dec_a_min=6.2 | dec_a_max=35.4 | jaar_a_min=-1.3 | jaar_a_max=40.7 | zujan = 10.9 | zufeb = 10.5 | zumrt = 9.4 | zuapr = 7.8 | zumei = 6.6 | zujun = 5.8 | zujul = 6.2 | zuaug = 6.8 | zusep = 7.5 | zuokt = 9.0 | zunov = 10.3 | zudec = 10.8 | rdjan = 5.5 | rdfeb = 4.6 | rdmrt = 4.8 | rdapr = 8.3 | rdmei = 11.4 | rdjun = 13.3 | rdjul = 11.8 | rdaug = 13.7 | rdsep = 10.4 | rdokt = 8.7 | rdnov = 4.9 | rddec = 6.2 | lvjan = 71 | lvfeb = 72 | lvmrt = 74 | lvapr = 78 | lvmei = 81 | lvjun = 81 | lvjul = 81 | lvaug = 80 | lvsep = 77 | lvokt = 74 | lvnov = 71 | lvdec = 71 }} == Skiednis == === Iere skiednis === [[Ofbyld:Southafrica468bushman.jpg|thumb|Rotstekenings yn [[West-Kaap]]]] Súd-Afrika hat in wichtige rol by it ûntwikkeljen fan de iere minske spile. It lân waard al mear as 100.000 jier lyn troch lytse groepen ''hominidae'' of [[minskeftigen]] bewenne. Yn it súdlike Kaaplân waarden yn Smitswinkelbaai by Rooikrans en Bonteberg bienten stiennen ark ûntdutsen dat troch minskeftigen, de ''[[Homo erectus]]'', efterlitten waard en troch [[Antropology|antropologen]] ta de saneamde Stellenboschbeskaving (200.000 f.Kr.) rekkene wurdt. Dêrnjonken waard noardlik fan Kaapstêd in minsklike spoar út it tiidrek om 155.000 f.Kr. ûntdutsen.<ref name="kapstadt.de">{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/buschleute/index.htm ''www.kapstadt.de: Geschichte – Frühe Besiedlung: San und Khoikhoi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20261026123843/http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/buschleute/index.htm |datum=26 oktober 2026 }}</ref> De earste bewenners oan de Kaap wiene jagers en samlers, dy't ienfâldich stienark en fjoer brûkten. Yn it tiidrek om 8000 f.Kr. rekken de pleatslike jagersmienskippen yn 'e kunde mei de pilebôge. De grutte trek nei it binnenlân om [[2000 f.Kr.]] hinne, kamen de Kaapske jagers yn oanrekking mei de hegere ûntwikkele boeremienskippen. De [[San (folk)|San]], in folk en jagers en samlers, hat likernôch 35.000 jier lyn ta in selsstannige groep ûntjûn. Hja wurde as it neiteam beskôge fan súdlike Afrikaanske folken, dochs ferskille mei harren helder, brún-giele hûdskleur, lytsere stal fan likernôch 1,60 meter eb harren skaaimerkende piperkerrelhier dúdlik fan de [[Bantû]]folksgroepen.<ref name="kapstadt.de" /> De Nederlanners ferwiisden nei harren as "boskjesmannen", itjinge ferwiisde dat hja tusken it strewelleguod (boskjes) wennen. Harren libbenswize wie tige primityf, mar hja hawwe lykwols ymposante rotsreliëfs, -skilderings en -tekenings efterlitten. Om [[200 f.Kr.]] hinne ûntstie der in oare etnyske groep, mooglik troch it mingen fan San en Hamityske hoedersfolken yn East-Afrika, de [[Koikoi]] (''Khoikhoi'', betsjut letterlik "minsken-minsken"), dat in folk fan skieppe- en feehâlders wie. Dat folk waard troch de Nederlanners "Hottentotten" neamd. De Koikoi bewennen grutte parten yn it westen fan Súd-Afrika, wêrûnder it hjoeddeistige West-Kaap. De Kaap wie omreden syn wetterrykdom uterst gaadlik foar in feetylt-beskaving. De beide groepen wurde wol as Koisan ferwiisd. Hoewol't de twa groepen as jagers en feehâlders op ekonomysk mêd konkurrinten wiene, hawwe se lykwols freedsum njonkeninoar bestien. Nettsjinsteande dat hiene feehâlders neffens de ekonomyske libbenswize dêr't feehâlders in hegere status. De Koikoi rekken yn 'e 18e iuw troch oarloggen en de pokke-epidemyen tige ferswakke en waarden weromkrongen. === De Kaap oan 'e seerûte nei Ynje === [[Ofbyld:At Cape Town (MP) 2018 076.jpg|thumb|Ynskripsje ûnder it stânbyld fan Barolomeus Dias yn Kaapstêd]] De Jeropeeske skipfeart naam yn de 15e iuw in bot ta, sa't Portugeeske seefarders yn steat wiene en far by de gânse westkust fan Afrika del hieltyd fierder nei it suden ta. Hja hiene net folle belang by Afrika sels, mar mear nei in seerûte nei Ynje om de kostbere speserijen dêre. De earste Jeropeaan dy't op [[3 febrewaris]] [[1488]] yn [[Mokselbaai]] oan lân kaam en mei de pleatslike Koikoi-stammen hannel dreaun hat, wie [[Bartolomeus Dias]]. By syn weromreis nei Jeropa ta hat Dias troch goede waarsomstannichheden ek foar de earste kear de Kaap sjoen en besleat doe om dêr foet oan wâl te setten en in krús ([[Portugeesk]]: ''[[padrão]]'') by de Kaappunt te setten. Hy hie de Kaap fjouwer moanne earder, fanwegen swiere stoarm net sjoen en neamde it de "Kaap fan Stoarmen". Letter neamde de Portugeeske kening de Kaap offisjeel om ta ''Cabo da Boa Esperança'' ([[Kaap de Goeie Hope]]). De Portugeeske seefarders lieten in soad krusen efter dêr't se bylâns fearen dy't as in beaken foar oare skippen en as religieus-kristlik symboal tsjinnen en ek de Portugeeske oanspraak op it lân befêstigen. Fan [[1500]] ôf fearen Portugeeske skippen gauris nei de Yndyske koloanjes en diene se Mokselbaai oan om farsk wetter, iten en oar foarried op te laden. De Tafelbaai waard yn [[1503]] troch de Portugeeske seefarder [[Antonio de Saldanha]] foar it earst ûntdutsen en hy wie de earste Jeropeaan dy't de Tafelberch beklom. Nettsjinsteande de Kaap syn strategyske lizzing hawwe de Portugezen gjin belangstelling hân en stiftsje dêre in permaninte delsetting. Hja hiene oare havens yn [[Mozambyk]] dy't yn tsjinstelling ta de Kaap de Portugezen yn harren ferlet foarsjen koene. Oant let yn 'e [[16e iuw]] hie Portugal de monopoly op 'e seerûte nei Ynje. De hannel mei de Koikoi, dy't de Portugezen fan farsk fleis foarseagen, ferrûn net altyd like earlik en somtiden waarden skelen mei geweld oplost. De ûnderkening fan Portugeesk East-Ynje, [[Fransisco d'Almeida]], sneuvele, mank mei 55 fan syn manlju, yn [[1510]] by in fjochterij mei de Koikoi.<ref>{{af}} [http://www.sentrum.co.za/Taal_in_Tyd_naam.html ''www.sentrum.co.za: Cabo de Goede Hoop – Van plekke en mense (deur Helena Liebenberg)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080508193903/http://www.sentrum.co.za/Taal_in_Tyd_naam.html |datum= 8 maaie 2008}}</ref> Dat foarfal wie ien fan de redenen dat de Portugezen gjin koloanje yn Súd-Afrika stiften. Yn [[1611]] fear in Nederlânsk skip streekrjocht fan de Kaap nei Ynje en net mear by de kust fan East-Afrika del. De minne reputaasje fan de Kaap wjerhold ek de Ingelsken dêr foarearst fan harren oanspraak op de Kaap te befêstigjen nei't twa Ingelske kapiteins de Ingelske flagge op 'e Liuwkop útstutsen. === De Kaap as Nederlânske koloanje === [[Ofbyld:Charles Bell - Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.jpg|thumb|Oankomst fan Jan van Riebeeck oan de Kaap]] [[Ofbyld:Aernout Smit Table Bay, 1683 William Fehr Collection Cape Town.jpg|thumb|De Tafelbaai mei skippen fan 'e Feriene Eastyndyske Kompanjy]] [[Ofbyld:Kap der Guten Hoffnung.png|thumb|Kaapstêd mei lofts it Kastiel de Goeie Hope]] [[Ofbyld:The Castle of Good Hope, Cape Town.JPG|thumb|It Kastiel de Goeie Hope is it âldste noch besteande gebou fan Súd-Afrika]] {{Apart|Nederlânske Kaapkoloanje}} Doe't it Nederlânske skip ''Nieuwe Haarlem'' op syn weromreis út Ynje op [[25 maart]] [[1647]] mei in bemanning fan 60 manlju oan 'e Kaap fêstrekke, kamen de Koikoi foar it earst foar in lange tiid mei de Nederlanners yn oanrekking. De bemanning ûnder befel fan ûnderkeapman Leendert Janszen hat krapoan in jier oan de Kaap trochbrocht foar't de oerlibbenen troch in float fan fiif Nederlânske skippen yn maart [[1648]] ophelle waarden. Harren berjochten oer it geunstige klimaat oan de Kaap en harren goeie ûnderfinings mei de Koikoi en de ruilhannel mei de lânseigen befolking, oertsjûgen de [[Feriene Eastyndyske Kompanjy]] it beslút te nimmen en stiftsje in ferfarskingspost foar skippen op 'en paad nei East-Ynje oan de Kaap.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/kompanie/index.htm ''www.kapstadt.de: Südafrika – Kolonie der Kompanie''] {{deade keppeling}}</ref> Op ekonomysk mêd wiene de gebieten yn Azje mear fan belang foar de Kompanjy, en dêrom waard der ynearsten net folle belang hechte oan de ferfarskingspost. De seereis tusken Jeropa en Aazje, dat doetiids tusken seis en acht moanne naam, late ta sykten lykas [[skuorbot]] en it tal stjergefallen ûnder de bemanning wie heech. De reis soe mear winstmeitsjend wêze as dêr genôch farske grienten en fleis beskikber wiene. De keapman Jan Anthoniszoon van Riebeeck wie oan board fan ien fan de fiif skippen dy't de oerlibbenen fan de ''Nieuwe Haarlem'' rêden hat. Hy waard doetiids fertocht fan korrupsje en hy stelde him beskikber foar it bouwen fan de ferfarskingspost. Syn belangstelling foar dy post wie woartele yn de hope om genôch betrouwen te krijen en letter nei it [[Fiere Easten]] oerpleatst te wurden. Op [[6 april]] [[1652]] hat [[Jan van Riebeeck]] tegearre mei syn frou en fjouwerjierrich soantsje en in manskip fan 90 minsken, wêrûnder sân oare froulju, oan 'e Tafelbaai foet oan wâl set. Ta beskerming tsjin oanfallen fan de lânseigen befolking setten de Nederlanners fuortendaliks útein mei it bouwen fan it [[Kastiel de Goeie Hope]]. Van Riebeeck joech de opdracht en bou in fort foar tachtich minsken, lytse ikkers oan te lizzen, grienten en fruchten te ferbouwen en feehannel mei de lânseigen befolking te driuwen. De Kompanjy woe in goeie relaasje mei de lânseigen befolking opbouwe. It fjouwerhoekige fort waard troch in wâl en palisaden beskerme, en fan [[3 augustus]] dat jiers ôf waarden alle kolonisten dêr yn húsmanne. As gefolch fan de strange winter mei rein en heilstoarmen, kamen tweintich minsken om as gefolch fan sykten. De Kompanjy wie lykwols net tefreden mei de ûntjouwings fan de delsetting en hat Van Riebeeck hjitten de kosten leech te hâlden en safolle mooglik selsfoarsjend te wêzen. De buorkerij-aktiviteiten waarden te djoer en kamen yn 'e knipe troch tekoart oan arbeidskrêften en lânbouspesjalisaasje. De soldaten en amtners wiene benammen oplaat foar de hannel en militêre opdrachten en net betroud mei lânboumetoaden. De ruilhannel mei de pleatslike Koikoi-stammen wie beheind ta fee. Yn maart 1653 waard de ferfarskingspost op 'e proef steld. In float ûnder befel fan admiraal Gerard Demmer hat by syn seereis nei Nederlân de delsetting oan 'e Tafelbaai oandien. De bemanning waard fan griente, fleis en molke foarsjoen. Nei admiraal Demmer syn weromkearen yn Nederlân waard dêr oer de koloanje oan 'e Kaap praat. De lânbou-aktiviteiten waarden stadichoan útwreide en al yn [[1659]] waarden de earste wyndruven rispe. It moraal fan de kolonisten wie nettsjinsteande dat leech, en guon hawwe harren sels by de Koikoi oansletten. De lêstneamden wiene likemin ree en wurkje foar de koloanje. De oarspronklike befolking, de [[Koisan|Koi en de San]], wegere lykwols en driuw hannel mei de Jeropeanen en blykten ek net geskikt te wêzen foar it Jeropeesk konsept fan wurkjen en besit. Om yn harren ferlet fan arbeidskrêften te foarsjen, waarden de Nederlanners twongen om slaven út harren koloanjes yn [[Madagaskar]], [[Ynje (regio)|Ynje]], [[Maleizje]] en [[East-Ynje]] wei te heljen. Troch de earste ynfier fan slaven yn [[1658]] ferdûbele de Kaapske befolking. Njonken slaven, wiene dêr ek politike ballings út East-Ynje dy't troch it Nederlânsk-Bataafske Hegerjochtshôf nei de Kaap deportearre binne, nei't hja om de ûnôfhinklikens fan it koloniaal bewâld striden hiene. Under harren wiene guon islamityske learmasters. Tegearre mei de slavebefolking hawwe hja de [[islam]] nei de Kaap brocht.<ref>{{af}} ''Padlangs deur Suid-Afrika. Hoofstuk 1: Kaap die Goeie Hoop''. Kindle e-Boek-uitgawe. Struik Travel & Heritage</ref> Njonken de ynfier fan slaven wie it ek de bedoeling en meitsje fan kolonisten selsstannige boeren as in oplossing foar it itensprobleem. De Kompanjy hat yn [[1659]] syn tastimming jûn om oan njoggen kolonisten de status fan frijboarger te jaan. Kolonisten fan Nederlânsk en Dútsk komôf kamen yn oanmerking om sied en lânbou-ark yn kredyt te krijen. De earste kolonist yn tsjinst fan de Kompanjy dy't de frijbrief krige hie, wie in Dútske kolonist út [[Keulen]], lykas in soad oare manlju út noardwest-Dútslân nei de [[Tritichjierrige Kriich]] yn Nederlân wurke hie. It eksperimint slagge en de lânbouproduksje naam ta. De Kompanjy hat yn beheinde mjitte ek kolonisten út Nederlân oanmoedige en fêstigje harren oan 'e Kaap. Mar de FEK wie neat mear as in oandielemaatskippij dy't belang hie in winstjaande saken. Dêr koe by in doelmjittige kolonisaasje yn Súd-Afrika gjin sprake fan wêze. En boppedat wie Nederlân sels ek in ymmigraasjelân, en in soad minsken wiene net ree harren relatyf feilige libben yn Jeropa op te jaan foar in bestean fol ûnwissichheden oan 'e súdpunt fan Afrika. Dochs hawwe, nei it opheffen fan it [[Edikt fan Nantes]] yn 1687/1688, likernôch 225 fan de 80.000 [[Hugenoaten]], dy't [[Frankryk]] ferlitten hawwe, besletten harren oan de Kaap te fêstigjen. It kastiel, dat tusken [[1666]] en [[1679]] ûntstie, is it âldst bewarre gebou yn Súd-Afrika. Tsjin it jier [[1691]] wiene der al tusken fyftich en sechstich huzen yn Kaapstêd en tsjin it begjin fan de [[18e iuw]] wie dat oantal al ferfiifdûbele. It útwreidzjen fan 'e koloanje late lykwols ta skelen mei de Koikoi. Yn 1659 kaam it ta konfrontaasje mei de lânseigen befolking oangeande it brûken fan greidlân. Yn [[1671]] kaam it ta skelen oer de tanimmende fraach nei fleis dy't de Koikoi net ferhannelje woene. Lang om let waarden de Koikoi tepletterjend ferslein. Guon wiene dêrnei ree om kolonisten te boaskjen of op in oare manier by de blanke mienskip oan te sluten, wylst oaren it binnenlân yn lutsen. Froulju wiene krap yn 'e koloanje en Jeropeeske manlju begûnen bern te krijen mei Koikoi-froulju en slavinnen. Ek boasken Koikoi mei slaven. De hjoeddeistige [[kleurlingen]] hawwe harren oarsprong yn dy earste ferminging fan Aziaten, Afrikanen en Jeropeanen en waarden letter in part fan de Afrikaansktalige kultuermienskip. De hoekstien fan de [[Grutte Tsjerke (Kaapstêd)|Grutte Tsjerke]] yn Kaapstêd oan de Heerengracht waard yn [[1678 lein en de tsjerke waard yn [[1704]] ynwijd. === 18e iuw === [[Ofbyld:Anonymous The Noord-Nieuwland in Table Bay, 1762.jpg|thumb|De ''Noord-Nieuwland'' yn de Tafelbaai yn 1762]] [[Ofbyld:AMH-2485-NA Ground plan of the Fort the Good Hope.jpg|thumb|Plan en kaart fan "fort en [[flekke]] oan Kaap de Goeie Hope" yn 1767, fêstlein troch C.F. van den Brink]] [[Ofbyld:Johannes Schumacher01.jpg|thumb|Kaapstêd yn 1776, akwarel troch Johannes Schumacher]] Doe't [[Simon van der Stel]] yn [[1679]] as nije kommandant fan de Kaap oansteld waard, wie it Kastiel al folslein útboud, wylst Kaapstêd fjouwer strjitten hie mei in blanke befolking fan 290 (wêrfan 87 frijboargers en 117 bern).<ref>{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/vanderstel/index.htm ''www.kapstadt.de: Simon van der Stel''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20261026124007/http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/vanderstel/index.htm |datum=26 oktober 2026 }}</ref> De stêd waard troch in politike ried mei wetjouwend, útfierend en rjochterlik foech dat streekrjocht oan de gûverneur-generaal fan [[Nederlânsk East-Ynje]] yn [[Batavia]] (hjoed-de-dei [[Jakarta]]) ferantwurdlik wie. Fan [[1691]] krige Van der Stel it amt fan gûverneur fan de Kaap. Fan [[1681]] ôf waarden politike ballings út East-Ynje wei nei de Kaap deprtearre, dy't letter de etnyske groep fan de [[Kaapske Maleizjers]] foarmje soe. In soad manlju fan de Kaapks-Maleiske mienskip waarden ambachtslju. Ta de blanke ymmigranten dy't yn 'e 17 en 18e iuw nei de Kaap kamen, hearden, njonken pensionearre amtners en oare meiwurkers fan de Kompanjy, ek ferskate Dútsers, dy't yn dat tiidrek in like grutte groep as de Nederlanners foarmen. Hoewol't de ymmigraasje fan ûnder oaren Dútske kolonisten oanmoedige waard (fan de nei in rûsde 15.000 Dútsers dy't yn tsjinst by de FEK wiene, fêstigen der likernôch 4.000 oan de Kaap), hie de Kompanjy gjin belang by in aktyf ymmigraasjebelied, sa't de relatyf lytse befolking fan de Kaap, yn tsjinstelling ta bygelyks de Noardamerikaanske koloanjes (mei 3 miljoen ynwenners yn de 1790-er jierren) mar stadichoan woeks en benammen troch natoerlike befolkingsoanwaaks. De befolking naam fan 130 yn [[1660]] oant 1.265 yn [[1701]] ta en 13.830 yn [[1793]] ta. De wurknimmers fan de Kompanjy (2.093 yn [[1794]]) binne net yn dat sifer meirekkene. Yn [[1795]] hie Kaapstêd al 15.000 ynwenners, dêr't der mear as 6.000 blank fan wiene. De Dútske en Frânske ymmigranten hawwe al fluch [[Nederlânsk]] leard (al wie harren kunde fan de taal net altyd perfekt of sels breklik) en hawwe al rillegau oanpast oan de Kaapske maatskippij. De Kaapske befolking bleau sadwaande homogeen. Om 1700 hinne wie de mearderhed fan de Kapenaren al dêr berne en beskôgen de Kaap as harren heitelân, wylst hja amper mear kontakten mei harren Jeropeeske lanen fan oarprong holden. Histoaryske dokuminten bewize dat Kapenaren al yn [[1706]] harsels as "Afrikaaners" ferwiisden en sadwaande ûntjoech him al in soarte fan nasjonaal bewustwêzen. Yn 'e rin fan de 18e iuw ûntjoech him njonken de blanke boargerij yn Kaapstêd in hieltyd gruttere plattelânske befolking fan boeren. Hja wiene it binnenlân ynlutsen op 'e syk nei nij en grutter greidlân foar harren skiep en kij. Dy trekboeren waarden stadichoan selsstannich fan de Kaapstêdske oerheden en kamen op harren ferfarren earst mei de Koisan yn oanrekking en fan de let-18e iuw ôf ek mei [[Xhosa]]-stammen, dy't doetiids nei it súdwesten ta migrearre binne. De trekboeren ûntwikkelen in nomadyske libbenswize, en harren kultuer wie foar it grutste part beheind ta in strang [[kalvinistysk]]-[[Protestantisme|protestantsk]] leauwen en bibelske lektuer. In soad fan harren koene net lêze en wiene alhiel net beynfloede troch de grutte maatskiplike, politike en filosofyse feroarings dy't yn it 18e iuwske Jeropa geande wiene. Boppedat stie de FEK oant [[1799]] gjin printingen ta oan 'e Kaap, om't hja printwurk as "duvelswurk" beskôgen.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Die staat se eie drukkery''. Yn: Suid-Afrikaanse Panorama, folume 33, nûmer 11 (novimber 1988), side 20</ref> De [[Grutte Fiskrivier]] waard as de eastgrins fan de [[Nederlânske Kaapkoloanje]] fêststeld, mar al yn [[1779]] hawwe guon fan 'e Xhosa-stammen dy grins oerstutsen yn westlike rjochting op 'e syk nei nij greidlân. Dat late ta de earste [[Grinskrigen|Grinskriich]] (1779-1781) tusken blanken en swarten yn Súd-Afrika. De Kompanjy wie net yn steat om de kolonisten tsjin de oanfallen fan de Xhosa te beskermjen. Yn [[1789]] stutsen de Xhosa fannijs de grinsrivier oer, itjinge late ta de twadde [[Grinskrigen|Grinskriich]] (1789-1793). Foar de Kompanjy wie de let-18e iuw in tiid fan ekonomysk neigean dat ûnder oaren troch korrupsje troch amtners feroarsake waard. De Kaapkoloanje wie net mear winstmeitsjend en de FEK late dêr in soad ferlies. De Kompanjy hat te let mei syn herfoarmingsproses úteinset en waard yn [[1794]] twongen it fallisemint te ferklearjen. De Kaapske oerheid kaam no yn in swakke posysje telâne en ûnder ynfloed fan de [[Amerikaanske Revolúsje|Amerikaanske]] en [[Frânske Revolúsje]]s en de frijheidsidealen dy't yn dy twa lannen ferkundige waarden, hawwe de boargers fan [[Swellendam]] en [[Graaff-Reinet]] yn [[1795]] de earste koarte Boererepubliken útroppen. Mei it begjin fan de Britske hearskippij oan de Kaap, waarden dy datselde jiers wer ûntbûn. === Frânske tiid === [[Ofbyld:Cape Town in 1800.jpg|thumb|Makette fan Kaapstêd om 1800 hinne, Chavonnes Cannon Battery Museum]] It stasjonearjen fan Frânske soldaten wie in polityk spul. Frankryk en Nederlân (as de [[Bataafske Republyk]]) wiene bûnsmaten, en allinnich troch Frânske help koe in Britsk besykjen de Kaap yn te nimmen, ôfslein wurde. Al tusken [[1781]] en [[1784]] dominearren Frânske soldaten it kulturele libben yn Kaapstêd. Underwilens foarmen harren gasthearen in soarte fan stedske elite dy't him skerp fan de plattelânsbefolking ûnderskate. Teäter- en konsertfoarstellings wiene populêr allyk by Kapenaren en Frânsken, en by guon plentichheden waard, lykas yn Jeropeeske aristokratyske rûnten, [[Frânsk]] sprutsen. Dy opmerklike kulturele bloei komt ta utering yn de prachtich moaie arsjitektuer fan dy snuorje. Dochs it wie doe wol dúdlik dat Nederlân sa stadichoan syn status as grutmacht ferlieze soe. De ynfloed fan de FEK op de ynternasjonale hannelsrûten naam ôf en fan 179 ôf wiene it Frânske en Portugeeske skippen dy't slaven nei de Kaap ferfierden. == Panorama == [[Image:CTfromTableMountain.jpg|thumb|center|1200px|Kaapstêd fan de Tafelberch ôf sjoen]] == Sjoch ek == * [[Kaap de Goeie Hope]] * [[Kaapkoloanje]] * [[Tafelbaai]] * [[Tafelberch (Súd-Afrika)]] == Keppeling om utens == {{commonsLyts|Cape Town|Kaapstêd}} * [http://www.capetown.gov.za/ Offisjele webstek fan de stêd Kaapstêd] <small>Ingelsk</small> {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{Coor title dms|33|55|0|S|18|27|0|E|type:city_region:ZA}} [[Kategory:Plak yn West-Kaap]] [[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Haadstêd yn Afrika]] [[Kategory:Plak stifte yn 1652]] tge7e9fe6ulz4qjf80bglj8xfb956cl 1244436 1244417 2026-11-12T07:32:06Z Kneppelfreed 2013 1244436 wikitext text/x-wiki {{Wurk}} {{Ynfoboks plak yn Súd-Afrika | namme = Kaapstêd <br><small>''Kaapstad'' ('''[[Afrikaansk]]''' <br>''Cape Town'' ('''[[Ingelsk]]''') <br>''iKapa'' ('''[[Xhosa (taal)|Xhosa]]''') </small> | ôfbylding = Cape Town Montage.png | ôfbyldingstekst = | flagge = Flag of Cape Town.svg | wapen = Coat_of_arms_of_Cape_Town,_South_Africa.png | provinsje = [[West-Kaap]] | distrikt = | gemeente = [[Stêd Kaapstêd Grutstedske Gemeente|Stêd Kaapstêd]] | boargemaster = | ynwennertal = 433.688 <small>(2011)</small><ref name="census2011-place199041">{{Cite web |title=''Cape Town, Main Place 199041 from Census 2011'' |url=http://census2011.adrianfrith.com/place/199041 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731081139/http://census2011.adrianfrith.com/place/199041 |archive-date=31 July 2014 |access-date=24 February 2024 |website=Census 2011}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://cs2016.statssa.gov.za/wp-content/uploads/2018/07/WesternCape.pdf#page17 |title=''Community Survey 2016: Provincial profile: Western Cape'' |date=2018 |publisher=Statistykburo Súd-Afrika |page=7}}</ref> | oerflak = 2.461 km² | befolkingstichtens = 1.083 ynw./km² | stêdekloft = 4,772,846 <small>(2022)</small> <ref name="Stêd Kaapstêd 2022 sensus">{{Cite web |titel=''City of Cape Town Census 2022 Infographic'' |url=https://resource.capetown.gov.za/documentcentre/Documents/Graphics%20and%20educational%20material/Census_2022_Infographic.pdf |opropdatum=22 novimber 2024 |útjouwer=Stêd Kaapstêd |argyfdatum=29 septimber 2024 |argyfurl=https://web.archive.org/web/20240929231113/https://resource.capetown.gov.za/documentcentre/Documents/Graphics%20and%20educational%20material/Census_2022_Infographic.pdf |url-status=dead }}</ref> | hichte = 0–1.086 m | stifting = [[6 april]] [[1652]] | ferkearsieren = | postkoade = 7400-8900 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|33_57_29_S_25_36_0_O_type:city_zoom:16_region:ZA|33°57'SB, 25°36'EL}} | netnûmer = +27 21 | tiidsône = [[UTC]] +2 | webside = [http://www.capetown.gov.za/ www.capetown.gov.za] | mapname = Súd-Afrika | lat_deg = 33 | lat_min = 55 | lat_dir = S | lon_deg = 18 | lon_min = 25 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Súd-Afrika }} '''Kaapstêd''' ([[Afrikaansk]]: ''Kaapstad'', [[Ingelsk]]: ''Cape Town'', [[Xhosa (taal)|Xhosa]]: ''iKapa''), mei de bynamme ''de Moederstad''/''Mother City'' (memmestêd), is it haadplak fan de provinsje [[West-Kaap]] en is it wetjaand sintrum fan [[Súd-Afrika]]. Hy is mei [[Bloemfontein]] (rjochterlike macht) en [[Pretoria]] (útfierende macht) ien fan de haadstêden fan [[Súd-Afrika]]. It is neffens grutte, nei [[Jehannesburch (Súd-Afrika)|Jehannesburch]], de twadde stêd fan it lân. De stêd leit yn de fierst súdwestlike punt fan Súd-Afrika en wie oarspronklik in ferfarskingspost foar Nederlânske skippen ûnderweis nei East-Afrika, [[Ynje (regio)|Ynje]] of it [[Fiere Easten]]. Teffens wie it plak ien fan de earste permaninte Jeropeeske delsettingen besuden de [[Sahara]]. De Nederlanners yn tsjinst fan de [[Feriene Eastyndyske Kompanjy]] makken dêr foar it earst kontakt mei de lieder fan de Goringkhoina in [[1652]]. Fan in lytse havenstêd oan de [[Tafelbaai]] woeks Kaapstêd ta de grutste stêd fan Súd-Afrika, mar rekke dat plak kwyt oan [[Jehannesburch (Súd-Afrika)|Jehannesburch]] yn 1887 troch de goudkoarts nei de [[Witwatersrand]]. By de folkstelling fan 2001 die bliken dat Kaapstêd de grutste [[Afrikaansk]]pratende mienskip fan it lân wie mei 1,2 miljoen minsken. By de folkstelling fan 2022 wie dat tal Afrikaanskpraters likernôch itselde blean, dochs troch it fluch waaksen fan de befolking fan de metropoal, wie it oanpart fan de Afrikaanskpraters neffens de totale befolking in ein leger wurden foar it oanpart fan de [[Xhosa (taal)|Xhosa]]- en [[Ingelsk]]praters oer. Kaapstêd is in populêre ynternasjonale bestimming foar toeristen om reden fan de natoer yn 'e omkriten en syn lizzing oan de foet fan de ferneamde de [[Tafelberch (Súd-Afrika)|Tafelberch]]. Yn 2010 wie Kaapstêd ien fan de stêden dêr't it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010|WK fuotbal]] spile waard. == Etymology == Nei it stiftsjen fan de stêd yn [[1652]] waard er ynearsten ferwiisd as "Kaap de Goeie Hope, ferkoarte ta "Kaap" of "De Kaap". Yn 'e [[18e iuw]] waard de stêd ferwiisd as "de Flekke oan 'e Kaap". Yn 'e mid-18e iuw kaam de namme Kaapstêd (''Kaapstad'' en ''Cape Town'') yn gebrûk. De namme yn it [[Koisan-talen|Koisan]] ''//Hui !Gaeb'' betsjut "stienplak" en ferwiisde ynearsten nei it [[Kastiel de Goeie Hope]], mar dêrnei ferwiisde it nei de gânse stêd.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter E. Raper |title=Dictionary of Southern African Place Names |publisher=Internet Archive |url=https://archive.org/details/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/page/n109/mode/2up?view=theater |accessdate=23 Mei 2024 |page=109 |year=1987}}</ref> == Geografy == [[Ofbyld:Map of the Western Cape with Cape Town highlighted (2016).svg|thumb|left|Lokaasje yn West-Kaap]] Kaapstêd leit yn it súdwesten fan 'e Republyk fan Súd-Afrika en de provinsje [[West-Kaap]] oan de [[Tafelbaai]] fan de [[Atlantyske Oseaan]]. De stêd is ynternasjonaal ferneamd oan syn lizzing oan de foet fan de [[Tafelberch (Súd-Afrika)|Tafelberch]], in groot [[Tafelberch|plato-eftich]] [[berch]]massyf mei in hichte fan 1086 meter boppe [[seenivo]], dy't mank mei de lytsere berchtoppen heuvels lykas de [[Liuwkop]] (''Leeukop/Lion's Head''), [[Seinheuvel]] (''Seinheuwel/Signal Hill'') en [[Duvelspyk]] (''Duiwelspiek/Devil's Peak'') it stedsbyld útmeitsje en binne in dúdlik beaken wurden. De Tafelbaai waard troch de lânseigen ynwenners ''Hoeri'' (letterlik "Baai fan 'e See") neamd en hat syn hjoeddeistige namme oan in Portugeeske admiraal te tankjen dy't dêr yn [[1503]] del fear.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt-guide.de/stadtzentrum/tafelberg.html ''www.kapstadt-guide: Tafelberg''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216144732/http://kapstadt-guide.de/stadtzentrum/tafelberg.html |datum=16 febrewaris 2009}}</ref> It [[Kaapske Skiereilân]], dat oer in lingte fan 35 km fan Kaapstêd yn it noarden oant by de [[Kaap de Goeie Hope]] en de [[Kaappunt]] rint, is ien fan de wrâld syn plantekeninkriken dêr't guon soarten allinnich dêr foarkomme. De stedskom fan Kaapstêd (Ingelsk: ''City Bowl'') of sintrale sakekearn mei syn [[wolkekliuwer]]s en de wenwiken dêromhinne, wurdt troch de Tafelbaai oan iene kant en de Tafelberch oan oare kant ynsletten. De Tafelberch giet yn 'e súdlike rjochting oer yn in tal berchkeatlings dy't oer de [[Tolve Apostels]] oant by de Kaappunt rinne. De grutte foarstêden oan alletwa kanten fan it berchmassyf ferskille neffen harren karakter hiel dúdlik faninoar. It gânse stedsgebiet is fan de Tafelberch ôf te besjen. In miljoen ynwenners wenje yn de "stedskom" en njonken lizzende wenwiken by de Atlantyske Oseaan en de bergen, wylst goed trije miljoen yn de grutte [[Kaapske Flakte]] wenje. Omreden de gauris ûnrêstige see om it Kaapske Skiereilân hinne, is de Kaap de Goeie Hope, likernôch 50 km súdlik fan it stedssintrum ôf, troch seefarders al rillegau de "Kaap fan 'e Stoarmen" neamd. De kâlde [[Benguelastream]] rint út it suden wei by de kust del en skept in [[Mediterraan klimaat|mediterraan winterreinklimaat]] dêr't fruchten en grienten it goed dogge. Kaapstêd wurdt gauris beskreaun as "de iennichste stêd yn 'e wrâld dy't oan twa oseanen leit", mar de grins tusken de Atlantyske en [[Yndyske Oseaan]] leit eins by [[Kaap Agulhas]], likernôch 200 km eastlik fan Kaapstêd, dy't tagelyk ek it meast súdlike punt fan [[Afrika]] is.<ref>{{en}} [http://www.southafrica.info/about/geography/oceansmeet.htm ''South Africa.info: Where the two oceans really meet''] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20260410162939/http://www.southafrica.info/about/geography/oceansmeet.htm |datum=2026-04-10}}</ref> === Administratyf gebiet en bebouwing === [[Ofbyld:Satellite image of Cape peninsula.jpg|thumb|left|Kaapstêd út 'e romte wei sjoen, mei útsjoch oer it [[Kaapske Skiereilân]] en [[Falskbaai]] (benefter) mei [[Robbe-eilân]] (lofts foar), [[Tafelberch (Súd-Afrika)|Tafelberch]] (mid foar) en [[Kaappunt]] (rjochts foar)]] It administratyf gebiet fan Kaapstêd beslacht in oerflak fan mear as 2.400 km², wylst it beboude gebiet fan it Kaapske Metropolitaanske Gebiet likernoch 774 km² beslacht. It beboude gebiet wreidet him benammen út yn 'e Kaapske Flakte, bylâns de noardlike kustflakte en nei de lanlike gebieten yn it noardeasten út. Benammen yn 'e noardlike foarstêden is sûnt de let 20e iuw in ferskowing fan saaklike bedriuwigens út it sintrum wei nei parten fan 'e stedsrâne, oan 'e gong. [[Ofbyld:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|thumb|It sintrale sakesintrum fan Kaapstêd fan de Liuwkop ôf sjoen]] De befolkingstichtens fariearret tige by tige tusken de ferskate wenwiken, fan tusken 200 en 400 wenten de km² oant tusken 9000 en 10.000 wenten yn tichtbeboude wiken fan de binnenstêd dêr't in soad gebouwen mei in soad ferdjippings steane. Ynformele delsettings, lykas de sloppewiken, binne de meast tichtbefolke parten fan Kaapstêd dêr't de befolkingstichtens wol sa heech as 35.000 oant 45.000 de km² wêze kin. === Klimaat === Kaapstêd hat in [[mediterraan klimaat]] (''Csa'' en ''Csb'') op de [[Klimaatklassifikaasje fan Köppen]]) mei waarme en drûge simmers en mylde winters. It measte rein falt yn 'e winter, yn july en augustus. Winterdeis streame der ornaris ek guon kâlde fronten fan de Atlantyske Oseaan nei it noarden ta by de Kaap del, dy't delslach en hurde noardwestewyn mei harren meibringe. Yn 'e lette maitiid en iere simmermoannen waait de [[Kaapske Dokter]], in krêftige súdeastewyn dy't loftfersmoarging tsjinwurket (dêrom dy namme), almeast middeis fan Falskbaai oer de Kaapske Flakte hinne. Ek dy wyn, dy't syn ûntstean oan in Súdatlantysk hegedrukstelsel westlik fan Kaapstêd te tankjen hat, is relatyf koel en bringt fochtige lucht mei him mei. Febrewaris en ier maart binne de moannen dêr't waarm berchwyn guon wike lang fan it [[Karoo]]-binnenlân oer de Kaap hinne waait. Winterdeis is de trochsneed maksimumtemperatuer fan 17,5 °C en in trochsneed minimumtemperatuer fan 7,4 °C. Temperatueren simmerdeis fariearje tusken in trochsneed minimum fan 15,4 °C en in trochsneed maksimum fan 25,8 °C. De trochsneed jierlikse delslach is 515 mm. Mei in trochsneed fan 3100 sinne-oeren is Kaapstêd ferlykber mei oare metropoalen lykas [[Los Angeles]] (3300 oeren) en [[Madrid]] (2900 oeren). De wettertemperatuer fariearret fan 10 °C oan 'e Atlantyske kust oant 22 °C yn Falskbaai. De trochsneed jierlikse wettertemperatuur is 13 °C oan 'e Atlantyske kust en 17 °C yn Falskbaai. {{Tabel waargemiddelden | lokaasje=Kaapstêd (Lofthaven)<ref name="WMO">{{Cite web | url = https://worldweather.wmo.int/035/c00138.htm | title = World Weather Information Service - Cape Town | publisher = [[World Meteorological Organization]] | accessdate = 8 April 2014|argyfurl=https://web.archive.org/web/20140710080028/https://worldweather.wmo.int/035/c00138.htm|argyfdatum=2014-07-10|deadeurl=nee}}</ref><ref name="NOAA">{{Cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-I/UA/68816.TXT | title = Cape Town/DF Malan Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 8 April 2014}}</ref> | Jan precipitation mm = 15 | Feb precipitation mm = 17 | Mar precipitation mm = 20 | Apr precipitation mm = 41 | May precipitation mm = 69 | Jun precipitation mm = 93 | Jul precipitation mm = 82 | Aug precipitation mm = 77 | Sep precipitation mm = 40 | Oct precipitation mm = 30 | Nov precipitation mm = 14 | Dec precipitation mm = 17 | year precipitation mm = 515 | unit precipitation days = 0.1 mm | jan_gem=20.4 | jan_gem_ns=15 | feb_gem=20.4 | feb_gem_ns=17 | mrt_gem=19.2 | mrt_gem_ns=20 | apr_gem=16.9 | apr_gem_ns=41 | mei_gem=14.4 | mei_gem_ns=69 | jun_gem=12.5 | jun_gem_ns=93 | jul_gem=11.9 | jul_gem_ns=82 | aug_gem=12.4 | aug_gem_ns=77 | sep_gem=13.7 | sep_gem_ns=40 | okt_gem=15.6 | okt_gem_ns=30 | nov_gem=17.9 | nov_gem_ns=14 | dec_gem=19.5 | dec_gem_ns=17 | jaar_gem=16.2 | jaar_gem_ns=515 | jan_gem_min=15.7 | jan_gem_max=26.1 | feb_gem_min=15.6 | feb_gem_max=26.5 | mrt_gem_min=14.2 | mrt_gem_max=25.4 | apr_gem_min=11.9 | apr_gem_max=23.0 | mei_gem_min=9.4 | mei_gem_max=20.3 | jun_gem_min=7.8 | jun_gem_max=18.1 | jul_gem_min=7.0 | jul_gem_max=17.5 | aug_gem_min=7.5 | aug_gem_max=17.8 | sep_gem_min=8.7 | sep_gem_max=19.2 | okt_gem_min=10.6 | okt_gem_max=21.3 | nov_gem_min=13.2 | nov_gem_max=23.5 | dec_gem_min=14.9 | dec_gem_max=24.9 | jaar_gem_min=11.4 | jaar_gem_max=22.0 | jan_a_min=7.4 | jan_a_max=39.3 | feb_a_min=6.4 | feb_a_max=38.3 | mrt_a_min=4.6 | mrt_a_max=40.7 | apr_a_min=2.4 | apr_a_max=38.6 | mei_a_min=0.9 | mei_a_max=33.5 | jun_a_min=-1.2 | jun_a_max=29.8 | jul_a_min=-1.3 | jul_a_max=29.0 | aug_a_min=-0.4 | aug_a_max=32.0 | sep_a_min=0.2 | sep_a_max=33.1 | okt_a_min=1.0 | okt_a_max=37.2 | nov_a_min=3.9 | nov_a_max=39.9 | dec_a_min=6.2 | dec_a_max=35.4 | jaar_a_min=-1.3 | jaar_a_max=40.7 | zujan = 10.9 | zufeb = 10.5 | zumrt = 9.4 | zuapr = 7.8 | zumei = 6.6 | zujun = 5.8 | zujul = 6.2 | zuaug = 6.8 | zusep = 7.5 | zuokt = 9.0 | zunov = 10.3 | zudec = 10.8 | rdjan = 5.5 | rdfeb = 4.6 | rdmrt = 4.8 | rdapr = 8.3 | rdmei = 11.4 | rdjun = 13.3 | rdjul = 11.8 | rdaug = 13.7 | rdsep = 10.4 | rdokt = 8.7 | rdnov = 4.9 | rddec = 6.2 | lvjan = 71 | lvfeb = 72 | lvmrt = 74 | lvapr = 78 | lvmei = 81 | lvjun = 81 | lvjul = 81 | lvaug = 80 | lvsep = 77 | lvokt = 74 | lvnov = 71 | lvdec = 71 }} == Skiednis == === Iere skiednis === [[Ofbyld:Southafrica468bushman.jpg|thumb|Rotstekenings yn [[West-Kaap]]]] Súd-Afrika hat in wichtige rol by it ûntwikkeljen fan de iere minske spile. It lân waard al mear as 100.000 jier lyn troch lytse groepen ''hominidae'' of [[minskeftigen]] bewenne. Yn it súdlike Kaaplân waarden yn Smitswinkelbaai by Rooikrans en Bonteberg bienten stiennen ark ûntdutsen dat troch minskeftigen, de ''[[Homo erectus]]'', efterlitten waard en troch [[Antropology|antropologen]] ta de saneamde Stellenboschbeskaving (200.000 f.Kr.) rekkene wurdt. Dêrnjonken waard noardlik fan Kaapstêd in minsklike spoar út it tiidrek om 155.000 f.Kr. ûntdutsen.<ref name="kapstadt.de">{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/buschleute/index.htm ''www.kapstadt.de: Geschichte – Frühe Besiedlung: San und Khoikhoi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20261026123843/http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/buschleute/index.htm |datum=26 oktober 2026 }}</ref> De earste bewenners oan de Kaap wiene jagers en samlers, dy't ienfâldich stienark en fjoer brûkten. Yn it tiidrek om 8000 f.Kr. rekken de pleatslike jagersmienskippen yn 'e kunde mei de pilebôge. De grutte trek nei it binnenlân om [[2000 f.Kr.]] hinne, kamen de Kaapske jagers yn oanrekking mei de hegere ûntwikkele boeremienskippen. De [[San (folk)|San]], in folk en jagers en samlers, hat likernôch 35.000 jier lyn ta in selsstannige groep ûntjûn. Hja wurde as it neiteam beskôge fan súdlike Afrikaanske folken, dochs ferskille mei harren helder, brún-giele hûdskleur, lytsere stal fan likernôch 1,60 meter eb harren skaaimerkende piperkerrelhier dúdlik fan de [[Bantû]]folksgroepen.<ref name="kapstadt.de" /> De Nederlanners ferwiisden nei harren as "boskjesmannen", itjinge ferwiisde dat hja tusken it strewelleguod (boskjes) wennen. Harren libbenswize wie tige primityf, mar hja hawwe lykwols ymposante rotsreliëfs, -skilderings en -tekenings efterlitten. Om [[200 f.Kr.]] hinne ûntstie der in oare etnyske groep, mooglik troch it mingen fan San en Hamityske hoedersfolken yn East-Afrika, de [[Koikoi]] (''Khoikhoi'', betsjut letterlik "minsken-minsken"), dat in folk fan skieppe- en feehâlders wie. Dat folk waard troch de Nederlanners "Hottentotten" neamd. De Koikoi bewennen grutte parten yn it westen fan Súd-Afrika, wêrûnder it hjoeddeistige West-Kaap. De Kaap wie omreden syn wetterrykdom uterst gaadlik foar in feetylt-beskaving. De beide groepen wurde wol as Koisan ferwiisd. Hoewol't de twa groepen as jagers en feehâlders op ekonomysk mêd konkurrinten wiene, hawwe se lykwols freedsum njonkeninoar bestien. Nettsjinsteande dat hiene feehâlders neffens de ekonomyske libbenswize dêr't feehâlders in hegere status. De Koikoi rekken yn 'e 18e iuw troch oarloggen en de pokke-epidemyen tige ferswakke en waarden weromkrongen. === De Kaap oan 'e seerûte nei Ynje === [[Ofbyld:At Cape Town (MP) 2018 076.jpg|thumb|Ynskripsje ûnder it stânbyld fan Barolomeus Dias yn Kaapstêd]] De Jeropeeske skipfeart naam yn de 15e iuw in bot ta, sa't Portugeeske seefarders yn steat wiene en far by de gânse westkust fan Afrika del hieltyd fierder nei it suden ta. Hja hiene net folle belang by Afrika sels, mar mear nei in seerûte nei Ynje om de kostbere speserijen dêre. De earste Jeropeaan dy't op [[3 febrewaris]] [[1488]] yn [[Mokselbaai]] oan lân kaam en mei de pleatslike Koikoi-stammen hannel dreaun hat, wie [[Bartolomeus Dias]]. By syn weromreis nei Jeropa ta hat Dias troch goede waarsomstannichheden ek foar de earste kear de Kaap sjoen en besleat doe om dêr foet oan wâl te setten en in krús ([[Portugeesk]]: ''[[padrão]]'') by de Kaappunt te setten. Hy hie de Kaap fjouwer moanne earder, fanwegen swiere stoarm net sjoen en neamde it de "Kaap fan Stoarmen". Letter neamde de Portugeeske kening de Kaap offisjeel om ta ''Cabo da Boa Esperança'' ([[Kaap de Goeie Hope]]). De Portugeeske seefarders lieten in soad krusen efter dêr't se bylâns fearen dy't as in beaken foar oare skippen en as religieus-kristlik symboal tsjinnen en ek de Portugeeske oanspraak op it lân befêstigen. Fan [[1500]] ôf fearen Portugeeske skippen gauris nei de Yndyske koloanjes en diene se Mokselbaai oan om farsk wetter, iten en oar foarried op te laden. De Tafelbaai waard yn [[1503]] troch de Portugeeske seefarder [[Antonio de Saldanha]] foar it earst ûntdutsen en hy wie de earste Jeropeaan dy't de Tafelberch beklom. Nettsjinsteande de Kaap syn strategyske lizzing hawwe de Portugezen gjin belangstelling hân en stiftsje dêre in permaninte delsetting. Hja hiene oare havens yn [[Mozambyk]] dy't yn tsjinstelling ta de Kaap de Portugezen yn harren ferlet foarsjen koene. Oant let yn 'e [[16e iuw]] hie Portugal de monopoly op 'e seerûte nei Ynje. De hannel mei de Koikoi, dy't de Portugezen fan farsk fleis foarseagen, ferrûn net altyd like earlik en somtiden waarden skelen mei geweld oplost. De ûnderkening fan Portugeesk East-Ynje, [[Fransisco d'Almeida]], sneuvele, mank mei 55 fan syn manlju, yn [[1510]] by in fjochterij mei de Koikoi.<ref>{{af}} [http://www.sentrum.co.za/Taal_in_Tyd_naam.html ''www.sentrum.co.za: Cabo de Goede Hoop – Van plekke en mense (deur Helena Liebenberg)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080508193903/http://www.sentrum.co.za/Taal_in_Tyd_naam.html |datum= 8 maaie 2008}}</ref> Dat foarfal wie ien fan de redenen dat de Portugezen gjin koloanje yn Súd-Afrika stiften. Yn [[1611]] fear in Nederlânsk skip streekrjocht fan de Kaap nei Ynje en net mear by de kust fan East-Afrika del. De minne reputaasje fan de Kaap wjerhold ek de Ingelsken dêr foarearst fan harren oanspraak op de Kaap te befêstigjen nei't twa Ingelske kapiteins de Ingelske flagge op 'e Liuwkop útstutsen. === De Kaap as Nederlânske koloanje === [[Ofbyld:Charles Bell - Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.jpg|thumb|Oankomst fan Jan van Riebeeck oan de Kaap]] [[Ofbyld:Aernout Smit Table Bay, 1683 William Fehr Collection Cape Town.jpg|thumb|De Tafelbaai mei skippen fan 'e Feriene Eastyndyske Kompanjy]] [[Ofbyld:Kap der Guten Hoffnung.png|thumb|Kaapstêd mei lofts it Kastiel de Goeie Hope]] [[Ofbyld:The Castle of Good Hope, Cape Town.JPG|thumb|It Kastiel de Goeie Hope is it âldste noch besteande gebou fan Súd-Afrika]] {{Apart|Nederlânske Kaapkoloanje}} Doe't it Nederlânske skip ''Nieuwe Haarlem'' op syn weromreis út Ynje op [[25 maart]] [[1647]] mei in bemanning fan 60 manlju oan 'e Kaap fêstrekke, kamen de Koikoi foar it earst foar in lange tiid mei de Nederlanners yn oanrekking. De bemanning ûnder befel fan ûnderkeapman Leendert Janszen hat krapoan in jier oan de Kaap trochbrocht foar't de oerlibbenen troch in float fan fiif Nederlânske skippen yn maart [[1648]] ophelle waarden. Harren berjochten oer it geunstige klimaat oan de Kaap en harren goeie ûnderfinings mei de Koikoi en de ruilhannel mei de lânseigen befolking, oertsjûgen de [[Feriene Eastyndyske Kompanjy]] it beslút te nimmen en stiftsje in ferfarskingspost foar skippen op 'en paad nei East-Ynje oan de Kaap.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/kompanie/index.htm ''www.kapstadt.de: Südafrika – Kolonie der Kompanie''] {{deade keppeling}}</ref> Op ekonomysk mêd wiene de gebieten yn Azje mear fan belang foar de Kompanjy, en dêrom waard der ynearsten net folle belang hechte oan de ferfarskingspost. De seereis tusken Jeropa en Aazje, dat doetiids tusken seis en acht moanne naam, late ta sykten lykas [[skuorbot]] en it tal stjergefallen ûnder de bemanning wie heech. De reis soe mear winstmeitsjend wêze as dêr genôch farske grienten en fleis beskikber wiene. De keapman Jan Anthoniszoon van Riebeeck wie oan board fan ien fan de fiif skippen dy't de oerlibbenen fan de ''Nieuwe Haarlem'' rêden hat. Hy waard doetiids fertocht fan korrupsje en hy stelde him beskikber foar it bouwen fan de ferfarskingspost. Syn belangstelling foar dy post wie woartele yn de hope om genôch betrouwen te krijen en letter nei it [[Fiere Easten]] oerpleatst te wurden. Op [[6 april]] [[1652]] hat [[Jan van Riebeeck]] tegearre mei syn frou en fjouwerjierrich soantsje en in manskip fan 90 minsken, wêrûnder sân oare froulju, oan 'e Tafelbaai foet oan wâl set. Ta beskerming tsjin oanfallen fan de lânseigen befolking setten de Nederlanners fuortendaliks útein mei it bouwen fan it [[Kastiel de Goeie Hope]]. Van Riebeeck joech de opdracht en bou in fort foar tachtich minsken, lytse ikkers oan te lizzen, grienten en fruchten te ferbouwen en feehannel mei de lânseigen befolking te driuwen. De Kompanjy woe in goeie relaasje mei de lânseigen befolking opbouwe. It fjouwerhoekige fort waard troch in wâl en palisaden beskerme, en fan [[3 augustus]] dat jiers ôf waarden alle kolonisten dêr yn húsmanne. As gefolch fan de strange winter mei rein en heilstoarmen, kamen tweintich minsken om as gefolch fan sykten. De Kompanjy wie lykwols net tefreden mei de ûntjouwings fan de delsetting en hat Van Riebeeck hjitten de kosten leech te hâlden en safolle mooglik selsfoarsjend te wêzen. De buorkerij-aktiviteiten waarden te djoer en kamen yn 'e knipe troch tekoart oan arbeidskrêften en lânbouspesjalisaasje. De soldaten en amtners wiene benammen oplaat foar de hannel en militêre opdrachten en net betroud mei lânboumetoaden. De ruilhannel mei de pleatslike Koikoi-stammen wie beheind ta fee. Yn maart 1653 waard de ferfarskingspost op 'e proef steld. In float ûnder befel fan admiraal Gerard Demmer hat by syn seereis nei Nederlân de delsetting oan 'e Tafelbaai oandien. De bemanning waard fan griente, fleis en molke foarsjoen. Nei admiraal Demmer syn weromkearen yn Nederlân waard dêr oer de koloanje oan 'e Kaap praat. De lânbou-aktiviteiten waarden stadichoan útwreide en al yn [[1659]] waarden de earste wyndruven rispe. It moraal fan de kolonisten wie nettsjinsteande dat leech, en guon hawwe harren sels by de Koikoi oansletten. De lêstneamden wiene likemin ree en wurkje foar de koloanje. De oarspronklike befolking, de [[Koisan|Koi en de San]], wegere lykwols en driuw hannel mei de Jeropeanen en blykten ek net geskikt te wêzen foar it Jeropeesk konsept fan wurkjen en besit. Om yn harren ferlet fan arbeidskrêften te foarsjen, waarden de Nederlanners twongen om slaven út harren koloanjes yn [[Madagaskar]], [[Ynje (regio)|Ynje]], [[Maleizje]] en [[East-Ynje]] wei te heljen. Troch de earste ynfier fan slaven yn [[1658]] ferdûbele de Kaapske befolking. Njonken slaven, wiene dêr ek politike ballings út East-Ynje dy't troch it Nederlânsk-Bataafske Hegerjochtshôf nei de Kaap deportearre binne, nei't hja om de ûnôfhinklikens fan it koloniaal bewâld striden hiene. Under harren wiene guon islamityske learmasters. Tegearre mei de slavebefolking hawwe hja de [[islam]] nei de Kaap brocht.<ref>{{af}} ''Padlangs deur Suid-Afrika. Hoofstuk 1: Kaap die Goeie Hoop''. Kindle e-Boek-uitgawe. Struik Travel & Heritage</ref> Njonken de ynfier fan slaven wie it ek de bedoeling en meitsje fan kolonisten selsstannige boeren as in oplossing foar it itensprobleem. De Kompanjy hat yn [[1659]] syn tastimming jûn om oan njoggen kolonisten de status fan frijboarger te jaan. Kolonisten fan Nederlânsk en Dútsk komôf kamen yn oanmerking om sied en lânbou-ark yn kredyt te krijen. De earste kolonist yn tsjinst fan de Kompanjy dy't de frijbrief krige hie, wie in Dútske kolonist út [[Keulen]], lykas in soad oare manlju út noardwest-Dútslân nei de [[Tritichjierrige Kriich]] yn Nederlân wurke hie. It eksperimint slagge en de lânbouproduksje naam ta. De Kompanjy hat yn beheinde mjitte ek kolonisten út Nederlân oanmoedige en fêstigje harren oan 'e Kaap. Mar de FEK wie neat mear as in oandielemaatskippij dy't belang hie in winstjaande saken. Dêr koe by in doelmjittige kolonisaasje yn Súd-Afrika gjin sprake fan wêze. En boppedat wie Nederlân sels ek in ymmigraasjelân, en in soad minsken wiene net ree harren relatyf feilige libben yn Jeropa op te jaan foar in bestean fol ûnwissichheden oan 'e súdpunt fan Afrika. Dochs hawwe, nei it opheffen fan it [[Edikt fan Nantes]] yn 1687/1688, likernôch 225 fan de 80.000 [[Hugenoaten]], dy't [[Frankryk]] ferlitten hawwe, besletten harren oan de Kaap te fêstigjen. It kastiel, dat tusken [[1666]] en [[1679]] ûntstie, is it âldst bewarre gebou yn Súd-Afrika. Tsjin it jier [[1691]] wiene der al tusken fyftich en sechstich huzen yn Kaapstêd en tsjin it begjin fan de [[18e iuw]] wie dat oantal al ferfiifdûbele. It útwreidzjen fan 'e koloanje late lykwols ta skelen mei de Koikoi. Yn 1659 kaam it ta konfrontaasje mei de lânseigen befolking oangeande it brûken fan greidlân. Yn [[1671]] kaam it ta skelen oer de tanimmende fraach nei fleis dy't de Koikoi net ferhannelje woene. Lang om let waarden de Koikoi tepletterjend ferslein. Guon wiene dêrnei ree om kolonisten te boaskjen of op in oare manier by de blanke mienskip oan te sluten, wylst oaren it binnenlân yn lutsen. Froulju wiene krap yn 'e koloanje en Jeropeeske manlju begûnen bern te krijen mei Koikoi-froulju en slavinnen. Ek boasken Koikoi mei slaven. De hjoeddeistige [[kleurlingen]] hawwe harren oarsprong yn dy earste ferminging fan Aziaten, Afrikanen en Jeropeanen en waarden letter in part fan de Afrikaansktalige kultuermienskip. De hoekstien fan de [[Grutte Tsjerke (Kaapstêd)|Grutte Tsjerke]] yn Kaapstêd oan de Heerengracht waard yn [[1678 lein en de tsjerke waard yn [[1704]] ynwijd. === 18e iuw === [[Ofbyld:Anonymous The Noord-Nieuwland in Table Bay, 1762.jpg|thumb|De ''Noord-Nieuwland'' yn de Tafelbaai yn 1762]] [[Ofbyld:AMH-2485-NA Ground plan of the Fort the Good Hope.jpg|thumb|Plan en kaart fan "fort en [[flekke]] oan Kaap de Goeie Hope" yn 1767, fêstlein troch C.F. van den Brink]] [[Ofbyld:Johannes Schumacher01.jpg|thumb|Kaapstêd yn 1776, akwarel troch Johannes Schumacher]] Doe't [[Simon van der Stel]] yn [[1679]] as nije kommandant fan de Kaap oansteld waard, wie it Kastiel al folslein útboud, wylst Kaapstêd fjouwer strjitten hie mei in blanke befolking fan 290 (wêrfan 87 frijboargers en 117 bern).<ref>{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/vanderstel/index.htm ''www.kapstadt.de: Simon van der Stel''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20261026124007/http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/vanderstel/index.htm |datum=26 oktober 2026 }}</ref> De stêd waard troch in politike ried mei wetjouwend, útfierend en rjochterlik foech dat streekrjocht oan de gûverneur-generaal fan [[Nederlânsk East-Ynje]] yn [[Batavia]] (hjoed-de-dei [[Jakarta]]) ferantwurdlik wie. Fan [[1691]] krige Van der Stel it amt fan gûverneur fan de Kaap. Fan [[1681]] ôf waarden politike ballings út East-Ynje wei nei de Kaap deprtearre, dy't letter de etnyske groep fan de [[Kaapske Maleizjers]] foarmje soe. In soad manlju fan de Kaapks-Maleiske mienskip waarden ambachtslju. Ta de blanke ymmigranten dy't yn 'e 17 en 18e iuw nei de Kaap kamen, hearden, njonken pensionearre amtners en oare meiwurkers fan de Kompanjy, ek ferskate Dútsers, dy't yn dat tiidrek in like grutte groep as de Nederlanners foarmen. Hoewol't de ymmigraasje fan ûnder oaren Dútske kolonisten oanmoedige waard (fan de nei in rûsde 15.000 Dútsers dy't yn tsjinst by de FEK wiene, fêstigen der likernôch 4.000 oan de Kaap), hie de Kompanjy gjin belang by in aktyf ymmigraasjebelied, sa't de relatyf lytse befolking fan de Kaap, yn tsjinstelling ta bygelyks de Noardamerikaanske koloanjes (mei 3 miljoen ynwenners yn de 1790-er jierren) mar stadichoan woeks en benammen troch natoerlike befolkingsoanwaaks. De befolking naam fan 130 yn [[1660]] oant 1.265 yn [[1701]] ta en 13.830 yn [[1793]] ta. De wurknimmers fan de Kompanjy (2.093 yn [[1794]]) binne net yn dat sifer meirekkene. Yn [[1795]] hie Kaapstêd al 15.000 ynwenners, dêr't der mear as 6.000 blank fan wiene. De Dútske en Frânske ymmigranten hawwe al fluch [[Nederlânsk]] leard (al wie harren kunde fan de taal net altyd perfekt of sels breklik) en hawwe al rillegau oanpast oan de Kaapske maatskippij. De Kaapske befolking bleau sadwaande homogeen. Om 1700 hinne wie de mearderhed fan de Kapenaren al dêr berne en beskôgen de Kaap as harren heitelân, wylst hja amper mear kontakten mei harren Jeropeeske lanen fan oarprong holden. Histoaryske dokuminten bewize dat Kapenaren al yn [[1706]] harsels as "Afrikaaners" ferwiisden en sadwaande ûntjoech him al in soarte fan nasjonaal bewustwêzen. Yn 'e rin fan de 18e iuw ûntjoech him njonken de blanke boargerij yn Kaapstêd in hieltyd gruttere plattelânske befolking fan boeren. Hja wiene it binnenlân ynlutsen op 'e syk nei nij en grutter greidlân foar harren skiep en kij. Dy trekboeren waarden stadichoan selsstannich fan de Kaapstêdske oerheden en kamen op harren ferfarren earst mei de Koisan yn oanrekking en fan de let-18e iuw ôf ek mei [[Xhosa]]-stammen, dy't doetiids nei it súdwesten ta migrearre binne. De trekboeren ûntwikkelen in nomadyske libbenswize, en harren kultuer wie foar it grutste part beheind ta in strang [[kalvinistysk]]-[[Protestantisme|protestantsk]] leauwen en bibelske lektuer. In soad fan harren koene net lêze en wiene alhiel net beynfloede troch de grutte maatskiplike, politike en filosofyse feroarings dy't yn it 18e iuwske Jeropa geande wiene. Boppedat stie de FEK oant [[1799]] gjin printingen ta oan 'e Kaap, om't hja printwurk as "duvelswurk" beskôgen.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Die staat se eie drukkery''. Yn: Suid-Afrikaanse Panorama, folume 33, nûmer 11 (novimber 1988), side 20</ref> De [[Grutte Fiskrivier]] waard as de eastgrins fan de [[Nederlânske Kaapkoloanje]] fêststeld, mar al yn [[1779]] hawwe guon fan 'e Xhosa-stammen dy grins oerstutsen yn westlike rjochting op 'e syk nei nij greidlân. Dat late ta de earste [[Grinskrigen|Grinskriich]] (1779-1781) tusken blanken en swarten yn Súd-Afrika. De Kompanjy wie net yn steat om de kolonisten tsjin de oanfallen fan de Xhosa te beskermjen. Yn [[1789]] stutsen de Xhosa fannijs de grinsrivier oer, itjinge late ta de twadde [[Grinskrigen|Grinskriich]] (1789-1793). Foar de Kompanjy wie de let-18e iuw in tiid fan ekonomysk neigean dat ûnder oaren troch korrupsje troch amtners feroarsake waard. De Kaapkoloanje wie net mear winstmeitsjend en de FEK late dêr in soad ferlies. De Kompanjy hat te let mei syn herfoarmingsproses úteinset en waard yn [[1794]] twongen it fallisemint te ferklearjen. De Kaapske oerheid kaam no yn in swakke posysje telâne en ûnder ynfloed fan de [[Amerikaanske Revolúsje|Amerikaanske]] en [[Frânske Revolúsje]]s en de frijheidsidealen dy't yn dy twa lannen ferkundige waarden, hawwe de boargers fan [[Swellendam]] en [[Graaff-Reinet]] yn [[1795]] de earste koarte Boererepubliken útroppen. Mei it begjin fan de Britske hearskippij oan de Kaap, waarden dy datselde jiers wer ûntbûn. === Frânske tiid === [[Ofbyld:Cape Town in 1800.jpg|thumb|Makette fan Kaapstêd om 1800 hinne, Chavonnes Cannon Battery Museum]] It stasjonearjen fan Frânske soldaten wie in polityk spul. Frankryk en Nederlân (as de [[Bataafske Republyk]]) wiene bûnsmaten, en allinnich troch Frânske help koe in Britsk besykjen de Kaap yn te nimmen, ôfslein wurde. Al tusken [[1781]] en [[1784]] dominearren Frânske soldaten it kulturele libben yn Kaapstêd. Underwilens foarmen harren gasthearen in soarte fan stedske elite dy't him skerp fan de plattelânsbefolking ûnderskate. Teäter- en konsertfoarstellings wiene populêr allyk by Kapenaren en Frânsken, en by guon plentichheden waard, lykas yn Jeropeeske aristokratyske rûnten, [[Frânsk]] sprutsen. Dy opmerklike kulturele bloei komt ta utering yn de prachtich moaie arsjitektuer fan dy snuorje. Dochs it wie doe wol dúdlik dat Nederlân sa stadichoan syn status as grutmacht ferlieze soe. De ynfloed fan de FEK op de ynternasjonale hannelsrûten naam ôf en fan 179 ôf wiene it Frânske en Portugeeske skippen dy't slaven nei de Kaap ferfierden. === 19e iuw en ûnder Britsk bestjoer === [[Ofbyld:Cape Town MKL Bd. 9 1890 (130810452).jpg|thumb|Kaart fan de Kaap yn 1890]] [[Ofbyld:Cape Town, Blue Lodge, 206-208 Long Street.JPG|thumb|Let-Fiktoriaanske boukeunst ''Blue Lodge'' oan de Langstraat]] [[Ofbyld:Adderley Street, Cape Town, looking NE - ca. 1897.jpg|thumb|Adderley Street yn 1897 wie in wichtich hannelssintrum yn Kaapstêd yn in tiid dêr't de stad it wichtichste sintrum fan ekonomyske acktiviteit yn de regio súdlik Afrika yn wie.]] Mei it ekonomysk neigean fan de FEK oan 'e ein fan 'e 18e iuw krigen de Ingelsken belangstelling foar de [[Kaapkoloanje]]. Op [[11 juny]] [[1795]] hat in Britske float ûnder befel fan admiraal Keith Elphinstone en majoar-generaal James Craig de [[Falskbaai]] yn fearn. Hja brochten in offisjeel dokumint mei harren mei dêr't yn ferwiisd waard nei de eardere Britske delsetting dy't yn 1620 stifte waard, dêr't [[Keninkryk Grut-Brittanje|Grut-Brittanje]] oanspraak mei makke op de Kaap op grûn fan syn âldere rjochten. De Nederlânske troepen wiene net yn steat en bied ek mar wat ferset tsjin de Britske oermacht en, om in wapene konflikt en mooglike plonderings tefoaren te kommen, joegen se har oer. Kaapstêd waard dêrnei troch 1200 Britske ynfanteristen en 400 artilleristen beset, en foar it earst sûnt de stifting waard der yn it Kastiel in oare flagge as dy fan Nederlân omheech lutsen, de Britske ''[[Union Jack]]''. De Britske besetting waard as tydlik beskôge en wie allinnich mar bedoeld om de Britske belangen te ferdigenjen tsjin Frankryk as konkurrearjende grutmacht. De Britske fredesbetingsten wiene dan ek akseptabel foar de Kaapkolonisten. Net ien waard ûnteigene, safier't de eed fan trou oan de Britske kening [[George III fan Grut-Brittanje|George]] ôflein waard. Nei it ûndertekenjen fan de [[Frede fan Amiens]] waard de Kaap wer oan Nederlân weromjûn. De FEK wie ûnderwilens ûntbûn. Yn [[1806]] boaze it Britsk-Frânske skeel fannijs oan en Britske troepen hawwe de Nederlânske troepen, dy't yn haadsaak út in regimint Dútske hierlingen bestiene, by [[Bloubergstrand]] oanfallen. De Dútske soldaten sloegen op 'e flecht sadree't de Britten foet oan wâl setten. It ferlies fan de Nederlânske koloniale troepen betsjutte de ein fan de Nederlânske hearskippij. Op [[13 augustus]] [[1814]] waard de Kaap in Britske kroankoloanje. Kaapstêd waard troch in sivile gûverneur bestjoerd. De Kaaphollânske stêd hie yn it jier fan Britske oernimming (1806) in befolking fan 17.446 minsken dêr't 9.367 slaven, 6.321 Jeropeanen, 1.134 "frije swarten" en 624 Koi. It analfabetisme wie lykwols grut, mar likernôch eltsenien prate om 1805 hinne yn de Kaapkoloanje in Kaapske fariant fan it Nederlânsk, en net allinnich de blanken. Ek foar de measte slaven en âld-slaven, en de Kaapske moslims of Maleizjers allyk, wie yn 'e rin fan 'e tiid in ferienfâldige of [[Kreoalske taal|kreoalske]] foarm fan it ''Nederduitsch'' ([[Nederdútsk]], sa't it Nederlânsk doe noch gauris neamd waard) de sprutsen memmetaal wurden. De oarspronklike Koi-befolking fan Kaapstêd wie omtrint 1800 al tige úttinne, ûnder oaren troch sykten en út it stamferbân rekke. Dêr wie in taalferskowing oan 'e gong yn it neidiel fan harren lânseigen talen en yn 'e rjochting fan it Kaapsk Nederlânsk. De iennige pleatslike krante yn de Kaapkoloanje, ''Kaapsche Courant'', ferkynde fan 1802 oant 1806ientalich yn it Nederlânsk. Ek foarstellings dy't yn dy snuorje yn de ''Afrikaansche Schouwburg'' op it Boereplein yn Kaapstêd, spile waarden, waarden yn it Nederlânsk útfierd. It Ingelsk spile foarearst gjin grutte rol en waard oant [[1814]] amper yn Kaapstêd sprutsen. De Kaapkoloanje wie tusken 1795 en 1802 foar it earst yn Ingelske hannen en yn 1802 ferlieten se de Bataafske Kaapkoloanje oant se yn 1806 fannijs Kaapstêd besetten. Dy besetting waard lykwols net earder as yn 1814 ynternasjonaal bekrêftige. De FEK hie it ûnderrjocht yn 'e Kaapkoloanje de oardel iuw fan syn bestean fertutearze. Sadwaande wie de [[Nederdútsk Grifformearde Tsjerke]] de wichtichste ynstelling dy't ek wat mei it ûnderrjocht begien wie. Tagelyk waard it de slaven dreech makke en folgje ek mar in minimum oan ûnderwiis. Dochs wiene der yn 1809 yn Kaapstêd seis skoallen mei 515 learlingen foar twa "slaveskoallen" mei 1.162 learlingen oer. Under oaren de [[Grutte Tsjerke (Kaapstêd)|Grutte Tsjerke]] tsjinne as skoalle foar kolonisten. Foar it ûnderrjocht fan in part fan de slaven en "frije swarten" wie fan 1804 ôf it ''Sendinggestig'' yn gebrûk. In tal islamityske âld-slaven hiene al yn [[1794]] op 'e hichte fan de [[Bo-Kaap]] in moslimskoalle stifte dy't ferbûn wie oan de Auwal-moskee, dy't dêr in pear jier letter oprjochte waard. De ferhâlding tusken de Britske besetters en de lânseigen befolking wie fan it begjin ôf oan al spannend. Kaapstêd belibbe lykwols in ekonomyske bloeitiid, mar tagelyk begûn it karakter fan de stêd te feroarjen en wie de Britske ynfloed hieltyd mear te sjen. Ymmigranten fan de [[Britske eilannen]] begûnen harren yn gruttere oantallen te fêstigjen. De slavernij waard hieltyd minder fan belang en waard lang om let yn [[1834]] troch de Britske oerheid ôfskaft. Fan de befolking fan Kaapstêd blykte yn [[1820]] noch mear as 80% fan Nederlânsk, Dútsk, Flaamsk en Frânsk (Hugenoaten) komôf te wêzen. Mar fierder yn Súd-Afrika, lykas yn de [[East-Kaap]], begûnen tûzenen Britske kolonisten harren te fêstigjen (de saneamde [[kolonisten fan 1820]]), en Kaapstêd wie likegoed oan it feringelskjen. Om [[1850]] hinne wie Kaapstêd in multy-etnyske stêd mei in befolking fan likernôch 17.000 ynwenners dat yn de folgjende 15 jier útwaakse soe ta 28.400 ynwenners.<ref>{{en}} Izak van der Merwe en Arlene Davids: ''Demographic Profiles of Cape Town and Johannesburg''. Yn: Simon Bekker en Anne Leildé (reds.): ''Reflections on Identity in Four African Cities''. African Minds 2006, side 28</ref> It ûntdekken fan de diamant- en goudfjilden yn it binnenlân yn it tiidrek tusken [[1870]] en [[1890]] hat it ekonomysk swiertepunt nei de [[Witwatersrand]] ferskood. Dochs hie Kaapstêd foardiel fan de waaksende hannel mei Britske oerseeske gebieten en ûntjoech him ta de grutste haven fan Súd-Afrika. Dêrnjonken fêstige in grut tal yndustryen him yn de stêd. == Panorama == [[Image:CTfromTableMountain.jpg|thumb|center|1200px|Kaapstêd fan de Tafelberch ôf sjoen]] == Sjoch ek == * [[Kaap de Goeie Hope]] * [[Kaapkoloanje]] * [[Tafelbaai]] * [[Tafelberch (Súd-Afrika)]] == Keppeling om utens == {{commonsLyts|Cape Town|Kaapstêd}} * [http://www.capetown.gov.za/ Offisjele webstek fan de stêd Kaapstêd] <small>Ingelsk</small> {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{Coor title dms|33|55|0|S|18|27|0|E|type:city_region:ZA}} [[Kategory:Plak yn West-Kaap]] [[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Haadstêd yn Afrika]] [[Kategory:Plak stifte yn 1652]] dinl2mm9msli8kcamamqyv63h6v6l1w 1244437 1244436 2026-11-12T07:40:43Z Kneppelfreed 2013 noch wat 1244437 wikitext text/x-wiki {{Wurk}} {{Ynfoboks plak yn Súd-Afrika | namme = Kaapstêd <br><small>''Kaapstad'' ('''[[Afrikaansk]]''' <br>''Cape Town'' ('''[[Ingelsk]]''') <br>''iKapa'' ('''[[Xhosa (taal)|Xhosa]]''') </small> | ôfbylding = Cape Town Montage.png | ôfbyldingstekst = | flagge = Flag of Cape Town.svg | wapen = Coat_of_arms_of_Cape_Town,_South_Africa.png | provinsje = [[West-Kaap]] | distrikt = | gemeente = [[Stêd Kaapstêd Grutstedske Gemeente|Stêd Kaapstêd]] | boargemaster = | ynwennertal = 433.688 <small>(2011)</small><ref name="census2011-place199041">{{Cite web |title=''Cape Town, Main Place 199041 from Census 2011'' |url=http://census2011.adrianfrith.com/place/199041 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731081139/http://census2011.adrianfrith.com/place/199041 |archive-date=31 July 2014 |access-date=24 February 2024 |website=Census 2011}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://cs2016.statssa.gov.za/wp-content/uploads/2018/07/WesternCape.pdf#page17 |title=''Community Survey 2016: Provincial profile: Western Cape'' |date=2018 |publisher=Statistykburo Súd-Afrika |page=7}}</ref> | oerflak = 2.461 km² | befolkingstichtens = 1.083 ynw./km² | stêdekloft = 4,772,846 <small>(2022)</small> <ref name="Stêd Kaapstêd 2022 sensus">{{Cite web |titel=''City of Cape Town Census 2022 Infographic'' |url=https://resource.capetown.gov.za/documentcentre/Documents/Graphics%20and%20educational%20material/Census_2022_Infographic.pdf |opropdatum=22 novimber 2024 |útjouwer=Stêd Kaapstêd |argyfdatum=29 septimber 2024 |argyfurl=https://web.archive.org/web/20240929231113/https://resource.capetown.gov.za/documentcentre/Documents/Graphics%20and%20educational%20material/Census_2022_Infographic.pdf |url-status=dead }}</ref> | hichte = 0–1.086 m | stifting = [[6 april]] [[1652]] | ferkearsieren = | postkoade = 7400-8900 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|33_57_29_S_25_36_0_O_type:city_zoom:16_region:ZA|33°57'SB, 25°36'EL}} | netnûmer = +27 21 | tiidsône = [[UTC]] +2 | webside = [http://www.capetown.gov.za/ www.capetown.gov.za] | mapname = Súd-Afrika | lat_deg = 33 | lat_min = 55 | lat_dir = S | lon_deg = 18 | lon_min = 25 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Súd-Afrika }} '''Kaapstêd''' ([[Afrikaansk]]: ''Kaapstad'', [[Ingelsk]]: ''Cape Town'', [[Xhosa (taal)|Xhosa]]: ''iKapa''), mei de bynamme ''de Moederstad''/''Mother City'' (memmestêd), is it haadplak fan de provinsje [[West-Kaap]] en is it wetjaand sintrum fan [[Súd-Afrika]]. Hy is mei [[Bloemfontein]] (rjochterlike macht) en [[Pretoria]] (útfierende macht) ien fan de haadstêden fan [[Súd-Afrika]]. It is neffens grutte, nei [[Jehannesburch (Súd-Afrika)|Jehannesburch]], de twadde stêd fan it lân. De stêd leit yn de fierst súdwestlike punt fan Súd-Afrika en wie oarspronklik in ferfarskingspost foar Nederlânske skippen ûnderweis nei East-Afrika, [[Ynje (regio)|Ynje]] of it [[Fiere Easten]]. Teffens wie it plak ien fan de earste permaninte Jeropeeske delsettingen besuden de [[Sahara]]. De Nederlanners yn tsjinst fan de [[Feriene Eastyndyske Kompanjy]] makken dêr foar it earst kontakt mei de lieder fan de Goringkhoina in [[1652]]. Fan in lytse havenstêd oan de [[Tafelbaai]] woeks Kaapstêd ta de grutste stêd fan Súd-Afrika, mar rekke dat plak kwyt oan [[Jehannesburch (Súd-Afrika)|Jehannesburch]] yn 1887 troch de goudkoarts nei de [[Witwatersrand]]. By de folkstelling fan 2001 die bliken dat Kaapstêd de grutste [[Afrikaansk]]pratende mienskip fan it lân wie mei 1,2 miljoen minsken. By de folkstelling fan 2022 wie dat tal Afrikaanskpraters likernôch itselde blean, dochs troch it fluch waaksen fan de befolking fan de metropoal, wie it oanpart fan de Afrikaanskpraters neffens de totale befolking in ein leger wurden foar it oanpart fan de [[Xhosa (taal)|Xhosa]]- en [[Ingelsk]]praters oer. Kaapstêd is in populêre ynternasjonale bestimming foar toeristen om reden fan de natoer yn 'e omkriten en syn lizzing oan de foet fan de ferneamde de [[Tafelberch (Súd-Afrika)|Tafelberch]]. Yn 2010 wie Kaapstêd ien fan de stêden dêr't it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010|WK fuotbal]] spile waard. == Etymology == Nei it stiftsjen fan de stêd yn [[1652]] waard er ynearsten ferwiisd as "Kaap de Goeie Hope, ferkoarte ta "Kaap" of "De Kaap". Yn 'e [[18e iuw]] waard de stêd ferwiisd as "de Flekke oan 'e Kaap". Yn 'e mid-18e iuw kaam de namme Kaapstêd (''Kaapstad'' en ''Cape Town'') yn gebrûk. De namme yn it [[Koisan-talen|Koisan]] ''//Hui !Gaeb'' betsjut "stienplak" en ferwiisde ynearsten nei it [[Kastiel de Goeie Hope]], mar dêrnei ferwiisde it nei de gânse stêd.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter E. Raper |title=Dictionary of Southern African Place Names |publisher=Internet Archive |url=https://archive.org/details/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/page/n109/mode/2up?view=theater |accessdate=23 Mei 2024 |page=109 |year=1987}}</ref> == Geografy == [[Ofbyld:Map of the Western Cape with Cape Town highlighted (2016).svg|thumb|left|Lokaasje yn West-Kaap]] Kaapstêd leit yn it súdwesten fan 'e Republyk fan Súd-Afrika en de provinsje [[West-Kaap]] oan de [[Tafelbaai]] fan de [[Atlantyske Oseaan]]. De stêd is ynternasjonaal ferneamd oan syn lizzing oan de foet fan de [[Tafelberch (Súd-Afrika)|Tafelberch]], in groot [[Tafelberch|plato-eftich]] [[berch]]massyf mei in hichte fan 1086 meter boppe [[seenivo]], dy't mank mei de lytsere berchtoppen heuvels lykas de [[Liuwkop]] (''Leeukop/Lion's Head''), [[Seinheuvel]] (''Seinheuwel/Signal Hill'') en [[Duvelspyk]] (''Duiwelspiek/Devil's Peak'') it stedsbyld útmeitsje en binne in dúdlik beaken wurden. De Tafelbaai waard troch de lânseigen ynwenners ''Hoeri'' (letterlik "Baai fan 'e See") neamd en hat syn hjoeddeistige namme oan in Portugeeske admiraal te tankjen dy't dêr yn [[1503]] del fear.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt-guide.de/stadtzentrum/tafelberg.html ''www.kapstadt-guide: Tafelberg''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216144732/http://kapstadt-guide.de/stadtzentrum/tafelberg.html |datum=16 febrewaris 2009}}</ref> It [[Kaapske Skiereilân]], dat oer in lingte fan 35 km fan Kaapstêd yn it noarden oant by de [[Kaap de Goeie Hope]] en de [[Kaappunt]] rint, is ien fan de wrâld syn plantekeninkriken dêr't guon soarten allinnich dêr foarkomme. De stedskom fan Kaapstêd (Ingelsk: ''City Bowl'') of sintrale sakekearn mei syn [[wolkekliuwer]]s en de wenwiken dêromhinne, wurdt troch de Tafelbaai oan iene kant en de Tafelberch oan oare kant ynsletten. De Tafelberch giet yn 'e súdlike rjochting oer yn in tal berchkeatlings dy't oer de [[Tolve Apostels]] oant by de Kaappunt rinne. De grutte foarstêden oan alletwa kanten fan it berchmassyf ferskille neffen harren karakter hiel dúdlik faninoar. It gânse stedsgebiet is fan de Tafelberch ôf te besjen. In miljoen ynwenners wenje yn de "stedskom" en njonken lizzende wenwiken by de Atlantyske Oseaan en de bergen, wylst goed trije miljoen yn de grutte [[Kaapske Flakte]] wenje. Omreden de gauris ûnrêstige see om it Kaapske Skiereilân hinne, is de Kaap de Goeie Hope, likernôch 50 km súdlik fan it stedssintrum ôf, troch seefarders al rillegau de "Kaap fan 'e Stoarmen" neamd. De kâlde [[Benguelastream]] rint út it suden wei by de kust del en skept in [[Mediterraan klimaat|mediterraan winterreinklimaat]] dêr't fruchten en grienten it goed dogge. Kaapstêd wurdt gauris beskreaun as "de iennichste stêd yn 'e wrâld dy't oan twa oseanen leit", mar de grins tusken de Atlantyske en [[Yndyske Oseaan]] leit eins by [[Kaap Agulhas]], likernôch 200 km eastlik fan Kaapstêd, dy't tagelyk ek it meast súdlike punt fan [[Afrika]] is.<ref>{{en}} [http://www.southafrica.info/about/geography/oceansmeet.htm ''South Africa.info: Where the two oceans really meet''] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20260410162939/http://www.southafrica.info/about/geography/oceansmeet.htm |datum=2026-04-10}}</ref> === Administratyf gebiet en bebouwing === [[Ofbyld:Satellite image of Cape peninsula.jpg|thumb|left|Kaapstêd út 'e romte wei sjoen, mei útsjoch oer it [[Kaapske Skiereilân]] en [[Falskbaai]] (benefter) mei [[Robbe-eilân]] (lofts foar), [[Tafelberch (Súd-Afrika)|Tafelberch]] (mid foar) en [[Kaappunt]] (rjochts foar)]] It administratyf gebiet fan Kaapstêd beslacht in oerflak fan mear as 2.400 km², wylst it beboude gebiet fan it Kaapske Metropolitaanske Gebiet likernoch 774 km² beslacht. It beboude gebiet wreidet him benammen út yn 'e Kaapske Flakte, bylâns de noardlike kustflakte en nei de lanlike gebieten yn it noardeasten út. Benammen yn 'e noardlike foarstêden is sûnt de let 20e iuw in ferskowing fan saaklike bedriuwigens út it sintrum wei nei parten fan 'e stedsrâne, oan 'e gong. [[Ofbyld:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|thumb|It sintrale sakesintrum fan Kaapstêd fan de Liuwkop ôf sjoen]] De befolkingstichtens fariearret tige by tige tusken de ferskate wenwiken, fan tusken 200 en 400 wenten de km² oant tusken 9000 en 10.000 wenten yn tichtbeboude wiken fan de binnenstêd dêr't in soad gebouwen mei in soad ferdjippings steane. Ynformele delsettings, lykas de sloppewiken, binne de meast tichtbefolke parten fan Kaapstêd dêr't de befolkingstichtens wol sa heech as 35.000 oant 45.000 de km² wêze kin. === Klimaat === Kaapstêd hat in [[mediterraan klimaat]] (''Csa'' en ''Csb'') op de [[Klimaatklassifikaasje fan Köppen]]) mei waarme en drûge simmers en mylde winters. It measte rein falt yn 'e winter, yn july en augustus. Winterdeis streame der ornaris ek guon kâlde fronten fan de Atlantyske Oseaan nei it noarden ta by de Kaap del, dy't delslach en hurde noardwestewyn mei harren meibringe. Yn 'e lette maitiid en iere simmermoannen waait de [[Kaapske Dokter]], in krêftige súdeastewyn dy't loftfersmoarging tsjinwurket (dêrom dy namme), almeast middeis fan Falskbaai oer de Kaapske Flakte hinne. Ek dy wyn, dy't syn ûntstean oan in Súdatlantysk hegedrukstelsel westlik fan Kaapstêd te tankjen hat, is relatyf koel en bringt fochtige lucht mei him mei. Febrewaris en ier maart binne de moannen dêr't waarm berchwyn guon wike lang fan it [[Karoo]]-binnenlân oer de Kaap hinne waait. Winterdeis is de trochsneed maksimumtemperatuer fan 17,5 °C en in trochsneed minimumtemperatuer fan 7,4 °C. Temperatueren simmerdeis fariearje tusken in trochsneed minimum fan 15,4 °C en in trochsneed maksimum fan 25,8 °C. De trochsneed jierlikse delslach is 515 mm. Mei in trochsneed fan 3100 sinne-oeren is Kaapstêd ferlykber mei oare metropoalen lykas [[Los Angeles]] (3300 oeren) en [[Madrid]] (2900 oeren). De wettertemperatuer fariearret fan 10 °C oan 'e Atlantyske kust oant 22 °C yn Falskbaai. De trochsneed jierlikse wettertemperatuur is 13 °C oan 'e Atlantyske kust en 17 °C yn Falskbaai. {{Tabel waargemiddelden | lokaasje=Kaapstêd (Lofthaven)<ref name="WMO">{{Cite web | url = https://worldweather.wmo.int/035/c00138.htm | title = World Weather Information Service - Cape Town | publisher = [[World Meteorological Organization]] | accessdate = 8 April 2014|argyfurl=https://web.archive.org/web/20140710080028/https://worldweather.wmo.int/035/c00138.htm|argyfdatum=2014-07-10|deadeurl=nee}}</ref><ref name="NOAA">{{Cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-I/UA/68816.TXT | title = Cape Town/DF Malan Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 8 April 2014}}</ref> | Jan precipitation mm = 15 | Feb precipitation mm = 17 | Mar precipitation mm = 20 | Apr precipitation mm = 41 | May precipitation mm = 69 | Jun precipitation mm = 93 | Jul precipitation mm = 82 | Aug precipitation mm = 77 | Sep precipitation mm = 40 | Oct precipitation mm = 30 | Nov precipitation mm = 14 | Dec precipitation mm = 17 | year precipitation mm = 515 | unit precipitation days = 0.1 mm | jan_gem=20.4 | jan_gem_ns=15 | feb_gem=20.4 | feb_gem_ns=17 | mrt_gem=19.2 | mrt_gem_ns=20 | apr_gem=16.9 | apr_gem_ns=41 | mei_gem=14.4 | mei_gem_ns=69 | jun_gem=12.5 | jun_gem_ns=93 | jul_gem=11.9 | jul_gem_ns=82 | aug_gem=12.4 | aug_gem_ns=77 | sep_gem=13.7 | sep_gem_ns=40 | okt_gem=15.6 | okt_gem_ns=30 | nov_gem=17.9 | nov_gem_ns=14 | dec_gem=19.5 | dec_gem_ns=17 | jaar_gem=16.2 | jaar_gem_ns=515 | jan_gem_min=15.7 | jan_gem_max=26.1 | feb_gem_min=15.6 | feb_gem_max=26.5 | mrt_gem_min=14.2 | mrt_gem_max=25.4 | apr_gem_min=11.9 | apr_gem_max=23.0 | mei_gem_min=9.4 | mei_gem_max=20.3 | jun_gem_min=7.8 | jun_gem_max=18.1 | jul_gem_min=7.0 | jul_gem_max=17.5 | aug_gem_min=7.5 | aug_gem_max=17.8 | sep_gem_min=8.7 | sep_gem_max=19.2 | okt_gem_min=10.6 | okt_gem_max=21.3 | nov_gem_min=13.2 | nov_gem_max=23.5 | dec_gem_min=14.9 | dec_gem_max=24.9 | jaar_gem_min=11.4 | jaar_gem_max=22.0 | jan_a_min=7.4 | jan_a_max=39.3 | feb_a_min=6.4 | feb_a_max=38.3 | mrt_a_min=4.6 | mrt_a_max=40.7 | apr_a_min=2.4 | apr_a_max=38.6 | mei_a_min=0.9 | mei_a_max=33.5 | jun_a_min=-1.2 | jun_a_max=29.8 | jul_a_min=-1.3 | jul_a_max=29.0 | aug_a_min=-0.4 | aug_a_max=32.0 | sep_a_min=0.2 | sep_a_max=33.1 | okt_a_min=1.0 | okt_a_max=37.2 | nov_a_min=3.9 | nov_a_max=39.9 | dec_a_min=6.2 | dec_a_max=35.4 | jaar_a_min=-1.3 | jaar_a_max=40.7 | zujan = 10.9 | zufeb = 10.5 | zumrt = 9.4 | zuapr = 7.8 | zumei = 6.6 | zujun = 5.8 | zujul = 6.2 | zuaug = 6.8 | zusep = 7.5 | zuokt = 9.0 | zunov = 10.3 | zudec = 10.8 | rdjan = 5.5 | rdfeb = 4.6 | rdmrt = 4.8 | rdapr = 8.3 | rdmei = 11.4 | rdjun = 13.3 | rdjul = 11.8 | rdaug = 13.7 | rdsep = 10.4 | rdokt = 8.7 | rdnov = 4.9 | rddec = 6.2 | lvjan = 71 | lvfeb = 72 | lvmrt = 74 | lvapr = 78 | lvmei = 81 | lvjun = 81 | lvjul = 81 | lvaug = 80 | lvsep = 77 | lvokt = 74 | lvnov = 71 | lvdec = 71 }} == Skiednis == === Iere skiednis === [[Ofbyld:Southafrica468bushman.jpg|thumb|Rotstekenings yn [[West-Kaap]]]] Súd-Afrika hat in wichtige rol by it ûntwikkeljen fan de iere minske spile. It lân waard al mear as 100.000 jier lyn troch lytse groepen ''hominidae'' of [[minskeftigen]] bewenne. Yn it súdlike Kaaplân waarden yn Smitswinkelbaai by Rooikrans en Bonteberg bienten stiennen ark ûntdutsen dat troch minskeftigen, de ''[[Homo erectus]]'', efterlitten waard en troch [[Antropology|antropologen]] ta de saneamde Stellenboschbeskaving (200.000 f.Kr.) rekkene wurdt. Dêrnjonken waard noardlik fan Kaapstêd in minsklike spoar út it tiidrek om 155.000 f.Kr. ûntdutsen.<ref name="kapstadt.de">{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/buschleute/index.htm ''www.kapstadt.de: Geschichte – Frühe Besiedlung: San und Khoikhoi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20261026123843/http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/buschleute/index.htm |datum=26 oktober 2026 }}</ref> De earste bewenners oan de Kaap wiene jagers en samlers, dy't ienfâldich stienark en fjoer brûkten. Yn it tiidrek om 8000 f.Kr. rekken de pleatslike jagersmienskippen yn 'e kunde mei de pilebôge. De grutte trek nei it binnenlân om [[2000 f.Kr.]] hinne, kamen de Kaapske jagers yn oanrekking mei de hegere ûntwikkele boeremienskippen. De [[San (folk)|San]], in folk en jagers en samlers, hat likernôch 35.000 jier lyn ta in selsstannige groep ûntjûn. Hja wurde as it neiteam beskôge fan súdlike Afrikaanske folken, dochs ferskille mei harren helder, brún-giele hûdskleur, lytsere stal fan likernôch 1,60 meter eb harren skaaimerkende piperkerrelhier dúdlik fan de [[Bantû]]folksgroepen.<ref name="kapstadt.de" /> De Nederlanners ferwiisden nei harren as "boskjesmannen", itjinge ferwiisde dat hja tusken it strewelleguod (boskjes) wennen. Harren libbenswize wie tige primityf, mar hja hawwe lykwols ymposante rotsreliëfs, -skilderings en -tekenings efterlitten. Om [[200 f.Kr.]] hinne ûntstie der in oare etnyske groep, mooglik troch it mingen fan San en Hamityske hoedersfolken yn East-Afrika, de [[Koikoi]] (''Khoikhoi'', betsjut letterlik "minsken-minsken"), dat in folk fan skieppe- en feehâlders wie. Dat folk waard troch de Nederlanners "Hottentotten" neamd. De Koikoi bewennen grutte parten yn it westen fan Súd-Afrika, wêrûnder it hjoeddeistige West-Kaap. De Kaap wie omreden syn wetterrykdom uterst gaadlik foar in feetylt-beskaving. De beide groepen wurde wol as Koisan ferwiisd. Hoewol't de twa groepen as jagers en feehâlders op ekonomysk mêd konkurrinten wiene, hawwe se lykwols freedsum njonkeninoar bestien. Nettsjinsteande dat hiene feehâlders neffens de ekonomyske libbenswize dêr't feehâlders in hegere status. De Koikoi rekken yn 'e 18e iuw troch oarloggen en de pokke-epidemyen tige ferswakke en waarden weromkrongen. === De Kaap oan 'e seerûte nei Ynje === [[Ofbyld:At Cape Town (MP) 2018 076.jpg|thumb|Ynskripsje ûnder it stânbyld fan Barolomeus Dias yn Kaapstêd]] De Jeropeeske skipfeart naam yn de 15e iuw in bot ta, sa't Portugeeske seefarders yn steat wiene en far by de gânse westkust fan Afrika del hieltyd fierder nei it suden ta. Hja hiene net folle belang by Afrika sels, mar mear nei in seerûte nei Ynje om de kostbere speserijen dêre. De earste Jeropeaan dy't op [[3 febrewaris]] [[1488]] yn [[Mokselbaai]] oan lân kaam en mei de pleatslike Koikoi-stammen hannel dreaun hat, wie [[Bartolomeus Dias]]. By syn weromreis nei Jeropa ta hat Dias troch goede waarsomstannichheden ek foar de earste kear de Kaap sjoen en besleat doe om dêr foet oan wâl te setten en in krús ([[Portugeesk]]: ''[[padrão]]'') by de Kaappunt te setten. Hy hie de Kaap fjouwer moanne earder, fanwegen swiere stoarm net sjoen en neamde it de "Kaap fan Stoarmen". Letter neamde de Portugeeske kening de Kaap offisjeel om ta ''Cabo da Boa Esperança'' ([[Kaap de Goeie Hope]]). De Portugeeske seefarders lieten in soad krusen efter dêr't se bylâns fearen dy't as in beaken foar oare skippen en as religieus-kristlik symboal tsjinnen en ek de Portugeeske oanspraak op it lân befêstigen. Fan [[1500]] ôf fearen Portugeeske skippen gauris nei de Yndyske koloanjes en diene se Mokselbaai oan om farsk wetter, iten en oar foarried op te laden. De Tafelbaai waard yn [[1503]] troch de Portugeeske seefarder [[Antonio de Saldanha]] foar it earst ûntdutsen en hy wie de earste Jeropeaan dy't de Tafelberch beklom. Nettsjinsteande de Kaap syn strategyske lizzing hawwe de Portugezen gjin belangstelling hân en stiftsje dêre in permaninte delsetting. Hja hiene oare havens yn [[Mozambyk]] dy't yn tsjinstelling ta de Kaap de Portugezen yn harren ferlet foarsjen koene. Oant let yn 'e [[16e iuw]] hie Portugal de monopoly op 'e seerûte nei Ynje. De hannel mei de Koikoi, dy't de Portugezen fan farsk fleis foarseagen, ferrûn net altyd like earlik en somtiden waarden skelen mei geweld oplost. De ûnderkening fan Portugeesk East-Ynje, [[Fransisco d'Almeida]], sneuvele, mank mei 55 fan syn manlju, yn [[1510]] by in fjochterij mei de Koikoi.<ref>{{af}} [http://www.sentrum.co.za/Taal_in_Tyd_naam.html ''www.sentrum.co.za: Cabo de Goede Hoop – Van plekke en mense (deur Helena Liebenberg)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080508193903/http://www.sentrum.co.za/Taal_in_Tyd_naam.html |datum= 8 maaie 2008}}</ref> Dat foarfal wie ien fan de redenen dat de Portugezen gjin koloanje yn Súd-Afrika stiften. Yn [[1611]] fear in Nederlânsk skip streekrjocht fan de Kaap nei Ynje en net mear by de kust fan East-Afrika del. De minne reputaasje fan de Kaap wjerhold ek de Ingelsken dêr foarearst fan harren oanspraak op de Kaap te befêstigjen nei't twa Ingelske kapiteins de Ingelske flagge op 'e Liuwkop útstutsen. === De Kaap as Nederlânske koloanje === [[Ofbyld:Charles Bell - Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.jpg|thumb|Oankomst fan Jan van Riebeeck oan de Kaap]] [[Ofbyld:Aernout Smit Table Bay, 1683 William Fehr Collection Cape Town.jpg|thumb|De Tafelbaai mei skippen fan 'e Feriene Eastyndyske Kompanjy]] [[Ofbyld:Kap der Guten Hoffnung.png|thumb|Kaapstêd mei lofts it Kastiel de Goeie Hope]] [[Ofbyld:The Castle of Good Hope, Cape Town.JPG|thumb|It Kastiel de Goeie Hope is it âldste noch besteande gebou fan Súd-Afrika]] {{Apart|Nederlânske Kaapkoloanje}} Doe't it Nederlânske skip ''Nieuwe Haarlem'' op syn weromreis út Ynje op [[25 maart]] [[1647]] mei in bemanning fan 60 manlju oan 'e Kaap fêstrekke, kamen de Koikoi foar it earst foar in lange tiid mei de Nederlanners yn oanrekking. De bemanning ûnder befel fan ûnderkeapman Leendert Janszen hat krapoan in jier oan de Kaap trochbrocht foar't de oerlibbenen troch in float fan fiif Nederlânske skippen yn maart [[1648]] ophelle waarden. Harren berjochten oer it geunstige klimaat oan de Kaap en harren goeie ûnderfinings mei de Koikoi en de ruilhannel mei de lânseigen befolking, oertsjûgen de [[Feriene Eastyndyske Kompanjy]] it beslút te nimmen en stiftsje in ferfarskingspost foar skippen op 'en paad nei East-Ynje oan de Kaap.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/kompanie/index.htm ''www.kapstadt.de: Südafrika – Kolonie der Kompanie''] {{deade keppeling}}</ref> Op ekonomysk mêd wiene de gebieten yn Azje mear fan belang foar de Kompanjy, en dêrom waard der ynearsten net folle belang hechte oan de ferfarskingspost. De seereis tusken Jeropa en Aazje, dat doetiids tusken seis en acht moanne naam, late ta sykten lykas [[skuorbot]] en it tal stjergefallen ûnder de bemanning wie heech. De reis soe mear winstmeitsjend wêze as dêr genôch farske grienten en fleis beskikber wiene. De keapman Jan Anthoniszoon van Riebeeck wie oan board fan ien fan de fiif skippen dy't de oerlibbenen fan de ''Nieuwe Haarlem'' rêden hat. Hy waard doetiids fertocht fan korrupsje en hy stelde him beskikber foar it bouwen fan de ferfarskingspost. Syn belangstelling foar dy post wie woartele yn de hope om genôch betrouwen te krijen en letter nei it [[Fiere Easten]] oerpleatst te wurden. Op [[6 april]] [[1652]] hat [[Jan van Riebeeck]] tegearre mei syn frou en fjouwerjierrich soantsje en in manskip fan 90 minsken, wêrûnder sân oare froulju, oan 'e Tafelbaai foet oan wâl set. Ta beskerming tsjin oanfallen fan de lânseigen befolking setten de Nederlanners fuortendaliks útein mei it bouwen fan it [[Kastiel de Goeie Hope]]. Van Riebeeck joech de opdracht en bou in fort foar tachtich minsken, lytse ikkers oan te lizzen, grienten en fruchten te ferbouwen en feehannel mei de lânseigen befolking te driuwen. De Kompanjy woe in goeie relaasje mei de lânseigen befolking opbouwe. It fjouwerhoekige fort waard troch in wâl en palisaden beskerme, en fan [[3 augustus]] dat jiers ôf waarden alle kolonisten dêr yn húsmanne. As gefolch fan de strange winter mei rein en heilstoarmen, kamen tweintich minsken om as gefolch fan sykten. De Kompanjy wie lykwols net tefreden mei de ûntjouwings fan de delsetting en hat Van Riebeeck hjitten de kosten leech te hâlden en safolle mooglik selsfoarsjend te wêzen. De buorkerij-aktiviteiten waarden te djoer en kamen yn 'e knipe troch tekoart oan arbeidskrêften en lânbouspesjalisaasje. De soldaten en amtners wiene benammen oplaat foar de hannel en militêre opdrachten en net betroud mei lânboumetoaden. De ruilhannel mei de pleatslike Koikoi-stammen wie beheind ta fee. Yn maart 1653 waard de ferfarskingspost op 'e proef steld. In float ûnder befel fan admiraal Gerard Demmer hat by syn seereis nei Nederlân de delsetting oan 'e Tafelbaai oandien. De bemanning waard fan griente, fleis en molke foarsjoen. Nei admiraal Demmer syn weromkearen yn Nederlân waard dêr oer de koloanje oan 'e Kaap praat. De lânbou-aktiviteiten waarden stadichoan útwreide en al yn [[1659]] waarden de earste wyndruven rispe. It moraal fan de kolonisten wie nettsjinsteande dat leech, en guon hawwe harren sels by de Koikoi oansletten. De lêstneamden wiene likemin ree en wurkje foar de koloanje. De oarspronklike befolking, de [[Koisan|Koi en de San]], wegere lykwols en driuw hannel mei de Jeropeanen en blykten ek net geskikt te wêzen foar it Jeropeesk konsept fan wurkjen en besit. Om yn harren ferlet fan arbeidskrêften te foarsjen, waarden de Nederlanners twongen om slaven út harren koloanjes yn [[Madagaskar]], [[Ynje (regio)|Ynje]], [[Maleizje]] en [[East-Ynje]] wei te heljen. Troch de earste ynfier fan slaven yn [[1658]] ferdûbele de Kaapske befolking. Njonken slaven, wiene dêr ek politike ballings út East-Ynje dy't troch it Nederlânsk-Bataafske Hegerjochtshôf nei de Kaap deportearre binne, nei't hja om de ûnôfhinklikens fan it koloniaal bewâld striden hiene. Under harren wiene guon islamityske learmasters. Tegearre mei de slavebefolking hawwe hja de [[islam]] nei de Kaap brocht.<ref>{{af}} ''Padlangs deur Suid-Afrika. Hoofstuk 1: Kaap die Goeie Hoop''. Kindle e-Boek-uitgawe. Struik Travel & Heritage</ref> Njonken de ynfier fan slaven wie it ek de bedoeling en meitsje fan kolonisten selsstannige boeren as in oplossing foar it itensprobleem. De Kompanjy hat yn [[1659]] syn tastimming jûn om oan njoggen kolonisten de status fan frijboarger te jaan. Kolonisten fan Nederlânsk en Dútsk komôf kamen yn oanmerking om sied en lânbou-ark yn kredyt te krijen. De earste kolonist yn tsjinst fan de Kompanjy dy't de frijbrief krige hie, wie in Dútske kolonist út [[Keulen]], lykas in soad oare manlju út noardwest-Dútslân nei de [[Tritichjierrige Kriich]] yn Nederlân wurke hie. It eksperimint slagge en de lânbouproduksje naam ta. De Kompanjy hat yn beheinde mjitte ek kolonisten út Nederlân oanmoedige en fêstigje harren oan 'e Kaap. Mar de FEK wie neat mear as in oandielemaatskippij dy't belang hie in winstjaande saken. Dêr koe by in doelmjittige kolonisaasje yn Súd-Afrika gjin sprake fan wêze. En boppedat wie Nederlân sels ek in ymmigraasjelân, en in soad minsken wiene net ree harren relatyf feilige libben yn Jeropa op te jaan foar in bestean fol ûnwissichheden oan 'e súdpunt fan Afrika. Dochs hawwe, nei it opheffen fan it [[Edikt fan Nantes]] yn 1687/1688, likernôch 225 fan de 80.000 [[Hugenoaten]], dy't [[Frankryk]] ferlitten hawwe, besletten harren oan de Kaap te fêstigjen. It kastiel, dat tusken [[1666]] en [[1679]] ûntstie, is it âldst bewarre gebou yn Súd-Afrika. Tsjin it jier [[1691]] wiene der al tusken fyftich en sechstich huzen yn Kaapstêd en tsjin it begjin fan de [[18e iuw]] wie dat oantal al ferfiifdûbele. It útwreidzjen fan 'e koloanje late lykwols ta skelen mei de Koikoi. Yn 1659 kaam it ta konfrontaasje mei de lânseigen befolking oangeande it brûken fan greidlân. Yn [[1671]] kaam it ta skelen oer de tanimmende fraach nei fleis dy't de Koikoi net ferhannelje woene. Lang om let waarden de Koikoi tepletterjend ferslein. Guon wiene dêrnei ree om kolonisten te boaskjen of op in oare manier by de blanke mienskip oan te sluten, wylst oaren it binnenlân yn lutsen. Froulju wiene krap yn 'e koloanje en Jeropeeske manlju begûnen bern te krijen mei Koikoi-froulju en slavinnen. Ek boasken Koikoi mei slaven. De hjoeddeistige [[kleurlingen]] hawwe harren oarsprong yn dy earste ferminging fan Aziaten, Afrikanen en Jeropeanen en waarden letter in part fan de Afrikaansktalige kultuermienskip. De hoekstien fan de [[Grutte Tsjerke (Kaapstêd)|Grutte Tsjerke]] yn Kaapstêd oan de Heerengracht waard yn [[1678 lein en de tsjerke waard yn [[1704]] ynwijd. === 18e iuw === [[Ofbyld:Anonymous The Noord-Nieuwland in Table Bay, 1762.jpg|thumb|De ''Noord-Nieuwland'' yn de Tafelbaai yn 1762]] [[Ofbyld:AMH-2485-NA Ground plan of the Fort the Good Hope.jpg|thumb|Plan en kaart fan "fort en [[flekke]] oan Kaap de Goeie Hope" yn 1767, fêstlein troch C.F. van den Brink]] [[Ofbyld:Johannes Schumacher01.jpg|thumb|Kaapstêd yn 1776, akwarel troch Johannes Schumacher]] Doe't [[Simon van der Stel]] yn [[1679]] as nije kommandant fan de Kaap oansteld waard, wie it Kastiel al folslein útboud, wylst Kaapstêd fjouwer strjitten hie mei in blanke befolking fan 290 (wêrfan 87 frijboargers en 117 bern).<ref>{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/vanderstel/index.htm ''www.kapstadt.de: Simon van der Stel''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20261026124007/http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/vanderstel/index.htm |datum=26 oktober 2026 }}</ref> De stêd waard troch in politike ried mei wetjouwend, útfierend en rjochterlik foech dat streekrjocht oan de gûverneur-generaal fan [[Nederlânsk East-Ynje]] yn [[Batavia]] (hjoed-de-dei [[Jakarta]]) ferantwurdlik wie. Fan [[1691]] krige Van der Stel it amt fan gûverneur fan de Kaap. Fan [[1681]] ôf waarden politike ballings út East-Ynje wei nei de Kaap deprtearre, dy't letter de etnyske groep fan de [[Kaapske Maleizjers]] foarmje soe. In soad manlju fan de Kaapks-Maleiske mienskip waarden ambachtslju. Ta de blanke ymmigranten dy't yn 'e 17 en 18e iuw nei de Kaap kamen, hearden, njonken pensionearre amtners en oare meiwurkers fan de Kompanjy, ek ferskate Dútsers, dy't yn dat tiidrek in like grutte groep as de Nederlanners foarmen. Hoewol't de ymmigraasje fan ûnder oaren Dútske kolonisten oanmoedige waard (fan de nei in rûsde 15.000 Dútsers dy't yn tsjinst by de FEK wiene, fêstigen der likernôch 4.000 oan de Kaap), hie de Kompanjy gjin belang by in aktyf ymmigraasjebelied, sa't de relatyf lytse befolking fan de Kaap, yn tsjinstelling ta bygelyks de Noardamerikaanske koloanjes (mei 3 miljoen ynwenners yn de 1790-er jierren) mar stadichoan woeks en benammen troch natoerlike befolkingsoanwaaks. De befolking naam fan 130 yn [[1660]] oant 1.265 yn [[1701]] ta en 13.830 yn [[1793]] ta. De wurknimmers fan de Kompanjy (2.093 yn [[1794]]) binne net yn dat sifer meirekkene. Yn [[1795]] hie Kaapstêd al 15.000 ynwenners, dêr't der mear as 6.000 blank fan wiene. De Dútske en Frânske ymmigranten hawwe al fluch [[Nederlânsk]] leard (al wie harren kunde fan de taal net altyd perfekt of sels breklik) en hawwe al rillegau oanpast oan de Kaapske maatskippij. De Kaapske befolking bleau sadwaande homogeen. Om 1700 hinne wie de mearderhed fan de Kapenaren al dêr berne en beskôgen de Kaap as harren heitelân, wylst hja amper mear kontakten mei harren Jeropeeske lanen fan oarprong holden. Histoaryske dokuminten bewize dat Kapenaren al yn [[1706]] harsels as "Afrikaaners" ferwiisden en sadwaande ûntjoech him al in soarte fan nasjonaal bewustwêzen. Yn 'e rin fan de 18e iuw ûntjoech him njonken de blanke boargerij yn Kaapstêd in hieltyd gruttere plattelânske befolking fan boeren. Hja wiene it binnenlân ynlutsen op 'e syk nei nij en grutter greidlân foar harren skiep en kij. Dy trekboeren waarden stadichoan selsstannich fan de Kaapstêdske oerheden en kamen op harren ferfarren earst mei de Koisan yn oanrekking en fan de let-18e iuw ôf ek mei [[Xhosa]]-stammen, dy't doetiids nei it súdwesten ta migrearre binne. De trekboeren ûntwikkelen in nomadyske libbenswize, en harren kultuer wie foar it grutste part beheind ta in strang [[kalvinistysk]]-[[Protestantisme|protestantsk]] leauwen en bibelske lektuer. In soad fan harren koene net lêze en wiene alhiel net beynfloede troch de grutte maatskiplike, politike en filosofyse feroarings dy't yn it 18e iuwske Jeropa geande wiene. Boppedat stie de FEK oant [[1799]] gjin printingen ta oan 'e Kaap, om't hja printwurk as "duvelswurk" beskôgen.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Die staat se eie drukkery''. Yn: Suid-Afrikaanse Panorama, folume 33, nûmer 11 (novimber 1988), side 20</ref> De [[Grutte Fiskrivier]] waard as de eastgrins fan de [[Nederlânske Kaapkoloanje]] fêststeld, mar al yn [[1779]] hawwe guon fan 'e Xhosa-stammen dy grins oerstutsen yn westlike rjochting op 'e syk nei nij greidlân. Dat late ta de earste [[Grinskrigen|Grinskriich]] (1779-1781) tusken blanken en swarten yn Súd-Afrika. De Kompanjy wie net yn steat om de kolonisten tsjin de oanfallen fan de Xhosa te beskermjen. Yn [[1789]] stutsen de Xhosa fannijs de grinsrivier oer, itjinge late ta de twadde [[Grinskrigen|Grinskriich]] (1789-1793). Foar de Kompanjy wie de let-18e iuw in tiid fan ekonomysk neigean dat ûnder oaren troch korrupsje troch amtners feroarsake waard. De Kaapkoloanje wie net mear winstmeitsjend en de FEK late dêr in soad ferlies. De Kompanjy hat te let mei syn herfoarmingsproses úteinset en waard yn [[1794]] twongen it fallisemint te ferklearjen. De Kaapske oerheid kaam no yn in swakke posysje telâne en ûnder ynfloed fan de [[Amerikaanske Revolúsje|Amerikaanske]] en [[Frânske Revolúsje]]s en de frijheidsidealen dy't yn dy twa lannen ferkundige waarden, hawwe de boargers fan [[Swellendam]] en [[Graaff-Reinet]] yn [[1795]] de earste koarte Boererepubliken útroppen. Mei it begjin fan de Britske hearskippij oan de Kaap, waarden dy datselde jiers wer ûntbûn. === Frânske tiid === [[Ofbyld:Cape Town in 1800.jpg|thumb|Makette fan Kaapstêd om 1800 hinne, Chavonnes Cannon Battery Museum]] It stasjonearjen fan Frânske soldaten wie in polityk spul. Frankryk en Nederlân (as de [[Bataafske Republyk]]) wiene bûnsmaten, en allinnich troch Frânske help koe in Britsk besykjen de Kaap yn te nimmen, ôfslein wurde. Al tusken [[1781]] en [[1784]] dominearren Frânske soldaten it kulturele libben yn Kaapstêd. Underwilens foarmen harren gasthearen in soarte fan stedske elite dy't him skerp fan de plattelânsbefolking ûnderskate. Teäter- en konsertfoarstellings wiene populêr allyk by Kapenaren en Frânsken, en by guon plentichheden waard, lykas yn Jeropeeske aristokratyske rûnten, [[Frânsk]] sprutsen. Dy opmerklike kulturele bloei komt ta utering yn de prachtich moaie arsjitektuer fan dy snuorje. Dochs it wie doe wol dúdlik dat Nederlân sa stadichoan syn status as grutmacht ferlieze soe. De ynfloed fan de FEK op de ynternasjonale hannelsrûten naam ôf en fan 179 ôf wiene it Frânske en Portugeeske skippen dy't slaven nei de Kaap ferfierden. === 19e iuw en ûnder Britsk bestjoer === [[Ofbyld:Cape Town MKL Bd. 9 1890 (130810452).jpg|thumb|Kaart fan de Kaap yn 1890]] [[Ofbyld:Cape Town, Blue Lodge, 206-208 Long Street.JPG|thumb|Let-Fiktoriaanske boukeunst ''Blue Lodge'' oan de Langstraat]] [[Ofbyld:Adderley Street, Cape Town, looking NE - ca. 1897.jpg|thumb|Adderley Street yn 1897 wie in wichtich hannelssintrum yn Kaapstêd yn in tiid dêr't de stad it wichtichste sintrum fan ekonomyske acktiviteit yn de regio súdlik Afrika yn wie.]] Mei it ekonomysk neigean fan de FEK oan 'e ein fan 'e 18e iuw krigen de Ingelsken belangstelling foar de [[Kaapkoloanje]]. Op [[11 juny]] [[1795]] hat in Britske float ûnder befel fan admiraal Keith Elphinstone en majoar-generaal James Craig de [[Falskbaai]] yn fearn. Hja brochten in offisjeel dokumint mei harren mei dêr't yn ferwiisd waard nei de eardere Britske delsetting dy't yn 1620 stifte waard, dêr't [[Keninkryk Grut-Brittanje|Grut-Brittanje]] oanspraak mei makke op de Kaap op grûn fan syn âldere rjochten. De Nederlânske troepen wiene net yn steat en bied ek mar wat ferset tsjin de Britske oermacht en, om in wapene konflikt en mooglike plonderings tefoaren te kommen, joegen se har oer. Kaapstêd waard dêrnei troch 1200 Britske ynfanteristen en 400 artilleristen beset, en foar it earst sûnt de stifting waard der yn it Kastiel in oare flagge as dy fan Nederlân omheech lutsen, de Britske ''[[Union Jack]]''. De Britske besetting waard as tydlik beskôge en wie allinnich mar bedoeld om de Britske belangen te ferdigenjen tsjin Frankryk as konkurrearjende grutmacht. De Britske fredesbetingsten wiene dan ek akseptabel foar de Kaapkolonisten. Net ien waard ûnteigene, safier't de eed fan trou oan de Britske kening [[George III fan Grut-Brittanje|George]] ôflein waard. Nei it ûndertekenjen fan de [[Frede fan Amiens]] waard de Kaap wer oan Nederlân weromjûn. De FEK wie ûnderwilens ûntbûn. Yn [[1806]] boaze it Britsk-Frânske skeel fannijs oan en Britske troepen hawwe de Nederlânske troepen, dy't yn haadsaak út in regimint Dútske hierlingen bestiene, by [[Bloubergstrand]] oanfallen. De Dútske soldaten sloegen op 'e flecht sadree't de Britten foet oan wâl setten. It ferlies fan de Nederlânske koloniale troepen betsjutte de ein fan de Nederlânske hearskippij. Op [[13 augustus]] [[1814]] waard de Kaap in Britske kroankoloanje. Kaapstêd waard troch in sivile gûverneur bestjoerd. De Kaaphollânske stêd hie yn it jier fan Britske oernimming (1806) in befolking fan 17.446 minsken dêr't 9.367 slaven, 6.321 Jeropeanen, 1.134 "frije swarten" en 624 Koi. It analfabetisme wie lykwols grut, mar likernôch eltsenien prate om 1805 hinne yn de Kaapkoloanje in Kaapske fariant fan it Nederlânsk, en net allinnich de blanken. Ek foar de measte slaven en âld-slaven, en de Kaapske moslims of Maleizjers allyk, wie yn 'e rin fan 'e tiid in ferienfâldige of [[Kreoalske taal|kreoalske]] foarm fan it ''Nederduitsch'' ([[Nederdútsk]], sa't it Nederlânsk doe noch gauris neamd waard) de sprutsen memmetaal wurden. De oarspronklike Koi-befolking fan Kaapstêd wie omtrint 1800 al tige úttinne, ûnder oaren troch sykten en út it stamferbân rekke. Dêr wie in taalferskowing oan 'e gong yn it neidiel fan harren lânseigen talen en yn 'e rjochting fan it Kaapsk Nederlânsk. De iennige pleatslike krante yn de Kaapkoloanje, ''Kaapsche Courant'', ferkynde fan 1802 oant 1806ientalich yn it Nederlânsk. Ek foarstellings dy't yn dy snuorje yn de ''Afrikaansche Schouwburg'' op it Boereplein yn Kaapstêd, spile waarden, waarden yn it Nederlânsk útfierd. It Ingelsk spile foarearst gjin grutte rol en waard oant [[1814]] amper yn Kaapstêd sprutsen. De Kaapkoloanje wie tusken 1795 en 1802 foar it earst yn Ingelske hannen en yn 1802 ferlieten se de Bataafske Kaapkoloanje oant se yn 1806 fannijs Kaapstêd besetten. Dy besetting waard lykwols net earder as yn 1814 ynternasjonaal bekrêftige. De FEK hie it ûnderrjocht yn 'e Kaapkoloanje de oardel iuw fan syn bestean fertutearze. Sadwaande wie de [[Nederdútsk Grifformearde Tsjerke]] de wichtichste ynstelling dy't ek wat mei it ûnderrjocht begien wie. Tagelyk waard it de slaven dreech makke en folgje ek mar in minimum oan ûnderwiis. Dochs wiene der yn 1809 yn Kaapstêd seis skoallen mei 515 learlingen foar twa "slaveskoallen" mei 1.162 learlingen oer. Under oaren de [[Grutte Tsjerke (Kaapstêd)|Grutte Tsjerke]] tsjinne as skoalle foar kolonisten. Foar it ûnderrjocht fan in part fan de slaven en "frije swarten" wie fan 1804 ôf it ''Sendinggestig'' yn gebrûk. In tal islamityske âld-slaven hiene al yn [[1794]] op 'e hichte fan de [[Bo-Kaap]] in moslimskoalle stifte dy't ferbûn wie oan de Auwal-moskee, dy't dêr in pear jier letter oprjochte waard. De ferhâlding tusken de Britske besetters en de lânseigen befolking wie fan it begjin ôf oan al spannend. Kaapstêd belibbe lykwols in ekonomyske bloeitiid, mar tagelyk begûn it karakter fan de stêd te feroarjen en wie de Britske ynfloed hieltyd mear te sjen. Ymmigranten fan de [[Britske eilannen]] begûnen harren yn gruttere oantallen te fêstigjen. De slavernij waard hieltyd minder fan belang en waard lang om let yn [[1834]] troch de Britske oerheid ôfskaft. Fan de befolking fan Kaapstêd blykte yn [[1820]] noch mear as 80% fan Nederlânsk, Dútsk, Flaamsk en Frânsk (Hugenoaten) komôf te wêzen. Mar fierder yn Súd-Afrika, lykas yn de [[East-Kaap]], begûnen tûzenen Britske kolonisten harren te fêstigjen (de saneamde [[kolonisten fan 1820]]), en Kaapstêd wie likegoed oan it feringelskjen. In part fan de oarspronklike kolonisten, hast allegear fan Nederlânsk, Dútsk en Frânsk (Hugenoaten) komôf, fielden harren hieltyd mear ûnderdrukt troch de Britske kolonisator en lutsen fan [[1835]] ôf yn grutte tallen as "Boeren" it Súdafrikaanske efterlân yn. Om [[1850]] hinne wie Kaapstêd in multy-etnyske stêd mei in befolking fan likernôch 17.000 ynwenners dat yn de folgjende 15 jier útwaakse soe ta 28.400 ynwenners.<ref>{{en}} Izak van der Merwe en Arlene Davids: ''Demographic Profiles of Cape Town and Johannesburg''. Yn: Simon Bekker en Anne Leildé (reds.): ''Reflections on Identity in Four African Cities''. African Minds 2006, side 28</ref> It ûntdekken fan de diamant- en goudfjilden yn it binnenlân yn it tiidrek tusken [[1870]] en [[1890]] hat it ekonomysk swiertepunt nei de [[Witwatersrand]] ferskood. Dochs hie Kaapstêd foardiel fan de waaksende hannel mei Britske oerseeske gebieten en ûntjoech him ta de grutste haven fan Súd-Afrika. Dêrnjonken fêstige in grut tal yndustryen him yn de stêd. == Panorama == [[Image:CTfromTableMountain.jpg|thumb|center|1200px|Kaapstêd fan de Tafelberch ôf sjoen]] == Sjoch ek == * [[Kaap de Goeie Hope]] * [[Kaapkoloanje]] * [[Tafelbaai]] * [[Tafelberch (Súd-Afrika)]] == Keppeling om utens == {{commonsLyts|Cape Town|Kaapstêd}} * [http://www.capetown.gov.za/ Offisjele webstek fan de stêd Kaapstêd] <small>Ingelsk</small> {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{Coor title dms|33|55|0|S|18|27|0|E|type:city_region:ZA}} [[Kategory:Plak yn West-Kaap]] [[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Haadstêd yn Afrika]] [[Kategory:Plak stifte yn 1652]] 0irbt1e4im44w3sb3qe6qoma7yt6cx8 1244445 1244437 2026-11-12T07:53:37Z Kneppelfreed 2013 noch wat 1244445 wikitext text/x-wiki {{Wurk}} {{Ynfoboks plak yn Súd-Afrika | namme = Kaapstêd <br><small>''Kaapstad'' ('''[[Afrikaansk]]''' <br>''Cape Town'' ('''[[Ingelsk]]''') <br>''iKapa'' ('''[[Xhosa (taal)|Xhosa]]''') </small> | ôfbylding = Cape Town Montage.png | ôfbyldingstekst = | flagge = Flag of Cape Town.svg | wapen = Coat_of_arms_of_Cape_Town,_South_Africa.png | provinsje = [[West-Kaap]] | distrikt = | gemeente = [[Stêd Kaapstêd Grutstedske Gemeente|Stêd Kaapstêd]] | boargemaster = | ynwennertal = 433.688 <small>(2011)</small><ref name="census2011-place199041">{{Cite web |title=''Cape Town, Main Place 199041 from Census 2011'' |url=http://census2011.adrianfrith.com/place/199041 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731081139/http://census2011.adrianfrith.com/place/199041 |archive-date=31 July 2014 |access-date=24 February 2024 |website=Census 2011}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://cs2016.statssa.gov.za/wp-content/uploads/2018/07/WesternCape.pdf#page17 |title=''Community Survey 2016: Provincial profile: Western Cape'' |date=2018 |publisher=Statistykburo Súd-Afrika |page=7}}</ref> | oerflak = 2.461 km² | befolkingstichtens = 1.083 ynw./km² | stêdekloft = 4,772,846 <small>(2022)</small> <ref name="Stêd Kaapstêd 2022 sensus">{{Cite web |titel=''City of Cape Town Census 2022 Infographic'' |url=https://resource.capetown.gov.za/documentcentre/Documents/Graphics%20and%20educational%20material/Census_2022_Infographic.pdf |opropdatum=22 novimber 2024 |útjouwer=Stêd Kaapstêd |argyfdatum=29 septimber 2024 |argyfurl=https://web.archive.org/web/20240929231113/https://resource.capetown.gov.za/documentcentre/Documents/Graphics%20and%20educational%20material/Census_2022_Infographic.pdf |url-status=dead }}</ref> | hichte = 0–1.086 m | stifting = [[6 april]] [[1652]] | ferkearsieren = | postkoade = 7400-8900 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|33_57_29_S_25_36_0_O_type:city_zoom:16_region:ZA|33°57'SB, 25°36'EL}} | netnûmer = +27 21 | tiidsône = [[UTC]] +2 | webside = [http://www.capetown.gov.za/ www.capetown.gov.za] | mapname = Súd-Afrika | lat_deg = 33 | lat_min = 55 | lat_dir = S | lon_deg = 18 | lon_min = 25 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Lokaasje yn Súd-Afrika }} '''Kaapstêd''' ([[Afrikaansk]]: ''Kaapstad'', [[Ingelsk]]: ''Cape Town'', [[Xhosa (taal)|Xhosa]]: ''iKapa''), mei de bynamme ''de Moederstad''/''Mother City'' (memmestêd), is it haadplak fan de provinsje [[West-Kaap]] en is it wetjaand sintrum fan [[Súd-Afrika]]. Hy is mei [[Bloemfontein]] (rjochterlike macht) en [[Pretoria]] (útfierende macht) ien fan de haadstêden fan [[Súd-Afrika]]. It is neffens grutte, nei [[Jehannesburch (Súd-Afrika)|Jehannesburch]], de twadde stêd fan it lân. De stêd leit yn de fierst súdwestlike punt fan Súd-Afrika en wie oarspronklik in ferfarskingspost foar Nederlânske skippen ûnderweis nei East-Afrika, [[Ynje (regio)|Ynje]] of it [[Fiere Easten]]. Teffens wie it plak ien fan de earste permaninte Jeropeeske delsettingen besuden de [[Sahara]]. De Nederlanners yn tsjinst fan de [[Feriene Eastyndyske Kompanjy]] makken dêr foar it earst kontakt mei de lieder fan de Goringkhoina in [[1652]]. Fan in lytse havenstêd oan de [[Tafelbaai]] woeks Kaapstêd ta de grutste stêd fan Súd-Afrika, mar rekke dat plak kwyt oan [[Jehannesburch (Súd-Afrika)|Jehannesburch]] yn 1887 troch de goudkoarts nei de [[Witwatersrand]]. By de folkstelling fan 2001 die bliken dat Kaapstêd de grutste [[Afrikaansk]]pratende mienskip fan it lân wie mei 1,2 miljoen minsken. By de folkstelling fan 2022 wie dat tal Afrikaanskpraters likernôch itselde blean, dochs troch it fluch waaksen fan de befolking fan de metropoal, wie it oanpart fan de Afrikaanskpraters neffens de totale befolking in ein leger wurden foar it oanpart fan de [[Xhosa (taal)|Xhosa]]- en [[Ingelsk]]praters oer. Kaapstêd is in populêre ynternasjonale bestimming foar toeristen om reden fan de natoer yn 'e omkriten en syn lizzing oan de foet fan de ferneamde de [[Tafelberch (Súd-Afrika)|Tafelberch]]. Yn 2010 wie Kaapstêd ien fan de stêden dêr't it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010|WK fuotbal]] spile waard. == Etymology == Nei it stiftsjen fan de stêd yn [[1652]] waard er ynearsten ferwiisd as "Kaap de Goeie Hope, ferkoarte ta "Kaap" of "De Kaap". Yn 'e [[18e iuw]] waard de stêd ferwiisd as "de Flekke oan 'e Kaap". Yn 'e mid-18e iuw kaam de namme Kaapstêd (''Kaapstad'' en ''Cape Town'') yn gebrûk. De namme yn it [[Koisan-talen|Koisan]] ''//Hui !Gaeb'' betsjut "stienplak" en ferwiisde ynearsten nei it [[Kastiel de Goeie Hope]], mar dêrnei ferwiisde it nei de gânse stêd.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter E. Raper |title=Dictionary of Southern African Place Names |publisher=Internet Archive |url=https://archive.org/details/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/page/n109/mode/2up?view=theater |accessdate=23 Mei 2024 |page=109 |year=1987}}</ref> == Geografy == [[Ofbyld:Map of the Western Cape with Cape Town highlighted (2016).svg|thumb|left|Lokaasje yn West-Kaap]] Kaapstêd leit yn it súdwesten fan 'e Republyk fan Súd-Afrika en de provinsje [[West-Kaap]] oan de [[Tafelbaai]] fan de [[Atlantyske Oseaan]]. De stêd is ynternasjonaal ferneamd oan syn lizzing oan de foet fan de [[Tafelberch (Súd-Afrika)|Tafelberch]], in groot [[Tafelberch|plato-eftich]] [[berch]]massyf mei in hichte fan 1086 meter boppe [[seenivo]], dy't mank mei de lytsere berchtoppen heuvels lykas de [[Liuwkop]] (''Leeukop/Lion's Head''), [[Seinheuvel]] (''Seinheuwel/Signal Hill'') en [[Duvelspyk]] (''Duiwelspiek/Devil's Peak'') it stedsbyld útmeitsje en binne in dúdlik beaken wurden. De Tafelbaai waard troch de lânseigen ynwenners ''Hoeri'' (letterlik "Baai fan 'e See") neamd en hat syn hjoeddeistige namme oan in Portugeeske admiraal te tankjen dy't dêr yn [[1503]] del fear.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt-guide.de/stadtzentrum/tafelberg.html ''www.kapstadt-guide: Tafelberg''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216144732/http://kapstadt-guide.de/stadtzentrum/tafelberg.html |datum=16 febrewaris 2009}}</ref> It [[Kaapske Skiereilân]], dat oer in lingte fan 35 km fan Kaapstêd yn it noarden oant by de [[Kaap de Goeie Hope]] en de [[Kaappunt]] rint, is ien fan de wrâld syn plantekeninkriken dêr't guon soarten allinnich dêr foarkomme. De stedskom fan Kaapstêd (Ingelsk: ''City Bowl'') of sintrale sakekearn mei syn [[wolkekliuwer]]s en de wenwiken dêromhinne, wurdt troch de Tafelbaai oan iene kant en de Tafelberch oan oare kant ynsletten. De Tafelberch giet yn 'e súdlike rjochting oer yn in tal berchkeatlings dy't oer de [[Tolve Apostels]] oant by de Kaappunt rinne. De grutte foarstêden oan alletwa kanten fan it berchmassyf ferskille neffen harren karakter hiel dúdlik faninoar. It gânse stedsgebiet is fan de Tafelberch ôf te besjen. In miljoen ynwenners wenje yn de "stedskom" en njonken lizzende wenwiken by de Atlantyske Oseaan en de bergen, wylst goed trije miljoen yn de grutte [[Kaapske Flakte]] wenje. Omreden de gauris ûnrêstige see om it Kaapske Skiereilân hinne, is de Kaap de Goeie Hope, likernôch 50 km súdlik fan it stedssintrum ôf, troch seefarders al rillegau de "Kaap fan 'e Stoarmen" neamd. De kâlde [[Benguelastream]] rint út it suden wei by de kust del en skept in [[Mediterraan klimaat|mediterraan winterreinklimaat]] dêr't fruchten en grienten it goed dogge. Kaapstêd wurdt gauris beskreaun as "de iennichste stêd yn 'e wrâld dy't oan twa oseanen leit", mar de grins tusken de Atlantyske en [[Yndyske Oseaan]] leit eins by [[Kaap Agulhas]], likernôch 200 km eastlik fan Kaapstêd, dy't tagelyk ek it meast súdlike punt fan [[Afrika]] is.<ref>{{en}} [http://www.southafrica.info/about/geography/oceansmeet.htm ''South Africa.info: Where the two oceans really meet''] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20260410162939/http://www.southafrica.info/about/geography/oceansmeet.htm |datum=2026-04-10}}</ref> === Administratyf gebiet en bebouwing === [[Ofbyld:Satellite image of Cape peninsula.jpg|thumb|left|Kaapstêd út 'e romte wei sjoen, mei útsjoch oer it [[Kaapske Skiereilân]] en [[Falskbaai]] (benefter) mei [[Robbe-eilân]] (lofts foar), [[Tafelberch (Súd-Afrika)|Tafelberch]] (mid foar) en [[Kaappunt]] (rjochts foar)]] It administratyf gebiet fan Kaapstêd beslacht in oerflak fan mear as 2.400 km², wylst it beboude gebiet fan it Kaapske Metropolitaanske Gebiet likernoch 774 km² beslacht. It beboude gebiet wreidet him benammen út yn 'e Kaapske Flakte, bylâns de noardlike kustflakte en nei de lanlike gebieten yn it noardeasten út. Benammen yn 'e noardlike foarstêden is sûnt de let 20e iuw in ferskowing fan saaklike bedriuwigens út it sintrum wei nei parten fan 'e stedsrâne, oan 'e gong. [[Ofbyld:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|thumb|It sintrale sakesintrum fan Kaapstêd fan de Liuwkop ôf sjoen]] De befolkingstichtens fariearret tige by tige tusken de ferskate wenwiken, fan tusken 200 en 400 wenten de km² oant tusken 9000 en 10.000 wenten yn tichtbeboude wiken fan de binnenstêd dêr't in soad gebouwen mei in soad ferdjippings steane. Ynformele delsettings, lykas de sloppewiken, binne de meast tichtbefolke parten fan Kaapstêd dêr't de befolkingstichtens wol sa heech as 35.000 oant 45.000 de km² wêze kin. === Klimaat === Kaapstêd hat in [[mediterraan klimaat]] (''Csa'' en ''Csb'') op de [[Klimaatklassifikaasje fan Köppen]]) mei waarme en drûge simmers en mylde winters. It measte rein falt yn 'e winter, yn july en augustus. Winterdeis streame der ornaris ek guon kâlde fronten fan de Atlantyske Oseaan nei it noarden ta by de Kaap del, dy't delslach en hurde noardwestewyn mei harren meibringe. Yn 'e lette maitiid en iere simmermoannen waait de [[Kaapske Dokter]], in krêftige súdeastewyn dy't loftfersmoarging tsjinwurket (dêrom dy namme), almeast middeis fan Falskbaai oer de Kaapske Flakte hinne. Ek dy wyn, dy't syn ûntstean oan in Súdatlantysk hegedrukstelsel westlik fan Kaapstêd te tankjen hat, is relatyf koel en bringt fochtige lucht mei him mei. Febrewaris en ier maart binne de moannen dêr't waarm berchwyn guon wike lang fan it [[Karoo]]-binnenlân oer de Kaap hinne waait. Winterdeis is de trochsneed maksimumtemperatuer fan 17,5 °C en in trochsneed minimumtemperatuer fan 7,4 °C. Temperatueren simmerdeis fariearje tusken in trochsneed minimum fan 15,4 °C en in trochsneed maksimum fan 25,8 °C. De trochsneed jierlikse delslach is 515 mm. Mei in trochsneed fan 3100 sinne-oeren is Kaapstêd ferlykber mei oare metropoalen lykas [[Los Angeles]] (3300 oeren) en [[Madrid]] (2900 oeren). De wettertemperatuer fariearret fan 10 °C oan 'e Atlantyske kust oant 22 °C yn Falskbaai. De trochsneed jierlikse wettertemperatuur is 13 °C oan 'e Atlantyske kust en 17 °C yn Falskbaai. {{Tabel waargemiddelden | lokaasje=Kaapstêd (Lofthaven)<ref name="WMO">{{Cite web | url = https://worldweather.wmo.int/035/c00138.htm | title = World Weather Information Service - Cape Town | publisher = [[World Meteorological Organization]] | accessdate = 8 April 2014|argyfurl=https://web.archive.org/web/20140710080028/https://worldweather.wmo.int/035/c00138.htm|argyfdatum=2014-07-10|deadeurl=nee}}</ref><ref name="NOAA">{{Cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-I/UA/68816.TXT | title = Cape Town/DF Malan Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 8 April 2014}}</ref> | Jan precipitation mm = 15 | Feb precipitation mm = 17 | Mar precipitation mm = 20 | Apr precipitation mm = 41 | May precipitation mm = 69 | Jun precipitation mm = 93 | Jul precipitation mm = 82 | Aug precipitation mm = 77 | Sep precipitation mm = 40 | Oct precipitation mm = 30 | Nov precipitation mm = 14 | Dec precipitation mm = 17 | year precipitation mm = 515 | unit precipitation days = 0.1 mm | jan_gem=20.4 | jan_gem_ns=15 | feb_gem=20.4 | feb_gem_ns=17 | mrt_gem=19.2 | mrt_gem_ns=20 | apr_gem=16.9 | apr_gem_ns=41 | mei_gem=14.4 | mei_gem_ns=69 | jun_gem=12.5 | jun_gem_ns=93 | jul_gem=11.9 | jul_gem_ns=82 | aug_gem=12.4 | aug_gem_ns=77 | sep_gem=13.7 | sep_gem_ns=40 | okt_gem=15.6 | okt_gem_ns=30 | nov_gem=17.9 | nov_gem_ns=14 | dec_gem=19.5 | dec_gem_ns=17 | jaar_gem=16.2 | jaar_gem_ns=515 | jan_gem_min=15.7 | jan_gem_max=26.1 | feb_gem_min=15.6 | feb_gem_max=26.5 | mrt_gem_min=14.2 | mrt_gem_max=25.4 | apr_gem_min=11.9 | apr_gem_max=23.0 | mei_gem_min=9.4 | mei_gem_max=20.3 | jun_gem_min=7.8 | jun_gem_max=18.1 | jul_gem_min=7.0 | jul_gem_max=17.5 | aug_gem_min=7.5 | aug_gem_max=17.8 | sep_gem_min=8.7 | sep_gem_max=19.2 | okt_gem_min=10.6 | okt_gem_max=21.3 | nov_gem_min=13.2 | nov_gem_max=23.5 | dec_gem_min=14.9 | dec_gem_max=24.9 | jaar_gem_min=11.4 | jaar_gem_max=22.0 | jan_a_min=7.4 | jan_a_max=39.3 | feb_a_min=6.4 | feb_a_max=38.3 | mrt_a_min=4.6 | mrt_a_max=40.7 | apr_a_min=2.4 | apr_a_max=38.6 | mei_a_min=0.9 | mei_a_max=33.5 | jun_a_min=-1.2 | jun_a_max=29.8 | jul_a_min=-1.3 | jul_a_max=29.0 | aug_a_min=-0.4 | aug_a_max=32.0 | sep_a_min=0.2 | sep_a_max=33.1 | okt_a_min=1.0 | okt_a_max=37.2 | nov_a_min=3.9 | nov_a_max=39.9 | dec_a_min=6.2 | dec_a_max=35.4 | jaar_a_min=-1.3 | jaar_a_max=40.7 | zujan = 10.9 | zufeb = 10.5 | zumrt = 9.4 | zuapr = 7.8 | zumei = 6.6 | zujun = 5.8 | zujul = 6.2 | zuaug = 6.8 | zusep = 7.5 | zuokt = 9.0 | zunov = 10.3 | zudec = 10.8 | rdjan = 5.5 | rdfeb = 4.6 | rdmrt = 4.8 | rdapr = 8.3 | rdmei = 11.4 | rdjun = 13.3 | rdjul = 11.8 | rdaug = 13.7 | rdsep = 10.4 | rdokt = 8.7 | rdnov = 4.9 | rddec = 6.2 | lvjan = 71 | lvfeb = 72 | lvmrt = 74 | lvapr = 78 | lvmei = 81 | lvjun = 81 | lvjul = 81 | lvaug = 80 | lvsep = 77 | lvokt = 74 | lvnov = 71 | lvdec = 71 }} == Skiednis == === Iere skiednis === [[Ofbyld:Southafrica468bushman.jpg|thumb|Rotstekenings yn [[West-Kaap]]]] Súd-Afrika hat in wichtige rol by it ûntwikkeljen fan de iere minske spile. It lân waard al mear as 100.000 jier lyn troch lytse groepen ''hominidae'' of [[minskeftigen]] bewenne. Yn it súdlike Kaaplân waarden yn Smitswinkelbaai by Rooikrans en Bonteberg bienten stiennen ark ûntdutsen dat troch minskeftigen, de ''[[Homo erectus]]'', efterlitten waard en troch [[Antropology|antropologen]] ta de saneamde Stellenboschbeskaving (200.000 f.Kr.) rekkene wurdt. Dêrnjonken waard noardlik fan Kaapstêd in minsklike spoar út it tiidrek om 155.000 f.Kr. ûntdutsen.<ref name="kapstadt.de">{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/buschleute/index.htm ''www.kapstadt.de: Geschichte – Frühe Besiedlung: San und Khoikhoi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20261026123843/http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/buschleute/index.htm |datum=26 oktober 2026 }}</ref> De earste bewenners oan de Kaap wiene jagers en samlers, dy't ienfâldich stienark en fjoer brûkten. Yn it tiidrek om 8000 f.Kr. rekken de pleatslike jagersmienskippen yn 'e kunde mei de pilebôge. De grutte trek nei it binnenlân om [[2000 f.Kr.]] hinne, kamen de Kaapske jagers yn oanrekking mei de hegere ûntwikkele boeremienskippen. De [[San (folk)|San]], in folk en jagers en samlers, hat likernôch 35.000 jier lyn ta in selsstannige groep ûntjûn. Hja wurde as it neiteam beskôge fan súdlike Afrikaanske folken, dochs ferskille mei harren helder, brún-giele hûdskleur, lytsere stal fan likernôch 1,60 meter eb harren skaaimerkende piperkerrelhier dúdlik fan de [[Bantû]]folksgroepen.<ref name="kapstadt.de" /> De Nederlanners ferwiisden nei harren as "boskjesmannen", itjinge ferwiisde dat hja tusken it strewelleguod (boskjes) wennen. Harren libbenswize wie tige primityf, mar hja hawwe lykwols ymposante rotsreliëfs, -skilderings en -tekenings efterlitten. Om [[200 f.Kr.]] hinne ûntstie der in oare etnyske groep, mooglik troch it mingen fan San en Hamityske hoedersfolken yn East-Afrika, de [[Koikoi]] (''Khoikhoi'', betsjut letterlik "minsken-minsken"), dat in folk fan skieppe- en feehâlders wie. Dat folk waard troch de Nederlanners "Hottentotten" neamd. De Koikoi bewennen grutte parten yn it westen fan Súd-Afrika, wêrûnder it hjoeddeistige West-Kaap. De Kaap wie omreden syn wetterrykdom uterst gaadlik foar in feetylt-beskaving. De beide groepen wurde wol as Koisan ferwiisd. Hoewol't de twa groepen as jagers en feehâlders op ekonomysk mêd konkurrinten wiene, hawwe se lykwols freedsum njonkeninoar bestien. Nettsjinsteande dat hiene feehâlders neffens de ekonomyske libbenswize dêr't feehâlders in hegere status. De Koikoi rekken yn 'e 18e iuw troch oarloggen en de pokke-epidemyen tige ferswakke en waarden weromkrongen. === De Kaap oan 'e seerûte nei Ynje === [[Ofbyld:At Cape Town (MP) 2018 076.jpg|thumb|Ynskripsje ûnder it stânbyld fan Barolomeus Dias yn Kaapstêd]] De Jeropeeske skipfeart naam yn de 15e iuw in bot ta, sa't Portugeeske seefarders yn steat wiene en far by de gânse westkust fan Afrika del hieltyd fierder nei it suden ta. Hja hiene net folle belang by Afrika sels, mar mear nei in seerûte nei Ynje om de kostbere speserijen dêre. De earste Jeropeaan dy't op [[3 febrewaris]] [[1488]] yn [[Mokselbaai]] oan lân kaam en mei de pleatslike Koikoi-stammen hannel dreaun hat, wie [[Bartolomeus Dias]]. By syn weromreis nei Jeropa ta hat Dias troch goede waarsomstannichheden ek foar de earste kear de Kaap sjoen en besleat doe om dêr foet oan wâl te setten en in krús ([[Portugeesk]]: ''[[padrão]]'') by de Kaappunt te setten. Hy hie de Kaap fjouwer moanne earder, fanwegen swiere stoarm net sjoen en neamde it de "Kaap fan Stoarmen". Letter neamde de Portugeeske kening de Kaap offisjeel om ta ''Cabo da Boa Esperança'' ([[Kaap de Goeie Hope]]). De Portugeeske seefarders lieten in soad krusen efter dêr't se bylâns fearen dy't as in beaken foar oare skippen en as religieus-kristlik symboal tsjinnen en ek de Portugeeske oanspraak op it lân befêstigen. Fan [[1500]] ôf fearen Portugeeske skippen gauris nei de Yndyske koloanjes en diene se Mokselbaai oan om farsk wetter, iten en oar foarried op te laden. De Tafelbaai waard yn [[1503]] troch de Portugeeske seefarder [[Antonio de Saldanha]] foar it earst ûntdutsen en hy wie de earste Jeropeaan dy't de Tafelberch beklom. Nettsjinsteande de Kaap syn strategyske lizzing hawwe de Portugezen gjin belangstelling hân en stiftsje dêre in permaninte delsetting. Hja hiene oare havens yn [[Mozambyk]] dy't yn tsjinstelling ta de Kaap de Portugezen yn harren ferlet foarsjen koene. Oant let yn 'e [[16e iuw]] hie Portugal de monopoly op 'e seerûte nei Ynje. De hannel mei de Koikoi, dy't de Portugezen fan farsk fleis foarseagen, ferrûn net altyd like earlik en somtiden waarden skelen mei geweld oplost. De ûnderkening fan Portugeesk East-Ynje, [[Fransisco d'Almeida]], sneuvele, mank mei 55 fan syn manlju, yn [[1510]] by in fjochterij mei de Koikoi.<ref>{{af}} [http://www.sentrum.co.za/Taal_in_Tyd_naam.html ''www.sentrum.co.za: Cabo de Goede Hoop – Van plekke en mense (deur Helena Liebenberg)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080508193903/http://www.sentrum.co.za/Taal_in_Tyd_naam.html |datum= 8 maaie 2008}}</ref> Dat foarfal wie ien fan de redenen dat de Portugezen gjin koloanje yn Súd-Afrika stiften. Yn [[1611]] fear in Nederlânsk skip streekrjocht fan de Kaap nei Ynje en net mear by de kust fan East-Afrika del. De minne reputaasje fan de Kaap wjerhold ek de Ingelsken dêr foarearst fan harren oanspraak op de Kaap te befêstigjen nei't twa Ingelske kapiteins de Ingelske flagge op 'e Liuwkop útstutsen. === De Kaap as Nederlânske koloanje === [[Ofbyld:Charles Bell - Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.jpg|thumb|Oankomst fan Jan van Riebeeck oan de Kaap]] [[Ofbyld:Aernout Smit Table Bay, 1683 William Fehr Collection Cape Town.jpg|thumb|De Tafelbaai mei skippen fan 'e Feriene Eastyndyske Kompanjy]] [[Ofbyld:Kap der Guten Hoffnung.png|thumb|Kaapstêd mei lofts it Kastiel de Goeie Hope]] [[Ofbyld:The Castle of Good Hope, Cape Town.JPG|thumb|It Kastiel de Goeie Hope is it âldste noch besteande gebou fan Súd-Afrika]] {{Apart|Nederlânske Kaapkoloanje}} Doe't it Nederlânske skip ''Nieuwe Haarlem'' op syn weromreis út Ynje op [[25 maart]] [[1647]] mei in bemanning fan 60 manlju oan 'e Kaap fêstrekke, kamen de Koikoi foar it earst foar in lange tiid mei de Nederlanners yn oanrekking. De bemanning ûnder befel fan ûnderkeapman Leendert Janszen hat krapoan in jier oan de Kaap trochbrocht foar't de oerlibbenen troch in float fan fiif Nederlânske skippen yn maart [[1648]] ophelle waarden. Harren berjochten oer it geunstige klimaat oan de Kaap en harren goeie ûnderfinings mei de Koikoi en de ruilhannel mei de lânseigen befolking, oertsjûgen de [[Feriene Eastyndyske Kompanjy]] it beslút te nimmen en stiftsje in ferfarskingspost foar skippen op 'en paad nei East-Ynje oan de Kaap.<ref>{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/kompanie/index.htm ''www.kapstadt.de: Südafrika – Kolonie der Kompanie''] {{deade keppeling}}</ref> Op ekonomysk mêd wiene de gebieten yn Azje mear fan belang foar de Kompanjy, en dêrom waard der ynearsten net folle belang hechte oan de ferfarskingspost. De seereis tusken Jeropa en Aazje, dat doetiids tusken seis en acht moanne naam, late ta sykten lykas [[skuorbot]] en it tal stjergefallen ûnder de bemanning wie heech. De reis soe mear winstmeitsjend wêze as dêr genôch farske grienten en fleis beskikber wiene. De keapman Jan Anthoniszoon van Riebeeck wie oan board fan ien fan de fiif skippen dy't de oerlibbenen fan de ''Nieuwe Haarlem'' rêden hat. Hy waard doetiids fertocht fan korrupsje en hy stelde him beskikber foar it bouwen fan de ferfarskingspost. Syn belangstelling foar dy post wie woartele yn de hope om genôch betrouwen te krijen en letter nei it [[Fiere Easten]] oerpleatst te wurden. Op [[6 april]] [[1652]] hat [[Jan van Riebeeck]] tegearre mei syn frou en fjouwerjierrich soantsje en in manskip fan 90 minsken, wêrûnder sân oare froulju, oan 'e Tafelbaai foet oan wâl set. Ta beskerming tsjin oanfallen fan de lânseigen befolking setten de Nederlanners fuortendaliks útein mei it bouwen fan it [[Kastiel de Goeie Hope]]. Van Riebeeck joech de opdracht en bou in fort foar tachtich minsken, lytse ikkers oan te lizzen, grienten en fruchten te ferbouwen en feehannel mei de lânseigen befolking te driuwen. De Kompanjy woe in goeie relaasje mei de lânseigen befolking opbouwe. It fjouwerhoekige fort waard troch in wâl en palisaden beskerme, en fan [[3 augustus]] dat jiers ôf waarden alle kolonisten dêr yn húsmanne. As gefolch fan de strange winter mei rein en heilstoarmen, kamen tweintich minsken om as gefolch fan sykten. De Kompanjy wie lykwols net tefreden mei de ûntjouwings fan de delsetting en hat Van Riebeeck hjitten de kosten leech te hâlden en safolle mooglik selsfoarsjend te wêzen. De buorkerij-aktiviteiten waarden te djoer en kamen yn 'e knipe troch tekoart oan arbeidskrêften en lânbouspesjalisaasje. De soldaten en amtners wiene benammen oplaat foar de hannel en militêre opdrachten en net betroud mei lânboumetoaden. De ruilhannel mei de pleatslike Koikoi-stammen wie beheind ta fee. Yn maart 1653 waard de ferfarskingspost op 'e proef steld. In float ûnder befel fan admiraal Gerard Demmer hat by syn seereis nei Nederlân de delsetting oan 'e Tafelbaai oandien. De bemanning waard fan griente, fleis en molke foarsjoen. Nei admiraal Demmer syn weromkearen yn Nederlân waard dêr oer de koloanje oan 'e Kaap praat. De lânbou-aktiviteiten waarden stadichoan útwreide en al yn [[1659]] waarden de earste wyndruven rispe. It moraal fan de kolonisten wie nettsjinsteande dat leech, en guon hawwe harren sels by de Koikoi oansletten. De lêstneamden wiene likemin ree en wurkje foar de koloanje. De oarspronklike befolking, de [[Koisan|Koi en de San]], wegere lykwols en driuw hannel mei de Jeropeanen en blykten ek net geskikt te wêzen foar it Jeropeesk konsept fan wurkjen en besit. Om yn harren ferlet fan arbeidskrêften te foarsjen, waarden de Nederlanners twongen om slaven út harren koloanjes yn [[Madagaskar]], [[Ynje (regio)|Ynje]], [[Maleizje]] en [[East-Ynje]] wei te heljen. Troch de earste ynfier fan slaven yn [[1658]] ferdûbele de Kaapske befolking. Njonken slaven, wiene dêr ek politike ballings út East-Ynje dy't troch it Nederlânsk-Bataafske Hegerjochtshôf nei de Kaap deportearre binne, nei't hja om de ûnôfhinklikens fan it koloniaal bewâld striden hiene. Under harren wiene guon islamityske learmasters. Tegearre mei de slavebefolking hawwe hja de [[islam]] nei de Kaap brocht.<ref>{{af}} ''Padlangs deur Suid-Afrika. Hoofstuk 1: Kaap die Goeie Hoop''. Kindle e-Boek-uitgawe. Struik Travel & Heritage</ref> Njonken de ynfier fan slaven wie it ek de bedoeling en meitsje fan kolonisten selsstannige boeren as in oplossing foar it itensprobleem. De Kompanjy hat yn [[1659]] syn tastimming jûn om oan njoggen kolonisten de status fan frijboarger te jaan. Kolonisten fan Nederlânsk en Dútsk komôf kamen yn oanmerking om sied en lânbou-ark yn kredyt te krijen. De earste kolonist yn tsjinst fan de Kompanjy dy't de frijbrief krige hie, wie in Dútske kolonist út [[Keulen]], lykas in soad oare manlju út noardwest-Dútslân nei de [[Tritichjierrige Kriich]] yn Nederlân wurke hie. It eksperimint slagge en de lânbouproduksje naam ta. De Kompanjy hat yn beheinde mjitte ek kolonisten út Nederlân oanmoedige en fêstigje harren oan 'e Kaap. Mar de FEK wie neat mear as in oandielemaatskippij dy't belang hie in winstjaande saken. Dêr koe by in doelmjittige kolonisaasje yn Súd-Afrika gjin sprake fan wêze. En boppedat wie Nederlân sels ek in ymmigraasjelân, en in soad minsken wiene net ree harren relatyf feilige libben yn Jeropa op te jaan foar in bestean fol ûnwissichheden oan 'e súdpunt fan Afrika. Dochs hawwe, nei it opheffen fan it [[Edikt fan Nantes]] yn 1687/1688, likernôch 225 fan de 80.000 [[Hugenoaten]], dy't [[Frankryk]] ferlitten hawwe, besletten harren oan de Kaap te fêstigjen. It kastiel, dat tusken [[1666]] en [[1679]] ûntstie, is it âldst bewarre gebou yn Súd-Afrika. Tsjin it jier [[1691]] wiene der al tusken fyftich en sechstich huzen yn Kaapstêd en tsjin it begjin fan de [[18e iuw]] wie dat oantal al ferfiifdûbele. It útwreidzjen fan 'e koloanje late lykwols ta skelen mei de Koikoi. Yn 1659 kaam it ta konfrontaasje mei de lânseigen befolking oangeande it brûken fan greidlân. Yn [[1671]] kaam it ta skelen oer de tanimmende fraach nei fleis dy't de Koikoi net ferhannelje woene. Lang om let waarden de Koikoi tepletterjend ferslein. Guon wiene dêrnei ree om kolonisten te boaskjen of op in oare manier by de blanke mienskip oan te sluten, wylst oaren it binnenlân yn lutsen. Froulju wiene krap yn 'e koloanje en Jeropeeske manlju begûnen bern te krijen mei Koikoi-froulju en slavinnen. Ek boasken Koikoi mei slaven. De hjoeddeistige [[kleurlingen]] hawwe harren oarsprong yn dy earste ferminging fan Aziaten, Afrikanen en Jeropeanen en waarden letter in part fan de Afrikaansktalige kultuermienskip. De hoekstien fan de [[Grutte Tsjerke (Kaapstêd)|Grutte Tsjerke]] yn Kaapstêd oan de Heerengracht waard yn [[1678 lein en de tsjerke waard yn [[1704]] ynwijd. === 18e iuw === [[Ofbyld:Anonymous The Noord-Nieuwland in Table Bay, 1762.jpg|thumb|De ''Noord-Nieuwland'' yn de Tafelbaai yn 1762]] [[Ofbyld:AMH-2485-NA Ground plan of the Fort the Good Hope.jpg|thumb|Plan en kaart fan "fort en [[flekke]] oan Kaap de Goeie Hope" yn 1767, fêstlein troch C.F. van den Brink]] [[Ofbyld:Johannes Schumacher01.jpg|thumb|Kaapstêd yn 1776, akwarel troch Johannes Schumacher]] Doe't [[Simon van der Stel]] yn [[1679]] as nije kommandant fan de Kaap oansteld waard, wie it Kastiel al folslein útboud, wylst Kaapstêd fjouwer strjitten hie mei in blanke befolking fan 290 (wêrfan 87 frijboargers en 117 bern).<ref>{{de}} [http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/vanderstel/index.htm ''www.kapstadt.de: Simon van der Stel''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20261026124007/http://www.kapstadt.de/suedafrika/geschichte/vanderstel/index.htm |datum=26 oktober 2026 }}</ref> De stêd waard troch in politike ried mei wetjouwend, útfierend en rjochterlik foech dat streekrjocht oan de gûverneur-generaal fan [[Nederlânsk East-Ynje]] yn [[Batavia]] (hjoed-de-dei [[Jakarta]]) ferantwurdlik wie. Fan [[1691]] krige Van der Stel it amt fan gûverneur fan de Kaap. Fan [[1681]] ôf waarden politike ballings út East-Ynje wei nei de Kaap deprtearre, dy't letter de etnyske groep fan de [[Kaapske Maleizjers]] foarmje soe. In soad manlju fan de Kaapks-Maleiske mienskip waarden ambachtslju. Ta de blanke ymmigranten dy't yn 'e 17 en 18e iuw nei de Kaap kamen, hearden, njonken pensionearre amtners en oare meiwurkers fan de Kompanjy, ek ferskate Dútsers, dy't yn dat tiidrek in like grutte groep as de Nederlanners foarmen. Hoewol't de ymmigraasje fan ûnder oaren Dútske kolonisten oanmoedige waard (fan de nei in rûsde 15.000 Dútsers dy't yn tsjinst by de FEK wiene, fêstigen der likernôch 4.000 oan de Kaap), hie de Kompanjy gjin belang by in aktyf ymmigraasjebelied, sa't de relatyf lytse befolking fan de Kaap, yn tsjinstelling ta bygelyks de Noardamerikaanske koloanjes (mei 3 miljoen ynwenners yn de 1790-er jierren) mar stadichoan woeks en benammen troch natoerlike befolkingsoanwaaks. De befolking naam fan 130 yn [[1660]] oant 1.265 yn [[1701]] ta en 13.830 yn [[1793]] ta. De wurknimmers fan de Kompanjy (2.093 yn [[1794]]) binne net yn dat sifer meirekkene. Yn [[1795]] hie Kaapstêd al 15.000 ynwenners, dêr't der mear as 6.000 blank fan wiene. De Dútske en Frânske ymmigranten hawwe al fluch [[Nederlânsk]] leard (al wie harren kunde fan de taal net altyd perfekt of sels breklik) en hawwe al rillegau oanpast oan de Kaapske maatskippij. De Kaapske befolking bleau sadwaande homogeen. Om 1700 hinne wie de mearderhed fan de Kapenaren al dêr berne en beskôgen de Kaap as harren heitelân, wylst hja amper mear kontakten mei harren Jeropeeske lanen fan oarprong holden. Histoaryske dokuminten bewize dat Kapenaren al yn [[1706]] harsels as "Afrikaaners" ferwiisden en sadwaande ûntjoech him al in soarte fan nasjonaal bewustwêzen. Yn 'e rin fan de 18e iuw ûntjoech him njonken de blanke boargerij yn Kaapstêd in hieltyd gruttere plattelânske befolking fan boeren. Hja wiene it binnenlân ynlutsen op 'e syk nei nij en grutter greidlân foar harren skiep en kij. Dy trekboeren waarden stadichoan selsstannich fan de Kaapstêdske oerheden en kamen op harren ferfarren earst mei de Koisan yn oanrekking en fan de let-18e iuw ôf ek mei [[Xhosa]]-stammen, dy't doetiids nei it súdwesten ta migrearre binne. De trekboeren ûntwikkelen in nomadyske libbenswize, en harren kultuer wie foar it grutste part beheind ta in strang [[kalvinistysk]]-[[Protestantisme|protestantsk]] leauwen en bibelske lektuer. In soad fan harren koene net lêze en wiene alhiel net beynfloede troch de grutte maatskiplike, politike en filosofyse feroarings dy't yn it 18e iuwske Jeropa geande wiene. Boppedat stie de FEK oant [[1799]] gjin printingen ta oan 'e Kaap, om't hja printwurk as "duvelswurk" beskôgen.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Die staat se eie drukkery''. Yn: Suid-Afrikaanse Panorama, folume 33, nûmer 11 (novimber 1988), side 20</ref> De [[Grutte Fiskrivier]] waard as de eastgrins fan de [[Nederlânske Kaapkoloanje]] fêststeld, mar al yn [[1779]] hawwe guon fan 'e Xhosa-stammen dy grins oerstutsen yn westlike rjochting op 'e syk nei nij greidlân. Dat late ta de earste [[Grinskrigen|Grinskriich]] (1779-1781) tusken blanken en swarten yn Súd-Afrika. De Kompanjy wie net yn steat om de kolonisten tsjin de oanfallen fan de Xhosa te beskermjen. Yn [[1789]] stutsen de Xhosa fannijs de grinsrivier oer, itjinge late ta de twadde [[Grinskrigen|Grinskriich]] (1789-1793). Foar de Kompanjy wie de let-18e iuw in tiid fan ekonomysk neigean dat ûnder oaren troch korrupsje troch amtners feroarsake waard. De Kaapkoloanje wie net mear winstmeitsjend en de FEK late dêr in soad ferlies. De Kompanjy hat te let mei syn herfoarmingsproses úteinset en waard yn [[1794]] twongen it fallisemint te ferklearjen. De Kaapske oerheid kaam no yn in swakke posysje telâne en ûnder ynfloed fan de [[Amerikaanske Revolúsje|Amerikaanske]] en [[Frânske Revolúsje]]s en de frijheidsidealen dy't yn dy twa lannen ferkundige waarden, hawwe de boargers fan [[Swellendam]] en [[Graaff-Reinet]] yn [[1795]] de earste koarte Boererepubliken útroppen. Mei it begjin fan de Britske hearskippij oan de Kaap, waarden dy datselde jiers wer ûntbûn. === Frânske tiid === [[Ofbyld:Cape Town in 1800.jpg|thumb|Makette fan Kaapstêd om 1800 hinne, Chavonnes Cannon Battery Museum]] It stasjonearjen fan Frânske soldaten wie in polityk spul. Frankryk en Nederlân (as de [[Bataafske Republyk]]) wiene bûnsmaten, en allinnich troch Frânske help koe in Britsk besykjen de Kaap yn te nimmen, ôfslein wurde. Al tusken [[1781]] en [[1784]] dominearren Frânske soldaten it kulturele libben yn Kaapstêd. Underwilens foarmen harren gasthearen in soarte fan stedske elite dy't him skerp fan de plattelânsbefolking ûnderskate. Teäter- en konsertfoarstellings wiene populêr allyk by Kapenaren en Frânsken, en by guon plentichheden waard, lykas yn Jeropeeske aristokratyske rûnten, [[Frânsk]] sprutsen. Dy opmerklike kulturele bloei komt ta utering yn de prachtich moaie arsjitektuer fan dy snuorje. Dochs it wie doe wol dúdlik dat Nederlân sa stadichoan syn status as grutmacht ferlieze soe. De ynfloed fan de FEK op de ynternasjonale hannelsrûten naam ôf en fan 179 ôf wiene it Frânske en Portugeeske skippen dy't slaven nei de Kaap ferfierden. === 19e iuw en ûnder Britsk bestjoer === [[Ofbyld:Cape Town MKL Bd. 9 1890 (130810452).jpg|thumb|Kaart fan de Kaap yn 1890]] [[Ofbyld:Cape Town, Blue Lodge, 206-208 Long Street.JPG|thumb|Let-Fiktoriaanske boukeunst ''Blue Lodge'' oan de Langstraat]] [[Ofbyld:Adderley Street, Cape Town, looking NE - ca. 1897.jpg|thumb|Adderley Street yn 1897 wie in wichtich hannelssintrum yn Kaapstêd yn in tiid dêr't de stad it wichtichste sintrum fan ekonomyske acktiviteit yn de regio súdlik Afrika yn wie.]] Mei it ekonomysk neigean fan de FEK oan 'e ein fan 'e 18e iuw krigen de Ingelsken belangstelling foar de [[Kaapkoloanje]]. Op [[11 juny]] [[1795]] hat in Britske float ûnder befel fan admiraal Keith Elphinstone en majoar-generaal James Craig de [[Falskbaai]] yn fearn. Hja brochten in offisjeel dokumint mei harren mei dêr't yn ferwiisd waard nei de eardere Britske delsetting dy't yn 1620 stifte waard, dêr't [[Keninkryk Grut-Brittanje|Grut-Brittanje]] oanspraak mei makke op de Kaap op grûn fan syn âldere rjochten. De Nederlânske troepen wiene net yn steat en bied ek mar wat ferset tsjin de Britske oermacht en, om in wapene konflikt en mooglike plonderings tefoaren te kommen, joegen se har oer. Kaapstêd waard dêrnei troch 1200 Britske ynfanteristen en 400 artilleristen beset, en foar it earst sûnt de stifting waard der yn it Kastiel in oare flagge as dy fan Nederlân omheech lutsen, de Britske ''[[Union Jack]]''. De Britske besetting waard as tydlik beskôge en wie allinnich mar bedoeld om de Britske belangen te ferdigenjen tsjin Frankryk as konkurrearjende grutmacht. De Britske fredesbetingsten wiene dan ek akseptabel foar de Kaapkolonisten. Net ien waard ûnteigene, safier't de eed fan trou oan de Britske kening [[George III fan Grut-Brittanje|George]] ôflein waard. Nei it ûndertekenjen fan de [[Frede fan Amiens]] waard de Kaap wer oan Nederlân weromjûn. De FEK wie ûnderwilens ûntbûn. Yn [[1806]] boaze it Britsk-Frânske skeel fannijs oan en Britske troepen hawwe de Nederlânske troepen, dy't yn haadsaak út in regimint Dútske hierlingen bestiene, by [[Bloubergstrand]] oanfallen, itjinge de [[Slach by Blaauwberg]] kaam te hjitten. De Dútske soldaten sloegen op 'e flecht sadree't de Britten foet oan wâl setten. It ferlies fan de Nederlânske koloniale troepen betsjutte de ein fan de Nederlânske hearskippij. Op [[13 augustus]] [[1814]] waard de Kaap in Britske kroankoloanje. Kaapstêd waard troch in sivile gûverneur bestjoerd. De Kaaphollânske stêd hie yn it jier fan Britske oernimming (1806) in befolking fan 17.446 minsken dêr't 9.367 slaven, 6.321 Jeropeanen, 1.134 "frije swarten" en 624 Koi. It analfabetisme wie lykwols grut, mar likernôch eltsenien prate om 1805 hinne yn de Kaapkoloanje in Kaapske fariant fan it Nederlânsk, en net allinnich de blanken. Ek foar de measte slaven en âld-slaven, en de Kaapske moslims of Maleizjers allyk, wie yn 'e rin fan 'e tiid in ferienfâldige of [[Kreoalske taal|kreoalske]] foarm fan it ''Nederduitsch'' ([[Nederdútsk]], sa't it Nederlânsk doe noch gauris neamd waard) de sprutsen memmetaal wurden. De oarspronklike Koi-befolking fan Kaapstêd wie omtrint 1800 al tige úttinne, ûnder oaren troch sykten en út it stamferbân rekke. Dêr wie in taalferskowing oan 'e gong yn it neidiel fan harren lânseigen talen en yn 'e rjochting fan it Kaapsk Nederlânsk. De iennige pleatslike krante yn de Kaapkoloanje, ''Kaapsche Courant'', ferkynde fan 1802 oant 1806ientalich yn it Nederlânsk. Ek foarstellings dy't yn dy snuorje yn de ''Afrikaansche Schouwburg'' op it Boereplein yn Kaapstêd, spile waarden, waarden yn it Nederlânsk útfierd. It Ingelsk spile foarearst gjin grutte rol en waard oant [[1814]] amper yn Kaapstêd sprutsen. De Kaapkoloanje wie tusken 1795 en 1802 foar it earst yn Ingelske hannen en yn 1802 ferlieten se de Bataafske Kaapkoloanje oant se yn 1806 fannijs Kaapstêd besetten. Dy besetting waard lykwols net earder as yn 1814 ynternasjonaal bekrêftige. De FEK hie it ûnderrjocht yn 'e Kaapkoloanje de oardel iuw fan syn bestean fertutearze. Sadwaande wie de [[Nederdútsk Grifformearde Tsjerke]] de wichtichste ynstelling dy't ek wat mei it ûnderrjocht begien wie. Tagelyk waard it de slaven dreech makke en folgje ek mar in minimum oan ûnderwiis. Dochs wiene der yn 1809 yn Kaapstêd seis skoallen mei 515 learlingen foar twa "slaveskoallen" mei 1.162 learlingen oer. Under oaren de [[Grutte Tsjerke (Kaapstêd)|Grutte Tsjerke]] tsjinne as skoalle foar kolonisten. Foar it ûnderrjocht fan in part fan de slaven en "frije swarten" wie fan 1804 ôf it ''Sendinggestig'' yn gebrûk. In tal islamityske âld-slaven hiene al yn [[1794]] op 'e hichte fan de [[Bo-Kaap]] in moslimskoalle stifte dy't ferbûn wie oan de Auwal-moskee, dy't dêr in pear jier letter oprjochte waard. De ferhâlding tusken de Britske besetters en de lânseigen befolking wie fan it begjin ôf oan al spannend. Kaapstêd belibbe lykwols in ekonomyske bloeitiid, mar tagelyk begûn it karakter fan de stêd te feroarjen en wie de Britske ynfloed hieltyd mear te sjen. Ymmigranten fan de [[Britske eilannen]] begûnen harren yn gruttere oantallen te fêstigjen. De slavernij waard hieltyd minder fan belang en waard lang om let yn [[1834]] troch de Britske oerheid ôfskaft. Fan de befolking fan Kaapstêd blykte yn [[1820]] noch mear as 80% fan Nederlânsk, Dútsk, Flaamsk en Frânsk (Hugenoaten) komôf te wêzen. Mar fierder yn Súd-Afrika, lykas yn de [[East-Kaap]], begûnen tûzenen Britske kolonisten harren te fêstigjen (de saneamde [[kolonisten fan 1820]]), en Kaapstêd wie likegoed oan it feringelskjen. In part fan de oarspronklike kolonisten, hast allegear fan Nederlânsk, Dútsk en Frânsk (Hugenoaten) komôf, fielden harren hieltyd mear ûnderdrukt troch de Britske kolonisator en lutsen fan [[1835]] ôf yn grutte tallen as "Boeren" it Súdafrikaanske efterlân yn. Om [[1850]] hinne wie Kaapstêd in multy-etnyske stêd mei in befolking fan likernôch 17.000 ynwenners dat yn de folgjende 15 jier útwaakse soe ta 28.400 ynwenners.<ref>{{en}} Izak van der Merwe en Arlene Davids: ''Demographic Profiles of Cape Town and Johannesburg''. Yn: Simon Bekker en Anne Leildé (reds.): ''Reflections on Identity in Four African Cities''. African Minds 2006, side 28</ref> It ûntdekken fan de diamant- en goudfjilden yn it binnenlân yn it tiidrek tusken [[1870]] en [[1890]] hat it ekonomysk swiertepunt nei de [[Witwatersrand]] ferskood. Dochs hie Kaapstêd foardiel fan de waaksende hannel mei Britske oerseeske gebieten en ûntjoech him ta de grutste haven fan Súd-Afrika. Dêrnjonken fêstige in grut tal yndustryen him yn de stêd. Konflikten tusken de [[Boererepubliken (Súd-Afrika)|Boererepubliken]] yn it binnenlân en it Britske koloniale regear laten ta de [[Twadde Boerekriich]] fan 1899-1902. De Britske oerwinning yn dy kriich late ta it foarmjen fan in feriene Súd-Afrika. Fan [[1891]] oant [[1901]] ferdûbele it ynwennertal fan de Kaapstêd royaal, fan 67.000 oant 171.000.<ref name="C1875">{{Cite book |last1=Worden, Nigel |title=Cape Town: The Making of a City |last2=van Hyningen, Elizabeth |last3=Bickford-Smith, Vivian |publisher=David Philip Publishers |year=1998 |isbn=0-86486-435-3 |location=Claremont, Kaapstêd |pages=212}}</ref> Oan 'e ein fan de [[19e iuw]] begûn de ekonomyske en politike dominânsje fan Kaapstêd yn súdlik Afrika plak te meitsjen foar de dominânsje fan [[Jehannesburch (Súd-Afrika)|Jehannesburch]] en [[Pretoria]].<ref name="AMad">{{Cite book |last=Mabin, Alan |title=The Angry Divide-The underdevelopment of the Western Cape, 1850–1900 |publisher=David Philip |year=1989 |isbn=0-86486-116-8 |location=Kaapstêd |pages=82–94}}</ref> == Panorama == [[Image:CTfromTableMountain.jpg|thumb|center|1200px|Kaapstêd fan de Tafelberch ôf sjoen]] == Sjoch ek == * [[Kaap de Goeie Hope]] * [[Kaapkoloanje]] * [[Tafelbaai]] * [[Tafelberch (Súd-Afrika)]] == Keppeling om utens == {{commonsLyts|Cape Town|Kaapstêd}} * [http://www.capetown.gov.za/ Offisjele webstek fan de stêd Kaapstêd] <small>Ingelsk</small> {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{Coor title dms|33|55|0|S|18|27|0|E|type:city_region:ZA}} [[Kategory:Plak yn West-Kaap]] [[Kategory:Plak yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Haadstêd yn Afrika]] [[Kategory:Plak stifte yn 1652]] 0pcb79t46gp3j6wzh44qj1payelrvp4 0 125550 1244460 917858 2026-11-12T11:32:08Z Mysha 254 Dat in ien settameter 1000 settameter weze soe, is tink net goed. Mar oars liket it ek wat núver. 1244460 wikitext text/x-wiki De '''jottameter''' (symboal ''Ym'', Fryske ôfkoarting ''Jm'') is in [[lingte-ienheid]], gelyk oan 1.000.000.000.000.000.000.000.000 [[meter]]. De namme is gearstald út de [[SI-ienheid]] foar langte, "meter", en it [[SI-foarheaksel]] [[jotta]]. Om't de ynternasjonale ferzje hjirfan "yotta" is, is de ynternasjonale ôfkoarting ''Ym''. In jottameter is 1000 [[settameter]]. Der is gjin gruttere SI-langte fêststeld dy't mei de jottameter yn opboud wurde kin. [[Kategory:Lingtemjitte]] k364jz5ylulwlv6vu4luaekajuow3cx 0 129575 1244377 1230063 2026-11-11T14:56:30Z RevudeJouwer 58074 2026 Juster, hjoed & moarn Chris Marijt Hans Wempe 1244377 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Nijjiersrevu fan De Jouwer Frjemde fûgels 2014.jpg|thumb|''Frjemde fûgels'' (2014)]] De '''Nijjiersrevu fan De Jouwer''' is in [[revu]] dy't alle jierren yn jannewaris troch in ploech [[De Jouwer|Jousters]] op de planken brocht wurdt. == Skiednis == De earste revu waard yn 1987 organisearre troch de [[Fryske Krite De Jouwer]]. Dy Krite wie doe al ien fan de grutste amateurtoanielferienings yn Fryslân. Der binne net folle nijjiersrevu's mear. Yn 2014 wie dy fan De Jouwer de iennige Nijjiersrevu fan Fryslân, mar dat kaam trochdat de ploech fan de [[Nijjiersrevu fan Koatstertille]] dat jier net optrede koe fanwegen de ferbou fan harren akkommodaasje, it MFS It Tillehûs.<ref>[https://joustercourant.nl/2013/12/29/nijjiersrevu-de-jouwer-de-iennige-yn-frysln Jouster krante, 29 desimber 2013]</ref><ref>[https://revu-koatstertille.nl Webside revu Koatstertille]</ref> Ta de minsken fan it earste oere hearden Aukje Steeman en Lammie Toering. Aukje wie neist spylster, de earste 16 revu’s (oant 2002) muzikaal lieder. Dêrnei is sij stoppe. Doe’t yn 2013 de nije stichting oprjochte waard, is Aukje Steeman 5 jier regisseur west. Lammie Toering hat oant en mei 2003 as spylster meidien. De earste revu yn 1987 wie eins in bûnte jûn, letter waard it alle jierren profesjoneler. Doe’t der mear en mear talint fan soms fier bûten de Jouwer kaam, waarden de kosten heger en rûn de bining mei it publyk werom. Troch de hege kosten moast de Fryske Krite him yn 2013 weromlûke. De Stichting Nijjiersrevu de Jouwer waard oprjochte yn 2013 en koe yn 2014 har earste revu foar it fuotljocht bringe. Sûnt dy tiid waard it wer in revu foar en troch Jousters, mei allinnich Jousters yn de haadrol. De revuploech bestiet út spilers mei ûnderfining en foar in part nije jonge spilers. Yn de revu wurdt mei sankjes en sketskes weromsjoen op it foarôfgeande jier. Elke Nijjiersrevu hat in tema. Der wurdt besocht om markante doarpsbewenners of situaasjes yn de sketskes te ferwurkjen. Ek it nijs út en om De Jouwer is ynspiraasje foar in nije akt.<ref>Ljouwerter Krante, 10 desimber 2014</ref> De revu waard yn it begjin trije foarstellingen, letter waard oergien op fjouwer foarstellingen, dy't opfierd wurde yn de earste twa wiken fan it nije jier. De foarstellings binne yn party- en sealesintrum ’t Haske, nei ôfrin is der dûnsjen. == Ferskaat == * Troch de revu ûntstie om 2002 hinne de band ''Keatling''.<ref>[http://www.keatling.nl/oorsprong.htm Webstee fan Keatling]</ref> == List mei tema's fan de revu == [[Ofbyld:Nijjiersrevu De Jouwer 2010 De Beam.jpg|thumb|''De Beam'' (2010)]] [[Ofbyld:Nijjiersrevu fan De Jouwer jubileum 1991jpg.jpg|thumb|''1991'']] {| class="wikitable sortable" |- ! ! width="50" |Jier !width=100|Titel !width=100|Regy !width=100|Muzikaal lieder !width=100|Bysûnderheden |- | |2026 |Juster, hjoed & moarn |Chris Marijt |Hans Wempe | |- | |2025 |(T)SJOCH |Anneke van den Akker |Hans Wempe | |- | |2024 |(Op ’e) Hichte | Anneke van den Akker | Marcin Rachula | |- | |2022 |Keallepoten, Sturtklokken en oare kofje |Anneke v/d Akker |Leon Smits |Utfieringen yn oktober |---- | |2020 |''Grut, grutter, grutsk'' |Anneke v/d Akker |Leon Smits | |---- | |2019 |''Hulten en Bulten'' |Anneke v/d Akker |Leon Smits | |---- | |2018 |''Wy dogge noch in rûntsje'' |Aukje Steeman |Leon Smits | |---- | |2017 |''Fjoer en Flam'' |Aukje Steeman |Leon Smits | |---- | |2016 |''Út en Thús'' |Aukje Steeman |Leon Smits | |---- | |2015 |''In Wiete Boel'' |Aukje Steeman |Leon Smits | |---- | |2014 |''Frjemde Fûgels'' |Aukje Steeman |Leon Smits |Fan 2014 ôf organisearre troch de 'Stichting Nijjiersrevu de Jouwer' |---- | |2013 |''Krisis'' |Rieneke de Haan |Atsje Lettinga | |---- | |2012 |''Hichtepunt'' |Rieneke de Haan |Atsje Lettinga | |---- | |2011 |''80.000 Kopkes kofje'' |Herman Emmelkamp |Durk Brouwer | |---- | |2010 |''De Beam'' | Herman Emmelkamp |Durk Brouwer | |---- | |2009 |''Kommunikaasje'' | Piet Zeilstra |Leon Smits | |---- | |2008 |''Heechste tiid (hoareka)'' | Piet Zeilstra |Leon Smits | |---- | |2007 |''Op 'e strjitte'' | Piet Zeilstra | Wim Boersma | |---- | |2006 |''Tweintich !'' | Herman Emmelkamp | Leon Smits | |---- | |2005 |''Lêst'' | Herman Emmelkamp | Leon Smits | |---- | |2004 |''Famylje'' | Afke Toren | Leon Smits |Fanôf dit jier is der (nei lange tiid) wer in live band foar de muzikale begelieding. |---- | |2003 |''Targets'' | Rieneke de Haan | | |---- | |2002 |''It Doarp'' | Rieneke de Haan | Aukje Steeman | |---- | |2001 |''Nacht'' | Rieneke de Haan | Aukje Steeman | |---- | |2000 |''In reis troch de ieu'' | Rieneke de Haan | Aukje Steeman | |---- | |1999 |''Media'' | Foppe Kielstra/ Rieneke de Haan/ Lammy Toering | Aukje Steeman | |---- | |1998 |''Jild, jild en nochris jild'' | Foppe Kielstra | Aukje Steeman | |---- | |1997 |''Gek'' | Foppe Kielstra |Aukje Steeman | |---- | |1996 |''10 Jier (feest)'' | Foppe Kielstra |Aukje Steeman | |---- | |1995 |''Toeristen'' | Foppe Kielstra | Aukje Steeman | |---- | |1994 |''Wolwêzen'' | Foppe Kielstra | Aukje Steeman | |---- | |1993 | ''Plysje'' | Foppe Kielstra |Aukje Steeman | |---- | |1992 |''Toeristen'' | Foppe Kielstra |Aukje Steeman |Mei muzyk fan Yska de Leeuw en ballet fan de Skarsterlândûnsers ûnder lieding fan Mirim Velthuis. Skriuwers en oersetters, Lammy Toering, Aukje Steeman, Johan Veenstra, Anne van der Mark en Foppe Kielstra. Underwerpen wiene ûnder oare it ôfketsen fan it hoteleilân yn de Tsjûkemar, de mooglike komst fan in MacDrive en it stoart yn De Dolten. |---- | |1991 | | Foppe Kielstra | Aukje Steeman | |---- | |1990 | ''De Tiid'' | Siebren Sigtema | Aukje Steeman |De trettjin spilers brochten tema's as 'Hoe komt it mei it ôffal?' en 'komt der al of net in museum foar moderne keunst?'.<ref>''Fjirde Nijjiersrevu op de Jouwer', yn: Jouster Krante''</ref> |---- | |1989 |''Iepenbier ferfier'' | Fedde Bergsma |Aukje Steeman | |---- | |1988 | | Fedde Bergsma |Aukje Steeman |Skriuwers en oersetters Japke Kornelis, Aukje Steeman, Lammy Toering, Fedde Bergsma. De muzyk wie fan Arend Piersma. Neist de bigband fan Frits Hazeberg wie der ek in optreden fan gymnastykferiening SHELL fan Aldehaske. Tema’s yn de tweintich nûmers tellende programma wiene ûnder oaren: wetteroerlêst en omrop Oskar.<ref>''Jouster Nijjiersrevu kin besjen lije'' yn: Jouster Krante</ref> |---- | |1987 |''De wyn yn ‘e seilen'' | Fedde Bergsma | Aukje Steeman |Fan dit jier ôf organisearre troch Toanielferiening [[Fryske Krite De Jouwer]] |---- |} {{boarnen|boarnefernijing= * [http://www.revudejouwer.nl/FRskiednis.html Webstee Revu De Jouwer] ------- {{Reflist}} }} [[Kategory:De Jouwer]] [[Kategory:Teaterfoarstelling yn Fryslân]] [[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 2002]] [[Kategory:Ald en nij]] 5vt36eakjopwmf5mbm53503ycr2dk1n 0 138467 1244396 1208084 2026-11-11T17:07:29Z Taalstraat 60666 /* */ Reaklif-ôfbylding pleatst 1244396 wikitext text/x-wiki '''Balstienliem''' is in [[grûnsoarte]] dy't bestiet út in mjuks fan [[balstien]]nen, [[grind]], [[sân (grûnsoarte)|sân]], [[klaai]] en [[liem]]. Faak wurde yn balstienliem ek grutte balstiennen fûn. Oarspronklik siet der ek faak [[kalk]] yn balstienliem, mar dat is troch gemyske ferwaring hast folslein ferdwûn. Balstienliem wurdt ûnder [[gletsjer|lâniis]] ôfset en kin dêrom as in foarm fan [[till (sediment)|till]] ([[morene|grûnmorene]]) beskôge wurde. [[File:Boulder Clay Cliffs - geograph.org.uk - 250110.jpg|thumb|250px|Balstienklippen yn [[Gwynedd (greefskip)|Gwynedd]], [[Wales]]]] [[Ofbyld:Eelke Jelles Eelkema - Gezicht op het Rode Klif te Scharl.jpg|thumb|left|Sicht op it [[Reaklif]] fan Eelke Jelles Eelkema (1820)]] It gewoane balstienliem yn Nederlân is sa'n 150.000 jier lyn ôfset, ûnder it [[Saalien]]<ref>{{Aut|Wee, M.W. ter}}, 1983. ''The Saalian Glaciation in the Netherlands''. s. 405-412, ''In:'' Ehlers, J. (ed.), Glacial deposits in North-West Europe. Balkema, Rotterdam, 470 s..; ISBN 906191 2237.</ref> en is part fan de [[litostratigrafy|litostratigrafyske]] [[Formaasje fan Drinte]].<ref>{{Aut|Zagwijn, W.H., Staalduinen, C.J. van (eds)}}, 1975. ''Toelichtingen bij Geologische overzichtskaarten van Nederland.'' Rijks Geologische Dienst, Haarlim: 134 s.</ref> Foaral yn de provinsje [[Drinte]] komt in soad balstienliem ticht ûnder it oerflak foar. Pleatslik is dat liem somtiids opdreaun troch it lâniis. Foarbylden dêrfan binne [[Gaasterland (streek)|Gaasterlân]], [[Vollenhove]], de [[Havelterberch (heuvel)|Havelterberch]], [[Skoklân]] ([[Noardeastpolder]]), [[Urk]] en op [[Wieringen]] en [[Teksel]]. Yn de kriten dêr't balstien al bekend wie, waard it ek faak yn boarsel fûn.<ref>{{Aut|Wee, M.W. ter}}, 1976. ''Blad Sneek (10W, 10O)''. Toelichtingen bij de Geologische Kaart van Nederland 1:50.000 Rijks Geologische Dienst: 1-130.</ref> Neist it balstienliem út it Saalien is yn in inkelde boarring balstienliem út it [[Elsterien]] oantroffen. It waard ûnder oaren fûn yn boarring Oostmeep yn de [[Waadsee]] op in djipte fan 51,70 meter ûnder de seeboaiem. Troch eroazje en útspieling kinne stiennen út it liem frij komme. Somtiids ferdwynt sadwaande alle liem en bliuwe allinne de stiennen oer. Yn de see fan it Eemien, de waarme tiid dy't folge op it Saalien, foarmje sokke stiennefjilden it substraat foar oesterbanken. Stiennefjilden út it Saalien binne ek no noch oan it oerflak oanwêzich; bekend binne ûnder oaren de Tekselske stiennen en it [[Van der Lijn-reservaat]] by [[Urk]]. Om 't keiliem min wetter trochlit, hat dy grûnsoarte benammen in soad ynfloed hân op it Drintske lânskip. Plantewoartels hawwe it dreech om yn de boaiem troch te kringen fanwegen de liemlaach. Pleatslik is de grûn ek tige wiet en dêr waard dêr maklik [[fean]] troch foarme. Under it [[Nasjonaal Park Dwingelderfjild]] leit in laach balstienliem fan sawat 8 meter. It grûnwetter docht der sa'n 20 jier oer om dêrtrochhinne te rinnen. Balstienliem is foar it earst foar dykbou brûkt by de oanlis fan de [[Koarte Ofslútdyk]] dêr't de [[Amstelmar]] mei ôfsletten waard, en letter ek foar de bou fan de [[Ofslútdyk]] en oare [[Dyk (wetterkearing)|diken]]. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Grûnsoarte]] 4vxt1a1gbu7m06bcmkwee65epma82hf 0 171359 1244423 1243514 2026-11-11T19:40:02Z RomkeHoekstra 10582 Yn Papagaaien en parkieten - Handboek en naslagwerk fan Adri van Kooten wurdt it skaai hangpappegaaien neamd. Ek komt de namme vleermuispappegaaien foar. It binne dwerchpappegaaikes. 1244423 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | ôfbylding = 2009-0803-AgapTara-Ethiopia-BahirDar-016.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = In ''Agapornis taranta'' | takson1 = | namme1 = | takson2 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme2 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson3 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme3 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson4 = [[ûnderstamme]]: | namme4 = [[wringedieren]] (''Vertebrata'') | takson5 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme5 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson6 = [[ûnderklasse]]: | namme6 = [[moderne fûgels]]&nbsp;(''Neornithes'') | takson7 = [[tuskenklasse]]: | namme7 = [[nijkakigen]] (''Neognathae'') | takson8 = [[boppeskift]]: | namme8 = [[nije fûgels]] (''Neoaves'') | takson9 = ''sûnder rang'': | namme9 = [[lânfûgels]] (''Telluraves'') | takson11 = ''sûnder rang'': | namme11 = [[súdfûgels]] (''Australaves'') | takson12 = ''sûnder rang'': | namme12 = [[falkfoarmigen]] (''Eufalconimorphae'') | takson13 = ''sûnder rang'': | namme13 = [[mosk- en pappegaai-eftigen]] (''Psittacopasserae'') | takson14 = [[skift]]: | namme14 = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') | takson15 = [[boppefamylje]]: | namme15 = [[pappegaaien]] (''Psittacoidea'') | takson16 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme16 =[[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''') | takson17 = | namme17 = | takson18 = | namme18 = | takson19 = | namme19 = | beskriuwer, jier = Wagler, 1830 }} De '''pappegaaien fan de Alde Wrâld''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Psittaculidae'') foarmje in [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes''). De soarten út dizze famylje komme benammen foar yn [[Jeraazje]], [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en [[Polyneezje]], mei trije [[skaai (taksonomy)|skaaien]] dy't yn [[Afrika]] libje. Ta de pappegaaien fan de Alde Wrâld hearre ûnder mear de [[loarys (fûgels)|loarys]] en de [[kakarikys]] en [[gersparkiten]]. ==Famylje-opbou== * famylje '''pappegaaien fan de Alde Wrâld''' (''Psittaculidae'') ** ûnderfamylje [[breedsturtpappegaaifûgels]] (''Platycercinae'') *** tûke [[breedsturtpappegaaien]] (''Platycercini'') **** skaai [[hoarnparkiten]] (''Eunymphicus'') **** skaai [[kakarikys]] (''Cyanoramphus'') **** skaai [[paradysparkiten]] (''Psephotellus'') **** skaai [[Port-Lincolnparkiten]] (''Barnardius'') **** skaai [[readkapeparkiten]] (''Purpureicephalus'') **** skaai [[readrêchparkiten]] (''Psephotus'') **** skaai [[rosella's]] (''Platycercus'') **** skaai [[swelpappegaaien]] (''Lathamus'') *** tûke [[grûnpappegaaien]] (''Pezoporini'') **** skaai [[bourkeparkiten]] of Bourke's parkiten (''Neopsephotus'') **** skaai [[echte grûnpappegaaien]] (''Pezoporus'') **** skaai [[ûnechte gersparkiten]] (''Neophema'') ** ûnderfamylje [[dwerchpappegaaifûgels]] (''Agapornithinae'') *** skaai [[dwerchpappegaaien]] (''Agapornis'') *** skaai [[flearmûspappegaaien]] (''Loriculus'') *** skaai [[gûajabearo's]] (''Bolbopsittacus'') ** ûnderfamylje [[echte pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculinae'') *** tûke [[Aziatyske pappegaaien]] (''Psittaculini'') **** skaai [[blaustútpappegaaien]] (''Psittinus'') **** skaai [[ealpappegaaien]] (''Eclectus'') **** skaai [[flachsturtpappegaaien]] of flaggesturtpappegaaien (''Prioniturus'') **** skaai [[geoffroypappegaaien]] of Geoffroy's pappegaaien (''Geoffroyus'') **** skaai [[ealparkiten]] (''Psittacula'') **** skaai [[grutsnaffelpappegaaien]] of grutsnabelpappegaaien (''Tanygnathus'') **** skaai [[Maskarenenpappegaaien]] (''Mascarinus'') † *** tûke [[pronkparkiten]] (''Polytelini'') **** skaai [[echte pronkparkiten]] (''Polytelis'') **** skaai [[keningsparkiten]] (''Alisterus'') **** skaai [[readwjukparkiten]] (''Aprosmictus'') *** tûke [[spjochtpappegaaien]] (''Micropsittini'') **** skaai [[echte spjochtpappegaaien]] (''Micropsitta'') *** tûke [[gersparkytfûgels]] (''Melopsittacini'') **** skaai [[gersparkiten]] (''Melopsittacus'') ** ûnderfamylje [[loaryfûgels]] (''Loriinae'') *** tûke [[fiichpappegaaien]] (''Cyclopsittini'') **** skaai [[rûneachfiichpappegaaien]] (''Cyclopsitta'') *** tûke [[loarys (fûgels)|loarys]] (''Loriini'') **** skaai [[brûnsloarys]] (''Chalcopsitta'') **** skaai [[dageloarys]] (''Eos (skaai)'') (leech skaai; de seis soarten binne ûnderbrocht by it skaai ''Trichoglossus'') **** skaai [[echte loarys]] (''Lorius'') **** skaai [[hiertongloarys]] (''Trichoglossus'') **** skaai [[ûnechte dageloarys]] (''Pseudeos'') (leech skaai; de twa soarten binne ûnderbrocht by de ''Chalcopsitta'' ** ûnderfamylje [[tigerparkytfûgels]] (''Psittacellinae'') *** skaai [[tigerparkiten]] (''Psittacella'') {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Psittaculidae ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Psittaculidae}} }} [[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld| ]] [[Kategory:Fûgelfamylje]] [[Kategory:Pappegaai-eftige]] m90r9pwa1y9n1k8i8yn8lzd42sx77f2 0 189671 1244458 1244025 2026-11-12T10:35:50Z CommonsDelinker 353 PvdA_logo_(2018–present).svg ferfongen troch [[c:File:PvdA_logo_(2018–2026).svg|PvdA_logo_(2018–2026).svg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · PvdA was dissol 1244458 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks Ferkiezing | foarige ferkiezings = [[Fryske Steateferkiezings 2019|2019]] | folgjende ferkiezings = [[Fryske Steateferkiezings 2027|2027]] | lân = Frisian_flag.svg | lânlink = Fryslân | datum = 15-03-2023 | parlemint = [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Frysk Parlemint]] | tal sitten = 43 | mearderheid = 22 | oantsjutting = Bewâldslju | oantal = 5 deputearren | opkomst = 65,6% {{opgong}} 6,5% | formaasjewinner = [[BoerBoargerBeweging|BBB]] | nij kabinet = [[Kolleezje-Brok II|Brok II]] | earder kabinet = [[Kolleezje-Brok I|Brok I]] | begjin regearperioade = 19-07-2023 | kaart-ferkiezingsútslaggen = Fryske Steateferkiezings 2023.svg | tekst by kaart = Selektearre kandidaten de gemeente }} {{Balkendiagram | width = 275px | float = right | title = Sitferdieling [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2023 | widthl = 60px | left = Partij | barwidth = 155px | middle = Sitten | widthr = 60px | right = Ferskil | caption = Risseltaten fan lofts nei rjochts, ferlike mei [[Fryske Steateferkiezings 2019|2019]]| | bars = {{Balken Sitferdieling|[[PvdD]]|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|1|1|14}} {{Balken Sitferdieling|[[SP]]|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|1|2|14}} {{Balken Sitferdieling|[[GL]]|#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}|3|3|14}} {{Balken Sitferdieling|[[PvdA]]|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}|5|6|14}} {{Balken Sitferdieling|[[D66]]|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|1|2|14}} {{Balken Sitferdieling|[[CU]]|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|2|3|14}} {{Balken Sitferdieling|[[FNP]]|#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}|4|4|14}} {{Balken Sitferdieling|[[CDA]]|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|4|8|14}} {{Balken Sitferdieling|[[PBF]]|#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}|1|0|14}} {{Balken Sitferdieling|[[BBB]]|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|14|0|14}} {{Balken Sitferdieling|[[VVD]]|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|3|4|14}} {{Balken Sitferdieling|[[JA21]]|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|1|0|14}} {{Balken Sitferdieling|[[PVV]]|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|2|3|14}} {{Balken Sitferdieling|[[FvD]]|#{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}|1|6|14}} }} De '''Fryske Steateferkiezings 2023''' binne de [[Ferkiezing|ferkiezings]] foar it [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Frysk Parlemint]] dy't op woansdei [[15 maart]] [[2023]] holden waarden. Mei dizze ferkiezings waarden de leden keazen fan de [[Provinsjale Steaten]], de [[folksfertsjintwurdiging]] fan [[Fryslân]] en it heechste bestjoerlik orgaan binnen de [[provinsje]].<ref name=":8">[https://www.fryslan.frl/fy/provinsjale-steaten Fryslân.frl - Provinsjale Steaten]</ref> ==Dielnimmende partijen== {| class="wikitable" style="text-align:left;" ! colspan="2" |List ! Partij ! Listlûker |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 1 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:CDA_logo.svg|40px]] | [[Kristen Demokratysk Appèl]] | [[Friso Douwstra]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 2 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Forum_voor_Democratie_logo.svg|40px]] | [[Foarum foar Demokrasy]] | [[Albert van Dijk]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 3 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:PvdA logo (2018–2026).svg|40px]] | [[Partij fan de Arbeid]] | [[Edou Hamstra]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 4 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:VVD_logo_(2009–2020).svg|40px]] | [[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy]] | [[Avine Fokkens-Kelder]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 5 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:FNP_logo.png|40px]] | [[Fryske Nasjonale Partij]] | [[Sijbe Knol]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 6 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:GroenLinks_logo_(1994–present).svg|40px]] | [[GrienLinks]] | [[Charda Kuipers]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 7 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:ChristenUnie_logo.svg|40px]] | [[KristenUny]] | [[Matthijs de Vries]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 8 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Party_for_Freedom_logo.svg|40px]] | [[Partij foar de Frijheid]] | [[Max Aardema]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 9 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Socialistische_Partij_(nl_2006)_Logo.svg|40px]] | [[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|Sosjalistyske Partij]] | [[Hanneke Goede]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 10 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:D66_logo_(2019–present).svg|40px]] | [[Demokraten 66]] | [[Danny van der Weijde-Hoogstad]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 11 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Party_for_the_Animals_logo.svg|40px]] | [[Partij foar de Bisten]] | [[Menno Brouwer]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 13 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:JA21_logo.svg|40px]] | [[JA21|It Júste Antwurd 21]] | [[Maarten Goudzwaard]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 15 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Provinciaal_Belang_Fryslân_logo.png|40px]] | [[Provinsjaal Belang Fryslân]] | [[Sandra de Jong-Snip]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 17 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:BoerBurgerBeweging_logo.svg|40px]] | [[BoerBoargerBeweging]] | [[Abel Kooistra]] |- ! colspan="4" |<span class="mw-customtoggle-a mw-customtoggle-b mw-customtoggle-c">Partijen sûnder úteinlike fertsjintwurdiging [<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> |- id="mw-customcollapsible-a" class="mw-collapsible mw-collapsed";" ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|50+|ljocht|NL}}; color:grey; font-weight:bold; text-align:center;" | 12 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:50PLUS_(nl)_Logo.svg|40px]] | [[50PLUS]] | [[Herman Nota]] |- id="mw-customcollapsible-b" class="mw-collapsible mw-collapsed";" ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|BVNL|ljocht|NL}}; color:grey; font-weight:bold; text-align:center;" | 14 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:BVNL_logo_(2023–present).svg|40px]] | [[Belang fan Nederlân]] | [[Johan Talsma]] |- id="mw-customcollapsible-c" class="mw-collapsible mw-collapsed";" ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|AWP|ljocht|NL}}; color:grey; font-weight:bold; text-align:center;" | 16 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:AWP_logo_2022.png|40px]] | [[Algemiene Wetterskipspartij]] | [[Frans de Graaf]] |} == Oanrin == De oanrin nei dizze ferkiezings waard sterk kleure troch it [[Stikstofkrisis yn Nederlân|stikstofdossier]]. De plannen fan it kabinet om de útstjit drastysk te ferminderjen rekke de agraryske mienskip djip, en yn in provinsje dêr’t boeren in grutte rol spylje, waard dat fuortendaliks field. De [[Boereprotesten yn Nederlân (2019-no)|boereprotesten]] fan de jierren dêrfoar hiene in duorsum spoar lutsen, mei in groeiend gefoel ûnder in part fan de befolking dat de polityk te fier fan it plattelân ôf stie. Dat gefoel waard in wichtige motor yn de politike ferskowingen dy’t yn de oanrin nei de ferkiezings sichtber waarden.<ref name=":9">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1197285/friezen-yn-mearderheid-tsjin-lanlike-stikstofbelied Friezen yn mearderheid tsjin lanlike stikstofbelied - Omrop Fryslân]</ref> [[Foarum foar Demokrasy]], dat yn 2019 noch in grutte lanlike oerwinning helle hie, rekke yn en nei de [[Koroanafiruspandemy|koronajierren]] yntern fersnipele. Skandalen, ôfskiedingen en ideologyske ferskowingen soargen foar in delgong yn stipe, ek yn Fryslân. It útienfallen fan de partij makke romte foar nije bewegingen om dy kiezers op te fangen, en in grut part fan dy romte waard ynnommen troch de [[BoerBoargerBeweging]]. De BBB koe him profilearje as de stim fan boeren en plattelânsbewenners dy’t har net heard fielden troch de tradisjonele partijen. De partij groeide yn de peilingen moanne nei moanne, en waard yn Fryslân al gau sjoen as de nije rjochtse belofte dy’t de ûnfrede oer it stikstofbelied en it wantrouwen yn de oerheid in politike foarm joech. Tagelyk bleaunen oare tema's op de aginda stean, lykas de takomst fan it Fryske [[lânskip]], de fraach hoe't sinne- en wynenerzjy in plak krije moasten, de posysje fan it [[Frysk]] yn [[Underwiis|ûnderwiis]] en oerheid, wentebou, kultuerjilden en de ekonomyske útdagings fan in fergriizgjende provinsje. Mar yn de praktyk waarden dy ûnderwerpen faak oerskaad troch de gruttere lanlike diskusjes dy't de ferkiezings dominearren. De kampanje waard dêrom in mjuks fan regionale belangen en lanlike ûnfrede, mei BBB as opkommende krêft.<ref name=":9" /> Op lofts wie der diskusje oer mooglike gearwurking tusken [[GrienLinks]] en [[Partij fan de Arbeid]]. Lanlik waard praat oer fierdere ôfstimming tusken beide partijen, mei it each op de fersnipeling. Yn Fryslân wie der in soad twifel oer sa’n gearwurking: binnen beide partijen waarden sawol strategyske foardielen as neidielen beneamd. Uteinlik keazen de partijen foar aparte listen, mar de diskusje oer gearwurking gong ek nei de ferkiezings ta troch.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1195026/lutz-jacobi-tsjin-fuzje-pvda-en-grienlinks-it-is-top-down-dat-steurt-my-freeslik Lutz Jacobi tsjin fúzje PvdA en GrienLinks: "It is top-down, dat steurt my freeslik" - Omrop Fryslân]</ref> ==Utslach== {{Sitferdieling | koptekst = Sitferdieling [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2023 | byskrift = sitten | lân = NL | float = right | kolommen = ja |PvdD|SP|GL|PvdA|D66|CU|FNP|CDA|PBF|BBB|VVD|JA21|PVV|FVD | PvdD = 1 | SP = 1 | GL = 3 | PvdA = 5 | D66 = 1 | CU = 2 | FNP = 4 | CDA = 4 | PBF = 1 | BBB = 14 | VVD = 3 | JA21 = 1 | PVV = 2 | FVD = 1 }} Op 23 maart 2023 waard yn in iepenbiere sitting fan it sintraal stimburo yn Ljouwert de definitive útslach fêststeld.<ref>[https://www.kiesraad.nl/verkiezingen/adviezen-en-publicaties/proces-verbalen/2023/3/27/proces-verbaal-uitslag-verkiezing-provinciale-staten-fryslan-2023 Proces-verbaal uitslag verkiezing Provinciale Staten Fryslân 2023]</ref> De [[BoerBoargerBeweging|BBB]] waard mei 94.458 stimmen (goed foar 27,86 prosint fan de jildige stimmen) de grutste partij. Dêrmei kaam de partij út it neat yn de Steaten mei 14 sitten. De [[PvdA]] einige as twadde mei 36.023 stimmen en fiif sitten. It [[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]] en de [[Fryske Nasjonale Partij|FNP]] folgen mei respektivelik mei elk fjouwer sitten. De [[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]] en [[GL]] behellen elk trije sitten. [[KristenUny|CU]] en [[Partij foar de Frijheid|PVV]] krigen beide twa sitten. [[Foarum foar Demokrasy|FVD]], [[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]], [[Partij foar de Dieren|PvdD]], [[D66]], [[JA21]] en [[Provinsjaal Belang Fryslân|PBF]] hellen elk ien sit. [[BVNL]], [[50PLUS|50+]] en [[Algemiene Wetterskipspartij|AWP]] bleaunen ûnder de [[kiesdrompel]] en behellen gjin sit. Yn ferliking mei de foarige ferkiezings liet benammen BBB in sterke groei sjen, wylst FVD dúdlikerwize fiif sitten ferlear. Ek it CDA helle fjouwer minder sitten as by de foarige ferkiezings. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Ferkiezingsútslach Fryske Steateferkiezings 2023 |- ! colspan="2" | Partij ! Stimmen ! % !+/- ! style="color: lightgray" | [[Evenredich oanpart|E.O.]] ! style="color: lightgray" | [[D'hondt-metoade|D.H.]] ! Sitten ! +/- |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | | align="left" | BBB | 94.458 | 27,9% |Nij | style="color: lightgray" | 12,38 | style="color: lightgray" | 14,<s>00</s><ref name=":10" /> | 14 | Nij |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | | align="left" |PvdA | 36.023 | 10,6% | align="right" |{{delgong}} 2,8% | style="color: lightgray" | 4,72 | style="color: lightgray" | 5,<s>34</s> | 5 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | | align="left" |CDA | 29.669 | 8,7% | align="right" |{{delgong}} 7,9% | style="color: lightgray" | 3,89 | style="color: lightgray" | 4,<s>40</s> | 4 | {{delgong}} 4 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | | align="left" |FNP | 27.298 | 8,1% | align="right" |{{opgong}} 0,1% | style="color: lightgray" | 3,58 | style="color: lightgray" | 4,<s>05</s> | 4 | {{stagnaasje}} |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | VVD | 22.843 | 6,7% | align="right" |{{delgong}} 2,7% | style="color: lightgray" | 2,99 | style="color: lightgray" | 3,<s>39</s> | 3 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | | align="left" |GL | 22.181 | 6,5% | align="right" |{{delgong}} 1,1% | style="color: lightgray" | 2,91 | style="color: lightgray" | 3,<s>29</s> | 3 | {{stagnaasje}} |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | | align="left" |CU | 17.883 | 5,3% | align="right" |{{delgong}} 1,3% | style="color: lightgray" | 2,34 | style="color: lightgray" | 2,<s>65</s> | 2 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | | align="left" |PVV | 15.102 | 4,5% | align="right" |{{delgong}} 1,3% | style="color: lightgray" | 1,98 | style="color: lightgray" | 2,<s>24</s> | 2 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | FVD | 12.366 | 3,6% | align="right" |{{delgong}} 9,8% | style="color: lightgray" | 1,62 | style="color: lightgray" | 1,<s>83</s> | 1 | {{delgong}} 5 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | | align="left" | SP | 11.724 | 3,5% | align="right" |{{delgong}} 1,7% | style="color: lightgray" | 1,54 | style="color: lightgray" | 1,<s>74</s> | 1 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | PvdD | 11.402 | 3,4% | align="right" |{{opgong}} 0,1% | style="color: lightgray" | 1,49 | style="color: lightgray" | 1,<s>69</s> | 1 | {{stagnaasje}} |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | | align="left" | D66 | 11.237 | 3,3% | align="right" |{{delgong}} 0,8% | style="color: lightgray" | 1,47 | style="color: lightgray" | 1,<s>67</s> | 1 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | | align="left" | JA21 | 9.096 | 2,7% | align="right" |{{opgong}} 2,7% | style="color: lightgray" | 1,19 | style="color: lightgray" | 1,<s>35</s> | 1 | {{opgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}" | | align="left" | PBF | 6.891 | 2,0% | align="right" |{{opgong}} 0,2% | style="color: lightgray" | 0,90 | style="color: lightgray" | 1,<s>02</s> | 1 | {{opgong}} 1 |- ! colspan="2" |Effektive stimmen !328.173 !96,8% !- ! style="color: lightgray" | 43 ! style="color: lightgray" | 48,64 !43 !- |- id="mw-customcollapsible-BVNL" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BVNL|ljocht|NL}}" | | align="left" | BVNL | 6.033 | 1,8% | align="right" |{{opgong}} 1,8% | | | | |- id="mw-customcollapsible-50+" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|50+|ljocht|NL}}" | | align="left" | 50+ | 2.903 | 0,9% | align="right" |{{delgong}} 1,7% | | | | {{delgong}} 1 |- id="mw-customcollapsible-AWP" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|AWP|ljocht|NL}}" | | align="left" | AWP | 1.971 | 0,6% | align="right" |{{opgong}} 0,6% | | | | |- ! colspan="2" |Fergriemde stimmen !10.907 !3,2% ! colspan="5" rowspan="2" |<span class="mw-customtoggle-BVNL mw-customtoggle-50+ mw-customtoggle-AWP">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> |- ! colspan="2" |Jildige stimmen !339.080 !100% |} === Metoade === De 43 sitten yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân waarden ferdield mei de [[D'Hondt-metoade]]. Dizze metoade hie in fiktive parlemintsgrutte fan 48,64 sitten nedich om de 43 hiele sitten te ferdielen. Troch dizze ferdielmetoade krige de BoerBurgerBeweging 14 sitten tawezen. Dat binne der twa mear as je mei in strikt [[evenredich oanpart|evenredige oanpart]] fan 12,38 sitten ferwachtsje soe. Dit gong ten koste fan Foarum foar Demokrasy (1,62 sitten) en de Sosjalistyske Partij (1,54 sitten) dy't beide ien sit krigen ynstee fan twa. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Oare saken ! colspan="2" |Kiesgerjochtigden !519.118 !100% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Net-stimmers|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Net opkaam |178.464 |34,4% |- ! colspan="2" |Opkomst !340.654 !65,6% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Oars|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Ûnjildich |730 |0,14% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Blanko|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Blanko |844 |0,16% |- ! colspan="2" |Jildige stimmen !339.080 !65,3% |- | colspan="2" |'''Kiesdieler''' | colspan="2" |7.885,58<ref>De kiesdieler wurdt bepaald troch it oantal jildige stimmen fan 399.080 te dielen troch it totale oantal fan 43 sitten.</ref> |- | colspan="2" |'''Kiesdrompel''' | colspan="2" |6.747,00<ref name=":10">De lêste en 43e sit neffens de D'Hondt-metoade komt út op de 14e sit fan de BBB. De kiesdrompel wurdt dus fêststeld op 94.458 / 14 = 6.747,00.</ref> |- | colspan="2" |'''Foarkarsdrompel''' | colspan="2" |1.971,40<ref name=":0">De foarkarsdrompel wurdt bepaald troch 25% fan de kiesdieler te nimmen.</ref> |} == Utslach de gemeente == De útslach lit sjen dat de BBB yn alle gemeenten de grutste partij waard. Benammen yn de Stellingwerven wie de stipe grut, mei sa'n 41% fan de effektive stimmen. Ek yn De Fryske Marren, Noardeast-Fryslân, Opsterlân, Dantumadiel, Achtkarspelen en op de Waadeilannen kaam de partij boppe de 30%. Allinnich yn Ljouwert bleau BBB mei 18% dúdlik ûnder it provinsjaal gemiddelde. Yn de stêd Ljouwert wie it byld sawisa mear ferspraat. Dêr hellen PvdA en GrienLinks relatyf hege persintaazjes fan respektivelik 16 en 12 persint. Ek SP, D66 en PvdD diene it dêr relatyf goed yn ferliking mei oare gemeenten. Ek op de Waadeilannen helle de PvdA mei 18% in relatyf hege skoare. De FNP liet benammen yn Noardeast-Fryslân, Tytsjerksteradiel en Waadhoeke in sterke posysje sjen, mei oandielen fan boppe de 10%. It CDA behelle benammen yn de [[Fryske Wâlden|Wâlden]] rûn de 11%, ûnder mear yn Achtkarspelen, Dantumadiel en Noardeast-Fryslân. Opfallend wie fierder it relatyf hege oandiel fan de KristenUny yn Dantumadiel, Achtkarspelen en Smellingerlân, dêr’t de partij minstens 10% fan de stimmen krige. De PVV helle yn guon gemeenten, lykas Achtkarspelen, Dantumadiel en Harns, boppe de 6 persint. Op It Hearrenfean hellen benammen de liberale partijen VVD en D66 in heger oandiel as yn in soad oare gemeenten en de VVD skoarde ek op de Waadeilannen en yn Harns heech. Oer it generaal is der in ferskil te sjen tusken de mear ferstedske gemeenten en it plattelân. Yn Ljouwert, Smellingerlân ([[Drachten]]), It Hearrenfean en Harns bleau it stimpersintaazje fan BBB efter by dat yn in protte plattelânsgemeenten, wylst oare partijen dêr relatyf sterker foar it ljocht kamen. {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center; font-size:90%;" |+[[Ideaaloanpart|Evenredich oanpart]] de gemeente (rûchwei op folchoarder fan lofts nei rjochts) ! colspan="2" | {| width="100%" | width="15" | |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|[[Partij foar de Dieren|PvdD]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|[[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}|[[GrienLinks|GL]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}|[[Partij fan de Arbeid|PvdA]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|[[Demokraten 66|D66]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|[[KristenUny|CU]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}|[[Fryske Nasjonale Partij|FNP]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|[[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}|[[Provinsjaal Belang Fryslân|PBF]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|[[BoerBoargerBeweging|BBB]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|[[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|[[JA21]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|[[Partij foar de Frijheid|PVV]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}|[[Foarum foar Demokrasy|FVD]]}} |} |- | style="width:195px; text-align:left;" |[[Ofbyld:Leeuwarden_vlag_2014.svg|border|20px]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:5.42%%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.71%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:12.06%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:15.91%;" |'''7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:5.05%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.16%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:6.85%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.27%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.66%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:18.02%;" |'''8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.68%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.22%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.40%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.61%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Smallingerland_flag.svg|border|20px]] [[Smellingerlân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.01%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.65%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.70%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:11.07%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.64%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:10.07%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:5.94%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.89%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:3.18%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:22.67%;" |'''10''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.82%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.35%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:5.39%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.62%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Tytsjerksteradiel_flag.svg|border|20px]] [[Tytsjerksteradiel]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.95%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.33%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.18%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:9.98%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.89%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:6.52%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:11.81%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.27%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.44%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:27.72%;" |'''12''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:5.71%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.67%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.36%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.15%;" |'''1''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Heerenveen_flag.svg|border|20px]] [[It Hearrenfean (gemeente)|It Hearrenfean]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.66%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.14%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:7.35%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:13.60%;" |'''6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:4.66%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.05%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:7.45%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.10%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.79%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:25.52%;" |'''11''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:9.24%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.64%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.05%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.74%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Waadhoeke_vlag.svg|border|20px]] [[De Waadhoeke|Waadhoeke]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.02%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.61%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.45%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:10.03%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.44%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.18%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:11.30%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.87%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.62%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:31.23%;" |'''13''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.14%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.59%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.04%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.49%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Súdwest-Fryslân_Gemeentevlag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.15%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.34%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.70%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:10.61%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.69%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.87%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:9.44%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:10.51%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.98%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:29.84%;" |'''13''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.59%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.81%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:3.92%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.54%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Harns.png|border|20px]] [[Harns (gemeente)|Harns]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:4.53%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.18%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.51%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:13.72%;" |'''6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.26%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.72%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:3.92%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.48%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.76%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:24.61%;" |'''11''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:8.81%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.77%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:6.36%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.38%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Opsterland.svg|border|20px]] [[Opsterlân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.92%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.06%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.36%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:9.84%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.75%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:7.02%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:10.41%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:6.75%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.90%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:32.56%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.04%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:1.98%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:3.94%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.45%;" |'''1''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Dantumadiel.png|border|20px]] [[Dantumadiel]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.87%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.90%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:3.43%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:6.86%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:1.63%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:11.55%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:9.19%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.46%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.21%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:33.47%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:3.33%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.51%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:6.33%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.27%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Noardeast-Fryslân.svg|border|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.85%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.55%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:4.13%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:6.09%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:1.73%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:7.76%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:12.26%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.10%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.27%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:34.66%;" |'''15''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:4.52%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.65%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.68%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.76%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Skylge.png|border|20px]][[Ofbyld:Flag_of_Ameland.svg|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Flylân.PNG|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Skiermûntseach.png|border|20px]] [[Waadeilannen]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:4.04%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.62%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.22%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:17.53%;" |'''8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.99%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:1.77%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:2.24%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:6.82%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:4.34%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:31.65%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:11.28%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.29%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:3.09%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:2.14%;" |'''1''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Achtkarspelen.svg|border|20px]] [[Achtkarspelen]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.56%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.16%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:3.29%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:6.89%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:1.42%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:10.21%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:10.13%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.28%;" |'''5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.42%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:31.91%;" |'''14''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:3.88%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.03%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:7.70%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:6.12%;" |'''3''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_De_Fryske_Marren.png|border|20px]] [[De Fryske Marren]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.52%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.39%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:4.95%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:8.31%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.92%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.62%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:10.16%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.57%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.77%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:35.21%;" |'''15''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.84%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.14%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.14%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.46%;" |'''1''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Ooststellingwerf_flag.svg|border|20px]] [[Eaststellingwerf]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:4.12%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.54%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.33%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:9.30%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.67%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.58;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:3.44%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:6.09%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.78%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:40.74%;" |'''18''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.14%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.18%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.55%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.54%;" |'''2''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Weststellingwerf_flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.67%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.46%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.82%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:8.77%;" |'''4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.80%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:2.70%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:2.24%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.11%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.48%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:40.60%;" |'''17''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.91%;" |'''3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.41%;" |'''1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:5.37%;" |'''2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.65%;" |'''2''' |} |- ! [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] ! style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center; font-size:80%;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.47%;" |1,5 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.57%;" |1,5 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.76%;" |2,9 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:10.98%;" |4,7 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.42%;" |1,5 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:5.45%;" |2,3 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:8.32%;" |3,6 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.04%;" |3,9 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.10%;" |,9 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:28.78%;" |12,4 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.96%;" |3,0 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.77%;" |1,2 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.60%;" |2,0 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.77%;" |1,6 |} |} == Keazen leden == De kiesdrompel foar kandidaten waard mei 25% fan de kiesdieler fêststeld op 1.972 stimmen.<ref name=":0" /> Hjirtroch waarden 24 kandidaten mei foarkarsstimmen selektearre en 19 fia de listfolchoarder. Femke Wiersma fan de BBB stie as listtriuwer op in 28e plak, maar waard streekrjocht ferkeazen troch stipe fan 8.206 stimmers. Dochs naam se har sit net yn om't se inkeld kandidaat-deputearre wurde woe.<ref name=":1">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1200401/definitive-utslach-steateferkiezingen-bekend-dit-binne-de-43-steateleden Definitive útslach Steateferkiezingen bekend: dit binne de 43 Steateleden - Omrop Fryslân]</ref> Frederique Kosse behelle 2.426 foarkarsstimmen, mar kaam net yn ’e Steaten om't de [[Partij foar de Bisten]] net genôch stimmen helle hie foar in twadde sit. De earste 43 leden fan de Fryske Steaten waarden op [[29 maart]] [[2023]] ynstallearre.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1200722/fryske-steateleden-ynstallearre-harkje-nei-inoar-en-meitsje-ferbining Omrop Fryslân - Fryske Steateleden ynstallearre: "Harkje nei-inoar en meitsje ferbining"]</ref><ref name=":1" /> {| class="wikitable sortable" width="100%" style="font-size:95%;" |+ <span class="mw-customtoggle-1 mw-customtoggle-2 mw-customtoggle-3 mw-customtoggle-4 mw-customtoggle-5 mw-customtoggle-6 mw-customtoggle-7 mw-customtoggle-8 mw-customtoggle-9 mw-customtoggle-10 mw-customtoggle-11 mw-customtoggle-12 mw-customtoggle-14 mw-customtoggle-15 mw-customtoggle-16 mw-customtoggle-17 mw-customtoggle-18 mw-customtoggle-19 mw-customtoggle-20 mw-customtoggle-21 mw-customtoggle-22 mw-customtoggle-23 mw-customtoggle-24 mw-customtoggle-25 mw-customtoggle-26 mw-customtoggle-27 mw-customtoggle-28 mw-customtoggle-29 mw-customtoggle-31">Oersjoch fan de keazen leden [<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! colspan="3" |Fraksje (#) !Namme !Wenplak !Gemeente !Stimmen !Seleksje !M/F |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |1 |{{SortNamme|Abel|Kooistra}} |Wergea |Ljouwert |54.276 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |2 |{{SortNamme|Auke|Talsma}} |Dronryp |Waadhoeke |4.209 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |3 |{{SortNamme|Dieuwke|Bakker}} |Menaam |Waadhoeke |6.499 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |4 |{{SortNamme|Harm|Wiegersma}} |Rinsumageast |Dantumadiel |2.577 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |5 |{{SortNamme|Robert|Lenes}} |Rottum |De Fryske Marren |1.041 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |6 |{{SortNamme|Froukje de|Jong-Krap}} |Sint Anne |Waadhoeke |2.132 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-6" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |7 |{{SortNamme|Freerk|Abma}} |De Gordyk |Opsterlân |2.067 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-7" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |8 |{{SortNamme|Natalie|Nauta}} |Tersoal |Súdwest-Fryslân |1.006 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-8" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |9 |{{SortNamme|Ursela|Lolkema}} |Ousternijegea |De Fryske Marren |782 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-9" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |10 |{{SortNamme|Carin|Stam}} |Aldehaske |De Fryske Marren |749 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-10" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |11 |{{SortNamme|Jan|Porsius}} |Haskerdiken |It Hearrenfean |399 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-11" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |12 |{{SortNamme|Cor|Keuning}} |It Hearrenfean |It Hearrenfean |1.132 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-12" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |13 |{{SortNamme|Debora|Helfferich-Zijlstra}} |Jelsum |Ljouwert |354 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-14" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |28 |{{SortNamme|Femke|Wiersma}} |Holwert |Noardeast-Fryslân |8.206 |Foarkarsstimmen |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |1 |{{SortNamme|Edou|Hamstra}} |Ljouwert |Ljouwert |21.347 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-15" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |2 |{{SortNamme|Christa|Oosterbaan}} |West-Skylge |Skylge |3.254 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-16" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |3 |{{SortNamme|Klaas|Zwart}} |Snakkerbuorren |Ljouwert |774 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-17" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |4 |{{SortNamme|Jaap|Stalenburg}} |It Hearrenfean |It Hearrenfean |767 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-18" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |5 |{{SortNamme|Daan|Olivier}} |It Hearrenfean |It Hearrenfean |420 |Listfolchoarder |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |1 |{{SortNamme|Friso|Douwstra}} |Ljouwert |Ljouwert |18.005 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-19" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |2 |{{SortNamme|Aebe|Aalberts}} |Damwâld |Dantumadiel |894 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-20" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |3 |{{SortNamme|Karin van der|Velde-Ronda}} |Nyegea |Smellingerlân |2.914 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-21" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |4 |{{SortNamme|Martin|Kruis}} |Snits |Súdwest-Fryslân |546 |Listfolchoarder |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |1 |{{SortNamme|Sijbe|Knol}} |Sint Anne |Waadhoeke |11.623 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-22" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |2 |{{SortNamme|Dinie|Visser}} |Snits |Súdwest-Fryslân |4.767 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-23" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |3 |{{SortNamme|Fedde|Breeuwsma}} |Dokkum |Noardeast-Fryslân |649 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-24" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |4 |{{SortNamme|Sita|Land-Dotinga}} |Surhuzum |Achtkarspelen |1.050 |Listfolchoarder |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |1 |{{SortNamme|Avine|Fokkens-Kelder}} |Ljouwert |Ljouwert |15.882 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-25" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |2 |{{SortNamme|Eric ter|Keurs}} |Drachten |Smellingerlân |1.319 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-26" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |3 |{{SortNamme|Martijn|Brands}} |Ljouwert |Ljouwert |578 |Listfolchoarder |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | |GL | align="right" |1 |{{SortNamme|Charda|Kuipers}} |Ljouwert |Ljouwert |13.820 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-27" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | |GL | align="right" |2 |{{SortNamme|Jochem|Knol}} |Beetstersweach |Opsterlân |794 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-28" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | |GL | align="right" |3 |{{SortNamme|Elsa van der|Hoek}} |Ljouwert |Ljouwert |1.726 |Listfolchoarder |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |1 |{{SortNamme|Matthijs de|Vries}} |Ljouwert |Ljouwert |10.615 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-29" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |2 |{{SortNamme|Margreet|Jonker}} |Westergeast |Noardeast-Fryslân |2.024 |Foarkarsstimmen |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | |PVV | align="right" |1 |{{SortNamme|Max|Aardema}} |Drachten |Smellingerlân |11.960 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-31" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | |PVV | align="right" |2 |{{SortNamme|Harrie|Graansma}} |Boelensloane |Achtkarspelen |643 |Listfolchoarder |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | |FVD | align="right" |1 |{{SortNamme|Albert van|Dijk}} |Stroobos |Achtkarspelen |6.980 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | |SP | align="right" |1 |{{SortNamme|Hanneke|Goede}} |Snits |Súdwest-Fryslân |8.081 |Foarkarsstimmen |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | |PvdD | align="right" |1 |{{SortNamme|Menno|Brouwer}} |Burgum |Tytsjerksteradiel |5.147 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | |D66 | align="right" |1 |{{SortNamme|Danny van der|Weijde-Hoogstad}} |Lippenhuzen |Opsterlân |5.555 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | |JA21 | align="right" |1 |{{SortNamme|Maarten|Goudzwaard}} |Ljouwert |Ljouwert |6.182 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}" | |PBF | align="right" |1 |{{SortNamme|Sandra de|Jong-Snip}} |Drachten |Smellingerlân |4.123 |Foarkarsstimmen |♀️ |- ! colspan="3" |[[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] !Man-frouferhâlding ! colspan="4" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#56A3F4; width:{{#expr:100*25/43}}%;" |♂️ 25 ({{#expr:(100*25/43) round 0}}%) | style="background:#F765BF; width:{{#expr:100*18/43}}%;" |♀️ 18 ({{#expr:(100*18/43) round 0}}%) |} !43 |} === Oarsprong fan keazen leden de regio === [[Ofbyld:Fryske Steateferkiezings 2023.svg|thumb|400x400px|Oersjoch fan it oantal Steateleden de gemeente.]] Wannear't de komôf fan de provinsjale steateleden ferlike wurdt mei it oantal stimmen dat yn harren gemeente útbrocht is, docht bliken dat net elke gemeente evenredich fertsjintwurdige is yn it provinsjaal bestjoer. De fertsjinwurdiging de gemeente lit it folgjende byld sjen. * Oerfertsjintwurdige gemeenten (mear sitten as ferwachte): Ljouwert hat de sterkste oerfertsjintwurdiging mei 3 sitten mear as op basis fan it stimtal ferwachte wurde mei. Smellingerlân, It Hearrenfean, Waadhoeke, Opsterlân, Achtkarspelen en Dantumadiel hawwe elk 1 sit mear as de evenredige ferdieling oanjout. * Evenredige fertsjintwurdiging (sa't ferwachte): De Waadeilannen en Noardeast-Fryslân hawwe krekt it oantal steateleden dat oerienkomt mei harren stimtal. * Underfertsjintwurdige gemeenten (minder sitten as ferwachte): Súdwest-Fryslân, De Fryske Marren, Tytsjerksteradiel, Eaststellingwerf, Weststellingwerf en Harns hawwe yn ferhâlding ta harren stimtal minder steateleden yn it provinsjaal bestjoer sitten as ferwachte wurde mei. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+Ferdieling fan sitten de gemeente<ref>[https://data.overheid.nl/dataset/be8b7869-4a12-4446-abab-5cd0a436dc4f Overheid.nl - Dataset Verkiezingsuitslagen Provinciale Staten 2023]</ref> !Gemeente(n) !Stimmen ! colspan="2" |Sitrjocht ([[Sainte-Laguë-metoade|S.L.]]) !Sitten !+/- |- | align="left" |[[Ofbyld:Leeuwarden_vlag_2014.svg|border|20px]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] | align="right" |59.326 |7,50 |8 |11 |{{Opgong}} 3 |- | align="left" |[[Ofbyld:Súdwest-Fryslân_Gemeentevlag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]] | align="right" |47.241 |5,97 |6 |4 |{{Delgong}} 2 |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_De_Fryske_Marren.png|border|20px]] [[De Fryske Marren]] | align="right" |28.658 |3,62 |4 |3 |{{Delgong}} 1 |- | align="left" |[[Ofbyld:Smallingerland_flag.svg|border|20px]] [[Smellingerlân]] | align="right" |27.625 |3,49 |3 |4 |{{Opgong}} 1 |- | align="left" |[[Ofbyld:Heerenveen_flag.svg|border|20px]] [[It Hearrenfean (gemeente)|It Hearrenfean]] | align="right" |26.210 |3,31 |3 |4 |{{Opgong}} 1 |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Noardeast-Fryslân.svg|border|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] | align="right" |24.259 |3,07 |3 |3 |{{Stagnaasje}} |- | align="left" |[[Ofbyld:Waadhoeke_vlag.svg|border|20px]] [[De Waadhoeke|Waadhoeke]] | align="right" |24.183 |3,06 |3 |4 |{{Opgong}} 1 |- | align="left" |[[Ofbyld:Tytsjerksteradiel_flag.svg|border|20px]] [[Tytsjerksteradiel]] | align="right" |17.829 |2,25 |2 |1 |{{Delgong}} 1 |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Opsterland.svg|border|20px]] [[Opsterlân]] | align="right" |16.554 |2,09 |2 |3 |{{Opgong}} 1 |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Achtkarspelen.svg|border|20px]] [[Achtkarspelen]] | align="right" |14.629 |1,85 |2 |3 |{{Opgong}} 1 |- | align="left" |[[Ofbyld:Weststellingwerf_flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]] | align="right" |14.208 |1,80 |2 |0 |{{Delgong}} 2 |- | align="left" |[[Ofbyld:Ooststellingwerf_flag.svg|border|20px]] [[Eaststellingwerf]] | align="right" |14.006 |1,77 |2 |0 |{{Delgong}} 2 |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Dantumadiel.png|border|20px]] [[Dantumadiel]] | align="right" |10.309 |1,30 |1 |2 | {{Opgong}} 1 |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Harns.png|border|20px]] [[Harns (gemeente)|Harns]] | align="right" |7.926 |1,00 |1 |0 | {{Delgong}} 1 |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Skylge.png|border|20px]][[Ofbyld:Flag_of_Ameland.svg|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Flylân.PNG|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Skiermûntseach.png|border|20px]] [[Waadeilannen]] | align="right" |6.117 |0,77 |1 |1 | {{Stagnaasje}} |- ![[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] !339.080 !42,87 !43 !43 !0 |} == Formaasje == De ferkenner wie [[Chris Stoffer]] fan de SGP dy't op 22 maart begûn.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1200320/alle-steatefraksjes-akkoart-mei-foardracht-chris-stoffer-as-ferkenner Omrop Fryslân - Alle Steatefraksjes akkoart mei foardracht Chris Stoffer as ferkenner]</ref> De partijleaze [[boargemaster]] fan [[Achtkarspelen]] [[Oebele Brouwer]] waard dêrnei op 5 april foardroegen as formateur.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1201145/oebele-brouwer-formateur-foar-nije-provinsjale-koalysje Omrop Fryslân - Oebele Brouwer formateur foar nije provinsjale koälysje]</ref> De formaasje fan in nij kolleezje fan Deputearre Steaten ferrûn dêrnei net sûnder swierrichheden. Yn earste ynstânsje waard de [[Partij fan de Arbeid]] by de ûnderhannelings behelle, mar dy partij luts har op 20 juni werom út de beëage koälysje.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1211811/formaasje-nije-provinsjebestoer-rint-fest-pvda-stapt-ut-underhannelings Omrop Fryslân - Formaasje nije provinsjebestoer rint fêst; PvdA stapt út ûnderhannelings]</ref> De reden hjirfoar wiene de soargen oer foarnommen besunigings op natoer en kultuer.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1212079/pvda-gewest-fryslan-stipet-beslut-hamstra-om-ut-koalysje-te-stappen Omrop Fryslân - PvdA-gewest Fryslân stipet beslút Hamstra om út koälysje te stappen] </ref> Op 23 juni waard oanjûn dat de PvdA ferfongen waard troch de FNP.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1212033/fnp-ferfangt-pvda-by-koalysje-underhannelingen-vvd-bot-teloarsteld Omrop Fryslân - FNP ferfangt PvdA by koälysje-ûnderhannelingen, VVD bot teloarsteld]</ref> Op 13 july wiene de fiif beëage deputearren bekend.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1214199/fryslan-hat-it-jongste-kolleezje-fan-deputearre-steaten-fan-nederlan-dit-binne-se Fryslân hat it jongste kolleezje fan Deputearre Steaten fan Nederlân: dit binne se - Omrop Fryslân]</ref> Nei in formaasje fan rom fjouwer moannen waard der in nij [[Kolleezje fan Deputearre Steaten]] foarme besteande út de [[BoerBoargerBeweging|BoerBurgerBeweging]], it [[CDA]], de [[Fryske Nasjonale Partij]] en de [[KristenUny]]. Dizze sintrum-rjochtse koälysje hie meïnoar in mearderheid fan 24 fan de 43 sitten yn de Fryske Steaten. It koalysje-akkoart mei de titel 'Oparbeidzje foar Fryslân' waard op 19 july 2023 presintearre.<ref name=":2">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1214539/romme-mearderheid-foar-de-fiif-deputearren-mar-ek-grutte-soargen-oer-provinsjale-finansjes Omrop Fryslân - Romme mearderheid foar de fiif deputearren, mar ek grutte soargen oer provinsjale finânsjes] </ref> {{Blokpolityk | breedte = 650px | ferkiezing = Fryske Steateferkiezings 2023 | parlemint = [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Frysk Parlemint]] | totaal_sitten = 43 <!-- Blok 1 --> | blok1_namme = Opposysje (lofts) | blok1_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} | blok1_sitten = 11 | blok1_stimmen = | blok1_lieder = | blok1_lieder_namme = [[Edou Hamstra]] | blok1_lieder_partij= [[PvdA]] | blok1_p1_namme = GL | blok1_p1_sitten = 3 | blok1_p1_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}} | blok1_p2_namme = PvdA | blok1_p2_sitten = 5 | blok1_p2_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}} | blok1_stipe_sitten = 3 | blok1_stipe_namme = Oars | blok1_s1_namme = Partij fan de Bisten | blok1_s1_sitten = 1 | blok1_s1_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}} | blok1_s2_namme = Sosjalistyske Partij | blok1_s2_sitten = 1 | blok1_s2_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}} | blok1_s3_namme = Demokraten '66 | blok1_s3_sitten = 1 | blok1_s3_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}} <!-- Middenblok (Opsjoneel) --> | midden_namme = Deputearre Steaten 2023-2027 (Kolleezje-Brok II) | midden_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}} | midden_sitten = 24 | midden_stimmen = | midden_lieder = Burgemeester-brok-1366958702.jpg | midden_lieder_namme = [[Arno Brok]] [[Kommissaris_fan_de_Kening|(kfdK)]] | midden_lieder_partij = [[VVD]] | midden_p1_namme = CU | midden_p1_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}} | midden_p1_sitten = 2 | midden_p2_namme = FNP | midden_p2_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}} | midden_p2_sitten = 4 | midden_p3_namme = CDA | midden_p3_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}} | midden_p3_sitten = 4 | midden_p4_namme = BBB | midden_p4_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}} | midden_p4_sitten = 14 <!-- Blok 2 --> | blok2_namme = Opposysje (rjochts) | blok2_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}} | blok2_sitten = 8 | blok2_stimmen = | blok2_lieder_namme = [[Avine Fokkens-Kelder]] | blok2_lieder_partij= [[VVD]] | blok2_p1_namme = VVD | blok2_p1_sitten = 3 | blok2_p1_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}} | blok2_p2_namme = PVV | blok2_p2_sitten = 2 | blok2_p2_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}} | blok2_stipe_sitten = 3 | blok2_stipe_namme = Oars | blok2_s1_namme = Provinsjaal Belang Fryslân | blok2_s1_sitten = 1 | blok2_s1_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}} | blok2_s2_namme = It Júste Antwurd 21 | blok2_s2_sitten = 1 | blok2_s2_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}} | blok2_s3_namme = Foarum foar Demokrasy | blok2_s3_sitten = 1 | blok2_s3_kleur = #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}} }} === Ferfangers === FNP'er Fedde Breeuwsma luts him op 17 april werom om plak te meitsjen foar Gerben van der Mei.<ref name=":3">[https://www.fnp.frl/blog/nijs/steatelid-fedde-breeuwsma-makket-plak-foar-gerben-van-der-mei/ Steatelid Fedde Breeuwsma makket plak foar Gerben van der Mei - FNP]</ref> Op 29 juny waard [[Avine Fokkens|Avine Fokkens-Kelder]] fan de VVD foardroegen as boargemaster fan It Hearrenfean.<ref name=":4">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1213511/avine-fokkens-foardroegen-as-nije-boargemaster-fan-gemeente-hearrenfean Avine Fokkens foardroegen as nije boargemaster fan gemeente Hearrenfean - Omrop Fryslân]</ref> Sy waard op 22 july ferfongen troch Gerda Bos-Jonkman. Jantsje van der Veen-Zeilstra luts har fanwege sûnens werom en waard ferfongen troch Douwe van Oosten.<ref name=":6">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1225107/folsleine-steatefraksje-christenunie-fryslan-wurdt-tydlik-ferfongen Folsleine steatefraksje ChristenUnie Fryslân wurdt tydlik ferfongen - Omrop Fryslân]</ref> Deputearre Sijbe Knol waard ferfongen troch Tjitte Hemstra en deputearre Matthijs de Vries troch Jantsje van der Veen-Zeilstra.<ref name=":5">[https://www.jouregio.nl/2023/07/22/gedeputeerden-benoemd-statenleden-beedigd/ Gedeputeerden benoemd, Statenleden beëdigd – Jouregio]</ref> Deputearre Friso Douwstra waard ferfongen troch Attje Meekma.<ref name=":7">[https://defryskemarren.nieuws.nl/nieuws/provinciale-staten-in-fryslan-weer-compleet Provinsjale Steaten yn Fryslân wer kompleet - De Fryske Marren Nijs]</ref> De lêste ferfangers fan de deputearren binne op [[27 septimber]] [[2023]] beëdige.<ref name=":7" /> It oantal ferkeazen froulju kaam op dat momint op 20 (42%) en it oantal manlju op 28 (58%). == Boarnen == {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} == Navigaasje == {{Navigaasje Fryske Ferkiezings}} [[Kategory:Barren yn 2023]] [[Kategory:Ferkiezings yn Fryslân]] [[Kategory:Steaten fan Fryslân]] 7oucph71cwun1tijw6xhnbloq3ky19f 1 195241 1244424 1244272 2026-11-11T19:44:24Z RomkeHoekstra 10582 1244424 wikitext text/x-wiki == nammen fan it skaai == {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Ik ha it oerlis oer de nammen fan it skaai eefkes hjirhinne ferhûze. :@Ruurd Jorritsma en Ieneach fan 'e Esk: Ik tink dat de Filipynske blaustútpappegaai (Tanygnathus sumatranus) út it skaai grutsnaffelpappegaaien (Tanygnathus) better in oare namme hawwe kin. Der is al in skaai blaustútpappegaaien (Psittinus) en in namme as dizze kin betiizgjend wêze. It ferspriedingsgebiet leit dêrnjonken op Selebes (faaks noch foar in hiel lyts part yn 'e Filipinen, mar by BirdLife wurde de Filipinen net iens neamd. Is Selebesgrutsnaffelpappegaai ek wat? Dat slút foar in part op 'e Nederlânske en Sweedske namme en op 'e Fryske namme fan it skaai oan. RomkeHoekstra (oerlis) 8 nov 2026, 11.27 (CET) ::@RomkeHoekstra en Ruurd Jorritsma: Selebesgrutsnaffelpappegaai liket my in prima ferfangende namme ta. Ik sjoch dat er yn it Sweedsk koartwei Selebespappegaai neamd wurdt, mar it sil wol net de iennichste pappegaai op dat eilân wêze, tink. Ieneach fan 'e Esk (oerlis) 8 nov 2026, 22.15 (CET) :::@RomkeHoekstraen @Ieneach fan 'e Esk: Tanygnathus sumatranus (Sulawesi) waard eartiids beskôge as behorend ta deselde soarte as T. everetti (Filipinen), mar T. everetti is dêrnei ôfsplitst. Beide hawwe in blauwe stút, mar Selebesblaustútpapegaai en Filipynske blaustútpapegaai soarget foar betizing mei Psittinus cyanurus. Ik bin der net wis fan oft de Tanygnathus-soarten (mei útsûndering fan T. megalorynchos) eins wol bysûnder grutte snaffels hawwe; eins is de snaffel fan T. sumatranus lytser as dy fan T. everetti, dus in namme as Selebesgrutsnaffelpapegaai soe net sa passend wêze (en boppedat slút it net oan by oare talen). Ik soe leaver koartere nammen brûke, sa as yn it Ingelsk en Dútsk: azuerstútpappegaai foar T. sumatranus en blaurêchpappegaai foar T. everetti. It iennichste probleem is dat de nammen yn it Nederlânsk foar T. everetti en P. cyanurus krekt oarsom binne. Ik wit net oft der oare endemyske papegaaien op Sulawesi binne; oan de nammejouwing yn oare talen te sjen soe der gjin oare binne, dus Selebespapegaai soe ek in opsje wêze kinne. Ruurd Jorritsma (oerlis) 9 nov 2026, 09.12 (CET) ::::{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} By de beskriuwing fan 'e fûgels fan it skaai kaam ik der ek efter dat der noch in ''T. everetti'' is. Dy stiet noch net by de tafoege nije yndieling fan 'e ealparkiten. Ik haw him alfêst yn it artikel fan it skaai der by set, mar mei in foarriedige namme. Ik fyn de nammen eins ek lang. Op 'e side fan 'e [[Pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] wurdt de namme blaurêchpappegaaien al foar it skaai ''Psittinus'' brûkt, dus dan sil dat wol in synonym wêze fan 'e blaustútpappegaaien (ik kom se yn Papegaaien en parkieten - Handboek en naslagwerk as blaustuitpapegaaien tsjin). Blaurêchpappegaai is dus likemin in opsje. Der binne boppedat mear endemyske pappegaaiesoarten op Selebes, dus allinnich Selebespappegaai kin eins net. Ik haw gjin probleem mei azuerstútpappegaai foar de T. sumatranus, mar doch eefkes neat mear oan dit skaai oant wy der út binne mei de nammen. Wolle jimme alletwa noch eefkes goed nei it hiele skaai sjen, ek de namme fan it skaai sels, en jimme foarkar opjaan.<br> # Tanygnathus ::::* Tanygnathus everetti – ::::* Tanygnathus gramineus – ::::* Tanygnathus lucionensis – ::::* Tanygnathus megalorynchos – ::::* Tanygnathus sumatranus – [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 9 nov 2026, 12.30 (CET) {{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Ik tink dat we ús yn in sitewaasje dat der sa'n betizing oer de skaainamme bestiet, it bêste oan 'e betsjutting fan 'e wittenskiplike namme hâlde kinne. ''Tanygnathus'' kombinearret neffens de Ingelske Wikipedy ''the Ancient Greek words tanuō "to stretch out" and gnathos "jaw"''. Ik fetsje dat op as útrutsen yn 'e breedte, mei't de snaffel net neamensweardich langer is as dy fan oare pappegaaien. Dus dan kom ik út op 'e namme groubekpappegaaien of grousnaffelpappegaaien. Wat de soarten oangiet, jou ik de foarkar oan nammen dy't sa ticht mooglik by de Nederlânske nammen bliuwe, of it moat wêze dat dêr echt wat mei is. Dus: * Tanygnathus everetti – Filipynske blaustútpappegaai * Tanygnathus gramineus – swartleiepappegaai * Tanygnathus lucionensis – blaunekkepappegaai * Tanygnathus megalorynchos – (gewoane) groubekpappegaai * Tanygnathus sumatranus – Selebesblaustútpappegaai Nei myn miening is it gjin probleem dat der ek in skaai fan blaustútpappegaaien bestiet, want hjir hawwe wy it net oer samar in blaustútpappegaai, mar oer de Filipynske blaustútpappegaai en de Selebesblaustútpappegaai. Wat seit dat alle blaustútpappegaaien yn itselde skaai ûnderbrocht wurde moatte? As jo yn it artikel oer de blaustútpappegaaien (''Psittinus'') gewoan even fermelde dat de Filipynske blaustútpappegaai en de Selebesblaustútpappegaai ta in oar skaai hearre, is it probleem neffens my oplost. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 10 nov 2026, 01.54 (CET) :{{Ping|Ruurd Jorritsma}} Kinne jo jo fine yn wat Ieneach skriuwt? Ik wol graach it skaai ôfslute. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 11 nov 2026, 20.43 (CET) 4qr3r5jwtuvq46xvj01xbmq6fcmwa7q 1244455 1244424 2026-11-12T10:10:43Z Ruurd Jorritsma 38557 /* nammen fan it skaai */ Antwurd 1244455 wikitext text/x-wiki == nammen fan it skaai == {{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} Ik ha it oerlis oer de nammen fan it skaai eefkes hjirhinne ferhûze. :@Ruurd Jorritsma en Ieneach fan 'e Esk: Ik tink dat de Filipynske blaustútpappegaai (Tanygnathus sumatranus) út it skaai grutsnaffelpappegaaien (Tanygnathus) better in oare namme hawwe kin. Der is al in skaai blaustútpappegaaien (Psittinus) en in namme as dizze kin betiizgjend wêze. It ferspriedingsgebiet leit dêrnjonken op Selebes (faaks noch foar in hiel lyts part yn 'e Filipinen, mar by BirdLife wurde de Filipinen net iens neamd. Is Selebesgrutsnaffelpappegaai ek wat? Dat slút foar in part op 'e Nederlânske en Sweedske namme en op 'e Fryske namme fan it skaai oan. RomkeHoekstra (oerlis) 8 nov 2026, 11.27 (CET) ::@RomkeHoekstra en Ruurd Jorritsma: Selebesgrutsnaffelpappegaai liket my in prima ferfangende namme ta. Ik sjoch dat er yn it Sweedsk koartwei Selebespappegaai neamd wurdt, mar it sil wol net de iennichste pappegaai op dat eilân wêze, tink. Ieneach fan 'e Esk (oerlis) 8 nov 2026, 22.15 (CET) :::@RomkeHoekstraen @Ieneach fan 'e Esk: Tanygnathus sumatranus (Sulawesi) waard eartiids beskôge as behorend ta deselde soarte as T. everetti (Filipinen), mar T. everetti is dêrnei ôfsplitst. Beide hawwe in blauwe stút, mar Selebesblaustútpapegaai en Filipynske blaustútpapegaai soarget foar betizing mei Psittinus cyanurus. Ik bin der net wis fan oft de Tanygnathus-soarten (mei útsûndering fan T. megalorynchos) eins wol bysûnder grutte snaffels hawwe; eins is de snaffel fan T. sumatranus lytser as dy fan T. everetti, dus in namme as Selebesgrutsnaffelpapegaai soe net sa passend wêze (en boppedat slút it net oan by oare talen). Ik soe leaver koartere nammen brûke, sa as yn it Ingelsk en Dútsk: azuerstútpappegaai foar T. sumatranus en blaurêchpappegaai foar T. everetti. It iennichste probleem is dat de nammen yn it Nederlânsk foar T. everetti en P. cyanurus krekt oarsom binne. Ik wit net oft der oare endemyske papegaaien op Sulawesi binne; oan de nammejouwing yn oare talen te sjen soe der gjin oare binne, dus Selebespapegaai soe ek in opsje wêze kinne. Ruurd Jorritsma (oerlis) 9 nov 2026, 09.12 (CET) ::::{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} By de beskriuwing fan 'e fûgels fan it skaai kaam ik der ek efter dat der noch in ''T. everetti'' is. Dy stiet noch net by de tafoege nije yndieling fan 'e ealparkiten. Ik haw him alfêst yn it artikel fan it skaai der by set, mar mei in foarriedige namme. Ik fyn de nammen eins ek lang. Op 'e side fan 'e [[Pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] wurdt de namme blaurêchpappegaaien al foar it skaai ''Psittinus'' brûkt, dus dan sil dat wol in synonym wêze fan 'e blaustútpappegaaien (ik kom se yn Papegaaien en parkieten - Handboek en naslagwerk as blaustuitpapegaaien tsjin). Blaurêchpappegaai is dus likemin in opsje. Der binne boppedat mear endemyske pappegaaiesoarten op Selebes, dus allinnich Selebespappegaai kin eins net. Ik haw gjin probleem mei azuerstútpappegaai foar de T. sumatranus, mar doch eefkes neat mear oan dit skaai oant wy der út binne mei de nammen. Wolle jimme alletwa noch eefkes goed nei it hiele skaai sjen, ek de namme fan it skaai sels, en jimme foarkar opjaan.<br> # Tanygnathus ::::* Tanygnathus everetti – ::::* Tanygnathus gramineus – ::::* Tanygnathus lucionensis – ::::* Tanygnathus megalorynchos – ::::* Tanygnathus sumatranus – [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 9 nov 2026, 12.30 (CET) {{Ping|RomkeHoekstra|Ruurd Jorritsma}} Ik tink dat we ús yn in sitewaasje dat der sa'n betizing oer de skaainamme bestiet, it bêste oan 'e betsjutting fan 'e wittenskiplike namme hâlde kinne. ''Tanygnathus'' kombinearret neffens de Ingelske Wikipedy ''the Ancient Greek words tanuō "to stretch out" and gnathos "jaw"''. Ik fetsje dat op as útrutsen yn 'e breedte, mei't de snaffel net neamensweardich langer is as dy fan oare pappegaaien. Dus dan kom ik út op 'e namme groubekpappegaaien of grousnaffelpappegaaien. Wat de soarten oangiet, jou ik de foarkar oan nammen dy't sa ticht mooglik by de Nederlânske nammen bliuwe, of it moat wêze dat dêr echt wat mei is. Dus: * Tanygnathus everetti – Filipynske blaustútpappegaai * Tanygnathus gramineus – swartleiepappegaai * Tanygnathus lucionensis – blaunekkepappegaai * Tanygnathus megalorynchos – (gewoane) groubekpappegaai * Tanygnathus sumatranus – Selebesblaustútpappegaai Nei myn miening is it gjin probleem dat der ek in skaai fan blaustútpappegaaien bestiet, want hjir hawwe wy it net oer samar in blaustútpappegaai, mar oer de Filipynske blaustútpappegaai en de Selebesblaustútpappegaai. Wat seit dat alle blaustútpappegaaien yn itselde skaai ûnderbrocht wurde moatte? As jo yn it artikel oer de blaustútpappegaaien (''Psittinus'') gewoan even fermelde dat de Filipynske blaustútpappegaai en de Selebesblaustútpappegaai ta in oar skaai hearre, is it probleem neffens my oplost. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 10 nov 2026, 01.54 (CET) :{{Ping|Ruurd Jorritsma}} Kinne jo jo fine yn wat Ieneach skriuwt? Ik wol graach it skaai ôfslute. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 11 nov 2026, 20.43 (CET) ::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]]en@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Ik wit it net. Ik kin libje mei de skaainamme 'groubekpappegaaien'. Ik bin lykwols fan miening dat ynklusive nammen — nammen dy't de namme fan in oare soarte folslein omfetsje — mijd wurde moatte. Dêrom soe der njonken de spesifike 'blaustútpappegaai' gjin oare soarten wêze moatte mei in namme dy't ek op '-blaustútpappegaai' einiget; of oars soe de spesifike soarte (i.c. P. cyanurus) in ûnderskiedende tafoeging nedich hawwe (i.c. bygelyks 'lytse' of 'westlike'). ::'Azuerstútpappegaai' slút oan by it gebrûk yn it Ingelsk, Dútsk, Nederlânsk (eBird/Avilist) en oare talen. Dan bliuwt noch de namme foar T. everetti oer. Ien fan de ferskillen is in turkoaiskleurige stút ynstee fan in azuerblauwe; dat soe in elegante, sij it wat eigenstannige, oplossing biede kinne. ::Mar as jo dy oplossing net noflik fine, dan folgje ik it foarstel fan Ieneach. ::* Tanygnathus everetti – turkoaisstútpappegaai ::* Tanygnathus gramineus – swartleiepappegaai ::* Tanygnathus lucionensis – blaunekkepappegaai ::* Tanygnathus megalorynchos – (gewoane) groubekpappegaai (of grutsnaffelpappegaai) ::* Tanygnathus sumatranus – azuerstútpappegaai ::[[Meidogger:Ruurd Jorritsma|Ruurd Jorritsma]] ([[Meidogger oerlis:Ruurd Jorritsma|oerlis]]) 12 nov 2026, 11.10 (CET) ms0dcd2m37nfickrm6s04u6pi7j3mgt 0 195283 1244380 1244366 2026-11-11T16:06:43Z Drewes 2754 Snypsnaren 1244380 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Bismarckhingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Loriculus tener Smit.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus tener |Beskriuwer, jier = [[Philip Sclater|Sclater]], 1877 |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Bismarckhingpappegaai''' (''Loriculus tener'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte is [[endemisme|endemysk]] yn 'e bosken fan 'e [[Bismarckarsjipel]] yn [[Papoea Nij-Guineä]]. De fûgel wurdt soms ek wol as in [[ûndersoarte]] fan 'e ''[[Loriculus aurantiifrons]]'' beskôge. == Beskriuwing == Mantsjes en wyfkes binne foar it grutste part grien mei in felread plak op 'e kiel, in swarte snaffel en giele eagen. Mantsjes hawwe in gielgriene stút mei in giele sturt. Wyfkes hawwe griene wangen (lykas ek mantsjes), mar mei in grienblauwe waas. Juvenilen hawwe noch gjin kielplak en in brune snaffel en eagen. == Fersprieding en leefgebiet == De Bismarckhingpappegaai komt foar op eilannen yn 'e [[Bismarckarsjipel]]. De fûgel libbet yn 'e measte kust- en leechlângebieten fan [[Nij-Brittanje]] en [[Nij-Ierlân]] en mijd de sintrale heechlângebieten. Hy is ek te finen op 'e [[Duke of York-eilannen]], [[Nij-Hannover]], Manne, Selapiu, Tsoilaunung, Patio en oare lytsere eilannen yn 'e omkriten. De fûgel libbet yn leechlânreinwâlden oant op hichtes fan 500 meter, mar hat de foarkar foar gebieten leger as 200 meter. == Gedrach en ekology == It is in frij skrutene fûgel dy't min te sjen is. Hy wurdt meastentiids yn lytsere groepkes fan 2 oant 4 fûgels oantroffen. Wyfkes lizze ornaris 3 oant 4 aaien. De fûgel foerazjearret op ferskate wylde fruchten, blommen en knoppen, en yt somtiden ek lytse ynsektelarven. == Status en bedrigings == Net oars as in soad oare fûgels yn 'e Bismarckarsjipel wurdt de Bismarckhingpappegaai bedrige troch ûntbosking, útwreidzjende minsklike delsettingen, mynbou en yllegale houtkap. Fan 2004 oant 2018 waard de soarte troch de [[IUCN]] klassifisearre as gefoelich (''Near Threatened''), mar yn 2021 is de status feroare nei [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> De wylde populaasje wurdt tusken de 2.500 en 10.000 folwoeksen fûgels rûsd. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bismarck-hanging-parrot-loriculus-tener BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/gfhpar1 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gfhpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus tener}} }} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] 9f3zd2qohip6izmrr88e651uvjiw07k 0 195285 1244379 1244368 2026-11-11T15:25:16Z Drewes 2754 oare beskriuwer neffens oare Wikipeyen 1244379 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Readkroantsje |Ofbyld = [[Ofbyld:Ornithological miscellany (Plate) (5982058786) (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus stigmatus |Beskriuwer, jier = ([[Salomon Müller|Müller]], 1843) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} It '''readkroantsje''' (''Loriculus stigmatus''), ek wol de brûnstúthingpappegaai neamd, is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). == Beskriuwing == It readkroantsje is in lytse griene pappegaai. De fûgel hat ek read op 'e kiel, de sturt, de estút en in plak op it skouder, in gieleftige tint op 'e rêch en in swarteftige snaffel. It mantsje hat ljochte eagen en in reade foarholle, wat it wyfke mist. By piken binne de kiel en de skouders gielich. De soarte ferskilt fan oare hingpappegaaien troch de donkere snaffel, it giele rêchplak en by it mantsje de reade foarholle. == Fersprieding en systematiek == De fûgel komt foar op [[Selebes]] en de omlizzende eilannen. De soarte wurdt of as [[monotypysk takson|monotypysk]] beskôge of ferdield yn trije [[ûndersoarte|ûndersoarten]]: * ''Loriculus stigmatus stigmatus'' – Selebes. * ''Loriculus stigmatus croconotus'' – [[Bûton]] en [[Mûna]] (foar de kust fan eastlik Selebes). * ''Loriculus stigmatus quadricolor'' – de [[Togianeilannen]] (foar de kust fan noard-sintraal Selebes). == Leefwiis == It readkroantsje komt foar yn boskrike gebieten yn leechlânwâlden en heuvellânskippen, dêr't er allinnich of yn pearkes yn 'e heechste beamlagen sjoen wurdt. == Status en bedrigings == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt oannommen dat de oantallen ôfnimme, mar noch net sa slim dat de soarte as bedrige beskôge wurde moat. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] ([[IUCN]]) klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sulawesi-hanging-parrot-loriculus-stigmatus BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/suhpar1 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/suhpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus stigmatus}} }} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] ko6jz0685sy5w7s7cejw8rib5m669yt 0 195287 1244372 2026-11-11T12:35:43Z Klaasgroen 50943 synonym 1244372 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Beand Baas en Smarige Skep]] 9zvzvwsyot2owuvorepx4lbxl1m7im6 0 195288 1244373 2026-11-11T12:42:45Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Javaanske hingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Loriculus pusillus -Java -Indonesia-6.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus pusillus |Beskriuw..." 1244373 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Javaanske hingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Loriculus pusillus -Java -Indonesia-6.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus pusillus |Beskriuwer, jier = ([[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1859) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Javaanske hingpappegaai''' (''Loriculus pusillus'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). == Ferskining en lûd == De Javaanske hingpappegaai is in tige lytse pappegaai mei in koarte sturt. It fearrekleed is meastentiids gersgrien, mei felread op 'e boppedielen en de fûgel hat in lytse oranje snaffel. De fûgel kin ek in feloranje plak op it boarst hawwe, mar dat is net altiten te sjen. Der binne gjin ferlykbere soarten yn syn ferspriedingsgebiet. == Fersprieding en systematiek == De fûgel komt lânseigen foar op de eilannen [[Java]] en [[Baly]] yn [[Yndoneezje]]. De soarte wurdt as [[monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net yn [[ûndersoarte|ûndersoarten]] ferdield wurdt. == Hâlden en dragen == De Javaanske hingpappegaai libbet yn boskrike gebieten yn 'e leechlannen en heuvellannen. Troch syn kleur en grutte is hy dreech te sjen. Oars as gruttere pappegaaien wurdt er net faak yn grutte groepen oantroffen, mar wurdt er allinnich of yn pearkes sjoen. Hy wurdt meast by bloeiende beammen en planten oantroffen. == Status en bedrigings == De Javaanske hingpappegaai wurdt bedrige troch de oanhâldende yllegale hannel yn koaifûgels. Dat bart sa'n soad, dat de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] ([[IUCN]]) de soarte as gefoelich (''Near Threatened'', NT).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> klassifisearret . {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-throated-hanging-parrot-loriculus-pusillus BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-throated-hanging-parrot-loriculus-pusillus eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/ythpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus pusillus}} }} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] gbvg212zvb6bvmsla9vkw0225cfsp0l 0 195289 1244374 2026-11-11T12:43:07Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Javaanske hingpappegaai]] 1244374 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Javaanske hingpappegaai]] g63qmijkt0t5g4eujg7g2dtaz2hh9ge 0 195290 1244375 2026-11-11T14:32:41Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Filipynske hingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Colasisi (cropped).png|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus philippensis |Beskriuwer, jier = (..." 1244375 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Filipynske hingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Colasisi (cropped).png|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus philippensis |Beskriuwer, jier = ([[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Filipynske hingpappegaai''' (''Loriculus philippensis'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte is lânseigen op 'e [[Filipinen]]. Yn it Filipynsk wurdt dizze fûgel ek wol ''colassi'' neamd. Yn 'e [[Visayas]] wurdt er as ''kusi'', ''kolansi'' of ''kolasisi'' oantsjut. == Beskriuwing == De Filipynske hingpappegaai is 14 sm lang en de lytste pappegaaieftige dy't yn 'e Fillipinen foarkomt. Mantsjes en wyfkes ferskille gâns faninoar, en ek de ferskate [[ûndersoarte|ûndersoarten]] ferskille ûnderling frijwat. It mantsje hat in gielgrien boarst, in gielgriene búk en gielgriene ûndersturtdekfearren. De foarhollen en it foarste diel fan 'e krún binne read. De krún en de nekke hawwe in goudgiele waas en yn 'e nekke sit in smelle oranje bân. De snaffel is oranjeread en ûnder de snaffel sit in oranjeread plak oant it boppeboarst. De ûnderrêch en boppesturtdekfearren binne read. De wjukken en de sturt binne oan 'e boppekant grien en ûnder grienblau. De iris is donkerbrún en de poaten binne fleiskleurich. De pop mist it reade plak op 'e hals en it boarst en hat dêr in giele waas. It foarste part fan 'e wangen is himelsblau en it read op 'e krún is beheind ta de foarholle. In juvenyl is hielendal grien, mei útsûndering fan 'e stút, sturt en wjukken, dy't deselde kleur hawwe as by in folwoeksen eksimplaar. == Fersprieding en taksonomy == Fan 'e Filipynske hingpappegaai binne njoggen [[ûndersoarte]]n bekend. De fûgel is net hiel goed ûndersocht en it is mooglik dat guon ûndersoarten útstoarn binne. De status fan 'e populaasje op Cebu is net dúdlik. * ''Loriculus philippensis apicalis'' – [[Bazol]], [[Balut]], [[Dinagat]], [[Mindanao]] en [[Siargao]]. * ''Loriculus philippensis bournsi'' – [[Sibuyan]]. * ''Loriculus philippensis chrysonotus'' – [[Cebu]]. * ''Loriculus philippensis dohertyi'' – [[Basilan]]. * ''Loriculus philippensis mindorensis'' – [[Mindoro]]. * ''Loriculus philippensis philippensis'' – [[Banton]], [[Catanduanes]], [[Luzon]], [[Marinduque]] en [[Polillo]]. * ''Loriculus philippensis regulus'' – [[Guimaras]], [[Masbate]], [[Negros]], [[Panay]], [[Romblon]], [[Tablas]] en [[Ticao]]. * ''Loriculus philippensis siquijorensis'' – [[Siquijor]]. * ''Loriculus philippensis worcesterei'' – [[Biliran]], [[Bohol]], [[Buad]], [[Calicoan]], [[Leyte]], [[Maripipi]] en [[Samar (eilân)|Samar]]. By ''L. p. philippensis'', ''L. p. siquijorensis'' en ''L. p. mindorensis'' is de foarkant fan 'e kop read. By ''L. p. worcesterei'', ''L. p. apacalis'' en ''L. p. dohertyi'' is dat ek sa, mar dêr is ek de krún read. By ''L. p. regulus'' en ''L. p. bournsi'' is de foarkant fan 'e kop read en de krún giel. By ''L. p. chrysonotus'' is de foarkant fan 'e kop read en de krún oant de rêch gieloranje. It mantsje fan ''L. p. apicalis'', ''L. p. dohertyi'', ''L. p. siquijorensis'' en ''L. p. worcesterei'' hat in oranjeread plak op 'e boppeside fan it boarst. By de oare ûndersoarten is hast it hiele boarst en in diel fan 'e kiel fan it mantsje oranjeread. Op [[Camiguin]] komt in nau besibbe soarte foar: de ''[[Loriculus camiguinensis]]''. == Hâlden en dragen == De Filipynske hingpappegaai komt gewoanlik allinnich of yn pearkes foar yn wâlden oant sa'n 1000 meter boppe seenivo, mar wurdt ek wol sjoen yn tunen en in enkel kear op gruttere hichten oant sa'n 2500 meter. De fûgel yt de blommen en sappen fan bloeiende kokosnûtpalmen, sied, en sêfte fruchten lykas figen en beien. == Status en bedrigings == De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre, mar de soarte wurdt omskreaun as algemien yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] ([[IUCN]]) klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/philippine-hanging-parrot-loriculus-philippensis BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/phhpar1 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/phhpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus philippensis}} }} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fillipinen]] nkl809o3godupaug2inpbek1m1sxtjy 1244393 1244375 2026-11-11T16:47:55Z RomkeHoekstra 10582 1244393 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Filipynske hingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Colasisi (cropped).png|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus philippensis |Beskriuwer, jier = ([[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Filipynske hingpappegaai''' (''Loriculus philippensis'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte is lânseigen op 'e [[Filipinen]]. Yn it Filipynsk wurdt dizze fûgel ek wol ''colassi'' neamd. Yn 'e [[Visayas]] wurdt er as ''kusi'', ''kolansi'' of ''kolasisi'' oantsjut. == Beskriuwing == De Filipynske hingpappegaai is 14 sm lang en de lytste pappegaaieftige dy't yn 'e Filipinen foarkomt. Mantsjes en wyfkes ferskille gâns faninoar, en ek de ferskate [[ûndersoarte|ûndersoarten]] ferskille ûnderling frijwat. It mantsje hat in gielgrien boarst, in gielgriene búk en gielgriene ûndersturtdekfearren. De foarhollen en it foarste diel fan 'e krún binne read. De krún en de nekke hawwe in goudgiele waas en yn 'e nekke sit in smelle oranje bân. De snaffel is oranjeread en ûnder de snaffel sit in oranjeread plak oant it boppeboarst. De ûnderrêch en boppesturtdekfearren binne read. De wjukken en de sturt binne oan 'e boppekant grien en ûnder grienblau. De iris is donkerbrún en de poaten binne fleiskleurich. De pop mist it reade plak op 'e hals en it boarst en hat dêr in giele waas. It foarste part fan 'e wangen is himelsblau en it read op 'e krún is beheind ta de foarholle. In juvenyl is hielendal grien, mei útsûndering fan 'e stút, sturt en wjukken, dy't deselde kleur hawwe as by in folwoeksen eksimplaar. == Fersprieding en taksonomy == Fan 'e Filipynske hingpappegaai binne njoggen [[ûndersoarte]]n bekend. De fûgel is net hiel goed ûndersocht en it is mooglik dat guon ûndersoarten útstoarn binne. De status fan 'e populaasje op Cebu is net dúdlik. * ''Loriculus philippensis apicalis'' – [[Bazol]], [[Balut]], [[Dinagat]], [[Mindanao]] en [[Siargao]]. * ''Loriculus philippensis bournsi'' – [[Sibuyan]]. * ''Loriculus philippensis chrysonotus'' – [[Cebu]]. * ''Loriculus philippensis dohertyi'' – [[Basilan]]. * ''Loriculus philippensis mindorensis'' – [[Mindoro]]. * ''Loriculus philippensis philippensis'' – [[Banton]], [[Catanduanes]], [[Luzon]], [[Marinduque]] en [[Polillo]]. * ''Loriculus philippensis regulus'' – [[Guimaras]], [[Masbate]], [[Negros]], [[Panay]], [[Romblon]], [[Tablas]] en [[Ticao]]. * ''Loriculus philippensis siquijorensis'' – [[Siquijor]]. * ''Loriculus philippensis worcesterei'' – [[Biliran]], [[Bohol]], [[Buad]], [[Calicoan]], [[Leyte]], [[Maripipi]] en [[Samar (eilân)|Samar]]. By ''L. p. philippensis'', ''L. p. siquijorensis'' en ''L. p. mindorensis'' is de foarkant fan 'e kop read. By ''L. p. worcesterei'', ''L. p. apacalis'' en ''L. p. dohertyi'' is dat ek sa, mar dêr is ek de krún read. By ''L. p. regulus'' en ''L. p. bournsi'' is de foarkant fan 'e kop read en de krún giel. By ''L. p. chrysonotus'' is de foarkant fan 'e kop read en de krún oant de rêch gieloranje. It mantsje fan ''L. p. apicalis'', ''L. p. dohertyi'', ''L. p. siquijorensis'' en ''L. p. worcesterei'' hat in oranjeread plak op 'e boppeside fan it boarst. By de oare ûndersoarten is hast it hiele boarst en in diel fan 'e kiel fan it mantsje oranjeread. Op [[Camiguin]] komt in nau besibbe soarte foar: de ''[[Loriculus camiguinensis]]''. == Hâlden en dragen == De Filipynske hingpappegaai komt gewoanlik allinnich of yn pearkes foar yn wâlden oant sa'n 1000 meter boppe seenivo, mar wurdt ek wol sjoen yn tunen en in enkel kear op gruttere hichten oant sa'n 2500 meter. De fûgel yt de blommen en sappen fan bloeiende kokosnûtpalmen, sied, en sêfte fruchten lykas figen en beien. == Status en bedrigings == De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre, mar de soarte wurdt omskreaun as algemien yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] ([[IUCN]]) klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/philippine-hanging-parrot-loriculus-philippensis BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/phhpar1 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/phhpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus philippensis}} }} {{DEFAULTSORT:Filipinske hingpappegaai]]}} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fillipinen]] b5tcyd9vgdau8834t2pn1md4v7t695l 1244394 1244393 2026-11-11T16:48:50Z RomkeHoekstra 10582 1244394 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Filipynske hingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Colasisi (cropped).png|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus philippensis |Beskriuwer, jier = ([[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Filipynske hingpappegaai''' (''Loriculus philippensis'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte is lânseigen op 'e [[Filipinen]]. Yn it Filipynsk wurdt dizze fûgel ek wol ''colassi'' neamd. Yn 'e [[Visayas]] wurdt er as ''kusi'', ''kolansi'' of ''kolasisi'' oantsjut. == Beskriuwing == De Filipynske hingpappegaai is 14 sm lang en de lytste pappegaaieftige dy't yn 'e Filipinen foarkomt. Mantsjes en wyfkes ferskille gâns faninoar, en ek de ferskate [[ûndersoarte|ûndersoarten]] ferskille ûnderling frijwat. It mantsje hat in gielgrien boarst, in gielgriene búk en gielgriene ûndersturtdekfearren. De foarhollen en it foarste diel fan 'e krún binne read. De krún en de nekke hawwe in goudgiele waas en yn 'e nekke sit in smelle oranje bân. De snaffel is oranjeread en ûnder de snaffel sit in oranjeread plak oant it boppeboarst. De ûnderrêch en boppesturtdekfearren binne read. De wjukken en de sturt binne oan 'e boppekant grien en ûnder grienblau. De iris is donkerbrún en de poaten binne fleiskleurich. De pop mist it reade plak op 'e hals en it boarst en hat dêr in giele waas. It foarste part fan 'e wangen is himelsblau en it read op 'e krún is beheind ta de foarholle. In juvenyl is hielendal grien, mei útsûndering fan 'e stút, sturt en wjukken, dy't deselde kleur hawwe as by in folwoeksen eksimplaar. == Fersprieding en taksonomy == Fan 'e Filipynske hingpappegaai binne njoggen [[ûndersoarte]]n bekend. De fûgel is net hiel goed ûndersocht en it is mooglik dat guon ûndersoarten útstoarn binne. De status fan 'e populaasje op Cebu is net dúdlik. * ''Loriculus philippensis apicalis'' – [[Bazol]], [[Balut]], [[Dinagat]], [[Mindanao]] en [[Siargao]]. * ''Loriculus philippensis bournsi'' – [[Sibuyan]]. * ''Loriculus philippensis chrysonotus'' – [[Cebu]]. * ''Loriculus philippensis dohertyi'' – [[Basilan]]. * ''Loriculus philippensis mindorensis'' – [[Mindoro]]. * ''Loriculus philippensis philippensis'' – [[Banton]], [[Catanduanes]], [[Luzon]], [[Marinduque]] en [[Polillo]]. * ''Loriculus philippensis regulus'' – [[Guimaras]], [[Masbate]], [[Negros]], [[Panay]], [[Romblon]], [[Tablas]] en [[Ticao]]. * ''Loriculus philippensis siquijorensis'' – [[Siquijor]]. * ''Loriculus philippensis worcesterei'' – [[Biliran]], [[Bohol]], [[Buad]], [[Calicoan]], [[Leyte]], [[Maripipi]] en [[Samar (eilân)|Samar]]. By ''L. p. philippensis'', ''L. p. siquijorensis'' en ''L. p. mindorensis'' is de foarkant fan 'e kop read. By ''L. p. worcesterei'', ''L. p. apacalis'' en ''L. p. dohertyi'' is dat ek sa, mar dêr is ek de krún read. By ''L. p. regulus'' en ''L. p. bournsi'' is de foarkant fan 'e kop read en de krún giel. By ''L. p. chrysonotus'' is de foarkant fan 'e kop read en de krún oant de rêch gieloranje. It mantsje fan ''L. p. apicalis'', ''L. p. dohertyi'', ''L. p. siquijorensis'' en ''L. p. worcesterei'' hat in oranjeread plak op 'e boppeside fan it boarst. By de oare ûndersoarten is hast it hiele boarst en in diel fan 'e kiel fan it mantsje oranjeread. Op [[Camiguin]] komt in nau besibbe soarte foar: de ''[[Loriculus camiguinensis]]''. == Hâlden en dragen == De Filipynske hingpappegaai komt gewoanlik allinnich of yn pearkes foar yn wâlden oant sa'n 1000 meter boppe seenivo, mar wurdt ek wol sjoen yn tunen en in enkel kear op gruttere hichten oant sa'n 2500 meter. De fûgel yt de blommen en sappen fan bloeiende kokosnûtpalmen, sied, en sêfte fruchten lykas figen en beien. == Status en bedrigings == De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre, mar de soarte wurdt omskreaun as algemien yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] ([[IUCN]]) klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/philippine-hanging-parrot-loriculus-philippensis BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/phhpar1 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/phhpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus philippensis}} }} {{DEFAULTSORT:Filipinske hingpappegaai]]}} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] 4efunv8yzdk30yrmg1n9v49ug80qcj2 0 195291 1244376 2026-11-11T14:33:10Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Filipynske hingpappegaai]] 1244376 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Filipynske hingpappegaai]] dg9l0pnr98s533e95li5lziyy8011mn 0 195292 1244381 2026-11-11T16:18:09Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Blaukroantsje |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue-crowned Hanging-Parrot (Loriculus galgulus) (8730185343).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus galg..." 1244381 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Blaukroantsje |Ofbyld = [[Ofbyld:Blue-crowned Hanging-Parrot (Loriculus galgulus) (8730185343).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus galgulus |Beskriuwer, jier = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} It '''blaukroantsje''' (''Loriculus galgulus'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De wittenskiplike soartenamme waard yn 1758 as ''Psittacus galgulus'' publisearre troch [[Carl Linnaeus]]. It blaukroantsje en oare fûgels út dit skaai wurde wol hingpappegaaien of flearmûspappegaaien neamd, om't se krekt lykas flearmûzen ûndersteboppe hingjend rêste en sliepe kinne. == Beskriuwing == Dizze fûgel is 12 sintimeter lang en foar it grutste part grien. It mantsje hat in blau plak op 'e griene kop, in oranje plak op 'e boppekant fan 'e rêch en in read plak op 'e kiel; it wyfke mist dy skaaimerken of binne swak oanwêzich. De stút en it grutste diel fan 'e frij koarte sturt binne read. De iris is donkerbrún en de poaten binne fleiskleurich. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze fûgel komt foar op it skiereilân [[Malakka (skiereilân)|Malakka]], [[Sumatra]] en [[Borneo]]. It is in algemiene fûgel yn reinwâlden en sekundêr bosk, mar se wurde ek oantroffen op túnkerijen en plantaazjes. == Hâlden en dragen == Harren iten bestiet út sêfte fruchten, lykas figen, bananen, sêfte parren, beien, apels en lytse ynsekten. Fierder yt de fûgel ek sêft sied. De fûgel is tige sosjaal en is it leafst yn it selskip fan ien of mear soartgenoaten. Lykas de measte pappegaaieftigen klauderet er graach. == Status en bedrigings == It blaukroantsje hat in grut ferspriedingsgebiet en allinnich al dêrom is de kâns op útstjerren lyts. De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre, mar der wurdt oannommen dat de soarte yn oantal tebekrint. Dêrom stiet dizze hingpappegaai as net bedrige op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]].<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-crowned-hanging-parrot-loriculus-galgulus BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/bchpar1 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bchpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus galgulus}} }} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] mdihvhntwgp5lc1v853u8wfdc123thl 0 195293 1244382 2026-11-11T16:18:34Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Blaukroantsje]] 1244382 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Blaukroantsje]] gu1734an82hpx3o55elzbj4ec7revwh 0 195294 1244383 2026-11-11T16:31:01Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Floareshingpappegaai |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus flosculus |Beskriuwer, jier = ([[Alfred Russel Wallace|Wallace]], 1864) |IUCN-s..." 1244383 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Floareshingpappegaai |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus flosculus |Beskriuwer, jier = ([[Alfred Russel Wallace|Wallace]], 1864) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Floareshingpappegaai''' (''Loriculus flosculus'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op it eilân [[Floares]] (en omlizzende lytsere eilannen) yn 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] yn [[Yndoneezje]]. De fûgel is ferneamd nei de Britske natuerûndersiker [[Alfred Russel Wallace]]. == Beskriuwing == De Floareshingpappegaai is in tige lytse fûgel mei in lingte fan 11 oant 12 sintimeter. It mantsje is foar it grutste part grien, mei in reade snaffel, in read plak op 'e kiel, in donkerreade nekke, oranje poaten en in helderreade stút en boppesturtdekfearren. It wyfke hat minder read op 'e kiel, of mist dit hielendal. == Fersprieding en leefgebiet == De fûgel komt allinne foar op it Yndonezyske eilân Floares. It leefgebiet bestiet út oerbleaun oerwâld, heal-oerwâld, boskrânen en sekundêr bosk mei frucht- en bloeiende beammen yn 'e leechlannen en heuvellannen oant sa'n 1000 meter hichte. == Hâlden en dragen == De fûgel wurdt meastentiids allinne, yn pearkes of yn lytse, fluch bewegende groepkes oantroffen. Hy foerazjearret yn 'e kroanen fan 'e beammen en yt benammen nektar, blommen, knoppen en sêfte fruchten lykas figen. Lykas oare hingpappegaaien kin er ûndersteboppe hingjend sliepe en rêste. == Status en bedrigings == De Floareshingpappegaai hat in lyts ferspriedingsgebiet en in beheinde populaasje dy't tebekrint troch habitatferlies en it kappen fan bosk. Dêrom wurdt de soarte troch de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] ([[IUCN]]) as kwetsber (''Vulnerable'', VU) klassifisearre. De totale populaasje wurdt op 2.500 oant 10.000 folwoeksen fûgels rûsd en de oantallen rinne noch fierder tebek. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hanging-parrot-loriculus-flosculus BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/wahpar2?siteLanguage=iw eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/wahpar2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus flosculus}} }} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] b7yqjzlf7wml2vsuctt0uo2cp3j14sh 1244385 1244383 2026-11-11T16:31:37Z RomkeHoekstra 10582 /* Status en bedrigings */ 1244385 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Floareshingpappegaai |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus flosculus |Beskriuwer, jier = ([[Alfred Russel Wallace|Wallace]], 1864) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Floareshingpappegaai''' (''Loriculus flosculus'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op it eilân [[Floares]] (en omlizzende lytsere eilannen) yn 'e [[Lytse Sûnda-eilannen]] yn [[Yndoneezje]]. De fûgel is ferneamd nei de Britske natuerûndersiker [[Alfred Russel Wallace]]. == Beskriuwing == De Floareshingpappegaai is in tige lytse fûgel mei in lingte fan 11 oant 12 sintimeter. It mantsje is foar it grutste part grien, mei in reade snaffel, in read plak op 'e kiel, in donkerreade nekke, oranje poaten en in helderreade stút en boppesturtdekfearren. It wyfke hat minder read op 'e kiel, of mist dit hielendal. == Fersprieding en leefgebiet == De fûgel komt allinne foar op it Yndonezyske eilân Floares. It leefgebiet bestiet út oerbleaun oerwâld, heal-oerwâld, boskrânen en sekundêr bosk mei frucht- en bloeiende beammen yn 'e leechlannen en heuvellannen oant sa'n 1000 meter hichte. == Hâlden en dragen == De fûgel wurdt meastentiids allinne, yn pearkes of yn lytse, fluch bewegende groepkes oantroffen. Hy foerazjearret yn 'e kroanen fan 'e beammen en yt benammen nektar, blommen, knoppen en sêfte fruchten lykas figen. Lykas oare hingpappegaaien kin er ûndersteboppe hingjend sliepe en rêste. == Status en bedrigings == De Floareshingpappegaai hat in lyts ferspriedingsgebiet en in beheinde populaasje dy't tebekrint troch habitatferlies en it kappen fan bosk. Dêrom wurdt de soarte troch de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] ([[IUCN]]) as kwetsber (''Vulnerable'', VU) klassifisearre. De totale populaasje wurdt op 2.500 oant 10.000 folwoeksen fûgels rûsd en de oantallen rinne noch fierder tebek. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hanging-parrot-loriculus-flosculus BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/wahpar2?siteLanguage=iw eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/wahpar2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus flosculus}} }} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] oudwxov86clvpdxr79syqs5zx4yxwxp 0 195295 1244384 2026-11-11T16:31:23Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Floareshingpappegaai]] 1244384 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Floareshingpappegaai]] bxxg31db3084h0cewu9utwld5ozieop 2 195296 1244386 2026-11-11T16:31:40Z Taalstraat 60666 /* */ 1244386 wikitext text/x-wiki Ik sprek gjin Frysk, mar ik fûn in artikel oer keileem sûnder de beskikbere ôfbylding fan it Reiklif sa bûtengewoan dat ik besletten haw it ek op 'e Friese Wikipedia te pleatsen. 9myxydxvtgt0lbevpn1lgq9rpkr5t5f 1244387 1244386 2026-11-11T16:33:11Z Taalstraat 60666 /* */ 1244387 wikitext text/x-wiki Ik sprek gjin Frysk, mar ik fûn in artikel oer keileem sûnder de beskikbere ôfbylding fan it Reaklif sa bûtengewoan dat ik besletten haw it ek op 'e Friese Wikipedia te pleatsen. egfy9x778u5p0psz1oq4gup8dak64ta 0 195297 1244388 2026-11-11T16:45:02Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Lytse hingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Pygmy hanging parrot.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus exilis |Beskriuwer, jier = (Hermann S..." 1244388 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Lytse hingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Pygmy hanging parrot.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus exilis |Beskriuwer, jier = ([[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1866) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''lytse hingpappegaai''' of '''griene hingpappegaai''' (''Loriculus exilis'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op it eilân [[Selebes]] en it byhearrende eilân [[Bûton]] yn [[Yndoneezje]]. == Kenmerken == De fûgel is 10 oant 11 sintimeter lang en is de lytste soarte fan alle hingpappegaaien. It pappegaaike is foar it grutste part grien, fan ûnderen wat ljochter en mear gielgrien. De snaffel is read, de poaten binne oranje en op 'e kiel sit in lyts read plakje. De stút en de boppesturtdekfearren binne read. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte is endemysk op Selebes en Bûton. It is in fûgel fan mangroves, leechlânreinwâld en hellingwâlden oant op 1200 meter boppe seenivo. De fûgel is relatyf seldsum en is frij dreech te determinearjen. == Status en bedrigings == De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre; de oantallen nimme nei alle gedachten ôf troch ûntbosking. Oannommen wurdt dat de fûgel minder seldsum is as it liket, om't er sa dreech te identifisearjen is. Dêrom stiet de soarte as [[net bedrige]] op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. Der jilde fierders beheinings foar de hannel om't de fûgel yn Bylage II fan it [[CITES]]-ferdrach stiet. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pygmy-hanging-parrot-loriculus-exilis BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/pyghap1 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/pyghap1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus exilis}} }} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] ofnriksplwo8e6r1plrpq2tgsa7x4d9 1244391 1244388 2026-11-11T16:46:10Z RomkeHoekstra 10582 1244391 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Lytse hingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Pygmy hanging parrot.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus exilis |Beskriuwer, jier = ([[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1866) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''lytse hingpappegaai''' of '''griene hingpappegaai''' (''Loriculus exilis'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op it eilân [[Selebes]] en it byhearrende eilân [[Bûton]] yn [[Yndoneezje]]. == Kenmerken == De fûgel is 10 oant 11 sintimeter lang en is de lytste soarte fan alle hingpappegaaien. It pappegaaike is foar it grutste part grien, fan ûnderen wat ljochter en mear gielgrien. De snaffel is read, de poaten binne oranje en op 'e kiel sit in lyts read plakje. De stút en de boppesturtdekfearren binne read. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte is endemysk op Selebes en Bûton. It is in fûgel fan mangroves, leechlânreinwâld en hellingwâlden oant op 1200 meter boppe seenivo. De fûgel is relatyf seldsum en is frij dreech te determinearjen. == Status en bedrigings == De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre; de oantallen nimme nei alle gedachten ôf troch ûntbosking. Oannommen wurdt dat de fûgel minder seldsum is as it liket, om't er sa dreech te identifisearjen is. Dêrom stiet de soarte as [[net bedrige]] op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. Der jilde fierders beheinings foar de hannel om't de fûgel yn Bylage II fan it [[CITES]]-ferdrach stiet. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pygmy-hanging-parrot-loriculus-exilis BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/pyghap1 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/pyghap1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus exilis}} }} {{DEFAULTSROT:Litse hingpappegaai}} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] pzo7fk8mmth98i2bjpusum3gxztqpvl 1244392 1244391 2026-11-11T16:46:26Z RomkeHoekstra 10582 1244392 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Lytse hingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Pygmy hanging parrot.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus exilis |Beskriuwer, jier = ([[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1866) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''lytse hingpappegaai''' of '''griene hingpappegaai''' (''Loriculus exilis'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op it eilân [[Selebes]] en it byhearrende eilân [[Bûton]] yn [[Yndoneezje]]. == Kenmerken == De fûgel is 10 oant 11 sintimeter lang en is de lytste soarte fan alle hingpappegaaien. It pappegaaike is foar it grutste part grien, fan ûnderen wat ljochter en mear gielgrien. De snaffel is read, de poaten binne oranje en op 'e kiel sit in lyts read plakje. De stút en de boppesturtdekfearren binne read. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte is endemysk op Selebes en Bûton. It is in fûgel fan mangroves, leechlânreinwâld en hellingwâlden oant op 1200 meter boppe seenivo. De fûgel is relatyf seldsum en is frij dreech te determinearjen. == Status en bedrigings == De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre; de oantallen nimme nei alle gedachten ôf troch ûntbosking. Oannommen wurdt dat de fûgel minder seldsum is as it liket, om't er sa dreech te identifisearjen is. Dêrom stiet de soarte as [[net bedrige]] op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]]. Der jilde fierders beheinings foar de hannel om't de fûgel yn Bylage II fan it [[CITES]]-ferdrach stiet. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pygmy-hanging-parrot-loriculus-exilis BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/pyghap1 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/pyghap1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus exilis}} }} {{DEFAULTSORT:Litse hingpappegaai}} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] j6ys63mdwxwrfust0tjqsyd5vfxg4im 0 195298 1244389 2026-11-11T16:45:24Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Lytse hingpappegaai]] 1244389 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lytse hingpappegaai]] le7551jtms4kconmpbmnd7ssvnpr0cb 0 195299 1244390 2026-11-11T16:45:52Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Lytse hingpappegaai]] 1244390 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lytse hingpappegaai]] le7551jtms4kconmpbmnd7ssvnpr0cb 0 195300 1244395 2026-11-11T16:58:59Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Srylankaanske hingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Ceylon Hanging Parrot.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus beryllinus |Beskriuwer, jier =..." 1244395 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Srylankaanske hingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Ceylon Hanging Parrot.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus beryllinus |Beskriuwer, jier = ([[Johann Reinhold Forster|Forster]], 1781) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Srylankaanske hingpappegaai''' (''Loriculus beryllinus'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op [[Sry Lanka]]. == Ferskining == De Srylankaanske hingpappegaai is in lytse griene pappegaai fan 14 sintemeter lang. It mantsje hat in reade snaffel, reade boppedielen en in reade krún. Der is ek in oranjereade tint op 'e rêch te sjen. It wyfke liket der in soad op, mar hat faak in wat minder opfallende reade krún en minder oranjeread op 'e rêch. == Fersprieding en systematiek == De fûgel is [[Endemisme|endemysk]] op [[Sry Lanka]] en wurdt as [[monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, itjinge betsjut dat er net yn [[ûndersoarte|ûndersoarten]] ferdield wurdt. == Status en bedrigings == De soarte hat in frij lyts ferspriedingsgebiet en de populaasjetrend is net bekend, mar der binne gjin oanwizingen fan grutte bedrigings. Dêrfandinne klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] ([[IUCN]]) de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sri-lanka-hanging-parrot-loriculus-beryllinus BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/cehpar1 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/cehpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus beryllinus}} }} {{DEFAULTSORT:Srilankaanske hingpappegaai}} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] 2r1836xhu4iw22k1igl0b6jaesb8up0 0 195301 1244397 2026-11-11T17:23:14Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = gielkroantsje |Ofbyld = [[Ofbyld:Loriculus aurantiifrons - Redbeardbirder - 672059739 (cropped).jpeg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus au..." 1244397 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gielkroantsje |Ofbyld = [[Ofbyld:Loriculus aurantiifrons - Redbeardbirder - 672059739 (cropped).jpeg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus aurantiifrons |Beskriuwer, jier = ([[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1873) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} It '''gielkroantsje''' of de '''oranjefoarhollehingpappegaai''' (''Loriculus aurantiifrons'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). == Ferskining en lûd == De soarte is in tige lytse pappegaai. It fearrekleed is hielendal grien, mei in swarte snaffel, reade boppedielen en in read plak op it ûnderste diel fan 'e kiel. It mantsje hat in goudgiele foarholle en ljochte eagen, wylst it wyfke in blauwe waas oer it gesicht en donkere eagen hat. == Fersprieding en systematiek == It gielkroantsje is ferdield yn trije [[ûndersoarte|ûndersoarten]]: * ''Loriculus aurantiifrons aurantiifrons'' – komt foar op [[Misool]]. * ''Loriculus aurantiifrons batavorum'' – komt foar op [[Waigeo]] en by de noardwestlike kust fan [[Nij-Guineä]] langs. * ''Loriculus aurantiifrons meeki'' – komt foar yn it easten fan Nij-Guineä, en op [[Fergusson]], [[Goodenough]] en [[Karkar]]. De ûndersoarte ''batavorum'' wurdt gauris opnommen yn ''meeki''. == Leefwiis == It gielkroantsje komt foar yn leechlân- en heuvellânwâlden. De fûgel wurdt meastentiids sjoen wylst er fluch en heech boppe it bosk fljocht. == Status en bedrigings == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt oannommen dat it oantal eksimplaren ôfnimt, mar noch net sa slim dat de soarte as bedrige beskôge wurde moat. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] ([[IUCN]]) klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/orange-fronted-hanging-parrot-loriculus-aurantiifrons BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/paphap1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/paphap1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus aurantiifrons}} }} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] 5er43jodm1jd7tn6qkqfwgtg3ogizj6 1244398 1244397 2026-11-11T17:24:08Z RomkeHoekstra 10582 1244398 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gielkroantsje |Ofbyld = [[Ofbyld:Loriculus aurantiifrons - Redbeardbirder - 672059739 (cropped).jpeg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus aurantiifrons |Beskriuwer, jier = ([[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1873) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} It '''gielkroantsje''' of de '''oranjefoarhollehingpappegaai''' (''Loriculus aurantiifrons'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). == Beskriuwing == De soarte is in tige lytse pappegaai. It fearrekleed is hielendal grien, mei in swarte snaffel, reade boppedielen en in read plak op it ûnderste diel fan 'e kiel. It mantsje hat in goudgiele foarholle en ljochte eagen, wylst it wyfke in blauwe waas oer it gesicht en donkere eagen hat. == Fersprieding en systematyk == It gielkroantsje is ferdield yn trije [[ûndersoarte|ûndersoarten]]: * ''Loriculus aurantiifrons aurantiifrons'' – komt foar op [[Misool]]. * ''Loriculus aurantiifrons batavorum'' – komt foar op [[Waigeo]] en by de noardwestlike kust fan [[Nij-Guineä]] langs. * ''Loriculus aurantiifrons meeki'' – komt foar yn it easten fan Nij-Guineä, en op [[Fergusson]], [[Goodenough]] en [[Karkar]]. De ûndersoarte ''batavorum'' wurdt gauris opnommen yn ''meeki''. == Hâlden en dragen == It gielkroantsje komt foar yn leechlân- en heuvellânwâlden. De fûgel wurdt meastentiids sjoen wylst er fluch en heech boppe it bosk fljocht. == Status en bedrigings == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt oannommen dat it oantal eksimplaren ôfnimt, mar noch net sa slim dat de soarte as bedrige beskôge wurde moat. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] ([[IUCN]]) klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/orange-fronted-hanging-parrot-loriculus-aurantiifrons BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/paphap1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/paphap1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus aurantiifrons}} }} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] rom8jrtq3u8jyf0iocd8380hvhtgrla 0 195302 1244399 2026-11-11T17:24:34Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Gielkroantsje]] 1244399 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gielkroantsje]] 0pcvsv8ag0863eef821hbaxcwa367zz 0 195303 1244400 2026-11-11T17:24:59Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Gielkroantsje]] 1244400 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gielkroantsje]] 0pcvsv8ag0863eef821hbaxcwa367zz 0 195304 1244401 2026-11-11T17:38:54Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Suluhingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:LoriculusBonaparteiKeulemans.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus bonapartei |Beskriuwer, jier = ([..." 1244401 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Suluhingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:LoriculusBonaparteiKeulemans.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus bonapartei |Beskriuwer, jier = ([[Charles Lucien Bonaparte|Wallengren]], 1861) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-NE.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Suluhingpappegaai''' (''Loriculus bonapartei'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). == Ferskining en lûd == De Suluhingpappegaai is in tige lytse, griene pappegaai. Hy hat in reade foarholle en in reade stút, in donkere snaffel, oranje poaten mei grize teannen en in lyts oranje plak op 'e efterkant fan 'e kop. It mantsje hat dernjonken wikseljende hoemannichten oranje of read op 'e krún en in grut oranje boarstplak, wylst it wyfke in blauwe waas oer it gesicht hat. == Fersprieding en systematiek == De fûgel komt allinne foar op 'e [[Sulu-eilannen]] yn it suden fan 'e [[Filipinen]]. De soarte waard foarhinne as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Filipynske hingpappegaai]] sjoen, mar waard yn 2023 troch it ynfloedrike [[Ynternasjonaal Ornitologysk Kongres]] (IOC) erkend as in folslein aparte soarte. == Status en bedrigings == De [[IUCN]] erkent dizze fûgel noch net as in aparte soarte. Dêrfandinne is de fûgel noch net yn in bedrige kategory yndield. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=476E91FDCAA8DAA5 Avibase, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/phihap11 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/phihap11/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus bonapartei}} }} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] 8oxg22urrybwerzhsr7qfsl7k7yvfcx 1244403 1244401 2026-11-11T17:42:52Z RomkeHoekstra 10582 1244403 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Suluhingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:LoriculusBonaparteiKeulemans.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus bonapartei |Beskriuwer, jier = ([[Charles de Souancé|Souancé]], 1856) |IUCN-status = |lânkaart = }} De '''Suluhingpappegaai''' (''Loriculus bonapartei'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). == Ferskining en lûd == De Suluhingpappegaai is in tige lytse, griene pappegaai. Hy hat in reade foarholle en in reade stút, in donkere snaffel, oranje poaten mei grize teannen en in lyts oranje plak op 'e efterkant fan 'e kop. It mantsje hat dernjonken wikseljende hoemannichten oranje of read op 'e krún en in grut oranje boarstplak, wylst it wyfke in blauwe waas oer it gesicht hat. == Fersprieding en systematiek == De fûgel komt allinne foar op 'e [[Sulu-eilannen]] yn it suden fan 'e [[Filipinen]]. De soarte waard foarhinne as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Filipynske hingpappegaai]] sjoen, mar waard yn 2023 troch it ynfloedrike [[Ynternasjonaal Ornitologysk Kongres]] (IOC) erkend as in folslein aparte soarte. == Status en bedrigings == De [[IUCN]] erkent dizze fûgel noch net as in aparte soarte. Dêrfandinne is de fûgel noch net yn in bedrige kategory yndield. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=476E91FDCAA8DAA5 Avibase, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/phihap11 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/phihap11/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus bonapartei}} }} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] 9bghczmlvzlduew5d3xtmr26cjxtbn1 1244404 1244403 2026-11-11T17:51:50Z RomkeHoekstra 10582 1244404 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Suluhingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:LoriculusBonaparteiKeulemans.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus bonapartei |Beskriuwer, jier = ([[Charles de Souancé|Souancé]], 1856) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Suluhingpappegaai''' (''Loriculus bonapartei'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). == Ferskining en lûd == De Suluhingpappegaai is in tige lytse, griene pappegaai. Hy hat in reade foarholle en in reade stút, in donkere snaffel, oranje poaten mei grize teannen en in lyts oranje plak op 'e efterkant fan 'e kop. It mantsje hat dernjonken wikseljende hoemannichten oranje of read op 'e krún en in grut oranje boarstplak, wylst it wyfke in blauwe waas oer it gesicht hat. == Fersprieding en systematiek == De fûgel komt allinne foar op 'e [[Sulu-eilannen]] yn it suden fan 'e [[Filipinen]]. De soarte waard foarhinne as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Filipynske hingpappegaai]] sjoen, mar waard yn 2023 troch it ynfloedrike [[Ynternasjonaal Ornitologysk Kongres]] (IOC) erkend as in folslein aparte soarte. == Status en bedrigings == De [[IUCN]] erkent dizze fûgel noch net as in aparte soarte. Dêrfandinne is de fûgel noch net yn in bedrige kategory yndield. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=476E91FDCAA8DAA5 Avibase, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/phihap11 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/phihap11/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus bonapartei}} }} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] bd7t7j8cal4tjlo41kcaqjwhuoxb12z 0 195305 1244402 2026-11-11T17:39:52Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Suluhingpappegaai]] 1244402 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Suluhingpappegaai]] slstbo10p00sbo8xdahe5avcba0g9lf 0 195306 1244409 2026-11-11T18:10:09Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Camiguinhingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Camiguin Hanging Parrot (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus camiguinensis |Beskriuwe..." 1244409 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Camiguinhingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Camiguin Hanging Parrot (cropped).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus camiguinensis |Beskriuwer, jier = (Jose Tello|Jose Tello et al., 2006) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Camiguinhingpappegaai''' (''Loriculus camiguinensis'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). == Ferskining == De Camiguinhingpappegaai is in tige lytse, griene pappegaai. Hy hat in blau gesicht, in oranje snaffel en poaten, en read op 'e krún en de boppekant fan 'e stút. In oar skaaimerk is de relatyf lange en spitse boppehelte fan 'e snaffel. De soarte liket op 'e [[Filipynske hingpappegaai]], mar hat in wat langere sturt en in unike kombinaasje fan read op 'e krún en blau op it gesicht. == Fersprieding en systematyk == De fûgel komt allinne foar op it eilân [[Camiguin]] yn 'e [[Filipinen]]. De soarte waard pas yn 2006 as nij foar de wittenskip beskreaun, mar wurdt troch guon beskôge as in [[ûndersoarte]] fan 'e Filipynske hingpappegaai (''Loriculus philippensis''). == Status en bedrigings == De [[IUCN]] erkent dizze fûgel noch net as in aparte soarte, wêrtroch't er noch net yn in bedrige kategory yndield is. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=6D801C4776B71BD4 Avibase, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/camhap1 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/camhap1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus camiguinensis}} }} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] l5dpb3jda8tt8g6v36y6oilkkhklwrd 0 195307 1244410 2026-11-11T18:10:33Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Camiguinhingpappegaai]] 1244410 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Camiguinhingpappegaai]] eqjr8z3ipaey7w3l6kabgd287qoe7w0 0 195308 1244415 2026-11-11T18:33:43Z Drewes 2754 Ferwiist troch nei [[Frysk Iisbûn]] 1244415 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Frysk Iisbûn]] h02v4gghdpgv2cwt0ul5cdmyh4xzjun 0 195309 1244416 2026-11-11T18:37:53Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Sangirhingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Loriculus catamene Male - September 2024 (cropped).png|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Loriculus catamene Female - September 2024 (cropped).png|250px]]<br>Wyfke<br></small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = pappegaaien fan 'e Alde Wrâ..." 1244416 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sangirhingpappegaai |Ofbyld = [[Ofbyld:Loriculus catamene Male - September 2024 (cropped).png|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Loriculus catamene Female - September 2024 (cropped).png|250px]]<br>Wyfke<br></small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') |Wittenskiplike namme = Loriculus catamene |Beskriuwer, jier = ([[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1871) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Sangirhingpappegaai''' (''Loriculus catamene'') is in fûgel út it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[hingpappegaaien]] (''Loriculus'') en de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). It is in kwetsbere, [[Endemisme|endemyske]] fûgelsoarte op 'e [[Sangireilannen]], in arsjipel yn 'e [[Yndoneezje|Yndonesyske]] provinsje [[Noard-Sûlawezy]]. == Skaaimerken == De fûgel is 12 oant 13,5 sintimeter lang. It is in meast grienkleurige fûgel mei in read kielplak en in reade stút. De wjukken hawwe in gielgriene foarrâne. == Fersprieding en leefgebiet == Dizze soarte is endemysk op 'e Sangireilannen. De fûgel libbet yn oarspronklik bosk, mar wurdt ek gauris op kultivearre lân sjoen, benammen yn kokospalmplantaazjes oant 950 meter boppe seenivo. == Status en bedrigings == De Sangirhingpappegaai hat in beheind ferspriedingsgebiet en rint dêrom it risico fan útstjerren. Yn 2012 rûsde [[BirdLife International]] de populaasjegrutte op 10.000 oant 46.000 yndividuen. Dy populaasje-oantallen binne heger as tusken 1994 en 2008 tocht waard, doe't de fûgel de status "bedrige" hie. It liket derop dat dizze pappegaai him goed oanpast oan oantaast natuerlik bosk en oanplante bosk. It kappen fan grutte, isolearre beammen en de aktiviteit fan 'e [[Awu]]-fulkaan bliuwe lykwols in bedriging. Dêrfandinne wurdt de soarte as kwetsber (''Vulnerable'', VU) neamd op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] ([[IUCN]]).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sangihe-hanging-parrot-loriculus-catamene BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/sahpar2 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sahpar2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Loriculus catamene}} }} [[Kategory:Hingpappegaai]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] niywt9tqicnqrig57g29dywk9s5k98b 0 195311 1244418 2026-11-11T19:28:56Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk | namme = hingpappegaaien | ôfbylding = Blue-crowned Hanging Parrot (Loriculus galgulus) 4c.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Blaukroantsje (mantsje) | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = k..." 1244418 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | namme = hingpappegaaien | ôfbylding = Blue-crowned Hanging Parrot (Loriculus galgulus) 4c.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Blaukroantsje (mantsje) | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[skift (taksonomy)|skift]]: | namme4 = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''hingpappegaaien''' (''Loriculus'') | beskriuwer, jier = [[Eduard Rüppell|Blyth]], 1849 }} It [[skaai (taksonomy)|skaai]] '''hingpappegaaien''' (''Loriculus''), ek wol '''flearmûspappegaaien''' neamd, heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') en bestiet út in grut tal lytse soarten kleurrike pappegaaikes dy't lânseigen binne yn [[Súdeast-Aazje]] en [[Oseaanje]] (fan [[Yndia]] en [[Sry Lanka]] oer de [[Filipinen]] en [[Yndoneezje]] oant de [[Molukken]] en Nij-Guineä).<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]</ref> Hingpappegaaien binne opfallend lytse, meast griene fûgels mei faak reade fersierings op 'e kop, kiel of stút. Se ûnderskiede har fan alle oare pappegaaien troch harren wize fan rêsten en sliepen: se kinne har ûndersteboppe ophingje oan in tûke. De fûgels libbe benammen yn tropyske wâlden en beamrike lânskippen, dêr't se foerazjearje op nektar, blommen, knoppen en sêfte fruchten. De [[typesoarte]] fan it skaai is it [[blaukroantsje]] (''Loriculus galgulus''). == Soarten fan it skaai hingpappegaaien (''Loriculus'') == {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:Loriculus tener Smit.jpg|120px]] || ''Loriculus tener'' || [[Bismarckhingpappegaai]] || [[Bismarckarsjipel]] ([[Papoea Nij-Guinea]]) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bismarck-hanging-parrot-loriculus-tener ''Loriculus tener'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Blue-crowned Hanging-Parrot (Loriculus galgulus) (8730185343).jpg|120px]] || ''Loriculus galgulus'' || [[Blaukroantsje]] || [[Maleizje]], [[Sumatra]], [[Borneo]], [[Java]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-crowned-hanging-parrot-loriculus-galgulus ''Loriculus galgulus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Camiguin Hanging Parrot (cropped).jpg|120px]] || ''Loriculus camiguinensis'' || [[Camiguinhingpappegaai]] || Eilân [[Camiguin]] ([[Filipinen]]) || [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/camiguin-hanging-parrot-loriculus-camiguinensis ''Loriculus camiguinensis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Colasisi (cropped).png|120px]] || ''Loriculus philippensis'' || [[Filipynske hingpappegaai]] || [[Filipinen]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/camhap1/cur/introduction ''Loriculus philippensis'' op ''Birds of the World'']</ref> |- | || ''Loriculus flosculus'' || [[Floareshingpappegaai]] || Eilân [[Floares (Yndoneezje)|Floares]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hanging-parrot-loriculus-flosculus ''Loriculus flosculus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus aurantiifrons - Redbeardbirder - 672059739 (cropped).jpeg|120px]] || ''Loriculus aurantiifrons'' || [[Gielkroantsje]] || [[Nij-Guineä]] en omlizzende eilannen || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/orange-fronted-hanging-parrot-loriculus-aurantiifrons ''Loriculus aurantiifrons'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Vernal Hanging-Parrot in Saswad August 2025 by Tisha Mukherjee 09.jpg|120px]] || ''Loriculus vernalis'' || [[Yndyske hingpappegaai]] || [[Yndia]], [[Súdeast-Aazje]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/vernal-hanging-parrot-loriculus-vernalis ''Loriculus vernalis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus pusillus -Java -Indonesia-6-4c.jpg|120px]] || ''Loriculus pusillus'' || [[Javaanske hingpappegaai]] || [[Java]] en [[Baly]] || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-breasted-ragged-tail-loriculus-pusillus ''Loriculus pusillus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Pygmy hanging parrot.jpg|120px]] || ''Loriculus exilis'' || [[Lytse hingpappegaai]] || [[Selebes]] en [[Bûton]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pygmy-hanging-parrot-loriculus-exilis ''Loriculus exilis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Ceylon Hanging Parrot.jpg|120px]] || ''Loriculus beryllinus'' || [[Srylankaanske hingpappegaai]] || [[Sry Lanka]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sri-lanka-hanging-parrot-loriculus-beryllinus ''Loriculus beryllinus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Moluccan Hanging-Parrot P1019383 DxO-1.jpg|120px]] || ''Loriculus amabilis'' || [[Molukske hingpappegaai]] || Noard-[[Molukken]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/moluccan-hanging-parrot-loriculus-amabilis ''Loriculus amabilis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus stigmatus 81160612.jpg|120px]] || ''Loriculus stigmatus'' || [[Readkroantsje]] || Selebes en omlizzende eilannen || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-hanging-parrot-loriculus-stigmatus ''Loriculus stigmatus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus catamene Male - September 2024 (cropped).png|120px]] || ''Loriculus catamene'' || [[Sangirhingpappegaai]] || [[Sangireilannen]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sangihe-hanging-parrot-loriculus-catamene ''Loriculus catamene'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus sclateri - James Eaton - 583509304 (cropped) (cropped).jpeg|120px]] || ''Loriculus sclateri'' || [[Sûlahingpappegaai]] || [[Sûla-eilannen]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sula-hanging-parrot-loriculus-sclateri ''Loriculus sclateri'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:LoriculusBonaparteiKeulemans.jpg|120px]] || ''Loriculus bonapartei'' || [[Suluhingpappegaai]] || [[Sulu-eilannen]] (Filipinen) || [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/phihap11/cur/introduction ''Loriculus bonapartei'' op ''Birds of the World'']</ref> |- |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist|2}} ---- {{Commonscat|Loriculus|Hingpappegaaien}} }} {{DEFAULTSORT:Hingpappegaaien}} [[Kategory:Hingpappegaai| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]] h1lnk18bghppksb80ei8qgep7hye350 1244421 1244418 2026-11-11T19:31:32Z RomkeHoekstra 10582 1244421 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | namme = hingpappegaaien | ôfbylding = Blue-crowned Hanging Parrot (Loriculus galgulus) 4c.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Blaukroantsje (mantsje) | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[skift (taksonomy)|skift]]: | namme4 = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''hingpappegaaien''' (''Loriculus'') | beskriuwer, jier = [[Eduard Rüppell|Blyth]], 1849 }} It [[skaai (taksonomy)|skaai]] '''hingpappegaaien''' (''Loriculus''), ek wol '''flearmûspappegaaien''' neamd, heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') en bestiet út in grut tal lytse soarten kleurrike pappegaaikes dy't lânseigen binne yn [[Súdeast-Aazje]] en [[Oseaanje]] (fan [[Yndia]] en [[Sry Lanka]] oer de [[Filipinen]] en [[Yndoneezje]] oant de [[Molukken]] en Nij-Guineä).<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]</ref> Hingpappegaaien binne opfallend lytse, meast griene fûgels mei faak reade fersierings op 'e kop, kiel of stút. Se ûnderskiede har fan alle oare pappegaaien troch harren wize fan rêsten en sliepen: se kinne har ûndersteboppe ophingje oan in tûke. De fûgels libbe benammen yn tropyske wâlden en beamrike lânskippen, dêr't se foerazjearje op nektar, blommen, knoppen en sêfte fruchten. De [[typesoarte]] fan it skaai is it [[blaukroantsje]] (''Loriculus galgulus''). == Soarten fan it skaai hingpappegaaien (''Loriculus'') == {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:Loriculus tener Smit.jpg|120px]] || ''Loriculus tener'' || [[Bismarckhingpappegaai]] || [[Bismarckarsjipel]] ([[Papoea Nij-Guinea]]) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bismarck-hanging-parrot-loriculus-tener ''Loriculus tener'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Blue-crowned Hanging-Parrot (Loriculus galgulus) (8730185343).jpg|120px]] || ''Loriculus galgulus'' || [[Blaukroantsje]] || [[Maleizje]], [[Sumatra]], [[Borneo]], [[Java]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-crowned-hanging-parrot-loriculus-galgulus ''Loriculus galgulus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Camiguin Hanging Parrot (cropped).jpg|120px]] || ''Loriculus camiguinensis'' || [[Camiguinhingpappegaai]] || Eilân [[Camiguin]] ([[Filipinen]]) || [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/camhap1/cur/introduction ''Loriculus camiguinensis'' op ''Birds of the World'']</ref> |- | [[Ofbyld:Colasisi (cropped).png|120px]] || ''Loriculus philippensis'' || [[Filipynske hingpappegaai]] || [[Filipinen]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/philippine-hanging-parrot-loriculus-philippensis ''Loriculus philippensis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | || ''Loriculus flosculus'' || [[Floareshingpappegaai]] || Eilân [[Floares (Yndoneezje)|Floares]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hanging-parrot-loriculus-flosculus ''Loriculus flosculus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus aurantiifrons - Redbeardbirder - 672059739 (cropped).jpeg|120px]] || ''Loriculus aurantiifrons'' || [[Gielkroantsje]] || [[Nij-Guineä]] en omlizzende eilannen || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/orange-fronted-hanging-parrot-loriculus-aurantiifrons ''Loriculus aurantiifrons'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Vernal Hanging-Parrot in Saswad August 2025 by Tisha Mukherjee 09.jpg|120px]] || ''Loriculus vernalis'' || [[Yndyske hingpappegaai]] || [[Yndia]], [[Súdeast-Aazje]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/vernal-hanging-parrot-loriculus-vernalis ''Loriculus vernalis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus pusillus -Java -Indonesia-6-4c.jpg|120px]] || ''Loriculus pusillus'' || [[Javaanske hingpappegaai]] || [[Java]] en [[Baly]] || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-breasted-ragged-tail-loriculus-pusillus ''Loriculus pusillus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Pygmy hanging parrot.jpg|120px]] || ''Loriculus exilis'' || [[Lytse hingpappegaai]] || [[Selebes]] en [[Bûton]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pygmy-hanging-parrot-loriculus-exilis ''Loriculus exilis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Ceylon Hanging Parrot.jpg|120px]] || ''Loriculus beryllinus'' || [[Srylankaanske hingpappegaai]] || [[Sry Lanka]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sri-lanka-hanging-parrot-loriculus-beryllinus ''Loriculus beryllinus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Moluccan Hanging-Parrot P1019383 DxO-1.jpg|120px]] || ''Loriculus amabilis'' || [[Molukske hingpappegaai]] || Noard-[[Molukken]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/moluccan-hanging-parrot-loriculus-amabilis ''Loriculus amabilis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus stigmatus 81160612.jpg|120px]] || ''Loriculus stigmatus'' || [[Readkroantsje]] || Selebes en omlizzende eilannen || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-hanging-parrot-loriculus-stigmatus ''Loriculus stigmatus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus catamene Male - September 2024 (cropped).png|120px]] || ''Loriculus catamene'' || [[Sangirhingpappegaai]] || [[Sangireilannen]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sangihe-hanging-parrot-loriculus-catamene ''Loriculus catamene'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus sclateri - James Eaton - 583509304 (cropped) (cropped).jpeg|120px]] || ''Loriculus sclateri'' || [[Sûlahingpappegaai]] || [[Sûla-eilannen]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sula-hanging-parrot-loriculus-sclateri ''Loriculus sclateri'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:LoriculusBonaparteiKeulemans.jpg|120px]] || ''Loriculus bonapartei'' || [[Suluhingpappegaai]] || [[Sulu-eilannen]] (Filipinen) || [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/phihap11/cur/introduction ''Loriculus bonapartei'' op ''Birds of the World'']</ref> |- |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist|2}} ---- {{Commonscat|Loriculus|Hingpappegaaien}} }} {{DEFAULTSORT:Hingpappegaaien}} [[Kategory:Hingpappegaai| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]] 7p9minw18dc94i66svwqa9zs5sn92bt 1244422 1244421 2026-11-11T19:35:26Z RomkeHoekstra 10582 1244422 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | namme = hingpappegaaien | ôfbylding = Blue-crowned Hanging Parrot (Loriculus galgulus) 4c.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Blaukroantsje (mantsje) | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[skift (taksonomy)|skift]]: | namme4 = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''hingpappegaaien''' (''Loriculus'') | beskriuwer, jier = [[Eduard Rüppell|Blyth]], 1849 }} It [[skaai (taksonomy)|skaai]] '''hingpappegaaien''' (''Loriculus''), ek wol '''flearmûspappegaaien''' neamd, heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') en bestiet út in grut tal lytse soarten kleurrike pappegaaikes dy't lânseigen binne yn [[Súdeast-Aazje]] en [[Oseaanje]] (fan [[Yndia]] en [[Sry Lanka]] oer de [[Filipinen]] en [[Yndoneezje]] oant de [[Molukken]] en Nij-Guineä).<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]</ref> Hingpappegaaien binne opfallend lytse, meast griene fûgels mei faak reade fersierings op 'e kop, kiel of stút. Se ûnderskiede har fan alle oare pappegaaien troch harren wize fan rêsten en sliepen: se kinne har ûndersteboppe ophingje oan in tûke. De fûgels libbe benammen yn tropyske wâlden en beamrike lânskippen, dêr't se foerazjearje op nektar, blommen, knoppen en sêfte fruchten. De [[typesoarte]] fan it skaai is it [[blaukroantsje]] (''Loriculus galgulus''). == Soarten fan it skaai hingpappegaaien (''Loriculus'') == {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:Loriculus tener Smit.jpg|120px]] || ''Loriculus tener'' || [[Bismarckhingpappegaai]] || [[Bismarckarsjipel]] ([[Papoea Nij-Guinea]]) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bismarck-hanging-parrot-loriculus-tener ''Loriculus tener'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Blue-crowned Hanging-Parrot (Loriculus galgulus) (8730185343).jpg|120px]] || ''Loriculus galgulus'' || [[Blaukroantsje]] || [[Maleizje]], [[Sumatra]], [[Borneo]], [[Java]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-crowned-hanging-parrot-loriculus-galgulus ''Loriculus galgulus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Camiguin Hanging Parrot (cropped).jpg|120px]] || ''Loriculus camiguinensis'' || [[Camiguinhingpappegaai]] || Eilân [[Camiguin]] ([[Filipinen]]) || [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/camhap1/cur/introduction ''Loriculus camiguinensis'' op ''Birds of the World'']</ref> |- | [[Ofbyld:Colasisi (cropped).png|120px]] || ''Loriculus philippensis'' || [[Filipynske hingpappegaai]] || [[Filipinen]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/philippine-hanging-parrot-loriculus-philippensis ''Loriculus philippensis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | || ''Loriculus flosculus'' || [[Floareshingpappegaai]] || Eilân [[Floares (Yndoneezje)|Floares]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hanging-parrot-loriculus-flosculus ''Loriculus flosculus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus aurantiifrons - Redbeardbirder - 672059739 (cropped).jpeg|120px]] || ''Loriculus aurantiifrons'' || [[Gielkroantsje]] || [[Nij-Guineä]] en omlizzende eilannen || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/orange-fronted-hanging-parrot-loriculus-aurantiifrons ''Loriculus aurantiifrons'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Vernal Hanging-Parrot in Saswad August 2025 by Tisha Mukherjee 09.jpg|120px]] || ''Loriculus vernalis'' || [[Yndyske hingpappegaai]] || [[Yndia]], [[Súdeast-Aazje]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/vernal-hanging-parrot-loriculus-vernalis ''Loriculus vernalis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus pusillus -Java -Indonesia-6-4c.jpg|120px]] || ''Loriculus pusillus'' || [[Javaanske hingpappegaai]] || [[Java]] en [[Baly]] || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-throated-hanging-parrot-loriculus-pusillus ''Loriculus pusillus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Pygmy hanging parrot.jpg|120px]] || ''Loriculus exilis'' || [[Lytse hingpappegaai]] || [[Selebes]] en [[Bûton]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pygmy-hanging-parrot-loriculus-exilis ''Loriculus exilis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Ceylon Hanging Parrot.jpg|120px]] || ''Loriculus beryllinus'' || [[Srylankaanske hingpappegaai]] || [[Sry Lanka]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sri-lanka-hanging-parrot-loriculus-beryllinus ''Loriculus beryllinus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Moluccan Hanging-Parrot P1019383 DxO-1.jpg|120px]] || ''Loriculus amabilis'' || [[Molukske hingpappegaai]] || Noard-[[Molukken]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/moluccan-hanging-parrot-loriculus-amabilis ''Loriculus amabilis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus stigmatus 81160612.jpg|120px]] || ''Loriculus stigmatus'' || [[Readkroantsje]] || Selebes en omlizzende eilannen || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sulawesi-hanging-parrot-loriculus-stigmatus ''Loriculus stigmatus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus catamene Male - September 2024 (cropped).png|120px]] || ''Loriculus catamene'' || [[Sangirhingpappegaai]] || [[Sangireilannen]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sangihe-hanging-parrot-loriculus-catamene ''Loriculus catamene'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus sclateri - James Eaton - 583509304 (cropped) (cropped).jpeg|120px]] || ''Loriculus sclateri'' || [[Sûlahingpappegaai]] || [[Sûla-eilannen]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sula-hanging-parrot-loriculus-sclateri ''Loriculus sclateri'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:LoriculusBonaparteiKeulemans.jpg|120px]] || ''Loriculus bonapartei'' || [[Suluhingpappegaai]] || [[Sulu-eilannen]] (Filipinen) || [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/phihap11/cur/introduction ''Loriculus bonapartei'' op ''Birds of the World'']</ref> |- |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist|2}} ---- {{Commonscat|Loriculus|Hingpappegaaien}} }} {{DEFAULTSORT:Hingpappegaaien}} [[Kategory:Hingpappegaai| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]] nu26t5vowh2nqgofu21yotpbxtg5ebk 1244425 1244422 2026-11-11T20:09:54Z Drewes 2754 tink? 1244425 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | namme = hingpappegaaien | ôfbylding = Blue-crowned Hanging Parrot (Loriculus galgulus) 4c.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Blaukroantsje (mantsje) | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[skift (taksonomy)|skift]]: | namme4 = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''hingpappegaaien''' (''Loriculus'') | beskriuwer, jier = [[Edward Blyth|Blyth]], 1849 }} It [[skaai (taksonomy)|skaai]] '''hingpappegaaien''' (''Loriculus''), ek wol '''flearmûspappegaaien''' neamd, heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') en bestiet út in grut tal lytse soarten kleurrike pappegaaikes dy't lânseigen binne yn [[Súdeast-Aazje]] en [[Oseaanje]] (fan [[Yndia]] en [[Sry Lanka]] oer de [[Filipinen]] en [[Yndoneezje]] oant de [[Molukken]] en Nij-Guineä).<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]</ref> Hingpappegaaien binne opfallend lytse, meast griene fûgels mei faak reade fersierings op 'e kop, kiel of stút. Se ûnderskiede har fan alle oare pappegaaien troch harren wize fan rêsten en sliepen: se kinne har ûndersteboppe ophingje oan in tûke. De fûgels libbe benammen yn tropyske wâlden en beamrike lânskippen, dêr't se foerazjearje op nektar, blommen, knoppen en sêfte fruchten. De [[typesoarte]] fan it skaai is it [[blaukroantsje]] (''Loriculus galgulus''). == Soarten fan it skaai hingpappegaaien (''Loriculus'') == {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:Loriculus tener Smit.jpg|120px]] || ''Loriculus tener'' || [[Bismarckhingpappegaai]] || [[Bismarckarsjipel]] ([[Papoea Nij-Guinea]]) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bismarck-hanging-parrot-loriculus-tener ''Loriculus tener'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Blue-crowned Hanging-Parrot (Loriculus galgulus) (8730185343).jpg|120px]] || ''Loriculus galgulus'' || [[Blaukroantsje]] || [[Maleizje]], [[Sumatra]], [[Borneo]], [[Java]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-crowned-hanging-parrot-loriculus-galgulus ''Loriculus galgulus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Camiguin Hanging Parrot (cropped).jpg|120px]] || ''Loriculus camiguinensis'' || [[Camiguinhingpappegaai]] || Eilân [[Camiguin]] ([[Filipinen]]) || [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/camhap1/cur/introduction ''Loriculus camiguinensis'' op ''Birds of the World'']</ref> |- | [[Ofbyld:Colasisi (cropped).png|120px]] || ''Loriculus philippensis'' || [[Filipynske hingpappegaai]] || [[Filipinen]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/philippine-hanging-parrot-loriculus-philippensis ''Loriculus philippensis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | || ''Loriculus flosculus'' || [[Floareshingpappegaai]] || Eilân [[Floares (Yndoneezje)|Floares]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/flores-hanging-parrot-loriculus-flosculus ''Loriculus flosculus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus aurantiifrons - Redbeardbirder - 672059739 (cropped).jpeg|120px]] || ''Loriculus aurantiifrons'' || [[Gielkroantsje]] || [[Nij-Guineä]] en omlizzende eilannen || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/orange-fronted-hanging-parrot-loriculus-aurantiifrons ''Loriculus aurantiifrons'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Vernal Hanging-Parrot in Saswad August 2025 by Tisha Mukherjee 09.jpg|120px]] || ''Loriculus vernalis'' || [[Yndyske hingpappegaai]] || [[Yndia]], [[Súdeast-Aazje]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/vernal-hanging-parrot-loriculus-vernalis ''Loriculus vernalis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus pusillus -Java -Indonesia-6-4c.jpg|120px]] || ''Loriculus pusillus'' || [[Javaanske hingpappegaai]] || [[Java]] en [[Baly]] || [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-throated-hanging-parrot-loriculus-pusillus ''Loriculus pusillus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Pygmy hanging parrot.jpg|120px]] || ''Loriculus exilis'' || [[Lytse hingpappegaai]] || [[Selebes]] en [[Bûton]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pygmy-hanging-parrot-loriculus-exilis ''Loriculus exilis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Ceylon Hanging Parrot.jpg|120px]] || ''Loriculus beryllinus'' || [[Srylankaanske hingpappegaai]] || [[Sry Lanka]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sri-lanka-hanging-parrot-loriculus-beryllinus ''Loriculus beryllinus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Moluccan Hanging-Parrot P1019383 DxO-1.jpg|120px]] || ''Loriculus amabilis'' || [[Molukske hingpappegaai]] || Noard-[[Molukken]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/moluccan-hanging-parrot-loriculus-amabilis ''Loriculus amabilis'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus stigmatus 81160612.jpg|120px]] || ''Loriculus stigmatus'' || [[Readkroantsje]] || Selebes en omlizzende eilannen || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sulawesi-hanging-parrot-loriculus-stigmatus ''Loriculus stigmatus'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus catamene Male - September 2024 (cropped).png|120px]] || ''Loriculus catamene'' || [[Sangirhingpappegaai]] || [[Sangireilannen]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sangihe-hanging-parrot-loriculus-catamene ''Loriculus catamene'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:Loriculus sclateri - James Eaton - 583509304 (cropped) (cropped).jpeg|120px]] || ''Loriculus sclateri'' || [[Sûlahingpappegaai]] || [[Sûla-eilannen]] (Yndoneezje) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sula-hanging-parrot-loriculus-sclateri ''Loriculus sclateri'' op ''BirdLife'']</ref> |- | [[Ofbyld:LoriculusBonaparteiKeulemans.jpg|120px]] || ''Loriculus bonapartei'' || [[Suluhingpappegaai]] || [[Sulu-eilannen]] (Filipinen) || [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/phihap11/cur/introduction ''Loriculus bonapartei'' op ''Birds of the World'']</ref> |- |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist|2}} ---- {{Commonscat|Loriculus|Hingpappegaaien}} }} {{DEFAULTSORT:Hingpappegaaien}} [[Kategory:Hingpappegaai| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]] 0ekkg1tz5k39rzw2nupd8b4n4r8fwj8 0 195312 1244419 2026-11-11T19:29:25Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Hingpappegaaien]] 1244419 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hingpappegaaien]] q2ml8rexxon1pdpyd328vy2lkwiaurp 0 195313 1244420 2026-11-11T19:29:49Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Hingpappegaaien]] 1244420 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hingpappegaaien]] q2ml8rexxon1pdpyd328vy2lkwiaurp 0 195314 1244426 2026-11-11T20:12:27Z Drewes 2754 Ferwiist troch nei [[Biedwurd]] 1244426 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Biedwurd]] 8qc9lodruiftbm52991xe91k4unt3f9 0 195315 1244427 2026-11-11T20:19:21Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Ynfoboks kristlik lieder | ôfbylding = Stephanus VII. Stefano VII, papa (cropped).jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = Stefanus VI | amt = [[paus]] fan [[Rome (stêd)|Rome]] | titel = | tsjerke = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | aartsbisdom = | tsjerkeprovinsje = | metropoal = | bisdom..." 1244427 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks kristlik lieder | ôfbylding = Stephanus VII. Stefano VII, papa (cropped).jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = Stefanus VI | amt = [[paus]] fan [[Rome (stêd)|Rome]] | titel = | tsjerke = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | aartsbisdom = | tsjerkeprovinsje = | metropoal = | bisdom = [[bisdom]] [[Rome (stêd)|Rome]] | sit = [[Hillige Sit]] | amtsperioade = 22 maaie 896 – augustus 897 | foargonger = [[Paus Bonifatius VI|Bonifatius VI]] | opfolger = [[Paus Romanus|Romanus]] | biedwurd = | wapen = | kleasteroarder = | preesterwijing = | biskopswijing = | ta kardinaal beneamd = | laïsisaasje = | bertenamme = | nasjonaliteit = | bertedatum = ûnbekend | berteplak = [[Rome (stêd)|Rome]] | stjerdatum = augustus 897 | stjerplak = [[Rome (stêd)|Rome]] | etnisiteit = [[Italjanen|Italjaansk]] | regionale identiteit = | sillich ferklearre = | hillich ferklearre = | fereare troch = | hjeldei = | hillichdom = | attributen = | patroan fan = | tradysje = | wichtichste wurken = | webside = }} '''Stefanus VI''' ([[Latyn]]: ''Stephanus VI''; ferstoarn augustus 897) wie fan 22 maaie 896 oant syn dea yn augustus 897 de 113e [[Paus|biskop fan Rome]]. Hy is benammen bekend wurden troch it organisearjen fan 'e beruchte [[Kadaversynoade]], in barren dat lang om let ta syn eigen fal en dea late. == Famylje en karriêre == Stefanus waard berne yn Rome as soan fan in pryster mei de namme Jehannes. Hy waard troch paus [[Formosus]] ta biskop fan [[Anagni]] beneamd, mooglik tsjin it eigen sin yn. == Pontifikaat == De omstannichheden hoe't er ta paus keazen waard binne ûndúdlik, mar hy krige grutte stipe fan ien fan 'e machtichste Romeinske famyljes fan dy tiid: de [[Hartochdom Spoleto|hartoggen fan Spoleto]], dy't mei oare fraksjes om 'e macht oer it pausdom fochten. Yn 'e tiid fan syn pontifikaat skansearre in [[ierdskodding]] de aartsbasilyk fan [[San Giovanni in Laterano|Sint-Jan fan Lateranen]] earnstich. Troch de minne finansjele sitewaasje fan it pausdom waard it gebou pas ûnder paus [[Sergius III]] wersteld. == De Kadaversynoade == [[Ofbyld:Jean Paul Laurens Le Pape Formose et Etienne VI 1870.jpg|thumb|left|De Kadaversynoade<br><small>troch Jean-Paul Laurens (1838–1921)</small>]] Stefanus VI wurdt fral betocht fanwegen syn ûnfoege omgong mei de stoflike resten fan paus Formosus. Yn jannewaris 897 liet er it al rotsjende lyk fan Formosus opgrave en foar in synoade fan 'e Romeinske geastlikheid slepe yn wat bekend waard as de [[Kadaversynoade]]. De druk fan it Spoleto-hûs en syn persoanlike haat foar Formosus oer wiene de wichtichste driuwfearren efter dy singeliere died. It lyk waard op in pauslike troan set en in diaken waard oansteld om út namme fan 'e ferstoarne paus te antwurdzjen. Formosus waard beskuldige fan meineed, it skeinen fan 'e tsjerklike wetten oer it wikseljen fan bisdommen (hy wie earder biskop fan Portus) en it ûnrjochtlik begearen fan it pausdom. Formosus waard skuldich ferklearre. Syn hannelingen en ordinaasjes waarden neatich ferklearre, syn pauslike klean waarden him ôfnommen en de trije fingers fan syn rjochterhân dêr't er mei segene waarden ôfknipt. Nei't syn lichem klaaid wie yn 'e klean fan in leek, waard it earst fluch begroeven, mar letter wer opgroeven en yn 'e [[Tiber]] smiten. == Fal en dea == Dizze wrede rjochtsaak feroarsake in ûnbidige lilkens ûnder de befolking fan Rome. Hoewol't de kadaversynoade fral beävensearre wie troch Formosus' fijannen út [[Spoleto]] en dan benammen Guido IV fan Spoleto, einige it skandaal mei it finzen nimmen fan Stefanus VI sels. Hy waard ôfset en dyselde simmer noch troch ferstikking om it libben brocht. Nettsjinsteande syn ôfsetting stiet Stefanus VI wol offisjeel op 'e list fan pausen en leit er begroeven yn de [[Sint-Pitersbasilyk]]. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Pope Stephen VI]] ---- {{reflist}} {{Commonscat|Stephanus VI}} }} {{Navigaasje pausen 9e iuw}} [[Kategory:Paus]] [[Kategory:Italjaansk biskop]] [[Kategory:Persoan berne yn de 9e iuw]] [[Kategory:Persoan stoarn yn de 9e iuw]] n57h4ude218lj6ikm1urd63yptvzhy1 1244429 1244427 2026-11-11T20:38:42Z Drewes 2754 1244429 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks kristlik lieder | ôfbylding = Stephanus VII. Stefano VII, papa (cropped).jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = Stefanus VI | amt = [[paus]] fan [[Rome (stêd)|Rome]] | titel = | tsjerke = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] | aartsbisdom = | tsjerkeprovinsje = | metropoal = | bisdom = [[bisdom]] [[Rome (stêd)|Rome]] | sit = [[Hillige Sit]] | amtsperioade = 22 maaie 896 – augustus 897 | foargonger = [[Paus Bonifatius VI|Bonifatius VI]] | opfolger = [[Paus Romanus|Romanus]] | biedwurd = | wapen = | kleasteroarder = | preesterwijing = | biskopswijing = | ta kardinaal beneamd = | laïsisaasje = | bertenamme = | nasjonaliteit = | bertedatum = ûnbekend | berteplak = [[Rome (stêd)|Rome]] | stjerdatum = augustus 897 | stjerplak = [[Rome (stêd)|Rome]] | etnisiteit = [[Italjanen|Italjaansk]] | regionale identiteit = | sillich ferklearre = | hillich ferklearre = | fereare troch = | hjeldei = | hillichdom = | attributen = | patroan fan = | tradysje = | wichtichste wurken = | webside = }} '''Stefanus VI''' ([[Latyn]]: ''Stephanus VI''; ferstoarn augustus 897) wie fan 22 maaie 896 oant syn dea yn augustus 897 de 113e [[Paus|biskop fan Rome]]. Hy is benammen bekend wurden troch it organisearjen fan 'e beruchte [[Kadaversynoade]], in barren dat lang om let ta syn eigen fal en dea late. == Famylje en karriêre == Stefanus waard berne yn Rome as soan fan in pryster mei de namme Jehannes. Hy waard troch paus [[Formosus]] ta biskop fan [[Anagni]] beneamd, mooglik tsjin it eigen sin yn. == Pontifikaat == De omstannichheden hoe't er ta paus keazen waard binne ûndúdlik, mar hy krige grutte stipe fan ien fan 'e machtichste Romeinske famyljes fan dy tiid: de [[Hartochdom Spoleto|hartoggen fan Spoleto]], dy't mei oare fraksjes om 'e macht oer it pausdom fochten. Yn 'e tiid fan syn pontifikaat skansearre in [[ierdskodding]] de aartsbasilyk fan [[San Giovanni in Laterano|Sint-Jan fan Lateranen]] earnstich. Troch de minne finansjele sitewaasje fan it pausdom waard it gebou pas ûnder paus [[Sergius III]] wersteld. == De Kadaversynoade == [[Ofbyld:Jean Paul Laurens Le Pape Formose et Etienne VI 1870.jpg|thumb|left|De Kadaversynoade<br><small>troch [[Jean-Paul Laurens]] (1838–1921)</small>]] Stefanus VI wurdt fral betocht fanwegen syn ûnfoege omgong mei de stoflike resten fan paus Formosus. Yn jannewaris 897 liet er it al rotsjende lyk fan Formosus opgrave en foar in synoade fan 'e Romeinske geastlikheid slepe yn wat bekend waard as de [[Kadaversynoade]]. De druk fan it Spoleto-hûs en syn persoanlike haat foar Formosus oer wiene de wichtichste driuwfearren efter dy singeliere died. It lyk waard op in pauslike troan set en in diaken waard oansteld om út namme fan 'e ferstoarne paus te antwurdzjen. Formosus waard beskuldige fan meineed, it skeinen fan 'e tsjerklike wetten oer it wikseljen fan bisdommen (hy wie earder biskop fan Portus) en it ûnrjochtlik begearen fan it pausdom. Formosus waard skuldich ferklearre. Syn hannelingen en ordinaasjes waarden neatich ferklearre, syn pauslike klean waarden him ôfnommen en de trije fingers fan syn rjochterhân dêr't er mei segene waarden ôfknipt. Nei't syn lichem klaaid wie yn 'e klean fan in leek, waard it earst fluch begroeven, mar letter wer opgroeven en yn 'e [[Tiber]] smiten. == Fal en dea == Dizze wrede rjochtsaak feroarsake in ûnbidige lilkens ûnder de befolking fan Rome. Hoewol't de kadaversynoade fral beävensearre wie troch Formosus' fijannen út [[Spoleto]] en dan benammen Guido IV fan Spoleto, einige it skandaal mei it finzen nimmen fan Stefanus VI sels. Hy waard ôfset en dyselde simmer noch troch ferstikking om it libben brocht. Nettsjinsteande syn ôfsetting stiet Stefanus VI wol offisjeel op 'e list fan pausen en leit er begroeven yn de [[Sint-Pitersbasilyk]]. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Pope Stephen VI]] ---- {{reflist}} {{Commonscat|Stephanus VI}} }} {{Navigaasje pausen 9e iuw}} [[Kategory:Paus]] [[Kategory:Italjaansk biskop]] [[Kategory:Persoan berne yn de 9e iuw]] [[Kategory:Persoan stoarn yn de 9e iuw]] ogwd2tftwvxngkctelx9597h1xb19x5 0 195316 1244428 2026-11-11T20:21:03Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Stefanus VI (VII)]] 1244428 wikitext text/x-wiki #REDIRECT: [[Stefanus VI (VII)]] 8m54rf0lqbktsu8g5dct1p1fp9kc3d3 0 195317 1244434 2026-11-12T04:05:56Z Kneppelfreed 2013 read triedsje fuort 1244434 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Internet Archive Wayback Machine logo.png|right|frameless]] De '''Wayback machine''' is in digitaal argyf fan it [[Wrâldwide Web]] ([[Ingelsk]]: ''World Wide Web'') en oare ynformaasje op it [[ynternet]]. mei dy tsjinst kinne brûkers websiden argivearje en argivearre siden op in letter stuit wer opfreegje. Dat is benammen handich foar it weromfinen fan siden dy net mear bestean. De tsjinst, dy't op 25 oktober 2001 foar it publyk lansearre waard, stelt brûkers yn steat om "werom yn 'e tiid" te gean en te besjen ho't de yn de katalogus opnommen websiden der yn it ferline útseagen. It argyf wurdt beheard troch it ''[[Internet Archive]]'' (in [[non-profit]]organisaasje fêstige yn [[San Fransisco]], [[Feriene Steaten]]). It waard oprjochte troch Brewster Kahle en Bruce Gilliat en wurdt ûnderholden mei help fan Alexa Internet. Harren fyzje is en argivearje gâns it ynternet.<ref>{{en}} {{cite web |title=Archive.org or Wayback Machine |url=http://cachedpages.net/ |publisher=cachedpages |accessdate=2 Desember 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009123811/http://cachedpages.net/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> De organisaasje argivearret al sûnt 1996 siden op syn [[Linux]]-servers. Om de pear wike of moanne wurde argivearre siden fannijs besocht en wurdt der in nije ferzje oanmakke as de ynhâld wizige is. Brûkers meie ek keppelings ynfiere om dy te aktivearjen. It doel is om ynformaasje fêst te lizzen dy't oars ferlern gean soe wannear't in webside feroaret of sletten wurdt. {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} [[Kategory:Ynternet]] [[Kategory:Webstee oprjochte yn 2001]] izjh38u5wueiqqo8n5zdgimr1db7g5x 0 195318 1244438 2026-11-12T07:42:37Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = gûajabearo |Ofbyld = [[Ofbyld:MINDANAO MALE GUAIABERO PARROT.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[gûajabearo's]] (''Bolbopsittacus'') |Wittenskiplike namme = Bolbopsittacus lunulatus |Beskriuwer, jier =..." 1244438 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gûajabearo |Ofbyld = [[Ofbyld:MINDANAO MALE GUAIABERO PARROT.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[gûajabearo's]] (''Bolbopsittacus'') |Wittenskiplike namme = Bolbopsittacus lunulatus |Beskriuwer, jier = ([[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], 1786) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gûajabearo''' (''Bolbopsittacus lunulatus'') is in pappegaaiessoarte út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''), dy't heart ta it [[Monotypysk skaai|monotypyske]] [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[gûajabearo's]] (''Bolbopsittacus'') en nau besibbe is oan 'e [[dwerchpappegaaien]] en [[hingpappegaaien]]. De fûgel is [[Endemisme|endemysk]] op 'e [[Filipinen]], wurdt lokaal ''bubutok'' neamd en hat syn namme te tankjen oan syn foarleafde foar gûaves. == Beskriuwing == [[Ofbyld:29 GUAIABERO PARROT.jpg|thumb|left|Mantsje]] Mei in lingte fan likernôch 15 sintimeter is it in frij lyts, knobsk pappegaaike mei in grutte snaffel en in koarte sturt. De geslachten ferskille yn it fearrekleed. It folwoeksen mantsje is meast grien, mei wat giele ûnderdielen en in ljochtblauwe kop, kraach en wjukpinnen. De stút is gielgrien. De snaffel is griisblau mei in donkerdere punt en de eagen binne donkerbrún. De folwoeksen pop is ek grieneftich, mar hat in giele kraach en minder blau op 'e kop. Hja hat swarte heale-moannefoarmige tekenings op 'e nekke en stút, en har snaffel is wat ljochter griis. == Fersprieding en systematyk == De soarte waard foar it earst yn 1786 troch de Tiroalske natuerûndersiker [[Giovanni Antonio Scopoli]] wittenskiplik beskreaun as ''Psittacus lunulatus''. It is de iennige soarte yn it skaai. === Undersoarten === Der wurde fjouwer [[ûndersoarte|ûndersoarten]] erkend: * ''Bolbopsittacus lunulatus lunulatus'' – komt foar op [[Luzon]]. * ''Bolbopsittacus lunulatus intermedius'' – komt foar op [[Leyte]] en [[Panaon]]; is donkerder en hat in mear opfallende blauwe kraach en in pears tintsje op it gesicht. * ''Bolbopsittacus lunulatus callainipictus'' – komt foar op [[Samar (eilân)|Samar]]; liket op 'e ûndersoarte fan Leyte, mar hat oer it generaal in mear giele tint. * ''Bolbopsittacus lunulatus mindanensis'' – komt foar op [[Mindanao]]; hat grienere wangen. == Gedrag en ekology == De fûgel libbet yn oerwâlden, sekundêre wâlden, mangrovegebieden en plantaazjes oant 1000 meter boppe seenivo. It is in fûgel dy't fral fruit fret. De namme ferwiist nei syn foarleafde foar gûaves. Ek is waarnommen dat er sied fret. Oer it briedgedrach yn it wyld wie oant foar koart hast neat bekend, mar op basis fan resinte waarnemings liket er te nêstkjen yn in sels makke holte yn in beammychhimmelnêst of termiteheuvels. == Status en bedrigings == De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] ([[IUCN]]) hat dizze soarte klassifisearre as net bedrige (''Least Concern'', LC), om't er algemien foarkomt yn syn ferspriedingsgebiet en oeral op 'e Filipinen te finen is. Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e fûgel tebekrinne, ek al liket de fûgel him oan te passen oan oantaast habitat. De soarte wurdt lykwols wol fongen foar de hannel, al binne de oerlibbingskânsen yn finzenskip neffens oare pappegaaien leech. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/guaiabero-bolbopsittacus-lunulatus BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/guaiab1 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/guaiab1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Bolbopsittacus lunulatus|Gûajabearo}} }} [[Kategory:Gûajabearo]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] i1jjfapddp1sgjncy1s3fwmxeb1ggtd 1244440 1244438 2026-11-12T07:45:57Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Gûabearo]] omneamd ta [[Gûajabearo]] 1244438 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = gûajabearo |Ofbyld = [[Ofbyld:MINDANAO MALE GUAIABERO PARROT.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[gûajabearo's]] (''Bolbopsittacus'') |Wittenskiplike namme = Bolbopsittacus lunulatus |Beskriuwer, jier = ([[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], 1786) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''gûajabearo''' (''Bolbopsittacus lunulatus'') is in pappegaaiessoarte út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''), dy't heart ta it [[Monotypysk skaai|monotypyske]] [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[gûajabearo's]] (''Bolbopsittacus'') en nau besibbe is oan 'e [[dwerchpappegaaien]] en [[hingpappegaaien]]. De fûgel is [[Endemisme|endemysk]] op 'e [[Filipinen]], wurdt lokaal ''bubutok'' neamd en hat syn namme te tankjen oan syn foarleafde foar gûaves. == Beskriuwing == [[Ofbyld:29 GUAIABERO PARROT.jpg|thumb|left|Mantsje]] Mei in lingte fan likernôch 15 sintimeter is it in frij lyts, knobsk pappegaaike mei in grutte snaffel en in koarte sturt. De geslachten ferskille yn it fearrekleed. It folwoeksen mantsje is meast grien, mei wat giele ûnderdielen en in ljochtblauwe kop, kraach en wjukpinnen. De stút is gielgrien. De snaffel is griisblau mei in donkerdere punt en de eagen binne donkerbrún. De folwoeksen pop is ek grieneftich, mar hat in giele kraach en minder blau op 'e kop. Hja hat swarte heale-moannefoarmige tekenings op 'e nekke en stút, en har snaffel is wat ljochter griis. == Fersprieding en systematyk == De soarte waard foar it earst yn 1786 troch de Tiroalske natuerûndersiker [[Giovanni Antonio Scopoli]] wittenskiplik beskreaun as ''Psittacus lunulatus''. It is de iennige soarte yn it skaai. === Undersoarten === Der wurde fjouwer [[ûndersoarte|ûndersoarten]] erkend: * ''Bolbopsittacus lunulatus lunulatus'' – komt foar op [[Luzon]]. * ''Bolbopsittacus lunulatus intermedius'' – komt foar op [[Leyte]] en [[Panaon]]; is donkerder en hat in mear opfallende blauwe kraach en in pears tintsje op it gesicht. * ''Bolbopsittacus lunulatus callainipictus'' – komt foar op [[Samar (eilân)|Samar]]; liket op 'e ûndersoarte fan Leyte, mar hat oer it generaal in mear giele tint. * ''Bolbopsittacus lunulatus mindanensis'' – komt foar op [[Mindanao]]; hat grienere wangen. == Gedrag en ekology == De fûgel libbet yn oerwâlden, sekundêre wâlden, mangrovegebieden en plantaazjes oant 1000 meter boppe seenivo. It is in fûgel dy't fral fruit fret. De namme ferwiist nei syn foarleafde foar gûaves. Ek is waarnommen dat er sied fret. Oer it briedgedrach yn it wyld wie oant foar koart hast neat bekend, mar op basis fan resinte waarnemings liket er te nêstkjen yn in sels makke holte yn in beammychhimmelnêst of termiteheuvels. == Status en bedrigings == De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] ([[IUCN]]) hat dizze soarte klassifisearre as net bedrige (''Least Concern'', LC), om't er algemien foarkomt yn syn ferspriedingsgebiet en oeral op 'e Filipinen te finen is. Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e fûgel tebekrinne, ek al liket de fûgel him oan te passen oan oantaast habitat. De soarte wurdt lykwols wol fongen foar de hannel, al binne de oerlibbingskânsen yn finzenskip neffens oare pappegaaien leech. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/guaiabero-bolbopsittacus-lunulatus BirdLife, oproppen 11 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/guaiab1 eBird, oproppen 11 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/guaiab1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 novimber 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Bolbopsittacus lunulatus|Gûajabearo}} }} [[Kategory:Gûajabearo]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] i1jjfapddp1sgjncy1s3fwmxeb1ggtd 0 195319 1244439 2026-11-12T07:43:00Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Gûabearo]] 1244439 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gûabearo]] p2955ahv3ppjwdj431fnj9u09tg1iql 1244442 1244439 2026-11-12T07:48:49Z Xqbot 3660 Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd door wijziging van [[Gûabearo]] naar [[Gûajabearo]] 1244442 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gûajabearo]] klbhyyf3sue02k661bwwsvmep4i33de 0 195320 1244441 2026-11-12T07:45:57Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Gûabearo]] omneamd ta [[Gûajabearo]] 1244441 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gûajabearo]] klbhyyf3sue02k661bwwsvmep4i33de 0 195321 1244443 2026-11-12T07:51:40Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk | namme = gûajabearo's | ôfbylding = 29 GUAIABERO PARROT.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Gûajabearo (mantsje) | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3..." 1244443 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | namme = gûajabearo's | ôfbylding = 29 GUAIABERO PARROT.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Gûajabearo (mantsje) | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[skift (taksonomy)|skift]]: | namme4 = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''gûajabearo's''' (''Bolbopsittacus'') | beskriuwer, jier = [[Tommaso Salvadori|Salvadori]], 1891 }} It [[skaai (taksonomy)|skaai]] '''gûajabearo's''' (''Bolbopsittacus'') is in [[Monotypysk takson|monotypysk]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] dat heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). It skaai bestiet út ien [[Soarte (taksonomy)|soarte]], de [[gûajabearo]] (''Bolbopsittacus lunulatus''), dy't nau besibbe is oan 'e [[dwerchpappegaaien]] en [[hingpappegaaien]].<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]</ref> De fûgels binne lytse, knobske pappegaaikes mei in grutte snaffel en in koarte sturt, dy't [[Endemisme|endemysk]] binne op 'e [[Filipinen]]. == Soarten == It skaai telt mar ien soarte: {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:MINDANAO MALE GUAIABERO PARROT.jpg|120px]] || ''Bolbopsittacus lunulatus'' || [[Gûajabearo]] || [[Filipinen]] ([[Luzon]], [[Leyte]], [[Samar (eilân)|Samar]], [[Mindanao]] en omlizzende eilannen) || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/guaiabero-bolbopsittacus-lunulatus ''Bolbopsittacus lunulatus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Bolbopsittacus lunulatus|Gûajabearo's}} }} {{DEFAULTSORT:Guajabearos}} [[Kategory:Gûajabearo| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]] 8519pglt6dd18n8i48lk3318f7emcpt 0 195322 1244444 2026-11-12T07:52:07Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Gûajabearo's]] 1244444 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gûajabearo's]] 2k8nkp5mwk8npfqqcicplpxrle74393 14 195323 1244446 2026-11-12T07:53:58Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Bolbopsittacus lunulatus|''Bolbopsittacus''}} [[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]] [[Kategory:Fûgelskaai]]" 1244446 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Bolbopsittacus lunulatus|''Bolbopsittacus''}} [[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]] [[Kategory:Fûgelskaai]] dz4s8p1rq921l22wyft3whu065448qm 0 195324 1244447 2026-11-12T08:47:32Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Readrêchparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:Psephotus haematonotus male - Cornwallis Rd.jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Psephotus haematonotus female - Cornwallis Rd.jpg|250px]]<br>Wyfke<br></small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculi..." 1244447 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Readrêchparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:Psephotus haematonotus male - Cornwallis Rd.jpg|250px]]<br><small>Mantsje<br>[[Ofbyld:Psephotus haematonotus female - Cornwallis Rd.jpg|250px]]<br>Wyfke<br></small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[readrêchparkiten]] (''Psephotus'') |Wittenskiplike namme = Psephotus haematonotus |Beskriuwer, jier = ([[John Gould|Gould]], 1838) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''readrêchparkyt''' (''Psephotus haematonotus'') is in [[Austraalje|Australyske]] parkitesoarte mei in lingte fan 26 oant 28 sintimeter. It is de iennige [[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Psephotus''. == Beskriuwing == Readrêchparkiten binne slanke fûgels mei in lingte fan likernôch 28 sintimeter en in gewicht tusken 45 en 77 gram. De fearren fan it folwoeksen mantsje binne foar it grutste part helder smaragdgrien mei giele dielen. De rêch, bopperêch en skouderfearren binne dof grienblau. De ûnderrêch en de stút binne read. Op 'e wjukken en bopperêch sitte blauwe aksinten, en de skouders hawwe heldergiele plakken. De irissen binne ljochtbrún. [[Ofbyld:Psephotus haematonotus -Eastern Creek, New South Wales, Australia -pair-8.jpg|thumb|left|Pearke]] It folwoeksen wyfke is fral oliifgrien. De rêch, bopperêch en skouderfearren binne dof oliifgrien, wylst de ûnderrêch en stút limoengrien binne. Hja hat gjin reade stút en har irissen binne ljocht griisbrún. Jonge mantsjes hawwe likernôch itselde fearrekleed as wyfkes, mar binne troch de reade stút en it ljochtblaugriene gesicht goed fan wyfkes te ûnderskieden. Folwoeksen fûgels fan beide skaaien hawwe grize snaffels, dy't by it mantsje donkerder binne, wylst ûnfolwoeksen fûgels brune oant gielbrune snaffels hawwe. Beide skaaien hawwe donkergrize slachpinnen en donkerblauwe ûnderwjukdekfearren, mei blauwe bûtenste wjuktippen dy't yn 'e flecht te sjen binne. In brutsen wite streek op 'e ûnderwjuk is oanwêzich by wyfkes en ek by jonge, ûnfolwoeksen mantsjes. De ûnderwjukstreek ûntbrekt by mantsjes fan sawat 2 jier of âlder. In pear moannen nei it útfleanen [[Ferfearring|ferfearje]] de jonge fûgels nei in mear folwoeksen fearrekleed, wêrby't se harren slachpinnen en sturtfearren hâlde. De ferfearring nei it folsleine folwoeksen kleed begjint as de fûgels likernôch in jier âld binne. De soarte liket wol wat op 'e nau besibbe [[reinbôgeparkyt]] (''Psephotellus varius''), dy't te ûnderskieden is troch de giele bân boppe de snaffel, it reade plak yn 'e nekke en it lytsere, donkerreade plak oan 'e basis fan 'e sturt, dy't sawol by mantsjes as wyfkes oanwêzich binne. == Fersprieding en systematyk == De soarte is [[Endemisme|endemysk]] yn it súdeasten fan [[Austraalje]] en der wurde twa [[ûndersoarte|ûndersoarten]] erkend: * ''Psephotus haematonotus caeruleus'' – komt foar yn it noardeastlik part fan Súd-Austraalje en it súdwesten fan [[Queensland]]. * ''Psephotus haematonotus haematonotus'' – komt foar yn it binnenlân fan it súdeasten fan Austraalje. == Fuortplanting == It wyfke leit fjouwer oant sân aaien en briedt dy yn 25 dagen út. Nei in moanne ferlitte de jongen it nêst, dy't dêrnei noch lang troch beide âlders fuorre wurde. == Status en bedrigings == De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre, mar de soarte wurdt omskreaun as algemien oant tige algemien. Op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] ([[IUCN]]) hat dizze soarte de status [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). De fûgel profitearret fan feroaringen yn it lângebrûk en der wurdt oannommen dat de oantallen tanimme. == Sierfûgel == De fûgel wurdt al hiel lang troch leafhawwers as sierfûgel hâlden en kweekt fanwegen it moaie fearrekleed en noflike karakter. Troch de jierren hinne is der in ryk ferskaat oan kleurmutaasjes ûntstien. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-rumped-parrot-psephotus-haematonotus BirdLife, oproppen 12 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/rerpar1 eBird, oproppen 12 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rerpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 novimber 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Psephotus haematonotus|Readrêchparkyt}} }} [[Kategory:Readrêchparkyt]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] 9viqmea01hqa1y2ta7d9lqi23jwxsjh 0 195325 1244448 2026-11-12T08:47:56Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Readrêchparkyt]] 1244448 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Readrêchparkyt]] 06cswrknhysk7537k7uslz9fn83n8l5 0 195326 1244449 2026-11-12T09:10:02Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk | namme = readrêchparkiten | ôfbylding = Psephotus haematonotus -Eastern Creek, New South Wales, Australia -pair-8.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Readrêchparkyt (mantsje) | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |..." 1244449 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | namme = readrêchparkiten | ôfbylding = Psephotus haematonotus -Eastern Creek, New South Wales, Australia -pair-8.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Readrêchparkyt (mantsje) | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[skift (taksonomy)|skift]]: | namme4 = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''readrêchparkiten''' (''Psephotus'') | beskriuwer, jier = [[John Gould|Gould]], 1845 }} It [[skaai (taksonomy)|skaai]] '''readrêchparkiten''' (''Psephotus'') is in [[Monotypysk takson|monotypysk]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] dat heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). It skaai bestiet hjoed-de-dei út noch mar ien soarte, de [[readrêchparkyt]] (''Psephotus haematonotus''), dy't [[Endemisme|endemysk]] is yn it súdeasten fan [[Austraalje]].<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]</ref> De fûgels yn dit skaai binne slanke, middelgrutte pappegaaien dy't opfallend binne troch harren griene fearrekleed en de reade stút fan it mantsje. Foarhinne waarden der mear soarten ta it skaai ''Psephotus'' rekkene (lykas de [[reinbôgeparkyt]] en de [[swartkopparkyt]]), mar troch [[taksonomy]]ske weryndielings binne dy ferhuze nei oare skaaien, lykas ''Psephotellus''. == Soarten == It skaai telt noch ien erkende soarte: {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:Psephotus haematonotus Newstead, Victoria, Australia -male-8.jpg|120px]]<br><center><small>Mantsje</small></center><br>[[Ofbyld:Psephotus haematonotus female - Cornwallis Rd.jpg|120px]]<br><center><small>Wyfke</small></center> || ''Psephotus haematonotus'' || [[Readrêchparkyt]] || Súdeastlik [[Austraalje]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-rumped-parrot-psephotus-haematonotus ''Psephotus haematonotus'' op ''BirdLife'']</ref> |- |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Psephotus haematonotus|''Psephotus''}} }} {{DEFAULTSORT:Readrechparkiten}} [[Kategory:Readrêchparkyt| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]] ct9nk6igjdofea7627egfwjrhh59lzf 0 195327 1244450 2026-11-12T09:10:28Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Readrêchparkiten]] 1244450 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Readrêchparkiten]] 1qdyoffqihj9kxkhmkjiq3mph0mykzz 0 195328 1244451 2026-11-12T09:23:59Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Readkapeparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:Redcap parrot - 50937891627.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[readkapeparkiten]] (''Purpureicephalus'') |Wittenskiplike namme = Purpureicephalus spurius |Beskriuwer, j..." 1244451 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Readkapeparkyt |Ofbyld = [[Ofbyld:Redcap parrot - 50937891627.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') |Skaai = [[readkapeparkiten]] (''Purpureicephalus'') |Wittenskiplike namme = Purpureicephalus spurius |Beskriuwer, jier = ([[Heinrich Kuhl|Kuhl]], 1820) |IUCN-status = [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Redcappedparrotrge.png|250px]] }} De '''readkapeparkyt''' (''Purpureicephalus spurius'') is in kleurrike fûgel dy't ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') heart. It is de iennige [[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[readkapeparkiten]] (''Purpureicephalus''). De fûgel is [[Endemisme|endemysk]] yn it súdwesten fan [[Austraalje]]. == Beskriuwing == De readkapeparkyt is in middelgrutte, kleurrike pappegaai. De boppekant is donkergrien, de ûnderkant is pears, en ûnder de stút sit read. De kop hat in opfallende reade krún en limoengriene wangen. Jonge fûgels misse dy reade krún en binne oan 'e ûnderkant minder kleurich. == Fersprieding en systematyk == De soarte wurdt as iennichste lid yn it skaai ''Purpureicephalus'' yndield. De fûgel komt foar yn leechlângebieden fan súdwestlik [[Austraalje]]. == Hâlden en dragen == De readkapeparkyt komt foar yn eukalyptuswâlden. Hy brûkt syn lange snaffel om by it sied fan eukalyptusbeammen te kommen, yn it bysûnder dy fan 'e soarte ''Corymbia calophylla''. == Status en bedrigings == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en oannommen wurdt dat it oantal eksimplaren tanimt. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld]] ([[IUCN]]) hat dizze soarte klassifisearre as net bedrige (''Least Concern'', LC). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-capped-parrot-purpureicephalus-spurius BirdLife, oproppen 12 novimber 2026] * [https://ebird.org/species/recpar1 eBird, oproppen 12 novimber 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/recpar1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 novimber 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Purpureicephalus spurius|Readkapeparkyt}} }} [[Kategory:Readkapeparkyt]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] h635s30l09ffloov2mrq54ukcg1jhne 0 195329 1244452 2026-11-12T09:24:23Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Readkapeparkyt]] 1244452 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Readkapeparkyt]] 1qzfl9ilt1zf1wvkuf0ovq6qk1y6kac 0 195330 1244453 2026-11-12T09:39:06Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Universele ynfoboks bisteryk | namme = readkapeparkiten | ôfbylding = Red cap parrot.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Readkapeparkyt (mantsje) | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme..." 1244453 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks bisteryk | namme = readkapeparkiten | ôfbylding = Red cap parrot.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Readkapeparkyt (mantsje) | takson1 = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1 = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2 = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2 = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3 = [[klasse (taksonomy)|klasse]]: | namme3 = [[fûgels]] (''Aves'') | takson4 = [[skift (taksonomy)|skift]]: | namme4 = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') | takson6 = [[famylje (taksonomy)|famylje]]: | namme6 = [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'') | takson7 = [[skaai (taksonomy)|skaai]]: | namme7 = '''readkapeparkiten''' (''Purpureicephalus'') | beskriuwer, jier = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1854 }} It [[skaai (taksonomy)|skaai]] '''readkapeparkiten''' (''Purpureicephalus'') is in [[Monotypysk takson|monotypysk]] [[skaai]] dat heart ta de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan 'e Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). It skaai bestiet hjoed-de-dei út mar ien [[Soarte (taksonomy)|soarte]], de [[readkapeparkyt]] (''Purpureicephalus spurius''), dy't [[Endemisme|endemysk]] is yn it súdwesten fan [[Austraalje]].<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ IOC World Bird List]</ref> De fûgels fan it skaai binne kleurryk en falle op troch harren reade krún, de pearse ûnderkant en de lange snaffel dy't spesjaal oanpast is foar it iten fan eukalyptussied. == Soarten == It skaai telt noch ien erkende soarte: {| class="wikitable" |- ! Ofbyld !! Wittenskiplike namme !! Fryske namme !! Fersprieding !! IUCN-status |- | [[Ofbyld:Redcap parrot.jpg|120px]] || ''Purpureicephalus spurius'' || [[Readkapeparkyt]] || Súdwestlik [[Austraalje]] || [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]<ref>[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-capped-parrot-purpureicephalus-spurius ''Purpureicephalus spurius'' op ''BirdLife'']</ref> |- |} {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Purpureicephalus|Readkapeparkiten}} }} {{DEFAULTSORT:Readkapeparkiten}} [[Kategory:Readkapeparkyt| ]] [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]] 3ebtepfsu484fjtug1yrf5uph8dtwhn 14 195331 1244454 2026-11-12T09:40:04Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Commonscat|Purpureicephalus spurius|Purpureicephalus}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]]" 1244454 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Purpureicephalus spurius|Purpureicephalus}} [[Kategory:Fûgelskaai]] [[Kategory:Pappegaai fan de Alde Wrâld]] ppb53emy6ie2uxhld5krsmk36g1xr9a 1 195332 1244456 2026-11-12T10:18:36Z Mysha 254 /* De kop der foar */ nije seksje 1244456 wikitext text/x-wiki == De kop der foar == Is der immen dy't dat seit, yn it Frysk? Gâns dy skiednis is oer hoe't [[Piter Jelles Troelstra|Troelstra]] net wist hoe't [[Amsterdam]] en [[Rotterdam]] it ûniens wienen. Dat hie neat te krijen mei Troelstra, fansels; dy koe net oars dwaan as te sizzen dat der in foaroanman komme moast. Hy hie gelyk, mar [[Domela Nieuwenhuis]] wie in [[Hollanners|Hollanner]], en Troelstra wie in [[Friezen|Fries]], dat hy wie net dejinge dy't dat ta stân bringe koe. Dêr is neat fersin-eftichs oan, en dat sa te neamen is Hollannerpraat oer in Fries. Kinne wy dit feroarje ta eat as [[Revolusje yn Nederlân]]? It wie dúdlik de [[tiidgeast]], en Troelstra hat allinnich besocht en iepenje dy fles. De revolusje is net kaam, mar it hat ynfloed hân op de [[maatskippij]]. Hat it dan in [[fersin]] west? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 12 nov 2026, 11.18 (CET) d7by9vx5e5kn90njhzkjtvi5xcvo045