Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2521 1311802 1272466 2026-05-05T17:13:42Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus mionathruithe 1311802 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Múinteoir|Oide]], [[Filíocht|file]], [[scríbhneoir]], [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí]] agus gníomhaire [[Polaitíocht|polaitiúil]] [[Éire]]annach ab ea '''Pádraig Anraí Mac Piarais''', '''An Piarsach''', (as [[Béarla]], '''Patrick Henry Pearse'''; ([[10 Samhain]] [[1879]] – [[3 Bealtaine]] [[1916]]), agus é ar dhuine de cheannairí [[Éirí Amach na Cásca]] sa bhliain 1916.<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=454|title=MAC PIARAIS, Pádraig (1879–1916) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> An teideal a bronnadh air ná Uachtarán an Rialtais Shealadaigh le linn an éirí amach, agus b'eisean a chur tús leis nuair a léigh sé [[Forógra na Poblachta]] agus iad ag glacadh seilbhe ar [[Ardoifig an Phoist]]. Gabhadh ar Piarsach agus na fír eile nuair a theip ar an eirí amach, agus cuireadh eisean agus a dheartháir [[Liam Mac Piarais|Liam]] chun báis. [[Íomhá:Birthplace of Patrick and William Pearse.jpg|200px|clé|thumb|27 Sráid an Phiarsaigh, áit ina rugadh Pádraig agus [[Liam Mac Piarais]].]] == Tús a shaoil == === Luathshaol === Rugadh Pádraig Mac Piarais i dteach ag 27 Great Brunswick Street ([[Sráid an Phiarsaigh]] inniu) i m[[Baile Átha Cliath]] sa mbliain [[1879]]. [[Dealbhóireacht|Dealbhóir]] agus saor cloiche ó [[Birmingham|Birmingham]] [[Sasana|Shasana]] ó dhúchas a bhí ina athair James, Protastúnach a chuir a ghnó féin ar bun sna 1850idí a bhain rath nach beag amach. Dá bhrí sin, clann compordach meánaicmeach a bhí iontu. Fuair an Piarsach a chuid [[Bunscoil|bunoideachais]] ó na [[na Bráithre Críostaí]]. === Dlíodóir === [[Íomhá:Patrick Pearse's Cottage, Nr Rosmuck, Connemara - geograph.org.uk - 657299.jpg|mion|Thóg an Piarsach teach beag ceanntuí dó féin i [[Ros Muc]] |300x300px]] Céimí de chuid Ollscoil Ríoga na hÉireann<ref>de chuid an [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Choláiste Ollscoile, Bhaile Átha Cliath]] inniu</ref> (BA sna Nua[[Teanga (cumarsáid)|theangacha]] 1901) ba ea é. Ag an am céanna glaodh chun Bharra na hÉireann sa bhliain ar bronnadh céim air. Níor láithrigh sé sa chúirt ach uair amháin áfach, sa bhliain 1905, nuair a bhí sé ina ionadaí (gan rath) do [[Niall Mac Giolla Bhrighde]], duine ar cuireadh ina leith gur thaispeáin sé comhartha "doléite" ar an gcarr asail a bhí aige (is é sin le rá ceann a scríobhadh i nGaeilge).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3821090744581888|teideal=An Piarsach|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-11-11}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://orca.cf.ac.uk/58843/1/2014oconaillsPhd.pdf|teideal=The Irish Language and The Irish Legal System:- 1922 to Present (PhD at the School of Welsh at Cardiff University)|údar=Seán Ó Conaill|dáta=2013|dátarochtana=2020}}</ref> Cf. 𝙈𝙘𝘽𝙧𝙞𝙙𝙚 𝙫 𝙈𝙘𝙂𝙤𝙫𝙚𝙧𝙣 [1906] 2 IR 181). Cheap siad go raibh cás láidir acu ach chaill siad. Mhothaigh an Piarsach go ndearnadh éagóir sa chás. Réitigh an bharúil sin a bhealach i dtreo [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnachas]] na láimhe láidre. Agus níor spreag an cás sin é le dul leis an dlí mar cheann dá shlíte bheatha. === Gaeilgeoir === Sa mbliain 1898 chaith an Piarsach agus [[John Millington Synge|John Milington Synge]] tamall ar [[Oileáin Árann|oileáin Arainn]] ag foghlaim ó Mháirtín Ó Conghaile. B’iomaí tréimhse a chaith sé i g[[Conamara]] ag foghlaim na teanga, go dtí 1915. I mí an Mhárta 1903 chur an Piarsach isteach ar phost mar eagarthóir ar an g[[An Claidheamh Soluis|''Claidheamh Soluis'']] (iris [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]]) agus fuair sé é. Choinnigh sé an post sin go dtí deireadh na bliana 1909. I mí Aibreáin 1903 bhí air dul ar thuras go dtí Ros Muc don chéad uair ag obair mar "scrúdaitheoir" do Chonradh na Gaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/heritage/patrick-pearse-s-cottage-a-cultural-visit-to-ros-muc-1.2488318|teideal=Patrick Pearse’s cottage: a cultural visit to Ros Muc|údar=Darragh Murphy|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-11-11}}</ref> Bhí muintir na háite ag fanacht leis ag an stáisiún traenach ag an [[An Teach Dóite|Teach Dóite]]. Nuair a tháinig an Piarsach chomh fada leo thug siad faoi deara nach mbeadh aon áit le fanacht aige, mar sin, shocraigh siad go bhfanfadh sé Tí Mháille áit a bhfuil an siopa agus [[Oifig an phoist|Oifig an Phoist]] fós ann. [[Íomhá:Pearse Brother's Museum - St. Enda's Park.jpg|mion|[[Scoil Éanna]] ([[Músaem|iarsmalainn]] inniu)|220x220px]] Chaith an Piarsach an t-am san áit ag cur daoine "faoi scrúdú Gaeilge". Chuaigh an áit go mór ar an bPiarsach agus gur fhan sé cúpla lá sa mbreis sa gceantar. Is ag an scoil a chur an Piarsach aithne ar Colm O’ Gaora a bhí ina príomhoide ag an am i scoil an Ghoirt Mhóir. (Ba fhear é a bhí an-pháirteach leis an éirí amach é Colm níos déanaí). [[Íomhá:Pádraig Mac Piarais (48433858897).jpg|mion|220x220px|óráid cois uaighe, [[Sochraid Dhiarmada Uí Dhonnabháin Rosa]], Lúnasa 1915]]Thóg an Piarsach [[Teach an Phiarsaigh|teach beag]] dó féin i [[Ros Muc]] (ar an Turloch, a bhí ag breathnú amach ar Loch Eiriulach agus Cnoc an Dámh áit a bhfuil an mheánscoil, séipéal, stáisiún gardaí thíos faoi). Chuir sé aithne mhaith ar mhuintir na háite. Sna 1910idí, nuair a cuireadh na h[[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh]] ar bun, bhí lámh aige san obair sin, freisin - bhunaigh sé buíon acu i [[Ros Muc]]. [[Íomhá:Funeral of O'Donovan Rossa, graveside in Glasnevin Cemetery, St. James's band, crowds (26203288753).jpg|mion|óráid cois uaighe, [[Sochraid Dhiarmada Uí Dhonnabháin Rosa]], Lúnasa 1915|220x220px]] === Oideachasóir === Bhunaigh an Piarsach [[Scoil Éanna]] sa mbliain 1908 i [[Raghnallach]], arbh í an chéad scoil dhátheangach (do bhuachaillí amháin) sa tír le blianta fada. Léirigh sé a dhearcadh faoin oideachas ina leabhar ''[[The Murder Machine]]'', agus b'í an Scoil Náisiúnta an "meaisín" a bhí i gceist aige, ó bhí sé barúlach gurb í an scoil sin a bhí ag déanamh cabhóg na Gaeilge. Bhí suim aige sa nGaeilge ó thús a óige. Chuaigh sé i g[[Conradh na Gaeilge]] sa bhliain [[1896]] agus bhí sé ina bhall den Choiste Gnó nuair a bhí sé fiche bliain d'aois. Ba iad aidhmeanna na scoile ná: :''Instruct pupils in a love of the Irish language, Educate pupils in a love of chivalry and self-sacrifice, Teach pupils to have “charity towards all”, a sense of civic social duty.'' [[Íomhá:Slattery.jpg.opt408x410o0,0s408x410.jpg|mion|Padraic Pearse ar chlé agus Peter Slattery ar dheis i [[Scoil Éanna]] |221x221px]] Scoil dátheangach buachaillí a bhí ann. D’fhoghlaim na daltaí Stair agus Tíreolas na hÉireann, staidéar ar an dúlra, agus eolaíocht. Bhí an drámaíocht i bhfad chun tosaigh i gcomparáid le scoileanna eile ag an am. Bhog an scoil go dtí [[Ráth Fearnáin|Rath Farnáin]] sa mbliain 1910. Ar bhalla na scoile bhí nath cainte ó laoch na bhFiann Cú Chulainn :''“I care not though I were to live but one day and one night if only my fame and my deed live after me”.'' Baineadh úsáid as Teach Feadha Cuileann mar scoil dhátheangach do chailíní Scoil Íde (1910-1912). Bhain deacrachtaí airgid le gnó mheánscoileanna na linne sin. Chaith an Piarsach trí mhí (8 Feabhra-7 Bealtaine) sna Stáit Aontaithe ag bailiú thart ar £1,000. Ba é ‘Robert Emmet and the Ireland of Today’ ábhar na léachta a thug sé in Nua Eabhrach. == Éirí Amach na Cásca == Ba bhall gníomhach de [[Bráithreachas na Poblachta|Bhráithreachas na Poblachta]] é an Piarsach. I mí Iúil 1914 tháinig gúnnaí agus urchair isteach ag cuan [[Binn Éadair|Bhinn Éadair]]; is i [[Scoil Éanna]] a cuireadh i bhfolach iad. Ar an 1 Lúnasa [[1915]] thug an Piarsach an óráid cháiliúil ag uaigh [[Diarmaid Ó Donnabháin Rosa|Uí Dhonnabháin Rosa]], is i Ros Muc a scríobh: :“''They think they have foreseen everything, think that they have provided against everything, but, the fools, the fools, the fools,! They have left us our Fenian dead, and while Ireland holds these graves, Ireland unfree shall never be at peace”''. Ghlac an Piarsach páirt in [[Éirí Amach na Cásca]] in [[Éire|Éirinn]] in [[1916]]. Toghadh é ina uachtarán ar [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht na hÉireann]] agus léigh sé [[Forógra na Poblachta]] lasmuigh de [[Ardoifig an Phoist]] ag tús an Éirí Amach. Mhair an tÉirí Amach ar feadh seachtaine tar éis nar cheap duine ar bith go mbeadh na hÓglaigh in ann fanacht chomh fada sin mar bhí rudaí ag dul in olcas. Ach nuair a chonaic an Piarsach an slad a bhí á dhéanamh ar Bhaile Átha Cliath de bharr na troda chinn sé géilleadh d'Arm na Breataine. Bhí ollscriosadh déanta ar chathair na tíre, agus is ar mhaithe leis na daoine gur ghéill an Piarsach “To prevent the further slaughter of unarmed people and in the hope of saving of our followers”. Ar an 29 Aibreán 1916 ag 3.30 ghéill siad d’arm Shasana. [[Íomhá:Pearse's Surrender (34838135954).jpg|mion|géilleadh gan choinníoll|312x312px]] Daoradh an Piarsach chun báis; cuireadh é féin agus a dheartháir [[Liam Mac Piarais|Liam]] (Willie) chun báis i gclós [[Príosún Cill Mhaighneann|Phríosún Chill Mhaighneann]] chomh maith le dáréag eile de cheannairí an Éirí Amach. [[Íomhá:Statue padraig pearse.jpg|mion|Dealbh, Tralaí, Ciarraí |293x293px]] An oíche a raibh sé ag fanacht lena bhás, scríobh sé litir chuig a mháthair, chuig a dheartháir Liam, agus scríobh cuntas ar a thriall. Cuireadh chun báis é ar an 3 Bealtaine 1916 i bpríosún [[Cill Mhaighneann|Chill Mhaighneann]]. Cuireadh a dheartháir chun báis an lá dár gcionn. Cuireadh é agus na Ceannairí Óglaigh eile i mBairic Mhileata sna glasáin. :''“When the position of Ireland’s language as her greatest heritage is once fixed, all other matters will insensibly adjust themselves. As it develops, And because it develops, it will carry all kindred movements with it. When Ireland’s language is established, her own distinct culture is assured. To preserve and spread the language, then, is the single idea of the Gaelic League.”'' == Scríbhneoireacht == [[Íomhá:1881-1916 Liam 1873-1916 Padraig Mac Piarais.jpg|mion|Cuimhneachán, The Pearse Centre, 27 [[Sráid an Phiarsaigh]], BÁC|220x220px]] Scríobh an Piarsach [[Filíocht|dánta]] agus scéalta agus drámaí i n[[Gaeilge]], m. sh. ''An Mháthair'', ''Íosagán'', ''an Rí'', ''An Gadaí'', srl. Scríobh sé cuid mhaith i m[[Béarla]], chomh maith, ag gríosadh na n[[Gael]] chun troid a chur ar son na saoirse. Bhí an-tóir ag an bPiarsach ar Iarthar na hÉireann agus feictear é sin ina chuid scéalta agus filíochta. Chreid an Piarsach go raibh dlúthbhaint ag an gcultúr le féiniúlacht na tíre. Nath cainte a chloistear go fíormhinic ná ‘tír gan teanga tír gan anam’ cuireann sé seo go mór leis an meon deafach faoi Éirinn. Chun scoilt cuimsitheach a dhéanamh idir Éire agus Sasana ba cheart an dá chultúr a scaipeadh chomh fada óna chéile agus gur féidir. == Féach freisin == * [[Sochraid Dhiarmada Uí Dhonnabháin Rosa]] * [[Teach an Phiarsaigh]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.ucc.ie/celt/published/E900007-001/index.html The Murder Machine by P.H.Pearse.] * [http://www.ucc.ie/celt/pearsefic.html Filíocht an Phiarsaigh.] * [http://leabhrafeabhra.com/2015/07/08/mo-thri-thrua-naoi-n-uaire-a-mbaois-dfhagadar-seilbh-againn-ar-mhairbh-na-bhfiann/ Óráid an Phiarsaigh cois uaigh Uí Dhonnabháin Rosa (an t-iomlán di i nGaeilge)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160215212730/http://leabhrafeabhra.com/2015/07/08/mo-thri-thrua-naoi-n-uaire-a-mbaois-dfhagadar-seilbh-againn-ar-mhairbh-na-bhfiann/ |date=2016-02-15 }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Éirí Amach na Cásca}} {{DEFAULTSORT:Piarais, Padraig Mac}} [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha]] [[Catagóir:Sínitheoirí Fhorógra na Poblachta]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Iar-eagarthóirí ar iar-nuachtáin Ghaeilge]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]] [[Catagóir:Básanna i 1916]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Pádraig Mac Piarais]] srhqsm0h2tyany9lupznklwkytsbkh0 0 3498 1311842 1265229 2026-05-06T09:07:05Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1311842 wikitext text/x-wiki {{Bealtaine}} Is é an '''6 Bealtaine''' an 126ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 127ú lá i mbliain bhisigh. Tá 239 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[An tSiria]], [[an Liobáin]] - Lá na Mairtíreach == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1405]] — [[Skanderbeg]], uasal agus ceannaire míleata Albánach (b. [[1468]]) * [[1501]] — [[Pápa Marcellus II]] (b. [[1555]]) * [[1574]] — [[Pápa Innocentius X]] (b. [[1655]]) * [[1758]] — [[Maximilien Robespierre]], dlíodóir, réabhlóidí (b.[[1794]]) * [[1821]] — [[Robert O'Hara Burke]], taiscéalaí Astrálach (b. [[1861]]) * [[1856]] — [[Robert Peary|Robert Edwin Peary]], ceannasaí cabhlaigh is taiscéalaí Meiriceánach (b. [[1920]]) * [[1856]] — [[Sigmund Freud]], síciatraí (b.[[1939]]) * [[1861]] — [[Motilal Nehru]], dlíodóir agus polaiteoir Indiach (b. [[1931]]) * [[1871]] — [[Victor Grignard]], ceimiceoir Francach (b. [[1935]]) * [[1895]] — [[Rudolph Valentino]], aisteoir Iodálach (b. [[1926]]) * [[1904]] — [[Harry Martinson]], scríbhneoir Sualannach (b. [[1978]]) * [[1908]] — [[Celia Lynch]], polaiteoir Éireannach (b. [[1989]]) * [[1915]] — [[Freddie 'Red' Cochrane]], dornálaí (b. [[1993]]) * [[1915]] — [[Orson Welles]], aisteoir agus stiúrthóir Meiriceánach (b. [[1985]]) * [[1929]] — [[Paul Lauterbur|Paul Christian Lauterbur]], ceimiceoir Meiriceánach (b. [[2007]]) * [[1934]] — [[Richard Shelby]], polaiteoir Meiriceánach * [[1937]] — [[Rubin Carter]], Dornálaí Meiriceánach (b. [[2014]]) * [[1938]] — [[Larry Gogan]], craoltóir Éireannach (b. [[2020]]) * [[1945]] — [[Bob Seger]], amhránaí * [[1953]] — [[Graeme Souness]], imreoir sacair Albanach * [[1953]] — [[Tony Blair]], Iar-Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe * [[1958]] — [[Ivor Mac Alaigh]], polaiteoir Éireannach * [[1960]] — [[Iran Barkley]], dornálaí Meiriceánach * [[1961]] — [[George Clooney]], aisteoir Meiriceánach * [[1967]] — [[John Fitzgibbon]], iománaí Éireannach * [[1970]] — [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir (b. [[2023]]) * [[1975]] — [[Fabiola Toupin]], amhránaí Ceanadach * [[1989]] — [[Dominika Cibulková]], imreoir leadóige Slóvacach * [[2019]] — [[Archie Mountbatten-Windsor]], duine den theaghlach ríoga Sasanach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1862]] — [[Henry David Thoreau]], 44, scríbhneoir agus fealsamh (r.[[1817]]) * [[1877]] — [[Johan Ludvig Runeberg]], scríbhneoir Fionlannach (r.[[1817]]) * [[1882]] — [[Frederick Cavendish (an Tiarna)|Frederick Cavendish]], polaiteoir Briotanach (r. [[1836]]) * [[1910]] — [[Éadbhard VII na Ríochta Aontaithe|Éadbhard VII]], rí na Ríochta Aontaithe (r.[[1841]]) * [[1919]] — [[L. Frank Baum]], scríbhneoir Meiriceánach (r. [[1856]]) * [[1949]] — [[Maurice Maeterlinck]], Scríbhneoir, file agus drámadóir Beilgeach (r. [[1862]]) * [[1952]] — [[Maria Montessori]], lia agus oideolaí Iodálach (r. [[1870]]) * [[1983]] — [[Mícheál Ó Móráin|Micheál Ó Móráin]], polaiteoir Éireannach (r. [[1912]]) * [[1987]] — [[Denis Jones]], polaiteoir Éireannach (r. [[1906]]) * [[1992]] — [[Marlene Dietrich]], 90, ban-aisteoir agus amhránaí (r.[[1901]]) * [[2014]] — [[Jimmy Ellis]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1940]]) * [[2015]] — [[Errol Brown]], amhránaí agus cumadóir amhrán (r. [[1943]]) * [[2022]] — [[Seán Garvey]], amhránaí sean-nóis (r. [[1952]]) * [[2023]] — [[Derek Keating]], polaiteoir Éireannach (r. [[1955]]) == Tarluithe eile == * [[1682]] - Bhog [[Louis XIV na Fraince]] a chúirt chuig [[Pálás Versailles]] * [[1861]] - [[Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe]]: d'éirigh [[Arkansas]] as an aontas * [[1889]] - Osclaíodh an [[Túr Eiffel]] don phobal * [[1910]] - D'éirigh [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]] ina Rí i ndiaidh [[Éadbhard VII na Ríochta Aontaithe|d'athair]] bás a fháil * [[1940]] - Bronnadh ''Pulitzer Prize'' ar [[John Steinbeck]] do ''[[The Grapes of Wrath]]'' * [[1954]] - Rith [[Roger Bannister]] aon [[Míle|mhíle]] faoi ceithre nóiméad. B'eisean an chéad daoine é a dhéanamh * [[1960]] - Phós [[Banphrionsa Margaret, Cuntaois Snowdon|Banphrionsa Margaret]] agus Antony Armstrong-Jones in [[Abtheach Westminster]] * [[1966]] - Gearradh príosúin saoil ar [[Ian Brady]] agus [[Myra Hindley]] as dúnmharaithe na ''"Moors"'' i [[Sasana]]. * [[1976]] - Maraíodh 60 duine nuair a tharla [[crith talún]] (6.5 ar [[scála Richter]]) san [[An Iodáil|Iodáil]]. * [[1994]] - D'oscail [[François Mitterrand]] agus [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]] an Tollán Mhuir nIocht * [[1997]] - Tugadh [[Banc Shasana]] neamhspleáchas amach ó smacht polaitiúil * [[1999]] - Reáchtáladh an chéad toghchán do [[Pàrlamaid na h-Alba|Pharlaimint na hAlban]] agus do [[Senedd Cymru|Sheanad na Breataine Bige]] * [[2001]] - Sa t[[an tSiria|Siria]], ba é [[Pápa Eoin Pól II|Eoin Pól II]] an chéad [[pápa|phápa]] dul i [[mosc]] * [[2002]] - Maraíodh an polaiteoir [[Pim Fortuyn]]. * [[2002]] - Bunaíodh [[SpaceX]] * [[2004]] - Craoladh an eipeasóid deireanach de [[Friends]] * [[2023]] - Rinneadh [[Corónú Shéarlais III agus Camilla|agus corónú]] ar Rí [[Séarlas III|Charles III]] Shasana agus [[Camilla, Bean Chéile an Rí|Banríon Camilla]] [[Catagóir:Dátaí|0506]] [[Catagóir:Míonna|Bealtaine, 06]] 1hqtymro5o1o62abga20ps4vo617juw 4 3983 1311840 1283176 2026-05-06T08:17:42Z ItsNyoty 69438 /* Hiruwiki */ ábhar nua ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 1311840 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {| cellspacing="3" width="100%" |width="100%" colspan="5"| {| |style="padding-right: 1em;"| Tá gá ag [[Vicipéid]] LEATSA! Is amhlaidh atáimid uile ag tógáil ollchiclipéide agus pobail as Gaeilge. Tugann seo deis do dhaoine a gcuid Gaeilge a chleachtadh agus rudaí nua a fhoghlaim. Thig leat alt nua a chumadh nó alt reatha a chur in eagar ach an cnaipe "Cuir in eagar" a bhrú. Is féidir leat cleachtadh a dhéanamh ar an g[[Vicipéid:clár dubh|clár dubh]] freisin. Is féidir leat rud a scríobh sa '''[[Vicipéid:Halla baile|Halla Baile]]''' má tá rud le rá agat. Cruthaigh cuntas mura ndearna tú cheana é: níl le déanamh agat ach an nasc "logáil isteach" a bhrú ar bharr an leathanaigh agus an fhoirm a líonadh. Is féidir leat rud a bhreacadh ar leathanach plé an tsuímh seo, más maith leat. |valign="top" style="border-left: 1px solid #ccc; padding-left: 1em;width:150px;"| <small>[[#Comhoibreach na Seachtaine|Comhoibreach na Seachtaine]]</small><br/> <small>[[#Áirigí libhse|'''Áirigí libhse''']]</small><br/> <small>[[#Irish learners|'''Learning Irish?''']]</small> |} ==Comhoibriú Vicimheán na Seachtaine== <div style="width:50%;"> {| | Is iarracht é '''[[m:Wikimedia COTW|Comhoibriú Vicimhéan na Seachtaine]]''' ar an gcomhluadar [[m:Wikimedia|Vicimhéain]] uile a thabhairt le chéile chun fadhbanna atá acu i gcoitinne a fhuascailt. Is éard is cuspóir don CVnS reatha lámhleabhar ilteangach a chruthú do bhogearra na [[m:MediaWiki|MeáVicí]]. Ba chóir na leathanaigh chabhracha a nascadh ó [[Meta:Help:Contents|Help:Contents]] ar [[Meta:Main Page|Meitea]], ár vici comheagar fud-Vicimheáin. '''Féach ar [[m:Wikimedia COTW/Help|treoracha an CVnS seo]]''' (as Béarla)''', le do thoil, agus cabhraigh lena dhéanamh!''' | [[Image:Wikimedia-cotw-notext.png|120px|]] |} </div> ==Irish learners== Is féidir ceisteanna a chur ar Vicipéideoirí i mBéarla (nó i dteangacha eile) más gá. Más rud é go bhfuil leagan Gaeilge ar fhocal nó ar théarma ag teastáil uait, bain triail as na foclóirí agus na bainc théarmaíochta atá ar fáil ar líne. Mar shampla, [http://www.teanglann.ie teanglann.ie], [http://www.focloir.ie foclóir.ie] [http://www.acmhainn.ie achmhainn.ie], [http://www.tearma.ie téarma.ie], [http://www.irishdictionary.ie/dictionary irishdictionary.ie], [http://iate.europa.eu/ IATE], [http://www.potafocal.com/ Pota Focal] agus [https://www.gaois.ie/en/corpora/monolingual/ gaois.ie]. :You can always ask questions of other users in English (or another language) if necessary. There are lots of dictionaries and language libraries online to help you with your writing and editing. Check out the following links for more information: [http://www.teanglann.ie teanglann.ie], [http://www.focloir.ie foclóir.ie] [http://www.acmhainn.ie achmhainn.ie], [http://www.tearma.ie téarma.ie], [http://www.irishdictionary.ie/dictionary irishdictionary.ie], [http://iate.europa.eu/ IATE], [http://www.potafocal.com/ potafocal.com], [https://www.gaois.ie/en/corpora/monolingual/ gaois.ie]. == 10.000 pages == Congratulations from Lmo!!! --[[Úsáideoir:Aldedogn|Aldedogn]] 23:34, 25 Feabhra 2010 (UTC) == Aonach Eagarthóireachta in Ollscoil na hÉireann Gaillimh, 07/11/14 == Tá an tAonach Eagarthóireachta ar siúl faoi láthair. Slua mór d'úsáideoirí nua bailithe le chéile faoi stiúr baill de Chomhphobal Wikimedia na hÉireann. [[Úsáideoir:Nmacu|Nmacu]] ([[Plé úsáideora:Nmacu|talk]]) 09:28, 7 Samhain 2014 (UTC) [[eu:Wikipedia:WikiMediari buruz gaurkotasun-albisteak]] == List of Welsh people == Hi all. I wonder if you could correct the title of this new page: [[Liosta de na daoine na Breataine Bige]]. It uses two templates, which also need checking (just a couple of sentences!): <nowiki>Teimpléad:Wikidata list</nowiki> and <nowiki>Teimpléad:Wikidata list end</nowiki>. Please leave me a message on my [https://cy.wikipedia.org/wiki/Sgwrs_Defnyddiwr:Llywelyn2000 Welsh language Wiki] if I can help further. Thanks! [[Úsáideoir:Llywelyn2000|Llywelyn2000]] ([[Plé úsáideora:Llywelyn2000|talk]]) 12:50, 12 Feabhra 2016 (UTC) == wgCategoryCollation == Dia dhaoibh! Níl ach beagán eagarthóireachta déanta agam ar Vicipéid na Gaeilge, ach tá cuid mhór déanta agam ar Vicipéid Ghàidhlig na hAlban. I mí Feabhra na bliana seo chuireamar [https://gd.wikipedia.org/wiki/Uicipeid:Doras_na_coimhearsnachd#wgCategoryCollation_agus_.C3.B2rdugh_na_h-aibidile_sna_roinnean-se.C3.B2rsa athrú] simplí fóinteach i bhfeidhm ar Vicipéid na Gàidhlig, athrú a mholainn go mór do Vicipéid na Gaeilge ionas go mbeidh na litreacha le síneadh fada i gcónaí in ord ceart aibítre sna catagóirí. Féach mar atá cúrsaí faoi láthair. I g[[:Catagóir:Fréamh an Eolais]] mar shampla, ní bhfaighfear ''Éin chreiche'' in aice le ''[https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Catag%C3%B3ir:Fr%C3%A9amh_an_Eolais&oldid=737385&pagefrom=Ein Einceifilíteas]'' mar a bheadh dúil leis, ach ag deireadh na haibítre i ndiaidh ‘[https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Catag%C3%B3ir:Fr%C3%A9amh_an_Eolais&oldid=737385&pagefrom=z z]’. Agus tá [https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Catag%C3%B3ir:Fr%C3%A9amh_an_Eolais&oldid=737385&pagefrom=Bu ''bás'' ag teacht i ndiaidh ''bun'']. Tchífear anseo an rud is cúis leis an trioblóid, faoin cheann “wgCategoryCollation” i gcomhad na socruithe do na Vicipéideanna éagsúla: :https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=InitialiseSettings.php Tá an t-Seicis (cs), Breatnais (cy), Fraincis (fr), Ungáiris (hu), Polainnis (pl), Portaingéilis (pt), Rúisis (ru), Gàidhlig (gd), agus an-chuid teangacha eile anois ag obair leis an Unicode Collation Algorithm (“uca”), algartam a chuireas litreacha le síneadh fada no diacritic eile san ord cheart. Ach tá Gaeilge na hÉireann ag obair gu fóill leis an algartam ''default'' éalangach éagumasach “uppercase”. Ní dhéanann “uppercase” ach ionannas idir na litreacha móra agus na litreacha beaga. Ní thuigeann sé go bhfuil baint idir ‘á’ agus ‘a’, mar shampla, agus cuireann sé go deireadh na haibítre litir ar bith ar a bhfuil síneadh fada. Is leor “uppercase” don Bhéarla, ach ní leor é don Ghaeilge. Bheadh sé an-shímplidh an Vicipéid a thiontú don algartam “uca”. Ní gá ach: (1) plé agus vótáil a chur ar dóigh anseo; agus, má tá aontú ann, (2) iarratas a chur iseach ag phabricator.wikimedia.org. Tá sé sin déanta againn ar Vicipéid na Gàidhlig agus ni raibh deacracht ar bith againn. Rudaí beaga eile. Is féidir &#123;&#123;DEFAULTSORT:Ein chreiche}} a úsáid chun “Éin chreiche”, mar shampla, a chur san ord cheart. Ach (1) is minic nach gcuimhnionn daoine ar DEFAULTSORT, agus (2) san lá atá inniu ann ba cheart don ríomhaire a bheith ag déanamh na hoibre sin. Nuair a bhéas wgCategoryCollation ag obair le “uca” in áit “uppercase”, ní bheidh gá tuilleadh ar DEFAULTSORT fá choinne na síntí fada a chur san ord cheart. Bhéadh “uca” socraithe acu do na vicipéideanna gu léir ach amháin gur éirigh deacracht. Ar na vicipéideanna mór mór (chomh mór leis an Fhraincis nó níos mó), glacann an ath-innéacsú an-chuid ama. Níl deacracht ar bith den t-saghas sin le na vicipéideanna beaga. Ar aghaidh linn, mar sin! Tá leaganacha éagsúla de “uca” ann, ina bhfuil miondifríochtaí. Oireann an leagan simplí, “uca-default”, don Ghàidhlig agus don Ghaeilge. --[[Úsáideoir:Caoimhin|Caoimhin]] ([[Plé úsáideora:Caoimhin|talk]]) 13:41, 3 Iúil 2016 (UTC) :Go raibh maith agat as an eolas seo, a Chaoimhín. Cuirim a lán ama amú ag ceartú DEFAULTSORT nó á chur isteach. Feicim go mbíonn ainmneacha daoine rangaithe ar an Uicipeid de réir chéad ainm na ndaoine: Tá Ernest Rutherford i gcatagóirí faoi 'E', mar shampla, agus Akira Suzuki faoi 'A'. Faoi 'R' agus 'S' atá siad anseo. Níl fadhb agamsa leis sin ach bheadh sé orainn is dócha éirí as nósanna fuadracha áirithe anseo: Akira Suzuki a scríobh mar Suzuki Akira, an ord sa tSeapáinis (agus mar sin de le hainmneacha in Íoslainnis, Sínis agus (b'fhéidir) Ungáiris. Sampla eile: Kim Il-sung. Ní thuigim cad é an cur chuige le hainmneacha tíortha agus a léithéid. Conas a chuirtear 'an Tuirc' faoi 't'? An bhfuil sibh ag baint úsáide as DEFAULTSORT leo go fóill? [[Úsáideoir:SeoMac|SeoMac]] ([[Plé úsáideora:SeoMac|talk]]) 04:35, 4 Iúil 2016 (UTC) Bheadh DEFAULTSORT úsáideach go fóill, chun ‘an Tuirc’ a chur faoi ‘t’ mar a dúirt tú, agus baineamaid úsáid as go fóill sa Uicipeid. Ach ní bheadh gá le DEFAULTSORT chun ‘Óman’ a chur faoi ‘o’, in áit é a bheith ag deireadh na h-aibítre mar atá faoi láithair i [[:Catagóir:Ballstáit_na_Náisiún_Aontaithe]]. Sa mhórchuid de na h-altanna ní bheadh DEFAULTSORT de dhíth. Ceist eile fá leith is ea ceist ord na n-ainmneacha pearsanta. Creidim féin go n-oireann ord na n-ainmeacha baiste i bhfad níos fear do na h-ainmneacha Gaelacha. Seachnaíonn sé na deacrachtaí le na sloinnte leithéid: ar chóir ‘Colm Mac Confhaola’ a bheith faoi ‘Mac’ no faoi ‘Confhaola’? ar chóir ‘Donach de Róiste’ a bheith faoi ‘de’ nó faoi ‘Róiste’? ar chóir ‘Éilís Ní Dhuibhne’ a bheith faoi ‘Ní’ nó faoi ‘Dhuibhne’ nó faoi ‘Duibhne’? ar chóir ‘Dómhnall Ruadh Mac an tSaoir’ (Dòmhnall Ruadh Phàislig) a bheith faoi ‘Ruadh’ nó ‘Mac’ nó ‘Saor’ nó ‘Saoir’? ar chóir ‘Màiri Mhór nan Òran’ (Màiri Nic a’ Phearsain) a bheith faoi ‘Mór’ nó ‘Mhór’ nó ‘Nic’ nó ‘Pearsan’ nó ‘Phearsain’? Ach tá mé sásta glacadh le ord na sloinntí sna catagóirí ina bhfuil na h-ainmneacha Gaelacha ina mionlach. Ní gá an t-ord céanna a bheith i réim i ngach catagóir. Is féidir gan bacadh le DEFAULTSORT agus an t-ordainm a sgríobh i ndiaidh an chatagóir mar seo: <pre> [[Catagóir:Filí|Mac an tSaor, Dómhnall]] [[Catagóir:Filíocht na Gaeilge]] </pre> agus san dóigh sin beidh an t-alt faoi ‘Mac’ sa chatagóir ‘Filí’ agus beidh sé faoi ‘Dómhnall’ sa chatagóir ‘Filíocht na Gaeilge’. Níl an cheist seo fá ord na n-ainmneacha pearsanta réitithe againn sa Uicipeid - tá praiseach againn go fóill. Agus tá sé níos fearr, creidim, gan an cheist beagáinín achrannach seo fá na h-ainmneacha pearsanta a meascú leis an cheist fá wgCategoryCollation, atá iontach simplí creidim. Ceisteanna fá leith is ea iad. --[[Úsáideoir:Caoimhin|Caoimhin]] ([[Plé úsáideora:Caoimhin|talk]]) 09:49, 4 Iúil 2016 (UTC) == Catagóir nua ag teastáil == An féidir catagóir nua a chur ar fáil: “Bundúchasaigh na hAstráile”? Bheadh fáilte roimpi. [[Úsáideoir:Colin Ryan|Colin Ryan]] ([[Plé úsáideora:Colin Ryan|plé]]) 00:08, 19 Samhain 2016 (UTC) :{{déanta}} [[Úsáideoir:SeoMac|SeoMac]] ([[Plé úsáideora:SeoMac|plé]]) 05:44, 19 Samhain 2016 (UTC) == Leathanaigh nua ag teastáil (Mí an Mheitheamh '18) == Tá easpa leathanaigh faoi ábhair áirithe a bhaineann le cur chuige na Gaeilge ar an suíomh seo. Bhí iontas orm nach raibh leathanach le haghaidh an [[Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030]] so thosaigh mé stumpa dó. An mhiste le aon duine nó daoine anseo leathanaigh nó stumpaí a thosú faoi [[Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003]], [[Acht na Gaeltachta 2012]] agus na [[Bailte Seirbhíse Gaeltachta]] agus na [[Líonraí Gaeilge]]? Tá sé ar intinn agam leathanaigh nó stumpaí a thosú dóibh ach táim ag braith ar m'mháthair chun aistriúchán a dhéanamh orthu agus níl a fhios agam cathain a mbeidh sí in ann é seo a dhéanamh. Thosaigh mé leathanaigh Béarla thuas ar [[Vicipéid Bhéarla]] dóibh siúd le cúpla mí anuas más féidir le éinne aistriú a dhéanamh orthu. Bheinn sásta sa gearrthéarma má raibh fiú stumpaí déanta dóibh. [[Úsáideoir:Darren J. Prior|Darren J. Prior]] ([[Plé úsáideora:Darren J. Prior|plé]]) 05:59, 5 Meitheamh 2018 (UTC)Darren J. Prior[[Úsáideoir:Darren J. Prior|Darren J. Prior]] ([[Plé úsáideora:Darren J. Prior|plé]]) 05:59, 5 Meitheamh 2018 (UTC) :{{déanta}} [[Úsáideoir:Darren J. Prior|Darren J. Prior]] ([[Plé úsáideora:Darren J. Prior|plé]]) 05:59, 7 Lúnsaa 2018 (UTC) ==Celtic Knot Wikimedia Language Conference 2019== <small>Please translate to your own language! Apology for writing in English!</small> [[File:Celtic Knot 2019 ph.png|center|230px]] The third Celtic Knot Language Conference will be held this year at Penryn Campus, Cornwall on the 4th & 5th of July 2019. More information can be found [https://meta.wikimedia.org/wiki/Celtic_Knot_Conference_2019 here]. See you there! [[Úsáideoir:Llywelyn2000|Llywelyn2000]] ([[Plé úsáideora:Llywelyn2000|plé]]) 08:47, 6 Meitheamh 2019 (UTC) == German broadcast video availble to translate into Gaelic and other languages == Hi there, apologies for not posting in Gaelic. These videos are availble for translation and reuse from German documentaries at ZDF, and are in use on German Wikipedia: * [https://www.zdf.de/dokumentation/terra-x/terra-x-creative-commons-cc-100.html On ZDF] * [[commons:Category:Videos by Terra X|at Wicimedia Commons]] I've made the same suggestion of translation to the Latin, Welsh, Cornish, Scots Gaelic and Breton Wikipedias. If there is interest I will perhaps try to organise getting transcripts in German / English for translation and addition of target language audio. [[Cleachdaiche:JimKillock|JimKillock]] ([[Deasbaireachd a' chleachdaiche:JimKillock|an deasbaireachd]]) 10:05, 20 dhen Ògmhios 2020 (UTC) :Proof of concept, video of Roman roads with German and English subtitles. From here, Gaelic subtitles could easily be added, and then a second version of the video with Gaelic audio added. Then, the same can be done with any of the other videos, there are around 100. :[[File:Das Straßennetz im antiken Rom (CC BY 4.0).webm|thumb|Das Straßennetz im antiken Rom (CC BY 4.0)]] ::Ping in case anyone wants to help with this - we have 10 videos redubbed in Welsh and various other languages such as Esperanto, Dutch and Lati; here is the Welsh redub for instance. [[File:Das Straßennetz im antiken Rom (CC BY 4.0) cy.webmhd.webm|thumb|Roman roads redubbed into Welsh]] --[[Úsáideoir:JimKillock|JimKillock]] ([[Plé úsáideora:JimKillock|plé]]) 09:35, 16 Deireadh Fómhair 2021 (UTC) ==Fóir orm ldt.== Níl mé in ann ''Anasimyia'' a chur i gcló iodálach, mar cheannteideal an ailt seo; [[Anasimyia]]! (Tá an leagan ceart anseo sa Bhéarla: https://en.wikipedia.org/wiki/Anasimyia. [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 12:59, 28 Iúil 2020 (UTC) == Improving the translation support for the Irish Wikipedia == ''Sorry about not being able to write in Irish. I hope someone can translate this!'' [[:mw:Content translation|Content translation]] has been successful in supporting the translation process on many Wikipedia communities, and we want to help additional wikis with potential to grow using translation as part of [[:mw:Content translation/Boost|a new initiative]]. Content translation facilitates the creation of Wikipedia articles by translating content from other languages. It has been used already to create more than half a million articles. In addition, the tool provides [[:mw:Help:Content translation/Translating/Translation quality|mechanisms to encourage the creation of good quality content]], preventing the publication of lightly edited machine translations. In general, our analysis shows that the translations produced are [[:mw:Content_translation/Deletion_statistics_comparison|less likely to be deleted than the articles started from scratch]]. Irish Wikipedia editors have used Content translation to create [[Special:CXStats|more than nine hundred articles]]. Given the size of the editing community, we think that there is potential to use translation to create more articles, expand existing ones, and attract new editors that learn how to make productive edits. Translation can help the community to reduce the language gap with other languages and grow the number of editors in a sustainable way. In order to achieve this goal, we want to collaborate with you to make Content translation more visible in the Irish Wikipedia and support new ways to translate. As a first step, during the next weeks we plan to enable Content translation by default on the Irish Wikipedia. That will make it easy for users to discover the tool [[:mw:Help:Content_translation/Starting|through several entry points]]. However, users not interested in translation will still be able to disable it from their preferences. Please feel free to share any comment in this conversation thread. Thanks! --[[Úsáideoir:Aaharoni-WMF|Amir E. Aharoni (WMF)]] ([[Plé úsáideora:Aaharoni-WMF|plé]]) 20:35, 14 Deireadh Fómhair 2020 (UTC) : Hi Aaharoni! Míle buíochas (thanks)! I've been using the translation tool a bit, and find it very good overall. It is definitely what we need to grow/improve Irish Wikipedia. The only feedback I have for for future development: Sometimes I publish something through the tool, and then someone else changes it by 'Edit' or 'Edit source' (not using the translation tool). Then what? If I continue to edit my translation, I will overwrite changes made through other edits. It would be nice to be able to add new paragraphs from machine translation, while leaving existing paragraphs intact. Thanks for your work! [[Úsáideoir:Samalou|Samalou]] ([[Plé úsáideora:Samalou|plé]]) 22:39, 14 Deireadh Fómhair 2020 (UTC) ::Hi [[Úsáideoir:Samalou|Samalou]]! Thanks a lot for the response! ::Yes, after the first version of the article is published, it becomes just a usual article, and can be edited using the wiki syntax editor or the Visual editor. ::A feature that will allow adding sections to existing articles by translating them from other languages is in active development and will be released in the coming months. See the [[:mw:Content translation/Section translation]] for more information. --[[Úsáideoir:Aaharoni-WMF|Amir E. Aharoni (WMF)]] ([[Plé úsáideora:Aaharoni-WMF|plé]]) 21:18, 15 Deireadh Fómhair 2020 (UTC) :::Nice, yeah that's all I'm looking for is the ability to add sections by translation without overwriting anything else. [[Úsáideoir:Samalou|Samalou]] ([[Plé úsáideora:Samalou|plé]]) 22:00, 15 Deireadh Fómhair 2020 (UTC) ::: The machine translation engine currently supports Google Translate and Yandex. Could we look into please ading support for the EU's translation engine? It requires permission to access, but I feel certain they'd be willing to help the Wikimedia Foundation if someone asks nicely. It is trained on a gigantic corpus of parallel texts, as all EU texts must be translated into Irish. [https://ec.europa.eu/info/resources-partners/machine-translation-public-administrations-etranslation_en Info]. [https://webgate.ec.europa.eu/etranslation/public/welcome.html Request access]. [[Úsáideoir:Samalou|Samalou]] ([[Plé úsáideora:Samalou|plé]]) 00:46, 27 Deireadh Fómhair 2020 (UTC) == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): #Nmacu (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks,--[[Úsáideoir:علاء|علاء]] ([[Plé úsáideora:علاء|plé]]) 19:31, 25 Eanáir 2021 (UTC) == Board elections of WMF - without Gaeilge? == (Please excuse me for posting in English, unfortunately I don't know Gaeilge. I would be glad about a translation!) Dear all, These are the last days of the elections for the Wikimedia Foundation Board, the governing body of the Wikimedia Foundation. In the meantime, the first figures on the election process so far are available, and it also shows which communities have not participated at all so far. One of these is Gaeilge Wikipedia. In these elections four of the sixteen board seats will be filled, another four will follow in 2022. By voting, the communities have the opportunity to directly influence the work of the Foundation. Neither the Foundation nor the Board is always without controversy. But whether you think the current course is right and worth supporting or whether you think there should be fundamental changes: your votes count. All the more so as the representation of Wikiprojects outside the big Wikipedias is in urgent need of improvement - the needs of these communities are often significantly different from those of the big ships in the Wikiverse. I would be very happy to see soon that Gaeilge Wikipedia has also taken the opportunity to have its say. Elections close on Tuesday at 23:59 UTC. * An overview of the 19 candidates can be found here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates. * To vote, please click here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:SecurePoll/vote/381 Thank you very much and best regards, [[Úsáideoir:DBarthel (WMF)|DBarthel (WMF)]] ([[Plé úsáideora:DBarthel (WMF)|plé]]) 10:18, 29 Lúnasa 2021 (UTC) == Celtic Knot 2022 update and scholarships == Celtic Knot Conference update: the call for program contributions is now open! If you’re involved in activities related to minority languages and Wikimedia projects, you can send your contribution to the “News from the Language Communities” '''lightning talks''' until May 31. We also have updates on the format of the conference and '''scholarships''' for participation in the online conference and for organizing an onsite satellite event. Check the full announcement on the event’s talk page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Celtic_Knot_Conference_2022#Celtic_Knot_Conference%3A_program_contributions_and_onsite_events If you have any questions, feel free to contact the organizers: Daria Cybulska, Richard Nevell or Léa Lacroix. Looking forward to seeing you involved at the Celtic Knot! [[Úsáideoir:Richard Nevell (WMUK)|Richard Nevell]] ([[Plé úsáideora:Richard Nevell (WMUK)|plé]]) 16:46, 6 Bealtaine 2022 (UTC) ===Lightning talks=== Hi folks, the upcoming deadline for lighting talks is '''31 May'''. We're after 5-minute pre-recorded videos with news from the project, or what you've been up to. We'll be showcasing the videos on the first day of the conference. You can record the video yourself and send it to the organisers, or I'd be happy to have a Zoom call and record it for you. Feel free to get in touch via richard.nevell@wikimedia.org.uk. [[Úsáideoir:Richard Nevell (WMUK)|Richard Nevell]] ([[Plé úsáideora:Richard Nevell (WMUK)|plé]]) 16:56, 27 Bealtaine 2022 (UTC) ==Celtic Knot Conference 1–2 July 2022: registration is now open== Hello everyone, This year's Celtic Knot Conference is fast approaching. We've got workshops, updates from the community, and opportunities to connect with fellow Wikimedians working on language diversity. Registration is open, and we hope to see you there: https://www.eventbrite.com/e/337125239667 [[Úsáideoir:Richard Nevell (WMUK)|Richard Nevell]] ([[Plé úsáideora:Richard Nevell (WMUK)|plé]]) 13:46, 14 Meitheamh 2022 (UTC) == [[:Stáisiún Bhaile an Mhóta]]? == Is cosúil go bhfuil ainm an ''[[:Stáisiún Bhaile an Mhóta]]'' mícheart, b'fhéidir gur chóir go mbeadh ''Stáisiún Baile an Mhóta'' ann? -- [[Úsáideoir:Deirge Ó Dhaoinebeaga|Deirge Ó Dhaoinebeaga]] ([[Plé úsáideora:Deirge Ó Dhaoinebeaga|plé]]) 22:47, 16 Lúnasa 2022 (UTC) :Níor chóir — ceart mar atá! Is é seo an fáth a bhfuil séimhiú ar "iníon fhear an tí" freisin... an riail chéanna. Uaireanta tugtar "ginideach dúbailte" air. [[Úsáideoir:Kevin Scannell|kscanne]] ([[Plé úsáideora:Kevin Scannell|plé]]) 23:21, 16 Lúnasa 2022 (UTC) |} == Teimpléad:Photo montage == an féidir le duine éigin [[:en:Template:Photo montage]] agus [[:en:Module:Photo montage]] a chur ar Vicipéid le do thoil? -- [[Úsáideoir:Deirge Ó Dhaoinebeaga|Deirge Ó Dhaoinebeaga]] ([[Plé úsáideora:Deirge Ó Dhaoinebeaga|plé]]) 20:17, 19 Lúnasa 2022 (UTC) * {{Déanta}} - seo dhuit! {{Fótamontáis | photo1a = Alicante, Spain.jpg{{!}}Puerto de Alicante desde el Castillo de Santa Bárbara | photo2a = Explanada de España.jpg{{!}}Explanada de España | photo2b = Alacant 021.jpg{{!}}Edificio Gran Sol Alicante | photo2c = Alacant 043.jpg{{!}}Concatedral de San Nicolás de Bari | photo3a = Alacant 231.jpg{{!}}Casa Carbonell | photo3b = Alicante Stadhuis.JPG{{!}}Casa Consistorial de Alicante | photo4a = Playa del Postiguet, Alicante, España, 2014-07-04, DD 47.JPG{{!}}Playa del Postiguet | spacing = 2 | size = 300 | caption = Alicante | border = 0 | color = transparent | border_color = transparent }} - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] ^{[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]} 01:43, 20 Lúnasa 2022 (UTC) == The English Wikipedia this tool is limited to extended confirmed editors, and the machine translation component is disabled for all users (see WP:CXT). == D'aistrigh mé an chéad mhír den leathanach seo a leanas 'Federal government of the United States' go Gaeilge (Rialtas Feidearálach Stát Aontaithe Mheiriceá) (Tagairt:https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&from=en&to=ga&page=Federal%20government%20of%20the%20United%20States, )agus fuair mé an teachtaireacht thuas luaite.. Cén fáth?[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 12:34, 7 Meán Fómhair 2023 (UTC) == Enabling Section Translation: a new mobile translation experience == {{int:Hello}} Irish Wikipedians! Apologies as this message is not in your language, {{int:Please help translate}} to your language. The [[mw:Wikimedia_Language_engineering|WMF Language team]] is pleased to let you know that we will like to enable the [[mw:Content_translation/Section_translation|Section translation]] tool in Irish Wikipedia. For this, our team will love you to read about the tool and test it so you can: * Give us your feedback * Ask us questions * Tell us how to improve it. Below is background information about Section translation, why we have chosen your community, and how to test it. Background information [[mw:Content_translation|Content Translation]] has been a successful tool for editors to create content in their language. More than one million articles have been created across all languages since the tool was released in 2015. The Wikimedia Foundation Language team has improved the translation experience further with the Section Translation. The WMF Language team enabled the early version of the tool in February 2021 in Bengali Wikipedia. Through their feedback, the tool was improved and ready for your community to test and provide feedback to make it better. [https://design.wikimedia.org/strategy/section-translation.html Section Translation] extends the capabilities of Content Translation to support mobile devices. On mobile, the tool will: * Guide you to translate one section at a time in order to expand existing articles or create new ones. * Make it easy to transfer knowledge across languages anytime from your mobile device. Irish Wikipedia seems an ideal candidate to enjoy this new tool since it has Content Translation tool enabled by default. We plan to enable the tool in the coming weeks if there are no objections from your community. After it is enabled, we’ll monitor the content created with the tool and process all the feedback. In any case, feel free to raise any concerns or questions you may already have in any of the following formats: * As a reply to this message * On [[mw:Talk:Content_translation/Section_translation|the project talk page]]. Try the tool Before the enablement, you can try the current implementation of the tool in [https://test.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&from=en&to=ga&sx=true#/sx our testing instance]. Once it is enabled on Irish Wikipedia, you’ll have access to https://ga.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation with your mobile device. You can select an article to translate, and machine translation will be provided as a starting point for editors to improve. Provide feedback Please provide feedback about Section translation in any of the formats you are most comfortable with. We want to hear about your impressions on: * The tool * What you think about our plans to enable it * Your ideas for improving the tool. Thanks, and we look forward to your feedback. [[Úsáideoir:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Plé úsáideora:UOzurumba (WMF)|plé]]) 03:11, 21 Márta 2023 (UTC) On behalf of the WMF Language Team. * {{i gcoinne}} - as it happens, the community here is debating the merits of content translation for non-established editors here, as the current state of machine translation is not of sufficient quality to deploy here, and folks are putting in a lot of effort in cleaning up well-meaning editors who have little to no experience in the language. So - I'd rather this wasn't enabled here at this time. As least not until the machine translation function is not open to all - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] ^{[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]} 03:23, 21 Márta 2023 (UTC) ::Thank you, [[Úsáideoir:Alison|'''Alison''']]''',''' for your feedback about the problems your community is having with the automatic machine translation quality. The automatic machine translation support is meant to aid translators in translating efficiently; it is to be reviewed and edited before publishing. ::Based on the problem you are having with the quality of translation, we should first try increasing the threshold of [[mw:Help:Content_translation/Translating/Translation_quality|the machine translation limit]] (make the machine translation limit more strict). It means there is a mechanism in content translation that measures the level of modification a user makes to the machine translation provided before it is published. The above encourages translators to review the machine translation more to improve it before publishing. ::If increasing the machine translation threshold is something your community would like to try, then you can inform us how strict you want us to make the machine translation limit in percentage (e.g. make the Machine Translation 20% stricter; that is, allow only the publication of translations containing 80% or less of the initial Machine). ::To determine the percentage that is ideal for your Wiki, you would have to collect samples (like three or more) of automatic machine translation of articles you want to translate, review it, note the changes you made to improve them in percentage and let us know how strict we need to make the machine translation in your Wiki. Other Wikipedia communities (like the Indonesian Wikipedia) have experienced a reduction in low-quality translation through this approach. So, it can work for you. ::In the meantime, we will hold on enabling Content and Section translation in your Wiki to see if your community would like to consider the approach suggested above towards resolving the translation quality issue in your Wiki. ::Please let us know your community's decision on the above suggestion. Thank you! ::[[Úsáideoir:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Plé úsáideora:UOzurumba (WMF)|plé]]) 21:12, 6 Aibreán 2023 (UTC) ==Gearrthóg fuaime== Cé go bhfuil an ghearrthóg fuaime 'Hashim Thaçi.ogg' ar fáil sa Wikidata faoi Hashim Thaçi (Q57634) https://www.wikidata.org/wiki/Q57634 níl sé ar fáíl sa 'WD Bosca Sonraí Duine'![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 16:09, 10 Aibreán 2023 (UTC) * Bhuel, baineann sé seo le fuaimniú an ainm, agus mar sin tá orainn é a chur sa téacs, i ndiaidh an ainm. Tá an fadhb ceangailte freisin le fuaimniú na teanga sin - Albáinis sa chás seo - agus teastaíonn teimpléad faoi leith - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] ^{[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]} 17:10, 10 Aibreán 2023 (UTC) *:Alison, a chara, *:GRMA! [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 17:36, 10 Aibreán 2023 (UTC) == Botúin sa suíomh féin == Conas is féidir na botúin seo a cheartú? ''(seo a bhí an t-inneachar: 'xxxxx' (agus ba é 'yyy' an t-aon dhréachtóir))'' Táimse sásta breathnú ar liosta de na leaganacha atá in úsáid don suíomh agus iad a leasú. Tá cnaipí go leor nár aistríodh fós - ~''See old version'' [[Úsáideoir:Eomurchadha|Eomurchadha]] ([[Plé úsáideora:Eomurchadha|plé]]) 17:32, 10 Aibreán 2023 (UTC) * Actually, yes - is féidir :) Féach ar [[Speisialta:AllMessages]] chun gach teachtaireacht comhéadan suímh a léamh agus a chur in eagar ar [[Translatewiki]] - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] ^{[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]} 17:37, 10 Aibreán 2023 (UTC) == Gaeilge shimplí== Deir an 'Simple English' Wikipedia an méid seo a leanas ; "''Baineann ailt i Vicipéid an Bhéarla Shimplí úsáid as níos lú focal agus gramadach níos éasca ná mar a bhaineann an gnáth English Wikipedia. Tá sé beartaithe do dhaltaí, leanaí agus daoine atá ag foghlaim Béarla, ach úsáideann daoine é freisin a mheasann go gcabhraíonn an ghramadach bhunúsach agus an stór focal bunúsach leo ábhair neamhchoitianta nó smaointe casta a thuiscint'' ". B'fhéidir gur cheart dúinn rud éigin cosúil le ''''Simple English'''' a chur ar bun i nGaeilge... ''''Gaeilge Shimplí''''? Ní gá dúinn a bheith chomh buartha céanna faoin leibhéal líofachta nó cruinnis atá ag rannpháirtithe nua ar an suíomh nua seo? [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 09:59, 15 Aibreán 2023 (UTC) :B'fhéidir gur smaoite é seo don straitéis atá idir lámha againn? [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 12:46, 13 Deireadh Fómhair 2025 (UTC) ==ModernMT a chur i gcomparáid le Google Translate== *An leagan Béarla; "He was the one who drew the world's attention to the "archipelago of concentration camps" in the Soviet Union. He was awarded the Nobel Prize for Literature in 1970. He was expelled from his home country for political reasons, four years later. He settled in Vermont in the United States, but when Communism ended in Russia, he returned home." *An leagan aistrithe ag ‘ModernMT’ "Ba eisean a tharraing aird an domhain ar "oileánra na gcampaí comhchruinnithe" san Aontas Sóivéadach. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1970. Díbríodh as a thír dhúchais é ar chúiseanna polaitiúla, ceithre bliana ina dhiaidh sin. Shocraigh sé síos i Vermont sna Stáit Aontaithe, ach nuair a tháinig deireadh leis an gCumannachas sa Rúis, d'fhill sé abhaile." *An leagan aistrithe ag ‘Google Translate’ "Ba é an té a tharraing aird an domhain ar "oileánra na gcampaí comhchruinnithe" san Aontas Sóivéadach. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air i 1970. Díbríodh as a thír dhúchais é ar chúiseanna polaitíochta, ceithre bliana ina dhiaidh sin. Shocraigh sé i Vermont sna Stáit Aontaithe, ach nuair a tháinig deireadh leis an gCumannachas sa Rúis, d'fhill sé abhaile." Trácht; Aistríodh '''concentration camps''' go '''campaí comhchruinnithe''' in ionad '''campaí géibhinn''' nó '''sluachampa géibhinn''' [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 10:51, 15 Aibreán 2023 (UTC) == MinT Machine Translation added to Irish Wikipedia == {{Int:Hello}} Irish Wikipedians! Apologies as this message is not in your language, {{Int:Please help translate}} to your language. The WMF Language team has added another machine translation (MT) system for [[Speisialta:ContentTranslation|Content Translation]] in your Wikipedia called MinT; you can use [[mw:Content_translation/Machine_Translation/MinT|MinT machine translation]] when translating Wikipedia articles using the Content Translation tool. The WMF Language team provides the MinT service. It is hosted in the Wikimedia Foundation Infrastructure with [[:en:Neural_machine_translation|neural machine translation]] models that other organizations have released with an open-source license. MinT integrates translation based on [https://ai.facebook.com/research/no-language-left-behind/ NLLB-200] and [https://opus.nlpl.eu/ OpusMT] and will replace those as separate options.  This MT is set as optional in your Wikipedia. Still, you can choose not to use it by selecting "Start with empty paragraph" from the "Initial Translation" dropdown menu. Since MinT is hosted in the WMF Infrastructure and the models are open source, it adheres to Wikipedia's policies about attribution of rights, your privacy as a user and brand representation. You can find more information about the MinT Machine translation and the models on [[mw:Content_translation/Machine_Translation/MinT|this page]]. Please note that the use of the MinT MT is not compulsory. However, we would want your community to: * use it to improve the quality of the Machine Translation service * [[mw:Talk:Content_translation|provide feedback]] about the service and its quality, and ask questions about this addition. We trust that introducing this MT is a good support to the Content Translation tool. Thank you! [[Úsáideoir:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Plé úsáideora:UOzurumba (WMF)|plé]]) 20:20, 13 Meitheamh 2023 (UTC) On behalf of the WMF Language team. == Celtic Knot Meán Fómhair 2024 i bPort Láirge == Dia Duit! We are very happy to announce that the Celtic Knot Conference will be back for its 7th edition in the new year! We are delighted that it will be hosted in '''Waterford City, Ireland, in September 2024'''. The exact date will be announced as soon as possible. The Celtic Knot is a conference dedicated to minoritized languages on the Wikimedia projects, including Irish. Getting back to its roots, in the Celtic languages and nations, the event gathers people from communities and '''languages that are underrepresented on the Wikimedia projects'''. It is a place where people working on growing and maintaining their communities can meet, learn from each other, and support each other on topics like community growth, technical tools, or collaboration with partners. [[metawiki:Celtic_Knot_Conference_2024|Celtic Knot 2024]], will be an in-person event, held in Waterford, Ireland's oldest city which has an abundance of cultural heritage and history. We are currently exploring options to make conference resources (talks, panels, etc.) available to those who are unable to attend in person. We are currently gathering input from the community to build a conference tailored to your needs: whether you attended a previous edition of the Celtic Knot or not, if you are involved in underrepresented languages on the Wikimedia Projects, please '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_erCHFhEJyzrO46i take a few minutes to fill in the community survey]''', and make sure to share the information with your local group. The survey is open until January 21st. Many thanks in advance! As we are starting to build the concept and the program, we will regularly improve the existing event pages on Meta and post updates on the [[metawiki:Talk:Celtic_Knot_Conference_2024|talk page of the event]]. The core organizing team is composed of Amy O’Riordan (WCI), Sophie Fitzpatrick (WCI), Daria Cybulska (WMUK), Richard Nevell (WMUK), supported by Léa Lacroix (community engagement consultant). If you have ideas or suggestions, if you would like to get involved in the conference, feel free to contact any of us. We’re looking forward to seeing you at the Celtic Knot! Le dea-ghuí, [[:en:User:Cailínréalta|Sophie Fitzpatrick (Wikimedia Community Ireland)]] [[Úsáideoir:Cailínréalta|Cailínréalta]] ([[Plé úsáideora:Cailínréalta|plé]]) 12:04, 15 Nollaig 2023 (UTC) == Celtic Knot 2024 Survey Reminder == Táimid ag ullmhú An Chomhdháil Celtic Knot 2024, beidh do chuid tuairimí an-tábhachtach dúinn chun tuiscint a fháil ar cad atá uait agus ó Mhuintir na Gaeilge agus na Gaeltachta ón gcomhdháil seo, m.sh. na hábhair a bhfuil suim agat iad a fheiceáil ag an gcomhdháil, agus conas is féidir linn cabhrú le do thionscadal a thabhairt duit/daoibh chun fás agus forbairt a dhéanamh air. Is imeacht Comhdháil Celtic Knot 2024 a gcuireann béim ar theangacha a bhfuil faoi ghannionadaíocht i gcúrsaí Wikimedia agus seans maith do dhaoine a bhfuil ag obair ar na tionscadail a bhualadh le chéile chun eolas agus scileanna a roinnt. Is iad Pobal Wikimedia na hÉireann agus Pobal Wikimedia na Ríochta Aontaithe lucht eagraithe na comhdhála, agus beidh Éireann mar thír óstach i mí Mean Fómhair 2024. Interested in coming to the Celtic Knot Conference in Waterford Ireland this September? Have your say! Tell us what you'd like to see on the programme, by completeing the our survey. We are currently gathering input from the community to build a conference tailored to your needs: whether you attended a previous edition of the Celtic Knot or not, if you are involved in underrepresented languages on the Wikimedia Projects, please '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_erCHFhEJyzrO46i take a few minutes to fill in the community survey]''', and make sure to share the information with your local group. The survey is open until January 21st. Many thanks in advance! [[Úsáideoir:Cailínréalta|Cailínréalta]] ([[Plé úsáideora:Cailínréalta|plé]]) 15:15, 11 Eanáir 2024 (UTC) == Celtic Knot 2024 Líon amach an suirbhé! == ☘️ Interested in coming to the Celtic Knot Conference 2024? Let us know what you would like to see by filling out the Community Survey by January 21st: https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_erCHFhEJyzrO46i ☘️ Líon amach an suirbhé! Táimid ag ullmhú An Chomhdháil Celtic Knot 2024, beidh do chuid tuairimí an-tábhachtach dúinn chun tuiscint a fháil ar cad atá uait agus ó Mhuintir na Gaeilge agus na Gaeltachta ón gcomhdháil seo. Is imeacht Comhdháil Celtic Knot 2024 a gcuireann béim ar theangacha a bhfuil faoi ghannionadaíocht i gcúrsaí Wikimedia Beidh Éireann mar thír óstach i mí Mean Fómhair 2024. [[Úsáideoir:Cailínréalta|Cailínréalta]] ([[Plé úsáideora:Cailínréalta|plé]]) 12:40, 19 Eanáir 2024 (UTC) == Comórtas Scríbhneoireachta - Is Breá le Vicí an Eolaíocht! 🧬 == A chairde Vicí, Tá áthas orainn fógairt go bhfuil '''[https://wikimedia.ie/2024/11/07/wiki-science-writing-contest-starts-november-10th/https://wikimedia.ie/2024/11/07/wiki-science-writing-contest-starts-november-10th/ Comórtas Scríbhneoireachta Is Breá le Vicí an Eolaíocht]''' ar siul go dtí 15ú Nollaig mar chuid de cheiliúradh '''Is Breá le Vicí an Eolaíocht''' 2024! 🌍✨ Is é an sprioc atá againn leis an gcomórtas ná cabhrú leis an '''mBearna Inscne i ETIM''' a fheabhsú agus aitheantas níos mó a thabhairt do Mhná san Eolaíocht ar an Vicipéid. Tá fáilte roimh ranníocaíochtaí as Gaeilge, nó i mBéarla ar Wikipedia📝 '''Conas is féidir libh páirt a ghlacadh:''' # Roghnaigh bean-eolaí nó ábhar eolaíochta is fiú alt nua a chruthú faoi nó alt atá ann cheana a fheabhsú. # Déan cinnte go bhfuil foinsí iontaofa á n-úsáid agat agus go bhfuil na hailt ag cloí le treoirlínte Vicipéid. # Cláraigh d’alt ar an liosta oifigiúil ar an leathanach comórtais anseo: [Nasc le leathanach an chomórtais] # Roinn do chuid athruithe agus cuir leis an eolas ar an Vicipéid! '''Duaiseanna''' Bronnfar duaiseanna ar na trí alt is fearr 🏆 Táimid ag súil go mór le bhur rannpháirtíocht! Má tá ceisteanna agaibh, ná bíodh drogall oraibh teagmháil a dhéanamh linn ag oifigeach.gaeilge@wikimedia.ie. Míle buíochas as bhur gcuid tacaíochta, agus ádh mór ar gach duine a ghlacfaidh páirt! 🎉 [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 12:28, 22 Samhain 2024 (UTC) == Glac páirt i gComórtas Scríbhneoireachta Eolaíochta Wiki! == Dia duit a chairde! I mí na Samhna seo tá comórtas scríbhneoireachta á reáchtáil againn chun ábhar faoi Mhná san Eolaíocht a fheabhsú ar Vicipéid agus ar Vicipéid. Táimid ag iarraidh ar eagarthóirí cabhrú le hailt faoi Mhná i STEM a fheabhsú, a chruthú agus cur leo. Tá an-áthas orm cuireadh a thabhairt duit a bheith páirteach agus seans a bheith agat duaiseanna a bhuachan! Chun tuilleadh eolais a fháil agus chun d’iontráil a chur leis an tábla cliceáil [[:en:Wikipedia:Wiki_Science_Ireland_Writing_Contest_2024|anseo.]] Míle buíochas, Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Cailínréalta|Cailínréalta]] ([[Plé úsáideora:Cailínréalta|plé]]) 14:38, 26 Samhain 2024 (UTC) ==Mohammed Deif== Deirtear; "Is éifeachtaí pictiúr amháin ná na mílte focal"!(Tagairt:https://tuairisc.ie/is-eifeachtai-pictiur-amhain/ .) Cén fáth go bhfuil an cead ag leagan Eabhraise agus Araibise den Vicipéid an íomhá de 'Mohammed Deif' a thaispeáint (Tagairt:URL; https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%95%D7%97%D7%9E%D7%93_%D7%93%D7%A3, agus URL; https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B6%D9%8A%D9%81 ) ach tá cosc orainn? [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 11:18, 2 Feabhra 2025 (UTC) == Maidir le: Leathanach do Chomhairle Contae Fhine Gall (Márta '25) == An féidir le héinne anseo na dathanna tríd an leathanach seo a gceartú le bhur dtoil? [[Comhairle Contae Fhine Gall]] - Vicipéid [[Úsáideoir:Darren J. Prior|Darren J. Prior]] ([[Plé úsáideora:Darren J. Prior|plé]]) 03:39, 5 Márta 2025 (UTC) :Ok - ba chóir iad sin socraithe anois - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] ^{[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]} 07:09, 5 Márta 2025 (UTC) ::Ok. Grma! ::Tá siad ceartaithe ar na leathanaigh do na 3 comhairlí i mBaile Átha Cliath ach amháin an ceann do Comhairle Contae Bhaile Átha Cliath Theas anois. [[Úsáideoir:Darren J. Prior|Darren J. Prior]] ([[Plé úsáideora:Darren J. Prior|plé]]) 17:50, 9 Márta 2025 (UTC) == An improved dashboard for the Content Translation tool == {{Int:hello}} Wikipedians, Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. Below is a breakdown of important information about the improvement. '''What are the improvements?'''<br> The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device. With a harmonized experience, logged-in desktop users can now access the capabilities shown in the image below. [[Íomhá:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|lár|mion|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic). Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]] [[Íomhá:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|lár|mion|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]] '''Does this improvement change the current accessibility of this tool in this Wikipedia?'''<br> The Language and Product Localization team acknowledges your concern with exposing the Content translation tool. So, be rest assured that it will remain in beta, ensuring that only logged-in users who activated the tool from the [[:en:Wikipedia:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] will continue to have access to the content translation tool. Also, if the tool is only available to a specific [[:en:Wikipedia:User_access_levels|user group]], it will remain that way. '''When do we plan to implement this improvement?'''<br> We will implement it on your Wikipedia and others by 24th, March 2025. '''What happens to the former dashboard after we implement the improvement?'''<br> You can still access it in the tool for some time. We will remove it from all Wikipedias by May 2025, as maintaining it will no longer be productive. '''Where can I test this improvement and report any issues before it is implemented in this Wiki?'''<br> You can try the improved capabilities in the test wiki using this link:https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/. If you notice an issue related to the improved dashboard in the test wiki, please let us know in this thread and ping me, or report it in Phabricator, adding these tags:<code>BUG REPORT</code> and <code>ContentTranslation</code>. Please ask us any questions regarding [[mediawikiwiki:Content translation#Improved_translation_experience|this improvement]]. Thank you! On behalf of the Language and Product Localization team. [[Úsáideoir:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Plé úsáideora:UOzurumba (WMF)|plé]]) 19:02, 14 Márta 2025 (UTC) == An féidir le duine cabhrú liom, le do thoil? == Dia duit gach duine, is bean léinn mé agus Pamela is ainm dom. Ní scríobhaim go maith i nGaeilge go fóill agus ní féidir liom an téacs Vicipéid seo a cheartú: https://ga.wikipedia.org/wiki/Andrea_Benetti An bhféadfá cabhrú liom? Go raibh maith agat as an gcabhair. [[Úsáideoir:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:110%; color:#01b30e">'''PamelaBertaccini'''</span>]] ([[Plé úsáideora:PamelaBertaccini|plé]]) 09:48, 8 Meitheamh 2025 (UTC) == Hiruwiki == Hello everyone, (Sorry for this message being in English)<br> I’d like to ask if there is any interest in using Hiruwiki on the Irish Wikipedia. Hiruwiki is a collection of interactive, multilingual mathematical and geometric widgets designed for Wikimedia projects. It allows editors to embed dynamic visualisations, interactive proofs, and educational tools directly into wiki pages, helping make complex topics more accessible and engaging. I am asking this here since I noticed that the gadget has been translated into Irish (Gaeilge) on Translatewiki. The project was originally developed by the Basque Wikimedia community and has since been adapted for broader international use. Do you think this could be useful for educational content on this wiki? You can see an example [[mw:Hiruwiki|here]] Yours sincerely,<br> [[Úsáideoir:ItsNyoty|ItsNyoty]] ([[Plé úsáideora:ItsNyoty|plé]]) 08:17, 6 Bealtaine 2026 (UTC) 9a4cf1q6cdoby2xm1reed1dgunti33l 0 7985 1311785 1209885 2026-05-05T16:34:13Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1311785 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Stiúrthóir scannáin|Stiúrthóir scannán]] agus [[aisteoir]] is ea '''Woody Allen''' (a rugadh mar '''Allen Stewart Konigsberg''' ar an [[1 Nollaig]], [[1935]]). Tugtar aitheantas ar fud an domhain dá shaothar agus is iomaí caint a tharraing a shaol príobháideach. == Scannáin == [[Íomhá:Woody Allen HS Yearbook.jpeg|clé|mion|217x217px|1953]] Rinne Allen a chéad scannán ''What’s New Pussycat'' i [[1965]] ach ba leis an scannán ''Take the Money and Run'' i [[1969]] a thosaigh Allen ag feidhmiú mar stiúrthóir i ndáiríre. I [[1977]] a eisíodh a scannán ab iomráití fós. Scéal grá, grinn agus bróin, bhuaigh ''Annie Hall'' ceithre dhuais ag na hOscair an bhliain sin agus dúradh go raibh Allen tar éis meas nua a chothú ar genre an scannáin ghrinn rómánsúil. Tá tionchar na [[Litríocht|litríochta]], na [[Fealsúnacht|fealsúnachta]] agus na [[Síceolaíocht|síceolaíochta]] go léir le feiceáil i saothar Allen. Tá na scannáin lán le teannas gnéis go hannamh. Is é [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], an áit ar rugadh agus ar tógadh é (agus, dár ndóigh, áit a bhfuil cónaí fós air), atá mar phríomhinspioráid aige. Tá an spreagadh seo le feiceáil go háirithe sa scannán ómósach úd ''Manhattan'' ([[1979]]). [[Íomhá:Woody Allen - Take the Money - 1969.JPG|clé|mion|177x177px|1969]] Dúirt sé in agallamh gurb é a phictiúr, ''Match Point'' ([[2005]]), an pictiúr ab fhearr dá ndearna sé riamh<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theage.com.au/entertainment/movies/words-from-woody-20060303-ge1uy8.html?page=fullpage#contentSwap2|teideal=Words from Woody|údar=The Age|dáta=2006|dátarochtana=2018}}</ref>. Cé go bhfuil aois mhaith sroichte ag Woody Allen sna [[2010idí]], tá sé fós gníomhach mar stiúrthóir. == Conspóidí == Cé go dtugtar urraim fós dó mar stiúrthóir, tá roinnt drochphoiblíochta tuillte ag Allen thar na blianta chomh maith. [[Íomhá:Soon Yi Previn and Woody Allen at the Tribeca Film Festival.jpg|clé|mion|199x199px|Soon Yi Previn agus Woody Allen, 2009]] Rinneadh dochar dá ainm ag tús na [[1990idí|nóchaidí]] nuair a d’fhág sé a bhean [[Mia Farrow]] ar mhaithe le Soon-Yi Previn (22 bliain d'aois ag an am), uchtleanbh Farrow ó chaidreamh eile. Thug [[Meáin chumarsáide|na meáin]] ag an am mionsonraí graosta [[Comhriachtain|gnéasacha]]. == Gradaim agus ainmniúcháin == == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Allen, Woody}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1935]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]] [[Catagóir:Drámadóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Giúdacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha]] [[Catagóir:Snagcheoltóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]] [[Catagóir:Stiúrthóirí teilifíse Meiriceánacha]] tezk9961ycympssws7g309ueo2kn1bg 0 9834 1311789 1103491 2026-05-05T16:40:59Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1311789 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir agus iar-phríomhaire [[An tSeapáin|Seapánach]] is ea '''Junichiro Koizumi''' ([[Seapáinis]]: '''小泉純一郎'''), a rugadh i [[Yokosuka]] ar [[8 Eanáir]], [[1942]]. Toghadh é ina phríomh-aire ar [[26 Aibreán]] [[2001]]. {{Síol-beath}} {{Síol-jp}} {{DEFAULTSORT:Koizumi, Junichiro}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1942]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Seapáine]] [[Catagóir:Príomh-airí]] msjmpati0fmik5fh5ocyuj9ziic7l02 1311790 1311789 2026-05-05T16:41:43Z Seachránaí 53315 Teimpléad:Lang-ja 1311790 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir agus iar-phríomhaire [[An tSeapáin|Seapánach]] is ea '''Junichiro Koizumi''' ({{lang-ja|小泉純一郎}}), a rugadh i [[Yokosuka]] ar [[8 Eanáir]], [[1942]]. Toghadh é ina phríomh-aire ar [[26 Aibreán]] [[2001]]. {{Síol-beath}} {{Síol-jp}} {{DEFAULTSORT:Koizumi Junichiro}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1942]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Seapáine]] [[Catagóir:Príomh-airí]] i8rt9uf79xr4oaoqj6wdi8h2tbabobb 0 11042 1311801 1305656 2026-05-05T17:13:28Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus mionathruithe 1311801 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba scoláire Gaelach, náisiúnaí agus réabhlóidí é '''Eoin Mac Néill''' ([[15 Bealtaine]] [[1867]] - [[15 Deireadh Fómhair]] [[1945]]).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=452|title=MAC NÉILL, Eoin (1867–1945) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Chabhraigh sé le [[Conradh na Gaeilge]] a bhunú, ba cheannaire é ar [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]] nár chuaigh le [[Seán Mac Réamainn]] le troid sa [[Chéad Chogadh Domhanda]], agus bhí sé gníomhach sna heachtraí a chuir tús le [[Saorstát Éireann]]. == A Óige agus an tÉirí Amach == Rugadh é i n[[Gleann Arma|Gleann Airm]], [[Contae Aontroma]] agus fuair sé oideachas i n[[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]. Bhí suim mhór aige i [[Stair na hÉireann]] agus rinne sé a lán staidéir air. Sa bhliain [[1893]] bhunaigh sé [[Conradh na Gaeilge]] in éineacht le [[Dubhghlas de hÍde]]. Bhí sé ina eagarthóir ar an nuachtán ''[[Irisleabhar na Gaeilge]]''. Sa bhliain [[1908]] ceapadh é mar ollamh le seanstair na hÉireann in [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Ollscoil Bhaile Átha Cliath]]. Ó bhí sé ag obair i gConradh na Gaeilge, casadh baill de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] air, agus chuaigh sé féin le [[Náisiúnachas]]. Ceapadh é mar chathaoirleach ar an gComhairle a bhunaigh Óglaigh na hÉireann sa bhliain [[1913]]; níos déanaí rinne siad ceann foirne de. Bhí Mac Néill go hiomlán i gcoinne na láimhe láidre agus na ceannairce armtha. Ní cheadódh sé a leithéid, ach amháin dá mbeadh na [[Sasana]]igh ag ionsaí na nÓglach nó ag iarraidh fáil réitithe leo. Ní raibh sé dóchasach as an ngleic armtha in aghaidh [[Impireacht na Breataine]]. Thosaigh [[Bráithreachas na Poblachta]] (IRB) agus na ceannairí eile ([[Pádraig Mac Piarais]] ina measc) ag pleanáil éirí amach, mar sin féin, go háirithe toisc go raibh na Sasanaigh sáite i gcogadh san [[Eoraip]], rud a d'fhág a seans féin ag na hÉireannaigh. Fuair siad cabhair ó [[Séamus Ó Conghaile|Shéamus Ó Conghaile]] agus [[Arm Cathartha na hÉireann]], nó bhí siadsan ag pleanáil éirí amach dá gcuid féin, faoi bhratach an t[[Sóisialachas|Sóisialachais]]. [[Íomhá:Irish Volunteers launched at Rotunda Rink REF-103010 (16337273554).jpg|clé|mion|25 Samhain 1913]] Chuir Pádraig Mac Piarais ina luí ar Eoin Mac Néill le litir bhréagach go raibh na Sasanaigh meáite ar na hÓglaigh go léir a chimiú go luath agus dúirt sé leis go raibh trealamh cogaidh ag teacht i dtír ón n[[an Ghearmáin|Gearmáin]] i gceann cúpla lá. Socraíodh an t-éirí amach ar [[Domhnach Cásca|Dhomhnach na Cásca]], ach fuair Mac Néill amach gur litir bhréagach a bhí ann agus go raibh [[Ruairí Mac Easmainn]] agus na hairm go léir gafa. Ghlac sé air féin an t-éirí amach a chur ar ceal. Le cabhair ó [[Mícheál Seosamh Ó Rathaille|Mhícheál Seosamh Ó Rathaille]] (a bhí ar aon bharúil leis faoin Éirí Amach, cé gur ghlac sé páirt sna cathanna agus go bhfuair sé bás i bpáirc an áir i ndiaidh an iomláin) chuir sé a chuid orduithe timpeall na tíre ag rá go raibh sé ar curtha ar ceal. D'fhoilsigh sé fógraí móra ar na nuachtáin freisin leis an Éirí Amach a stopadh, nó, mar a bhí le léamh ar na fógraí, "na paráidí ar Dhomhnach na Cásca" a chosc. Chinn Pádraig Mac Piarais, Séamus Ó Conghaile agus na ceannairí eile go rachfadh an t-éirí amach ar aghaidh an lá dár gcionn. De bharr orduithe Mhic Néill, ní raibh na hÓglaigh go léir róshiúráilte cé acu a bhí an tÉirí Amach le teacht nó nach raibh, agus staon an chuid ba mhó acu ón troid, ar eagla na heagla. Thosaigh na cathanna ar [[Luan Cásca|Luan na Cásca]], [[24 Aibreán|24ú Aibreáin]] [[1916]], ach theip ar an Éirí Amach agus ghéill na hÉireannaigh ar deireadh. Ghabh na Sasanaigh mac Néill, agus gearradh príosúnacht saoil dó, cé go raibh sé ag iarraidh an cheannairc armtha a chosc. == Tar Éis an Éirí Amach == Scaoileadh saor le hEoin Mac Néill sa bhliain [[1917]] agus toghadh é mar bhall parlaiminte [[Ollscoil na hÉireann|Ollscoil Náisiúnta na hÉireann]] i dtoghchán na bliana [[1918]]. Cosúil leis na Sinn Féinigh eile, dhiúltaigh sé dá shuíochán i bparlaimint na Breataine Móire, ach ghlac sé ceann ina áit i n[[Dáil Éireann]], parlaimint neamhspleách na nÉireannach. Sa bhliain [[1921]], thacaigh sé leis an g[[Conradh Angla-Éireannach]]. Ina dhiaidh seo ceapadh é mar Aire Oideachais ar chéad rialtas Shaorstát Éireann. Chuaigh a mhac in aghaidh an Chonartha, áfach, agus fuair sé bás i bpáirc an áir le linn an [[Cogadh Cathartha na hÉireann|Chogaidh Chathartha]]. Mharaigh arm an tSaorstáit é i g[[Contae Shligigh]] i Meán Fómhair [[1922]]. == É féin sa Saorstát == Sa bhliain [[1924]] bunaíodh [[Coimisiún na Teorann]] leis an teorainn a shocrú idir an Saorstát agus an [[Tuaisceart na hÉireann|Tuaisceart]]. Bhí Eoin Mac Néill ina bhall den Choimisiún, ach d'éirigh sé as, nuair a d'fhoilsigh na nuachtáin tuairisc ar na hathruithe beaga a bhí le déanamh ar an teorainn. I mí na Nollag [[1925]] ghéill rialtas an tSaorstáit do na Sasanaigh go bhfágfaí an teorainn mar a bhí. Chuir seo fearg ar a lán náisiúnaithe agus iad ag cur an lochta ar Eoin Mac Néill. B'éigean dó a shuíochán sa Dáil a fhágáil sa bhliain [[1927]]. == Deireadh a Shaoil == D'éirigh sé as an bpolaitíocht go hiomláin ar deireadh agus rinneadh cathaoirleach de ar Choimisiún Lámhscríbhinní na hÉireann. D'fhoilsigh sé cúpla leabhar faoi [[Éire|Stair na hÉireann]] freisin, agus é ag obair go dian ina scoláire i mblianta deireanacha a shaoil. Fuair sé bás i mBaile Átha Cliath ar chúiseanna nádúrtha nuair a bhí sé ocht mbliana déag is trí scór d'aois. Bhí a gharmhac [[Mícheál Mac Dubhghaill]] ina [[Tánaiste|Thánaiste]] idir 2006 agus 2007. <gallery> Irish Boundary Commission's first sitting in Ireland (31988303502).jpg|1924: [[Coimisiún na Teorann]] - Francis Bernard Bourdillon; J. R. Fisher (Northern Ireland), Justice Feetham, Eoin MacNeill (Free State representative), agus Mr. C. Beerstacher Piece 207-155; John McNeill or Eoin McNeill (1922).pdf|page=11|Comhad faisnéise míleata ar John McNeill ó Arm na Breataine Móire File:Piece 209-029; Eoin Macneill Speech 1917; Brian Macgilligan, Bernard Macgilligan (1916-1917).pdf|page=7|Eoin Macneill Speech 1917 Busta_cré-umha_d’Eoin_Mac_Néill,_in_éineacht_lena_dhealbhóir,_an_t-ealaíontóir_Ursula_Klinger.jpg|Grianghraf a tógadh ag seoladh oifigiúil an bhusta chré-umha nuachoimisiúnaithe, d’Eoin Mac Néill, in éineacht lena dhealbhóir, an t-ealaíontóir Ursula Klinger. 18 Deireadh Fómhair, 2016. </gallery> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Éirí Amach na Cásca}} {{Conradh na Gaeilge}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Neill, Eoin Mac}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1867]] [[Catagóir:Básanna i 1945]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Uachtaráin Chonradh na Gaeilge]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine as Contae Aontroma]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scoláirí Éireannacha]] [[Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Iar-eagarthóirí ar iar-nuachtáin Ghaeilge]] mcbfq9ecgdxk3wob86z1gvgwxdfe8le 0 13972 1311811 1306990 2026-05-05T17:25:59Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1311811 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Wiktionary-logo-ga.png|thumb|160px|Lógó]] Is tionscnamh é an '''Vicífhoclóir''' atá á reáchtáil ag an eagraíocht Wikimedia chun foclóir iomlán agus saor in aisce a chruthú i ngach aon teanga. == Naisc Sheachtracha == * [http://ga.wiktionary.org Vicífhoclóir as Gaeilge] {{Síol-teangeolaíocht}} {{Foclóirí na Gaeilge|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Vicifhocloir}} [[Catagóir:Vicipéid]] [[Catagóir:Láithreáin gréasáin]] [[Catagóir:Foclóirí]] [[Catagóir:Foclóirí Béarla]] [[Catagóir:Foclóirí Breatnaise]] [[Catagóir:Foclóirí Briotáinise]] [[Catagóir:Foclóirí Fraincise]] [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí Ghaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Foclóirí Ghaeilge Mhanann]] [[Catagóir:Foclóirí Laidine]] 1dit6k6engrrl5acu80w78r80ldxyvr 0 14326 1311787 1032414 2026-05-05T16:38:29Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1311787 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[polaiteoir]] [[An tSeapáin|Seapánach]] é '''Yasuo Fukuda''' (福田 康夫 Fukuda Yasuo). Ba cheannaire an Pháirtí Liobrálaigh Daonlathaigh Seapánaigh agus [[Príomh-Aire|príomhaire]] na Seapáine é. Is mac le hiar-phríomhaire Seapánach eile é, Takeo Fukuda, an chéad páiste le hiar-phríomhaire a bhain an post céanna amach. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath}} {{Síol-jp}} {{DEFAULTSORT:Fukuda Yasuo}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1936]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Seapáine]] 9nuir9uydogchyui6z987jf50w1pqjt 1311788 1311787 2026-05-05T16:39:28Z Seachránaí 53315 Catagóir:Príomh-airí 1311788 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[polaiteoir]] [[An tSeapáin|Seapánach]] é '''Yasuo Fukuda''' (福田 康夫 Fukuda Yasuo). Ba cheannaire an Pháirtí Liobrálaigh Daonlathaigh Seapánaigh agus [[Príomh-Aire|príomhaire]] na Seapáine é. Is mac le hiar-phríomhaire Seapánach eile é, Takeo Fukuda, an chéad páiste le hiar-phríomhaire a bhain an post céanna amach. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath}} {{Síol-jp}} {{DEFAULTSORT:Fukuda Yasuo}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1936]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Seapáine]] [[Catagóir:Príomh-airí]] r33nzxncyr1dwdhrvlbi5klkzsop22x 0 15566 1311814 1243369 2026-05-05T20:09:00Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1311814 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is aisteoir é '''Adewale Akinnuoye-Agbaje''' a rugadh sa [[An Ríocht Aontaithe|Bhreatain]] ar [[22 Lúnasa]] [[1967]]. Is ón [[An Nigéir|Nigéir]] dá mhuintir agus chuir siad fúthu i [[Londain]]. Rugadh Akinnuoye-Agbaje in Islington agus tá ceathrar deirfiúr aige. Tá a lán teangacha aige - Béarla, Iodáilis, Iarúibis (teanga a thuismitheoirí) agus Svahaílis. Bhain sé amach céim mar Mháistir sa Dlí i gColáiste an Rí i Londain. Is Búdaí é Akinnuoye-Agbaje<ref>{{Lua idirlín |url=http://showbizandstyle.inquirer.net/entertainment/entertainment/view_article.php?article_id=30574 |teideal=‘Lost’ in Hawaii, Part 2 - INQUIRER.net, Philippine News for Filipinos<!-- Bot generated title --> |dátarochtana=2009-07-07 |archivedate=2008-09-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080917064255/http://showbizandstyle.inquirer.net/entertainment/entertainment/view_article.php?article_id=30574 }}</ref> agus tá sé ar lucht leanúna [[Arsenal Football Club|Arsenal F.C.]] Rinne Adewale páirt an bhithiúnaigh Simon Adebisi ar ''Oz'', clár de chuid HBO, agus páirt Mr Eko ar ''[[Lost]]'', clár teilifíse de chuid ABC i Meiriceá. D'iarr sé cead scoir de bharr bhás a thuismitheoirí agus chun scannán a stiúradh. Déanann sé a chuid féin d'aon pháirt a fhaigheann sé (rud ba chúis leis an iomrá gur chaill sé a pháirt in “Lost” toisc gur ghabh sé neamhchuidiúlacht an charachtair air féin). Tháinig sé os comhair an cheamara den chéad uair sa bhliain 1994 i bhfíseán Dawn Penn le haghaidh "No, No, No (You Don't Love me)", amhrán lasta dá cuid. Timpeall an ama chéanna bhí sé feiceáil san fhíseán a bhí ag gabháil le "Jealousy", amhrán de chuid na Pet Shop Boys a raibh an-ráchairt air. Is iomaí páirt a rinne sé i scannáin ó shin, agus bhí sé ina ath-thíoránach Afracach in "The Bourne Identity" (2002). == Scannáin == {| class="wikitable" |- ! Bliain || Scannán || Ról |- |rowspan="3"| 1995 || ''Congo'' || Kahega |- | ''Delta of Venus'' || The Clairvoyant |- | ''Ace Ventura: When Nature Calls'' || Hitu |- | 1998 || ''Legionnaire'' || Luther |- |rowspan="2"| 2001 || ''The Mummy Returns'' || Lock-Nah |- | ''Lip Service'' || Sebastion |- | 2002 in film|2002 || ''The Bourne Identity'' || Nykwana Wombosi |- | 2004 || ''Unstoppable'' || Junod |- |rowspan="3"| 2005 || ''Mistress of Spices'' || Kwesi |- | ''On the One'' || Bull Sharky |- | ''Get Rich or Die Tryin''' || Majestic |- |rowspan="1"| 2009 || ''G.I. Joe: The Rise of Cobra'' || Heavy Duty |} == Fiseáin Cheoil == * "Love No Limit" - [[Mary J. Blige]] * "No No No" - [[Dawn Penn]] == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc Sheachtracha == * [http://www.pbs.org/kcet/tavissmiley/archive/200601/20060120.html Adewale Akinnuoye-Agbaje interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513075028/http://www.pbs.org/kcet/tavissmiley/archive/200601/20060120.html |date=2009-05-13 }} ar sheó Tavis Smiley * [https://web.archive.org/web/20070113133938/http://www.nypost.com/seven/11032006/tv/mr__eko_no_pain_in_the_neck_o_tv_don_kaplan.htm Mr. Eko no pain in the neck-o explains 'difficult' tag] ag an New York Post {{DEFAULTSORT:Akinnuoye-Agbaje, Adewale}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Daoine Briotanacha gorma]] [[Catagóir:Fir]] m3fr7ngzevh2dfqwp68n213vci9qc92 0 16331 1311803 1297737 2026-05-05T17:13:51Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis 1311803 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Scríbhneoir]] [[Gaeilge]], trodaí saoirse d'[[Éirinn]] agus [[saighdiúir]] ab ea '''Piaras Béaslaí''' <small>(en: Percy Frederick Beazley)</small>. Rugadh i [[Learpholl]] é ar an [[10 Márta|10ú Márta]] [[1881]], agus fuair sé bás ar an [[22 Meitheamh|22ú Meitheamh]] [[1965]] i m[[Baile Átha Cliath]].<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=4|title=BÉASLAÍ, Piaras (1881–1965) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Scríobh sé [[dráma]]í agus [[filíocht|dánta]], ach is é an saothar [[Litríocht|litríochta]] is tábhachtaí dár tháinig óna pheann ná an [[úrscéal|t-úrscéal]] fáthchiallach ''[[Astronár]]''. == A Shaol == === A Chéad Óige === Éireannaigh ab ea a thuismitheoirí, Nannie Hickey (Áine Ní Ící) agus Patrick Langford Beazley. Ní raibh focal [[Gaeilge]] i bpluc ceachtar acu, ach mar sin féin, bhí suim acu i gcás na [[Éire|hÉireann]]. Fuair Piaras óg féith na scríbhneoireachta ó thaobh na dtaobhann freisin, nó scríobh Nannie a lán dánta agus scéalta tírghráthúla faoi Éirinn agus faoi laochra na hÉireann nuair a bhí sí óg, agus chaith Patrick Langford Beazley na blianta fada ina eagarthóir ar ''The Catholic Times'', nuachtán na g[[Caitliceach]] i Learpholl. Fuair Piaras óg an chéad bhunscolaíocht i Wallasey i Learpholl, ach ansin, cuireadh ag foghlaim é i gColáiste San Proinsias Xavier. Scoil Chaitliceach do chlann na meánaicme Éireannaí i Learpholl a bhí ann agus í á reáchtáil ag na hÍosánaigh. D'éirigh le Piaras go maith ar scoil, ó bhí sé tar éis tús a chuid [[Laidin]]e, [[Fraincis]]e agus [[Gréigis]]e a fhoghlaim óna athair cheana féin, nuair a tháinig sé go dtí an coláiste. Fear mór léitheoireachta ab ea a athair, agus ba mhinic a léadh sé os ard scéalta as na leabhair do Phiaras agus dá dheartháireacha. Faoi thionchar na léitheoireachta seo, chuir Piaras óg suim san amharclannaíocht agus sa drámaíocht. Ina bhuachaill óg dó, bhí sé ag scríobh drámaí beaga cheana féin. === An Gaeilgeoir Óg === Ní raibh ann ach déagóir óg nuair a thosaigh sé ag foghlaim na Gaeilge as a stuaim féin. Bhí sé i dtuilleamaí na n-irisí is na dtéacsleabhar lena chuid Gaeilge a fhoghlaim, nó cé gur thosaigh [[Conradh na Gaeilge]] ag soláthar ceachtanna i [[Learpholl]] féin i ndeireadh na [[19ú haois|naoú haoise déag]], níor cheadaigh a chúthaileacht don ógánach freastal orthu ar dtús. [[Íomhá:Gravestone of Thomas Ashe, Peadar Kearney and Piaras Béaslaí at Glasnevin Cemetery.jpg|thumb|Dealbh do Phiaras Béaslaí, [[Peadar Ó Cearnaigh]] agus [[Tomás Ághas]] ([[Reilig Ghlas Naíon]])]] Is deacair a rá cathain a chuaigh Piaras an chéad uair go hÉirinn, ach is ansin is túisce a casadh cainteoirí líofa Gaeilge air, nó ní raibh baint ar bith aige le saol na Gaeilge i Learpholl. Sin mar a thugann sé féin le fios ina chuid cuimhní cinn, ar a laghad. Ón taobh eile de, áfach, cúis náire ab ea é do Phiaras riamh i measc na [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaithe Éireannacha]] gur [[Sasanach]] a bhí ann, is é sin, gur rugadh is gur tógadh i [[Sasana]] é, agus ina fhear fásta dó, bhí sé ag iarraidh a áitiú ar na daoine gurb in Éirinn a saolaíodh é. Mar sin, is féidir gurb i [[Learpholl]] a casadh an chéad chainteoir dúchais air, cé gurbh fhearr leis a shíleadh gurb in Éirinn a tharla sé. Ón taobh eile de, tá a fhios againn go raibh lucht gaoil aige i g[[Ciarraí]], agus uncail leis ina shagart paróiste sa [[Gaeltacht|Ghaeltacht]]. Ar cuairt ansin dó, tháinig an-fheabhas ar a chuid Gaeilge, agus é ag bailiú is ag breacadh síos sleachta [[Béaloideas|béaloidis]] ó sheanchaithe an cheantair leis an teanga a fhoghlaim ní b'fhearr fós. I bhfad ní ba déanaí, d'fhoilsigh sé na sleachta seo in irisí Gaeilge. === An tÁbhar Iriseora === Nuair a chríochnaigh sé an scoil, bhí a chuid tuairiscí thar barr ar fad, ach ina dhiaidh sin féin níor thogair sé ardoideachas a tharraingt air. B'fhearr leis a chuid a shaothrú ar iriseoireacht, cosúil lena athair féin. Thairis sin, theastaigh uaidh rud éigin fónta a dhéanamh ar mhaithe leis an nGaeilge agus cúis na teanga a chur chun cinn. D'fhoilsigh Béaslaí an chéad chúpla mionsaothar sa bhliain 1899, nuair a ghlac irisleabhar Éireannach i [[Londain]], ''[[New Ireland]]'', le dán scigiúil agus le gearrscéal beag uaidh. Sa bhliain 1900, d'éirigh le Piaras an chéad jab ceart iriseoireachta a fháil. Fuair sé post sóisearach ag an ''Wallasey News and Wirral General Advertiser'' i Learpholl. Ní raibh i gceist ach leathsheachtanán áitiúil an Pháirtí Liobrálaigh, ach mar sin féin, tús a bhí ann. Faoin am seo, thosaigh gníomhaíocht Phiarais sna cumainn Éireannacha i Learpholl. Bhí sé tar éis cuairt a thabhairt ar [[Oireachtas na Gaeilge]] i m[[Baile Átha Cliath]] agus alt ardmholtach a fhoilsiú faoi ar an ''Catholic Times'' cheana féin, sula ndeachaigh sé i gcraobh áitiúil Chonradh na Gaeilge. D'iompaigh sé amach nach raibh mórán Gaeilge ag aon duine de na Conraitheoirí áitiúla, agus ar an toirt rinneadh múinteoir Gaeilge de Phiaras féin. Ar dtús, d'fhéadfá a rá gur bhain obair an Chonartha mealladh as, ach i rith an ama, chabhraigh an Conradh leis teacht i dteagmháil le cainteoirí dúchais agus tuilleadh a fhoghlaim uathusan. Casadh a lán cainteoirí ó Ghaeltacht Mhaigh Eo air, agus d'éirigh sé eolach ar a gcanúint siúd. I dtús báire, bhí Piaras ina bhall de Chraobh Learphoill den Conradh. Bhí cainteoirí dúchais sa dá chraobh eile sa chathair, ach ní bhfuair sé aithne cheart orthu ach sa bhliain 1902, nuair a chuaigh sé i gCraobh Bootle. Bhí sé ina bhall ghníomhach den ''Celtic Literary Society'' chomh maith, agus é an-díograiseach ag glacadh páirte in imeachtaí an dá chumann. Ba mhaith leis siamsaíocht agus amharclannaíocht freisin, agus ba mhinic é i bpáirt an tsiamsóra ag cur na ndaoine eile ag gáire lena chuid geáitsí. Bhíodh sé ag aithris filíocht Ghaeilge ag ócáidí an [[CLG]]. Tríd is tríd, bhí sé ag éirí ina fhear tábhachtach i measc Ghaeil óga Learphoill. Chaith sé seal beag ag obair ina fho-eagarthóir don ''Liverpool Daily Post'', ach d'éirigh sé as go sciobtha. Bhí sé ar bís aistriú go hÉirinn, nó mhothaigh sé gurb ansin a bhí a chinniúint, agus é chomh sáite i saol na gcumann Gaelach is a bhí. Ní raibh obair ar fáil dó in Éirinn, ach ó bhí athrú áite de chineál éigin de dhíth air, chuaigh sé ag lorg oibre in áiteanna eile i Sasana. Fuair sé post leis an ''Rochester & Chatham Journal'' i Kent. Ní raibh ann ach liarlóg áitiúil [[Nuachtán|nuachtáin]] a raibh dearcadh [[Coimeádachas|Coimeádach]] aici. Bhí an tuarastal go dona, agus ní raibh an obair ag taithneamh le Piaras ach an oiread. Sa deireadh thiar, d'imigh Piaras ón nuachtán in éineacht le duine eile de na heagarthóirí, Breatnach dar shloinne Bennet. Fuair Bennet post sa phríomhchathair agus mheall sé Piaras go Londain chomh maith. I Londain, thosaigh sé ag freastal ar imeachtaí na craoibhe áitiúla de Chonradh na Gaeilge, agus fuair sé go leor cairde nua, gan trácht a dhéanamh ar na seanchairde agus an lucht gaoil a casadh air ag ócáidí an Chonartha. I measc an lucht aitheantais seo, bhí Liam P. Ó Riain, Fionán Mac Coluim, Mícheál Breatnach, agus go leor eile. Ní ba deireanaí. d'admhaigh Piaras go raibh sé ag adhradh Fhionáin Mhic Coluim mar a bheadh laoch ann. Casadh [[Pádraic Ó Conaire]] féin air i measc lucht Gaeilge Londan. Ar dtús, níor éirigh leis post a fháil i Londain. Chaith sé saoire na Nollag sa bhaile i dteach a thuismitheoirí, ach ina dhiaidh sin, d'fhill sé go dtí an phríomhchathair. Sa deireadh, áfach, b'éigean dó a admháil nach raibh an iriseoireacht ag éirí leis i ndeisceart Shasana, agus tháinig sé ar ais go Learpholl. === An Conraitheoir === Chuaigh sé le hobair Chonradh na Gaeilge ansin arís. Anois, d'athraigh sé craobh, nó chuaigh sé i gcraobh Bootle. Lucht oibre ba mhó a bhí sa chraobh sin, agus cuid mhór acu ina gcainteoirí dúchais ón nGaeltacht. I mBealtaine 1902, tháinig an chéad sliocht béaloidis i gcló ar an gClaidheamh Solais a bhí bailithe ag Piaras sa Ghaeltacht. Ba é seo tosach a chuid scríbhneoireachta as Gaeilge. San am céanna, bhí sé gnóthach i gConradh na Gaeilge, agus sna blianta 1903-1904, chaith sé seal ina chathaoirleach ar Choiste Ceannais an Chonartha i Learpholl. Nuair a bhí an t-údarás sin aige, bhí sé ábalta a lán imeachtaí cultúrtha Gaeilge a chóiriú agus a eagrú. Má stáitsigh an Conradh i Learpholl dráma Gaeilge, is follasach go raibh lámh ag Piaras san obair sin. Bhí Fionán Mac Coluim, fear fuinnimh an Chonartha i Londain, á adhradh ag Piaras. Theastaigh uaidh an sracadh céanna a chur i gConradh Learphoill agus a bhí, dar leis, i gConradh Londan. Faoin am seo, thosaigh sé ag cur suime sa náisiúnachas Éireannach. Chuaigh sé le lúthchleasaíocht sa CLG, nó bhí sé barúlach gur chóir dó, mar Ghael, é féin a ullmhú i gcomhair troda ar son shaoirse na hÉireann. A bhuí leis an stádas a bhí aige sa Chonradh, bhí cairde Éireannacha aige anois, ach san am céanna, ba chúis náire dó nach raibh nósanna na hÉireann aige, agus sórt míchompóird air uaireanta i gcuideachta na nÉireannach. Mar sin, d'fhéadfá a rá go raibh sé ag iarraidh athsheilbh a fháil ar an Éireannachas ba dual dó ó thaobh na dtaobhann, agus gur cuid den athghabháil seo ab ea an spéis a bhí aige don Ghaeilge agus an tsuim a chuir sé sa náisiúnachas. Nuair a bhí Piaras sáite i gcúrsaí an Chonartha, d'éirigh sé mór le bean a bhí cúig bliana ní ba shine ná é, Delia Hurley, nó Brighid Ní Mhuirthile, mar a thugadh Piaras uirthi ina chuid scríbhinní príobháideacha. B'ise a chéad shearc, ach níor bhláthaigh an grá riamh thar ghnáthchairdeas. Bhí a lán rudaí eile seachas an grá ag déanamh scime dó agus á choinneáil corraithe corrthónach san am seo. Ó thaobh amháin de, theastaigh uaidh cabhrú le forbairt an Chonartha i Learpholl, ach ón taobh eile, bhí mífhoighne air a aghaidh a thabhairt ar Éirinn. Ní raibh a fhios aige, áfach, conas a shaothródh sé a chuid thall ansin - cén tslí bheatha a bheadh aige. Bhí sé ag smaoineamh ar thimireacht a dhéanamh don Chonradh, - sin nó dul ag múineadh sna scoileanna. Chaith sé trí seachtaine i mBaile Átha Cliath i Lúnasa 1904, agus é ag freastal ar imeachtaí Oireachtas na Gaeilge ansin. Ní dhearna an turas seo ach a mhífhoighne a mhéadú, agus chaith sé na míonna ina dhiaidh sin ag cur is ag cúiteamh leis féin, arbh é seo an t-am ceart le dul go hÉirinn. === Go hÉirinn === Nuair a tháinig an tEarrach, Bealtaine 1905, shocraigh sé aistriú ó Learpholl go Baile Átha Cliath. Ba ansin a ghlac sé an t-ainm nua air féin - ''Pierce'' Beazley in áit Percy sa Bhéarla. Thóg sé roinnt ama air an fhoirm cheart Gaeilge a roghnú - Piaras Béaslaigh, Béaslaoi nó Béaslaí. Tháinig an t-aistriú go hÉirinn aniar aduaidh ar a thuismitheoirí agus ar a chuid cairde i gConradh na Gaeilge, agus d'airigh siad uathu go mór é. Bhí a thuismitheoirí ag cur postorduithe chuige fad is nach raibh post aige, ach san am céanna, bhí a athair sásta admháil nach mbeadh mórán dul chun cinn i ndán dó dá bhfanfadh sé i Learpholl. Sna litreacha a bhí á fháil aige óna athair san am seo, aithintítear go raibh seisean agus a mhuintir á chronú go mór, ach ba léir fosta gur cúis bhróid agus sástachta ab ea é don athair gur fear fearúil neamhspleách a bhí i bPiaras anois. Ó bhí ról lárnach aige i gConradh na Gaeilge i Learpholl, ba mhór an buille dá chuid cairde fosta an dóigh ar sheangaigh sé leis as an áit. Fuair sé litreacha uathu inar léirigh siad go raibh siad buartha faoi thodhchaí an Chonartha sa chathair ina uireasa, agus cuid acu ag tabhairt le fios nach mbeadh Gaeilge ar bith acu murach an díograis a léirigh Piaras féin don teanga. Is soiléir gur duine d'fhir mhóra an Chonartha a bhí ann go dtí sin, cé nach raibh ann ach ógfhear. Is dócha go raibh cumha éigin air féin i ndiaidh a shaoil thall, go háirithe go gairid i ndiaidh dó teacht go hÉirinn, ó nach raibh post ná gléas beo aige. Tháinig athrú air sin de réir a chéile, áfach, nó is amhlaidh go raibh obair ar fáil d'óigiriseoir i mBaile Átha Cliath, agus an borradh a bhí díreach ag teacht ar ghnó na nuachtánaíochta sa chathair. Lean sé leis ag cur ábhair chuig na nuachtáin, agus níor thóg sé mórán ama air cuid de na h-ailt seo a fheiceáil i gcló. Bhí an ''Weekly Freeman'' sásta a chuid alt agus aistí a fhoilsiú go tráthrialta, ach go háirithe. === Craobh an Chéitinnigh === Nuair a bhí ioncam agus slí beatha socair aige, chuaigh Piaras le Craobh an Chéitinnigh de Chonradh na Gaeilge, i dtús na bliana 1906. Bhí clú na díograise ar an gCraobh seo, agus bhí cuid mhór de bhaill na craoibhe le páirt thábhachtach a dhéanamh i stair na hÉireann fós. Muimhnigh ab ea na baill, sin nó foghlaimeoirí a raibh luí ar leith acu le canúint na Mumhan. Le fírinne, bhí sé mar scéal magaidh ag lucht an Chonartha nár tháinig traein amháin ó Chorcaigh go Baile Átha Cliath nach raibh gníomhairí de chuid Chraobh an Chéitinnigh ag fanacht léi ar ardán an stáisiúin, agus iad meáite ar gach cainteoir dúchais a thuirlingeodh ón traein a earcú dá gcraobh. Ní raibh ann ach greann, ar ndóigh, ach is dócha go ndeachaigh Muimhneachas agus náisiúnachas na craoibhe go mór i gcion ar Phiaras, agus ó b'í Gaeilge Chiarraí an chanúint ba thúisce a d'fhoghlaim sé féin, ba dual dó dul sa chraobh áirithe seo ó thaobh na teanga de freisin. I gCraobh an Chéitinnigh, chuir Piaras Béaslaí aithne ar a lán de mhaithe is de mhóruaisle na gluaiseachta: Pádraig Ó Duinnín, fear an fhoclóra; Shán Ó Cuív, a cheap a litriú féin don Ghaeilge, nó an ''Letiriú Shimplí'' ("an litriú simplí"); "[[Tórna]]", nó Tadhg Ó Donnchadha; "Fiachra Éilgeach", nó Risteard Ó Foghludha; agus Máire Ní Chinnéide, a raibh sé daite di cuimhní cinn [[Peig Sayers|Pheig Sayers]] a chur in eagar. Casadh [[Cathal Brugha]] ar Phiaras roimhe sin féin. [[Íomhá:Astronár.jpg|mion|Astronár]] === Ábhar Scríbhneora === Sa bhliain 1906, scríobh Piaras Béaslaí dráma Gaeilge le haghaidh chomórtas an Oireachtais. Dráma laochais a bhí ann, agus is é an teideal a bhí air ná ''Cormac na Coille''. Bhí an-dóchas ag Piaras go raibh duais i ndán dó, ach ní raibh na moltóirí sásta leis an dráma. Bhí siad ar aon intinn go mbeadh an stíl ní b'oiriúnaí do ghearrscéal ná do dhráma. Ar an lámh eile, bhí bua aige le haiste léirmheastóireachta liteartha, nó bhí na moltóirí an-sásta leis. Le fírinne a rá, ní raibh an aiste ró-iontach <ref>cf. Ó SIADHAIL lch. 110</ref>, ach is dócha go raibh an Béaslaíoch ina cheannródaí mar léirmheastóir, agus gurbh é sin thar aon rud eile a thuill an duais dó. === Colúnaí Gaeilge === Sa bhliain 1906, thosaigh Piaras Béaslaí ag scríobh colún Gaeilge ar an bh''Freeman's Journal''. Go gairid ina dhiaidh sin, mar dhíograiseoir teanga agus amharclannaíochta, fuair sé ábhar maith scríbhneoireachta nuair a bhris an chonspóid amach faoi dhráma [[John Millington Synge]], ''The Playboy of the Western World'' ("Buachaill Báire an Domhain Thiar"). Bhí an Béaslaíoch orthu siúd a tharraing callán ar an amharclann lena mhíshástacht a chur in iúl, agus ghabh na péas é. Nuair a tugadh os comhair na cúirte é, rinne sé ócáid agóide den tseisiún, agus gearradh fíneáil dhá phunt air. Rinne an pionós seo mairtíreach agus laoch den Bhéaslaíoch i meac na nGaeilgeoirí. Faoin am seo, thosaigh Bráithreachas na Poblachta ag iarraidh an Béaslaíoch a earcú. Ba é a chara Cathal Brugha a d'áitigh air dul sna Bráithre. In Áras na bhForaoiseoirí, 41 Cearnóg Parnell, a mhóidigh an Béaslaíoch mionnaí an Bhráithreachais. Rud eile fós, toghadh ar Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge é ar Ard-Fheis an Chonartha sa bhliain 1907. Tharraing sé súil na gConraitheoirí air féin ar bhealach eile fós, nuair a thug sé léacht do Chraobh an Chéitinnigh faoin teideal ''Longar Langar na hÉireann''. ('séard atá i gceist le "longar langar" ná ceann de na teilgeanacha uamacha cainte sa Ghaeilge a chiallaíonn mí-ordú agus meascán mearaí.) Bhí an léacht seo dírithe ar smaointe praiticiúla a chur os comhair na gCéitinneach faoin dóigh cheart leis an nGaeilge a athbheochan. Mhol an Béaslaíoch Gaeilge a chur i ngnáthúsáid sna nuachtáin, sna siopaí agus sna gnóthaí. Ní raibh sé sásta le hobair na d[[Téarmaíocht|téarmadóirí]], nó bhí sé barúlach go mbeadh sé ní ba thábhachtaí nuachtán Gaeilge a chur ar bun a mheallfadh léitheoirí i dtreo na teanga. Chuir sé béim ar leith ar Ghaeilge agus ar thraidisiún na Gaeltachta mar chrann taca don chineál litríocht Gaeilge a bhí ag teastáil uaidh. "Ná glacaimis le scríbhneoir Gaeilge mura bhfuil tobar a fheasa ag brúchtaíl le fíoruisce na Gaeltachta" <ref>Ó SIADHAIL lch. 134</ref>. Mhol sé freisin go mbunófaí amharclann ar leith le haghaidh drámaí Gaeilge. Tríd is tríd, theastaigh infreastruchtúr cultúrtha Gaeilge uaidh: nuachtáin, leabhair don ghnáthléitheoir, amharclann, agus araile. Is féidir a rá go raibh ciall instinneach aige d'fhírinní bunaidh na sochtheangeolaíochta, do riachtanaisí sochúla na Gaeilge agus a hathbheochana. === An Drámadóir === Sa bhliain 1907, léiríodh ''Cormac na Coille'', (an dráma nár ghnóthaigh an duais) den chéad uair riamh. B'í Craobh an Chéitinnigh a léirigh é. Fuair Piaras mianach an scéil ó ''Philaster, or Love Lies a-Bleeding'', seandráma Béarla a léiríodh den chéad uair thart fá 1600. Ghaelaigh sé an dráma seo ó thús deiridh, agus lonnaigh sé na himeachtaí i saol na Gaeilge sa bhliain 1600. Rinne an Béaslaíoch a dhícheall sochaí na sean-Ghael a athchruthú ar an ardán, ach san am céanna, is féidir an saothar a lochtú mar go dtéann sé chun donais ag druidim chun deiridh dó, agus an méaldráma ag fáil an lámh in uachtar ar an dráma. Iarracht fhiúntach a bhí ann, ach mheath sí ar an scríbhneoir sa deireadh. Ina dhiaidh sin féin, bhí cuid mhaith buanna ag an saothar, agus is dócha go bhféadfadh amharclannaí sciliúil é a léiriú go maith tríd na codanna iomarcacha a ghearradh amach agus béim a chur ar shuáilcí an tsaothair. Bhí dul chun cinn á ndéanamh ag Piaras mar iriseoir san am seo freisin. Bhí sé ag scríobh an cholúin Ghaeilge don ''Freeman'', ar ndóigh, ach thairis sin, scríobhadh sé ailt don ''Evening Telegraph'', nuachtán den chineál éadrom a bhí á fhoilsiú ag an ngnólacht céanna. Bhí oifig chúng eagarthóireachta an ''Telegraph'' ina gclub ag iriseoirí na háite, (rud ar thagair James Joyce féin de ina úrscéal mór ''Ulysses)'' agus rachadh sé rite le Piaras agus eagarthóirí an pháipéir obair fhónta a chur i gcrích san am agus na fámairí seo go léir ag déanamh séis a gcomhrá ina dtimpeall. Maidir leis an gcolún Gaeilge, bhí sé an-ilghnéitheach ó thaobh an ábhair de. Is é an teideal a bhí air ná ''I bhFochair na nGaedheal'' (sa seanlitriú), is é sin, i bhfochair na nGael / in aice leis na nGaeil / i gcuideachta na nGael nó in éineacht leis na nGaeil. Is léir go mbíodh Piaras ag déanamh cur síos ar chúrsaí ghluaiseacht na Gaeilge, ar obair na dtimirí, ar Oireachtas na Gaeilge agus ar imeachtaí chultúrtha eile sa teanga. Thairis sin, áfach, bhí gach sórt eile ann, idir nuacht agus saothar cruthaitheach, gan dearmad a dhéanamh de na stumpaí béaloidis agus béal-litríochta ón nGaeltacht. Bhí stíl a scríbhneoireachta go mór faoi thionchar Ghaeilge na Mumhan agus scéalta laochais na seanchaithe, agus uaireanta, bhí lucht labhartha na gcanúintí eile míshásta leis an gcineál teanga a chleachtadh sé. === An Chéad Ghearrscéal === An chéad scéal ficseanúil Gaeilge - nuair a fhágtar na drámaí as an áireamh - a d'fhoilsigh sé mar chuid den cholún, is é an teideal a bhí air ná ''Oidheadh Dhubhaltaigh'' - is é sin, "oidhe" (bás, dúnmharú, dúchinniúint) Dhubhaltaigh. Mar a léiríonn an teideal féin, b'é dúnmharú [[An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dhubhaltaigh Mhic Fhirbhisigh]] sa bhliain 1671 a bhí á phlé sa scéal. Le fírinne, níor chloígh an scéal go ródhlúth le fíricí staire na h-eachtra, agus, thairis sin, ní raibh suáilcí liteartha ag an scéal in éiric na laigí seo, ó bhí Piaras ró-umhal do mhúnlaí inste na scéalta laochais i gcónaí. Tugann Pádraig Ó Siadhail (lch. 159 ina leabhar) an sampla seo dúinn: ''An seanollamh ionraic Gaelach'' - is é sin, Dubhaltach féin - ''ina shuí go stuama, mar ba dual dó, gan scéin ná scáth ina radharc, agus an phéist de mheisceoir Ghallda'' - an fear a mharaigh é - ''ar a aghaidh amach. D'aithin an Gall a raibh eatarthu agus d'éirigh friochadh fuatha agus mire ina chroí. Rug sé ar scian a bhí ar an mbord agus sháigh sé go feirc í i gcliabh an tseanchaí.'' Is é sin, is laoch léannta gan cháim é an Gael, agus is caimiléir cam é an Gall, agus sin a bhfuil de: níl tucaidí intuigthe ag an nGall lena ndéanann sé, níl ann ach go bhfuil an fhios aige an Gael a bheith ina Ghael agus ina dhea-dhuine dá réir, agus é féin a bheith ina dhrochdhuine toisc gur Gall é, agus mar sin, maraíonn an Gall an Gael cionn is go bhfuil sé in éad leis. D'fhoilsigh an Béaslaíoch scéal eile i dtús na bliana 1909, ''Eachtra an Ghiolla Dhuibh''. Bhí an scéal seo fréamhaithe go domhain in ithir na scéalaíochta traidisiúnta, agus na laigí ba dhual di ag baint leis. Ní raibh Béaslaí dóchasach as an nGaeilge mar mheán scríbhneoireachta a bheadh oiriúnach do shaol na cathrach. Mar a dúirt sé féin, "ní fhásfadh aon litríocht Gaeilge as clocha Bhaile Átha Cliath sula mbeadh an Ghaeilge ina gnáth-theanga ag muintir na cathrach". Cineál ancheist a bhí ann, nó cé nár chreid sé go ródhaingean i litríocht uirbeach Gaeilge mar fhéidearthacht, ní fhéadfadh sé fanacht ina thost mar scríbhneoir Gaeilge ach an oiread. Bhí baint ag Béaslaí le Cumann na hÉigse freisin. Bhí an Cumann seo in ainm is a bheith ag athbheochan na gcúirteanna filíochta a bhí ann i ré na Gaeilge Chlasaicigh. Is fearr a rá, áfach, go raibh sé ag déanamh aithris ar Gorsedd na mBard sa Bhreatain Bheag. === An Fínín === Mar a chonacthas, bhí Piaras ina bhall de Bhráithreachas na Poblachta. ''Club Teeling'' teidal na craoibhe den Bhráithreachas lena raibh Piaras mar bhall. Faoin am seo, ní raibh mórán idir lámha ag an mBráithreachas. Go bunúsach, chaithfeá dul ar chruinniú uair in aghaidh na míosa, agus ag an gcruinniú sin duit, d'íocfá scilling leis an gciste a bhí bunaithe ag an mBráithreachas chun armlón a cheannach le haghaidh na réabhlóide a bhí le teacht an lá ab fhaide anonn. Ní raibh an Bráithreachas ag ullmhú na ceannairce armtha go fóill, áfach. Sa bhliain 1908, bhí sé de dhánaíocht ag Piaras a rá i gceann dá gcolún go mbainfeadh Éire amach a saoirse go fóill, i ndiúnas ar "ropairí nimhe" Shasana, cé nach raibh a fhios ag aon duine fós "cé acu le lámh láidir nó le gliceas" a thiocfadh an tsaoirse sin. Bhí níos mó béime ar an ngliceas san am sin, nó bhí an Bráithreachas ag díriú ar insíothlú na n-eagraíochtaí náisiúnaíocha cultúrtha, cosúil le Cumann Lúthchleas Gael agus Conradh na Gaeilge, le fir óga a earcú le hoiliúint chogaidh a thabhairt dóibh. Sna blianta seo, ní raibh mórán stádais ná céimíochta ag an mBéaslaíoch sa Bhráithreachas go fóill, agus dealraíonn sé nach raibh sé ina ghunnadóir mór ar nós an chuid eile acu. Bhí meas mór ag an gConradh agus ag lucht na Gaeilge ar Bhéaslaí mar óráidí líofa Gaeilge, agus má bhí, níor leasc le Piaras leas a bhaint as a scileanna óráidíochta le soiscéal an Bhráithreachais a chraobhscaoileadh. === Ceist na dTáillí === Níorbh é sin an t-aon soiscéal a bhí aige do lucht an Chonartha, áfach. Nuair a chuaigh sé ar an gCoiste Gnó, d'éiligh sé go n-athrófaí béim chomórtas drámaíochta an Oireachtais ó na drámaí fada chuig na drámaí aonghnímh. Maidir le ceist na dtáillí - is é sin, ceist na n-arduithe pá a bhí le híoc leis na múinteoirí a bheadh ag múineadh Gaeilge - bhí Béaslaí agus Craobh an Chéitinnigh go léir ar na "cancráin" (mar a thug Pádraic Mac Piarais orthu in alt ar an g''Claidheamh Soluis'' i Márta 1908) a bhí ag tacú leis an bhfeachtas ar son na dtáillí. Bhí ceist na dtáillí ina hábhar conspóide sa Chonradh féin, ach san am céanna, bhí sí ag déanamh scime do Phiaras le fada an lá, nó bhí sé ag éileamh ina chuid colún go n-íocfaí tuilleadh pá le gach máistir is máistreás scoile a bheadh sásta Gaeilge a mhúineadh. Nuair nach raibh tromlach na gConraitheoirí sásta le scéim na dtáillí, agus polasaí eile á gcur chun cinn acu chun an dátheangachas a chothú sa scolaíocht, d'éirigh Piaras as an gCoiste Gnó. Mar iriseoir, bhí Piaras den tuairim gur chóir do lucht na ceirde aire a thabhairt dá leas agus cur le chéile ar a son féin. Nuair a bunaíodh Cumann Iriseoirí na hÉireann, nó "Cumann Lucht Irise" na hÉireann de réir na Gaeilge comhaimseartha, bhí Piaras páirteach in obair an Chumainn ó thús. === Cumann Oisín agus an Litriú Simplí === Cumann eile a bhunaigh Piaras ná Cumann Oisín, cumann é a bhí dírithe ar litríocht na Gaeilge a chothú agus a fhorbairt. Tháinig an cumann seo chun saoil in Earrach na bliana 1910, agus i measc na mball, bhí daoine cosúil le Fiachra Éilgeach, Tórna, agus Máire Ní Chinnéide. Tugadh léachtaí Gaeilge ar litríocht na nGael agus ar litríocht an domhain, ó Chúirt an Mheán-Oíche go ''Chanson de Roland''. B'í an fhilíocht an chloch ba mhó ar phaidrín an Chumainn, áfach, go háirithe aistriúcháin Ghaeilge ar dhánta cáiliúla i dteangacha eile. Faoin am seo, bhunaigh Shán Ó Cuív - Seán Ó Caoimh sa ghnáthlitriú - agus Osborn Ó hAimhirgín an Cumann um Litriú Simplí, nó an ''Cuman um Letiriú Shimplí'', mar a litrigh siad féin ainm an Chumainn. Bhí baint ag an mbeirt sin le Cumann Oisín freisin. Bhí an chuid ba mhó de ghluaiseacht na Gaeilge an-mhíshásta leis an Litriú Simplí. Go bunúsach, litriú a bhí ann a bhí bunaithe ar fhuaimniú Ghaeilge na Mumhan, agus é neamhspleách ar fad ar litriú thraidisiúnta na Gaeilge. Ní raibh Béaslaí féin sásta leis an Litriú Simplí, nó thuig sé nach sásódh sé ach lucht labhartha Ghaeilge na Mumhan. Mar sin féin, cheadaigh sé don chumann cúpla saothar leis féin a fhoilsiú sa litriú áirithe sin. Bhí baint ag Béaslaí le Coláiste na Mumhan i mBéal Átha an Ghaorthaidh chomh maith. Sa bhliain 1910, thug sé sraith léachtaí ansin faoi nualitríocht na Gaeilge - is é sin, saothar Sheathrúin Chéitinn agus gach dár dtáinig ina dhiaidh. Rud nua ar fad a bhí i gceist leis na léachtaí seo, agus tharraing siad súil na nuachtán féin. Bhí Domhnall Ó Corcora ag freastal ar na léachtaí seo, agus é ina mhac léinn san am. Ba le linn na léachtaí seo a chuir Ó Corcora an oiread suime i bhfilíocht Ghaeilge na Mumhan is go scríobhfadh sé a leabhar cáiliúil Béarla faoi fhilíocht na Gaeilge, ''The Hidden Ireland'', an lá ab fhaide anonn. Ní raibh fad saoil i ndán do Chumann Oisín. Bhí an iomarca dual ar choigeal na mball taobh amuigh den Chumann, agus níor éirigh leo tuilleadh a earcú. Mar sin, tháinig deireadh le gníomhaíocht an Chumainn tar éis Earrach na bliana 1911. === Múscailt na Collaíochta === Sa bhliain 1911, nuair a bhí sé ag druidim isteach le haois a dheich mbliana fichead, thug Piaras nóisean do chailín óg darbh ainm Maud Clancy. Bhí lúb bheag gaoil ag Piaras le Maud, agus mar sin, is dócha gur ghlac sé leis ó thús nach raibh rath ar bith i ndán d'aon fhíorchumann grá idir an dís acu. Agus an méid sin ráite, bhí sé féin barúlach nár dhúisigh aon bhean eile an tsuim i ngrá collaí aige roimh Maud. Mar sin féin, ní dhearna sé riamh ach amhráin Ghaeilge a mhúineadh don ghirseach. Maidir leis na cúrsaí polaitíochta, réabhlóideachais agus poblachtánachais, bhí borradh díreach ag teacht fúthu faoin am seo, agus ar ndóigh, bhí an tríú Bille um [[Rialtas Dúchais]] na hÉireann díreach ag dul faoi bhráid na Parlaiminte i Westminster. San am céanna, áfach, bhí Piaras ar dhuine de na fir óga a bhí ag cur sracadh nua i mBráithreachas na Poblachta. Nuair a tháinig Óglaigh Uladh, nó an chéad ionchollú den UVF, ar an bhfód i measc Phrotastúnaigh an Tuaiscirt, thosaigh an Bráithreachas ag druileáil in araicis an lae a chaithfidís buille a bhualadh ar a son. Bhí Piaras ag freastal ar na seisiúin dhruileála seo ag 41 Cearnóg Parnell. Faoi thionchar an atmaisféir sa Bhráithreachas, thosaigh sé ag scríobh an t-aon úrscéal amháin a d'fhoilsigh sé, ''Astronár''. Téama tábhachtach sa leabhar is ea an troid a chuireann pobal faoi chois ar son a shaoirse, cé go bhfuil an scéal coimhthithe d'aon turas ó shaol na hÉireann, nó tá na himeachtaí suite i dtír shamhailteach in Oirthear na hEorpa, ''Amora'', agus í faoi chois ag muintir ''Kratónia''. Is é Astronár ainm an phríomhlaoich freisin, agus ainmneacha Gréigise nó bréag-Ghréigise ar na carachtair ar fad. Is dócha gurb as Béarla a scríobh sé an chéad dréacht agus gur chuir sé Gaeilge air ina dhiaidh sin. === Beirt na Bodhaire Bréige === Bhí sé ag plé le hamharclannaíocht freisin, nó léirigh sé agus a chompántas aisteoirí dráma le [[Sceilg]] (Seán Ua Ceallaigh), ''Cú Roí'', a bhain amach duais an Oireachtais sa bhliain 1911. Chuaigh an dráma ar an stáitse ar Oireachtas na chéad bhliana eile. Ba mhinic a thráchtadh Béaslaí ar na cúrsaí drámaíochta agus ar thábhacht na drámaíochta d'athbheochan na teanga ina cholúin Ghaeilge. Thuig go leor eile i gCraobh an Chéitinnigh go raibh siamsaíocht phoiblí sa teanga de dhíth le súil agus gnaoi an phobail a tharraingt uirthi, agus iad ag léiriú drámaí ar an Oireachtas ón mbliain 1910 i leith. Sa bhliain 1913, léirigh Piaras dráma a d'aistrigh sé ón bhFraincis agus a d'athshuigh sé i saol na Gaeilge tríd na hainmneacha agus na tagairtí cultúrtha a athrú. Is é an dráma a bhí i gceist ná an chóiméide éadrom ''Les Deux Sourds'' le [[Jules Moinaux]] ón naoú haois déag, agus ba é an teideal a thug an Béaslaíoch air ná ''Beirt na Bodhaire Bréige''. === Óglaigh na hÉireann === Dealraíonn sé gur sheachain Piaras Béaslaí agus a chuid cairde Gaelacha mórán ladair a chur i gcúrsaí polaitíochta le linn [[Frithdhúnadh Mór Bhaile Átha Cliath|an Fhrithdhúnta Mhóir]]. Bhí a n-aird ar an Náisiúnachas agus ar an bPoblachtánachas. Tháinig an chéad ionchollú d'Óglaigh Uladh ar an bhfód i measc Phrotastúnaigh an Tuaiscirt faoin am seo. Cé gur tháinig an [[Rialtas Dúchais]] ar leabhar na reacht, bhí na luaidreáin ag imeacht ar fud na hÉireann nach mbeadh Arm na Breataine Móire sásta urchar ar bith a scaoileadh leis na hAontachtóirí, dá bhféachfaidís-san le feidhmiú an Achta um Rialtas Dúchais a chosc le lámh láidir. Ba é an t-aisfhreagra ba dual ná fórsa d'Óglaigh Chaitliceacha a bhunú. Ar ndóigh, bhí Piaras Béaslaí i láthair ag cruinniú bunaithe na nÓglach ar an 11ú Samhain 1913 i dTeach Ósta Wynn. B'é Béaslaí a cheap an t-ainm féin - ''[[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]]''. Bhí an Béaslaíoch sna hÓglaigh ó thús báire, agus é ag druileáil go dúthrachtach. Fuair sé an-tacaíocht óna athair san obair seo, nó bhí an sean-Bhéaslaíoch thar a bheith bródúil as gaisce a mhic. San am céanna, bhí sé buartha brónach faoi Phiaras, nó thuig sé, ar ndóigh, an dainséar a bhí ag baint leis an tsaighdiúireacht. I litir a bhreac sé síos faoin am seo, thug sé rabhadh dá mhac go raibh na hairm thine thar a bheith contúirteach mar rudaí, agus gur chóir do Phiaras bheith cúramach thar an riachtanas agus é ag úthairt le gléasra an bháis. === Ina Shaoririseoir Arís === Cé go raibh Piaras ag dul le saighdiúireacht, ní dhearna sé dearmad de chúrsaí na hamharclainne ach an oiread. Sa bhliain 1914, chuaigh ''Fear an Scéilín Grinn'', dráma leis an mBéaslaíoch a bhí bunaithe ar mhóitíf de chuid an bhéaloidis, chuaigh an dráma seo ar an stáitse an chéad uair riamh, agus léiríodh ''Beirt na Bodhaire Bréige'' in athuair faoi dheireadh Mhí Eanáir den bhliain chéanna. Ón taobh eile de, áfach, bhí sé de mhí-ádh ar Phiaras gur chaill sé a jab mar cholúnaí Gaeilge. Níltear cinnte cén fáth ar chinn lucht foilsitheoireachta an ''Freeman'' ar Bhéaslaí a bhriseadh as a phost. Tá dhá mhíniú ann: ní raibh eacnamaíocht an chomhlachta foilsitheoireachta sách maith le híoc as na colúin Ghaeilge, sin nó bhí na foilsitheoirí buartha faoin mbaint ródhlúth a bhí ag Piaras Béaslaí leis na hÓglaigh. Níl ceachtar den dá mhíniú seo róshásúil, áfach, nó de réir na fianaise atá ann bhí an gnó ag éirí go maith leis na foilsitheoirí, agus an brabús ag tonnadh isteach go talcánta tréan. Maidir leis na cúrsaí polaitíochta, is é an laige a bhaineann leis an dara míniú ná nach raibh seasamh glactha ag an bh''Freeman'' in aghaidh na nÓglach san am. Cibé scéal é, ba ar an 6 Márta 1914 a foilsíodh an colún deireanach ó pheann Phiarais Béaslaí ar an bh''Freeman''. Chuaigh an Ghaeilge i ndísc sna nuachtáin ar fad i rith na bliana céanna. Nó nuair a thosaigh an Chéad Chogadh Domhanda, bhí spás ag teastáil le haghaidh na scéalta cogaidh, agus ba iad na colúin Ghaeilge ba thúisce a d'imigh. Chaithfeadh Béaslaí a chuid a shaothrú ar shaoririseoireacht arís. San am céanna, bhí dráma nua á chleachtadh ag a chuid aisteoirí, coiméide dar teideal ''Cluiche Cártaí'', a bhí bunaithe ar dhráma Béarla ón ochtú haois déag. Is féidir an leagan Gaeilge den dráma - ''Three Weeks after Marriage'' le hArthur Murphy an buntéacs - a cháineadh, toisc gur bhain an Béaslaíoch an aoir agus an chriticeoireacht shóisialta den scéal, agus é ag cur na spéise ba mhó i scéal grá na lánúine óige. Ní thig linn a rá, áfach, nach mbeadh tuiscint dá chuid féin ag Béaslaí ar cheist na drámaíochta Gaeilge, agus cúiseanna aige leis an éadromú a rinne sé ar an dráma. Nuair a bhí Bealtaine na bliana 1914 ag druidim chun deireanais, thug Béaslaí léacht Béarla ar chúrsaí amharclannaíochta na Gaeilge, agus é ag trácht go cuimsitheach ar an dearcadh a bhí aige féin ar cheisteanna na drámaíochta. Bhí sé míshásta leis an mí-eagar a bhí ar shaol na hamharclannaíochta Gaeilge. Ní fhéadfá ''gluaiseacht'' drámaíochta a thabhairt ar an lucht amharclannaíochta a bhí ann, ó bhí gach baicle bheag bhídeach ag tochras ar a ceirtlín féin. San am céanna, bhí Béaslaí den diantuairim go raibh an-phoitéinseal in amharclannaíocht na Gaeilge d'obair athbheochana na teanga ar acht is go bhfréamhódh traidisiún na haisteoireachta sa Ghaeltacht. Ní raibh sé ag dréim le hamharclannaíocht ardealaíonta, ach le siamsaíocht éadrom a d'fhéadfadh na sluaite móra a mhealladh i dtreo na teanga. === Na Réamannaigh ag Glacadh Seilbhe ar na hÓglaigh === San am céanna, d'fhéach John Redmond, cathaoirleach Pháirtí Pairliminteach na hÉireann, le smacht a fháil ar Óglaigh na hÉireann. Ar chúla téarmaí, chuaigh Redmond i dteagmháil le hEoin Mac Néill, arbh é cathaoirleach na nÓglach é. Fear scolártha a bhí ann nach raibh mórán den mhíleatachas ag roinnt leis, agus is dealraitheach gur chuir lucht an Bhráithreachais i gcathaoir na heagraíochta é le plán mín a chur ar na hÓglaigh i súile an tsaoil mhóir. Nuair a thosaigh Mac Néill polasaithe na nÓglach a shocrú beag beann ar an mBráithreachas, tháinig sé aniar aduaidh ar dhaoine cosúil le Piaras Béaslaí féin. Ba é deireadh an scéil gur thoiligh tromlach na nÓglach na Réamannaigh a ligean isteach san eagraíocht. Bhí Béaslaí orthu siúf nach raibh sásta leis an gcinneadh seo. Bhain sé stangadh agus mealladh as go raibh Óglaigh shinseartha cosúil le Bulmer Hobson - fear a raibh an-mheas ag Béaslaí air - go raibh fir den chineál sin fonnmhar chun comhoibriú le John Redmond ar a choinníollacha siúd. D'eisigh Béaslaí agus lucht a chomhthuairime, fiú, ráiteas agóide, agus iad ag cáineadh an dóigh ar ghlac na Réamannaigh seilbh ar na hÓglaigh. Ina measc siúd a shaighneáil an ráiteas seo, bhí Pádraig Mac Piarais, chomh maith le Con Colbert, Éamonn Ceannt, agus Seán Mac Diarmada. Ina dhiaidh sin, thosaigh na Réamannaigh ag tonnadh isteach sna hÓglaigh. Bhí lucht an Bhráithreachais, cosúil le Béaslaí, míshásta leis an bhforbairt seo, nó má bhí smacht réasúnta acu ar na hÓglaigh roimhe sin, níor fágadh ach complachtaí scaipthe scartha acu anois, ceann anseo agus ceann eile ansiúd. === Ag Amharclannaíocht ar fud na Mumhan === Ní dhearna Béaslaí dearmad de chúrsaí na hamharclannaíochta Gaeilge ach an oiread. Le scíth a fháil ó chúrsaí na príomhchathrach, chuaigh sé go Corcaigh le haghaidh camchuairt amharclannaíochta. Ar an 18ú lá de Mhí Iúil, 1914, chuaigh compántas aisteoireachta Phiarais ar stáitse i Halla an Athar Maitiú le ''Beirt na Bodhaire Bréige'' agus le ''Cluiche Cártaí'' a dhéanamh. Níor éirigh leis na drámaí ach dornán beag daoine a mhealladh i gCathair Chorcaí féin, ach nuair a d'fhág siad an chathair, fuair siad na sluaite ag fáiltiú rompu sna bailte beaga, cosúil le Maigh Chromtha, Béal Átha an Ghaorthaidh agus Inse Geimhleach. Bhí Piaras Béaslaí agus na haisteoirí breá sásta leis an dóigh a ndeachaigh an amharclannaíocht i bhfeidhm ar chainteoirí dúchais na Mumhan, agus an port le cloisteáil go raibh ní ba mhó tairbhe ina gcuid oibre don teanga sa Ghaeltacht ná in aon iarracht eile dá ndearna na Gaeilgeoirí ó Bhaile Átha Cliath sa taobh seo den tír. === Ina Sháirsint Druileála sa Mhumhain === Ó bhí a jab mar nuachtánaí caillte aige, ní raibh cúis ar bith ag Piaras filleadh go róluath go dtí an phríomhchathair i ndiaidh an chamruathair aisteoireachta. D'iarr Traolach Mac Suibhne air "díorma fíor-Ghaelach d'Óglaigh a bhunú is a dhruileáil sa Mhumhain". Fadhb a bhí ann dar le cuid mhaith daoine sa Chonradh go raibh na hÓglaigh ag bréagadh na bhfear óg go léir chucu féin, ionas nár fágadh d'uain ag aon duine acu an teanga a fhoghlaim ná a chur chun cinn. Bhí Shán Ó Cuív, mar shampla, buartha faoin dóigh a rachadh fairsingiú an Náisiúnachais agus an Óglachais faoin tuath i bhfeidhm ar an teanga: an mbeadh teacht ar dhruileálaithe a bheadh idir ábalta agus shásta Óglaigh a oiliúint trí mheán na Gaeilge? Thug Traolach Mac Suibhne agus Piaras Béaslaí an imní a bhí ar Shán Ó Cuív, agus chaith Béaslaí deireadh an tsamhraidh ag druileáil na bhfear i mBéal Átha an Ghaorthaidh. === Scoilt na nÓglach === Go gairid ina dhiaidh, chuaigh scoilt ar na hÓglaigh. San am seo, bhí Piaras Béaslaí ina chinsire ar sheachtanán na nÓglach, ''The Irish Volunteer''. Ag cruinniú choiste na nÓglach i Mí Mheán Fómhair 1914, lochtaigh lucht leanúna John Redmond an seachtanán toisc nach raibh sé ag tacú leis an mBreatain Mhór sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|chogadh]] a bhí díreach tar éis pléascadh amach. Bhí an scoilt idir na Réamannaigh agus na frith-Réamannaigh chomh fíochmhar is go raibh ceannairí na nÓglach ag beartú gunnaí ar a chéile. An chuid ba mhó de na hÓglaigh, chuaigh siad le Redmond, agus tugadh na h''Óglaigh Náisiúnta'' orthu siúd. Bhí Piaras Béaslaí ar dhuine acu siúd nár thaobhaigh le Redmond, agus ghreamaigh an seanainm - Óglaigh na hÉireann - díobhsan. Nuair a thosaigh an Chéad Chogadh Domhanda, shíl muintir na Ríochta Aontaithe, nó an chuid ba mhó acu, nach mairfeadh sé i bhfad. Cuid mhór de na hÉireannaigh féin thug siad creidiúint don phort a bhí á chanadh ag na Sasanaigh go raibh siad ag cur catha ar son na náisiún beag go ginearálta agus ar son na Beilge ach go háirithe. Bhí an Bheilg sealbhaithe ag na Gearmánaigh i dtús an chogaidh, toisc gur cuid dá b[[Plean Schlieffen|plean slógtha]] ab ea an Bheilg a úsáid mar dhroichead le hionsaí a bhagairt ar an bhFrainc. Tír Chaitliceach amach is amach ab ea an Bheilg, rud ar bhain na Sasanaigh an-leas as ina gcuid bolscaireachta agus iad ag áitiú ar na hÉireannaigh tacaíocht a thabhairt don chogaíocht. Thuig Béaslaí go bhféadfadh Conradh na Gaeilge scoilt faoi cheist an chogaidh cosúil leis na hÓglaigh. Nuair a tháinig an Coiste Gnó le chéile an chéad uair eile i dtús Mhí Mheán Fómhair, mhol sé an polasaí go seachnófaí an cogadh mar ábhar cainte agus nach léireodh aon duine tuairim ar leith i dtaobh an chogaidh ag imeachtaí an Chonartha. === Duais Drámaíochta Arís! === Bronnadh duais drámaíochta an Oireachtais ar Phiaras Béaslaí sa bhliain 1914. ''An Scaothaire'' ba teideal don dráma a thuill dó í. Ní raibh compántas aisteoirí an Oireachtas ábalta an dráma a léiriú ansin, áfach. Bhí baint ag an mBéaslaíoch leis an nuachtán úd ''Éire-Ireland'' a raibh Art Ó Gríofa ina Eagarthóir air. Go bunúsach, preasorgán bolscaireachta de chuid Bhráithreachas na Poblachta a bhí ann. Ní raibh mórán teacht aniar sa nuachtán, nó choisc na húdaráis é i dtús Mhí na Nollag. Nuair a mhair sé, áfach, cuireadh Piaras Béaslaí go Learpholl ar lorg tacaíochta ón bpobal Gaelach sa chathair. === An tÉirí Amach á Ullmhú === I Mí Mheán Fómhair, bunaíodh Coiste Míleata do Bhráithreachas na Poblachta. Bhí sé de chúram ar an gCoiste seo ceannairc armtha a ullmhú in éadan an Rialtais. Ba iad Pádraic Mac Piarais, Éamonn Ceannt, Seosamh Pluincéad agus Seán Mac Diarmada baill an Choiste seo. Thosaigh siad ag pleanáil cathanna sráide agus ag cur eagair chirt ar na hÓglaigh le haghaidh an lae mhóir. De thoradh na hoibre seo, ceapadh Béaslaí ina Leas-Cheannasaí ar Chéad Chathlán na nÓglach. Bhí an Cathlán seo leis an gceantar i lár na cathrach timpeall ar Shráid na hEaglaise a chosaint le linn an éirí amach a bhí na Bráithre a phleanáil. Mar sin, ba mhinic a chuaigh Piaras Béaslaí ag spaisteoireacht sa chuid sin de Bhaile Átha Cliath i ndiaidh an cheapacháin, lena chinntiú go mbeadh na háiteanna go maith ar eolas aige. Chaith sé ráithe freisin ina bhall de Chlub Raidhfilí Thuaisceart Bhaile Átha Cliath ag cleachtadh aimsitheoireachta. De réir mar a bhí pleanáil na ceannairce míleata ag dul chun cinn, bhí Béaslaí ag éirí ní ba chaidreamhaí leis an bPiarsach. Ní raibh an bheirt fhear seo rómhór le chéile roimhe sin, ó bhí siad in adharca a chéile faoi pholasaithe athbheochana teanga an Chonartha go minic. Ní raibh an Piarsach ina bhall de Chraobh an Chéitinnigh ach an oiread, agus bhí sé de nós ag lucht na Craoibhe a shíleadh gurbh é an Piarsach thar aon duine eile a d'ionchollaigh an cineál dearctha a bhí siad féin ag iarraidh a chloí sa Chonradh. Chuaigh an Piarsach i mBráithreachas na Poblachta i bhfad i ndiaidh Bhéaslaí, agus ina chuid cuimhní cinn, thug Béaslaí le fios nach raibh an Piarsach thar mholadh beirte mar cheannaire comhcheilge. Cé go raibh na spiairí Gallda - na bleachtairí polaitiúla a dtugtaí na ''G-men'' orthu as Béarla - á leanúint timpeall na cathrach, agus daoine acu chomh míchúramach is go bhféadfá iad a fheiceáil is a aithint an áit a raibh siad ag teacht sna sálaí agat, dúirt an Piarsach leis an mBéaslaíoch nach n-aithneodh sé na fir seo ar aon nós. Bhí Piaras Béaslaí féin ábalta sonrú a chur sna bleachtairí, an chuid ab fheiceálaí acu ar a laghad, agus tháinig sé aniar aduaidh ar fad air nach mbeadh súile an Phiarsaigh chomh cleachta céanna. I Mí Feabhra 1915, gaireadh Leas-Cheannfort ar an gCéad Chathlán den Bhéaslaíoch. Thosaigh sé ag caitheamh sainéide an oifigigh, agus is ar éigean a chuirfeadh sé de í ar aon nós, ar a laghad sna míonna roimh Éirí Amach na Cásca. === "An Scaothaire" ar Stáitse === In Earrach na bliana 1915, d'éirigh le Béaslaí a dhráma nua, ''An Scaothaire'', a stáitsiú. Cosúil leis na drámaí a tháinig óna pheann roimhe sin, leagan Gaelaithe de bhunsaothar i dteanga eile a bhí ann. Go bunúsach, fuair Piaras mianach an scéil as ''The Liar'' le Samuel Foote. Dráma ón ochtú haois déag a bhí ann. Maidir le Foote féin, bhunaigh seisean a shaothar ar dhráma Fraincise, ''Le Menteur'' le Pierre Corneille. Níorbh é Corneille féin a cheap cnámha an scéil ach an oiread - bhailigh sé iad as ''La Verdad Sospechosa'' ("An Fhírinne in Amhras") leis an Spáinneach Juan Ruiz Alarcón y Mendoza. Bhain an Béaslaíoch an chuid ba mhó den aoir den dráma nuair a chuir sé in oiriúint don chultúr Ghaelach é, ach mar sin féin, tharraing an chóiméide seo an-lucht féachana nuair a léiríodh í. === Sealbhú an Chonartha === Sa bhliain 1915, bhí sé ina chúis mhór díospóireachta ag na Conraitheoirí, ar chóir Cóiriú an Chonartha - is é sin, bunreacht Chonradh na Gaeilge - a athrú nó a athleasú, agus, go háirithe, ar chóir don Chonradh seasamh a ghlacadh i bhfách le neamhspleáchas na hÉireann ar leibhéal an bhunreachta. Go bunúsach, bhí Dubhghlas de hÍde agus lucht a leanúna ag iarraidh an Conradh a choinneáil slán ó pholaitíocht, agus lucht an Bhráithreachais meáite ar a gcuma féin a chur ar an eagraíocht go léir. Bhí Béaslaí orthu siúd a bhí ag féachaint le heagraíocht náisiúnaíoch a dhéanamh den Chonradh, ar ndóigh. B'é an port a bhí acu ná gur chóir na seanfhondúirí seanbhunaithe nach raibh an sracadh ceart iontu a chaitheamh i dtruflais na staire agus daoine nua beoga bríomhara a chur ina n-áit. Na hathruithe a bhí á moladh do struchtúr stiúrtha an Chonartha, bhí blas polaitiúil orthu go leor, agus iad á bplé i gcomhthéacs an chatha a bhí an "eite chlé" (na Bráithre) agus an "eite dheas" (lucht na neamhpholaitiúlachta) a chur ar a chéile faoin gcumhacht sa Chonradh. Mar shampla, nuair a bhí sé faoi chaibidil coistí contaetha a chur ar bun mar dhlúthchuid d'eagraíocht an Chonartha, d'fhéadfá a shíleadh gur leasú daonlathach a bheadh ann a thabharfadh tuilleadh cead cainte do mhuintir na hÉireann go léir i gcúrsaí an Chonartha, in áit an chuid ba mhó den chumhacht a chomhchruinniú i lámha Ghaeilgeoirí na príomhchathrach. Ní mar sin a chonaic Piaras Béaslaí an scéal, áfach. Cháin sé an smaoineamh seo, ó shíl sé go mbeadh lucht na "heite deise" ag iarraidh daoine coimeádacha ón tuath a tharraingt isteach le pleananna na mBráithre a chur ar neamhní. Sa samhradh, ba nós le Béaslaí dul ag tabhairt léachtaí i gColáiste na Mumhan. Sa bhliain 1915, áfach, ní raibh fáilte chomh croíúil céanna roimhe ansin agus a shíl sé, nó bhí deacrachtaí aige le lucht an choláiste féin, agus ba dóigh le sáirsint áitiúil [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] gur ábhar sceimhlitheora a bhí ann, mar Phiaras. Le fírinne, bhí cúis mhaith ag an gConstáblacht bheith drochamhrasach ina thaobh, tar éis an seal a chaith sé ag druileáil na nÓglach i mBéal Átha an Ghaorthaidh roimhe sin. I ndiaidh na léachtaí a thabhairt uaidh chuaigh Béaslaí go Dún Dealgan, áit a raibh Ard-Fheis á ceiliúradh ag Conradh na Gaeilge. Ag an Ard-Fheis áirithe seo i ndeireadh Mhí Iúil den bhliain 1915, shealbhaigh na Bráithre agus an "eite chlé" an Conradh go hiomlán, agus d'éirigh Dubhghlas de hÍde as an Uachtaránacht. Bhí Béaslaí orthu siúd a bhí ag áitiú ar de hÍde dul ar athrú comhairle, ach ní raibh gar ann. Bhí Béaslaí i láthair ar Reilig Ghlas Naíon nuair a thug Pádraic Mac Piarais a óráid chlúiteach in ómós do Dhiarmuid Ó Donnabháin Rosa ("na hamadáin, na hamadáin, na hamadáin, d'fhág siad ár gcuid Fíníní marbha againn, agus a fhad is a bheidh na huaigheanna seo ann, ní féidir an tsíocháin a choinneáil in Éirinn in uireasa na saoirse"). Ní raibh Béaslaí ródhíograiseach faoin óráid, áfach, nó b'éigean dó an t-am ar fad a chaitheamh ina sheasamh ar garda in onóir don fhear mharbh, agus claíomh mór trom á bheartú aige. === Fear na Milliún Punt === Nuair a bhí an bhliain 1915 ag druidim chun deireanais, tháinig dráma nua ó pheann Bhéaslaí, ''Fear na Milliún Punt''. [[Coiméide earráidí]] a bhí ann agus í suite sa timpeallacht a raibh an-aithne ag an scríbhneoir uirthi, mar atá, Inse Geimhleach sa Mhumhain. Is é is spreagadh don spraoi ná go bhfuil sé tuigthe ag na carachtair go bhfuil milliúnaí ó na Stáit Aontaithe ar cuairt san áit. Ar ndóigh, tá gach duine ag iarraidh fáil amach cé hé an milliúnaí, agus an féidir slám airgid a mhealladh uaidh ar dhóigh éigin. Bhí sé ag déanamh scime do Phiaras Béaslaí i gcónaí nach raibh na hÓglaigh ag dul chun leasa don Ghaeilge. Theastaigh uaidh athbheochan na teanga a dhéanamh feiceálach trí shuaitheantas Gaeilgeoireachta a chaitheamh. Rud a bhí ann ar baineadh triail as roimhe sin. An Réalt Eolais a bhí ar an gcéad iarracht den chineál seo, ach is tapaidh a chuaigh an réalta sin as úsáid. Bhí scéimeanna réigiúnacha nó áitiúla den chineál chéanna ann, áfach. I dTír Chonaill, bhí an Dochtúir Pádraig Ó Dónaill, Easpag Ráth Bhoth, tar éis cumann dá chuid féin, Clann Eithne, a bhunú leis an nGaeilge a choinneáil beo breabhsánta sa deoise. Bhí baill na heagraíochta seo ag caitheamh suaitheantais dá gcuid, Bonn Chlann Eithne, ach ó bhí blas na biogóideachta agus an fhrith-Phrotastúnachais oscailte ar an gcumann, ní raibh caidreamh maith ag a bhallra leis an gConradh. Modh oibre eile a rith le Béaslaí ná cineál cumann ridireachta nó [[Máisiúnachas|máisiúnachais]] a bhunú a thabharfadh móid rúnda gan ach Gaeilge a labhairt le haon duine a raibh an teanga aige. Baineadh triail as an smaoineamh seo freisin sular tháinig sé ag an mBéaslaíoch, nó bhí a leithéid d'eagraíocht ann agus Craobh Rua na Gaeilge. Eagraíocht Ultach a bhí ann fosta. Chuir an Chraobh Rua gothaí rúndachta agus diamhrachta uirthi féin mar chineál cleas síceolaíoch, leis an teanga a dhéanamh ní ba tarraingtí agus ní ba mheallacaí. Bhí Béaslaí ag iarraidh cumann ar leith nó gluaiseacht ar leith a bhunú do na cainteoirí gníomhacha Gaeilge. Arís, tháinig chun solais go raibh ciall phraiticiúil ag Béaslaí do cheisteanna móra na sochtheangeolaíochta. Is dócha go raibh sé tuigthe aige nach de cheal cainteoirí dúchais go príomha a chuaigh an Ghaeilge in éag i ndiaidh an Drochshaoil, ach in uireasa na struchtúr sóisialta a choinneodh na cainteoirí le chéile ag labhairt na Gaeilge. Anois, bhí sé ag féachaint le struchtúir den chineál sin a chur ar bun sa phríomhchathair, le go bhféadfadh na daoine a saol go léir a chaitheamh trí mheán na teanga ansin féin. San am seo, bhí Béaslaí ag timireacht don Bhráithreachas freisin. Chaith sé cúpla seal i Learpholl i dtús na bliana 1916 ag iarraidh raidhfilí a cheannach thar cionn Chomhairle Mhíleata an Bhráithreachais. Bhí an tÉirí Amach á ullmhú. Ar an 4ú lá de Mhí Feabhra, bhí Béaslaí orthu siúd a chuir bun le heagraíocht nua Gaeilge, ''An Fáinne''. Eagraíocht faoi mhóid a bhí ann, agus chaithfeadh na baill mionna a thabhairt nach labhróidís ach Gaeilge le chéile. Go teoiriciúil, bhí an Fáinne beag beann ar an gConradh, ach is follasach go raibh sé go mór i dtuilleamaí an Chonartha le haghaidh baill agus áiseanna. An Fáinne a shamhlaítear leis an nGaeilge agus le Conradh na Gaeilge inniu, ba é suaitheantas na heagraíochta áirithe seo é i dtús báire. Ba é Béaslaí féin a ceapadh mar Uachtarán don eagraíocht. Baill eile ab ea Liam Ó Rinn, Peadar Toner Mac Fhionnlaoich ("[[Cú Uladh]]"), [[Tadhg Ó Scanaill (aisteoir)|Tadhg Ó Scanaill]], agus [[Liam Ó Briain]]. === Éirí Amach na Cásca === Nuair a tháinig Domhnach na Cásca, fuair Béaslaí ordú teacht go Halla na Saoirse le páirt a ghlacadh i gcruinniú na Comhairle Míleata. Cé nach raibh sé ina bhall den Chomhairle, bhí cead isteach ansin aige. Fuair sé le héisteacht go raibh an tÉirí Amach curtha ar ceal go ceann tamaill, ach gur chóir dó fanacht le tuilleadh orduithe in éineacht le hoifigigh eile an Chéad Chathlán. Chaith sé an chuid eile den lá i gcuideachta Mhíchíl Uí Choileáin agus Dhiarmada Uí Eigeartaigh, ach nuair a d'fhill sé ar Áras na gCéitinneach le teacht na hoíche, fuair sé an t-ordú ó Éamonn Ó Dálaigh go raibh an t-éirí amach le tosú ar an lá arna mhárach. Is beag is féidir a rá faoina ndearna Béaslaí i rith an Éirí Amach, dar le Pádraig Ó Siadhail. Go bunúsach, chaith sé an chuid ba mhó den am ar diúité timpeall Shráid na hEaglaise agus sna Ceithre Cúirteanna, ach ní luaitear i gcuimhní cinn na nÓglach é ach ar éigean. Níor thrácht sé féin mórán ar imeachtaí coincréiteacha an Éirí Amach, cé gur mhaígh sé go ginearálta gur fhág an eachtra an-lorg air. === Cime mar Chách === I ndiaidh an Éirí Amach, cibé scéal é, fuair sé é féin i mbraighdeanas cosúil leis na hÓglaigh eile a ghlac páirt sna himeachtaí (agus cuid mhaith acu, cosúil le h[[Eoin Mac Néill]], nár ghlac). Bhí Béaslaí ar duine acu siúd a bailíodh go dtí an Rotunda i dtús báire agus a seoladh go Beairic Richmond in iarthuaisceart na cathrach ina dhiaidh sin. (Inniu, tá Scoil Mhíchíl - scoil de chuid na mBráithre Críostaí - san áit, in [[Inse Cóir]].) Casadh cairde ar Bhéaslaí ansin, ní nárbh ionadh, daoine cosúil le Liam Ó Briain, a chaill a Fháinne i rith na n-imeachtaí. Bhain sé mealladh as an mbeirt fhear an beagán Gaeilge a bhí á labhairt ag na hÓglaigh le linn an Éirí Amach. B'é an chuma a bhí ar an scéal ná gur chuir na Gaeilgeoirí ba líofa agus ba dílse féin an teanga uathu agus sceitimíní an chogaidh orthu. Ar an gcéad lá de Mhí Bealtaine, tháinig na bleachtairí polaitiúla, na ''G-men'', go dtí an Bheairic leis na "boic mhóra" a phiocadh leo as measc na gcimí, agus Piaras Béaslaí ar duine acu siúd. Tugadh os comhair na cúirte míleata é, agus ansin, d'fhan sé lena bhreithiúnas i bPríosún Chill Mhaighneann. Nuair a bhí ceannairí an Éirí Amach á gcur chun báis i gclós an phríosúin, chuala Béaslaí a bhreith féin - trí bliana i ndaorbhroid. Bhí Béaslaí meáite ar bhás an mhairtírigh a fháil ar son na páirte a bhí aige sa cheannairc, ach nuair a chuala sé go raibh sé le seal chomh fada sin a chur de i gcarcair Ghallda, tháinig an-dúlagar intinne air. Bhí súil aige le pionós trom ó thús, toisc gur Sasanach ó Learphall a bhí ann go bunúsach, agus é ag déanamh go mbeadh meas an tréatúra ag na breithiúna air. Chaith Béaslaí dhá lá i gCill Mhaighneann, ach ansin, ar an 4 Mí Bhealtaine, tugadh ar an traein go Moinseó é. Coinníodh tréimhse ghairid ansin é, ach b'é Príosún Portland i Sír Dorset ba cheann scríbe dó. Bhí na príosúnaigh faoi an-diansmacht ansin. Ní raibh cead comhrá acu, agus is iomaí uirísliú eile a d'fhulaing siad fosta, cosúil leis an gcorpchuardach. Bhí Béaslaí i gcruachás mór sa phríosún, agus thosaigh a shláinte ag meath air. A bhuí leis an ngalar a bhuail é, áfach, fuair sé teacht ar leabharlann an ospidéil, agus chaith sé tréimhse a théarnaimh ag déanamh staidéir ar na teangacha Clasaiceacha - an Laidin agus an tSean-Ghréigis - agus ar shaothar na bhfealsúna móra. Bhí sé ag iarraidh filíocht Gaeilge a scríobh freisin, ach ní raibh cead aige peann ná páipéar a fháil, agus chaithfeadh sé na dánta a fhoghlaim de ghlanmheabhair. Ba drochbhuille dó a chloisteáil go raibh Seán Mac Diarmada ar duine acu siúd a cuireadh chun báis i gCill Mhaighneann, agus thoirbir sé ceann de na dánta príosúin do chuimhne a chara: :''"...an cara ab fhearr dár tharla id' líonta,'' :''do chara bocht Seán go brách nach bhfillfidh."''<ref>Ó SIADHAIL lch 354, caighdeánaithe anseo</ref> Bhí a fhios ag athair Phiarais go raibh a mhac i dtóin phríosúin, agus é buartha brónach faoi, ach staon sé ó chuairt a thabhairt air i bPortland. Is amhlaidh nár cheadaigh údaráis an phríosúin do na cimí ach aon litir amháin a sheoladh is a fháil in aghaidh na ráithe, agus chaillfeadh an príosúnach an ceart seo féin dá mbeadh cuairteoirí aige. B'fhearr le hathair Phiarais cead scríofa na litreach a fhágáil ag an bhfear óg i ndiaidh an iomláin. Bhí an comhphobal idirnáisiúnta - na Stáit Aontaithe ach go háirithe - ag cur brú ar an Ríocht Aontaithe scaoileadh saor leis na cimí polaitiúla. Baineadh cuid mhór den diansmacht de Phiaras Béaslaí agus a leithéidí dá thoradh sin, agus haistríodh an Béaslaíoch go príosún Lewes in aice le [[Brighton]] i [[Sussex]]. Anois, áfach, ní raibh coiscthe orthu labhairt le chéile. Is iomaí boc mór de chuid na gluaiseachta náisiúnta a casadh ar Phiaras sa phríosún seo, cosúil le h[[Éamon de Valera]], [[Eoin Mac Néill]], agus [[Énrí Ó Beóláin|Annraoi Ó Beoláin]]. Bhí an Ghaeilge agus teangacha eile á dteagasc agus á bhfoghlaim. Bhí cead ag na cimí freisin peann a chur ar pár, agus ní raibh aon mhoill acu leas a bhaint as an gceart seo. I Mí an Mheithimh, 1917, thug rialtas Shasana maithiúnas ginearálta do phríosúnaigh na Cásca. Ar an 19 Meitheamh, tháinig Piaras agus na cimí eile go Baile Átha Cliath, agus fáilte na laochra rompu ansin. === I ndiaidh an Bhraighdeanais === Sna blianta i ndiaidh an Éirí Amach agus an bhraighdeanais, bhí an chéad chumann grá agus craicinn riamh ag Piaras Béaslaí. Eibhlín Ní Shúilleabháin a bhí ar an mbean, agus í ag obair ina máistreás scoile i gCiarraí. Casadh Eibhlín ar Phiaras i gColáiste na Mumhan, agus an bheirt acu ag bualadh le chéile ó am go ham ag imeachtaí Gaelacha. Ní bhídís in aice a chéile ach go hannamh, áfach, agus sa deireadh, d'éirigh siad as, ó bhí deartháir ag Eibhlín ina [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|shaighdiúir dubh]]. Thairis sin, bhí meabhairghalar ar dhuine de ghaolta Eibhlín, rud a raibh an-náire agus an-stiogma ag baint leis san am. Is é an tagairt a rinne Piaras d'Eibhlín i bhfad ina dhiaidh sin gurbh ise an chéad chailín riamh a "mheall" é chun an "gníomh drúise" a dhéanamh. Le teacht an Fhómhair, thosaigh Piaras ag obair ina eagarthóir don ''[[An Claidheamh Soluis|Chlaidheamh Soluis]]'', iris Chonradh na Gaeilge. San am céanna, bhí sé le feiceáil go minic in Óstán Vaughan, áit a dtagadh gníomhaithe tábhachtacha na gluaiseachta náisiúnta cosúil le Mícheál Ó Coileáin féin. Bhí an t-óstán suite chois Chearnóg Rutland (inniu, Cearnóg Parnell), agus b'ansin a bhí ceanncheathrú Chraobh an Cheitinnigh fosta. === Bás a Dhearthár agus Bás Thomáis Ághas === Faoin am seo, fuair Langford Beazley, deartháir Phiarais, bás i Cheshire, ar an 23 Meán Fómhair 1917. Ní raibh an dá scór bliain slánaithe aige go fóill. B'éigean do Phiaras an ''Claidheamh Soluis'', a raibh pleananna uaillmhianacha aige lena aghaidh, a fhágáil i leataobh agus aghaidh a thabhairt ar Shasana le bheith i láthair ag sochraid a dhearthára. Go gairid ina dhiaidh sin, shíothlaigh [[Tomás Ághas]], seanchomrádaí troda agus príosúnachta de chuid Phiarais. Mhéadaigh sé ar mhéala Phiarais i ndiaidh bhás a dhearthár, agus chuir sé litir chomhbhróin chuig Nóra, deirfiúr Thomáis: :''Ní gá dom a insint duit go raibh brón agus scóladh croí orm nuair a chuala mé an scéal mar gheall ar Thomás bocht. Is rómhaith a thuigim do do bhrón, mar táim tar éis mo dheartháir a chailleadh leis - inniu a bhí an tsochraid. Tá sé de shólás agat gur ag troid ar son na hÉireann a fuair Tomás bás, go ndearna sé cion fir go dílis dána dúthrachtach agus go bhfuil muintir na hÉireann mórálach as.''<ref>Ó SIADHAIL lch. 376; caighdeánaithe anseo</ref> D'imigh Piaras faoi dheifir ó Shasana le freastal ar shochraid Thomáis Ághas freisin. Ócáid mhór taispeántais a bhí ann, nuair a tháinig na hÓglaigh le chéile an chéad uair ó laethanta an Éirí Amach agus iad ag máirseáil faoi éide mhíleata. === Fáinne an Lae === Thosaigh sé ag cur a chuma féin ar an g''Claidheamh Soluis'' anois. Thug sé ainm nua ar an iris, mar atá, ''Fáinne an Lae'', agus chuir sé tuilleadh leathanach léi. Bhí sé meáite freisin ar an mBéarla a íosmhéidiú agus an chuid ba mhó den pháipéar a fhágáil faoin ábhar Gaeilge. Ní dhearna sé dearmad de chúrsaí amharclannaíochta ach an oiread. Nuair a fuair sé litir ó Mhícheál Mac Liammóir a dúirt go rachadh sé go mór chun sochair don teanga dá stáitseodh an Amharclann Náisiúnta i mBaile Átha Cliath dráma Gaeilge uair amháin in aghaidh na míosa, bhreabhsaigh an Béaslaíoch suas, agus é den tuairim nach raibh moladh Mhic Liammóir ag dul sách fada ar aon nós. D'éiligh sé féin go mbunófaí amharclann ar leith le haghaidh na drámaíochta Gaeilge. === An Coinscríobh Conspóideach === San am seo, ní raibh na daoine ábalta mórán aird a thabhairt ar chúrsaí na hamharclannaíochta Gaeilge ar aon nós, corrach is uile mar a bhí saol polaitiúil na tíre - rud a ghoill ar an mBéaslaíoch, agus é ag tathant ar a chuid léitheoirí suim a chur i gcúrsaí cultúir fiú nuair a bhí an troid pholaitiúil ar son shaoirse na hÉireann ag dul i ngéire. Bhí an tír an-bhuartha faoin gcoinscríobh san am, rud nach raibh ann, dar leis na náisiúnaithe Gaelacha, ach preasáil. Bhí úsáid an Fháinne ag dul chun leitheadúlachta in Éirinn san am, nó ghlac Coiste Gnó Chonradh na Gaeilge an cinneadh i Mí Dheireadh Fómhair 1917 go gcaithfeadh timirí an Chonartha an Fáinne a chur chun cinn anois mar chuid dá ngnáthchúraimí. Bhí Piaras Béaslaí féin ag éirí buartha faoi thodhchaí an Fháinne, áfach. Is é an tuiscint a bhí aige féin ar an bhFáinne ná go raibh sé dírithe ar chleachtadh na Gaeilge labhartha a bhuanú. Chaithfeadh sé dul le gnáthlabhairt na teanga, dar leis an mBéaslaíoch. Is é an chiall a bhain Gaeilgeoirí áirithe as an suaitheantas seo, áfach, ná gur sórt siombail stádais a bhí ann. Dá mbeadh an Fáinne ort, bheadh an "chéim" bainte amach agat, agus ansin, ní chaithfeá tuilleadh a dhéanamh leis an teanga a choinneáil i mbéal na ndaoine. === Príosúnacht Nua === Chuaigh lucht na gluaiseachta [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnta]] le chéile chun cur in aghaidh an [[Géarchéim an Fhrithchoinscríofa|choinscríofa]]. Ach nuair a thosaigh siad ag déanamh agóide, ní raibh cúl ar an [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas]] ach iad a chaitheamh i b[[príosún]]. Ar an [[10 Aibreán]] [[1918]] cimíodh Piaras Béaslaí. Daoradh chun ceithre mhí príosúnachta é, agus tugadh go [[Príosún Mhuinseo|Muinseo]] é. Níor caitheadh go rógharbh leis, áfach. Thagadh Risteard Ó Foghludha ar cuairt chuige go minic, ó bhí sé ag cur Fháinne an Lae in eagar thar cionn Bhéaslaí. Gnáthchuairteoir eile a bhí in Annraoi Ó Beoláin, a thugadh toitíní agus páipéar scríbhneoireachta leis. Chaith an Béaslaíoch cuid mhaith den tréimhse príosúnachta seo ag scríbhneoireacht. Scríobh sé dánta, aiste critice liteartha - aiste a bhí ceaptha ina intinn aige i bhfad roimhe seo, agus a bhreac sé síos anois, ó bhí an uain aige - agus gearrscéal amháin, ''An Firín Beag Adhmaid''. Chuaigh an t-ábhar seo i gcló i bh''Fáinne an Lae'', cuid mhór de díreach mar a tháinig sé óna pheann, agus é sa phríosún i gcónaí. Ar an 10 Bealtaine 1918, tugadh an Béaslaíoch go malairt príosúin - ó Mhuinseo go Bóthar na Croimghlinne i mBéal Feirste. Bhí Muinseo ag teastáil le haghaidh tuilleadh cimí Éireannacha. Bhí an Rialtas ag iarraidh an lámh láidir a imirt ar na náisiúnaithe Éireannacha, nó bhí an cogadh ag dul i ngéire san am seo, rud a d'fhág a shliocht ar pholasaí Éireannach an rialtais Ghallda. Bhí an Marascal Ludendorff díreach ag féachaint leis an deis dheireanach a thapú chun an cogadh a bhuachan, rud a d'fhág an-imní ar na Sasanaigh agus an chuma ag teacht ar an scéal go bhféadfaidís féin é a chailleadh fós. Mar sin, d'éirigh siad ní ba déine i leith na nÉireannach. === Scaoilte Saor Arís === Ligeadh an Béaslaíoch amach ar bannaí ar an 18 Bealtaine 1918, agus thaistil sé faoi éide an tsagairt go Cluain Tairbh. Ansin, chuaigh sé go hÓstán Vaughan i mBaile Átha Cliath, áit ar chuala sé ó Mhícheál Ó Coileáin go raibh sé beartaithe ag na húdaráis é a dhíbirt go Sasana i ndiaidh dó a théarma príosúnachta a chur de, beart nár éirigh leis na Sasanaigh anois. Mar sin féin, chaith an Béaslaíoch an chéad tamall eile dá shaol ar a theitheadh ó na húdaráis. Bhíodh culaith mná air ar feadh tamaill leis na bleachtairí a chur ar strae. Bhí lóistín dá chuid féin aige sa phríomhchathair, ach thagadh sé go hÓstán Vaughan (ar a dtugadh sé "Tigh na mBeach" ina chuid scríbhinní féin, mar chód, ar eagla go bhfaigheadh na póilíní seilbh orthu) leis an gcorroíche a chodladh ansin. I bhfad ina dhiaidh seo, mhaígh Piaras Béaslaí go raibh an-chaidreamh aige le Mícheál Ó Coileáin agus le hAnnraí Ó Beoláin san am seo. Dúirt sé gurbh é an leasainm a bhí ag an mBeolánach ar an triúr acu ná an Triúr Muscaedóirí. Is é tuairim Phádraig Uí Shiadhail, áfach, nach raibh Béaslaí chomh gar don bheirt eile acu agus a shíl sé, nó mar a thug sé le fios. Is amhlaidh gur scoláire, scríbhneoir agus Gaeilgeoir a bhí i mBéaslaí riamh, seachas fear oirbheartaíochta agus cogaíochta. Is dócha go raibh caidreamh aige leis an mBeolánach agus leis an gCoileánach san am, ach má bhí féin, bhí deisceabail eile ag an mbeirt sin, agus iad ní ba ghaire dóibh ná an Béaslaíoch - Gearóid Ó Súilleabháin agus Diarmaid Ó hÉigeartaigh, mar shampla. === An Fear Mór Ban === Dealraíonn sé gur le cailíní éagsúla a chaitheadh Piaras Béaslaí a chuid laethanta san am sin, más fíor a bhfuil le léamh ina dhialann. Ar a laghad, luann sé a lán cailíní a raibh sé ag suirí leo. Is deacair a rá, an raibh caidreamh collaí aige leo, ach deir an dialann go raibh "Máire Ní Chl." "i mo sheomra istoíche" ar an 28 Bealtaine 1919 <ref>Ó SIADHAIL lch. 407; caighdeánaithe anseo</ref>, agus nuair a chuaigh sé ar chéilí taobh amuigh de Bhaile Átha Cliathi dtús Mheán Fómhair, bhí bean darbh ainm Cissie Nic Dhomhnaill ina chuideachta ansin, agus é "ag suirí le Cissie faoi scáth na gcrann" <ref>Ó SIADHAIL ibid.</ref> === Leanfar den Obair! === Ar an gcéad lá de Mheitheamh 1918 d'fhoilsigh an Béaslaíoch eagarfhocal ar ''Fháinne an Lae'' agus é ag éileamh go "leanfaí den obair" gan teip, cé go raibh a lán daoine mór le rá de chuid na gluaiseachta i dtóin phríosúin i gcónaí. San am chéanna dúirt sé go raibh fadhbanna eile ag luí ar an iris i mbreis ar phríosúnú na bhfeidhmeannach tábhachtach, is é sin, bhí an páipéar gann ar nós na dtráchtearraí eile, ó bhí an cogadh ag cur isteach ar an trádáil. Bhí na trioblóidí leis na húdaráis ag dul chun donais, áfach, agus is é an port a bhí á cheol ag an rialtas san am gur eagraíocht cheannairceach a bhí i gConradh na Gaeilge agus go raibh gluaiseacht na Gaeilge ag saighdeadh faoi sceimhlitheoirí. Mar sin bhí an chuma ag teacht ar an scéal nach bhféadfaí mórimeachtaí poiblí a chóiriú leis an nGaeilge a chur chun cinn - imeachtaí cosúil leis an Oireachtas - ó nach mbeadh na póilíní sásta ceadúnas a thabhairt do "chumann réabhlóideach" cosúil le Conradh na Gaeilge. San am seo bhí Piaras Béaslaí i gcroílár shaol na Gaeilge ag ullmhú eagrán ar leith d´''Fháinne an Lae'' le haghaidh an Oireachtais. Bhí sé ag déanamh a dhíchill lena chinntiú nach rachadh obair chruthaitheach na scríbhneoirí Gaeilge in abar le linn an mhíshuaimhnis pholaitiúil sa tír, nó bhí sé barúlach gur chóir bullaitín liteartha ceithre leathanach a chur i gcló as Gaeilge uair in aghaidh na míosa, le go bhféadfadh pobal na Gaeilge cleachtadh ceart a fháil sa teanga. Chuir Piaras beart leis an mbriathar, nó san am seo bhí irisí na Gaeilge breac le hábhar a tháinig óna pheann-san. === An Scríbhneoir Aibí === Faoin am seo chrom an Béaslaíoch ar scéalta a scríobh a bhí ní ba nua-aimseartha agus ní b'aibí ó thaobh na stíle agus an ábhair de ná a raibh cumtha aige roimhe seo de ghearrscéalta. Anois bhí sé ag ceapadh "fíorscéalta" mar a thug sé féin orthu, cé nach athinsint lom a bhí iontu ar imeachtaí a tharla. Is fearr a rá go raibh siad bunaithe ar mhóitifeanna a tháinig as saoltaithí an scríbhneora féin. Bhí tagairtí ann do shaol is do ghluaiseacht na Gaeilge agus d'eachtraí a d'éirigh don údar nuair a bhí sé ag troid ar son na saoirse. Scéalta ón tréimhse seo iad ''Tír na nÓg i bPort Láirge'', ''Fleadh na Réaltann'' (''Fleá na Réaltaí'' de réir chaighdeán an lae inniu), ''An Firín Beag Adhmaid'' agus ''An Loch Draíochta''. Ón taobh eile de, níor cheadaigh fuadar na linne dó mórán drámaíochta a scríobh, rud a ghoill air is dócha. D'fhéach sé chuige, áfach, go mbeadh drámaíocht le feiceáil ar an Oireachtas, nó chuir sé gairm chruinnithe ar a raibh fágtha dá shean-chompántas aisteoireachta, agus chrom siad ar an dráma ''An Dochtúir Bréige'' a chleachtadh - aistriúchán a bhí ann ar ''Le Médecin malgré lui'' le Molière, an seanmháistir Francach, agus ba é Fionán Ó Loingsigh a chuir Gaeilge ar an mbuntéacs. Bhí ''Fáinne an Lae'' ina ábhar plé ag Ard-Fheis Chonradh na Gaeilge sa bhliain sin. Bhíothas ag éileamh go n-éireofaí as foilsitheoireacht na hirise scun scan, nó bhí feidhmeannaigh áirithe de chuid an Chonartha míshásta le chomh tearc is a bhí na leathanaigh san iris - ba é an ganntanas páipéir ba chúis leis seo, áfach, agus ní ar an mBéaslaíoch a bhí an locht. Chuir Seán Ua Conchubhair, a bhí i mbun chúrsaí airgid ''Fháinne an Lae'', in iúl do lucht na hArd-Fheise nach raibh an iris ag cailleadh airgid a thuilleadh, agus mar sin, chuir sé ina dtost iad siúd ar mhaith leo ''Fáinne an Lae'' s chur ar ceal. Ní raibh Piaras Béaslaí féin láithreach ag an Ard-Fheis, nó b'eagal leis go gcuirfí ruaigeadh air as Éirinn dá dtiocfadh na péas air ar an traein. === ''An tÓglach'' === Agus é ar a sheachnadh ó lámh thapa na nGall bhí an-uaigneas ar Phiaras nuair a bhí a chuid cairde agus lucht aitheantais bailithe go Cill Airne. San am sin áfach, i Samhradh na bliana 1918, casadh Mícheál Ó Coileáin air agus tairiscint aige don Bhéaslaíoch: bhí iris nua le cur ar bun le haghaidh Óglaigh na hÉireann, agus theastaigh ón gCoileánach go rachadh Piaras i gceannas ar an iris sin, mar eagarthóir. Ghlac an Béaslaíoch leis an tairiscint seo go breá sásta, agus ar an 15ú Lúnasa 1918 tháinig an chéad eagrán den iris nua i gcló. ''An tÓglach'' a bhí uirthi. Ní raibh mórán Gaeilge le feiceáil ar an ''Óglach'', áfach. Cé gur áitigh an Béaslaíoch ar na léitheoirí gach úsáid a bhaint as pé blúirín den teanga a bhí acu, ní fhoilseofaí ailt iomlána as Gaeilge ar an iris féin. Uaireanta bhí an cúpla focal ann ag saighdeadh chun troda nó ag cur misnigh ar na léitheoirí, ach sin a raibh ann i ndáiríribh. == Tagairtí == {{reflist}} == Léigh freisin == * BÉASLAÍ, Piaras: ''Astronár''. Pádraig Ó Siadhail a chóirigh. An Gúm, Baile Átha Cliath, an dara heagrán 1991 * Ó SIADHAIL, Pádraig: ''An Béaslaíoch''. Beatha agus Saothar Phiarais Béaslaí (1881-1965). Coiscéim, 2007. * [http://www.searcs-web.com/beas.html Searcs-web.com - Piaras Béaslaí (1881-1965)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117032813/http://www.searcs-web.com/beas.html |date=2007-11-17 }} == Naisc sheachtracha == * [https://archive.org/search.php?query=%28%28subject%3A%22B%C3%A9asla%C3%AD%2C%20Piaras%22%20OR%20subject%3A%22Piaras%20B%C3%A9asla%C3%AD%22%20OR%20creator%3A%22B%C3%A9asla%C3%AD%2C%20Piaras%22%20OR%20creator%3A%22Piaras%20B%C3%A9asla%C3%AD%22%20OR%20creator%3A%22B%C3%A9asla%C3%AD%2C%20P%2E%22%20OR%20title%3A%22Piaras%20B%C3%A9asla%C3%AD%22%20OR%20description%3A%22B%C3%A9asla%C3%AD%2C%20Piaras%22%20OR%20description%3A%22Piaras%20B%C3%A9asla%C3%AD%22%29%20OR%20%28%221881-1965%22%20AND%20%28%22B%C3%A9asla%C3%AD%22%20OR%20Beaslai%29%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 Saothar le Béaslaí nó faoin údar ag Internet Archive; arna rochtain ar 11 M.F. 2019] {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Beaslai, Piaras}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1881]] [[Catagóir:Básanna i 1965]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Daoine as Learpholl]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Iar-eagarthóirí ar iar-nuachtáin Ghaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] ifkh67t8lqu2pa513m2572j7lx54crn 0 18171 1311799 1303842 2026-05-05T17:11:43Z Taghdtaighde 60452 Mionathruithe 1311799 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán <!--|editor=[[Seán Tadhg Ó Gairbhí]]--> |ilustrador=[[Mark Wickham]] |propietari=[[Comhar Teoranta|COMHAR Teoranta]] |periodicitat=Míosachán |fundador=[[An Comhchaidreamh]] |genere=Iris liteartha |tema=Cúrsaí Reatha, Cúrsaí Litríochta, Critic, Léirmheasanna, Filíocht, Gearrscéalta |publicat_a=[[Éire]] |edicions=84+ |distribucio=I gcló agus ar líne }} :''Baineann an t-alt seo leis an iris Ghaeilge; má tá suim agat sa bhaile fearainn i gContae an Chláir, féach [[Comhar, Contae an Chláir]].'' [[Iris]] mhíosúil [[Gaeilge|Ghaeilge]] é '''''[[Comhar]]''''' mar a phléitear [[litríocht]] agus cúrsaí reatha ann, dírithe i gcónaí ar léitheoirí oilte. [[Comhar Teoranta|COMHAR Teoranta]] a fhoilsíonn é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/|teideal=Comhar|údar=Suíomh|dáta=2025|language=ga|work=[[Comhar]]|dátarochtana=2025-11-20}}</ref> Ba é [[Breandán Ó hEithir]] t-eagarthóir is mó iomrá, agus i measc na scríbhneoirí aitheanta a bhfuil a shaothar le fail inti, tá [[Seán Ó Ríordáin]], [[Máirtín Ó Direáin]], [[Máirtín Ó Cadhain]], [[Alan Titley]], [[Tomás Mac Síomóin]] agus [[Seán Mac Mathúna]]. Dúradh gur san iris a foilsíodh saothar le beagnach gach scríbhneoir Gaeilge a thuill clú sa [[20ú haois]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ceiliuradh-deanta-ar-bhunu-comhar-ceithre-scor-bliain-o-shin/|teideal=Ceiliúradh déanta ar bhunú Comhar ceithre scór bliain ó shin|dáta=22 Aibreán 2022|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2022-04-30}}</ref> == Stair == Bhunaigh ''[[An Comhchaidreamh]]'', dream idir-ollscoile, ''Comhar'' sa bhliain 1942.<ref>''The Encyclopedia of Ireland'', Gill & Macmillan Ltd (2003)</ref> Foilsíodh an chéad eagrán i mBealtaine na bliana 1942, tráth a raibh páipéar gann sa tír agus an dara cogadh domhanda faoi lán seoil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/79/8/an-comhar-solais/|teideal=AN COMHAR SOLAIS|údar=[[Alan Titley]]|dáta=2019|work=[[Comhar]]|dátarochtana=2023-05-16}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title="Is saibhrede Éire Comhar" - iris Ghaeilge 80 bliain ar an bhfód|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0421/1293476-is-saibhrede-eire-comhar-iris-ghaeilge-80-bliain-ar-an-bhfod/|date=2022-04-21|author=[[Nuacht RTÉ]]}}</ref> Go deimhin, bhí páipéar chomh gann sin ag an am go raibh ar eagarthóirí na hirise nua cead speisialta a lorg ón Aire Seán Lemass chun an iris a chur i gcló.<ref name=":0" /> I Mí na Nollag 2007 fógraíodh nach bhfoilseofaí ''Comhar'' a thuilleadh ó tharla go raibh [[Foras na Gaeilge]] chun deireadh a chur leis an deontas a thug siad don iris. I Mí an Mheithimh 2008, áfach, fógraíodh go bhfoilseofaí an iris arís tar éis d'Fhoras na Gaeilge athbhreithniú a dhéanamh ar an gcinneadh sin agus an deontas a athnuachan.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/treibh/slanaitear-comhar-do-ghluin-nua-1.927094|teideal=Slánaítear Comhar do ghlúin nua|údar=[[Liam Mac Amhlaigh]]|dáta=2008|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2022-10-10}}</ref> Ó 2017 i leith bíonn ''Comhar'' ag foilsiú rogha ailt ó na heagráin chlóite ar líne freisin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/tuarascail/comhar-le-fail-ar-line-agus-i-gclo-as-seo-amach-1.3014557|teideal=Comhar le fáil ar líne agus i gcló as seo amach|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2022-10-10}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[An Coimisinéir Teanga|Oifig an Choimisinéara Teanga]]|url=https://www.languagecommissioner.ie/userfiles/files/OCT_Me%C3%A1inGhaeilge_N%C3%B3taTreorach_GA_EN_040225.pdf|year=2025|month=Aibreán|title=Na Meáin Ghaeilge|pages=lch 2}}</ref> [[Íomhá:Breandán Ó hEithir.jpg|mion|[[Breandán Ó hEithir]]]] == Eagraíocht == Comhlacht carthanachta (uimhir 47559) gan scaireanna atá ann. Sa bhliain 2024 fuair Comhar deontas €80,000 ó Fhoras na Gaeilge agus €56,000 ó fhógraíocht (agus maoiniú beag eile ó COGG). Bhí thart ar 4,000 cóip den iris á léamh ag daoine ó shíntúisoirí go múinteoirí agus mic léinn a fhaigheann cóip digiteach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Tá muid i gcónaí ag fáiltiú roimh thallann nua'|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/1117/1543743-ta-muid-i-gconai-ag-failtiu-roimh-thallann-nua/|date=2025-11-17|author=[[Nuacht RTÉ]]}}</ref> == LeabhairCOMHAR == Foilsíonn ''Comhar'' roinnt leabhar freisin. Athbhunaíodh an comhlacht foilsitheoireachta a bhain le COMHAR, inphrionta "LeabhairCOMHAR" sa bhliain 2010 chun nualitríocht na Gaeilge a fhorbairt. Tá sí mar aidhm ag an gcomhlacht ó thús, scríbhneoirí úra a earcú agus a chothú ar bhonn leanúnach. Tá breis is 45 leabhar foilsithe ag "LeabhairCOMHAR" ó thús ama. Cuireann"LeabhairCOMHAR" réimse leathan leabhar ar fáil idir leabhair staire, beathaisnéisí acadúla agus úrscéalta do dhaoine fásta. Tá sé cinn de shraitheanna á bhforbairt ag "LeabhairCOMHAR" faoi láthair mar a leanas: * ''GUTH NUA'' (ficsean do dhaoine fásta atá scríofa ag scríbhneoirí nua); * ''DORAS FEASA'' (leabhair stairiúla agus fhaisnéise); * ''AN SAOL ÓG'' (leabhair phictiúr agus litríocht do pháiste); * ''SAOL AGUS SAOTHAIR'' (beathaisnéisí acadúla); * ''TÉAD NA FILÍOCHTA'' (cnuasaigh théamacha d’fhilíocht ó údair aitheanta) agus * ''FOGHLAIMEOIR FÁSTA'' (úrscéalta do dhaoine fásta atá ag foghlaim Gaeilge). Ní gá ach sracfhéachaint a thabhairt ar an Siopa Leabhar ar líne ar an leathanach gréasáin [http://www.iriscomhar.com www.iriscomhar.com] le feiceáil go bhfuil neart leabhar ar fáil a bhféadfaí úsáid a bhaint astu sa seomra ranga nó leas a bhaint astu chun suim daoine óga a mhúscailt sa léitheoireacht. === Foghlaimeoir Fásta === * ''An Gaeilgeoir Grámhar'', Alan Desmond, 2011. * ''Samhradh an Chéasta'', Catherine Foley, 2010. * ''An Foghlaimeoir Fásta'', Alan Desmond, 2006. * ''Croí na Ceiste'', Pól Ní Muirí, 2007 (as cló). * ''Gaeilge agus Grá'', Alan Desmond, 2007 (as cló). * ''Míle Murdar!'' Mícheál Ó Ruairc, 2005. * ''Paloma'', Pól Ó Muirí, 2000 (2002) (as cló). * ''Sorcha sa Ghailearaí'', Catherine Foley, 2005 (as cló). * ''Teach na ngColúr'',Aisling Ní Leidhin agus Liam Mac Amhlaigh, 2006 (2010). * ''Teifeach'', Pól Ó Muirí, 2002 (2005). === Leabhar a foilsíodh idir 2010 agus 2012 === * ''Codladh Céad Bliain: Cnuasach Aistí ar Litríocht na nÓg'', Ríona Nic Congáil, as an tsraith AN SAOL ÓG, 2012. * ''An Ghaeilge i gCéin: Pobal agus Féiniúlacht Idirnáisiúnta'' curtha in eagar ag Siúin Ní Dhuinn as an tsraith GUTH NUA, 2011. * ''Annála'', Gréagóir Ó Dúill, as an tsraith TÉAD NA FILÍOCHTA, 2011. * ''Saol an Mhadra Bháin'' Ríona Nic Congáil, as an tsraith AN SAOL ÓG, 2011. * ''Rún an Bhonnáin'' Proinsias Mac a’ Bhaird, as an tsraith GUTH NUA, 2010. * ''Uachtaráin na hÉireann'' Eithne Nic Eoin, 2010. === Leabhair a foilsíodh roimh 2010 === * ''An bhfaca tú Dracula? Dialann Thrasalvánach'', Aodh Ó Canainn, 1997 (as cló). * ''An Cailín Rua'', Catherine Foley, 2004. * ''An Chaint sa tSráidbhaile'', Breandán Ó hEithir, curtha in eagar ag Caoilfhionn Nic Pháidín, 1991 (as cló). * ''An dá Mháirtín'', Diarmaid Ó Gráinne, 1990. * ''An Deoir sa Bhuidéal'', S.E. Ó Cearbhaill, 1998. * ''An Ród seo Romham'', Liam Mac Uistín 2006. * ''An Spealadóir Polannach'', Peter Huchel, 1994. * ''An Stad – Croí na hAthbheochana'', Seán Ó Cearnaigh, 1993. * ''Ar Bhruach na Laoi'', Liam Ó Muirthile, 1995 (as cló). * ''Bás i mBaile an Ghorta'', Mícheál Ó Ruairc, 2003 (as cló). * ''Bás san Oirthear'', Lorcán S. Ó Treasaigh, 1992. * ''Bean Athbheochana'', Mairéad Ní Chinnéide, 1993. * ''Brocairí Bhedlington agus Scéalta Eile'', Gearailt Mac Eoin, 1996. * ''Caithfear Éisteacht!'', Liam Prút, 1999. * ''Cion Fir: Aistí Thomáis Uí Fhloinn'', curtha in eagar ag Liam Prút, 1997. * ''Clann na nÉan / Ríocht na Cailce'', Gabriel Rosenstock, 2005 (as cló). * ''Comhar: Innéacs 50 bliain'', Máire de Grás, 1992 (as cló). * ''Dlíthe an Nádúir'', Pól Ó Muirí, 2001 (as cló). * ''Géaga Trí Thine'', Gabriel Rosenstock, 2006 (as cló). * ''Ó Chómhargadh go hAontas'', Maolmhaodhóg Ó Ruairc, 1994. * ''Oileán Rúin agus Muir an Dáin'', Micheál Mac Craith, 1993. * ''Plumaí'', Liam Prút, 1997. * ''Pónairí ar Thósta: Dialann Mic Léinn Ollscoile'', Mícheál Ó Ruairc, 2007. * ''Ríomh-Scéalta chuig Bilí'', Liam Mac Uistín 2007 (2010). * ''Scríbhneoirí na Gaeilge 1945-1995'', Seán Ó Cearnaigh, 1995. * ''Seal sa Pholainn'', Alan Desmond, 2007. * ''Seán agus a Chamán'', Pádraig ó Giollagáin agus Mike McCarty, 2001 (as cló). * ''Seo Linn go Tóiceo'', Iarla Mac Aodha Bhuí, 2000. * ''Tréigean na Cúise'', Iarla Mac Aodha Bhuí, 1999. * ''Trasna na dTonnta'', Mícheál Ó Ruairc, 2001 (as cló). * ''Trioblóid'' (leabhar agus dlúth-dhiosca), Colmán Ó Drisceoil, 2005 (as cló). * ''In Éadan na Gaoithe'', Peter Hartling, aistrithe go Gaeilge ag Máire Mhic Eoin, 2002 (as cló). == Eagarthóirí == ; 1942 * Seán Ó Buachalla, Máirtín Ó Flathartaigh, Tomás Ó Floinn, Tomás de Bhaldraithe, Séamus Ó Néill, Dáithí Ó hUaithne, Seán Mac Réamoinn, Proinsias Mac Cana, Caoimhín Ó Góilidhe, Helen Beaumont, Mícheál Ó Cíosóig ; 1952 * Riobard Mac Góráin, Gearóid Mac Niocaill, Mícheál Ó Riain, Eibhlín Ní Bhriain, Breandán Ó hEithir ; [[Íomhá:Anna Heussaff.JPG|mion|210x210px|Anna Heussaff]]1962 * Breandán Ó hEithir (1960-1963; 1965-1966), Caoimhín Ó Marcaigh, Eoghan Ó hAnluain, Mícheál Ó hUanacháin, Piaras Ó Gaora ; 1972 * Seán Ó hÉalaithe, Dáithí Ó hÓgain, Cathal Mac Giolla Coille, Treasa Ní Ógáin, Rhoda Uí Chonaire, Proinnseas Ní Dhorcaí, Anna Heussaff ; 1982 * Caoilfhionn Nic Pháidín, Mícheál Ó Cearúil, Seosamh Ó Murchú, Éamonn Ó Dónaill ; 1992 * Eagarthóir: Tomás Mac Síomóin * Fo-eagarthóir: Vivian Uíbh Eachach * Eagarthóir Liteartha: Siobhán Ní Fhoghlú (Eanáir-Iúil); Gréagóir Ó Dúill (Lúnasa-Nollaig) ; 1993/1994 * Eagarthóir: [[Tomás Mac Síomóin]] * Fo-eagarthóir: Vivian Uíbh Eachach * Eagarthóir Liteartha: Gréagóir Ó Dúill ; 1995 * Eagarthóir: [[Tomás Mac Síomóin]] (Eanáir-Meán Fómhair); Vivian Uíbh Eachach (Feabhra-Nollaig) * Fo-eagarthóir: Vivian Uíbh Eachach (Eanáir) * Eagarthóir Liteartha: Gréagóir Ó Dúill (Eanáir-Meán Fómhair); Liam Prút (Deireadh Fómhair-Nollaig) ; 1996/1997 * Eagarthóir: Vivian Uíbh Eachach * Eagarthóir Liteartha: Liam Prút ; 1998 ; * [[Íomhá:PólÓMuirí2012.jpeg|mion|233x233px|[[Pól Ó Muirí]]]]Eagarthóir: [[Pól Ó Muirí]] (Eanáir-Iúil, Meán Fómhair-Samhain); Antain Mac Lochlainn (aoi-eagarthóir, Lúnasa); (eagarthóir, Nollaig) * Eagarthóir Liteartha: Antain Mac Lochlainn (Samhain) ; 1999 * Eagarthóir: Antain Mac Lochlainn ; 2000 * Eagarthóir: Antain Mac Lochlainn (Eanáir-Márta); Vivian Uíbh Eachach (Aibreán); Alex Hijmans (Bealtaine-Nollaig) ; 2001 * Eagarthóir: [[Alex Hijmans]] (Eanáir-Meitheamh); Úna Ní Chonchúir (Iúil/Lúnasa-Nollaig) ; 2002 * Eagarthóir: Úna Ní Chonchúir (Eanáir-Meán Fómhair); Mícheál Ó hUanacháin (Deireadh Fómhair-Nollaig) ; 2003-2007 * Eagarthóir: Mícheál Ó hUanacháin ; 2008 * Níor foilsíodh an iris: Eanáir-Meán Fómhair 2008 * Eagarthóir: Aindrias Ó Cathasaigh (Deireadh Fómhair-Samhain); Pól Ó Muirí (Nollaig) ; 2009-2010 * Eagarthóir: [[Pól Ó Muirí]]; Ríona Nic Congáil (aoi-eagarthóir, Meán Fómhair) ; 2011 * Eagarthóir: Ian Ó Caoimh * Eagarthóir Liteartha: Aifric Mac Aodha ; 2012 * Eagarthóir: Ian Ó Caoimh (Eanáir-Márta); Aifric Mac Aodha (Aibreán-anois) * Eagarthóir Liteartha: Aifric Mac Aodha (Eanáir-Márta) * Eagarthóir Cúnta: [[Seán Tadhg Ó Gairbhí]] == Féach freisin == * [[Comhar Teoranta]] * ''[[COMHARTaighde]]'' * ''[[An Léitheoir]]'' * [[An Comhchaidreamh]] * ''[[An Gael (iris as Meiriceá)|An Gael]]'' * ''[[Irisleabhar Mhá Nuad]]'' * ''[[An Gairdín (irisín)|An Gairdín]]'' * ''[[Splonk]]'' * ''[[Aneas]]'' * ''[[Barn]]'' == Naisc sheachtracha == * [https://comhar.ie/ Suíomh Gréasáin ''Comhar''] * [http://www.bbc.co.uk/northernireland/irish/blas/arts/leabhar/comhar2.shtml Eagarthóir na hirise faoi agallamh ag BBC Thuaisceart Éireann] * ''Comhar'' ar [http://comhar.blogspot.com/ Blogspot] sa bhliain 2009 == Tagairtí == {{reflist}} {{Meáin mac léinn in Éirinn}} [[Catagóir:Iris Comhar| ]] [[Catagóir:COMHAR|*]] [[Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge]] [[Catagóir:Irisí liteartha]] [[Catagóir:Irisí nuachta]] [[Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge]] [[Catagóir:Irisí Éireannacha]] [[Catagóir:Irisí Gaeilge]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]] [[Catagóir:Míosacháin]] [[Catagóir:Splancfhicsean Éireannach]] [[Catagóir:Splancfhicsean i nGaeilge]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1942]] [[Catagóir:Bunaithe sna 1940í]] 4375n38amfswc4c16ewirkspiuvlj5n 0 26944 1311824 1279524 2026-05-05T22:13:39Z Professor Spud 56406 Cúpla sonraí breise 1311824 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Loch Tay Crannog.jpg|302x302px|thumb|Crannóg]] [[Íomhá:Replica crannog at Connemara Heritage ^ History Centre, County Galway, 1994 - geograph.org.uk - 7391503.jpg|mion|220x220px|Crannóg, Connemara Heritage and History Centre]] Is [[oileán]] saorga tógtha san [[An Iarannaois|Iarannaois]] nó an Mheánaois é '''crannóg'''. Faightear léargas ar an saol a bhí ag daoine i lonnaíocht tuaithe idir an naoú agus tús an aonú haois déag ó chrannóg Bhaile an Doire, Contae na h[[Contae na hIarmhí|Iarmhí]], baile duine de mhóruaisle saibhre na hÉireann.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Eamonn P. Kelly|date=2007|title=Treoirleabhar Ard-Mhúsaem na hÉireann Seandálaíocht}}</ref> Aimsítear crannóga i lochanna, portach, agus uisce inbhearach [[Éire|in Éirinn]], [[Albain|san Albain]] agus [[an Bhreatain Bheag]]. ==Féach freisin== * [[Lios]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Seandálaíocht]] [[Catagóir:An Iarannaois]] [[Catagóir:An Mheánaois]] [[Catagóir:Tithíocht in Éirinn]] cddxvj7fvohvfc26i59agnw66trcjs3 0 27663 1311818 1244690 2026-05-05T20:22:55Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1311818 wikitext text/x-wiki Déanann '''na Monarcaí Caitliceacha''' ([[Spáinnis]]: los Reyes Católicos) tagairt go stairiúil do Bhanríon [[Isabel I na Caistíle]] agus do [[Rí Ferdinand II]] na hAragóine. Bhí an bheirt acu den teaghlach chéanna, Teaghlach Trastámara, agus bhí col seiseir eatarthu; shíolraigh siad beirt ó [[Eoin I na Caistíle]]. Thug an [[Pápa Sixtus IV]] cead dóibh pósadh, agus pósadh iad ar an [[19 Deireadh Fómhair]], [[1469]], i [[Valladolid]]. Thug an [[Pápa Alastar VI]] an teideal "Rí agus Banríon Caitliceach" dóibh. D'aontaigh an pósadh an dá choróin faoin teaghlach chéanna. {{Síol-beath-es}} [[Catagóir:An Aragóin]] [[Catagóir:An Chaistíl agus León]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ríthe Eorpacha]] [[Catagóir:Stair na Spáinne]] 2q9j2faqkseurdhukmkhdrfqo7k25aa 10 62454 1311821 1296789 2026-05-05T21:39:47Z Professor Spud 56406 Uasdátú ar Rialtas áitiúil. [Changes in party affiliation/defections and "Independents4Change" being de-registered] 1311821 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann |state = |title = [[Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann]] |bodyclass = hlist |above = |group1 = [[Dáil Éireann]] (174) |list1 = [[Fianna Fáil]] (48){{·}} [[Sinn Féin]] (39){{·}} [[Fine Gael]] (37){{·}} [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] (11){{·}} [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire)|Na Daonlathaigh Shóisialta]] (11){{·}} [[Independent Ireland]] (4){{·}} [[Pobal Roimh Bhrabús/Dlúthphairtíocht]] (3){{·}} [[Aontú]] (2){{·}} [[100% Redress]] (1){{·}} [[Comhaontas Glas]] (1){{·}} Neamhspleách (14){{·}} [[Ceann Comhairle]] (1){{·}} Folamh (2) |group2 = [[Seanad Éireann]] (60) |list2 = [[Fianna Fáil]] (19){{·}} [[Fine Gael]] (17){{·}} [[Sinn Féin]] (6){{·}} [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] (2){{·}} [[Comhaontas Glas]] (1){{·}} [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire)|Na Daonlathaithe Sóisialta]] (1){{·}} [[Comhaontas Dhínit an Duine]] (1){{·}} [[Aontú]] (1){{·}} Neamhspleách (12) |group3 = [[Parlaimint na hEorpa]] (14 de 720) |list3 = [[Fine Gael]] (4){{·}} [[Fianna Fáil]] (4){{·}} [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] (1){{·}} [[Sinn Féin]] (2){{·}} [[Independent Ireland]] (1){{·}}[[Luke 'Ming' Flanagan|Flanagan]] {{·}} [[Michael McNamara|McNamara]] |group4 = Rialtas áitiúil (949) |list4 = [[Fianna Fáil]] (246){{·}} [[Fine Gael]] (246){{·}} [[Sinn Féin]] (99){{·}} [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] (56){{·}}[[Comhaontas Glas]] (23){{·}} [[Social Democrats|Na Daonlathaigh Shóisialta]] (32){{·}} [[Independent Ireland]] (24) {{·}} [[Pobal Roimh Bhrabús/Dlúthphairtíocht]] (12){{·}} [[Aontú]] (10){{·}} [[100% Redress]] (4){{·}} [[Right to Change]] (1){{·}} [[Comhghuaillíocht Neamhspleách Chiarraí]] (1){{·}} [[Sinn Féin Poblachtach]] (1){{·}} [[Gníomhaíocht na nOibrithe agus na nDífhostaithe]] (1){{·}} [[An Páirtí Náisiúnta]] (1){{·}} Neamhspleách (192) |group5 = Eile |list5 = [[Páirtí Cumannach na hÉireann]] {{·}}[[Centre Party of Ireland]] {{·}}[[Ireland First]] {{·}}[[Liberty Republic]]{{·}} [[Éirígí]]{{·}} [[Fís Nua]] {{·}} The Irish People {{·}} [[Rabharta]] {{·}} [[Farmers Alliance]] {{·}} Glór {{·}} Party for Animal Welfare {{·}} [[Páirtí na nOibrithe]] {{·}} [[Páirtí Saoirse na hÉireann]] }}<noinclude> [[Catagóir:Dáil Éireann|{{PAGENAME}}]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann|!]] </noinclude> lspl1ykulip37v60cbufxc80iz06y6i 0 81639 1311792 1242902 2026-05-05T16:47:24Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1311792 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Tojo family 1941.jpg|clé|mion|209x209px|Muintir Tojo, 1941]] Ba [[polaiteoir|pholaiteoir]] agus [[saighdiúir]] [[An tSeapáin |Seapánach]] é '''Hideki Tojo ('''Kyūjitai:''' 東條 英機;''' Shinjitai:''' 東条 英機)''' ([[30 Nollaig]] [[1884]] - [[23 Nollaig]] [[1948]]). Ba ardoifigeach [[Fórsaí armtha|airm]] agus [[Príomh-Aire|príomhaire]] na [[An tSeapáin|Seapáin]]<nowiki/>e é. Chaith Tojo an chuid is mó dá shaol fásta san arm. Scaoil sé urchar leis féin, ar an [[11 Meán Fómhair]] [[1945]], nuair a gabhadh é. Rinne sé iarracht lámh a chur ina bhás féin, ach theip air. Crochadh Tojo ar [[23 Nollaig]] [[1948]]. [[Íomhá:Tojo like careless worker^ Be careful^ - NARA - 535307.jpg|clé|mion|229x229px|Bolscairecht, 1942-1943]] == Triail agus freagracht == Rinneadh sceilpín gabhair de Tojo. "Bhí an t-arm faoi smacht an impire", a dúirt Tojo ag tús na trialach. Ach níor tugadh an tImpire os comhair cúirte as a dhrochghníomhartha In ionad sin, d'iarr na Meiriceánaigh ar Tojo lánfhreagracht a ghlacadh agus fiú a "mhíthuiscint" a chur ina ceart<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Herbert P. Bix|date=2009-10-13|url=https://books.google.fr/books?id=zjmVltzm1kYC&redir_esc=y|title=Hirohito And The Making Of Modern Japan|language=en|publisher=Harper Collins}}</ref>. Mar sin, fágadh an fhreagracht leis an g[[Dara Cogadh Domhanda|Cogadh]] faoi chúram Tojo. Saoradh ó gach chúis an tImpire agus a chomhchoirithe. Ina theannta sin, níor cuireadh brú ar na Seapánaigh freagracht a ghlacadh as an méid a tharla sa Chogadh<ref>{{Luaigh foilseachán|author=John W. Dower|date=2000|url=https://books.google.fr/books?id=hae0dC_NaiUC&redir_esc=y|title=Embracing Defeat: Japan in the Wake of World War II|language=en|publisher=W. W. Norton & Company}}</ref>.[[Íomhá:Tojo suicide.jpg|clé|mion|nuair a gabhadh é, rinne Tojo iarracht [[Féinmharú|lámh a chur ina bhás féin]], ach theip air.]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Tojo Hideki}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1884]] [[Catagóir:Básanna i 1948]] [[Catagóir:Daoine a ciontaíodh i gcoireanna cogaidh]] [[Catagóir:Daoine as Tóiceo]] [[Catagóir:Daoine curtha chun báis]] [[Catagóir:Faisistithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ginearáil]] [[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Seapáine]] [[Catagóir:Príomh-airí]] gg8mc54z4vpvyt63mpvc2k9sfg45ysd 2 85502 1311782 1306625 2026-05-05T13:46:12Z Marcas.oduinn 33120 /* Slite isteach */ 1311782 wikitext text/x-wiki <div align=center><font size=6> [https://www.endangeredlanguages.com/elp-context/context-31594-irish-source-dialects-irish-study-changing-landscape 3 4 3 7] </font></div> Is mise Marcas, is Éireannach mé. Ní cainteoir Gaeilge ó dhúchas mé – fainic mo chuid [https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Aos_S%C3%AD&action=history aistriúchánaise]<!-- ach maidir le sin, deirim anois, imigh sa foc --> – ach tá a lán suime agam inti, go háirithe sa ghramadach [http://en.wiktionary.org/wiki/User:Marcas.oduinn#Grammar thall] is [http://ga.wiktionary.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn#Gramadach abhus], agus i [[miotaseolaíocht na nGael]] ar an suíomh seo. Tá mac amháin liom ag freastal ar an meánscoil [[Coláiste Eoin]], agus an mac eile fós ar an mbunscoil [[Gaelscoil Thaobh na Coille]] ([http://www.taobhnacoille.ie/ Gaelscoil Thaobh na Coille]). ᚋᚐᚎᚉᚐᚄ [ [https://en.wikipedia.org/wiki/User:Marcas.oduinn WikiPedia EN] ([https://en.m.wikipedia.org/wiki/User:Marcas.oduinn .m]) | ''WikiPedia GA'' ([https://ga.m.wikipedia.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn .m]) | [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Marcas.oduinn WikiPedia DE] | [https://fr.wikipedia.org/wiki/Utilisateur:Marcas.oduinn WikiPedia FR] | [https://en.wiktionary.org/wiki/User:Marcas.oduinn WikTionary EN] | [https://ga.wiktionary.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn WikTionary GA] | [https://www.wikidata.org/wiki/User:Marcas.oduinn WikiData] ] {{Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir}} [[:Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir]] == Slite isteach == * [[Miotaseolaíocht]] &rarr; [[Miotaseolaíocht na nGael]] * [[Ogham]] * [[Stair]], [[Éire]]&rarr;[[Stair na hÉireann]]&rarr;[[Ríochtaí Éireann]]&rarr;[[Ríthe Éireann]]&rarr;[[Liosta Ríthe na hÉireann]] * [[An Féineachas]] * [[Ginealas Éireannach]] * [[Cúigí na hÉireann]], [[Barúntacht|Barúntachtaí]] * [[Liosta de Lochanna na hÉireann]], [[Abhantrach na Sionainne]] * [[Aontas Eorpach]], [[NUTS]] == Cé' chaoi? == {{Babel-4|en|ga-3|de-2|fr-1}} * [[Úsáideoir:Bogger|Bogger]] * [[Úsáideoir:Chaco|Chaco]] * [[Úsáideoir:Colin Ryan|Colin Ryan]] * [[Úsáideoir:Daragh Uí Dal gCáis|‎Daragh Uí Dal gCáis]] * [[Úsáideoir:Dmd3music|Dmd3music]] * [[Úsáideoir:Dowlinme|Dowlinme]] * [[Úsáideoir:E Mac Gearailt|E Mac Gearailt]] * [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] * [[Úsáideoir:Eomurchadha|Eomurchadha]] * [[Úsáideoir:Guliolopez|Guilio Lopez]] * [[Úsáideoir:Kevin Scannell|Kevin Scannell]] * [[Úsáideoir:NaBaindéithe|Na Baindéithe]] * [[Úsáideoir:Nmacu|Nmacu]] * [[Úsáideoir:Panu Petteri Höglund|Panu Petteri Höglund]] * [[Úsáideoir:Rossa Ó Snodaigh|Rossa Ó Snodaigh]] * [[Úsáideoir:SeoMac|SeoMac]] * Cé hé [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]]? * [[Úsáideoir:TGcoa‬|Ciarán Ó hAgáin]] == Teimpléid == {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise|state=collapsed}} {{Dlí luath na hÉireann|state=collapsed}} {{An Rúraíocht|state=collapsed}} {{An Fhiannaíocht|state=collapsed}} {{Na Scéalta Miotaseolaíochta|state=collapsed}} {{Ríocht na gConnacht|state=collapsed}} {{Mumhain|state=collapsed}} {{Laigin}} {{Ulaid|state=collapsed}} 41s4hnqqdkb3lvqhuph2sidf7ry14ua 1311783 1311782 2026-05-05T13:48:10Z Marcas.oduinn 33120 /* Slite isteach */ 1311783 wikitext text/x-wiki <div align=center><font size=6> [https://www.endangeredlanguages.com/elp-context/context-31594-irish-source-dialects-irish-study-changing-landscape 3 4 3 7] </font></div> Is mise Marcas, is Éireannach mé. Ní cainteoir Gaeilge ó dhúchas mé – fainic mo chuid [https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Aos_S%C3%AD&action=history aistriúchánaise]<!-- ach maidir le sin, deirim anois, imigh sa foc --> – ach tá a lán suime agam inti, go háirithe sa ghramadach [http://en.wiktionary.org/wiki/User:Marcas.oduinn#Grammar thall] is [http://ga.wiktionary.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn#Gramadach abhus], agus i [[miotaseolaíocht na nGael]] ar an suíomh seo. Tá mac amháin liom ag freastal ar an meánscoil [[Coláiste Eoin]], agus an mac eile fós ar an mbunscoil [[Gaelscoil Thaobh na Coille]] ([http://www.taobhnacoille.ie/ Gaelscoil Thaobh na Coille]). ᚋᚐᚎᚉᚐᚄ [ [https://en.wikipedia.org/wiki/User:Marcas.oduinn WikiPedia EN] ([https://en.m.wikipedia.org/wiki/User:Marcas.oduinn .m]) | ''WikiPedia GA'' ([https://ga.m.wikipedia.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn .m]) | [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Marcas.oduinn WikiPedia DE] | [https://fr.wikipedia.org/wiki/Utilisateur:Marcas.oduinn WikiPedia FR] | [https://en.wiktionary.org/wiki/User:Marcas.oduinn WikTionary EN] | [https://ga.wiktionary.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn WikTionary GA] | [https://www.wikidata.org/wiki/User:Marcas.oduinn WikiData] ] {{Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir}} [[:Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir]] == Slite isteach == * [[Miotaseolaíocht]] &rarr; [[Miotaseolaíocht na nGael]] * [[Ogham]] * [[Stair]], [[Éire]]&rarr;[[Stair na hÉireann]]&rarr;[[Ríochtaí Éireann]]&rarr;[[Ríthe Éireann]]&rarr;[[Liosta Ríthe na hÉireann]] * [[An Féineachas]] * [[Ginealas Éireannach]] * [[Cúigí na hÉireann]], [[Barúntacht|Barúntachtaí]] * [[Liosta de Lochanna na hÉireann]], [[Abhantrach na Sionainne]] * [[Aontas Eorpach]], [[Comhphobail Eorpacha]], [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]] == Cé' chaoi? == {{Babel-4|en|ga-3|de-2|fr-1}} * [[Úsáideoir:Bogger|Bogger]] * [[Úsáideoir:Chaco|Chaco]] * [[Úsáideoir:Colin Ryan|Colin Ryan]] * [[Úsáideoir:Daragh Uí Dal gCáis|‎Daragh Uí Dal gCáis]] * [[Úsáideoir:Dmd3music|Dmd3music]] * [[Úsáideoir:Dowlinme|Dowlinme]] * [[Úsáideoir:E Mac Gearailt|E Mac Gearailt]] * [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] * [[Úsáideoir:Eomurchadha|Eomurchadha]] * [[Úsáideoir:Guliolopez|Guilio Lopez]] * [[Úsáideoir:Kevin Scannell|Kevin Scannell]] * [[Úsáideoir:NaBaindéithe|Na Baindéithe]] * [[Úsáideoir:Nmacu|Nmacu]] * [[Úsáideoir:Panu Petteri Höglund|Panu Petteri Höglund]] * [[Úsáideoir:Rossa Ó Snodaigh|Rossa Ó Snodaigh]] * [[Úsáideoir:SeoMac|SeoMac]] * Cé hé [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]]? * [[Úsáideoir:TGcoa‬|Ciarán Ó hAgáin]] == Teimpléid == {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise|state=collapsed}} {{Dlí luath na hÉireann|state=collapsed}} {{An Rúraíocht|state=collapsed}} {{An Fhiannaíocht|state=collapsed}} {{Na Scéalta Miotaseolaíochta|state=collapsed}} {{Ríocht na gConnacht|state=collapsed}} {{Mumhain|state=collapsed}} {{Laigin}} {{Ulaid|state=collapsed}} pq2bjkw1f8xpn05exd3cbiwusivsoew 1311784 1311783 2026-05-05T13:56:55Z Marcas.oduinn 33120 /* Slite isteach */ 1311784 wikitext text/x-wiki <div align=center><font size=6> [https://www.endangeredlanguages.com/elp-context/context-31594-irish-source-dialects-irish-study-changing-landscape 3 4 3 7] </font></div> Is mise Marcas, is Éireannach mé. Ní cainteoir Gaeilge ó dhúchas mé – fainic mo chuid [https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Aos_S%C3%AD&action=history aistriúchánaise]<!-- ach maidir le sin, deirim anois, imigh sa foc --> – ach tá a lán suime agam inti, go háirithe sa ghramadach [http://en.wiktionary.org/wiki/User:Marcas.oduinn#Grammar thall] is [http://ga.wiktionary.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn#Gramadach abhus], agus i [[miotaseolaíocht na nGael]] ar an suíomh seo. Tá mac amháin liom ag freastal ar an meánscoil [[Coláiste Eoin]], agus an mac eile fós ar an mbunscoil [[Gaelscoil Thaobh na Coille]] ([http://www.taobhnacoille.ie/ Gaelscoil Thaobh na Coille]). ᚋᚐᚎᚉᚐᚄ [ [https://en.wikipedia.org/wiki/User:Marcas.oduinn WikiPedia EN] ([https://en.m.wikipedia.org/wiki/User:Marcas.oduinn .m]) | ''WikiPedia GA'' ([https://ga.m.wikipedia.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn .m]) | [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Marcas.oduinn WikiPedia DE] | [https://fr.wikipedia.org/wiki/Utilisateur:Marcas.oduinn WikiPedia FR] | [https://en.wiktionary.org/wiki/User:Marcas.oduinn WikTionary EN] | [https://ga.wiktionary.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn WikTionary GA] | [https://www.wikidata.org/wiki/User:Marcas.oduinn WikiData] ] {{Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir}} [[:Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir]] == Slite isteach == * [[Miotaseolaíocht]] &rarr; [[Miotaseolaíocht na nGael]] * [[Ogham]] * [[Stair]], [[Éire]]&rarr;[[Stair na hÉireann]]&rarr;[[Ríochtaí Éireann]]&rarr;[[Ríthe Éireann]]&rarr;[[Liosta Ríthe na hÉireann]] * [[An Féineachas]] * [[Ginealas Éireannach]] * [[Cúigí na hÉireann]], [[Barúntacht|Barúntachtaí]] * [[Liosta de Lochanna na hÉireann]], [[Abhantrach na Sionainne]] * [[Aontas Eorpach]] &rarr; [[Comhphobail Eorpacha]], [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]], {{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh}} == Cé' chaoi? == {{Babel-4|en|ga-3|de-2|fr-1}} * [[Úsáideoir:Bogger|Bogger]] * [[Úsáideoir:Chaco|Chaco]] * [[Úsáideoir:Colin Ryan|Colin Ryan]] * [[Úsáideoir:Daragh Uí Dal gCáis|‎Daragh Uí Dal gCáis]] * [[Úsáideoir:Dmd3music|Dmd3music]] * [[Úsáideoir:Dowlinme|Dowlinme]] * [[Úsáideoir:E Mac Gearailt|E Mac Gearailt]] * [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] * [[Úsáideoir:Eomurchadha|Eomurchadha]] * [[Úsáideoir:Guliolopez|Guilio Lopez]] * [[Úsáideoir:Kevin Scannell|Kevin Scannell]] * [[Úsáideoir:NaBaindéithe|Na Baindéithe]] * [[Úsáideoir:Nmacu|Nmacu]] * [[Úsáideoir:Panu Petteri Höglund|Panu Petteri Höglund]] * [[Úsáideoir:Rossa Ó Snodaigh|Rossa Ó Snodaigh]] * [[Úsáideoir:SeoMac|SeoMac]] * Cé hé [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]]? * [[Úsáideoir:TGcoa‬|Ciarán Ó hAgáin]] == Teimpléid == {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise|state=collapsed}} {{Dlí luath na hÉireann|state=collapsed}} {{An Rúraíocht|state=collapsed}} {{An Fhiannaíocht|state=collapsed}} {{Na Scéalta Miotaseolaíochta|state=collapsed}} {{Ríocht na gConnacht|state=collapsed}} {{Mumhain|state=collapsed}} {{Laigin}} {{Ulaid|state=collapsed}} lukbjavjeg4zqzxixpowp0nutwvbnoq 0 88600 1311843 1302506 2026-05-06T10:34:46Z CommonsDelinker 440 Ag baint [[:Íomhá:"الحب_في_سلة_القمامة".webp|"الحب_في_سلة_القمامة".webp]] amach, scrios [[commons:User:Yann|Yann]] é ón Chómhaoin mar: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:"الحب في سلة القمامة".webp|]] 1311843 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[ealaíontóir]] Sasanach é '''Robin Gunningham''', aka "David Jones" nó “Robin Banks”<ref>“robbing banks”</ref> (a rugadh i m[[Briostó]] in 1973).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Identity of artist Banksy uncovered following probe|url=https://www.rte.ie/news/2026/0313/1563268-banksy-reuters-investigation/|date=2026-03-13|language=en|author=RTÉ News}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/global-art-banksy/|teideal=In Search of Banksy|údar=reuters.com|dáta=13 Márta 2026|dátarochtana=15 Márta 2026}}</ref> Tugtar '''"Banksy"''' air de ghnáth. Tá clú agus cáil ar a ghraifítí go háirithe. Go minic bíonn teachtaireacht [[Polaitíocht|pholaitiúil]] ina chuid [[Ealaín|ealaíne]], rud a tharraingíonn conspóid. Anaithnid go dtí 2026, tá mistéir ag baint le Banksy le fada, éacht margaíochta a deirtear uaireanta.<ref name=":0" /> [[Íomhá:Banksy-artiges Graffiti in Moosbach.jpg|clé|mion|303x303px|íomhá íocónach anois]] == Saothair == Tá iompar scannalach ag baint le saothar Banksy go minic. Mar shampla i mí Dheireadh Fómhair 2018, bhí prionta de phíosa ealaíne le Banksy ar díol i [[Londain]]. Sa phictiúr bhí cailín ann le balún (“Girl With Balloon”). Cheannaigh duine éigin é ar €1.2 milliún. Ansin scrios an pictiúr é féin (bhí [[stiallaire]] taobh thiar den phictiúr agus ghearr an [[stiallaire]] an páipéar). D’imir Banksy é féin an cleas, mar gur scríobh Banksy teachtaireacht ar [[Twitter|Twitter/X]] ag an am céanna.<ref>Eleathanach 301, 8 Deireadh Fómhair 2018</ref> Cleas margaíochta a bhí i gceist; rinneadh go leor poiblíochta ar an ócáid. Tá luí ag Banksy leis an eite chlé. Mar shampla, tá Banksy go láidir ar son na [[An Phalaistín|Palaistíne]]. In 2024, rinne sé íomhá de [[Gabhar|ghabhar]] sléibhe ar a dtugtar [[ibeach]] Núibeach. Bhí tráth ann nuair a chuir Iosrael cosc ar an ibeach mar go raibh sé ag cur isteach ar ghlasraí agus ar fhásra na lonnaitheoirí Iosraelacha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mionleirmheas-cad-ata-banksy-ag-iarraidh-a-ra/|teideal=MIONLÉIRMHEAS: Cad atá Banksy ag iarraidh a rá?|údar=Gabriel Rosenstock|dáta=27 Lúnasa 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-08-29}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == {{Síol-ealaíontóir}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1973]] [[Catagóir:Ealaíontóirí Sasanacha]] icuownnmnqaeslsdx6gwmvfloo40kym 0 89710 1311828 1181238 2026-05-05T22:29:12Z Marcas.oduinn 33120 /* */ Mogh 1311828 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ardrí seanscéalach na hÉireann ba ea '''Mogh Carbad''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Mug Corb'''<ref>[http://dil.ie/32675 mug, mog]</ref>), giolla an charbaid, mac ''Cobthach Cáem'' mac ''[[Rechtaid Rígderg]]''. Deirtear go bhfuair sé a ainm nuair a dheisigh sé carbad briste dá mhac.<ref name="ffe">''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text040.html 1.30]</ref> Tháinig sé i gcoróin tar éis dó a réamh-theachtaí ''[[Meilge Molbthach]]'' a mharú. Bhí sé i réim ar feadh sé bliana, sular mharaigh ''[[Óengus Ollom]]'' garmhac ''[[Labraid Loingsech]]'' é.<ref name="lge">[[R. A. Stewart Macalister]] (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, lch. 281</ref> ==Achar ama== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': [[Ptolemy III Euergetes]] na [[An Éigipt|hÉigipte]] (246–222&nbsp;RC). * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 362–355 RC.<ref name="ffe" /> * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 506–499 RC.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text019.html M4694-4701]</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Meilge Molbthach]]'' | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = ''[[Óengus Ollom]]'' | bliain = [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]] 3ú haois RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 362–355 RC<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 506–499 RC | }} {{s-end}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] 1wovb0mv2ss2ga7984crjbxtqeqz243 0 89825 1311830 1178833 2026-05-06T06:00:15Z Marcas.oduinn 33120 /* */ Who 1311830 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea '''Cairbre Lifeachair'''<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/car car²] ar teanglann.ie FGB</ref> (gráthoir [[An Life|na Life]]) mac [[Cormac mac Airt|Cormac mhic Airt]]. ==Teacht i réim== De réir an téacs ''[[Díbirt na nDéisí]]'' den 8ú haois, rinneadh Cairbre ina rí tar éis do ''[[Óengus Gaíbúaibthech]]'' na n[[Déisí]] radharc na súl a bhaint dá athair, óir nach raibh an choróin tuillte ach do rí gan locht an choirp. Le fírinne de réir na n-Annál, tháinig ''[[Eochaid Gonnat]]'' i gcomharbacht ar Chormac ar dtús Cormac, ach tháinig Cairbre ina dhiaidh tar éis a bháis i rith catha. ==Cath Gabhra== De réir an scéil ''[[Cath Gabhra]]'' san [[An Fhiannaíocht|Fhiannaíocht]], phós Cairbre Aine iníon [[Fionn mac Cumhaill|Fjionn mhic Chumhaill]]. I rith a réime, mharaigh a mhic, ''[[Fíachu Sroiptine]]'' agus ''[[Eochaid Doimlen]]'', [[Óengus Gaíbúaibthech]] na nDéisí. Um síocháin a dhéanamh, gheall Cairbre a iníon, [[Sgiam Sholais]], do phrionsa Déiseach. D'éiligh na [[Fianna]] ámh cíos fiche barra óir, mar na chuí dar leo ag a leithid d'am. Mheas Cairbre ansin go raibh an iomarca cumhachta ag na Fianna, agus bhailigh sé arm ollmhór ina n-éadan, le gaiscí na n[[Uladh]], na g[[Connacht]] agus na [[Laighean]]. Sheas [[Goll mac Morna]] agus a lucht leanúna le Cairbre, in aghaidh a n-iar- chomhghuaillí. Sheas na [[Mumhan]] agus na Déisi leis na Fianna. Bhuaigh arm Chairbre ag Cath Gabhra, ach thit Cairbre féin i gcomhrac aonair in éadan [[Oscar]] garmhac Fionn, a d'éag dá créachtaí ball beag ina dhiaidh. Fuair Fionn féin bás nó sa chath nó bliain roimhe sin ag abhainn [[An Bhóinn|na Bóinne]]. Níor tháinig slán as na Fianna ach [[Caílte mac Rónáin]] agus [[Oisín]] mac Fionn. ==''Bóraime'' na Laighean== I rith a réime, dhiúltaigh [[Breasal Bealach]], rí na [[Laighean]], an ''bóraime''<ref>[http://dil.ie/6397 bóraime] ar eDIL</ref> a íoc don Ard-Rí, ach chloígh Cairbre é i gCath Dubhchumair, agus ó shin i leith, íocadh an ''bórama'' gan troid. ==Achar ama== Bhí Cairbre i réim ar feadh a seacht déag, a sé is fiche nó seacht mbliana is fiche. Tháinig ''[[Fothad Cairpthech agus Fothad Airgthech]]'' mic ''[[Lugaid mac Con]]'' i gcomharbacht air. * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': <ref>R. A. Stewart Macalister (eag. & aistr.), ''[[Lebor Gabála Érenn]]'': The Book of the Taking of Ireland Part V, Irish Texts Society, 1956, ll. 339-341</ref> * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 245–272.<ref>''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text057.html 1.47]</ref> * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 267–284.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text029.html M267-284]</ref><ref>James MacKillop, ''Dictionary of Celtic Mythology'', Oxford University Press, 1998, ll. 63-64</ref> ==Craobh ghinealaigh== {{familytree/start}} {{familytree | | | | CON |y| ET | | |CON=[[Conn Cétchathach]]|ET=Eithne Táebfada}} {{familytree | | | |,|-|-|^|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.|}} {{familytree | | | AMC |y| A | | | | MML |y| S |ML=[[Medb Lethderg]]|AMC=[[Art mac Cuinn]]|A=[[Achtan]]|MML=Macnia mac Lugdach|S=Saruit|}} {{familytree | | | | | |!| | | | | | | | | |!}} {{familytree | | | | | CMA |y| EO | | | | LMC |CMA=[[Cormac mac Airt]]||EO=Eithne Ollamda|LMC=[[Lugaid mac Con]]|}} {{familytree | | | | | | | |!| | | | | |,|-|^|-|.}} {{familytree | | | AIN |y| CLF | | | | FCT | | FAT |AIN=Aine|CLF='''Cairbre Lifechair'''|FCT=[[Fothad Cairpthech]]|FAT=[[Fothad Airgthech]]}} {{familytree | | | |,|-|^|-|-|-|.}} {{familytree | | | MDT | | | | EDM |MDT=[[Fíachu Sroiptine]]|EDM=Eochaid Doimlén}} {{familytree | | | |!| | | | | |)|-|-|.}} {{familytree | | | EMM | | | | CLU | | CFC |EMM=[[Muiredach Tirech]]|CLU=[[Colla Uais]]|CFC=[[Colla Fo Chrí]]}} {{familytree | | | |:| | | | | |:| | | |:}} {{familytree | | | |:| | | | | |D| AIR |C|AIR=''[[Airgíalla]]''}} {{familytree | |F|~|A|~|7| | | |:| | | |:}} {{familytree | UIN | | CON | | DLR | | UIM |UIN=''[[Uí Néill]]''|CON=''[[Connachta]]''|DLR=''[[*]]''|UIM=''[[Uí Maine]]''}} {{familytree/end}} ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Eochaid Gonnat]]'' | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]]| tar éis = ''[[Fothad Cairpthech agus Fothad Airgthech]]'' | bliain = [[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 245–272<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 267–284 | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Cairbre Lifechair}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Ríthe na Teamhrach]] [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] ow5elj0j6arann3q7qodhabrff7y6fh 1311831 1311830 2026-05-06T06:01:23Z Marcas.oduinn 33120 /* Teacht i réim */ Nasc 1311831 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea '''Cairbre Lifeachair'''<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/car car²] ar teanglann.ie FGB</ref> (gráthoir [[An Life|na Life]]) mac [[Cormac mac Airt|Cormac mhic Airt]]. ==Teacht i réim== De réir an téacs ''[[Díbirt na nDéisí]]'' den 8ú haois, rinneadh Cairbre ina rí tar éis do ''[[Óengus Gaíbúaibthech]]'' na n[[Déise]] radharc na súl a bhaint dá athair, óir nach raibh an choróin tuillte ach do rí gan locht an choirp. Le fírinne de réir na n-Annál, tháinig ''[[Eochaid Gonnat]]'' i gcomharbacht ar Chormac ar dtús Cormac, ach tháinig Cairbre ina dhiaidh tar éis a bháis i rith catha. ==Cath Gabhra== De réir an scéil ''[[Cath Gabhra]]'' san [[An Fhiannaíocht|Fhiannaíocht]], phós Cairbre Aine iníon [[Fionn mac Cumhaill|Fjionn mhic Chumhaill]]. I rith a réime, mharaigh a mhic, ''[[Fíachu Sroiptine]]'' agus ''[[Eochaid Doimlen]]'', [[Óengus Gaíbúaibthech]] na nDéisí. Um síocháin a dhéanamh, gheall Cairbre a iníon, [[Sgiam Sholais]], do phrionsa Déiseach. D'éiligh na [[Fianna]] ámh cíos fiche barra óir, mar na chuí dar leo ag a leithid d'am. Mheas Cairbre ansin go raibh an iomarca cumhachta ag na Fianna, agus bhailigh sé arm ollmhór ina n-éadan, le gaiscí na n[[Uladh]], na g[[Connacht]] agus na [[Laighean]]. Sheas [[Goll mac Morna]] agus a lucht leanúna le Cairbre, in aghaidh a n-iar- chomhghuaillí. Sheas na [[Mumhan]] agus na Déisi leis na Fianna. Bhuaigh arm Chairbre ag Cath Gabhra, ach thit Cairbre féin i gcomhrac aonair in éadan [[Oscar]] garmhac Fionn, a d'éag dá créachtaí ball beag ina dhiaidh. Fuair Fionn féin bás nó sa chath nó bliain roimhe sin ag abhainn [[An Bhóinn|na Bóinne]]. Níor tháinig slán as na Fianna ach [[Caílte mac Rónáin]] agus [[Oisín]] mac Fionn. ==''Bóraime'' na Laighean== I rith a réime, dhiúltaigh [[Breasal Bealach]], rí na [[Laighean]], an ''bóraime''<ref>[http://dil.ie/6397 bóraime] ar eDIL</ref> a íoc don Ard-Rí, ach chloígh Cairbre é i gCath Dubhchumair, agus ó shin i leith, íocadh an ''bórama'' gan troid. ==Achar ama== Bhí Cairbre i réim ar feadh a seacht déag, a sé is fiche nó seacht mbliana is fiche. Tháinig ''[[Fothad Cairpthech agus Fothad Airgthech]]'' mic ''[[Lugaid mac Con]]'' i gcomharbacht air. * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': <ref>R. A. Stewart Macalister (eag. & aistr.), ''[[Lebor Gabála Érenn]]'': The Book of the Taking of Ireland Part V, Irish Texts Society, 1956, ll. 339-341</ref> * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 245–272.<ref>''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text057.html 1.47]</ref> * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 267–284.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text029.html M267-284]</ref><ref>James MacKillop, ''Dictionary of Celtic Mythology'', Oxford University Press, 1998, ll. 63-64</ref> ==Craobh ghinealaigh== {{familytree/start}} {{familytree | | | | CON |y| ET | | |CON=[[Conn Cétchathach]]|ET=Eithne Táebfada}} {{familytree | | | |,|-|-|^|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.|}} {{familytree | | | AMC |y| A | | | | MML |y| S |ML=[[Medb Lethderg]]|AMC=[[Art mac Cuinn]]|A=[[Achtan]]|MML=Macnia mac Lugdach|S=Saruit|}} {{familytree | | | | | |!| | | | | | | | | |!}} {{familytree | | | | | CMA |y| EO | | | | LMC |CMA=[[Cormac mac Airt]]||EO=Eithne Ollamda|LMC=[[Lugaid mac Con]]|}} {{familytree | | | | | | | |!| | | | | |,|-|^|-|.}} {{familytree | | | AIN |y| CLF | | | | FCT | | FAT |AIN=Aine|CLF='''Cairbre Lifechair'''|FCT=[[Fothad Cairpthech]]|FAT=[[Fothad Airgthech]]}} {{familytree | | | |,|-|^|-|-|-|.}} {{familytree | | | MDT | | | | EDM |MDT=[[Fíachu Sroiptine]]|EDM=Eochaid Doimlén}} {{familytree | | | |!| | | | | |)|-|-|.}} {{familytree | | | EMM | | | | CLU | | CFC |EMM=[[Muiredach Tirech]]|CLU=[[Colla Uais]]|CFC=[[Colla Fo Chrí]]}} {{familytree | | | |:| | | | | |:| | | |:}} {{familytree | | | |:| | | | | |D| AIR |C|AIR=''[[Airgíalla]]''}} {{familytree | |F|~|A|~|7| | | |:| | | |:}} {{familytree | UIN | | CON | | DLR | | UIM |UIN=''[[Uí Néill]]''|CON=''[[Connachta]]''|DLR=''[[*]]''|UIM=''[[Uí Maine]]''}} {{familytree/end}} ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Eochaid Gonnat]]'' | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]]| tar éis = ''[[Fothad Cairpthech agus Fothad Airgthech]]'' | bliain = [[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 245–272<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 267–284 | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Cairbre Lifechair}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Ríthe na Teamhrach]] [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] 1e8ergsu97fs786ae4ooifnjfkzqt49 1311835 1311831 2026-05-06T06:16:12Z Marcas.oduinn 33120 /* Teacht i réim */ Nasc 1311835 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea '''Cairbre Lifeachair'''<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/car car²] ar teanglann.ie FGB</ref> (gráthoir [[An Life|na Life]]) mac [[Cormac mac Airt|Cormac mhic Airt]]. ==Teacht i réim== De réir an téacs ''[[Tairired na nDéssi|Díbirt na nDéisí]]'' den 8ú haois, rinneadh Cairbre ina rí tar éis do ''[[Óengus Gaíbúaibthech]]'' na n[[Déise]] radharc na súl a bhaint dá athair, óir nach raibh an choróin tuillte ach do rí gan locht an choirp. Le fírinne de réir na n-Annál, tháinig ''[[Eochaid Gonnat]]'' i gcomharbacht ar Chormac ar dtús Cormac, ach tháinig Cairbre ina dhiaidh tar éis a bháis i rith catha. ==Cath Gabhra== De réir an scéil ''[[Cath Gabhra]]'' san [[An Fhiannaíocht|Fhiannaíocht]], phós Cairbre Aine iníon [[Fionn mac Cumhaill|Fjionn mhic Chumhaill]]. I rith a réime, mharaigh a mhic, ''[[Fíachu Sroiptine]]'' agus ''[[Eochaid Doimlen]]'', [[Óengus Gaíbúaibthech]] na nDéisí. Um síocháin a dhéanamh, gheall Cairbre a iníon, [[Sgiam Sholais]], do phrionsa Déiseach. D'éiligh na [[Fianna]] ámh cíos fiche barra óir, mar na chuí dar leo ag a leithid d'am. Mheas Cairbre ansin go raibh an iomarca cumhachta ag na Fianna, agus bhailigh sé arm ollmhór ina n-éadan, le gaiscí na n[[Uladh]], na g[[Connacht]] agus na [[Laighean]]. Sheas [[Goll mac Morna]] agus a lucht leanúna le Cairbre, in aghaidh a n-iar- chomhghuaillí. Sheas na [[Mumhan]] agus na Déisi leis na Fianna. Bhuaigh arm Chairbre ag Cath Gabhra, ach thit Cairbre féin i gcomhrac aonair in éadan [[Oscar]] garmhac Fionn, a d'éag dá créachtaí ball beag ina dhiaidh. Fuair Fionn féin bás nó sa chath nó bliain roimhe sin ag abhainn [[An Bhóinn|na Bóinne]]. Níor tháinig slán as na Fianna ach [[Caílte mac Rónáin]] agus [[Oisín]] mac Fionn. ==''Bóraime'' na Laighean== I rith a réime, dhiúltaigh [[Breasal Bealach]], rí na [[Laighean]], an ''bóraime''<ref>[http://dil.ie/6397 bóraime] ar eDIL</ref> a íoc don Ard-Rí, ach chloígh Cairbre é i gCath Dubhchumair, agus ó shin i leith, íocadh an ''bórama'' gan troid. ==Achar ama== Bhí Cairbre i réim ar feadh a seacht déag, a sé is fiche nó seacht mbliana is fiche. Tháinig ''[[Fothad Cairpthech agus Fothad Airgthech]]'' mic ''[[Lugaid mac Con]]'' i gcomharbacht air. * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': <ref>R. A. Stewart Macalister (eag. & aistr.), ''[[Lebor Gabála Érenn]]'': The Book of the Taking of Ireland Part V, Irish Texts Society, 1956, ll. 339-341</ref> * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 245–272.<ref>''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text057.html 1.47]</ref> * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 267–284.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text029.html M267-284]</ref><ref>James MacKillop, ''Dictionary of Celtic Mythology'', Oxford University Press, 1998, ll. 63-64</ref> ==Craobh ghinealaigh== {{familytree/start}} {{familytree | | | | CON |y| ET | | |CON=[[Conn Cétchathach]]|ET=Eithne Táebfada}} {{familytree | | | |,|-|-|^|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.|}} {{familytree | | | AMC |y| A | | | | MML |y| S |ML=[[Medb Lethderg]]|AMC=[[Art mac Cuinn]]|A=[[Achtan]]|MML=Macnia mac Lugdach|S=Saruit|}} {{familytree | | | | | |!| | | | | | | | | |!}} {{familytree | | | | | CMA |y| EO | | | | LMC |CMA=[[Cormac mac Airt]]||EO=Eithne Ollamda|LMC=[[Lugaid mac Con]]|}} {{familytree | | | | | | | |!| | | | | |,|-|^|-|.}} {{familytree | | | AIN |y| CLF | | | | FCT | | FAT |AIN=Aine|CLF='''Cairbre Lifechair'''|FCT=[[Fothad Cairpthech]]|FAT=[[Fothad Airgthech]]}} {{familytree | | | |,|-|^|-|-|-|.}} {{familytree | | | MDT | | | | EDM |MDT=[[Fíachu Sroiptine]]|EDM=Eochaid Doimlén}} {{familytree | | | |!| | | | | |)|-|-|.}} {{familytree | | | EMM | | | | CLU | | CFC |EMM=[[Muiredach Tirech]]|CLU=[[Colla Uais]]|CFC=[[Colla Fo Chrí]]}} {{familytree | | | |:| | | | | |:| | | |:}} {{familytree | | | |:| | | | | |D| AIR |C|AIR=''[[Airgíalla]]''}} {{familytree | |F|~|A|~|7| | | |:| | | |:}} {{familytree | UIN | | CON | | DLR | | UIM |UIN=''[[Uí Néill]]''|CON=''[[Connachta]]''|DLR=''[[*]]''|UIM=''[[Uí Maine]]''}} {{familytree/end}} ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Eochaid Gonnat]]'' | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]]| tar éis = ''[[Fothad Cairpthech agus Fothad Airgthech]]'' | bliain = [[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 245–272<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 267–284 | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Cairbre Lifechair}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Ríthe na Teamhrach]] [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] pu2dtv58velpn66zatejnbah4z305gl 2 94537 1311813 1310257 2026-05-05T19:31:11Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1311813 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql= SELECT DISTINCT ?item ?name WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q16521 . ?item wdt:P171* wd:Q5113 . ?item wdt:P105 wd:Q7432 . #species only FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P141 wd:Q237350 } # not extinct ?articleURL schema:about ?item ; schema:name ?name ; schema:isPartOf <https://ga.wikipedia.org/> . #must have sitelink to cywiki } ORDER BY ?name OFFSET 0 LIMIT 1000 |links=local |section= |sort=label |columns=number:#,qid,label,p225:enw tacson,P373,P2067,P2050,P181,P7770,P141 }} {| class='wikitable sortable' ! # ! qid ! label ! enw tacson ! catagóir Commons ! mais ! réise sciathán ! léarscáil de raon an tacsóin ! tréimhse ghoir ! IUCN conservation status |- | style='text-align:right'| 1 | Q1268205 | [[Súmaire gabhair ghlórach|Antrostomus vociferus]] | Antrostomus vociferus | [[:commons:Category:Antrostomus vociferus|Antrostomus vociferus]] | | | [[Íomhá:Antrostomus vociferus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 2 | Q106447604 | [[Éigrit eallaigh|Ardea ibis]] | Ardea ibis | [[:commons:Category:Ardea ibis|Ardea ibis]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 3 | Q652266 | [[Argas mór|Argusianus argus]] | Argusianus argus | [[:commons:Category:Argusianus argus|Argusianus argus]] | | | | 24 | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 4 | Q137474876 | [[Spioróg mhór|Astur gentilis]] | Astur gentilis | | | | [[Íomhá:AccipiterGentilis.png|center|128px]] | | |- | style='text-align:right'| 5 | Q692192 | [[Póiseard ceannrua Meiriceánach|Aythya americana]] | Aythya americana | [[:commons:Category:Aythya americana|Aythya americana]] | 1.1<br/>990 | 79.5 | [[Íomhá:Aythya americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 6 | Q26742 | [[Aythya ferina]] | Aythya ferina | [[:commons:Category:Aythya ferina|Aythya ferina]] | 66 | 0.77 | [[Íomhá:AythyaFerinaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 25 | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 7 | Q852622 | [[Cnagaire impiriúil|Campephilus imperialis]] | Campephilus imperialis | [[:commons:Category:Campephilus imperialis|Campephilus imperialis]] | | | [[Íomhá:Campephilus imperialis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 8 | Q284331 | [[Cnagaire Magellanach|Campephilus magellanicus]] | Campephilus magellanicus | [[:commons:Category:Campephilus magellanicus|Campephilus magellanicus]] | 260 | 0.6 | [[Íomhá:Campephilus magellanicus distr.png|center|128px]] | 20 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 9 | Q110257499 | [[Ceolaire tiubhghobach|Ceolaire Oirféach]] | Curruca crassirostris | [[:commons:Category:Curruca crassirostris|Curruca crassirostris]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 10 | Q104867606 | [[Ceolaire barrach]] | Curruca nisoria | [[:commons:Category:Curruca nisoria|Curruca nisoria]] | 2.63 | 25 | [[Íomhá:SylviaNisoriaIUCN.svg|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 11 | Q110257524 | [[Ceolaire fraoigh]] | Curruca undata | [[:commons:Category:Curruca undata|Curruca undata]] | | 16 | | 13 | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 12 | Q110257494 | [[Ceolaire mion|Ceolaire fásaigh]] | Curruca nana | [[:commons:Category:Curruca nana|Curruca nana]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 13 | Q21090684 | [[Iolar breac mór|Clanga clanga]] | Clanga clanga | [[:commons:Category:Clanga clanga|Clanga clanga]] | 110 | 167.5 | [[Íomhá:Aquila clanga distribution map.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | Q210341 | [[Cochlearius cochlearius]] | Cochlearius cochlearius | [[:commons:Category:Cochlearius cochlearius|Cochlearius cochlearius]] | | | [[Íomhá:Cochlearius cochlearius map.svg|center|128px]] | 25 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 15 | Q244429 | [[Gearg Shíneach|Coturnix chinensis]] | Coturnix chinensis | [[:commons:Category:Excalfactoria chinensis|Excalfactoria chinensis]] | 4.8<br/>41<br/>35.6 | | | 17 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 16 | Q838749 | [[Scréachóg Steller|Cyanocitta stelleri]] | Cyanocitta stelleri | [[:commons:Category:Cyanocitta stelleri|Cyanocitta stelleri]] | 8.1<br/>94 | | [[Íomhá:Cyanocitta stelleri map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 17 | Q716456 | [[Cúcabarra breac]] | Dacelo tyro | [[:commons:Category:Dacelo tyro|Dacelo tyro]] | 136<br/>156 | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 18 | Q854856 | [[Cúcabarra gormeiteach]] | Dacelo leachii | [[:commons:Category:Dacelo leachii|Dacelo leachii]] | 334<br/>284 | | | 25 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 19 | Q824974 | [[Cúcabarra gáiriteach]] | Dacelo novaeguineae | [[:commons:Category:Dacelo novaeguineae|Dacelo novaeguineae]] | 30.4<br/>307.2<br/>352.1 | | [[Íomhá:Distribution laughing kookaburra.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 20 | Q919707 | [[Cúcabarra sluasaidghobach]] | Dacelo rex | [[:commons:Category:Clytoceyx rex|Clytoceyx rex]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 21 | Q942119 | [[Cúcabarra tarr-ruadhonn]] | Dacelo gaudichaud | [[:commons:Category:Dacelo gaudichaud|Dacelo gaudichaud]] | 143 | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 22 | Q275591 | [[Meánchnagaire breac|Dendrocoptes medius]] | Dendrocoptes medius | [[:commons:Category:Dendrocoptes medius|Dendrocoptes medius]] | | | [[Íomhá:Dendrocopos medius distr.png|center|128px]] | | |- | style='text-align:right'| 23 | Q856531 | [[Dicrurus paradiseus]] | Dicrurus paradiseus | [[:commons:Category:Dicrurus paradiseus|Dicrurus paradiseus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 24 | Q645528 | [[Euplectes franciscanus|Easpag flannbhuí]] | Euplectes franciscanus | [[:commons:Category:Euplectes franciscanus|Euplectes franciscanus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 25 | Q205491 | [[Gealóg charraige|Emberiza cia]] | Emberiza cia | [[:commons:Category:Emberiza cia|Emberiza cia]] | 2.77<br/>23 | | [[Íomhá:EmberizaCiaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 26 | Q1262861 | [[Spioróg mhór ruadhonn|Erythrotriorchis radiatus]] | Erythrotriorchis radiatus | [[:commons:Category:Erythrotriorchis radiatus|Erythrotriorchis radiatus]] | 630<br/>1.1 | 123.5 | | 41 | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 27 | Q1060483 | [[Eurylaimus ochromalus]] | Eurylaimus ochromalus | [[:commons:Category:Eurylaimus ochromalus|Eurylaimus ochromalus]] | 33 | | [[Íomhá:Eurylaimus ochromalus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 28 | Q25876 | [[Fabhcún coille Eoráiseach]] | Falco subbuteo | [[:commons:Category:Falco subbuteo|Falco subbuteo]] | 24<br/>181.5<br/>240.5 | 0.74 | [[Íomhá:FalcoSubbuteoIUCNver2019 2.png|center|128px]] | 29 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 29 | Q842599 | [[Gealbhan ceoil|Gealóg cheoil]] | Melospiza melodia | [[:commons:Category:Melospiza melodia|Melospiza melodia]] | 24 | | [[Íomhá:Melospiza melodia map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 30 | Q110257516 | [[Gilphíb choiteann|Gilphíb]] | Curruca communis | [[:commons:Category:Curruca communis|Curruca communis]] | 1.78<br/>14.5 | 20 | [[Íomhá:SylviaCommunisIUCN2019-3.png|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 31 | Q110257504 | [[Gilphíb bheag]] | Curruca curruca | [[:commons:Category:Curruca curruca|Curruca curruca]] | | 18 | [[Íomhá:SylviaCurrucaIUCN.png|center|128px]] | 11 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 32 | Q582976 | [[Glaséan súildearg|Gleoiseach shúildearg]] | Vireo olivaceus | [[:commons:Category:Vireo olivaceus|Vireo olivaceus]] | | | [[Íomhá:Vireo olivaceus map 2.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 33 | Q28114227 | [[Gobadán gobleathan]] | Calidris falcinellus | [[:commons:Category:Calidris falcinellus|Calidris falcinellus]] | 9.1<br/>37 | 36.5 | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 34 | Q83020448 | [[Seaga|Gulosus aristotelis]] | Gulosus aristotelis | [[:commons:Category:Gulosus aristotelis|Gulosus aristotelis]] | | | [[Íomhá:GulosusAristotelisIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 35 | Q177856 | [[Bultúr gríofa|Gyps fulvus]] | Gyps fulvus | [[:commons:Category:Gyps fulvus|Gyps fulvus]] | 252<br/>8.328 | 2.591 | [[Íomhá:Gyps fulvus distribution map.png|center|128px]] | 54 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 36 | Q274179 | [[Gé Éigipteach]] | Alopochen aegyptiaca | [[:commons:Category:Alopochen aegyptiaca|Alopochen aegyptiaca]] | | 144 | [[Íomhá:Alopochen aegyptiaca map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 37 | Q62168711 | [[Ceolaire casarnaí Pallas|Helopsaltes certhiola]] | Helopsaltes certhiola | [[:commons:Category:Helopsaltes certhiola|Helopsaltes certhiola]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 38 | Q888660 | [[Bonnán amhrasach|Ixobrychus dubius]] | Ixobrychus dubius | [[:commons:Category:Botaurus dubius|Botaurus dubius]] | | 45 | | 18 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 39 | Q888651 | [[Bonnán scartha|Ixobrychus involucris]] | Ixobrychus involucris | [[:commons:Category:Botaurus involucris|Botaurus involucris]] | 80 | | [[Íomhá:Ixobrychus involucris map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 40 | Q28106837 | [[Rualacha|Lacha rua]] | Mareca penelope | [[:commons:Category:Mareca penelope|Mareca penelope]] | | | [[Íomhá:Mareca penelope map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 41 | Q644012 | [[Leptoptilos dubius]] | Leptoptilos dubius | [[:commons:Category:Leptoptilos dubius|Leptoptilos dubius]] | | | [[Íomhá:LeptoptilosDubiusMap.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 42 | Q673417 | [[Malacocincla perspicillata]] | Malacocincla perspicillata | [[:commons:Category:Malacocincla perspicillata|Malacocincla perspicillata]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 43 | Q28106966 | [[Gadual|Mareca strepera]] | Mareca strepera | [[:commons:Category:Mareca strepera|Mareca strepera]] | | | [[Íomhá:Mareca strepera map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 44 | Q27075424 | [[Mionfhuiseog ladharghearr]] | Alaudala rufescens | [[:commons:Category:Alaudala rufescens|Alaudala rufescens]] | | | | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 45 | Q210954 | [[Steilléadar|Mionlacha lochlannach]] | Polysticta stelleri | [[:commons:Category:Polysticta stelleri|Polysticta stelleri]] | 58<br/>807 | | [[Íomhá:Polysticta stelleri map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 46 | Q333796 | [[Éigrit mhór ghorm|Mórchorr ghorm]] | Ardea herodias | [[:commons:Category:Ardea herodias|Ardea herodias]] | 2.48<br/>2.11 | 183 | [[Íomhá:Great Blue Heron-rangemap.gif|center|128px]] | 27 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 47 | Q1193048 | [[Gearg choille scornáin|Odontophorus strophium]] | Odontophorus strophium | [[:commons:Category:Odontophorus strophium|Odontophorus strophium]] | | | [[Íomhá:Odontophorus strophium map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 48 | Q188660 | [[Opisthocomus hoazin]] | Opisthocomus hoazin | [[:commons:Category:Opisthocomus hoazin|Opisthocomus hoazin]] | | | [[Íomhá:Hoatzin (Opisthocomus hoazin) world.png|center|128px]] | 31 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 49 | Q279939 | [[Oxyura maccoa]] | Oxyura maccoa | [[:commons:Category:Oxyura maccoa|Oxyura maccoa]] | 96<br/>820<br/>554 | | [[Íomhá:Oxyura maccoa distribution.svg|center|128px]] | 26 | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 50 | Q25307 | [[Snag breac|Pica pica]] | Pica pica | [[:commons:Category:Pica pica|Pica pica]] | 9.9<br/>221<br/>191 | 56 | [[Íomhá:Pica pica map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 51 | Q494544 | [[Corr bheag|Platalea minor]] | Platalea minor | [[:commons:Category:Platalea minor|Platalea minor]] | | 110 | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 52 | Q187902 | [[Cearcóg chorcra|Porphyrio porphyrio]] | Porphyrio porphyrio | [[:commons:Category:Porphyrio porphyrio|Porphyrio porphyrio]] | | | | 25 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 53 | Q1262047 | [[Seabhac droimliath|Pseudastur occidentalis]] | Pseudastur occidentalis | [[:commons:Category:Pseudastur occidentalis|Pseudastur occidentalis]] | | | [[Íomhá:Pseudastur occidentalis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 54 | Q643836 | [[Pyrrhocorax pyrrhocorax]] | Pyrrhocorax pyrrhocorax | [[:commons:Category:Pyrrhocorax pyrrhocorax|Pyrrhocorax pyrrhocorax]] | 312<br/>263 | 82 | [[Íomhá:Chough range map.png|center|128px]] | 17 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 55 | Q27434 | [[Scótar coiteann|Scótar]] | Melanitta nigra | [[:commons:Category:Melanitta nigra|Melanitta nigra]] | | 0.85 | [[Íomhá:MelanittaNigraIUCNver2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 56 | Q529048 | [[Scótar Meiriceánach]] | Melanitta americana | [[:commons:Category:Melanitta americana|Melanitta americana]] | | | [[Íomhá:Melanitta americana map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 57 | Q2020137 | [[Scótar báneiteach]] | Melanitta deglandi | [[:commons:Category:Melanitta deglandi|Melanitta deglandi]] | | | [[Íomhá:Melanitta deglandi map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 58 | Q27461190 | [[Praslacha Bhaikalach|Sibirionetta formosa]] | Sibirionetta formosa | [[:commons:Category:Sibirionetta formosa|Sibirionetta formosa]] | | | [[Íomhá:SibirionettaFormosaIUCN2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 59 | Q28106902 | [[Praslacha shamhraidh|Spatula querquedula]] | Spatula querquedula | [[:commons:Category:Spatula querquedula|Spatula querquedula]] | | | [[Íomhá:Spatula querquedula map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 60 | Q616393 | [[Ulchabhán mínlíneach|Strix leptogrammica]] | Strix leptogrammica | [[:commons:Category:Strix leptogrammica|Strix leptogrammica]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 61 | Q17592 | [[Struthio|Struthio camelus]] | Struthio camelus | [[:commons:Category:Struthio camelus|Struthio camelus]] | 1.5<br/>115<br/>100 | | [[Íomhá:Struthio camelus distribution.svg|center|128px]] | 42 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 62 | Q241349 | [[Síolta chochaill|Síolta chochallach]] | Lophodytes cucullatus | [[:commons:Category:Lophodytes cucullatus|Lophodytes cucullatus]] | | 63 | [[Íomhá:Lophodytes cucullatus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 63 | Q218543 | [[Corr thíograch chíorbhán|Tigriornis leucolopha]] | Tigriornis leucolopha | [[:commons:Category:Tigriornis leucolopha|Tigriornis leucolopha]] | | | [[Íomhá:Tigriornis leucolopha map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 64 | Q26147 | [[abhóiséad]] | Recurvirostra avosetta | [[:commons:Category:Recurvirostra avosetta|Recurvirostra avosetta]] | 31.7 | 78 | [[Íomhá:Recurvirostra avosetta distr.png|center|128px]] | 24 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 65 | Q202504 | [[amadán móinteach]] | Charadrius morinellus | [[:commons:Category:Charadrius morinellus|Charadrius morinellus]] | 17 | 60 | [[Íomhá:Charadrius morinellus distr..png|center|128px]] | | |- | style='text-align:right'| 66 | Q170718 | [[Beachadóir Eorpach|beachadóir]] | Merops apiaster | [[:commons:Category:Merops apiaster|Merops apiaster]] | 6.5 | 0.47 | [[Íomhá:Merops apiaster en.png|center|128px]] | 20 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 67 | Q1951359 | [[Beachadóir Peirseach|beachaire gormleicneach]] | Merops persicus | [[:commons:Category:Merops persicus|Merops persicus]] | 49.4 | | | 24 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 68 | Q25450 | [[biorearrach]] | Anas acuta | [[:commons:Category:Anas acuta|Anas acuta]] | 1.025<br/>866 | 0.9 | [[Íomhá:AnasAcutaIUCN2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 69 | Q591831 | [[bobóilinc]] | Dolichonyx oryzivorus | [[:commons:Category:Dolichonyx oryzivorus|Dolichonyx oryzivorus]] | 2.75 | | [[Íomhá:Dolichonyx oryzivorus.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 70 | Q25709 | [[Bonnán buí (éan)|bonnán]] | Botaurus stellaris | [[:commons:Category:Botaurus stellaris|Botaurus stellaris]] | 42<br/>2.906<br/>2.017 | 1.27 | [[Íomhá:Botaurus stellaris map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 71 | Q743017 | [[Bonnán breicneach|bonnán Meiriceánach]] | Botaurus lentiginosus | [[:commons:Category:Botaurus lentiginosus|Botaurus lentiginosus]] | 36 | 115 | [[Íomhá:Botaurus lentiginosus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 72 | Q26129 | [[bonnán beag]] | Ixobrychus minutus<br/>Botaurus minutus | [[:commons:Category:Ixobrychus minutus|Ixobrychus minutus]] | 13<br/>147 | 49 | [[Íomhá:IxobrychusMinutusIUCNvr2018 2.png|center|128px]] | 18 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 73 | Q204111 | [[Bonnán cainéaldathach|bonnán cainéil]] | Ixobrychus cinnamomeus | [[:commons:Category:Botaurus cinnamomeus|Botaurus cinnamomeus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 74 | Q469586 | [[Bonnán caol|bonnán seang]] | Ixobrychus exilis | [[:commons:Category:Botaurus exilis|Botaurus exilis]] | 10<br/>80 | 43 | [[Íomhá:Ixobrychus exilis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 75 | Q188877 | [[Breacán (éan)|breacán]] | Fringilla montifringilla | [[:commons:Category:Fringilla montifringilla|Fringilla montifringilla]] | 2.14<br/>22 | 0.27 | [[Íomhá:FringillaMontifringillaIUCN.svg|center|128px]] | 11 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 76 | Q26650 | [[breacóg]] | Calidris alpina | [[:commons:Category:Calidris alpina|Calidris alpina]] | | 0.36 | [[Íomhá:Calidris alpina migrations.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 77 | Q25440 | [[broigheall]] | Phalacrocorax carbo | [[:commons:Category:Phalacrocorax carbo|Phalacrocorax carbo]] | 2.4<br/>2 | 1.4 | [[Íomhá:PhalacrocoraxCarbo.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 78 | Q244319 | [[Mionbhroigheall|broigheall bídeach]] | Microcarbo pygmaeus | [[:commons:Category:Microcarbo pygmaeus|Microcarbo pygmaeus]] | | 85 | [[Íomhá:MicrocarboPygmaeusIUCN.svg|center|128px]] | 28 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 79 | Q18700 | [[bróg-ghob]] | Balaeniceps rex | [[:commons:Category:Balaeniceps rex|Balaeniceps rex]] | | | [[Íomhá:Balaeniceps rex distribution.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 80 | Q121221 | [[budragár]] | Melopsittacus undulatus | [[:commons:Category:Melopsittacus undulatus|Melopsittacus undulatus]] | 2.15 | | [[Íomhá:Budgerigar map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 81 | Q168677 | [[bultúr luaithriúíl]] | Aegypius monachus | [[:commons:Category:Aegypius monachus|Aegypius monachus]] | 243 | 2.5 | [[Íomhá:AegypiusMonachusIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 82 | Q126167 | [[bultúr uan]] | Gypaetus barbatus | [[:commons:Category:Gypaetus barbatus|Gypaetus barbatus]] | 224<br/>4.913<br/>6.175 | 2.621 | [[Íomhá:GypaetusBarbatusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 54 | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 83 | Q33504 | [[bultúr Éigipteach]] | Neophron percnopterus | [[:commons:Category:Neophron percnopterus|Neophron percnopterus]] | 94<br/>1.977 | 1.676 | [[Íomhá:NeophronMap.svg|center|128px]] | 42 | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 84 | Q290871 | [[bustard Houbara]] | Chlamydotis undulata | [[:commons:Category:Chlamydotis undulata|Chlamydotis undulata]] | 68<br/>1.96<br/>1.15 | | [[Íomhá:Houbara map.svg|center|128px]] | 24 | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 85 | Q188601 | [[bustard beag]] | Tetrax tetrax | [[:commons:Category:Tetrax tetrax|Tetrax tetrax]] | 41 | 110 | [[Íomhá:TetraxTetraxIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 21 | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 86 | Q171655 | [[bustard mór]] | Otis tarda | [[:commons:Category:Otis tarda|Otis tarda]] | 143 | 235<br/>180 | [[Íomhá:Otis tarda distribution.png|center|128px]] | 25 | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 87 | Q26205 | [[buíóg]] | Emberiza citrinella | [[:commons:Category:Emberiza citrinella|Emberiza citrinella]] | 2.94 | 26 | [[Íomhá:Emberizacitronella3.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 88 | Q908909 | [[búbúc Norfolk]] | Ninox novaeseelandiae | [[:commons:Category:Ninox novaeseelandiae|Ninox novaeseelandiae]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 89 | Q179959 | [[cacapó]] | Strigops habroptila | [[:commons:Category:Strigops habroptila|Strigops habroptila]] | | | [[Íomhá:Kakapohist.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 90 | Q27050 | [[cadhan]] | Branta bernicla | [[:commons:Category:Branta bernicla|Branta bernicla]] | | 1.01 | [[Íomhá:Branta bernicla map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 91 | Q188446 | [[caipín dubh]] | Sylvia atricapilla | [[:commons:Category:Sylvia atricapilla|Sylvia atricapilla]] | 2.19<br/>18.1 | 23 | [[Íomhá:Sylviaatricapillamap2.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 92 | Q1589281 | [[caislín Sibéarach]] | Saxicola maurus | [[:commons:Category:Saxicola maurus|Saxicola maurus]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 93 | Q235057 | [[caislín aille]] | Monticola saxatilis | [[:commons:Category:Monticola saxatilis|Monticola saxatilis]] | 4.95<br/>47<br/>52.4 | | [[Íomhá:MonticolaSaxatilisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 94 | Q152144 | [[caislín aille gorm]] | Monticola solitarius | [[:commons:Category:Monticola solitarius|Monticola solitarius]] | 5.95 | | [[Íomhá:MonticolaSolitariusIUCNver2019 1.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 95 | Q155869 | [[caislín aitinn]] | Saxicola rubetra | [[:commons:Category:Saxicola rubetra|Saxicola rubetra]] | 2.06 | 22 | [[Íomhá:Saxicola rubetra, IUCN.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 96 | Q1315689 | [[caislín cloch]] | Saxicola torquatus | [[:commons:Category:Saxicola torquatus|Saxicola torquatus]] | | | | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 97 | Q838665 | [[caislín cloch Eorpach]] | Saxicola rubicola | [[:commons:Category:Saxicola rubicola|Saxicola rubicola]] | | | | 15 | |- | style='text-align:right'| 98 | Q208334 | [[Donnóg Alpach|cantaire Alpshléibhe]] | Prunella collaris | [[:commons:Category:Prunella collaris|Prunella collaris]] | | | [[Íomhá:PrunellaCollariusIUCN.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 99 | Q1049121 | [[Donnóg Radde|cantaire carraige]] | Prunella ocularis | [[:commons:Category:Prunella ocularis|Prunella ocularis]] | | | | 11 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 100 | Q129059 | [[capall coille]] | Tetrao urogallus | [[:commons:Category:Tetrao urogallus|Tetrao urogallus]] | 3.8<br/>1.97<br/>53 | 106 | [[Íomhá:Western Capercaillie Tetrao urogallus distribution map.png|center|128px]] | 25 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 101 | Q26198 | [[caróg dhubh]] | Corvus corone | [[:commons:Category:Corvus corone|Corvus corone]] | | 0.91 | [[Íomhá:Corvus corone map.png|center|128px]] | 19 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 102 | Q831597 | [[catéan liath]] | Dumetella carolinensis | [[:commons:Category:Dumetella carolinensis|Dumetella carolinensis]] | 3.8<br/>35.7<br/>39.6 | | [[Íomhá:Dumetella carolinensis-map.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 103 | Q25384 | [[ceann cait]] | Asio otus | [[:commons:Category:Asio otus|Asio otus]] | | 95 | [[Íomhá:Asio otus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 104 | Q25376 | [[Cearc cheannann Eoráiseach|cearc cheannann]] | Fulica atra | [[:commons:Category:Fulica atra|Fulica atra]] | 36.5<br/>835<br/>715 | 75 | [[Íomhá:Fulica atra distribution.png|center|128px]] | 22 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 105 | Q470016 | [[cearc cheannann Mheiriceánach]] | Fulica americana | [[:commons:Category:Fulica americana|Fulica americana]] | | | [[Íomhá:Fulica americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 106 | Q901228 | [[cearc mhailí]] | Leipoa ocellata | [[:commons:Category:Leipoa ocellata|Leipoa ocellata]] | 2.4<br/>175<br/>1.8 | | | 63 | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 107 | Q178702 | [[cearc shailí]] | Lagopus lagopus | [[:commons:Category:Lagopus lagopus|Lagopus lagopus]] | 720<br/>580 | | [[Íomhá:Willow Ptarmigan Lagopus lagopus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 108 | Q18847 | [[cearc uisce]] | Gallinula chloropus | [[:commons:Category:Gallinula chloropus|Gallinula chloropus]] | 348 | 52 | [[Íomhá:Gallinula chloropus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 109 | Q312779 | [[ceolaire Blyth]] | Acrocephalus dumetorum | [[:commons:Category:Acrocephalus dumetorum|Acrocephalus dumetorum]] | 1.68 | | [[Íomhá:AcrocephalusDumetorumIUCN.svg|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 110 | Q650114 | [[ceolaire Cetti]] | Cettia cetti | [[:commons:Category:Cettia cetti|Cettia cetti]] | | 17 | [[Íomhá:Cettia cetti distribution map.png|center|128px]] | 16 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 111 | Q321272 | [[ceolaire Savi]] | Locustella luscinioides | [[:commons:Category:Locustella luscinioides|Locustella luscinioides]] | 2.08 | 20 | [[Íomhá:LocustellaLuscinioidesIUCN.svg|center|128px]] | 10 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 112 | Q14753772 | [[ceolaire bánlíoch]] | Iduna pallida | [[:commons:Category:Iduna pallida|Iduna pallida]] | | | [[Íomhá:IdunaPallidaIUCN.svg|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 113 | Q208710 | [[ceolaire casarnaí]] | Locustella naevia | [[:commons:Category:Locustella naevia|Locustella naevia]] | | 17 | [[Íomhá:LocustellaNaeviaIUCN.svg|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 114 | Q27075477 | [[ceolaire coille]] | Phylloscopus sibilatrix | [[:commons:Category:Phylloscopus sibilatrix|Phylloscopus sibilatrix]] | 1.32<br/>10 | 22 | [[Íomhá:Phylloscopus sibilatrix Range Map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 115 | Q210422 | [[ceolaire corraigh]] | Acrocephalus palustris | [[:commons:Category:Acrocephalus palustris|Acrocephalus palustris]] | 1.85 | 20 | | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 116 | Q757116 | [[ceolaire cuaráin]] | Iduna caligata | [[:commons:Category:Iduna caligata|Iduna caligata]] | | | | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 117 | Q27236 | [[ceolaire cíbe]] | Acrocephalus schoenobaenus | [[:commons:Category:Acrocephalus schoenobaenus|Acrocephalus schoenobaenus]] | 1.65 | 19 | [[Íomhá:AcrocephalusSchoenobaenusIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 118 | Q1590574 | [[Ceolaire Upcher|ceolaire fann]] | Hippolais languida | [[:commons:Category:Hippolais languida|Hippolais languida]] | 1.79 | | | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 119 | Q210791 | [[ceolaire feanearrach]] | Cisticola juncidis | [[:commons:Category:Cisticola juncidis|Cisticola juncidis]] | | | [[Íomhá:CisticolaJuncidisIUCN.svg|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 120 | Q202478 | [[ceolaire garraí]] | Sylvia borin | [[:commons:Category:Sylvia borin|Sylvia borin]] | | 22 | [[Íomhá:Sylviaborinmap2.jpg|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 121 | Q159080 | [[ceolaire giolcaí]] | Acrocephalus scirpaceus | [[:commons:Category:Acrocephalus scirpaceus|Acrocephalus scirpaceus]] | 12 | 19 | [[Íomhá:AcrocephalusScirpaceusIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 122 | Q827657 | [[ceolaire goirt ríse]] | Acrocephalus agricola | [[:commons:Category:Acrocephalus agricola|Acrocephalus agricola]] | | | [[Íomhá:AcrocephalusAgricolaIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 123 | Q27674 | [[ceolaire ictireach]] | Hippolais icterina | [[:commons:Category:Hippolais icterina|Hippolais icterina]] | 1.7 | 22 | [[Íomhá:HippolaisIcterinaIUCN.svg|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 124 | Q27239 | [[ceolaire sailí]] | Phylloscopus trochilus | [[:commons:Category:Phylloscopus trochilus|Phylloscopus trochilus]] | | 19 | [[Íomhá:Phylloscopus trochilus Range Map.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 125 | Q460229 | [[ceolaire scothghlas]] | Phylloscopus trochiloides | [[:commons:Category:Phylloscopus trochiloides|Phylloscopus trochiloides]] | | | [[Íomhá:Phylloscopus trochiloides distribution map.png|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 126 | Q110257505 | [[Ceolaire Ménétries|ceolaire screige]] | Curruca mystacea | [[:commons:Category:Curruca mystacea|Curruca mystacea]] | 1.5 | | | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 127 | Q26982 | [[circín starraiceach]] | Galerida cristata | [[:commons:Category:Galerida cristata|Galerida cristata]] | | | [[Íomhá:Galerida cristata distribution map.png|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 128 | Q148583 | [[cirlghealóg]] | Emberiza cirlus | [[:commons:Category:Emberiza cirlus|Emberiza cirlus]] | | 24 | [[Íomhá:Emberiza cirlus distribution map.jpg|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 129 | Q25385 | [[clamhán]] | Buteo buteo | [[:commons:Category:Buteo buteo|Buteo buteo]] | 0.925<br/>60<br/>790<br/>966.5 | 1.24 | [[Íomhá:Buteo buteo distribution map.png|center|128px]] | 34 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 130 | Q233684 | [[clamhán cosfhada]] | Buteo rufinus | [[:commons:Category:Buteo rufinus|Buteo rufinus]] | 73 | | [[Íomhá:ButeoRufinusIUCN2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 131 | Q26407 | [[clamhán lópach]] | Buteo lagopus | [[:commons:Category:Buteo lagopus|Buteo lagopus]] | 824.6<br/>1.027 | 1.35 | [[Íomhá:Buteo lagopus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 132 | Q170466 | [[clamhán riabhach]] | Pernis apivorus | [[:commons:Category:Pernis apivorus|Pernis apivorus]] | 49 | 1.26 | [[Íomhá:PernisApivorusIUCN2018 2.png|center|128px]] | 32 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 133 | Q26420 | [[Clochrán coiteann|clochrán]] | Oenanthe oenanthe | [[:commons:Category:Oenanthe oenanthe|Oenanthe oenanthe]] | | 0.28 | [[Íomhá:Oenanthe oenanthe map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 134 | Q769528 | [[Clochrán earr-rua|clochrán Afganastánach]] | Oenanthe chrysopygia | [[:commons:Category:Oenanthe chrysopygia|Oenanthe chrysopygia]] | | | | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 135 | Q763538 | [[clochrán alabhreac]] | Oenanthe pleschanka | [[:commons:Category:Oenanthe pleschanka|Oenanthe pleschanka]] | 2.43 | | | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 136 | Q385723 | [[Oenanthe hispanica|clochrán cluasdubh]] | Oenanthe hispanica | [[:commons:Category:Oenanthe hispanica|Oenanthe hispanica]] | | | [[Íomhá:OenantheHispanicaIUCNver2019-3.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 137 | Q769093 | [[Clochrán Finsch|clochrán droimbhán]] | Oenanthe finschii | [[:commons:Category:Oenanthe finschii|Oenanthe finschii]] | 26<br/>29 | | | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 138 | Q1303323 | [[Clochrán Coirdíneach|clochrán earrdhearg]] | Oenanthe xanthoprymna | [[:commons:Category:Oenanthe xanthoprymna|Oenanthe xanthoprymna]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 139 | Q769934 | [[clochrán fásaigh]] | Oenanthe deserti | [[:commons:Category:Oenanthe deserti|Oenanthe deserti]] | | | [[Íomhá:OenantheDesertiIUCNver2019-3.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 140 | Q747686 | [[clochrán gainimh]] | Oenanthe isabellina | [[:commons:Category:Oenanthe isabellina|Oenanthe isabellina]] | 3.04<br/>29 | | | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 141 | Q752481 | [[Cnagaire Siriach|cnagaire Síriach]] | Dendrocopos syriacus | [[:commons:Category:Dendrocopos syriacus|Dendrocopos syriacus]] | 5.1 | | [[Íomhá:Dendrocopos syriacus distr new.png|center|128px]] | 10 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 142 | Q207290 | [[Cnagaire droimgheal|cnagaire droimbhán]] | Dendrocopos leucotos | [[:commons:Category:Dendrocopos leucotos|Dendrocopos leucotos]] | | | [[Íomhá:White-backed Woodpecker Dendrocopos leucotos distribution map.png|center|128px]] | 15 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 143 | Q143284 | [[cnagaire dubh]] | Dryocopus martius | [[:commons:Category:Dryocopus martius|Dryocopus martius]] | 11.8 | | [[Íomhá:Dryocopus martius distr.PNG|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 144 | Q166171 | [[cnagaire glas]] | Picus viridis | [[:commons:Category:Picus viridis|Picus viridis]] | 8.9<br/>193 | 41 | [[Íomhá:Picus viridis dis.png|center|128px]] | 19 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 145 | Q27124 | [[cnota]] | Calidris canutus | [[:commons:Category:Calidris canutus|Calidris canutus]] | 19.3<br/>126<br/>148 | 0.5 | [[Íomhá:RedKnotMigration.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 146 | Q156767 | [[cnóshnag Eorpach]] | Sitta europaea | [[:commons:Category:Sitta europaea|Sitta europaea]] | 2.25<br/>23 | 24 | [[Íomhá:Sitta europaea distribution map.png|center|128px]] | 16 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 147 | Q749701 | [[Cnóshnag Neumayer|cnóshnag creige]] | Sitta neumayer | [[:commons:Category:Sitta neumayer|Sitta neumayer]] | 2.43 | | | 15 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 148 | Q514809 | [[cocaitíl]] | Nymphicus hollandicus | [[:commons:Category:Nymphicus hollandicus|Nymphicus hollandicus]] | 5.68<br/>86 | | [[Íomhá:Bird range cockatiel.png|center|128px]] | 20 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 149 | Q1274601 | [[coileach sneachta Caispeach]] | Tetraogallus caspius | [[:commons:Category:Tetraogallus caspius|Tetraogallus caspius]] | 2.59<br/>2.07<br/>75 | 100 | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 150 | Q1137277 | [[coileach sneachta Cugasach]] | Tetraogallus caucasicus | [[:commons:Category:Tetraogallus caucasicus|Tetraogallus caucasicus]] | | 87.5 | | 28 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 151 | Q25332 | [[coirneach]] | Pandion haliaetus | [[:commons:Category:Pandion haliaetus|Pandion haliaetus]] | 1.4 | 1.6 | [[Íomhá:Wiki-Pandion haliaetus.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 152 | Q42326 | [[colm aille]] | Columba livia | [[:commons:Category:Columba livia|Columba livia]] | 294<br/>267 | 690 | [[Íomhá:Columba livia distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 153 | Q26026 | [[Colúr coille|colm coille]] | Columba palumbus | [[:commons:Category:Columba palumbus|Columba palumbus]] | 18.9 | 0.75 | [[Íomhá:Columba-palumbus-dist.png|center|128px]] | 17 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 154 | Q26140 | [[colm gorm]] | Columba oenas | [[:commons:Category:Columba oenas|Columba oenas]] | 16.7 | 0.75 | [[Íomhá:ColumbaOenasIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 22 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 155 | Q170598 | [[condar na nAindéas]] | Vultur gryphus | [[:commons:Category:Vultur gryphus|Vultur gryphus]] | | 3.048 | [[Íomhá:AndeanMap.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 156 | Q25382 | [[corcrán coille]] | Pyrrhula pyrrhula | [[:commons:Category:Pyrrhula pyrrhula|Pyrrhula pyrrhula]] | 2.41<br/>31 | 0.26 | [[Íomhá:PyrrhulaPyrrhulaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 15 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 157 | Q1084895 | [[corcrán coille ceannliath]] | Pyrrhula erythaca | [[:commons:Category:Pyrrhula erythaca|Pyrrhula erythaca]] | 21.7 | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 158 | Q160488 | [[corr chorcra]] | Ardea purpurea | [[:commons:Category:Ardea purpurea|Ardea purpurea]] | 51 | 1.35 | [[Íomhá:ArdeaPurpureaIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 159 | Q171360 | [[corr leitheadach Eoráiseach]] | Platalea leucorodia | [[:commons:Category:Platalea leucorodia|Platalea leucorodia]] | 76 | 1.3 | [[Íomhá:Platalea leucorodia.PNG|center|128px]] | 23 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 160 | Q126216 | [[corr oíche]] | Nycticorax nycticorax | [[:commons:Category:Nycticorax nycticorax|Nycticorax nycticorax]] | 682<br/>590 | 1.06 | [[Íomhá:Nycticorax nycticorax map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 161 | Q722981 | [[corr ríoga]] | Platalea regia | [[:commons:Category:Platalea regia|Platalea regia]] | 69 | 120 | | 22 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 162 | Q191394 | [[corr scréachach]] | Ardeola ralloides | [[:commons:Category:Ardeola ralloides|Ardeola ralloides]] | 16<br/>288 | 0.86 | [[Íomhá:Ardeola ralloides map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 163 | Q144218 | [[coscaróba]] | Coscoroba coscoroba | [[:commons:Category:Coscoroba coscoroba|Coscoroba coscoroba]] | 4.6<br/>3.8<br/>185 | | [[Íomhá:Coscoroba coscoroba map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 164 | Q18859 | [[cosdeargán]] | Tringa totanus | [[:commons:Category:Tringa totanus|Tringa totanus]] | 22.3<br/>129 | 62 | [[Íomhá:TringaTotanusIUCN2019 2.png|center|128px]] | 24 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 165 | Q28103 | [[cosdeargán breac]] | Tringa erythropus | [[:commons:Category:Tringa erythropus|Tringa erythropus]] | 24.5<br/>142<br/>161 | 64 | [[Íomhá:TringaErythropusIUCN.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 166 | Q230837 | [[cromán bánlíoch]] | Circus macrourus | [[:commons:Category:Circus macrourus|Circus macrourus]] | 28<br/>322<br/>445 | 1.09 | [[Íomhá:Circus macrourus distribution map.png|center|128px]] | 29 | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 167 | Q26574 | [[cromán liath]] | Circus pygargus | [[:commons:Category:Circus pygargus|Circus pygargus]] | 24<br/>261<br/>370 | 1.09 | [[Íomhá:Circus pygargus distribution map.png|center|128px]] | 28 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 168 | Q26431 | [[cromán móna iartharach]] | Circus aeruginosus | [[:commons:Category:Circus aeruginosus|Circus aeruginosus]] | 40 | 1.16 | [[Íomhá:Circus aeruginosus distribution map.png|center|128px]] | 34 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 169 | Q25572 | [[cromán na gcearc]] | Circus cyaneus | [[:commons:Category:Circus cyaneus|Circus cyaneus]] | 346<br/>527 | 1.1 | [[Íomhá:Circus cyaneus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 170 | Q27102 | [[crosán]] | Alca torda | [[:commons:Category:Alca torda|Alca torda]] | | 0.661 | [[Íomhá:Alca torda map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 171 | Q18854 | [[crotach]] | Numenius arquata | [[:commons:Category:Numenius arquata|Numenius arquata]] | 76<br/>742<br/>869 | 0.97 | [[Íomhá:NumeniusArquata.png|center|128px]] | 28 | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 172 | Q61857 | [[crotach Artach]] | Numenius borealis | [[:commons:Category:Numenius borealis|Numenius borealis]] | | 70 | [[Íomhá:Numenius borealis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 173 | Q18858 | [[crotach eanaigh]] | Numenius phaeopus | [[:commons:Category:Numenius phaeopus|Numenius phaeopus]] | | 1.07 | [[Íomhá:Numenius phaeopus distribution map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 174 | Q79915 | [[Murlach mara|cruidín]] | Alcedo atthis | [[:commons:Category:Alcedo atthis|Alcedo atthis]] | 4.3 | 25 | [[Íomhá:Alcedo atthis -range map-2-cp.png|center|128px]] | 19.5 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 175 | Q735158 | [[cruidín píbgheal]] | Halcyon smyrnensis | [[:commons:Category:Halcyon smyrnensis|Halcyon smyrnensis]] | | | [[Íomhá:White-throated Kingfisher Range.JPG|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 176 | Q18845 | [[Cuach choiteann|cuach]] | Cuculus canorus | [[:commons:Category:Cuculus canorus|Cuculus canorus]] | 3.22<br/>117<br/>106 | 58 | [[Íomhá:Distribution of Cuculus canorus.PNG|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 177 | Q852265 | [[cuach ghob-bhuí]] | Coccyzus americanus | [[:commons:Category:Coccyzus americanus|Coccyzus americanus]] | | | [[Íomhá:Coccyzus americanus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 178 | Q27442 | [[cuilire alabhreac]] | Ficedula hypoleuca | [[:commons:Category:Ficedula hypoleuca|Ficedula hypoleuca]] | 1.7<br/>12 | 22 | [[Íomhá:FicedulaHypoleucaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 179 | Q241499 | [[cuilire broinnrua]] | Ficedula parva | [[:commons:Category:Ficedula parva|Ficedula parva]] | 1.45 | | [[Íomhá:FicedulaParvaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 180 | Q1591580 | [[cuilire leathmhuinceach]] | Ficedula semitorquata | [[:commons:Category:Ficedula semitorquata|Ficedula semitorquata]] | | | | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 181 | Q26607 | [[cuilire liath]] | Muscicapa striata | [[:commons:Category:Muscicapa striata|Muscicapa striata]] | 1.92 | 24 | [[Íomhá:MuscicapaStriataIUCN2019-3.png|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 182 | Q690826 | [[Cuilire bán|cuilire muinceach]] | Ficedula albicollis | [[:commons:Category:Ficedula albicollis|Ficedula albicollis]] | 1.6 | | [[Íomhá:FicedulaAlbicollisIUCN2019-3.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 183 | Q25345384 | [[cág]] | Coloeus monedula | [[:commons:Category:Coloeus monedula|Coloeus monedula]] | | 0.65 | [[Íomhá:Corvus monedula distribution de.svg|center|128px]] | 20 | |- | style='text-align:right'| 184 | Q191386 | [[cág gob-bhuí]] | Pyrrhocorax graculus | [[:commons:Category:Pyrrhocorax graculus|Pyrrhocorax graculus]] | | | [[Íomhá:Pyrrhocoraxgraculusmap.png|center|128px]] | 19 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 185 | Q208405 | [[cánóg dhubh]] | Puffinus puffinus | [[:commons:Category:Puffinus puffinus|Puffinus puffinus]] | 521 | 82 | [[Íomhá:Puffinus puffinus distribution.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 186 | Q25234 | [[Lon dubh|céirseach]] | Turdus merula | [[:commons:Category:Turdus merula|Turdus merula]] | | 36 | [[Íomhá:Turdus merula distribution map.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 187 | Q244197 | [[Cíobhaí Beag Breac|cíobhaí beag breac]] | Apteryx owenii | [[:commons:Category:Apteryx owenii|Apteryx owenii]] | 285 | | [[Íomhá:Apteryx owenii - distribution map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 188 | Q734829 | [[Cíobhaí Donn an Oileáin Thuaidh|cíobhaí donn an Oileáin Thuaidh]] | Apteryx mantelli | [[:commons:Category:Apteryx mantelli|Apteryx mantelli]] | 2.25<br/>2.955 | | [[Íomhá:North Island Brown Kiwi.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 189 | Q730091 | [[Cíobhaí Mór Breac|cíobhaí mór breac]] | Apteryx haastii | [[:commons:Category:Apteryx haastii|Apteryx haastii]] | 425 | | [[Íomhá:418px-NZ-kiwimapApteryx haastii.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 190 | Q26657 | [[Cíorbhuí coiteann|cíorbhuí]] | Regulus regulus | [[:commons:Category:Regulus regulus|Regulus regulus]] | 0.77 | 14 | [[Íomhá:Regulus regulus map.png|center|128px]] | 17 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 191 | Q869023 | [[cíorlacha Phatagónach]] | Lophonetta specularioides | [[:commons:Category:Lophonetta specularioides|Lophonetta specularioides]] | | | [[Íomhá:Lophonetta specularioides map.svg|center|128px]] | 30 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 192 | Q80362 | [[cúr dubh]] | Milvus migrans | [[:commons:Category:Milvus migrans|Milvus migrans]] | 56<br/>828 | 1.52 | [[Íomhá:Milvus migrans distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 193 | Q156250 | [[cúr rua]] | Milvus milvus | [[:commons:Category:Milvus milvus|Milvus milvus]] | 63<br/>1.012<br/>1.232 | 1.66 | [[Íomhá:Milvus milvus distr.png|center|128px]] | 31 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 194 | Q184825 | [[deargán sneachta]] | Turdus iliacus | [[:commons:Category:Turdus iliacus|Turdus iliacus]] | 4.9<br/>62 | 0.36 | [[Íomhá:Turdus iliacus map.svg|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 195 | Q11380593 | [[deargéadan beag]] | Acanthis cabaret | [[:commons:Category:Acanthis cabaret|Acanthis cabaret]] | | | [[Íomhá:Carduelis cabaret map.png|center|128px]] | | |- | style='text-align:right'| 196 | Q20754771 | [[deargéadan coiteann]] | Acanthis flammea | [[:commons:Category:Acanthis flammea|Acanthis flammea]] | | 23 | [[Íomhá:AcanthisFlammeaIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 197 | Q26698 | [[donnóg]] | Prunella modularis | [[:commons:Category:Prunella modularis|Prunella modularis]] | | 0.21 | [[Íomhá:PrunellaModularisIUCN.png|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 198 | Q167230 | [[Snámhaí balla|dreapaire balla]] | Tichodroma muraria | [[:commons:Category:Tichodroma muraria|Tichodroma muraria]] | | | [[Íomhá:Mauerläufer1.png|center|128px]] | 19 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 199 | Q25740 | [[dreoilín]] | Troglodytes troglodytes | [[:commons:Category:Troglodytes troglodytes|Troglodytes troglodytes]] | | 15 | [[Íomhá:TroglodytesTroglodytesIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 200 | Q27160 | [[droimneach beag]] | Larus fuscus | [[:commons:Category:Larus fuscus|Larus fuscus]] | 880<br/>755 | 1.34 | [[Íomhá:Larus fuscus map.svg|center|128px]] | 25 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 201 | Q26629 | [[droimneach mór]] | Larus marinus | [[:commons:Category:Larus marinus|Larus marinus]] | | 1.67 | [[Íomhá:Larus marinus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 202 | Q25469 | [[Druid choiteann|druid]] | Sturnus vulgaris | [[:commons:Category:Sturnus vulgaris|Sturnus vulgaris]] | | 0.38 | [[Íomhá:Sturnus vulgaris map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 203 | Q890912 | [[Druid droimchorcra|druid dauria]] | Agropsar sturninus | [[:commons:Category:Agropsar sturninus|Agropsar sturninus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 204 | Q20823352 | [[druid rósach]] | Pastor roseus | [[:commons:Category:Pastor roseus|Pastor roseus]] | 6.6<br/>79.6<br/>66.9 | | [[Íomhá:PastorRoseusIUCNver2020-1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 205 | Q25402 | [[eala bhalbh]] | Cygnus olor | [[:commons:Category:Cygnus olor|Cygnus olor]] | 11.8<br/>9.67 | 230 | [[Íomhá:CygnusOlorIUCN2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 206 | Q131044 | [[eala dhubh]] | Cygnus atratus | [[:commons:Category:Cygnus atratus|Cygnus atratus]] | 258<br/>6.2<br/>5.1 | 180 | [[Íomhá:Black Swan.png|center|128px]] | 38 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 207 | Q25612 | [[eala ghlórach]] | Cygnus cygnus | [[:commons:Category:Cygnus cygnus|Cygnus cygnus]] | 331<br/>14<br/>8.75 | 2.29 | [[Íomhá:Cygnus-cygnus.png|center|128px]] | 36 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 208 | Q244432 | [[eala phíbdhubh]] | Cygnus melancoryphus | [[:commons:Category:Cygnus melancoryphus|Cygnus melancoryphus]] | | | [[Íomhá:Cygnus melancoryphus map.svg|center|128px]] | 35 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 209 | Q26603 | [[eala thundra]] | Cygnus columbianus | [[:commons:Category:Cygnus columbianus|Cygnus columbianus]] | 7.258<br/>6.305 | 1.98 | [[Íomhá:Cygnus columbianus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 210 | Q26620 | [[earrdheargán]] | Phoenicurus phoenicurus | [[:commons:Category:Phoenicurus phoenicurus|Phoenicurus phoenicurus]] | | 22 | [[Íomhá:Distribution ph phoenicurus.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 211 | Q796484 | [[Earrdheargán báneiteach|earrdheargán Cugasach]] | Phoenicurus erythrogastrus | [[:commons:Category:Phoenicurus erythrogastrus|Phoenicurus erythrogastrus]] | | | | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 212 | Q26755 | [[earrdheargán dubh]] | Phoenicurus ochruros | [[:commons:Category:Phoenicurus ochruros|Phoenicurus ochruros]] | | 25 | [[Íomhá:DistributionBlackRedstart.png|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 213 | Q748290 | [[fabhcún Barbarach]] | Falco pelegrinoides | [[:commons:Category:Falco peregrinus pelegrinoides|Falco peregrinus pelegrinoides]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 214 | Q33554 | [[fabhcún Lanner]] | Falco biarmicus | [[:commons:Category:Falco biarmicus|Falco biarmicus]] | | 100.5 | [[Íomhá:FalcoBiarmicusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 32 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 215 | Q165974 | [[fabhcún Saker]] | Falco cherrug | [[:commons:Category:Falco cherrug|Falco cherrug]] | 53<br/>875<br/>1.13 | 111.5 | [[Íomhá:Falco cherrug distr.png|center|128px]] | 30 | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 216 | Q179625 | [[fabhcún cosdearg]] | Falco vespertinus | [[:commons:Category:Falco vespertinus|Falco vespertinus]] | 17<br/>150<br/>167 | 0.72 | [[Íomhá:Falco vespertinus distr.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 217 | Q30535 | [[Falco peregrinus|fabhcún gorm]] | Falco peregrinus | [[:commons:Category:Falco peregrinus|Falco peregrinus]] | | 1.02 | [[Íomhá:PeregrineRangeMap.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 218 | Q177688 | [[fabhcún tuaithe]] | Falco rusticolus | [[:commons:Category:Falco rusticolus|Falco rusticolus]] | | 58 | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 219 | Q206840 | [[falaróp gobchaol]] | Phalaropus lobatus | [[:commons:Category:Phalaropus lobatus|Phalaropus lobatus]] | 6.3<br/>35<br/>39 | 0.34 | [[Íomhá:Phalaropus lobatus map.svg|center|128px]] | 19 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 220 | Q208335 | [[falaróp gobmhór]] | Phalaropus fulicarius | [[:commons:Category:Phalaropus fulicarius|Phalaropus fulicarius]] | | 0.42 | [[Íomhá:Phalaropus fulicarius map.svg|center|128px]] | 19 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 221 | Q26470 | [[falcóg bheag]] | Alle alle | [[:commons:Category:Alle alle|Alle alle]] | 28 | 0.32 | [[Íomhá:Alle alle - distribution map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 222 | Q683138 | [[faoileán Airméanach]] | Larus armenicus | [[:commons:Category:Larus armenicus|Larus armenicus]] | 1 | 140 | [[Íomhá:Larus armenicus range.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 223 | Q2735427 | [[Faoileán Heuglin|faoileán Sibéarach]] | Larus heuglini | [[:commons:Category:Larus fuscus heuglini|Larus fuscus heuglini]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 224 | Q619065 | [[faoileán an Aigéin Chiúin]] | Larus pacificus | [[:commons:Category:Larus pacificus|Larus pacificus]] | 98.4<br/>1.55<br/>1.077 | 147 | | 24 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 225 | Q754885 | [[faoileán bandghobach]] | Larus delawarensis | [[:commons:Category:Larus delawarensis|Larus delawarensis]] | 566<br/>471 | 1150 | [[Íomhá:Larus delawarensis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 226 | Q26427 | [[faoileán bán]] | Larus canus | [[:commons:Category:Larus canus|Larus canus]] | 413<br/>360 | 1.11 | [[Íomhá:Larus canus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 227 | Q27375 | [[faoileán glas]] | Larus hyperboreus | [[:commons:Category:Larus hyperboreus|Larus hyperboreus]] | 1.576<br/>1.249 | 158 | [[Íomhá:Larus hyperboreus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 228 | Q391421 | [[Crotach gobchaol|faoileán gobchaol]] | Chroicocephalus genei | [[:commons:Category:Chroicocephalus genei|Chroicocephalus genei]] | 29<br/>275<br/>236 | 102 | [[Íomhá:ChroicocephalusGeneiIUCN.svg|center|128px]] | 22 | |- | style='text-align:right'| 229 | Q389505 | [[faoileán gáiriteach]] | Larus cachinnans | [[:commons:Category:Larus cachinnans|Larus cachinnans]] | 60<br/>1.275<br/>1.033 | 141 | [[Íomhá:LarusCachinnansIUCN2019-2.png|center|128px]] | 27 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 230 | Q28236 | [[faoileán scadán]] | Larus argentatus | [[:commons:Category:Larus argentatus|Larus argentatus]] | | 1.34 | [[Íomhá:Larus argentatus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 231 | Q704982 | [[faoileán scadán cosbhuí]] | Larus michahellis | [[:commons:Category:Larus michahellis|Larus michahellis]] | | 130 | [[Íomhá:Larus michahellis map.png|center|128px]] | 28 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 232 | Q742574 | [[feadlacha aghaidhbhán]] | Dendrocygna viduata | [[:commons:Category:Dendrocygna viduata|Dendrocygna viduata]] | 36<br/>674 | | [[Íomhá:Dendrocygnaviduatarange.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 233 | Q378192 | [[feadlacha na nIndiacha Thiar]] | Dendrocygna arborea | [[:commons:Category:Dendrocygna arborea|Dendrocygna arborea]] | 54 | | [[Íomhá:Dendrocygna arborea map.svg|center|128px]] | 30 | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 234 | Q752461 | [[feadlacha tharrdhubh]] | Dendrocygna autumnalis | [[:commons:Category:Dendrocygna autumnalis|Dendrocygna autumnalis]] | 831 | | [[Íomhá:Dendrocygna autumnalis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 235 | Q752485 | [[Feadóg Áiseach|feadóg Chaispeach]] | Anarhynchus asiaticus | [[:commons:Category:Charadrius asiaticus|Charadrius asiaticus]] | | 58 | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 236 | Q21148 | [[feadóg bhuí]] | Pluvialis apricaria | [[:commons:Category:Pluvialis apricaria|Pluvialis apricaria]] | 32.8<br/>175 | 72 | [[Íomhá:Pluvialis apricaria map.svg|center|128px]] | 29 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 237 | Q18865 | [[feadóg bhuí Chiúin-Aigéanach]] | Pluvialis fulva | [[:commons:Category:Pluvialis fulva|Pluvialis fulva]] | 18<br/>135 | 44 | [[Íomhá:PluvialisFulvaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 238 | Q216836 | [[feadóg bhuí Mheiriceánach]] | Pluvialis dominica | [[:commons:Category:Pluvialis dominica|Pluvialis dominica]] | 26<br/>145 | 0.62 | [[Íomhá:Pluvialis dominica map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 239 | Q26816 | [[feadóg chladaigh]] | Charadrius hiaticula | [[:commons:Category:Charadrius hiaticula|Charadrius hiaticula]] | 10.9 | 0.41 | [[Íomhá:Charadrius hiaticula map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 240 | Q752398 | [[Pilibín Indiach|feadóg dheargsprochallach]] | Vanellus indicus | [[:commons:Category:Vanellus indicus|Vanellus indicus]] | | 0.683 | [[Íomhá:Vanellus indicus map.svg|center|128px]] | 28 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 241 | Q827245 | [[feadóg earrbhán]] | Vanellus leucurus | [[:commons:Category:Vanellus leucurus|Vanellus leucurus]] | | 62.5 | | 22 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 242 | Q18857 | [[feadóg ghainimh mhór]] | Charadrius leschenaultii | [[:commons:Category:Charadrius leschenaultii|Charadrius leschenaultii]] | | 52 | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 243 | Q18835 | [[feadóg ghlas]] | Pluvialis squatarola | [[:commons:Category:Pluvialis squatarola|Pluvialis squatarola]] | | 77 | [[Íomhá:Pluvialis squatarola map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 244 | Q755737 | [[feadóg ghlórach]] | Charadrius vociferus | [[:commons:Category:Charadrius vociferus|Charadrius vociferus]] | | 61 | [[Íomhá:Charadrius vociferus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 245 | Q468009 | [[feadóg mhionbhosach]] | Charadrius semipalmatus | [[:commons:Category:Charadrius semipalmatus|Charadrius semipalmatus]] | | 47.5 | [[Íomhá:Charadrius semipalmatus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 246 | Q18851 | [[feadóigín chladaigh]] | Charadrius dubius | [[:commons:Category:Charadrius dubius|Charadrius dubius]] | 7.7 | 45 | [[Íomhá:CharadriusDubiusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 24 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 247 | Q18855 | [[feadóigín chosdubh]] | Charadrius alexandrinus | [[:commons:Category:Charadrius alexandrinus|Charadrius alexandrinus]] | 47 | 42.5 | [[Íomhá:CharadriusAlexandrinusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 248 | Q25405 | [[Caróg liath|feannóg]] | Corvus cornix | [[:commons:Category:Corvus cornix|Corvus cornix]] | | 98 | [[Íomhá:Corvus cornix map.svg|center|128px]] | 18 | |- | style='text-align:right'| 249 | Q168514 | [[Fearán Eorpach|fearán]] | Streptopelia turtur | [[:commons:Category:Streptopelia turtur|Streptopelia turtur]] | 8.2<br/>136 | 50 | [[Íomhá:StreptopeliaTurturIUCN.png|center|128px]] | 15 | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 250 | Q54696 | [[fearán baicdhubh]] | Streptopelia decaocto | [[:commons:Category:Streptopelia decaocto|Streptopelia decaocto]] | 9.2<br/>193 | 30 | [[Íomhá:StreptopeliaDecaoctoIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 251 | Q750027 | [[fearán gubhach]] | Zenaida macroura | [[:commons:Category:Zenaida macroura|Zenaida macroura]] | | | [[Íomhá:Zenaida macroura map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 252 | Q391198 | [[Colm gáiriteach|fearán pailme]] | Spilopelia senegalensis | [[:commons:Category:Spilopelia senegalensis|Spilopelia senegalensis]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 253 | Q25357 | [[fiach dubh]] | Corvus corax | [[:commons:Category:Corvus corax|Corvus corax]] | 689<br/>1625<br/>1041<br/>25 | 120<br/>150 | [[Íomhá:Corvus corax map.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 254 | Q25393 | [[filiméala]] | Luscinia megarhynchos | [[:commons:Category:Luscinia megarhynchos|Luscinia megarhynchos]] | 2.65 | 24 | [[Íomhá:LusciniaMegarhynchosIUCN.svg|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 255 | Q206130 | [[filiméala smólaigh]] | Luscinia luscinia | [[:commons:Category:Luscinia luscinia|Luscinia luscinia]] | 3.06 | | [[Íomhá:LusciniaLusciniaIUCN.svg|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 256 | Q192058 | [[foitheach cluasach]] | Podiceps auritus | [[:commons:Category:Podiceps auritus|Podiceps auritus]] | 22.5<br/>449.5 | 62 | [[Íomhá:Slavonian Grebe-location-map-en.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 257 | Q579718 | [[foitheach gob-alabhreac]] | Podilymbus podiceps | [[:commons:Category:Podilymbus podiceps|Podilymbus podiceps]] | 20.5<br/>522<br/>358 | 54 | [[Íomhá:Podilymbus podiceps map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 258 | Q25422 | [[foitheach mór]] | Podiceps cristatus | [[:commons:Category:Podiceps cristatus|Podiceps cristatus]] | 39.5<br/>920<br/>830 | 88 | [[Íomhá:PodicepsCristatusIUCN2019-2.png|center|128px]] | 28 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 259 | Q185183 | [[foitheach píbdhubh]] | Podiceps nigricollis | [[:commons:Category:Podiceps nigricollis|Podiceps nigricollis]] | | 58 | [[Íomhá:Black-necked Grebe-map-location-map-en.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 260 | Q179919 | [[foitheach píbrua]] | Podiceps grisegena | [[:commons:Category:Podiceps grisegena|Podiceps grisegena]] | 30.5<br/>873.5<br/>785.4 | 0.725 | [[Íomhá:PodicepsGrisegenaIUCNver2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 261 | Q21062 | [[foracha]] | Uria aalge | [[:commons:Category:Uria aalge|Uria aalge]] | 108 | 0.707 | [[Íomhá:Uria aalge map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 262 | Q212055 | [[foracha dhubh]] | Cepphus grylle | [[:commons:Category:Cepphus grylle|Cepphus grylle]] | 381 | 55 | [[Íomhá:Cepphus grylle map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 263 | Q285165 | [[Francolin dubh|francóilín dubh]] | Francolinus francolinus | [[:commons:Category:Francolinus francolinus|Francolinus francolinus]] | 425<br/>355 | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 264 | Q25961 | [[Alauda arvensis|fuiseog]] | Alauda arvensis | [[:commons:Category:Alauda arvensis|Alauda arvensis]] | | 0.35 | [[Íomhá:AlaudaArvensisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 265 | Q207249 | [[fuiseog adharcach]] | Eremophila alpestris | [[:commons:Category:Eremophila alpestris|Eremophila alpestris]] | | 32 | [[Íomhá:EremophilaAlpestrisIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 266 | Q470853 | [[Fuiseog chalandra|fuiseog aithriseach]] | Melanocorypha calandra | [[:commons:Category:Melanocorypha calandra|Melanocorypha calandra]] | 63<br/>55 | | [[Íomhá:Melanocorypha calandra distribution map.png|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 267 | Q1137284 | [[fuiseog bháneiteach]] | Alauda leucoptera | [[:commons:Category:Alauda leucoptera|Alauda leucoptera]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 268 | Q26969 | [[fuiseog choille]] | Lullula arborea | [[:commons:Category:Lullula arborea|Lullula arborea]] | | 29 | [[Íomhá:Lullula arborea distribution map.png|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 269 | Q318893 | [[Fuiseog Elton|fuiseog dhubh]] | Melanocorypha yeltoniensis | [[:commons:Category:Melanocorypha yeltoniensis|Melanocorypha yeltoniensis]] | 4.34<br/>63.7<br/>56.4 | | | 15 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 270 | Q819885 | [[fuiseog dhébhallach]] | Melanocorypha bimaculata | [[:commons:Category:Melanocorypha bimaculata|Melanocorypha bimaculata]] | 4.04<br/>54 | | [[Íomhá:Melanocorypha bimaculata distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 271 | Q24843 | [[fuiseog ladharghearr]] | Calandrella brachydactyla | [[:commons:Category:Calandrella brachydactyla|Calandrella brachydactyla]] | | | [[Íomhá:CalandrellaBrachydactylaIUCN2019 2.png|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 272 | Q525871 | [[fuiseog oirthearach]] | Alauda gulgula | [[:commons:Category:Alauda gulgula|Alauda gulgula]] | | | | 10 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 273 | Q25429 | [[fáinleog]] | Hirundo rustica | [[:commons:Category:Hirundo rustica|Hirundo rustica]] | | 0.32 | [[Íomhá:Hirundo rustica.png|center|128px]] | 13.5 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 274 | Q26055 | [[gabhlán binne]] | Delichon urbicum | [[:commons:Category:Delichon urbicum|Delichon urbicum]] | | 0.29 | [[Íomhá:Delichon urbicum.png|center|128px]] | 15 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 275 | Q165923 | [[gabhlán bánlíoch]] | Apus pallidus | [[:commons:Category:Apus pallidus|Apus pallidus]] | 3.5<br/>41.3 | 0.44 | | 22 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 276 | Q213216 | [[gabhlán creige Eoráiseach]] | Ptyonoprogne rupestris | [[:commons:Category:Ptyonoprogne rupestris|Ptyonoprogne rupestris]] | 2.08<br/>20 | 0.32 | [[Íomhá:Ptyonoprogne rupestris.png|center|128px]] | 15 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 277 | Q31769 | [[gabhlán earrspíonach]] | Hirundapus caudacutus | [[:commons:Category:Hirundapus caudacutus|Hirundapus caudacutus]] | | | [[Íomhá:HirundapusCaudacutusDistribution.png|center|128px]] | 40 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 278 | Q25909 | [[gabhlán gainimh]] | Riparia riparia | [[:commons:Category:Riparia riparia|Riparia riparia]] | | 0.27 | [[Íomhá:Riparia riparia map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 279 | Q25377 | [[gabhlán gaoithe]] | Apus apus | [[:commons:Category:Apus apus|Apus apus]] | 3.5 | 0.4 | [[Íomhá:Apus apus distribution map.png|center|128px]] | 20 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 280 | Q321267 | [[Gabhlán Alpach|gabhlán gaoithe alpach]] | Tachymarptis melba | [[:commons:Category:Tachymarptis melba|Tachymarptis melba]] | 6.05<br/>96 | | [[Íomhá:TachymarptisMelbaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 281 | Q611324 | [[Gabhlán beag|gabhlán gaoithe beag]] | Apus affinis | [[:commons:Category:Apus affinis|Apus affinis]] | | | [[Íomhá:ApusAffinisDistribution.png|center|128px]] | 23 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 282 | Q912863 | [[gabhlán simléir]] | Chaetura pelagica | [[:commons:Category:Chaetura pelagica|Chaetura pelagica]] | 23.6 | | [[Íomhá:Chimney Swift range.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 283 | Q128002 | [[gaineamhchearc Pallas]] | Syrrhaptes paradoxus | [[:commons:Category:Syrrhaptes paradoxus|Syrrhaptes paradoxus]] | 21 | 69 | [[Íomhá:SyrrhaptesParadoxusIUCN.png|center|128px]] | 24 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 284 | Q18875 | [[Geabhróg choiteann|geabhróg]] | Sterna hirundo | [[:commons:Category:Sterna hirundo|Sterna hirundo]] | | 0.88 | [[Íomhá:CommonTernmap.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 285 | Q26800 | [[geabhróg Artach]] | Sterna paradisaea | [[:commons:Category:Sterna paradisaea|Sterna paradisaea]] | 114 | 0.8 | [[Íomhá:Sterna paradisaea distribution and migration map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 286 | Q27129 | [[geabhróg Chaispeach]] | Hydroprogne caspia | [[:commons:Category:Hydroprogne caspia|Hydroprogne caspia]] | 680<br/>588 | 133.5 | [[Íomhá:Hydroprogne caspia map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 287 | Q12267692 | [[geabhróg bheag]] | Sternula albifrons | [[:commons:Category:Sternula albifrons|Sternula albifrons]] | 10<br/>57 | 0.52 | [[Íomhá:SternulaAlbifronsIUCN.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 288 | Q233616 | [[geabhróg bhroinndubh]] | Chlidonias hybrida | [[:commons:Category:Chlidonias hybrida|Chlidonias hybrida]] | 90<br/>78 | 67 | [[Íomhá:ChlidoniasHybridaIUCN2019 3.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 289 | Q241753 | [[geabhróg bháneiteach]] | Chlidonias leucopterus | [[:commons:Category:Chlidonias leucopterus|Chlidonias leucopterus]] | 10.5 | 0.65 | [[Íomhá:Chlidonias leucopterus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 290 | Q27215 | [[geabhróg dhubh]] | Chlidonias niger | [[:commons:Category:Chlidonias niger|Chlidonias niger]] | 11<br/>60 | 0.539 | [[Íomhá:Chlidonias niger map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 291 | Q18834 | [[geabhróg ghobdhubh]] | Gelochelidon nilotica | [[:commons:Category:Gelochelidon nilotica|Gelochelidon nilotica]] | | 94 | [[Íomhá:Gelochelidon nilotica map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 292 | Q321293 | [[geabhróg rósach]] | Sterna dougallii | [[:commons:Category:Sterna dougallii|Sterna dougallii]] | | 76 | [[Íomhá:Sterna dougallii map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 293 | Q27547 | [[geabhróg scothdhubh]] | Thalasseus sandvicensis | [[:commons:Category:Thalasseus sandvicensis|Thalasseus sandvicensis]] | | 1 | [[Íomhá:ThalasseusSandvicensisIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 294 | Q466200 | [[Gealbhan Easpáinneach|gealbhan Spáinneach]] | Passer hispaniolensis | [[:commons:Category:Passer hispaniolensis|Passer hispaniolensis]] | | | [[Íomhá:SpanishSparrowMap.svg|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 295 | Q14683 | [[gealbhan binne]] | Passer domesticus | [[:commons:Category:Passer domesticus|Passer domesticus]] | | 239 | [[Íomhá:PasserDomesticusDistribution.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 296 | Q25968 | [[gealbhan crainn]] | Passer montanus | [[:commons:Category:Passer montanus|Passer montanus]] | | 21 | [[Íomhá:Passermontanusmap.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 297 | Q736313 | [[Gealbhan petronia|gealbhan creige]] | Petronia petronia | [[:commons:Category:Petronia petronia|Petronia petronia]] | | | | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 298 | Q1318638 | [[Gealbhan ladharghearr|gealbhan mílítheach]] | Carpospiza brachydactyla | [[:commons:Category:Carpospiza brachydactyla|Carpospiza brachydactyla]] | | | | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 299 | Q422873 | [[gealbhan sionnaigh]] | Passerella iliaca | [[:commons:Category:Passerella iliaca|Passerella iliaca]] | | | [[Íomhá:Passerella iliaca map 2.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 300 | Q499290 | [[Glasán gléigeal|gealbhan sneachta]] | Montifringilla nivalis | [[:commons:Category:Montifringilla nivalis|Montifringilla nivalis]] | | | [[Íomhá:MontifringillaNivalisIUCN2019-3.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 301 | Q27220 | [[gealóg bhuachair]] | Emberiza calandra | [[:commons:Category:Emberiza calandra|Emberiza calandra]] | | 29 | [[Íomhá:EmberizaCalandraIUCN2018 2.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 302 | Q334183 | [[gealóg cheanndubh]] | Emberiza melanocephala | [[:commons:Category:Emberiza melanocephala|Emberiza melanocephala]] | 3.08<br/>28 | | [[Íomhá:EmberizaMap.svg|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 303 | Q206630 | [[gealóg gharraí]] | Emberiza hortulana | [[:commons:Category:Emberiza hortulana|Emberiza hortulana]] | 2.48 | 26 | [[Íomhá:EmberizaHortulanaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 11 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 304 | Q26961 | [[gealóg ghiolcaí]] | Emberiza schoeniclus | [[:commons:Category:Emberiza schoeniclus|Emberiza schoeniclus]] | | 24 | [[Íomhá:EmberizaSchoeniclusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 305 | Q837753 | [[Gealóg Chretzschmar|gealóg liathghorm]] | Emberiza caesia | [[:commons:Category:Emberiza caesia|Emberiza caesia]] | 2.31 | | [[Íomhá:Emberiza caesia 2.jpg|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 306 | Q648313 | [[Gealóg Bhuchanan|gealóg liathmhuinceach]] | Emberiza buchanani | [[:commons:Category:Emberiza buchanani|Emberiza buchanani]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 307 | Q26416 | [[gealóg shneachta]] | Plectrophenax nivalis | [[:commons:Category:Plectrophenax nivalis|Plectrophenax nivalis]] | | 35 | [[Íomhá:Plectrophenax nivalis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 308 | Q28358 | [[Gearg choiteann|gearg]] | Coturnix coturnix | [[:commons:Category:Coturnix coturnix|Coturnix coturnix]] | 8.2 | 34 | [[Íomhá:CoturnixCoturnixIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 18 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 309 | Q852146 | [[gearg Himiléach]] | Ophrysia superciliosa | [[:commons:Category:Ophrysia superciliosa|Ophrysia superciliosa]] | | | [[Íomhá:Ophrysia map.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 310 | Q716869 | [[gearg Sheapánach]] | Coturnix japonica | [[:commons:Category:Coturnix japonica|Coturnix japonica]] | 8 | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 311 | Q142651 | [[gearg bhabaight]] | Colinus virginianus | [[:commons:Category:Colinus virginianus|Colinus virginianus]] | 8.9<br/>171 | 34.5 | [[Íomhá:Colinus virginianus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 312 | Q237670 | [[gearr Baillon]] | Zapornia pusilla | [[:commons:Category:Zapornia pusilla|Zapornia pusilla]] | 35 | | [[Íomhá:PorzanaPusillaIUCN2019 2.png|center|128px]] | 18 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 313 | Q270680 | [[gearr beag]] | Zapornia parva | [[:commons:Category:Zapornia parva|Zapornia parva]] | 7.9 | 36.5 | [[Íomhá:ZaporniaParvaIUCNver2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 314 | Q194024 | [[gearr breac]] | Porzana porzana | [[:commons:Category:Porzana porzana|Porzana porzana]] | 10.9<br/>80 | 0.38 | [[Íomhá:Porzana porzana distribution map.png|center|128px]] | 18 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 315 | Q936740 | [[gearr sora]] | Porzana carolina | [[:commons:Category:Porzana carolina|Porzana carolina]] | 8.9 | 37.5 | [[Íomhá:Porzana carolina map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 316 | Q921335 | [[glasán Mongólach]] | Bucanetes mongolicus | [[:commons:Category:Bucanetes mongolicus|Bucanetes mongolicus]] | | | [[Íomhá:Bucanetes mongolicus Distribution Map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 317 | Q27075785 | [[glasán darach]] | Chloris chloris | [[:commons:Category:Chloris chloris|Chloris chloris]] | 2.17 | 0.25 | [[Íomhá:Carduelis chloris distribution map.png|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 318 | Q559977 | [[Glasán cródheargach|glasán deargeiteach]] | Rhodopechys sanguineus | [[:commons:Category:Rhodopechys sanguineus|Rhodopechys sanguineus]] | | | | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 319 | Q174088 | [[glasán gobmhór]] | Coccothraustes coccothraustes | [[:commons:Category:Coccothraustes coccothraustes|Coccothraustes coccothraustes]] | | 31 | [[Íomhá:Rangemap-grosbec.png|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 320 | Q559883 | [[Glasán cogalach|glasán trumpa]] | Bucanetes githagineus | [[:commons:Category:Bucanetes githagineus|Bucanetes githagineus]] | | | [[Íomhá:Bucanetes githagineus map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 321 | Q25984 | [[glasóg bhuí]] | Motacilla flava | [[:commons:Category:Motacilla flava|Motacilla flava]] | | 0.26 | [[Íomhá:MotacillaFlavaIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 322 | Q25399 | [[glasóg bhán]] | Motacilla alba | [[:commons:Category:Motacilla alba|Motacilla alba]] | | 0.26 | [[Íomhá:Motacilla alba distribution.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 323 | Q206540 | [[glasóg chiotrónach]] | Motacilla citreola | [[:commons:Category:Motacilla citreola|Motacilla citreola]] | | | [[Íomhá:MotacillaCitreolaIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 324 | Q201316 | [[glasóg liath]] | Motacilla cinerea | [[:commons:Category:Motacilla cinerea|Motacilla cinerea]] | 1.91<br/>17.4 | 26 | [[Íomhá:MotacillaCinereaDistributionMapIUCNv8 2.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 325 | Q27075852 | [[gleoiseach]] | Linaria cannabina | [[:commons:Category:Linaria cannabina|Linaria cannabina]] | 1.66<br/>19 | 0.24 | [[Íomhá:LinariaCannabinaIUCN2019 2.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 326 | Q10965357 | [[gleoiseach sléibhe]] | Linaria flavirostris | [[:commons:Category:Linaria flavirostris|Linaria flavirostris]] | 1.37 | 23 | [[Íomhá:LinariaFlavirostrisIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 327 | Q839834 | [[gobach mór broinnrósach]] | Pheucticus ludovicianus | [[:commons:Category:Pheucticus ludovicianus|Pheucticus ludovicianus]] | 44 | | [[Íomhá:Pheucticus ludovicianus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 328 | Q788649 | [[gobadáinín Baird]] | Calidris bairdii | [[:commons:Category:Calidris bairdii|Calidris bairdii]] | 9.6 | 38 | [[Íomhá:Calidris bairdii map.svg|center|128px]] | 21 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 329 | Q58921 | [[gobadáinín Temminck]] | Calidris temminckii | [[:commons:Category:Calidris temminckii|Calidris temminckii]] | 5.8<br/>24.3<br/>27.8 | 36 | [[Íomhá:Calidris temminckii distribution map.png|center|128px]] | 21 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 330 | Q27232 | [[gobadáinín beag]] | Calidris minuta | [[:commons:Category:Calidris minuta|Calidris minuta]] | 6.3<br/>24<br/>27.1 | 36 | [[Íomhá:CalidrisMinutaIUCNver2019 2.png|center|128px]] | 22 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 331 | Q913052 | [[gobadáinín bídeach]] | Calidris minutilla | [[:commons:Category:Calidris minutilla|Calidris minutilla]] | | | [[Íomhá:Calidris minutilla map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 332 | Q62345 | [[gobadáinín crotaigh]] | Calidris ferruginea | [[:commons:Category:Calidris ferruginea|Calidris ferruginea]] | 12 | 44 | [[Íomhá:Curlew sandpiper rangemap.svg|center|128px]] | 19 | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 333 | Q845969 | [[gobadáinín ladharfhada]] | Calidris subminuta | [[:commons:Category:Calidris subminuta|Calidris subminuta]] | 7.5<br/>29<br/>32 | 30.5 | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 334 | Q18860 | [[gobadáinín píbrua]] | Calidris ruficollis | [[:commons:Category:Calidris ruficollis|Calidris ruficollis]] | 8.3<br/>26 | 31 | [[Íomhá:Red-necked Stint.jpg|center|128px]] | 21 | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 335 | Q18850 | [[Gobadán coiteann|gobadán]] | Actitis hypoleucos | [[:commons:Category:Actitis hypoleucos|Actitis hypoleucos]] | | 0.273 | [[Íomhá:ActitisHypoleucosIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 336 | Q18856 | [[gobadán Terek]] | Xenus cinereus | [[:commons:Category:Xenus cinereus|Xenus cinereus]] | | 58 | [[Íomhá:XenusCinereusIUCN.png|center|128px]] | 23 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 337 | Q599749 | [[gobadán bánphrompach]] | Calidris fuscicollis | [[:commons:Category:Calidris fuscicollis|Calidris fuscicollis]] | 10.8<br/>39.7<br/>45.8 | 37 | [[Íomhá:Calidris fuscicollis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 338 | Q18837 | [[gobadán coille]] | Tringa glareola | [[:commons:Category:Tringa glareola|Tringa glareola]] | 13.5<br/>62<br/>73 | 0.4 | | 22 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 339 | Q62359 | [[gobadán cosbhuí]] | Calidris maritima | [[:commons:Category:Calidris maritima|Calidris maritima]] | 67.6<br/>76.3 | 44 | [[Íomhá:Calidris maritima map2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 340 | Q753760 | [[gobadán earr-rinneach]] | Calidris acuminata | [[:commons:Category:Calidris acuminata|Calidris acuminata]] | 13.7<br/>70.3<br/>63.5 | 39.5 | [[Íomhá:Calidris acuminata map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 341 | Q28450 | [[gobadán glas]] | Tringa ochropus | [[:commons:Category:Tringa ochropus|Tringa ochropus]] | 15.5<br/>75<br/>85 | 59 | [[Íomhá:TringaOchropusIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 21 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 342 | Q839820 | [[gobadán scodalach]] | Calidris himantopus | [[:commons:Category:Calidris himantopus|Calidris himantopus]] | | 42.5 | [[Íomhá:Calidris himantopus map.svg|center|128px]] | 20 | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 343 | Q530194 | [[gobadán sléibhe]] | Bartramia longicauda | [[:commons:Category:Bartramia longicauda|Bartramia longicauda]] | | 66 | [[Íomhá:Bartramia longicauda map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 344 | Q26578 | [[gormphíb]] | Luscinia svecica | [[:commons:Category:Luscinia svecica|Luscinia svecica]] | | 22 | [[Íomhá:Luscinia svecica distribution.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 345 | Q457477 | [[grús Meiriceánach]] | Grus americana | [[:commons:Category:Grus americana|Grus americana]] | 7.497 | 215 | [[Íomhá:Grus americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 346 | Q21949185 | [[grús Sibéarach]] | Leucogeranus leucogeranus | [[:commons:Category:Grus leucogeranus|Grus leucogeranus]] | 197 | 235 | [[Íomhá:SiberianCrane.svg|center|128px]] | 29 | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 347 | Q191683 | [[grús coimir]] | Anthropoides virgo | [[:commons:Category:Grus virgo|Grus virgo]] | | 167.5 | [[Íomhá:AnthropoidesVirgoIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 348 | Q4764 | [[grús coiteann]] | Grus grus | [[:commons:Category:Grus grus|Grus grus]] | | 2.22 | [[Íomhá:Verbreitungskarte des Kranichs.png|center|128px]] | 30 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 349 | Q27461 | [[guairdeall]] | Hydrobates pelagicus | [[:commons:Category:Hydrobates pelagicus|Hydrobates pelagicus]] | | 38 | [[Íomhá:Hydrobatesmap2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 350 | Q283458 | [[Cnota mór|guilbneach Hudsúnach]] | Limosa haemastica | [[:commons:Category:Limosa haemastica|Limosa haemastica]] | 37.5<br/>222<br/>289 | 73 | [[Íomhá:Limosa haemastica map.svg|center|128px]] | 23 | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 351 | Q18841 | [[guilbneach earrdhubh]] | Limosa limosa | [[:commons:Category:Limosa limosa|Limosa limosa]] | 39<br/>264<br/>315 | 76 | [[Íomhá:LimosalimosaWorldDistribution.jpg|center|128px]] | 23 | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 352 | Q18864 | [[guilbneach stríocearrach]] | Limosa lapponica | [[:commons:Category:Limosa lapponica|Limosa lapponica]] | 313<br/>354 | 0.73 | [[Íomhá:Limosa-lapponica-distribution-map.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 353 | Q371633 | [[guilbnín gobghearr]] | Limnodromus griseus | [[:commons:Category:Limnodromus griseus|Limnodromus griseus]] | 113 | 48 | [[Íomhá:Limnodromus griseus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 354 | Q26733 | [[gé Cheanadach]] | Branta canadensis | [[:commons:Category:Branta canadensis|Branta canadensis]] | 3.814<br/>3.314<br/>5 | 1.69 | [[Íomhá:Branta canadensis map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 355 | Q257006 | [[gé Thasmánach]] | Cereopsis novaehollandiae | [[:commons:Category:Cereopsis novaehollandiae|Cereopsis novaehollandiae]] | 137<br/>5.29<br/>3.77 | | [[Íomhá:Cape barren Goose.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 356 | Q212937 | [[gé alabhreac chosbhuí]] | Anseranas semipalmata | [[:commons:Category:Anseranas semipalmata|Anseranas semipalmata]] | 128 | 155<br/>145 | | 28 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 357 | Q187852 | [[gé bhroinnrua]] | Branta ruficollis | [[:commons:Category:Branta ruficollis|Branta ruficollis]] | 1.095<br/>90<br/>1.375 | | [[Íomhá:Branta ruficollis map.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 358 | Q172093 | [[gé bhánéadanach]] | Anser albifrons | [[:commons:Category:Anser albifrons|Anser albifrons]] | | 1.41 | [[Íomhá:Anser albifrons map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 359 | Q26680 | [[gé ghiúrainn]] | Branta leucopsis | [[:commons:Category:Branta leucopsis|Branta leucopsis]] | 107<br/>1.788<br/>1.586 | 1.08 | [[Íomhá:Branta leucopsis map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 360 | Q25882 | [[gé ghlas]] | Anser anser | [[:commons:Category:Anser anser|Anser anser]] | 160<br/>3.692<br/>3.237 | 1.55 | [[Íomhá:Anser anser distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 361 | Q244189 | [[Gé Hutchins|gé ghogallach]] | Branta hutchinsii | [[:commons:Category:Branta hutchinsii|Branta hutchinsii]] | | | [[Íomhá:Branta hutchinsii map.svg|center|128px]] | 26 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 362 | Q658658 | [[gé ghormeiteach Aibisíneach]] | Cyanochen cyanoptera | [[:commons:Category:Cyanochen cyanoptera|Cyanochen cyanoptera]] | 52<br/>2.18 | | | 32 | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 363 | Q755653 | [[Gé impireach|gé impiriúil]] | Anser canagicus | [[:commons:Category:Anser canagicus|Anser canagicus]] | | 119 | [[Íomhá:Anser canagicus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 364 | Q766276 | [[gé luaithcheannach]] | Chloephaga poliocephala | [[:commons:Category:Chloephaga poliocephala|Chloephaga poliocephala]] | 89<br/>2.233 | | [[Íomhá:Chloephaga poliocephala map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 365 | Q837402 | [[gé mhongach]] | Chenonetta jubata | [[:commons:Category:Chenonetta jubata|Chenonetta jubata]] | 54<br/>807 | 79 | [[Íomhá:Chenonetta jubata distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 366 | Q129036 | [[gé shléibhe]] | Chloephaga picta | [[:commons:Category:Chloephaga picta|Chloephaga picta]] | 73<br/>3.17<br/>2.69 | 1.29 | [[Íomhá:Chloephaga picta map.svg|center|128px]] | 30 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 367 | Q27074540 | [[gé shneachta]] | Anser caerulescens | [[:commons:Category:Anser caerulescens|Anser caerulescens]] | 127<br/>2.63 | 148.5 | [[Íomhá:Chen caerulescens map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 368 | Q247412 | [[gé sporeiteach]] | Plectropterus gambensis | [[:commons:Category:Plectropterus gambensis|Plectropterus gambensis]] | 5.4<br/>4.375<br/>140 | | [[Íomhá:PlectropterusGambensisIUCN2019 2.png|center|128px]] | 31 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 369 | Q191125 | [[gé stríoc-cheannach]] | Anser indicus | [[:commons:Category:Anser indicus|Anser indicus]] | 141<br/>2.505<br/>2.23 | 150 | | 28 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 370 | Q25247 | [[húpú]] | Upupa epops | [[:commons:Category:Upupa epops|Upupa epops]] | | 44 | [[Íomhá:Upupa distribution.png|center|128px]] | 15 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 371 | Q17970 | [[iabairiú]] | Jabiru mycteria | [[:commons:Category:Jabiru mycteria|Jabiru mycteria]] | | 245 | [[Íomhá:Jabiru mycteria map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 372 | Q232523 | [[Iolar breac beag|iolar beag breac]] | Clanga pomarina | [[:commons:Category:Clanga pomarina|Clanga pomarina]] | 88<br/>1.258<br/>1.693 | | [[Íomhá:ClangaPomarinaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 39 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 373 | Q182971 | [[iolar crúbchlúmhach]] | Hieraaetus pennatus | [[:commons:Category:Hieraaetus pennatus|Hieraaetus pennatus]] | 62<br/>709<br/>975 | 1.11 | [[Íomhá:Distribution of Booted Eagle (Hieraetus pennatus).png|center|128px]] | 38 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 374 | Q41181 | [[iolar fíréan]] | Aquila chrysaetos | [[:commons:Category:Aquila chrysaetos|Aquila chrysaetos]] | 3.572<br/>5.194 | 2.03 | [[Íomhá:Cypron-Range Aquila chrysaetos.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 375 | Q53745 | [[iolar hairpí]] | Harpia harpyja | [[:commons:Category:Harpia harpyja|Harpia harpyja]] | 4.4<br/>7.5 | 188.5 | [[Íomhá:Harpy Eagle Range.svg|center|128px]] | 56 | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 376 | Q168976 | [[iolar impiriúil]] | Aquila heliaca | [[:commons:Category:Aquila heliaca|Aquila heliaca]] | 2.585<br/>3.845<br/>132 | 197.5 | [[Íomhá:Aquila heliaca area frei.jpg|center|128px]] | 44 | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 377 | Q170251 | [[Iolar nathartha gearrladhrach|iolar ladharghearr]] | Circaetus gallicus | [[:commons:Category:Circaetus gallicus|Circaetus gallicus]] | 136 | 177 | [[Íomhá:Circaetus gallicus distribution map.png|center|128px]] | 46 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 378 | Q127216 | [[iolar maol]] | Haliaeetus leucocephalus | [[:commons:Category:Haliaeetus leucocephalus|Haliaeetus leucocephalus]] | 117<br/>4.13<br/>5.35 | 2.3 | [[Íomhá:Haliaeetus leucocephalus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 379 | Q25438 | [[Iolar mara earrbhán|iolar mara]] | Haliaeetus albicilla | [[:commons:Category:Haliaeetus albicilla|Haliaeetus albicilla]] | 142<br/>4.014<br/>5.572 | 2.18 | [[Íomhá:Haliaeetus albicilla distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 380 | Q179359 | [[iolar steipeach]] | Aquila nipalensis | [[:commons:Category:Aquila nipalensis|Aquila nipalensis]] | 117<br/>2.459<br/>2.987 | 2.03 | [[Íomhá:Aquila nipalensis distribution map.png|center|128px]] | 45 | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 381 | Q654901 | [[lacha Fhilipíneach]] | Anas luzonica | [[:commons:Category:Anas luzonica|Anas luzonica]] | 906<br/>779 | 84 | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 382 | Q845624 | [[lacha Hartlaub]] | Pteronetta hartlaubii | [[:commons:Category:Pteronetta hartlaubii|Pteronetta hartlaubii]] | 40<br/>1.035<br/>790 | | | 31 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 383 | Q917490 | [[lacha Meller]] | Anas melleri | [[:commons:Category:Anas melleri|Anas melleri]] | 45 | | | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 384 | Q26444 | [[lacha bhadánach]] | Aythya fuligula | [[:commons:Category:Aythya fuligula|Aythya fuligula]] | 56 | 0.71 | [[Íomhá:AythyaFuligulaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 385 | Q25495361 | [[lacha bháneiteach]] | Asarcornis scutulata | [[:commons:Category:Asarcornis scutulata|Asarcornis scutulata]] | 3.25<br/>2.65<br/>72.3 | | [[Íomhá:Cairina scutulata distribution map.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 386 | Q597144 | [[lacha cheann-bhándearg]] | Rhodonessa caryophyllacea | [[:commons:Category:Rhodonessa caryophyllacea|Rhodonessa caryophyllacea]] | | | [[Íomhá:RhodonessaCaryophyllaceaMap.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 387 | Q241399 | [[lacha cheannbhán]] | Oxyura leucocephala | [[:commons:Category:Oxyura leucocephala|Oxyura leucocephala]] | 96<br/>737<br/>593 | 66 | [[Íomhá:OxyuraLeucocephala.png|center|128px]] | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 388 | Q322159 | [[lacha choille]] | Aix sponsa | [[:commons:Category:Aix sponsa|Aix sponsa]] | | 71 | [[Íomhá:Aix sponsa map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 389 | Q845292 | [[lacha chosrua]] | Anas rubripes | [[:commons:Category:Anas rubripes|Anas rubripes]] | 1.252<br/>1.111 | 90.5 | [[Íomhá:Anas rubripes map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 390 | Q426968 | [[lacha chuircíneach]] | Sarkidiornis melanotos | [[:commons:Category:Sarkidiornis melanotos|Sarkidiornis melanotos]] | 66<br/>1.455<br/>1.777 | | [[Íomhá:Sarkidiornis melanotos distribution.png|center|128px]] | 29 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 391 | Q26597 | [[lacha earrfhada]] | Clangula hyemalis | [[:commons:Category:Clangula hyemalis|Clangula hyemalis]] | | 0.71 | [[Íomhá:Clangula hyemalis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 392 | Q535206 | [[lacha ghob-bhuí]] | Anas undulata | [[:commons:Category:Anas undulata|Anas undulata]] | 55 | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 393 | Q851349 | [[lacha ghobrósach]] | Netta peposaca | [[:commons:Category:Netta peposaca|Netta peposaca]] | 1.181<br/>1.004 | | [[Íomhá:Netta peposaca map.svg|center|128px]] | 28 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 394 | Q26635 | [[lacha iascán]] | Aythya marila | [[:commons:Category:Aythya marila|Aythya marila]] | | 0.82 | [[Íomhá:AythyaMarilaIUCN2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 395 | Q200339 | [[lacha mhandrach]] | Aix galericulata | [[:commons:Category:Aix galericulata|Aix galericulata]] | 41 | 71 | [[Íomhá:Aix galericulata dis.PNG|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 396 | Q191723 | [[lacha mheirgeach]] | Aythya nyroca | [[:commons:Category:Aythya nyroca|Aythya nyroca]] | 43<br/>583<br/>520 | 65 | [[Íomhá:AythyaNyrocaIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 397 | Q601055 | [[lacha mhuinceach]] | Aythya collaris | [[:commons:Category:Aythya collaris|Aythya collaris]] | 744<br/>671 | 68 | [[Íomhá:Aythya collaris range map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 398 | Q647461 | [[lacha rua]] | Oxyura jamaicensis | [[:commons:Category:Oxyura jamaicensis|Oxyura jamaicensis]] | 590<br/>499 | 57.5 | [[Íomhá:Oxyura jamaicensis distribution.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 399 | Q839542 | [[lacha spotghobach]] | Anas poecilorhyncha | [[:commons:Category:Anas poecilorhyncha|Anas poecilorhyncha]] | 57<br/>1.365<br/>1.025 | 0.689 | [[Íomhá:Anas poecilorhyncha map.svg|center|128px]] | 26 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 400 | Q570379 | [[ladhrán buí]] | Tringa melanoleuca | [[:commons:Category:Tringa melanoleuca|Tringa melanoleuca]] | 27.9<br/>170 | 72 | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 401 | Q18840 | [[laidhrín glas]] | Tringa nebularia | [[:commons:Category:Tringa nebularia|Tringa nebularia]] | 30.5<br/>173 | 0.61 | [[Íomhá:TringaNebulariaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 26 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 402 | Q25418 | [[lasair choille]] | Carduelis carduelis | [[:commons:Category:Carduelis carduelis|Carduelis carduelis]] | 1.53 | 0.24 | [[Íomhá:Carduelis carduelis map.png|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 403 | Q27471 | [[Lasairchíor choiteann|lasairchíor]] | Regulus ignicapilla | [[:commons:Category:Regulus ignicapilla|Regulus ignicapilla]] | | 14 | [[Íomhá:Regulus ignicapilla -approx range map.png|center|128px]] | 16 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 404 | Q179863 | [[Lasairéan mór|lasairéan]] | Phoenicopterus roseus | [[:commons:Category:Phoenicopterus roseus|Phoenicopterus roseus]] | | 163.5 | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 405 | Q155878 | [[liathchearc]] | Lyrurus tetrix | [[:commons:Category:Lyrurus tetrix|Lyrurus tetrix]] | 1.175<br/>925<br/>35.5 | 72 | [[Íomhá:Lyrurus tetrix distribution.png|center|128px]] | 26 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 406 | Q845408 | [[Cearc fhraoigh Chugasaigh|liathchearc cugasach]] | Lyrurus mlokosiewiczi | [[:commons:Category:Lyrurus mlokosiewiczi|Lyrurus mlokosiewiczi]] | 32.5<br/>865<br/>766 | | | 22 | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 407 | Q178942 | [[liatráisc]] | Turdus viscivorus | [[:commons:Category:Turdus viscivorus|Turdus viscivorus]] | | 0.44 | [[Íomhá:Turdusviscivorusmap2.png|center|128px]] | 15 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 408 | Q26641 | [[lon creige]] | Turdus torquatus | [[:commons:Category:Turdus torquatus|Turdus torquatus]] | 7.4 | 40 | [[Íomhá:Turdus torquatus distribution map.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 409 | Q58958 | [[luathrán]] | Calidris alba | [[:commons:Category:Calidris alba|Calidris alba]] | | 35 | [[Íomhá:Calidris alba map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 410 | Q184432 | [[lóma Artach]] | Gavia arctica | [[:commons:Category:Gavia arctica|Gavia arctica]] | | 1.2 | [[Íomhá:Gavia arctica distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 411 | Q558990 | [[Lóma an Aigéin Chiúin|lóma ciúinmuirí]] | Gavia pacifica | [[:commons:Category:Gavia pacifica|Gavia pacifica]] | 95<br/>2.349<br/>2.115 | | [[Íomhá:Gavia pacifica map.svg|center|128px]] | 29 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 412 | Q26691 | [[lóma rua]] | Gavia stellata | [[:commons:Category:Gavia stellata|Gavia stellata]] | 1.729<br/>1.477 | 1.04 | [[Íomhá:Gavia stellata map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 413 | Q25348 | [[mallard]] | Anas platyrhynchos | [[:commons:Category:Anas platyrhynchos|Anas platyrhynchos]] | | 0.88 | [[Íomhá:AnasPlatyrhynchosIUCN2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 414 | Q4967039 | [[Meantán Hyrcaniach|meantán Iaránach]] | Poecile hyrcanus | [[:commons:Category:Poecile hyrcanus|Poecile hyrcanus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 415 | Q273067 | [[Meantán crochta|meantán crochadánach]] | Remiz pendulinus | [[:commons:Category:Remiz pendulinus|Remiz pendulinus]] | 0.95 | | [[Íomhá:Remiz pendulinus distribution map.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 416 | Q192817 | [[meantán croiméalach]] | Panurus biarmicus | [[:commons:Category:Panurus biarmicus|Panurus biarmicus]] | 1.88<br/>15.3 | 17 | [[Íomhá:PanurusBiarmicusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 417 | Q207831 | [[meantán cuircíneach]] | Lophophanes cristatus | [[:commons:Category:Lophophanes cristatus|Lophophanes cristatus]] | 1.31 | 100000 | [[Íomhá:Lophophanes cristatus distribution map.png|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 418 | Q574281 | [[Meantán gruama|meantán duairc]] | Poecile lugubris | [[:commons:Category:Poecile lugubris|Poecile lugubris]] | 1.68<br/>16.8 | | [[Íomhá:Parus lugubris. Distribution map.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 419 | Q191096 | [[meantán dubh]] | Periparus ater | [[:commons:Category:Periparus ater|Periparus ater]] | 1.04 | 0.18 | [[Íomhá:PeriparusAterIUCN2018 2.png|center|128px]] | 15 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 420 | Q170831 | [[meantán earrfhada]] | Aegithalos caudatus | [[:commons:Category:Aegithalos caudatus|Aegithalos caudatus]] | | 18 | [[Íomhá:Schwanzmeise (Aegithalos caudatus) distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 421 | Q25404 | [[meantán gorm]] | Cyanistes caeruleus | [[:commons:Category:Cyanistes caeruleus|Cyanistes caeruleus]] | 1.14<br/>11.8 | 18 | [[Íomhá:Cyanistes caeruleus only.png|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 422 | Q207838 | [[meantán lathaí]] | Poecile palustris | [[:commons:Category:Poecile palustris|Poecile palustris]] | 1.24<br/>11.9 | 19 | [[Íomhá:Poecile palustris distribution map.png|center|128px]] | 15 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 423 | Q215211 | [[meantán léana]] | Poecile montanus | [[:commons:Category:Poecile montanus|Poecile montanus]] | | 19 | [[Íomhá:Poecile montanus distribution map.png|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 424 | Q25485 | [[meantán mór]] | Parus major | [[:commons:Category:Parus major|Parus major]] | 1.68<br/>18.5 | 0.23 | [[Íomhá:Parus major distribution map.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 425 | Q571268 | [[Stercorarius maccormicki|meirleach Antartach]] | Stercorarius maccormicki | [[:commons:Category:Stercorarius maccormicki|Stercorarius maccormicki]] | 89.4<br/>1.277<br/>1.421 | 135 | [[Íomhá:Stercorarius maccormicki map.svg|center|128px]] | 29 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 426 | Q203053 | [[meirleach Artach]] | Stercorarius parasiticus | [[:commons:Category:Stercorarius parasiticus|Stercorarius parasiticus]] | | 1.06 | [[Íomhá:Stercorarius parasiticus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 427 | Q207760 | [[meirleach mór]] | Stercorarius skua | [[:commons:Category:Stercorarius skua|Stercorarius skua]] | 111.7<br/>1.735<br/>1.935 | 136 | [[Íomhá:Stercorarius skua map.svg|center|128px]] | 29 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 428 | Q212767 | [[meirleach pomairíneach]] | Stercorarius pomarinus | [[:commons:Category:Stercorarius pomarinus|Stercorarius pomarinus]] | 66<br/>648<br/>740 | 1.18 | [[Íomhá:Stercorarius pomarinus area.PNG|center|128px]] | 26 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 429 | Q131918 | [[meirliún]] | Falco columbarius | [[:commons:Category:Falco columbarius|Falco columbarius]] | 162<br/>212 | 60 | [[Íomhá:Falco columbarius distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 430 | Q184518 | [[mionchnagaire breac]] | Dryobates minor | [[:commons:Category:Dryobates minor|Dryobates minor]] | | 26 | [[Íomhá:Dendrocopos minor distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 431 | Q386949 | [[mionghé Afracach]] | Nettapus auritus | [[:commons:Category:Nettapus auritus|Nettapus auritus]] | 23 | | | 24 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 432 | Q191628 | [[mionghé bhánéadanach]] | Anser erythropus | [[:commons:Category:Anser erythropus|Anser erythropus]] | 100<br/>1.797 | 125 | [[Íomhá:AnserErythropusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 26 | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 433 | Q833243 | [[mionlacha iascán]] | Aythya affinis | [[:commons:Category:Aythya affinis|Aythya affinis]] | 825<br/>748 | 72.5 | [[Íomhá:Aythya affinis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 434 | Q28000 | [[mionladhrán buí]] | Tringa flavipes | [[:commons:Category:Tringa flavipes|Tringa flavipes]] | 17.4<br/>81 | 61.5 | [[Íomhá:Tringa flavipes map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 435 | Q229408 | [[mionphocaire gaoithe]] | Falco naumanni | [[:commons:Category:Falco naumanni|Falco naumanni]] | 16<br/>148<br/>170 | 0.65 | [[Íomhá:Falco naumanni distribution.png|center|128px]] | 27 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 436 | Q239393 | [[mionscréachán liath]] | Lanius minor | [[:commons:Category:Lanius minor|Lanius minor]] | 4.3<br/>46 | | [[Íomhá:Lanius minor distr.png|center|128px]] | 15 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 437 | Q191155 | [[mionulchabhán Eoráiseach]] | Glaucidium passerinum | [[:commons:Category:Glaucidium passerinum|Glaucidium passerinum]] | 8.3<br/>58<br/>73 | 35 | [[Íomhá:Verbreitung Glaucidium passerinum Kopie.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 438 | Q742818 | [[monál Himiléach]] | Lophophorus impejanus | [[:commons:Category:Lophophorus impejanus|Lophophorus impejanus]] | | | [[Íomhá:Lophophorus impejanus range map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 439 | Q242851 | [[musclacha]] | Cairina moschata | [[:commons:Category:Cairina moschata|Cairina moschata]] | 74<br/>3<br/>1.25 | | [[Íomhá:Cairina moschata map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 440 | Q116667 | [[Míona coiteann|míona]] | Acridotheres tristis | [[:commons:Category:Acridotheres tristis|Acridotheres tristis]] | 7.1 | 0.378 | [[Íomhá:Common Mynah distribution map.png|center|128px]] | 15 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 441 | Q180835 | [[mórcheolaire giolcaí]] | Acrocephalus arundinaceus | [[:commons:Category:Acrocephalus arundinaceus|Acrocephalus arundinaceus]] | 3.15 | | [[Íomhá:AcrocephalusArundinaceusIUCN2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 442 | Q26209 | [[mórchnagaire breac]] | Dendrocopos major | [[:commons:Category:Dendrocopos major|Dendrocopos major]] | 5.7<br/>89 | 36 | [[Íomhá:Dendrocopos major distribution map.png|center|128px]] | 15 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 443 | Q665363 | [[mórchuach bhreac]] | Clamator glandarius | [[:commons:Category:Clamator glandarius|Clamator glandarius]] | 9.85<br/>169<br/>138 | | [[Íomhá:ClamatorGlandariusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 444 | Q476356 | [[Sléibhín Pallas|mórfhaoileán ceanndubh]] | Ichthyaetus ichthyaetus | [[:commons:Category:Ichthyaetus ichthyaetus|Ichthyaetus ichthyaetus]] | 112<br/>1.599<br/>1.189 | 161 | [[Íomhá:LarusIchthyaetusIUCN.svg|center|128px]] | 25 | |- | style='text-align:right'| 445 | Q184508 | [[mórscréachán liath]] | Lanius excubitor | [[:commons:Category:Lanius excubitor|Lanius excubitor]] | 63.4 | 32 | [[Íomhá:Lanius excubitor distr3.png|center|128px]] | 16 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 446 | Q81515 | [[mórulchabhán cluasach]] | Bubo virginianus | [[:commons:Category:Bubo virginianus|Bubo virginianus]] | | 1.34 | [[Íomhá:Bubo virginianus dis.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 447 | Q25692 | [[naoscach]] | Gallinago gallinago | [[:commons:Category:Gallinago gallinago|Gallinago gallinago]] | 111<br/>128 | 0.52 | [[Íomhá:GallinagoGallinagoIUCNver2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 448 | Q26711 | [[naoscach bhídeach]] | Lymnocryptes minimus | [[:commons:Category:Lymnocryptes minimus|Lymnocryptes minimus]] | 53.7<br/>46.7 | 40 | [[Íomhá:LymnocryptesMinimusIUCN2019-2.png|center|128px]] | 20 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 449 | Q687695 | [[néné]] | Branta sandvicensis | [[:commons:Category:Branta sandvicensis|Branta sandvicensis]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 450 | Q27075910 | [[parúl tuaisceartach]] | Setophaga americana | [[:commons:Category:Setophaga americana|Setophaga americana]] | 1.26 | | [[Íomhá:Parula americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 451 | Q26106 | [[Patraisc choiteann|patraisc]] | Perdix perdix | [[:commons:Category:Perdix perdix|Perdix perdix]] | | 46 | [[Íomhá:Verbreitungskarte Rebhuhn.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 452 | Q733777 | [[patraisc bhroinnliath]] | Arborophila orientalis | [[:commons:Category:Arborophila orientalis|Arborophila orientalis]] | | | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 453 | Q754863 | [[patraisc chosdearg]] | Alectoris rufa | [[:commons:Category:Alectoris rufa|Alectoris rufa]] | 20.1 | 48 | [[Íomhá:AlectorisChristensen.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 454 | Q194043 | [[patraisc thiucair]] | Alectoris chukar | [[:commons:Category:Alectoris chukar|Alectoris chukar]] | 650<br/>565<br/>22.5 | 51 | [[Íomhá:AlectorisChristensen.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 455 | Q168748 | [[Peannaire (éan)|peannaire]] | Sagittarius serpentarius | [[:commons:Category:Sagittarius serpentarius|Sagittarius serpentarius]] | 130<br/>4.052 | 203 | [[Íomhá:Sekretär Verbreitungsgebiet.png|center|128px]] | 44 | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 456 | Q208060 | [[pearaicít rósbhráisléadach]] | Psittacula krameri | [[:commons:Category:Psittacula krameri|Psittacula krameri]] | | 45 | [[Íomhá:Rose ringed parakeet range.PNG|center|128px]] | 23 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 457 | Q220328 | [[pearóid liath Afracach]] | Psittacus erithacus | [[:commons:Category:Psittacus erithacus|Psittacus erithacus]] | 18.7 | | [[Íomhá:Psittacus erithacus range.png|center|128px]] | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 458 | Q184751 | [[peileacán Dalmátach]] | Pelecanus crispus | [[:commons:Category:Pelecanus crispus|Pelecanus crispus]] | | 320 | [[Íomhá:PelecanusCrispusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 32 | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 459 | Q199427 | [[peileacán bán]] | Pelecanus onocrotalus | [[:commons:Category:Pelecanus onocrotalus|Pelecanus onocrotalus]] | 180<br/>11.45<br/>7.59 | 2.91 | [[Íomhá:PelecanusOnocrotalusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 460 | Q385891 | [[piasún cír]] | Catreus wallichii | [[:commons:Category:Catreus wallichii|Catreus wallichii]] | 1.525<br/>1.13 | | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 461 | Q25392 | [[pilibín]] | Vanellus vanellus | [[:commons:Category:Vanellus vanellus|Vanellus vanellus]] | 25.5 | 0.75<br/>69.5 | [[Íomhá:VanellusVanellusIUCN.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 462 | Q279307 | [[pilibín ealtúil]] | Vanellus gregarius | [[:commons:Category:Vanellus gregarius|Vanellus gregarius]] | 26.5<br/>252<br/>200 | 70 | [[Íomhá:VanellusGregariusIUCN.png|center|128px]] | 28 | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 463 | Q161829 | [[piongain impireach]] | Aptenodytes forsteri | [[:commons:Category:Aptenodytes forsteri|Aptenodytes forsteri]] | 425 | | [[Íomhá:Manchot empereur carte reparition.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 464 | Q26490 | [[Pocaire gaoithe coiteann|pocaire gaoithe]] | Falco tinnunculus | [[:commons:Category:Falco tinnunculus|Falco tinnunculus]] | 201 | 0.73 | [[Íomhá:FalcoTinnunculusIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 28 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 465 | Q25700 | [[praslacha]] | Anas crecca | [[:commons:Category:Anas crecca|Anas crecca]] | | 0.59 | [[Íomhá:Anas crecca distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 466 | Q331447 | [[praslacha mharmarach]] | Marmaronetta angustirostris | [[:commons:Category:Marmaronetta angustirostris|Marmaronetta angustirostris]] | 562<br/>492 | 65 | | 26 | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 467 | Q695729 | [[pratancól dubheiteach]] | Glareola nordmanni | [[:commons:Category:Glareola nordmanni|Glareola nordmanni]] | 11<br/>97 | 64 | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 468 | Q330310 | [[pratancól muinceach]] | Glareola pratincola | [[:commons:Category:Glareola pratincola|Glareola pratincola]] | 10.1<br/>77 | 65 | [[Íomhá:GlareolaPratincolaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 18 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 469 | Q244350 | [[póiseard cíordhearg]] | Netta rufina | [[:commons:Category:Netta rufina|Netta rufina]] | 56<br/>1.115 | 87 | [[Íomhá:NettaRufinaIUCNverz2018 2.png|center|128px]] | 27 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 470 | Q642685 | [[riabhóg chladaigh]] | Anthus petrosus | [[:commons:Category:Anthus petrosus|Anthus petrosus]] | | 25 | [[Íomhá:Anthus petrosus map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 471 | Q143313 | [[riabhóg choille]] | Anthus trivialis | [[:commons:Category:Anthus trivialis|Anthus trivialis]] | 22<br/>25 | 0.27 | [[Íomhá:Anthus trivialis distr.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 472 | Q27226 | [[riabhóg dhonn]] | Anthus campestris | [[:commons:Category:Anthus campestris|Anthus campestris]] | 2.73<br/>22 | | [[Íomhá:AnthusCampestrisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 473 | Q26956 | [[riabhóg mhóna]] | Anthus pratensis | [[:commons:Category:Anthus pratensis|Anthus pratensis]] | 2.06 | 0.26 | [[Íomhá:AnthusPratensisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 474 | Q241347 | [[riabhóg phíbrua]] | Anthus cervinus | [[:commons:Category:Anthus cervinus|Anthus cervinus]] | 2.01 | | [[Íomhá:AnthusCervinusIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 475 | Q208707 | [[riabhóg uisce]] | Anthus spinoletta | [[:commons:Category:Anthus spinoletta|Anthus spinoletta]] | 2.73 | 26 | [[Íomhá:Anthus spinoletta mapcomm.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 476 | Q179367 | [[rollóir Eorpach]] | Coracias garrulus | [[:commons:Category:Coracias garrulus|Coracias garrulus]] | | | [[Íomhá:Coracias garrulus distr.png|center|128px]] | 18 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 477 | Q927358 | [[rowi]] | Apteryx rowi | [[:commons:Category:Apteryx rowi|Apteryx rowi]] | | | [[Íomhá:Apteryx rowi distribution.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 478 | Q28122714 | [[rufachán]] | Calidris pugnax | [[:commons:Category:Calidris pugnax|Calidris pugnax]] | 21<br/>170<br/>102 | | [[Íomhá:Philomachuspugnaxmap.png|center|128px]] | 21 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 479 | Q185099 | [[rálóg uisce]] | Rallus aquaticus | [[:commons:Category:Rallus aquaticus|Rallus aquaticus]] | 125<br/>98 | 42 | [[Íomhá:Rallus aquaticus distribution.png|center|128px]] | 20 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 480 | Q25383 | [[rí rua]] | Fringilla coelebs | [[:commons:Category:Fringilla coelebs|Fringilla coelebs]] | 2.16<br/>22 | 0.26 | [[Íomhá:Rangemap-pinson.PNG|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 481 | Q182209 | [[rí-phiongain]] | Aptenodytes patagonicus | [[:commons:Category:Aptenodytes patagonicus|Aptenodytes patagonicus]] | 306<br/>12.8<br/>11.5 | | [[Íomhá:Manchot royal carte reparition.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 482 | Q130933 | [[Rí-ulchabhán Eoráiseach|rí-ulchabhán]] | Bubo bubo | [[:commons:Category:Bubo bubo|Bubo bubo]] | 80<br/>2.38<br/>2.992 | 174 | [[Íomhá:Bubo bubo distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 483 | Q1273551 | [[rí-ulchabhán beag]] | Otus gurneyi | [[:commons:Category:Otus gurneyi|Otus gurneyi]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 484 | Q819706 | [[Carpodacus rubicilla|rósghlasán mór Cugasach]] | Carpodacus rubicilla | [[:commons:Category:Carpodacus rubicilla|Carpodacus rubicilla]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 485 | Q46143 | [[rósghlasán scarlóideach]] | Carpodacus erythrinus | [[:commons:Category:Carpodacus erythrinus|Carpodacus erythrinus]] | | 26 | [[Íomhá:CarpodacusErythrinusIUCN.svg|center|128px]] | 11 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 486 | Q25386 | [[rúcach]] | Corvus frugilegus | [[:commons:Category:Corvus frugilegus|Corvus frugilegus]] | 489<br/>418 | 0.93 | [[Íomhá:Corvus frugilegus distribution.png|center|128px]] | 16 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 487 | Q25777 | [[sacán]] | Turdus pilaris | [[:commons:Category:Turdus pilaris|Turdus pilaris]] | 6.8<br/>105 | 0.42 | [[Íomhá:Turdus pilaris map.svg|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 488 | Q201300 | [[sceadach]] | Melanitta fusca | [[:commons:Category:Melanitta fusca|Melanitta fusca]] | 1.762 | 0.97 | [[Íomhá:MelanittaFuscaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 489 | Q178821 | [[scodalach dubheiteach]] | Himantopus himantopus | [[:commons:Category:Himantopus himantopus|Himantopus himantopus]] | 21.8<br/>160 | | [[Íomhá:HimantopusHimantopusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 25 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 490 | Q752678 | [[Scréachán isibéalach|scréachán banbhuí]] | Lanius isabellinus | [[:commons:Category:Lanius isabellinus|Lanius isabellinus]] | 30 | | | 15 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 491 | Q235052 | [[scréachán coille]] | Lanius senator | [[:commons:Category:Lanius senator|Lanius senator]] | 3.4 | | [[Íomhá:Lanius senator distr.png|center|128px]] | 15 | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 492 | Q26671 | [[scréachán droimrua]] | Lanius collurio | [[:commons:Category:Lanius collurio|Lanius collurio]] | 3.15 | 26 | [[Íomhá:NT map.png|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 493 | Q25354 | [[scréachóg]] | Garrulus glandarius | [[:commons:Category:Garrulus glandarius|Garrulus glandarius]] | 8.5 | 0.54 | [[Íomhá:Garrulus glandarius distribution.jpg|center|128px]] | 20 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 494 | Q80858 | [[scréachóg liath]] | Perisoreus canadensis | [[:commons:Category:Perisoreus canadensis|Perisoreus canadensis]] | | | [[Íomhá:Perisoreus canadensis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 495 | Q25317 | [[scréachóg reilige]] | Tyto alba | [[:commons:Category:Tyto alba|Tyto alba]] | 580 | 0.9 | [[Íomhá:Schleiereule-Tyto alba-World.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 496 | Q742468 | [[scótar toinne]] | Melanitta perspicillata | [[:commons:Category:Melanitta perspicillata|Melanitta perspicillata]] | 62<br/>1<br/>900 | 84 | [[Íomhá:Melanitta perspicillata range map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 497 | Q606755 | [[Speirsheabhac Seapánach|seabhac Seapánach]] | Accipiter gularis | [[:commons:Category:Accipiter gularis|Accipiter gularis]] | | 52 | | 26 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 498 | Q943329 | [[Tuirne lín Meiriceánach|seabhac oíche Meiriceánach]] | Chordeiles minor | [[:commons:Category:Chordeiles minor|Chordeiles minor]] | 79.3 | | [[Íomhá:Chordeiles minor map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 499 | Q234722 | [[Iolar Bonelli|seabhaciolar]] | Aquila fasciata | [[:commons:Category:Aquila fasciata|Aquila fasciata]] | 1.82<br/>2.56<br/>112 | | [[Íomhá:Hieraaetus fasciatus area.PNG|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 500 | Q25761 | [[seil-lacha]] | Tadorna tadorna | [[:commons:Category:Tadorna tadorna|Tadorna tadorna]] | 78<br/>1.261<br/>1.043 | 112 | [[Íomhá:Tadorna tadorna distribution.png|center|128px]] | 30 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 501 | Q170723 | [[seil-lacha rua]] | Tadorna ferruginea | [[:commons:Category:Tadorna ferruginea|Tadorna ferruginea]] | 83<br/>1.36<br/>1.1 | 133 | [[Íomhá:TadornaFerrugineaIUCN.png|center|128px]] | 28 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 502 | Q621833 | [[seirín ceanndubh]] | Serinus pusillus | [[:commons:Category:Serinus pusillus|Serinus pusillus]] | 1.43 | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 503 | Q27075864 | [[siscín]] | Spinus spinus | [[:commons:Category:Spinus spinus|Spinus spinus]] | 1.29<br/>13.8 | 0.21 | [[Íomhá:Rangemap-tarin.PNG|center|128px]] | 12 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 504 | Q25634 | [[sléibhín]] | Chroicocephalus ridibundus | [[:commons:Category:Chroicocephalus ridibundus|Chroicocephalus ridibundus]] | 294<br/>267 | 0.97 | [[Íomhá:ChroicocephalusRidibundusIUCN2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 505 | Q276189 | [[sléibhín Meánmhuirí]] | Ichthyaetus melanocephalus | [[:commons:Category:Ichthyaetus melanocephalus|Ichthyaetus melanocephalus]] | | 96 | [[Íomhá:LarusMelanocephalus.png|center|128px]] | 24 | |- | style='text-align:right'| 506 | Q164467 | [[sléibhín beag]] | Hydrocoloeus minutus | [[:commons:Category:Hydrocoloeus minutus|Hydrocoloeus minutus]] | 98 | 78 | [[Íomhá:HydrocoloeusMinutusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 507 | Q258964 | [[smólach Sibéarach]] | Geokichla sibirica | [[:commons:Category:Geokichla sibirica|Geokichla sibirica]] | 60<br/>70 | | | 10 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 508 | Q949662 | [[smólach White]] | Zoothera aurea | [[:commons:Category:Zoothera aurea|Zoothera aurea]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 509 | Q843175 | [[smólach breacdhorcha]] | Turdus naumanni | [[:commons:Category:Turdus naumanni|Turdus naumanni]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 510 | Q26349 | [[smólach ceoil]] | Turdus philomelos | [[:commons:Category:Turdus philomelos|Turdus philomelos]] | 6<br/>72 | 0.36 | [[Íomhá:TurdusPhilomelosIUCN.svg|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 511 | Q80780 | [[smólach píbdhubh]] | Turdus atrogularis | [[:commons:Category:Turdus atrogularis|Turdus atrogularis]] | | | | 11 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 512 | Q1591651 | [[Smólach ordúil|smólach rua-eiteach]] | Turdus eunomus | [[:commons:Category:Turdus eunomus|Turdus eunomus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 513 | Q796672 | [[Éan oighinn|smólach talún]] | Seiurus aurocapilla | [[:commons:Category:Seiurus aurocapilla|Seiurus aurocapilla]] | | | [[Íomhá:Seiurus aurocapilla map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 514 | Q193593 | [[Snag coiteann|snag]] | Certhia familiaris | [[:commons:Category:Certhia familiaris|Certhia familiaris]] | 9.95 | 19 | [[Íomhá:CerthiaFamiliarisIUCN2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 515 | Q125895 | [[Reathaí ladharghearr|snag ladharghearr]] | Certhia brachydactyla | [[:commons:Category:Certhia brachydactyla|Certhia brachydactyla]] | 1.16<br/>8.4 | | [[Íomhá:Sttreecreepereurope.png|center|128px]] | 14 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 516 | Q28106731 | [[Spadalach tuaisceartach|spadalghob]] | Spatula clypeata | [[:commons:Category:Spatula clypeata|Spatula clypeata]] | | | [[Íomhá:SpatulaClypeata.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 517 | Q25334 | [[Spideog bhroinndearg|spideog]] | Erithacus rubecula | [[:commons:Category:Erithacus rubecula|Erithacus rubecula]] | 2.4 | 21 | [[Íomhá:ErithacusRubeculaIUCN.svg|center|128px]] | 15 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 518 | Q557745 | [[spideog phíb-bhán]] | Irania gutturalis | [[:commons:Category:Irania gutturalis|Irania gutturalis]] | 2.66 | | | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 519 | Q25380 | [[spioróg]] | Accipiter nisus | [[:commons:Category:Accipiter nisus|Accipiter nisus]] | 110<br/>22.5<br/>150<br/>290 | 0.67 | [[Íomhá:AccipiterNisusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 520 | Q114338 | [[spioróg Leiveantach]] | Accipiter brevipes | [[:commons:Category:Accipiter brevipes|Accipiter brevipes]] | | 0.7 | [[Íomhá:AccipiterBrevipesIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 521 | Q25421 | [[spágaire tonn]] | Tachybaptus ruficollis | [[:commons:Category:Tachybaptus ruficollis|Tachybaptus ruficollis]] | 13.7 | 42 | [[Íomhá:Tachybaptus ruficollis-map-distribution.svg|center|128px]] | 20 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 522 | Q753741 | [[Gaineamhchearc bhiorearrach|steipcholúr biorearrach]] | Pterocles alchata | [[:commons:Category:Pterocles alchata|Pterocles alchata]] | 25<br/>250<br/>225 | 59.5 | | 21 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 523 | Q383182 | [[Gaineamhchearc bholgdhubh|steipcholúr tarrdhubh]] | Pterocles orientalis | [[:commons:Category:Pterocles orientalis|Pterocles orientalis]] | 28<br/>428<br/>383 | 71.5 | | 23 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 524 | Q25352 | [[storc bán]] | Ciconia ciconia | [[:commons:Category:Ciconia ciconia|Ciconia ciconia]] | 110 | 1.91 | [[Íomhá:WhiteStorkMap.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 525 | Q25398 | [[storc dubh]] | Ciconia nigra | [[:commons:Category:Ciconia nigra|Ciconia nigra]] | | 1.5 | [[Íomhá:Ciconia nigra distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 526 | Q192524 | [[séirín Canárach]] | Serinus canaria | [[:commons:Category:Serinus canaria|Serinus canaria]] | 1.54<br/>15.3 | | | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 527 | Q26135 | [[síodeiteach Boihéamach]] | Bombycilla garrulus | [[:commons:Category:Bombycilla garrulus|Bombycilla garrulus]] | | 34 | [[Íomhá:BombycillaGarrulusIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 528 | Q1084995 | [[Estrilda melpoda|síodghob leiceann flannbhuí]] | Estrilda melpoda | [[:commons:Category:Estrilda melpoda|Estrilda melpoda]] | 0.68<br/>7.8 | | | 11 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 529 | Q26452 | [[Síolghé thaiga|síolghé]] | Anser fabalis | [[:commons:Category:Anser fabalis|Anser fabalis]] | 146<br/>3.198<br/>2.843 | 1.62 | [[Íomhá:AnserFabalisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 530 | Q673280 | [[síolghé thundra]] | Anser serrirostris | [[:commons:Category:Anser serrirostris|Anser serrirostris]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 531 | Q200646 | [[síolta gheal]] | Mergellus albellus | [[:commons:Category:Mergellus albellus|Mergellus albellus]] | 42<br/>652<br/>568 | 62 | [[Íomhá:MergellusAlbellusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 27 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 532 | Q180991 | [[síolta mhór]] | Mergus merganser | [[:commons:Category:Mergus merganser|Mergus merganser]] | 1.709<br/>1.232 | 0.93 | [[Íomhá:Mergus merganser distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 533 | Q189609 | [[síolta rua]] | Mergus serrator | [[:commons:Category:Mergus serrator|Mergus serrator]] | 72<br/>1.135<br/>908 | 0.87 | [[Íomhá:Mergus serrator distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 534 | Q205930 | [[tarmachan]] | Lagopus muta | [[:commons:Category:Lagopus muta|Lagopus muta]] | 665<br/>555 | 57 | [[Íomhá:Rock Ptarmigan Lagopus muta distribution map.png|center|128px]] | 22 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 535 | Q185784 | [[tiuf-teaf]] | Phylloscopus collybita | [[:commons:Category:Phylloscopus collybita|Phylloscopus collybita]] | | 18 | [[Íomhá:Phylloscopus collybita.png|center|128px]] | 13 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 536 | Q3729103 | [[Ceolaire Sindeach|tiuf-teaf sléibhe]] | Phylloscopus sindianus | [[:commons:Category:Phylloscopus sindianus|Phylloscopus sindianus]] | 7 | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 537 | Q667778 | [[tokoeka]] | Apteryx australis | [[:commons:Category:Apteryx australis|Apteryx australis]] | 2.208<br/>2.535 | | [[Íomhá:Southern Brown Kiwi.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 538 | Q607027 | [[torspideog ruadhonn]] | Cercotrichas galactotes | [[:commons:Category:Cercotrichas galactotes|Cercotrichas galactotes]] | 3.2<br/>22.7 | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 539 | Q26017 | [[traonach]] | Crex crex | [[:commons:Category:Crex crex|Crex crex]] | 13.2 | 50 | [[Íomhá:Crexcrex.png|center|128px]] | 17 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 540 | Q26717 | [[Tuirne lín Eorpach|tuirne lín]] | Caprimulgus europaeus | [[:commons:Category:Caprimulgus europaeus|Caprimulgus europaeus]] | | 60 | [[Íomhá:Caprimulgus europaeus distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 541 | Q1265138 | [[ulchabhán Soumagne]] | Tyto soumagnei | [[:commons:Category:Tyto soumagnei|Tyto soumagnei]] | 380 | | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 542 | Q129958 | [[ulchabhán beag]] | Athene noctua | [[:commons:Category:Athene noctua|Athene noctua]] | | 56 | [[Íomhá:Steinkauz-Athene noctua-World.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 543 | Q174466 | [[ulchabhán bóireach]] | Aegolius funereus | [[:commons:Category:Aegolius funereus|Aegolius funereus]] | | 56 | [[Íomhá:Aegolius funereus dis.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 544 | Q25756 | [[ulchabhán donn]] | Strix aluco | [[:commons:Category:Strix aluco|Strix aluco]] | 426<br/>524 | 99 | [[Íomhá:StrixAlucoIUCN.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 545 | Q200724 | [[ulchabhán mór liath]] | Strix nebulosa | [[:commons:Category:Strix nebulosa|Strix nebulosa]] | | 1.37 | [[Íomhá:Strix nebulosa distribution map updated (2013).jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 546 | Q190083 | [[ulchabhán na hÚraile]] | Strix uralensis | [[:commons:Category:Strix uralensis|Strix uralensis]] | | 114.5 | [[Íomhá:Strix uralensis distr..png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 547 | Q25769 | [[ulchabhán réisc]] | Asio flammeus | [[:commons:Category:Asio flammeus|Asio flammeus]] | | 102 | [[Íomhá:Sumpfohreule-Asio flammeus-World.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 548 | Q171563 | [[ulchabhán scopach Eoráiseach]] | Otus scops | [[:commons:Category:Otus scops|Otus scops]] | | 58.5 | [[Íomhá:Otus scops distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 549 | Q1270124 | [[ulchabhán scopach Sokoke]] | Otus ireneae | [[:commons:Category:Otus ireneae|Otus ireneae]] | | | | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 550 | Q1256551 | [[ulchabhán seabhaic Oileán na Nollag]] | Ninox natalis | [[:commons:Category:Ninox natalis|Ninox natalis]] | 184 | | [[Íomhá:Christmas Island.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 551 | Q193192 | [[Ulchabhán seabhaic|ulchabhán seabhaic tuaisceartach]] | Surnia ulula | [[:commons:Category:Surnia ulula|Surnia ulula]] | | 76 | [[Íomhá:Surnia ulula distr with national borders.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 552 | Q170177 | [[ulchabhán sneachtúil]] | Bubo scandiacus | [[:commons:Category:Bubo scandiacus|Bubo scandiacus]] | | | [[Íomhá:Cypron-Range Bubo scandiacus.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 553 | Q926291 | [[ulchabhán síofrach]] | Micrathene whitneyi | [[:commons:Category:Micrathene whitneyi|Micrathene whitneyi]] | | | [[Íomhá:Micrathene whitneyi map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 554 | Q467068 | [[ulchabhán uachasach]] | Athene cunicularia | [[:commons:Category:Athene cunicularia|Athene cunicularia]] | | 595 | [[Íomhá:Distribuição Buraqueira.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 555 | Q207846 | [[éadar taibhseach]] | Somateria spectabilis | [[:commons:Category:Somateria spectabilis|Somateria spectabilis]] | 73<br/>1.617 | 0.93 | [[Íomhá:Somateria spectabilis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 556 | Q93208 | [[éamú]] | Dromaius novaehollandiae | [[:commons:Category:Dromaius novaehollandiae|Dromaius novaehollandiae]] | 581.2<br/>32.7<br/>38.3 | | [[Íomhá:Dromaius novaehollandiae map distribution 2.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 557 | Q131709 | [[éigrit bheag]] | Egretta garzetta | [[:commons:Category:Egretta garzetta|Egretta garzetta]] | 28<br/>532 | 92 | [[Íomhá:EgrettaGarzettaIUVNver2018 2.png|center|128px]] | 21 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 558 | Q130730 | [[éigrit mhór]] | Ardea alba | [[:commons:Category:Ardea alba|Ardea alba]] | | 1.44 | [[Íomhá:ArdeaAlbaIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 559 | Q208763 | [[íbis bheannaithe]] | Threskiornis aethiopicus | [[:commons:Category:Threskiornis aethiopicus|Threskiornis aethiopicus]] | 62 | 118 | [[Íomhá:ThreskiornisAethiopicusIUCNver2024.png|center|128px]] | 29 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 560 | Q589171 | [[íbis bhán Mheiriceánach]] | Eudocimus albus | [[:commons:Category:Eudocimus albus|Eudocimus albus]] | 1.036<br/>764 | | [[Íomhá:Eudocimus albus map 2.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 561 | Q245414 | [[íbis mhaol thuaisceartach]] | Geronticus eremita | [[:commons:Category:Geronticus eremita|Geronticus eremita]] | 68 | | [[Íomhá:Morocco bald ibis map-01.png|center|128px]] | 27 | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 562 | Q178811 | [[íbis niamhrach]] | Plegadis falcinellus | [[:commons:Category:Plegadis falcinellus|Plegadis falcinellus]] | 633 | 0.89 | [[Íomhá:Plegadis falcinellus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 563 | Q25388 | [[óiréal órga]] | Oriolus oriolus | [[:commons:Category:Oriolus oriolus|Oriolus oriolus]] | 7.3 | 46 | [[Íomhá:Oriolus oriolus distribution map.png|center|128px]] | 16 | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 564 | Q576762 | [[órshúileach ceannsceadach]] | Bucephala albeola | [[:commons:Category:Bucephala albeola|Bucephala albeola]] | 481<br/>367 | 57 | [[Íomhá:Bucephala albeola map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 565 | Q369767 | [[órshúileach Íoslannach]] | Bucephala islandica | [[:commons:Category:Bucephala islandica|Bucephala islandica]] | 70<br/>1.09<br/>730 | 75.5 | | | [[Speiceas is lú imní]] |} {{Wikidata list end}} to12l5mq1c3lgmzc48bcnjqas1ehocu 0 96371 1311815 1167446 2026-05-05T20:17:54Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1311815 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí Isabel I (22 Aibreán 1451 - 26 Samhain 1504) ina Banríon na Caistíle ó 1474, agus ina céile Rí na hAragóine ó 1479, ag teacht i gceannas ar [[an Spáinn]] aontaithe go oidhreachtúil i gcomhpháirt lena fear céile Ferdinand II as Aragón go dtí go bhfuair sí bás; le chéile thabharfaí na [[Na Monarcaí Caitliceacha|Monarcacha Caitliceacha orthu]]. Meastar gurb í Isabella an chéad Bhanríon na Spáinne ''de facto'', a ndearnadh cur síos uirthi mar sin le linn a saolré féin, cé gur fhan an Chaistíl agus an Aragón ''de jure'' ina dhá ríocht dhifriúla go dtí Foraitheanta Nueva Planta idir 1707 agus 1716. {{DEFAULTSORT:Isabel 1 na Caistíle}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1451]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:An Aragóin]] [[Catagóir:An Athghabháil]] [[Catagóir:An Chaistíl agus León]] [[Catagóir:Asturias]] [[Catagóir:Banríonacha]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as an tSicil]] [[Catagóir:Daoine Spáinneacha]] mzv7v9wedxrh3box1ke4pa4y83l8z35 0 96398 1311816 1168462 2026-05-05T20:20:53Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1311816 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Bhí '''Enrique IV na  Caistíle''' ([[Valladolid]], 5 Eanáir, 1425- [[Maidrid]], 11 Nollaig, 1474) <ref>Memorias de la Real Academia de la Historia - Tomo II. Pág 460.</ref> ina Rí na Caistíle ó [[1454]] go dtí a bháis i [[1474]]. Thug roinnt staraithe go drochmheasúil "el Impotente" ([[An Ghaeilge|Gaeilge]];''duine éagumasach'') air. Ba mhac é le Juan II agus María na hAragóine, agus deartháir athar le [[Isabel I na Caistíle|hIsabel]], agus Alfonso, a san iomaíocht faoina ríchathaoir i rith a shaoil. ==Tagairtí== {{DEFAULTSORT:Enrique 4 na Caistíle}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 15ú haois]] [[Catagóir:An Aragóin]] [[Catagóir:An Chaistíl agus León]] [[Catagóir:Asturias]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Daoine Spáinneacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Eorpacha]] 5v7o7rq4tshar0wwwihzm4wqw8gpjvr 1311817 1311816 2026-05-05T20:21:11Z Seachránaí 53315 1311817 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Bhí '''Enrique IV na  Caistíle''' ([[Valladolid]], 5 Eanáir, 1425- [[Maidrid]], 11 Nollaig, 1474) <ref>Memorias de la Real Academia de la Historia - Tomo II. Pág 460.</ref> ina Rí na Caistíle ó [[1454]] go dtí a bháis i [[1474]]. Thug roinnt staraithe go drochmheasúil "el Impotente" ([[An Ghaeilge|Gaeilge]];''duine éagumasach'') air. Ba mhac é le Juan II agus María na hAragóine, agus deartháir athar le [[Isabel I na Caistíle|hIsabel]], agus Alfonso, a san iomaíocht faoina ríchathaoir i rith a shaoil. ==Tagairtí== {{DEFAULTSORT:Enrique 4 na Caistíle}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 15ú haois]] [[Catagóir:An Aragóin]] [[Catagóir:An Chaistíl agus León]] [[Catagóir:Asturias]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Daoine Spáinneacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Eorpacha]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] rnmq2if4i8ss8af0j3cd8lg6b5306fe 0 96701 1311832 1289702 2026-05-06T06:05:20Z Marcas.oduinn 33120 /* Tosca */ Typo 1311832 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Insint Ghaelach na [[meánaois]]e de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Tairshireadh<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/sir sir], téigh ar aistear tríd, ar teanglann.ie FGB</ref> na nDéis''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Tairired<ref>[http://dil.ie/39715 tairired], < ''tair-sired'', aistear, turas, imirce, ar eDIL</ref> na nDéssi'''). Téann an scéal siar go dtí an 8ú haois, ach ní chaomhnaítear é ach i lámhscríbhinní i bhfad níos deireanaí. Insítear ann stair ficseanúil na [[Déisi|nDéis]], dream a bhí go stairiúil ina [[aitheachthuatha]] nó 'vasáilligh' de chuid treibheanna eile i nÉirinn luathmheánaoiseach, ach a raibh le déanaí cumhacht polaitiúil bainte amach acu. Is é chuid de chuspóir an téacs ná bunús uasal miotasach a chruthú do [[Ríthe na nDéis]] mar oidhrí ar rítheaghlach ar a cuireadh an ruaig orthu as [[Teamhair|Teamhraigh]]. ''The term "Déisi" is used anachronistically in ''Tairired''. Its chronologically confused narrative concerns events that long predate the historical development of déis communities into distinct tribal polities, mar shampla, Déise Mumhan.<ref name=OCathasaigh2/> Caomhnaítear an scéal i ndá leagan [[Sean-Ghaeilge]] éagsúla, bunaithe ar an insint céanna a bheag nó a mhór, ach le sonraí suntasacha éagsúla sa bhreis, san áireamh sraitheanna fánacha, liostaí ainmneacha agus filíocht. Tar éis dó a neacht a tharrtháil a as foghail mhac rí na Teamhrach, cuirtear [[Óengus Gaíbúaibthech]] agus a lucht leanúna as seilbh ag an rí agus téann stad ar deoraíocht ar fud na hÉireann. Fanann siad sa [[Laigin]] le tréimhse, ach cuirtear an ruaig orthu as an ríocht sin i ndeireadh na dála. Nuair a theipeann orthu le neart míleata, baineann siad le gliceas agus draíocht áit chónaithe amach dóibh féin in oirdheisceart na [[Mumhain|Mumhan]] agus na h[[Osraí]] thíos leis. Maraon le luathliteartha Gaeilge, is rí-luachmhar iad ábhar ar seachrán idir [[ainmeolaíocht]] agus ginealaigh. Insítear in alt amháin ach go háirithe gur lonnaigh géag éigin na nDéis sa [[an Bhreatain|Bhreatain]] agus bhunaigh siad [[ríocht Dyfed]], rud suntasach i gcomhthéacs luath-imirci Gaelacha chuig an mBreatain. ==Leaganacha agus lámhscríbhinní== Caomhnaítear an scéal i ndá leaganacha idir níos sine agus níos óige, ar a thug [[Kuno Meyer]] "A" agus "B" orthu.<ref>Meyer, ll. 102–103.</ref> Téann an leagan "A" siar go dtí an 8ú haois, ach ní fhaightear é ach i lámhscríbhinní i bhfad níos deireanaí.<ref name=Meyer102>Meyer, lch. 102.</ref> Feictear é go hiomlán in [[Laud 610]] agus [[Rawlinson B 502]], agus i bhfoirm easpach i [[Leabhar Uí Mhaine]] agus ''Liber Flavus Fergusiorum''.<ref name=Meyer102/><ref>Hull 1954, lch. 266.</ref> Tugann Meyer faoi ndeara go bhfuil níos lú botún sa téacs Rawlinson, ach go bhfuil litríocht níos ársa sa téacs Laud.<ref name=Meyer102/> Caomhnaítear an leagan "B" i bhfoirm éigin i dtrí lámhscríbhinn. Tá an mír is sine le fáil i [[Leabhar na hUidhre]]. I dteannta leis an mír seo, tá ábhar comhlántach sna cóipeanna eile, le fáil sa [[Seanchas Mór]] ([[Coláiste na Tríonóide|CTBÁC]] LS 1336, H. 3. 17) agus sa [[Leabhar Oiris]] (CTBÁC, MS 1296, H. 2. 5), agus is féidir dá bharr an téacs a athchruthú.<ref name=Meyer103>Meyer, lch. 103.</ref> Faightear sa bhreis sa Leabhar Oiris roinnt dánta ar leith. Tugtar teidil éagsúla ar an scéal sna lámhscríbhinní. * Rawlinson: ''Tairired na n'Déssi''.<ref name=Meyernote>Meyer, lch. 102 agus nótaí.</ref> * Laud: ''De causis torche n'Déssi''/''acuis toirge na n'Déssi''. Is doiléir é an focal ''torche/toirge'', ach de réir Meyer, tá brí "turas" leis.<ref name=Meyernote/> Sna lámhscríbhinní "B" uile, tá tagairt éigin don ghortú a imríodh ar [[Cormac mac Airt|Chormac mac Airt]]: * Leabhar na hUidhre: ''Tucait innarba<ref>[http://dil.ie/28323 indarba], díbirt, ruaigeadh, ar eDIL</ref> na n'Dési im Mumain & aided Cormaic'' (Tucaid/fáth díbirt na nDéis sa Mhumhain agus anbhás Chormaic) * Seanchas Mór: ''Cóechad Cormaic i Temraig'' (Caochadh/dalladh Chormaic i dTeamhraigh) * An Leabhar Oiris: ''Tucaid cháetcha Cormaic do Aengus Gaibuaibtheach & aigeag Ceallaig & fotha indarbtha na nDeissi do Muig Breag'' (Tucaid/fáth chaochadh Chormaic ag Aonghas Gabhuaibhtheach agus ''aigeag'' Cheallaigh agus fáth díbirt na nDéis chuig Magh Breá).<ref name=Meyer103/> Sa ''Catalogue'' le [[Marie Henri d'Arbois de Jubainville]], tá dhá theideal eile:<ref>d'Arbois de Jubainville, lch. 171, 263.</ref> * ''Longes Eithne Uathaige'' * ''Tochomlad na nDési a Temraig''. Ní fios áfach, cén leagan, más ceactar acu, atá luaite.<ref name=Meyer103/> ==Tosca== {{príomhalt|Déisi}} Bhíodh brí ar dtús leis an téarma '[[Déisi|Déise]]', mar is léir ón bhfocal,<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/déis déis¹], tionónta, chomhphobal cíosach, ar teanglann FGB</ref> ná aicme [[aitheachthuatha|aitheachthuath]] neamhgaolmhar faoi cheannas agus faoi chíos treibheanna a raibh talamh acu.<ref>Thornton, lch. 121.</ref> Insítear in ''Tairired na nDéssi'' scéal maidir le dream amháin dá gcuid, mar atá [[Déisi Muman|Déise Mumhan]], conas a chuaigh siad ar deoraíocht agus a lonnaigh siad i gcontaetha [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] agus [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]] an lae inniu, faoi cheannas na [[Eoghanachta|nEoghanacht]]. D'fhás chumacht na Déise Mumhan de réir a chéile, agus bhí ríocht áitiúil go sách luath acu. Cé nach raibh gaol ar leith i idir na Déise, measadh a mhalairt faoi lár na 8th haois, lena dteacht i gcumhacht sa Mhumhain. Tugtar dóibh sa ''Tairired'' ginealach idir miotasach agus uasal.<ref>Thornton, ll. 121–123.</ref> Measadh le tamall fada gur chur síos cruinn stairiúil a bhí ann sa ''Tairired'', ach ní raibh scoláirí níos deireanaí amhail is [[Eoin MacNeill|John MacNeill]], [[Patrick C. Power]], [[T. F. O'Rahilly]] agus Séamus Pender, ar aon intinn leis an smaoineamh úd, agus mholl siad gur ficsean déanach atá ann.<ref>Hull 1959, lch. 14.</ref> == Insint == Insítear an scéal faoi shinsir na nDéis agus [[Cormac mac Airt]], [[rí na Teamhrach]], i gcoróin. Tá an príomhinsint mar an gcéanna i ngach leagan, ach feictear iontu scéalta neamhghaolmhara faoina Déise agus a gcomhaoisigh. === Leagan A === Bhí ceathrar mac Artchoirp i gceannas na nDéis: Breac (''Brecc''), [[Óengus Gaíbúaibthech|Aonghas Gabhuaibhtheach]] (''Óengus Gaíbúaibthech''), Eochaidh Allmuir<ref>[http://dil.ie/2979 allmuir], duine thar tír/muir isteach, gall, allúrach, eachtrannach</ref> agus Foradh. Fuadaítear agus éignítear Forach mac Foraidh ag Conn (in áiteanna eile, Ceallach), mac "gan náire" Chormaic mhic Airt. Téann Aonghas i gceannas bhuíon caoga fear chuig [[Teamhair|Teamhraigh]] chun í a tharrtháil. Diúltaíonn Conn an cailín a scaoileadh saor, agus sánn Aonghas é lena "gha buaibh", ag caochadh nó dalladh Cormaic á dhéanamh. De réir dlí, ní gá d'ardrí lorg ar bith a bheith air, agus dá bharr, is éigean do Chormac éirí as a choróin agus téann sé ar scor go [[ráth]] éigin lasmuigh de Theamhraigh, agus tháinig a mhac [[Cairbre Lifechair]] i gcomharbacht air. Undeterred, cruinníonn Cormac a airm in éadan na nDéis agus cuireann sé an ruaig orthu as Teamhraigh. Téann Aonghas, i dteannta le Ross agus Eoghan, mic a dhearthár, i ngleic leis an rí le seacht gcath. Tar éis dachad lá, tagann Aonghas i gcomharbacht ar Bhreac mar rí na nDéis, ach éiríonn sé as a choróin de bharr gearán faoina his consolidation of the chumhacht idir curadh agus rí. Diúltaíonn Cormac a sheasamh ar an bhfód in éadan na nDéisi, agus brúnn sé iad sa [[Laigin]] isteach, air a bhrúnn an rí áitiúil, ''Fiachu Bacceda'', clann [[Uí Bairrche|Uí Bhairrche]] as a gcuid tailte agus bronnadh sé iad ar na Déise. Fanann siad ann ar feadh tríocha bliain.<ref>Meyer, ll. 104–109 (alt. 1–6).</ref> I ndeireadh na dála, cuireann laoch Uí Bhairrche ''Eochu Guinech mac Óengusa'' an ruaig ar na Déise agus is éigean dóibh dul ar fánach i n[[Ard Ladrann]] isteach, aitheanta as sin amach mar "Tús na nImircí". In alt 8, insítear an scéal faoi Eithne Uathach<ref>[http://dil.ie/42813 1 úathach], uafásach, ar eDIL</ref> ní [[Crimthann mac Énnai|Chriomhthainn mac Éanna]] (bás 483) rí Laigean agus in am trátha iníon altrama na nDéis. Ag uair a bheith, tugann [[draoi]] tuar go ngabhfaidh muintir Eithne a tír dhúchais faoina ceannas. Á chloisteáil seo, beartaíonn a tuistí feoil bhuachaillí óga di, go bhfása sí go tapaidh. Idir an dá linn, tá Cormac fós ag ciapadh Aonghas agus na Déise, ag cothú aighnis i measc a ngaiscíoch agus a gceannairí. Cuireann sé tairiscint síochána do Ross agus Eoghan, mic Bric, le maithiúnas agus tailte ar son dílseacht dó. Geallann Aonghas dóibh mar fhreagairt tuilleadh tailte fós agus tús áite roimh a chlann féin má fhanann siad.<ref>Meyer, ll. 108–115 (alt. 7–12).</ref> Nuair a fhaigheann Chriomthann mac Éanna bás, iompaíonn a mhic i gcoinne na nDéis, á mbrú go hiomlán as na Laigin amach. Lonnaíonn siad le seal gairid i ríocht [[Osraí]], ach dónn an rí ann a gcuid tithe, agus cuireann sé ar fánach arís iad siar sa [[Mumhain]] isteach. Tugann [[Óengus mac Nad Froích|Aonghas mac Nadh Fhraoigh]] (bás 489), rí Mumhan, tacaíocht dóibh, agus déanann sé cleamhnas le hEithne Uathach atá ag taisteal leo. Geallann sé mar spré go mbronnfadh sé trí éileamh ar bith uirthi. Iarrann Eithne ar tailte do mhuintir a máthar, agus tháinig an tuar faoin tairngreacht. Iarrann sí fosta go raibh a muintir chomh saor is "trí h[[Eoghanachta]] na Mumhan". Déanann Aonghas mar a iarrann sí, ach ní féidir leis na Déise na háitritheoirí dúchais a chur as Osraí. Le tacaíocht ansin ó ''Lugaid Laigde Cosc'', breitheamh [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] agus [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]], beartaíonn siad ar cleas. De réir tuair, cloífidh an chéad arm a ligfidh fuil, agus mar sin rinne draoithe na nDéis bó dhearg de dhuine acu. Maraíonn fir na nOsraí an bhó, a chuireann deireadh leo. Brúitear iad trasna across the [[An Loinneán|an Loinneáin]], as sin amach an teorainn idir na Déise agus na hOsraí. Roinneann na Déise a gcuid tailte. Sa chuid eile téacs feictear go formhór ach ainmneacha a muintir, idir pearsana agus [[clann]]a.<ref>Meyer, ll. 114–131 (alt. 13–23).</ref> === Leagan B === Feictear an bunscéal céanna sa leagan "B", le difríochtaí suntasacha. Eagraíodh é ag Meyer in ''Anecdd.'' I,<ref>Kuno Meyer, eag., ''Tucait indarba na nDéssi'', in ''Anecdota from Irish Manuscripts'', iml. i. (1907), [https://books.google.com/books?id=mdUfAAAAMAAJ&pg=PA15 pp.15-24]</ref> agus TCD LS 1316 (olim H. 2.15a), ll.&nbsp;67a-68b (''H'' text) mar bhun, le leaganacha eile i bhfo-notaí as MS 1336 (olim H. 3.17), col. 720b-723a (''h'' text). Mar is ionann is leagan "A", tosaíonn an scéal le fuadach Fhoracha ag mac Chormaic (Ceallach anseo), ach sa leagan seo, tá Aonghas ró-ghnóthach ag baint díoltais amach as maslaí clanna chun í a tharrtháil. Ní he ach go dtugtar achasán dó de bhrí a braiteoireachta ag bean éigin, a mharaíonn sé í, go ndéanann sé amhlaidh. Leanann an scéal le díbirt na nDéis as Teamhraigh, a gcuairt sna Laigin, agus a lonnú sa Mhumhain tar éis phósadh Eithne agus Aonghais mhic Nadh Fhraoigh. Is í iníon uaibhreach an draoi Osraí a thugann an tuar, murab ionann an breitheamh sa leagan eile.<ref>[http://www.maryjones.us/ctexts/dessi2.html ''This Is The Cause Of The Expulsion Of The Déssi To Munster And The Violent Death Of Cormac'', alt. 1–15.]</ref> Den ábhar leithleach sa leagan B, is é scéal faoi Choirc Duibhne mac altrama Aonghasa, sinsear [[Corcu Duibne|Chorca Dhuibhne]], atá is suntasaí. Tugtar Corc agus a dheartháir saol trí chiorrú coil idir ''Coirpre Múse'' agus ''Duihind'', páistí rí na Mumhan, [[Conaire Cóem|Conaire Caomh]]. Tagann gorta don tír dá bharr. Is mian le muintir bás tíre go ndófar iad, ach tarrtháltar Corc ag draoi agus a bhean chéile, a thógann é agus a mhallacht as Éirinn féin chuig oileán ar muir. Thairis sin, déanann bean chéile an draoi, ''Boí'', deasghnátha íonghlanta agus aistríonn sí transfer mallacht Choirc go bó bhán osnádúrtha, agus filleann sé ansin ar ais chuig a theaghlach. Níos déaranaí, téann sé mar ghiall chuig cúirt Chormaic mhic Airt, ar altramas le hAonghas. Téann sé i dteannta lena athair altrama agus é ar deoraíocht as Teamhraigh. Déanann sé iarracht a áitiú ar na Déise ar fánach a lonnú ar oileán a óige, agus fanann ann nuair a roghnaíonn na Déise dul chuig Caiseal.<ref>[http://www.maryjones.us/ctexts/dessi2.html ''This Is The Cause Of The Expulsion Of The Déssi To Munster And The Violent Death Of Cormac'', alt. 1–12.], maryjones</ref> Sa lámhscríbhinn LS 1336 (olim H. 3.17), tugtar don scéal an teideal ''Caochadh Chormaic i Teamhraigh'' (Cóecad Cormaic i Temraig'). Sa téacs seo, maítear gurb ionann Criomhall (''Crimall''),<ref>[http://dil.ie/12939 crimall], ar eDIL</ref> ga ré Chormaic, agus [[Lúin Chealtchair]] agus ga [[Lugh]].<ref>Arbois de Jubainville, ''Essai d'un catalogue'', lch. 90</ref> ==Dyfed== In Alt 11 de leagan "A", insítear go ndeachaigh Eochaidh mac Artchoirp agus a mhuintir thar lear agus gur lonnaigh siad ''Demed'' (Demetia), aitheanta nua deireanaí mar [[ríocht Dyfed|Dyfed]] sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]]). Tugtar ginealach ríoga ó Eochaidh go "Tualodor mac Rígin" (Tudor map Regin).<ref>Meyer, ll. 112–113.</ref> Tá an-chuid cosúlachtaí idir an ginealach seo agus foinsí Breatnacha, mar atá na [[ginealaigh Harleian]] agus [[Jesus College LS 20]]. Feictear sna taifid Harleian na hainmneacha céanna ó Thudor ar ais chuig Triphun ([[Triffyn Farfog]]), a deirtear sa ''Tairired'' gur fionnó Eochadha é. Tugtar ginealach sách difriúil do Thriphun féin áfach, á rianú ó [[impire na Róimhe]], [[Constantine I]].<ref>[http://www.kmatthews.org.uk/history/harleian_genealogies/2.html Harleian genealogy 2].</ref> D'fhéadfadh é gur triail é seo ag scríbhneoirí níos deireanaí chun ginealach níos fearr a thabhairt do rítheaghlach Dyfed, nó b'fhéidir chun a mbunús Ghaelacha a cheilt, é sin nó gur níos cruinne é Harleian, agus ''Tairired'' an leagan truaillithe. Pé scéal é, tá fianaise ann go raibh dreamanna Gaelacha lonnaithe in Dyfed agus áiteanna eile sa Bhreatain. Tá inscríbhinní [[Ogham|Oghaim]] as [[Gaeilge Chianach]] le feiceáil in [[Pembrokeshire]] agus [[Carmarthenshire]].<ref name=TCW163>Charles-Williams, lch. 163 agus nótaí.</ref> I dteannta sin, tá láithreacht Ghael deisceartach sa Bhreatain á phlé i bhfoinsí liteartha níos deireanaí ar gach taobh an [[Muir Éireann|Mhuir Éireann]]. Mar shampla, feictear chlann [[Uí Liatháin]] in ''[[Historia Brittonum]]'' den 9ú haois, agus iad gníomhach in Dyfed sular chuir [[Cunedda]] agus a chlann (beo lár na 5ú haoise) an ruaig orthu.<ref>[[s:History of the Britons#1:14|''Historia Brittonum'', ch. 14]].</ref> Insítear i ''[[Sanas Cormaic]]'' fosta faoi eachtraí chlann Uí Liatháin, ach deirtear go raibh dún acu i g[[Corn na Breataine]] seachas Dyfed.<ref name=TCW163/> Is é ''Tairired'' amháin áfach a dhéanann trácht ar láithreach na nDéis Bhreatain Bheag. Molann [[Eoin Mac Néill]], a chreideann gur stairiúil iad a bheag nó a mhór na scéalta liteartha, gur tuath na nDéis faoi cheannas lonnú níos mó Uí Liatháin in Dyfed a bhí ann.<ref>Mac Néill, ll. 128–130.</ref> <!-- ''Tairired'' is the only direct source for this "event". The historicity of this particular passage of the epic apparently receives partial "confirmation" from a pedigree preserved in the late 10th-century [[Harleian genealogies]], in which the contemporary kings of Dyfed claim descent from Triphun (beo 450), a great-grandson of Eochaid Allmuir, although the Harleian genealogy itself presents an entirely different version of Triphun's own ancestry in which he descends from a Roman imperial line traced back to [[Helena (Empress)|St. Helena]], whose alleged British origin the genealogist stresses.<ref>[http://www.kmatthews.org.uk/history/harleian_genealogies/2.html Harleian genealogy 2.]</ref> This manifest fiction apparently reflects a later attempt to fabricate a more illustrious and/or indigenous lineage for the Dyfed dynasty, especially as other Welsh genealogical material partially confirms the Irish descent of Triphun.<ref>Bartrum, ll. 45, 106</ref><ref>Dumville, ll. 172-93</ref><ref>Miller, ll. 37-40</ref><ref>Coplestone-Crow, lch. 17-18</ref><ref>Ó Cathasaigh, ll. 19-22</ref><ref>Rance, ll. 252-3, 263-6.</ref> ''If the relocation of some of the "Déisi" to Dyfed is indeed historical, it is unclear whether it entailed a large-scale tribal migration or merely a dynastic transfer, or both as part of a multi-phase population movement.<ref>Coplestone-Crow, ll. 1-24</ref><ref>Ó Cathasaigh ll. 1-33.</ref> However this movement is characterised, scholarship has demonstrated that it cannot have taken place as early as the date implied in ''The Expulsion of the Déisi'' (i.e. shortly after the blinding of Cormac mac Airt, traditionally dated AD 265), but must have begun during the second half of the 4th century at the earliest,<ref>Pender (1947), ll. 206-17</ref><ref>Bartrum, lch. 124</ref><ref>Coplestone-Crow, ll. 1-24</ref><ref>Ó Cathasaigh, ll. 11-12</ref><ref>Rance, ll. 255-6.</ref> while commencement in the sub-Roman period in the early 5th century cannot be excluded.<ref>Miller, ll. 33-61</ref> It is further entirely possible that the historians and genealogists of the Déisi Muman were guilty of lifting these "verified" ancestors, who could have originally belonged to another Irish kindred entirely. Genealogical feats of this kind were famously performed by the [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]] nó [[Dál gCais]].--> ==Foinsí== * {{ cite book |title= Essai d'un catalogue de la littérature épique de l'Irlande|last= d'Arbois de Jubainville|first=Marie Henri |author-link= Marie Henri d'Arbois de Jubainville |year= 1883|publisher= Ernest Thorin|page=[https://archive.org/details/essaiduncatalog00jubagoog/page/n407 249]|url= https://archive.org/details/essaiduncatalog00jubagoog|quote= Essai d'un catalogue de la littérature épique de l'Irlande.|access-date=19 Samhain 2009 }} * {{ cite book |title= Early Christian Ireland|last= Charles-Edwards|first=Thomas |author-link= Thomas Charles-Edwards |year= 2000|publisher= Cambridge }} * {{ cite journal |last1= Hull|first1=Vernam| year= 1954|title= The Book Of Uí Maine Version Of The Expulsion Of The Déssi|journal= [[Zeitschrift für celtische Philologie]] |volume= 24|issue= 1|pages= 266–271|doi= 10.1515/zcph.1954.24.1.266|s2cid=162531336 }} * {{ cite journal |last1=Hull| first1=Vernam |year=1957–59 | title=The later version of the Expulsion of the Déssi | journal=Zeitschrift für celtische Philologie | volume=27 | pages=14–63 }} * {{ cite journal | last = Mac Néill | first = Eoin | author-link = Eoin Mac Néill | year = 1926| title = The Native Place of St. Patrick | journal= Imeachtaí [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | pages = 118–140 | url=https://archive.org/details/papersirishacad00macnuoft }} * {{ cite journal | last = Meyer | first = Kuno | author-link = Kuno Meyer| year= 1901| title= The Expulsion of the Dessi| journal= Y Cymmrodor| volume= 14| pages= 101–135| url= https://books.google.com/books?id=pbm3KK8EsaAC&pg=PA101 }} * {{ cite book | last= Thornton | first= David| title= Kings, Chronologies, and Genealogies: Studies in the Political History of Early Medieval Ireland and Wales| year= 2003| url= https://books.google.com/books?id=Xw_YySYSscQC&q=D%C3%A9isi+expulsion&pg=PA123 | location= Oxford| publisher= Prosopographica et Genealogica| isbn=1900934094 }} == Naisc sheachtracha == *[http://www.mabinogi.net/sections/ch%204/The_Expulsion_of_the_Deisi.pdf ''Expulsion of the Déisi'' synopsis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304062955/http://www.mabinogi.net/sections/ch%204/The_Expulsion_of_the_Deisi.pdf |date=2016-03-04 }}, from Mac Cana, P. The Mabinogi (second edition) Cardiff: University of Wales Press, 1992. ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Expulsion Of The Deisi, The}} [[Category:Cycles of the Kings]] [[Category:Early Irish literature]] [[Category:Irish texts]] [[Category:Medieval literature]] [[Category:Irish literature]] [[Category:Dál gCais]] 1sfdewo8muw9rh5qqa6lim02h506sa7 1311833 1311832 2026-05-06T06:07:08Z Marcas.oduinn 33120 /* Tagairtí */ Catagóirí 1311833 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Insint Ghaelach na [[meánaois]]e de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Tairshireadh<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/sir sir], téigh ar aistear tríd, ar teanglann.ie FGB</ref> na nDéis''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Tairired<ref>[http://dil.ie/39715 tairired], < ''tair-sired'', aistear, turas, imirce, ar eDIL</ref> na nDéssi'''). Téann an scéal siar go dtí an 8ú haois, ach ní chaomhnaítear é ach i lámhscríbhinní i bhfad níos deireanaí. Insítear ann stair ficseanúil na [[Déisi|nDéis]], dream a bhí go stairiúil ina [[aitheachthuatha]] nó 'vasáilligh' de chuid treibheanna eile i nÉirinn luathmheánaoiseach, ach a raibh le déanaí cumhacht polaitiúil bainte amach acu. Is é chuid de chuspóir an téacs ná bunús uasal miotasach a chruthú do [[Ríthe na nDéis]] mar oidhrí ar rítheaghlach ar a cuireadh an ruaig orthu as [[Teamhair|Teamhraigh]]. ''The term "Déisi" is used anachronistically in ''Tairired''. Its chronologically confused narrative concerns events that long predate the historical development of déis communities into distinct tribal polities, mar shampla, Déise Mumhan.<ref name=OCathasaigh2/> Caomhnaítear an scéal i ndá leagan [[Sean-Ghaeilge]] éagsúla, bunaithe ar an insint céanna a bheag nó a mhór, ach le sonraí suntasacha éagsúla sa bhreis, san áireamh sraitheanna fánacha, liostaí ainmneacha agus filíocht. Tar éis dó a neacht a tharrtháil a as foghail mhac rí na Teamhrach, cuirtear [[Óengus Gaíbúaibthech]] agus a lucht leanúna as seilbh ag an rí agus téann stad ar deoraíocht ar fud na hÉireann. Fanann siad sa [[Laigin]] le tréimhse, ach cuirtear an ruaig orthu as an ríocht sin i ndeireadh na dála. Nuair a theipeann orthu le neart míleata, baineann siad le gliceas agus draíocht áit chónaithe amach dóibh féin in oirdheisceart na [[Mumhain|Mumhan]] agus na h[[Osraí]] thíos leis. Maraon le luathliteartha Gaeilge, is rí-luachmhar iad ábhar ar seachrán idir [[ainmeolaíocht]] agus ginealaigh. Insítear in alt amháin ach go háirithe gur lonnaigh géag éigin na nDéis sa [[an Bhreatain|Bhreatain]] agus bhunaigh siad [[ríocht Dyfed]], rud suntasach i gcomhthéacs luath-imirci Gaelacha chuig an mBreatain. ==Leaganacha agus lámhscríbhinní== Caomhnaítear an scéal i ndá leaganacha idir níos sine agus níos óige, ar a thug [[Kuno Meyer]] "A" agus "B" orthu.<ref>Meyer, ll. 102–103.</ref> Téann an leagan "A" siar go dtí an 8ú haois, ach ní fhaightear é ach i lámhscríbhinní i bhfad níos deireanaí.<ref name=Meyer102>Meyer, lch. 102.</ref> Feictear é go hiomlán in [[Laud 610]] agus [[Rawlinson B 502]], agus i bhfoirm easpach i [[Leabhar Uí Mhaine]] agus ''Liber Flavus Fergusiorum''.<ref name=Meyer102/><ref>Hull 1954, lch. 266.</ref> Tugann Meyer faoi ndeara go bhfuil níos lú botún sa téacs Rawlinson, ach go bhfuil litríocht níos ársa sa téacs Laud.<ref name=Meyer102/> Caomhnaítear an leagan "B" i bhfoirm éigin i dtrí lámhscríbhinn. Tá an mír is sine le fáil i [[Leabhar na hUidhre]]. I dteannta leis an mír seo, tá ábhar comhlántach sna cóipeanna eile, le fáil sa [[Seanchas Mór]] ([[Coláiste na Tríonóide|CTBÁC]] LS 1336, H. 3. 17) agus sa [[Leabhar Oiris]] (CTBÁC, MS 1296, H. 2. 5), agus is féidir dá bharr an téacs a athchruthú.<ref name=Meyer103>Meyer, lch. 103.</ref> Faightear sa bhreis sa Leabhar Oiris roinnt dánta ar leith. Tugtar teidil éagsúla ar an scéal sna lámhscríbhinní. * Rawlinson: ''Tairired na n'Déssi''.<ref name=Meyernote>Meyer, lch. 102 agus nótaí.</ref> * Laud: ''De causis torche n'Déssi''/''acuis toirge na n'Déssi''. Is doiléir é an focal ''torche/toirge'', ach de réir Meyer, tá brí "turas" leis.<ref name=Meyernote/> Sna lámhscríbhinní "B" uile, tá tagairt éigin don ghortú a imríodh ar [[Cormac mac Airt|Chormac mac Airt]]: * Leabhar na hUidhre: ''Tucait innarba<ref>[http://dil.ie/28323 indarba], díbirt, ruaigeadh, ar eDIL</ref> na n'Dési im Mumain & aided Cormaic'' (Tucaid/fáth díbirt na nDéis sa Mhumhain agus anbhás Chormaic) * Seanchas Mór: ''Cóechad Cormaic i Temraig'' (Caochadh/dalladh Chormaic i dTeamhraigh) * An Leabhar Oiris: ''Tucaid cháetcha Cormaic do Aengus Gaibuaibtheach & aigeag Ceallaig & fotha indarbtha na nDeissi do Muig Breag'' (Tucaid/fáth chaochadh Chormaic ag Aonghas Gabhuaibhtheach agus ''aigeag'' Cheallaigh agus fáth díbirt na nDéis chuig Magh Breá).<ref name=Meyer103/> Sa ''Catalogue'' le [[Marie Henri d'Arbois de Jubainville]], tá dhá theideal eile:<ref>d'Arbois de Jubainville, lch. 171, 263.</ref> * ''Longes Eithne Uathaige'' * ''Tochomlad na nDési a Temraig''. Ní fios áfach, cén leagan, más ceactar acu, atá luaite.<ref name=Meyer103/> ==Tosca== {{príomhalt|Déisi}} Bhíodh brí ar dtús leis an téarma '[[Déisi|Déise]]', mar is léir ón bhfocal,<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/déis déis¹], tionónta, chomhphobal cíosach, ar teanglann FGB</ref> ná aicme [[aitheachthuatha|aitheachthuath]] neamhgaolmhar faoi cheannas agus faoi chíos treibheanna a raibh talamh acu.<ref>Thornton, lch. 121.</ref> Insítear in ''Tairired na nDéssi'' scéal maidir le dream amháin dá gcuid, mar atá [[Déisi Muman|Déise Mumhan]], conas a chuaigh siad ar deoraíocht agus a lonnaigh siad i gcontaetha [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] agus [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]] an lae inniu, faoi cheannas na [[Eoghanachta|nEoghanacht]]. D'fhás chumacht na Déise Mumhan de réir a chéile, agus bhí ríocht áitiúil go sách luath acu. Cé nach raibh gaol ar leith i idir na Déise, measadh a mhalairt faoi lár na 8th haois, lena dteacht i gcumhacht sa Mhumhain. Tugtar dóibh sa ''Tairired'' ginealach idir miotasach agus uasal.<ref>Thornton, ll. 121–123.</ref> Measadh le tamall fada gur chur síos cruinn stairiúil a bhí ann sa ''Tairired'', ach ní raibh scoláirí níos deireanaí amhail is [[Eoin MacNeill|John MacNeill]], [[Patrick C. Power]], [[T. F. O'Rahilly]] agus Séamus Pender, ar aon intinn leis an smaoineamh úd, agus mholl siad gur ficsean déanach atá ann.<ref>Hull 1959, lch. 14.</ref> == Insint == Insítear an scéal faoi shinsir na nDéis agus [[Cormac mac Airt]], [[rí na Teamhrach]], i gcoróin. Tá an príomhinsint mar an gcéanna i ngach leagan, ach feictear iontu scéalta neamhghaolmhara faoina Déise agus a gcomhaoisigh. === Leagan A === Bhí ceathrar mac Artchoirp i gceannas na nDéis: Breac (''Brecc''), [[Óengus Gaíbúaibthech|Aonghas Gabhuaibhtheach]] (''Óengus Gaíbúaibthech''), Eochaidh Allmuir<ref>[http://dil.ie/2979 allmuir], duine thar tír/muir isteach, gall, allúrach, eachtrannach</ref> agus Foradh. Fuadaítear agus éignítear Forach mac Foraidh ag Conn (in áiteanna eile, Ceallach), mac "gan náire" Chormaic mhic Airt. Téann Aonghas i gceannas bhuíon caoga fear chuig [[Teamhair|Teamhraigh]] chun í a tharrtháil. Diúltaíonn Conn an cailín a scaoileadh saor, agus sánn Aonghas é lena "gha buaibh", ag caochadh nó dalladh Cormaic á dhéanamh. De réir dlí, ní gá d'ardrí lorg ar bith a bheith air, agus dá bharr, is éigean do Chormac éirí as a choróin agus téann sé ar scor go [[ráth]] éigin lasmuigh de Theamhraigh, agus tháinig a mhac [[Cairbre Lifechair]] i gcomharbacht air. Undeterred, cruinníonn Cormac a airm in éadan na nDéis agus cuireann sé an ruaig orthu as Teamhraigh. Téann Aonghas, i dteannta le Ross agus Eoghan, mic a dhearthár, i ngleic leis an rí le seacht gcath. Tar éis dachad lá, tagann Aonghas i gcomharbacht ar Bhreac mar rí na nDéis, ach éiríonn sé as a choróin de bharr gearán faoina his consolidation of the chumhacht idir curadh agus rí. Diúltaíonn Cormac a sheasamh ar an bhfód in éadan na nDéisi, agus brúnn sé iad sa [[Laigin]] isteach, air a bhrúnn an rí áitiúil, ''Fiachu Bacceda'', clann [[Uí Bairrche|Uí Bhairrche]] as a gcuid tailte agus bronnadh sé iad ar na Déise. Fanann siad ann ar feadh tríocha bliain.<ref>Meyer, ll. 104–109 (alt. 1–6).</ref> I ndeireadh na dála, cuireann laoch Uí Bhairrche ''Eochu Guinech mac Óengusa'' an ruaig ar na Déise agus is éigean dóibh dul ar fánach i n[[Ard Ladrann]] isteach, aitheanta as sin amach mar "Tús na nImircí". In alt 8, insítear an scéal faoi Eithne Uathach<ref>[http://dil.ie/42813 1 úathach], uafásach, ar eDIL</ref> ní [[Crimthann mac Énnai|Chriomhthainn mac Éanna]] (bás 483) rí Laigean agus in am trátha iníon altrama na nDéis. Ag uair a bheith, tugann [[draoi]] tuar go ngabhfaidh muintir Eithne a tír dhúchais faoina ceannas. Á chloisteáil seo, beartaíonn a tuistí feoil bhuachaillí óga di, go bhfása sí go tapaidh. Idir an dá linn, tá Cormac fós ag ciapadh Aonghas agus na Déise, ag cothú aighnis i measc a ngaiscíoch agus a gceannairí. Cuireann sé tairiscint síochána do Ross agus Eoghan, mic Bric, le maithiúnas agus tailte ar son dílseacht dó. Geallann Aonghas dóibh mar fhreagairt tuilleadh tailte fós agus tús áite roimh a chlann féin má fhanann siad.<ref>Meyer, ll. 108–115 (alt. 7–12).</ref> Nuair a fhaigheann Chriomthann mac Éanna bás, iompaíonn a mhic i gcoinne na nDéis, á mbrú go hiomlán as na Laigin amach. Lonnaíonn siad le seal gairid i ríocht [[Osraí]], ach dónn an rí ann a gcuid tithe, agus cuireann sé ar fánach arís iad siar sa [[Mumhain]] isteach. Tugann [[Óengus mac Nad Froích|Aonghas mac Nadh Fhraoigh]] (bás 489), rí Mumhan, tacaíocht dóibh, agus déanann sé cleamhnas le hEithne Uathach atá ag taisteal leo. Geallann sé mar spré go mbronnfadh sé trí éileamh ar bith uirthi. Iarrann Eithne ar tailte do mhuintir a máthar, agus tháinig an tuar faoin tairngreacht. Iarrann sí fosta go raibh a muintir chomh saor is "trí h[[Eoghanachta]] na Mumhan". Déanann Aonghas mar a iarrann sí, ach ní féidir leis na Déise na háitritheoirí dúchais a chur as Osraí. Le tacaíocht ansin ó ''Lugaid Laigde Cosc'', breitheamh [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] agus [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]], beartaíonn siad ar cleas. De réir tuair, cloífidh an chéad arm a ligfidh fuil, agus mar sin rinne draoithe na nDéis bó dhearg de dhuine acu. Maraíonn fir na nOsraí an bhó, a chuireann deireadh leo. Brúitear iad trasna across the [[An Loinneán|an Loinneáin]], as sin amach an teorainn idir na Déise agus na hOsraí. Roinneann na Déise a gcuid tailte. Sa chuid eile téacs feictear go formhór ach ainmneacha a muintir, idir pearsana agus [[clann]]a.<ref>Meyer, ll. 114–131 (alt. 13–23).</ref> === Leagan B === Feictear an bunscéal céanna sa leagan "B", le difríochtaí suntasacha. Eagraíodh é ag Meyer in ''Anecdd.'' I,<ref>Kuno Meyer, eag., ''Tucait indarba na nDéssi'', in ''Anecdota from Irish Manuscripts'', iml. i. (1907), [https://books.google.com/books?id=mdUfAAAAMAAJ&pg=PA15 pp.15-24]</ref> agus TCD LS 1316 (olim H. 2.15a), ll.&nbsp;67a-68b (''H'' text) mar bhun, le leaganacha eile i bhfo-notaí as MS 1336 (olim H. 3.17), col. 720b-723a (''h'' text). Mar is ionann is leagan "A", tosaíonn an scéal le fuadach Fhoracha ag mac Chormaic (Ceallach anseo), ach sa leagan seo, tá Aonghas ró-ghnóthach ag baint díoltais amach as maslaí clanna chun í a tharrtháil. Ní he ach go dtugtar achasán dó de bhrí a braiteoireachta ag bean éigin, a mharaíonn sé í, go ndéanann sé amhlaidh. Leanann an scéal le díbirt na nDéis as Teamhraigh, a gcuairt sna Laigin, agus a lonnú sa Mhumhain tar éis phósadh Eithne agus Aonghais mhic Nadh Fhraoigh. Is í iníon uaibhreach an draoi Osraí a thugann an tuar, murab ionann an breitheamh sa leagan eile.<ref>[http://www.maryjones.us/ctexts/dessi2.html ''This Is The Cause Of The Expulsion Of The Déssi To Munster And The Violent Death Of Cormac'', alt. 1–15.]</ref> Den ábhar leithleach sa leagan B, is é scéal faoi Choirc Duibhne mac altrama Aonghasa, sinsear [[Corcu Duibne|Chorca Dhuibhne]], atá is suntasaí. Tugtar Corc agus a dheartháir saol trí chiorrú coil idir ''Coirpre Múse'' agus ''Duihind'', páistí rí na Mumhan, [[Conaire Cóem|Conaire Caomh]]. Tagann gorta don tír dá bharr. Is mian le muintir bás tíre go ndófar iad, ach tarrtháltar Corc ag draoi agus a bhean chéile, a thógann é agus a mhallacht as Éirinn féin chuig oileán ar muir. Thairis sin, déanann bean chéile an draoi, ''Boí'', deasghnátha íonghlanta agus aistríonn sí transfer mallacht Choirc go bó bhán osnádúrtha, agus filleann sé ansin ar ais chuig a theaghlach. Níos déaranaí, téann sé mar ghiall chuig cúirt Chormaic mhic Airt, ar altramas le hAonghas. Téann sé i dteannta lena athair altrama agus é ar deoraíocht as Teamhraigh. Déanann sé iarracht a áitiú ar na Déise ar fánach a lonnú ar oileán a óige, agus fanann ann nuair a roghnaíonn na Déise dul chuig Caiseal.<ref>[http://www.maryjones.us/ctexts/dessi2.html ''This Is The Cause Of The Expulsion Of The Déssi To Munster And The Violent Death Of Cormac'', alt. 1–12.], maryjones</ref> Sa lámhscríbhinn LS 1336 (olim H. 3.17), tugtar don scéal an teideal ''Caochadh Chormaic i Teamhraigh'' (Cóecad Cormaic i Temraig'). Sa téacs seo, maítear gurb ionann Criomhall (''Crimall''),<ref>[http://dil.ie/12939 crimall], ar eDIL</ref> ga ré Chormaic, agus [[Lúin Chealtchair]] agus ga [[Lugh]].<ref>Arbois de Jubainville, ''Essai d'un catalogue'', lch. 90</ref> ==Dyfed== In Alt 11 de leagan "A", insítear go ndeachaigh Eochaidh mac Artchoirp agus a mhuintir thar lear agus gur lonnaigh siad ''Demed'' (Demetia), aitheanta nua deireanaí mar [[ríocht Dyfed|Dyfed]] sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]]). Tugtar ginealach ríoga ó Eochaidh go "Tualodor mac Rígin" (Tudor map Regin).<ref>Meyer, ll. 112–113.</ref> Tá an-chuid cosúlachtaí idir an ginealach seo agus foinsí Breatnacha, mar atá na [[ginealaigh Harleian]] agus [[Jesus College LS 20]]. Feictear sna taifid Harleian na hainmneacha céanna ó Thudor ar ais chuig Triphun ([[Triffyn Farfog]]), a deirtear sa ''Tairired'' gur fionnó Eochadha é. Tugtar ginealach sách difriúil do Thriphun féin áfach, á rianú ó [[impire na Róimhe]], [[Constantine I]].<ref>[http://www.kmatthews.org.uk/history/harleian_genealogies/2.html Harleian genealogy 2].</ref> D'fhéadfadh é gur triail é seo ag scríbhneoirí níos deireanaí chun ginealach níos fearr a thabhairt do rítheaghlach Dyfed, nó b'fhéidir chun a mbunús Ghaelacha a cheilt, é sin nó gur níos cruinne é Harleian, agus ''Tairired'' an leagan truaillithe. Pé scéal é, tá fianaise ann go raibh dreamanna Gaelacha lonnaithe in Dyfed agus áiteanna eile sa Bhreatain. Tá inscríbhinní [[Ogham|Oghaim]] as [[Gaeilge Chianach]] le feiceáil in [[Pembrokeshire]] agus [[Carmarthenshire]].<ref name=TCW163>Charles-Williams, lch. 163 agus nótaí.</ref> I dteannta sin, tá láithreacht Ghael deisceartach sa Bhreatain á phlé i bhfoinsí liteartha níos deireanaí ar gach taobh an [[Muir Éireann|Mhuir Éireann]]. Mar shampla, feictear chlann [[Uí Liatháin]] in ''[[Historia Brittonum]]'' den 9ú haois, agus iad gníomhach in Dyfed sular chuir [[Cunedda]] agus a chlann (beo lár na 5ú haoise) an ruaig orthu.<ref>[[s:History of the Britons#1:14|''Historia Brittonum'', ch. 14]].</ref> Insítear i ''[[Sanas Cormaic]]'' fosta faoi eachtraí chlann Uí Liatháin, ach deirtear go raibh dún acu i g[[Corn na Breataine]] seachas Dyfed.<ref name=TCW163/> Is é ''Tairired'' amháin áfach a dhéanann trácht ar láithreach na nDéis Bhreatain Bheag. Molann [[Eoin Mac Néill]], a chreideann gur stairiúil iad a bheag nó a mhór na scéalta liteartha, gur tuath na nDéis faoi cheannas lonnú níos mó Uí Liatháin in Dyfed a bhí ann.<ref>Mac Néill, ll. 128–130.</ref> <!-- ''Tairired'' is the only direct source for this "event". The historicity of this particular passage of the epic apparently receives partial "confirmation" from a pedigree preserved in the late 10th-century [[Harleian genealogies]], in which the contemporary kings of Dyfed claim descent from Triphun (beo 450), a great-grandson of Eochaid Allmuir, although the Harleian genealogy itself presents an entirely different version of Triphun's own ancestry in which he descends from a Roman imperial line traced back to [[Helena (Empress)|St. Helena]], whose alleged British origin the genealogist stresses.<ref>[http://www.kmatthews.org.uk/history/harleian_genealogies/2.html Harleian genealogy 2.]</ref> This manifest fiction apparently reflects a later attempt to fabricate a more illustrious and/or indigenous lineage for the Dyfed dynasty, especially as other Welsh genealogical material partially confirms the Irish descent of Triphun.<ref>Bartrum, ll. 45, 106</ref><ref>Dumville, ll. 172-93</ref><ref>Miller, ll. 37-40</ref><ref>Coplestone-Crow, lch. 17-18</ref><ref>Ó Cathasaigh, ll. 19-22</ref><ref>Rance, ll. 252-3, 263-6.</ref> ''If the relocation of some of the "Déisi" to Dyfed is indeed historical, it is unclear whether it entailed a large-scale tribal migration or merely a dynastic transfer, or both as part of a multi-phase population movement.<ref>Coplestone-Crow, ll. 1-24</ref><ref>Ó Cathasaigh ll. 1-33.</ref> However this movement is characterised, scholarship has demonstrated that it cannot have taken place as early as the date implied in ''The Expulsion of the Déisi'' (i.e. shortly after the blinding of Cormac mac Airt, traditionally dated AD 265), but must have begun during the second half of the 4th century at the earliest,<ref>Pender (1947), ll. 206-17</ref><ref>Bartrum, lch. 124</ref><ref>Coplestone-Crow, ll. 1-24</ref><ref>Ó Cathasaigh, ll. 11-12</ref><ref>Rance, ll. 255-6.</ref> while commencement in the sub-Roman period in the early 5th century cannot be excluded.<ref>Miller, ll. 33-61</ref> It is further entirely possible that the historians and genealogists of the Déisi Muman were guilty of lifting these "verified" ancestors, who could have originally belonged to another Irish kindred entirely. Genealogical feats of this kind were famously performed by the [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]] nó [[Dál gCais]].--> ==Foinsí== * {{ cite book |title= Essai d'un catalogue de la littérature épique de l'Irlande|last= d'Arbois de Jubainville|first=Marie Henri |author-link= Marie Henri d'Arbois de Jubainville |year= 1883|publisher= Ernest Thorin|page=[https://archive.org/details/essaiduncatalog00jubagoog/page/n407 249]|url= https://archive.org/details/essaiduncatalog00jubagoog|quote= Essai d'un catalogue de la littérature épique de l'Irlande.|access-date=19 Samhain 2009 }} * {{ cite book |title= Early Christian Ireland|last= Charles-Edwards|first=Thomas |author-link= Thomas Charles-Edwards |year= 2000|publisher= Cambridge }} * {{ cite journal |last1= Hull|first1=Vernam| year= 1954|title= The Book Of Uí Maine Version Of The Expulsion Of The Déssi|journal= [[Zeitschrift für celtische Philologie]] |volume= 24|issue= 1|pages= 266–271|doi= 10.1515/zcph.1954.24.1.266|s2cid=162531336 }} * {{ cite journal |last1=Hull| first1=Vernam |year=1957–59 | title=The later version of the Expulsion of the Déssi | journal=Zeitschrift für celtische Philologie | volume=27 | pages=14–63 }} * {{ cite journal | last = Mac Néill | first = Eoin | author-link = Eoin Mac Néill | year = 1926| title = The Native Place of St. Patrick | journal= Imeachtaí [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | pages = 118–140 | url=https://archive.org/details/papersirishacad00macnuoft }} * {{ cite journal | last = Meyer | first = Kuno | author-link = Kuno Meyer| year= 1901| title= The Expulsion of the Dessi| journal= Y Cymmrodor| volume= 14| pages= 101–135| url= https://books.google.com/books?id=pbm3KK8EsaAC&pg=PA101 }} * {{ cite book | last= Thornton | first= David| title= Kings, Chronologies, and Genealogies: Studies in the Political History of Early Medieval Ireland and Wales| year= 2003| url= https://books.google.com/books?id=Xw_YySYSscQC&q=D%C3%A9isi+expulsion&pg=PA123 | location= Oxford| publisher= Prosopographica et Genealogica| isbn=1900934094 }} == Naisc sheachtracha == *[http://www.mabinogi.net/sections/ch%204/The_Expulsion_of_the_Deisi.pdf ''Expulsion of the Déisi'' synopsis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304062955/http://www.mabinogi.net/sections/ch%204/The_Expulsion_of_the_Deisi.pdf |date=2016-03-04 }}, from Mac Cana, P. The Mabinogi (second edition) Cardiff: University of Wales Press, 1992. ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] [[Category:Dál gCais]] ta70xn57m2v9n57748epmixzqedfl4e 1311834 1311833 2026-05-06T06:15:08Z Marcas.oduinn 33120 /* */ Eagrú 1311834 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Insint Ghaelach na [[meánaois]]e de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Tairshireadh<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/sir sir], téigh ar aistear tríd, ar teanglann.ie FGB</ref> na nDéis''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Tairired<ref>[http://dil.ie/39715 tairired], < ''tair-sired'', aistear, turas, imirce, ar eDIL</ref> na nDéssi'''). Téann an scéal siar go dtí an 8ú haois, ach ní chaomhnaítear é ach i lámhscríbhinní i bhfad níos deireanaí. Insítear ann stair ficseanúil na [[Déisi|nDéis]], dream a bhí go stairiúil ina [[aitheachthuatha]] nó 'vasáilligh' de chuid treibheanna eile i nÉirinn luathmheánaoiseach, ach a raibh le déanaí cumhacht polaitiúil bainte amach acu. Is é chuid de chuspóir an téacs ná bunús uasal miotasach a chruthú do [[Ríthe na nDéis]] mar oidhrí ar rítheaghlach ar a cuireadh an ruaig orthu as [[Teamhair|Teamhraigh]]. Is mí-aimseartha é an téarma "Déisi" is sa ''Tairired''. Tarlaíonn imeachtaí an scéil i bhfad níos luaithe ná forbairt stairiúil na nDéis féin, mar shampla, Déise Mumhan.<ref name=OCathasaigh2/> Caomhnaítear an scéal i ndá leagan [[Sean-Ghaeilge]] éagsúla, bunaithe ar an insint céanna a bheag nó a mhór, ach le sonraí suntasacha éagsúla sa bhreis, san áireamh sraitheanna fánacha, liostaí ainmneacha agus filíocht. Tar éis dó a neacht a tharrtháil as foghail mhac rí na Teamhrach, cuirtear [[Óengus Gaíbúaibthech]] agus a lucht leanúna as seilbh ag an rí agus téann siad ar deoraíocht ar fud na hÉireann. Fanann siad sa [[Laigin]] le tréimhse, ach cuirtear an ruaig orthu as an ríocht sin i ndeireadh na dála. Nuair a theipeann orthu le neart míleata, baineann siad le gliceas agus draíocht áit chónaithe amach dóibh féin in oirdheisceart na [[Mumhain|Mumhan]] agus na h[[Osraí]] in aice leo. Maraon le luathliteartha Gaeilge, is rí-luachmhar iad ábhar ar seachrán idir [[ainmeolaíocht]] agus ginealaigh. Insítear in alt amháin ach go háirithe gur lonnaigh géag éigin na nDéis sa [[an Bhreatain|Bhreatain]] agus bhunaigh siad [[ríocht Dyfed]], rud suntasach i gcomhthéacs luath-imirci Gaelacha chuig an mBreatain. ==Leaganacha agus lámhscríbhinní== Caomhnaítear an scéal i ndá leaganacha idir níos sine agus níos óige, ar a thug [[Kuno Meyer]] "A" agus "B" orthu.<ref>Meyer, ll. 102–103.</ref> Téann an leagan "A" siar go dtí an 8ú haois, ach ní fhaightear é ach i lámhscríbhinní i bhfad níos deireanaí.<ref name=Meyer102>Meyer, lch. 102.</ref> Feictear é go hiomlán in [[Laud 610]] agus [[Rawlinson B 502]], agus i bhfoirm easpach i [[Leabhar Uí Mhaine]] agus ''Liber Flavus Fergusiorum''.<ref name=Meyer102/><ref>Hull 1954, lch. 266.</ref> Tugann Meyer faoi ndeara go bhfuil níos lú botún sa téacs Rawlinson, ach go bhfuil litríocht níos ársa sa téacs Laud.<ref name=Meyer102/> Caomhnaítear an leagan "B" i bhfoirm éigin i dtrí lámhscríbhinn. Tá an mír is sine le fáil i [[Leabhar na hUidhre]]. I dteannta leis an mír seo, tá ábhar comhlántach sna cóipeanna eile, le fáil sa [[Seanchas Mór]] ([[Coláiste na Tríonóide|CTBÁC]] LS 1336, H. 3. 17) agus sa [[Leabhar Oiris]] (CTBÁC, MS 1296, H. 2. 5), agus is féidir dá bharr an téacs a athchruthú.<ref name=Meyer103>Meyer, lch. 103.</ref> Faightear sa bhreis sa Leabhar Oiris roinnt dánta ar leith. Tugtar teidil éagsúla ar an scéal sna lámhscríbhinní. * Rawlinson: ''Tairired na n'Déssi''.<ref name=Meyernote>Meyer, lch. 102 agus nótaí.</ref> * Laud: ''De causis torche n'Déssi''/''acuis toirge na n'Déssi''. Is doiléir é an focal ''torche/toirge'', ach de réir Meyer, tá brí "turas" leis.<ref name=Meyernote/> Sna lámhscríbhinní "B" uile, tá tagairt éigin don ghortú a imríodh ar [[Cormac mac Airt|Chormac mac Airt]]: * Leabhar na hUidhre: ''Tucait innarba<ref>[http://dil.ie/28323 indarba], díbirt, ruaigeadh, ar eDIL</ref> na n'Dési im Mumain & aided Cormaic'' (Tucaid/fáth díbirt na nDéis sa Mhumhain agus anbhás Chormaic) * Seanchas Mór: ''Cóechad Cormaic i Temraig'' (Caochadh/dalladh Chormaic i dTeamhraigh) * An Leabhar Oiris: ''Tucaid cháetcha Cormaic do Aengus Gaibuaibtheach & aigeag Ceallaig & fotha indarbtha na nDeissi do Muig Breag'' (Tucaid/fáth chaochadh Chormaic ag Aonghas Gabhuaibhtheach agus ''aigeag'' Cheallaigh agus fáth díbirt na nDéis chuig Magh Breá).<ref name=Meyer103/> Sa ''Catalogue'' le [[Marie Henri d'Arbois de Jubainville]], tá dhá theideal eile:<ref>d'Arbois de Jubainville, lch. 171, 263.</ref> * ''Longes Eithne Uathaige'' * ''Tochomlad na nDési a Temraig''. Ní fios áfach, cén leagan, más ceactar acu, atá luaite.<ref name=Meyer103/> ==Tosca== {{príomhalt|Déisi}} Bhíodh brí ar dtús leis an téarma '[[Déisi|Déise]]', mar is léir ón bhfocal,<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/déis déis¹], tionónta, chomhphobal cíosach, ar teanglann FGB</ref> ná aicme [[aitheachthuatha|aitheachthuath]] neamhgaolmhar faoi cheannas agus faoi chíos treibheanna a raibh talamh acu.<ref>Thornton, lch. 121.</ref> Insítear in ''Tairired na nDéssi'' scéal maidir le dream amháin dá gcuid, mar atá [[Déisi Muman|Déise Mumhan]], conas a chuaigh siad ar deoraíocht agus a lonnaigh siad i gcontaetha [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] agus [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]] an lae inniu, faoi cheannas na [[Eoghanachta|nEoghanacht]]. D'fhás chumacht na Déise Mumhan de réir a chéile, agus bhí ríocht áitiúil go sách luath acu. Cé nach raibh gaol ar leith i idir na Déise, measadh a mhalairt faoi lár na 8th haois, lena dteacht i gcumhacht sa Mhumhain. Tugtar dóibh sa ''Tairired'' ginealach idir miotasach agus uasal.<ref>Thornton, ll. 121–123.</ref> Measadh le tamall fada gur chur síos cruinn stairiúil a bhí ann sa ''Tairired'', ach ní raibh scoláirí níos deireanaí amhail is [[Eoin MacNeill|John MacNeill]], [[Patrick C. Power]], [[T. F. O'Rahilly]] agus Séamus Pender, ar aon intinn leis an smaoineamh úd, agus mholl siad gur ficsean déanach atá ann.<ref>Hull 1959, lch. 14.</ref> == Insint == Insítear an scéal faoi shinsir na nDéis agus [[Cormac mac Airt]], [[rí na Teamhrach]], i gcoróin. Tá an príomhinsint mar an gcéanna i ngach leagan, ach feictear iontu scéalta neamhghaolmhara faoina Déise agus a gcomhaoisigh. === Leagan A === Bhí ceathrar mac Artchoirp i gceannas na nDéis: Breac (''Brecc''), [[Óengus Gaíbúaibthech|Aonghas Gabhuaibhtheach]] (''Óengus Gaíbúaibthech''), Eochaidh Allmuir<ref>[http://dil.ie/2979 allmuir], duine thar tír/muir isteach, gall, allúrach, eachtrannach</ref> agus Foradh. Fuadaítear agus éignítear Forach mac Foraidh ag Conn (in áiteanna eile, Ceallach), mac "gan náire" Chormaic mhic Airt. Téann Aonghas i gceannas bhuíon caoga fear chuig [[Teamhair|Teamhraigh]] chun í a tharrtháil. Diúltaíonn Conn an cailín a scaoileadh saor, agus sánn Aonghas é lena "gha buaibh", ag caochadh nó dalladh Cormaic á dhéanamh. De réir dlí, ní gá d'ardrí lorg ar bith a bheith air, agus dá bharr, is éigean do Chormac éirí as a choróin agus téann sé ar scor go [[ráth]] éigin lasmuigh de Theamhraigh, agus tháinig a mhac [[Cairbre Lifechair]] i gcomharbacht air. Undeterred, cruinníonn Cormac a airm in éadan na nDéis agus cuireann sé an ruaig orthu as Teamhraigh. Téann Aonghas, i dteannta le Ross agus Eoghan, mic a dhearthár, i ngleic leis an rí le seacht gcath. Tar éis dachad lá, tagann Aonghas i gcomharbacht ar Bhreac mar rí na nDéis, ach éiríonn sé as a choróin de bharr gearán faoina his consolidation of the chumhacht idir curadh agus rí. Diúltaíonn Cormac a sheasamh ar an bhfód in éadan na nDéisi, agus brúnn sé iad sa [[Laigin]] isteach, air a bhrúnn an rí áitiúil, ''Fiachu Bacceda'', clann [[Uí Bairrche|Uí Bhairrche]] as a gcuid tailte agus bronnadh sé iad ar na Déise. Fanann siad ann ar feadh tríocha bliain.<ref>Meyer, ll. 104–109 (alt. 1–6).</ref> I ndeireadh na dála, cuireann laoch Uí Bhairrche ''Eochu Guinech mac Óengusa'' an ruaig ar na Déise agus is éigean dóibh dul ar fánach i n[[Ard Ladrann]] isteach, aitheanta as sin amach mar "Tús na nImircí". In alt 8, insítear an scéal faoi Eithne Uathach<ref>[http://dil.ie/42813 1 úathach], uafásach, ar eDIL</ref> ní [[Crimthann mac Énnai|Chriomhthainn mac Éanna]] (bás 483) rí Laigean agus in am trátha iníon altrama na nDéis. Ag uair a bheith, tugann [[draoi]] tuar go ngabhfaidh muintir Eithne a tír dhúchais faoina ceannas. Á chloisteáil seo, beartaíonn a tuistí feoil bhuachaillí óga di, go bhfása sí go tapaidh. Idir an dá linn, tá Cormac fós ag ciapadh Aonghas agus na Déise, ag cothú aighnis i measc a ngaiscíoch agus a gceannairí. Cuireann sé tairiscint síochána do Ross agus Eoghan, mic Bric, le maithiúnas agus tailte ar son dílseacht dó. Geallann Aonghas dóibh mar fhreagairt tuilleadh tailte fós agus tús áite roimh a chlann féin má fhanann siad.<ref>Meyer, ll. 108–115 (alt. 7–12).</ref> Nuair a fhaigheann Chriomthann mac Éanna bás, iompaíonn a mhic i gcoinne na nDéis, á mbrú go hiomlán as na Laigin amach. Lonnaíonn siad le seal gairid i ríocht [[Osraí]], ach dónn an rí ann a gcuid tithe, agus cuireann sé ar fánach arís iad siar sa [[Mumhain]] isteach. Tugann [[Óengus mac Nad Froích|Aonghas mac Nadh Fhraoigh]] (bás 489), rí Mumhan, tacaíocht dóibh, agus déanann sé cleamhnas le hEithne Uathach atá ag taisteal leo. Geallann sé mar spré go mbronnfadh sé trí éileamh ar bith uirthi. Iarrann Eithne ar tailte do mhuintir a máthar, agus tháinig an tuar faoin tairngreacht. Iarrann sí fosta go raibh a muintir chomh saor is "trí h[[Eoghanachta]] na Mumhan". Déanann Aonghas mar a iarrann sí, ach ní féidir leis na Déise na háitritheoirí dúchais a chur as Osraí. Le tacaíocht ansin ó ''Lugaid Laigde Cosc'', breitheamh [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] agus [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]], beartaíonn siad ar cleas. De réir tuair, cloífidh an chéad arm a ligfidh fuil, agus mar sin rinne draoithe na nDéis bó dhearg de dhuine acu. Maraíonn fir na nOsraí an bhó, a chuireann deireadh leo. Brúitear iad trasna across the [[An Loinneán|an Loinneáin]], as sin amach an teorainn idir na Déise agus na hOsraí. Roinneann na Déise a gcuid tailte. Sa chuid eile téacs feictear go formhór ach ainmneacha a muintir, idir pearsana agus [[clann]]a.<ref>Meyer, ll. 114–131 (alt. 13–23).</ref> === Leagan B === Feictear an bunscéal céanna sa leagan "B", le difríochtaí suntasacha. Eagraíodh é ag Meyer in ''Anecdd.'' I,<ref>Kuno Meyer, eag., ''Tucait indarba na nDéssi'', in ''Anecdota from Irish Manuscripts'', iml. i. (1907), [https://books.google.com/books?id=mdUfAAAAMAAJ&pg=PA15 pp.15-24]</ref> agus TCD LS 1316 (olim H. 2.15a), ll.&nbsp;67a-68b (''H'' text) mar bhun, le leaganacha eile i bhfo-notaí as MS 1336 (olim H. 3.17), col. 720b-723a (''h'' text). Mar is ionann is leagan "A", tosaíonn an scéal le fuadach Fhoracha ag mac Chormaic (Ceallach anseo), ach sa leagan seo, tá Aonghas ró-ghnóthach ag baint díoltais amach as maslaí clanna chun í a tharrtháil. Ní he ach go dtugtar achasán dó de bhrí a braiteoireachta ag bean éigin, a mharaíonn sé í, go ndéanann sé amhlaidh. Leanann an scéal le díbirt na nDéis as Teamhraigh, a gcuairt sna Laigin, agus a lonnú sa Mhumhain tar éis phósadh Eithne agus Aonghais mhic Nadh Fhraoigh. Is í iníon uaibhreach an draoi Osraí a thugann an tuar, murab ionann an breitheamh sa leagan eile.<ref>[http://www.maryjones.us/ctexts/dessi2.html ''This Is The Cause Of The Expulsion Of The Déssi To Munster And The Violent Death Of Cormac'', alt. 1–15.]</ref> Den ábhar leithleach sa leagan B, is é scéal faoi Choirc Duibhne mac altrama Aonghasa, sinsear [[Corcu Duibne|Chorca Dhuibhne]], atá is suntasaí. Tugtar Corc agus a dheartháir saol trí chiorrú coil idir ''Coirpre Múse'' agus ''Duihind'', páistí rí na Mumhan, [[Conaire Cóem|Conaire Caomh]]. Tagann gorta don tír dá bharr. Is mian le muintir bás tíre go ndófar iad, ach tarrtháltar Corc ag draoi agus a bhean chéile, a thógann é agus a mhallacht as Éirinn féin chuig oileán ar muir. Thairis sin, déanann bean chéile an draoi, ''Boí'', deasghnátha íonghlanta agus aistríonn sí transfer mallacht Choirc go bó bhán osnádúrtha, agus filleann sé ansin ar ais chuig a theaghlach. Níos déaranaí, téann sé mar ghiall chuig cúirt Chormaic mhic Airt, ar altramas le hAonghas. Téann sé i dteannta lena athair altrama agus é ar deoraíocht as Teamhraigh. Déanann sé iarracht a áitiú ar na Déise ar fánach a lonnú ar oileán a óige, agus fanann ann nuair a roghnaíonn na Déise dul chuig Caiseal.<ref>[http://www.maryjones.us/ctexts/dessi2.html ''This Is The Cause Of The Expulsion Of The Déssi To Munster And The Violent Death Of Cormac'', alt. 1–12.], maryjones</ref> Sa lámhscríbhinn LS 1336 (olim H. 3.17), tugtar don scéal an teideal ''Caochadh Chormaic i Teamhraigh'' (Cóecad Cormaic i Temraig'). Sa téacs seo, maítear gurb ionann Criomhall (''Crimall''),<ref>[http://dil.ie/12939 crimall], ar eDIL</ref> ga ré Chormaic, agus [[Lúin Chealtchair]] agus ga [[Lugh]].<ref>Arbois de Jubainville, ''Essai d'un catalogue'', lch. 90</ref> ==Dyfed== In Alt 11 de leagan "A", insítear go ndeachaigh Eochaidh mac Artchoirp agus a mhuintir thar lear agus gur lonnaigh siad ''Demed'' (Demetia), aitheanta nua deireanaí mar [[ríocht Dyfed|Dyfed]] sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]]). Tugtar ginealach ríoga ó Eochaidh go "Tualodor mac Rígin" (Tudor map Regin).<ref>Meyer, ll. 112–113.</ref> Tá an-chuid cosúlachtaí idir an ginealach seo agus foinsí Breatnacha, mar atá na [[ginealaigh Harleian]] agus [[Jesus College LS 20]]. Feictear sna taifid Harleian na hainmneacha céanna ó Thudor ar ais chuig Triphun ([[Triffyn Farfog]]), a deirtear sa ''Tairired'' gur fionnó Eochadha é. Tugtar ginealach sách difriúil do Thriphun féin áfach, á rianú ó [[impire na Róimhe]], [[Constantine I]].<ref>[http://www.kmatthews.org.uk/history/harleian_genealogies/2.html Harleian genealogy 2].</ref> D'fhéadfadh é gur triail é seo ag scríbhneoirí níos deireanaí chun ginealach níos fearr a thabhairt do rítheaghlach Dyfed, nó b'fhéidir chun a mbunús Ghaelacha a cheilt, é sin nó gur níos cruinne é Harleian, agus ''Tairired'' an leagan truaillithe. Pé scéal é, tá fianaise ann go raibh dreamanna Gaelacha lonnaithe in Dyfed agus áiteanna eile sa Bhreatain. Tá inscríbhinní [[Ogham|Oghaim]] as [[Gaeilge Chianach]] le feiceáil in [[Pembrokeshire]] agus [[Carmarthenshire]].<ref name=TCW163>Charles-Williams, lch. 163 agus nótaí.</ref> I dteannta sin, tá láithreacht Ghael deisceartach sa Bhreatain á phlé i bhfoinsí liteartha níos deireanaí ar gach taobh an [[Muir Éireann|Mhuir Éireann]]. Mar shampla, feictear chlann [[Uí Liatháin]] in ''[[Historia Brittonum]]'' den 9ú haois, agus iad gníomhach in Dyfed sular chuir [[Cunedda]] agus a chlann (beo lár na 5ú haoise) an ruaig orthu.<ref>[[s:History of the Britons#1:14|''Historia Brittonum'', ch. 14]].</ref> Insítear i ''[[Sanas Cormaic]]'' fosta faoi eachtraí chlann Uí Liatháin, ach deirtear go raibh dún acu i g[[Corn na Breataine]] seachas Dyfed.<ref name=TCW163/> Is é ''Tairired'' amháin áfach a dhéanann trácht ar láithreach na nDéis Bhreatain Bheag. Molann [[Eoin Mac Néill]], a chreideann gur stairiúil iad a bheag nó a mhór na scéalta liteartha, gur tuath na nDéis faoi cheannas lonnú níos mó Uí Liatháin in Dyfed a bhí ann.<ref>Mac Néill, ll. 128–130.</ref> <!-- ''Tairired'' is the only direct source for this "event". The historicity of this particular passage of the epic apparently receives partial "confirmation" from a pedigree preserved in the late 10th-century [[Harleian genealogies]], in which the contemporary kings of Dyfed claim descent from Triphun (beo 450), a great-grandson of Eochaid Allmuir, although the Harleian genealogy itself presents an entirely different version of Triphun's own ancestry in which he descends from a Roman imperial line traced back to [[Helena (Empress)|St. Helena]], whose alleged British origin the genealogist stresses.<ref>[http://www.kmatthews.org.uk/history/harleian_genealogies/2.html Harleian genealogy 2.]</ref> This manifest fiction apparently reflects a later attempt to fabricate a more illustrious and/or indigenous lineage for the Dyfed dynasty, especially as other Welsh genealogical material partially confirms the Irish descent of Triphun.<ref>Bartrum, ll. 45, 106</ref><ref>Dumville, ll. 172-93</ref><ref>Miller, ll. 37-40</ref><ref>Coplestone-Crow, lch. 17-18</ref><ref>Ó Cathasaigh, ll. 19-22</ref><ref>Rance, ll. 252-3, 263-6.</ref> ''If the relocation of some of the "Déisi" to Dyfed is indeed historical, it is unclear whether it entailed a large-scale tribal migration or merely a dynastic transfer, or both as part of a multi-phase population movement.<ref>Coplestone-Crow, ll. 1-24</ref><ref>Ó Cathasaigh ll. 1-33.</ref> However this movement is characterised, scholarship has demonstrated that it cannot have taken place as early as the date implied in ''The Expulsion of the Déisi'' (i.e. shortly after the blinding of Cormac mac Airt, traditionally dated AD 265), but must have begun during the second half of the 4th century at the earliest,<ref>Pender (1947), ll. 206-17</ref><ref>Bartrum, lch. 124</ref><ref>Coplestone-Crow, ll. 1-24</ref><ref>Ó Cathasaigh, ll. 11-12</ref><ref>Rance, ll. 255-6.</ref> while commencement in the sub-Roman period in the early 5th century cannot be excluded.<ref>Miller, ll. 33-61</ref> It is further entirely possible that the historians and genealogists of the Déisi Muman were guilty of lifting these "verified" ancestors, who could have originally belonged to another Irish kindred entirely. Genealogical feats of this kind were famously performed by the [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]] nó [[Dál gCais]].--> ==Foinsí== * {{ cite book |title= Essai d'un catalogue de la littérature épique de l'Irlande|last= d'Arbois de Jubainville|first=Marie Henri |author-link= Marie Henri d'Arbois de Jubainville |year= 1883|publisher= Ernest Thorin|page=[https://archive.org/details/essaiduncatalog00jubagoog/page/n407 249]|url= https://archive.org/details/essaiduncatalog00jubagoog|quote= Essai d'un catalogue de la littérature épique de l'Irlande.|access-date=19 Samhain 2009 }} * {{ cite book |title= Early Christian Ireland|last= Charles-Edwards|first=Thomas |author-link= Thomas Charles-Edwards |year= 2000|publisher= Cambridge }} * {{ cite journal |last1= Hull|first1=Vernam| year= 1954|title= The Book Of Uí Maine Version Of The Expulsion Of The Déssi|journal= [[Zeitschrift für celtische Philologie]] |volume= 24|issue= 1|pages= 266–271|doi= 10.1515/zcph.1954.24.1.266|s2cid=162531336 }} * {{ cite journal |last1=Hull| first1=Vernam |year=1957–59 | title=The later version of the Expulsion of the Déssi | journal=Zeitschrift für celtische Philologie | volume=27 | pages=14–63 }} * {{ cite journal | last = Mac Néill | first = Eoin | author-link = Eoin Mac Néill | year = 1926| title = The Native Place of St. Patrick | journal= Imeachtaí [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | pages = 118–140 | url=https://archive.org/details/papersirishacad00macnuoft }} * {{ cite journal | last = Meyer | first = Kuno | author-link = Kuno Meyer| year= 1901| title= The Expulsion of the Dessi| journal= Y Cymmrodor| volume= 14| pages= 101–135| url= https://books.google.com/books?id=pbm3KK8EsaAC&pg=PA101 }} * {{ cite book | last= Thornton | first= David| title= Kings, Chronologies, and Genealogies: Studies in the Political History of Early Medieval Ireland and Wales| year= 2003| url= https://books.google.com/books?id=Xw_YySYSscQC&q=D%C3%A9isi+expulsion&pg=PA123 | location= Oxford| publisher= Prosopographica et Genealogica| isbn=1900934094 }} == Naisc sheachtracha == *[http://www.mabinogi.net/sections/ch%204/The_Expulsion_of_the_Deisi.pdf ''Expulsion of the Déisi'' synopsis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304062955/http://www.mabinogi.net/sections/ch%204/The_Expulsion_of_the_Deisi.pdf |date=2016-03-04 }}, from Mac Cana, P. The Mabinogi (second edition) Cardiff: University of Wales Press, 1992. ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] [[Category:Dál gCais]] ta3p41c1egrwrpn9lu7uv6uzffhfzqx 1311836 1311834 2026-05-06T06:19:20Z Marcas.oduinn 33120 /* */ Typo 1311836 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Insint Ghaelach na [[meánaois]]e de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Tairshireadh<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/sir sir], téigh ar aistear tríd, ar teanglann.ie FGB</ref> na nDéis''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Tairired<ref>[http://dil.ie/39715 tairired], < ''tair-sired'', aistear, turas, imirce, ar eDIL</ref> na nDéssi'''). Téann an scéal siar go dtí an 8ú haois, ach ní chaomhnaítear é ach i lámhscríbhinní i bhfad níos deireanaí. Insítear ann stair ficseanúil na [[Déisi|nDéis]], dream a bhí go stairiúil ina [[aitheachthuatha]] nó 'vasáilligh' de chuid treibheanna eile i nÉirinn luathmheánaoiseach, ach a raibh le déanaí cumhacht polaitiúil bainte amach acu. Is é chuid de chuspóir an téacs ná bunús uasal miotasach a chruthú do [[Ríthe na nDéis]] mar oidhrí ar rítheaghlach ar a cuireadh an ruaig orthu as [[Teamhair|Teamhraigh]]. Is mí-aimseartha é an téarma "Déisi" sa ''Tairired''. Tarlaíonn imeachtaí an scéil i bhfad níos luaithe ná forbairt stairiúil na nDéis féin, mar shampla, Déise Mumhan.<ref name=OCathasaigh2/> Caomhnaítear an scéal i ndá leagan [[Sean-Ghaeilge]] éagsúla, bunaithe ar an insint céanna a bheag nó a mhór, ach le sonraí suntasacha éagsúla sa bhreis, san áireamh sraitheanna fánacha, liostaí ainmneacha agus filíocht. Tar éis dó a neacht a tharrtháil as foghail mhac rí na Teamhrach, cuirtear [[Óengus Gaíbúaibthech]] agus a lucht leanúna as seilbh ag an rí agus téann siad ar deoraíocht ar fud na hÉireann. Fanann siad sa [[Laigin]] le tréimhse, ach cuirtear an ruaig orthu as an ríocht sin i ndeireadh na dála. Nuair a theipeann orthu le neart míleata, baineann siad le gliceas agus draíocht áit chónaithe amach dóibh féin in oirdheisceart na [[Mumhain|Mumhan]] agus na h[[Osraí]] in aice leo. Maraon le luathliteartha Gaeilge, is rí-luachmhar iad ábhar ar seachrán idir [[ainmeolaíocht]] agus ginealaigh. Insítear in alt amháin ach go háirithe gur lonnaigh géag éigin na nDéis sa [[an Bhreatain|Bhreatain]] agus bhunaigh siad [[ríocht Dyfed]], rud suntasach i gcomhthéacs luath-imirci Gaelacha chuig an mBreatain. ==Leaganacha agus lámhscríbhinní== Caomhnaítear an scéal i ndá leaganacha idir níos sine agus níos óige, ar a thug [[Kuno Meyer]] "A" agus "B" orthu.<ref>Meyer, ll. 102–103.</ref> Téann an leagan "A" siar go dtí an 8ú haois, ach ní fhaightear é ach i lámhscríbhinní i bhfad níos deireanaí.<ref name=Meyer102>Meyer, lch. 102.</ref> Feictear é go hiomlán in [[Laud 610]] agus [[Rawlinson B 502]], agus i bhfoirm easpach i [[Leabhar Uí Mhaine]] agus ''Liber Flavus Fergusiorum''.<ref name=Meyer102/><ref>Hull 1954, lch. 266.</ref> Tugann Meyer faoi ndeara go bhfuil níos lú botún sa téacs Rawlinson, ach go bhfuil litríocht níos ársa sa téacs Laud.<ref name=Meyer102/> Caomhnaítear an leagan "B" i bhfoirm éigin i dtrí lámhscríbhinn. Tá an mír is sine le fáil i [[Leabhar na hUidhre]]. I dteannta leis an mír seo, tá ábhar comhlántach sna cóipeanna eile, le fáil sa [[Seanchas Mór]] ([[Coláiste na Tríonóide|CTBÁC]] LS 1336, H. 3. 17) agus sa [[Leabhar Oiris]] (CTBÁC, MS 1296, H. 2. 5), agus is féidir dá bharr an téacs a athchruthú.<ref name=Meyer103>Meyer, lch. 103.</ref> Faightear sa bhreis sa Leabhar Oiris roinnt dánta ar leith. Tugtar teidil éagsúla ar an scéal sna lámhscríbhinní. * Rawlinson: ''Tairired na n'Déssi''.<ref name=Meyernote>Meyer, lch. 102 agus nótaí.</ref> * Laud: ''De causis torche n'Déssi''/''acuis toirge na n'Déssi''. Is doiléir é an focal ''torche/toirge'', ach de réir Meyer, tá brí "turas" leis.<ref name=Meyernote/> Sna lámhscríbhinní "B" uile, tá tagairt éigin don ghortú a imríodh ar [[Cormac mac Airt|Chormac mac Airt]]: * Leabhar na hUidhre: ''Tucait innarba<ref>[http://dil.ie/28323 indarba], díbirt, ruaigeadh, ar eDIL</ref> na n'Dési im Mumain & aided Cormaic'' (Tucaid/fáth díbirt na nDéis sa Mhumhain agus anbhás Chormaic) * Seanchas Mór: ''Cóechad Cormaic i Temraig'' (Caochadh/dalladh Chormaic i dTeamhraigh) * An Leabhar Oiris: ''Tucaid cháetcha Cormaic do Aengus Gaibuaibtheach & aigeag Ceallaig & fotha indarbtha na nDeissi do Muig Breag'' (Tucaid/fáth chaochadh Chormaic ag Aonghas Gabhuaibhtheach agus ''aigeag'' Cheallaigh agus fáth díbirt na nDéis chuig Magh Breá).<ref name=Meyer103/> Sa ''Catalogue'' le [[Marie Henri d'Arbois de Jubainville]], tá dhá theideal eile:<ref>d'Arbois de Jubainville, lch. 171, 263.</ref> * ''Longes Eithne Uathaige'' * ''Tochomlad na nDési a Temraig''. Ní fios áfach, cén leagan, más ceactar acu, atá luaite.<ref name=Meyer103/> ==Tosca== {{príomhalt|Déisi}} Bhíodh brí ar dtús leis an téarma '[[Déisi|Déise]]', mar is léir ón bhfocal,<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/déis déis¹], tionónta, chomhphobal cíosach, ar teanglann FGB</ref> ná aicme [[aitheachthuatha|aitheachthuath]] neamhgaolmhar faoi cheannas agus faoi chíos treibheanna a raibh talamh acu.<ref>Thornton, lch. 121.</ref> Insítear in ''Tairired na nDéssi'' scéal maidir le dream amháin dá gcuid, mar atá [[Déisi Muman|Déise Mumhan]], conas a chuaigh siad ar deoraíocht agus a lonnaigh siad i gcontaetha [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] agus [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]] an lae inniu, faoi cheannas na [[Eoghanachta|nEoghanacht]]. D'fhás chumacht na Déise Mumhan de réir a chéile, agus bhí ríocht áitiúil go sách luath acu. Cé nach raibh gaol ar leith i idir na Déise, measadh a mhalairt faoi lár na 8th haois, lena dteacht i gcumhacht sa Mhumhain. Tugtar dóibh sa ''Tairired'' ginealach idir miotasach agus uasal.<ref>Thornton, ll. 121–123.</ref> Measadh le tamall fada gur chur síos cruinn stairiúil a bhí ann sa ''Tairired'', ach ní raibh scoláirí níos deireanaí amhail is [[Eoin MacNeill|John MacNeill]], [[Patrick C. Power]], [[T. F. O'Rahilly]] agus Séamus Pender, ar aon intinn leis an smaoineamh úd, agus mholl siad gur ficsean déanach atá ann.<ref>Hull 1959, lch. 14.</ref> == Insint == Insítear an scéal faoi shinsir na nDéis agus [[Cormac mac Airt]], [[rí na Teamhrach]], i gcoróin. Tá an príomhinsint mar an gcéanna i ngach leagan, ach feictear iontu scéalta neamhghaolmhara faoina Déise agus a gcomhaoisigh. === Leagan A === Bhí ceathrar mac Artchoirp i gceannas na nDéis: Breac (''Brecc''), [[Óengus Gaíbúaibthech|Aonghas Gabhuaibhtheach]] (''Óengus Gaíbúaibthech''), Eochaidh Allmuir<ref>[http://dil.ie/2979 allmuir], duine thar tír/muir isteach, gall, allúrach, eachtrannach</ref> agus Foradh. Fuadaítear agus éignítear Forach mac Foraidh ag Conn (in áiteanna eile, Ceallach), mac "gan náire" Chormaic mhic Airt. Téann Aonghas i gceannas bhuíon caoga fear chuig [[Teamhair|Teamhraigh]] chun í a tharrtháil. Diúltaíonn Conn an cailín a scaoileadh saor, agus sánn Aonghas é lena "gha buaibh", ag caochadh nó dalladh Cormaic á dhéanamh. De réir dlí, ní gá d'ardrí lorg ar bith a bheith air, agus dá bharr, is éigean do Chormac éirí as a choróin agus téann sé ar scor go [[ráth]] éigin lasmuigh de Theamhraigh, agus tháinig a mhac [[Cairbre Lifechair]] i gcomharbacht air. Undeterred, cruinníonn Cormac a airm in éadan na nDéis agus cuireann sé an ruaig orthu as Teamhraigh. Téann Aonghas, i dteannta le Ross agus Eoghan, mic a dhearthár, i ngleic leis an rí le seacht gcath. Tar éis dachad lá, tagann Aonghas i gcomharbacht ar Bhreac mar rí na nDéis, ach éiríonn sé as a choróin de bharr gearán faoina his consolidation of the chumhacht idir curadh agus rí. Diúltaíonn Cormac a sheasamh ar an bhfód in éadan na nDéisi, agus brúnn sé iad sa [[Laigin]] isteach, air a bhrúnn an rí áitiúil, ''Fiachu Bacceda'', clann [[Uí Bairrche|Uí Bhairrche]] as a gcuid tailte agus bronnadh sé iad ar na Déise. Fanann siad ann ar feadh tríocha bliain.<ref>Meyer, ll. 104–109 (alt. 1–6).</ref> I ndeireadh na dála, cuireann laoch Uí Bhairrche ''Eochu Guinech mac Óengusa'' an ruaig ar na Déise agus is éigean dóibh dul ar fánach i n[[Ard Ladrann]] isteach, aitheanta as sin amach mar "Tús na nImircí". In alt 8, insítear an scéal faoi Eithne Uathach<ref>[http://dil.ie/42813 1 úathach], uafásach, ar eDIL</ref> ní [[Crimthann mac Énnai|Chriomhthainn mac Éanna]] (bás 483) rí Laigean agus in am trátha iníon altrama na nDéis. Ag uair a bheith, tugann [[draoi]] tuar go ngabhfaidh muintir Eithne a tír dhúchais faoina ceannas. Á chloisteáil seo, beartaíonn a tuistí feoil bhuachaillí óga di, go bhfása sí go tapaidh. Idir an dá linn, tá Cormac fós ag ciapadh Aonghas agus na Déise, ag cothú aighnis i measc a ngaiscíoch agus a gceannairí. Cuireann sé tairiscint síochána do Ross agus Eoghan, mic Bric, le maithiúnas agus tailte ar son dílseacht dó. Geallann Aonghas dóibh mar fhreagairt tuilleadh tailte fós agus tús áite roimh a chlann féin má fhanann siad.<ref>Meyer, ll. 108–115 (alt. 7–12).</ref> Nuair a fhaigheann Chriomthann mac Éanna bás, iompaíonn a mhic i gcoinne na nDéis, á mbrú go hiomlán as na Laigin amach. Lonnaíonn siad le seal gairid i ríocht [[Osraí]], ach dónn an rí ann a gcuid tithe, agus cuireann sé ar fánach arís iad siar sa [[Mumhain]] isteach. Tugann [[Óengus mac Nad Froích|Aonghas mac Nadh Fhraoigh]] (bás 489), rí Mumhan, tacaíocht dóibh, agus déanann sé cleamhnas le hEithne Uathach atá ag taisteal leo. Geallann sé mar spré go mbronnfadh sé trí éileamh ar bith uirthi. Iarrann Eithne ar tailte do mhuintir a máthar, agus tháinig an tuar faoin tairngreacht. Iarrann sí fosta go raibh a muintir chomh saor is "trí h[[Eoghanachta]] na Mumhan". Déanann Aonghas mar a iarrann sí, ach ní féidir leis na Déise na háitritheoirí dúchais a chur as Osraí. Le tacaíocht ansin ó ''Lugaid Laigde Cosc'', breitheamh [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] agus [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]], beartaíonn siad ar cleas. De réir tuair, cloífidh an chéad arm a ligfidh fuil, agus mar sin rinne draoithe na nDéis bó dhearg de dhuine acu. Maraíonn fir na nOsraí an bhó, a chuireann deireadh leo. Brúitear iad trasna across the [[An Loinneán|an Loinneáin]], as sin amach an teorainn idir na Déise agus na hOsraí. Roinneann na Déise a gcuid tailte. Sa chuid eile téacs feictear go formhór ach ainmneacha a muintir, idir pearsana agus [[clann]]a.<ref>Meyer, ll. 114–131 (alt. 13–23).</ref> === Leagan B === Feictear an bunscéal céanna sa leagan "B", le difríochtaí suntasacha. Eagraíodh é ag Meyer in ''Anecdd.'' I,<ref>Kuno Meyer, eag., ''Tucait indarba na nDéssi'', in ''Anecdota from Irish Manuscripts'', iml. i. (1907), [https://books.google.com/books?id=mdUfAAAAMAAJ&pg=PA15 pp.15-24]</ref> agus TCD LS 1316 (olim H. 2.15a), ll.&nbsp;67a-68b (''H'' text) mar bhun, le leaganacha eile i bhfo-notaí as MS 1336 (olim H. 3.17), col. 720b-723a (''h'' text). Mar is ionann is leagan "A", tosaíonn an scéal le fuadach Fhoracha ag mac Chormaic (Ceallach anseo), ach sa leagan seo, tá Aonghas ró-ghnóthach ag baint díoltais amach as maslaí clanna chun í a tharrtháil. Ní he ach go dtugtar achasán dó de bhrí a braiteoireachta ag bean éigin, a mharaíonn sé í, go ndéanann sé amhlaidh. Leanann an scéal le díbirt na nDéis as Teamhraigh, a gcuairt sna Laigin, agus a lonnú sa Mhumhain tar éis phósadh Eithne agus Aonghais mhic Nadh Fhraoigh. Is í iníon uaibhreach an draoi Osraí a thugann an tuar, murab ionann an breitheamh sa leagan eile.<ref>[http://www.maryjones.us/ctexts/dessi2.html ''This Is The Cause Of The Expulsion Of The Déssi To Munster And The Violent Death Of Cormac'', alt. 1–15.]</ref> Den ábhar leithleach sa leagan B, is é scéal faoi Choirc Duibhne mac altrama Aonghasa, sinsear [[Corcu Duibne|Chorca Dhuibhne]], atá is suntasaí. Tugtar Corc agus a dheartháir saol trí chiorrú coil idir ''Coirpre Múse'' agus ''Duihind'', páistí rí na Mumhan, [[Conaire Cóem|Conaire Caomh]]. Tagann gorta don tír dá bharr. Is mian le muintir bás tíre go ndófar iad, ach tarrtháltar Corc ag draoi agus a bhean chéile, a thógann é agus a mhallacht as Éirinn féin chuig oileán ar muir. Thairis sin, déanann bean chéile an draoi, ''Boí'', deasghnátha íonghlanta agus aistríonn sí transfer mallacht Choirc go bó bhán osnádúrtha, agus filleann sé ansin ar ais chuig a theaghlach. Níos déaranaí, téann sé mar ghiall chuig cúirt Chormaic mhic Airt, ar altramas le hAonghas. Téann sé i dteannta lena athair altrama agus é ar deoraíocht as Teamhraigh. Déanann sé iarracht a áitiú ar na Déise ar fánach a lonnú ar oileán a óige, agus fanann ann nuair a roghnaíonn na Déise dul chuig Caiseal.<ref>[http://www.maryjones.us/ctexts/dessi2.html ''This Is The Cause Of The Expulsion Of The Déssi To Munster And The Violent Death Of Cormac'', alt. 1–12.], maryjones</ref> Sa lámhscríbhinn LS 1336 (olim H. 3.17), tugtar don scéal an teideal ''Caochadh Chormaic i Teamhraigh'' (Cóecad Cormaic i Temraig'). Sa téacs seo, maítear gurb ionann Criomhall (''Crimall''),<ref>[http://dil.ie/12939 crimall], ar eDIL</ref> ga ré Chormaic, agus [[Lúin Chealtchair]] agus ga [[Lugh]].<ref>Arbois de Jubainville, ''Essai d'un catalogue'', lch. 90</ref> ==Dyfed== In Alt 11 de leagan "A", insítear go ndeachaigh Eochaidh mac Artchoirp agus a mhuintir thar lear agus gur lonnaigh siad ''Demed'' (Demetia), aitheanta nua deireanaí mar [[ríocht Dyfed|Dyfed]] sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]]). Tugtar ginealach ríoga ó Eochaidh go "Tualodor mac Rígin" (Tudor map Regin).<ref>Meyer, ll. 112–113.</ref> Tá an-chuid cosúlachtaí idir an ginealach seo agus foinsí Breatnacha, mar atá na [[ginealaigh Harleian]] agus [[Jesus College LS 20]]. Feictear sna taifid Harleian na hainmneacha céanna ó Thudor ar ais chuig Triphun ([[Triffyn Farfog]]), a deirtear sa ''Tairired'' gur fionnó Eochadha é. Tugtar ginealach sách difriúil do Thriphun féin áfach, á rianú ó [[impire na Róimhe]], [[Constantine I]].<ref>[http://www.kmatthews.org.uk/history/harleian_genealogies/2.html Harleian genealogy 2].</ref> D'fhéadfadh é gur triail é seo ag scríbhneoirí níos deireanaí chun ginealach níos fearr a thabhairt do rítheaghlach Dyfed, nó b'fhéidir chun a mbunús Ghaelacha a cheilt, é sin nó gur níos cruinne é Harleian, agus ''Tairired'' an leagan truaillithe. Pé scéal é, tá fianaise ann go raibh dreamanna Gaelacha lonnaithe in Dyfed agus áiteanna eile sa Bhreatain. Tá inscríbhinní [[Ogham|Oghaim]] as [[Gaeilge Chianach]] le feiceáil in [[Pembrokeshire]] agus [[Carmarthenshire]].<ref name=TCW163>Charles-Williams, lch. 163 agus nótaí.</ref> I dteannta sin, tá láithreacht Ghael deisceartach sa Bhreatain á phlé i bhfoinsí liteartha níos deireanaí ar gach taobh an [[Muir Éireann|Mhuir Éireann]]. Mar shampla, feictear chlann [[Uí Liatháin]] in ''[[Historia Brittonum]]'' den 9ú haois, agus iad gníomhach in Dyfed sular chuir [[Cunedda]] agus a chlann (beo lár na 5ú haoise) an ruaig orthu.<ref>[[s:History of the Britons#1:14|''Historia Brittonum'', ch. 14]].</ref> Insítear i ''[[Sanas Cormaic]]'' fosta faoi eachtraí chlann Uí Liatháin, ach deirtear go raibh dún acu i g[[Corn na Breataine]] seachas Dyfed.<ref name=TCW163/> Is é ''Tairired'' amháin áfach a dhéanann trácht ar láithreach na nDéis Bhreatain Bheag. Molann [[Eoin Mac Néill]], a chreideann gur stairiúil iad a bheag nó a mhór na scéalta liteartha, gur tuath na nDéis faoi cheannas lonnú níos mó Uí Liatháin in Dyfed a bhí ann.<ref>Mac Néill, ll. 128–130.</ref> <!-- ''Tairired'' is the only direct source for this "event". The historicity of this particular passage of the epic apparently receives partial "confirmation" from a pedigree preserved in the late 10th-century [[Harleian genealogies]], in which the contemporary kings of Dyfed claim descent from Triphun (beo 450), a great-grandson of Eochaid Allmuir, although the Harleian genealogy itself presents an entirely different version of Triphun's own ancestry in which he descends from a Roman imperial line traced back to [[Helena (Empress)|St. Helena]], whose alleged British origin the genealogist stresses.<ref>[http://www.kmatthews.org.uk/history/harleian_genealogies/2.html Harleian genealogy 2.]</ref> This manifest fiction apparently reflects a later attempt to fabricate a more illustrious and/or indigenous lineage for the Dyfed dynasty, especially as other Welsh genealogical material partially confirms the Irish descent of Triphun.<ref>Bartrum, ll. 45, 106</ref><ref>Dumville, ll. 172-93</ref><ref>Miller, ll. 37-40</ref><ref>Coplestone-Crow, lch. 17-18</ref><ref>Ó Cathasaigh, ll. 19-22</ref><ref>Rance, ll. 252-3, 263-6.</ref> ''If the relocation of some of the "Déisi" to Dyfed is indeed historical, it is unclear whether it entailed a large-scale tribal migration or merely a dynastic transfer, or both as part of a multi-phase population movement.<ref>Coplestone-Crow, ll. 1-24</ref><ref>Ó Cathasaigh ll. 1-33.</ref> However this movement is characterised, scholarship has demonstrated that it cannot have taken place as early as the date implied in ''The Expulsion of the Déisi'' (i.e. shortly after the blinding of Cormac mac Airt, traditionally dated AD 265), but must have begun during the second half of the 4th century at the earliest,<ref>Pender (1947), ll. 206-17</ref><ref>Bartrum, lch. 124</ref><ref>Coplestone-Crow, ll. 1-24</ref><ref>Ó Cathasaigh, ll. 11-12</ref><ref>Rance, ll. 255-6.</ref> while commencement in the sub-Roman period in the early 5th century cannot be excluded.<ref>Miller, ll. 33-61</ref> It is further entirely possible that the historians and genealogists of the Déisi Muman were guilty of lifting these "verified" ancestors, who could have originally belonged to another Irish kindred entirely. Genealogical feats of this kind were famously performed by the [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]] nó [[Dál gCais]].--> ==Foinsí== * {{ cite book |title= Essai d'un catalogue de la littérature épique de l'Irlande|last= d'Arbois de Jubainville|first=Marie Henri |author-link= Marie Henri d'Arbois de Jubainville |year= 1883|publisher= Ernest Thorin|page=[https://archive.org/details/essaiduncatalog00jubagoog/page/n407 249]|url= https://archive.org/details/essaiduncatalog00jubagoog|quote= Essai d'un catalogue de la littérature épique de l'Irlande.|access-date=19 Samhain 2009 }} * {{ cite book |title= Early Christian Ireland|last= Charles-Edwards|first=Thomas |author-link= Thomas Charles-Edwards |year= 2000|publisher= Cambridge }} * {{ cite journal |last1= Hull|first1=Vernam| year= 1954|title= The Book Of Uí Maine Version Of The Expulsion Of The Déssi|journal= [[Zeitschrift für celtische Philologie]] |volume= 24|issue= 1|pages= 266–271|doi= 10.1515/zcph.1954.24.1.266|s2cid=162531336 }} * {{ cite journal |last1=Hull| first1=Vernam |year=1957–59 | title=The later version of the Expulsion of the Déssi | journal=Zeitschrift für celtische Philologie | volume=27 | pages=14–63 }} * {{ cite journal | last = Mac Néill | first = Eoin | author-link = Eoin Mac Néill | year = 1926| title = The Native Place of St. Patrick | journal= Imeachtaí [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | pages = 118–140 | url=https://archive.org/details/papersirishacad00macnuoft }} * {{ cite journal | last = Meyer | first = Kuno | author-link = Kuno Meyer| year= 1901| title= The Expulsion of the Dessi| journal= Y Cymmrodor| volume= 14| pages= 101–135| url= https://books.google.com/books?id=pbm3KK8EsaAC&pg=PA101 }} * {{ cite book | last= Thornton | first= David| title= Kings, Chronologies, and Genealogies: Studies in the Political History of Early Medieval Ireland and Wales| year= 2003| url= https://books.google.com/books?id=Xw_YySYSscQC&q=D%C3%A9isi+expulsion&pg=PA123 | location= Oxford| publisher= Prosopographica et Genealogica| isbn=1900934094 }} == Naisc sheachtracha == *[http://www.mabinogi.net/sections/ch%204/The_Expulsion_of_the_Deisi.pdf ''Expulsion of the Déisi'' synopsis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304062955/http://www.mabinogi.net/sections/ch%204/The_Expulsion_of_the_Deisi.pdf |date=2016-03-04 }}, from Mac Cana, P. The Mabinogi (second edition) Cardiff: University of Wales Press, 1992. ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] [[Category:Dál gCais]] 9n12nqif2iyzwssu568hkcedgb62ogc 14 104106 1311794 1086680 2026-05-05T16:51:37Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1311794 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1828]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta sna Stáit Aontaithe]] acdrygppbg5lqm08y868nrn3n57nam0 2 111963 1311825 1310876 2026-05-05T22:22:07Z Professor Spud 56406 Breis eolas 1311825 wikitext text/x-wiki {{Babel-2|en|ga}} Ag déanamh staidéir ar Ríomheolaíocht, Teangeolaíocht agus Gaeilge i [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|gColáiste na Tríonóide]]. Tá formhór an obair a dhéanaim anseo dírithe ar stair meánaoiseach na hÉireann, agus ar pholatíocht reathúla. == Garspriocanna Pearsanta == 19/3/2024 - Céad aistriúchán. 4/4/2024 - 100ú iarracht. 13/08/2024 - 100ú aistriúchán. 30/09/2024 - 1000ú iarracht. c6vbjsolugkwn2eszcpqvrzt82ceb4i 0 114580 1311823 1295821 2026-05-05T21:55:57Z Professor Spud 56406 /* Baill */ Sterling Paterson 1311823 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is banna miotail tíre Éireannach as [[Baile Átha Cliath]] é '''Cruachan''' atá ainmnithe i ndiaidh láithreán seandálaíochta [[Ráth Cruachan]], ar a dtugtar Cruachan freisin) atá gníomhach ó na 1990idí. Aithnítear iad mar cheann de bhunaitheoirí [[Miotal tíre|mhiotal tíre]], agus tá cáil orthu mar go ndeachaigh siad “an fad is mó d’aon grúpa ina n-iarrachtaí chun an seánra a leathnú”.<ref name="Allmusic Cruachan">{{Cite web-en|url={{Allmusic|class=artist|id=p469536/biography|pure_url=yes}}|title=AMG Cruachan|author=Rivadavia, Eduardo|publisher=Allmusic.com|access-date=21 March 2008}}</ref> Le fócas ar leith ar [[ceol Ceilteach|an gceol Ceilteach]] agus úsáid na [[Miotaseolaíocht na gCeilteach|miotaseolaíochta Ceilteach]] ina gcuid liricí, tugtar [[miotal Ceilteach]] ar stíl Cruachan de mhiotal tíre. == Stair == Chruthaigh Keith Fay banna [[ceol dubh-mhiotalach|miotail dhubh]] le inspioráid ó [[J. R. R. Tolkien|Tolkien]] a ainmníodh i ndiaidh na cathrach [[Minas Tirith]] i 1991.<ref name="Cru Imp">{{Cite web-en|url=http://www.rock-impressions.com/cruachan_inter1e.htm|title=Interview with Keith Fay of Cruachan|author=Bolther, Giancarlo|publisher=Rock-impressions.com|access-date=21 March 2008}}</ref> Timpeall an ama chéanna, thosaigh sé ag éisteacht le níos mó ceoil tíre agus phioc sé suas chéad albam [[Skyclad (banna)|Skyclad]] ''[[The Wayward Sons of Mother Earth]]''. Eisíodh ar dtús é i 1990, agus chuaigh an t-albam “uaillmhianach” agus “úrscéalta” seo<ref>{{Cite web-en|url={{Allmusic|class=album|id=r18176|pure_url=yes}}|title=AMG ''The Wayward Sons of Mother Earth'' Review|author=Rivadavia, Eduardo|publisher=Allmusic.com|access-date=21 March 2008}}</ref> i bhfeidhm ar Fay agus chuir sé tús le miotal dubh a chomhcheangal le [[ceol traidisiúnta na hÉireann]].<ref name="Cru Imp" /> I 1992, bhunaigh Keith Fay Cruachan agus dáileadh [[Taispeántas (ceol)|taispeántas]] i 1993.<ref name="MusicMight">{{Cite web-en|url=http://www.musicmight.com/artist/ireland/cruachan|title=MusicMight Cruachan Biography|author=Sharpe-Young, Garry|publisher=MusicMight.com|access-date=21 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723020830/http://www.musicmight.com/artist/ireland/cruachan|archive-date=23 July 2013}}</ref> Tugann Keith Fay creidiúint freisin don bhanna rac-cheoil Éireannach [[Horslips]] mar “thionchar ollmhór ar Cruachan”, ag tabhairt faoi deara freisin “go bhfuil an méid a bhí ar siúl acu sna 70í comhionann leis an méid a dhéanaimid anois”.<ref name="Cru Imp" /> [[Íomhá:Cruachankeith1.jpg|deas|mion|282x282px| Keith Fay, an Úcráin 2014]] [[Íomhá:Keithcruachan.jpg|deas|mion|300x300px| Keith Fay, Baile Átha Cliath, Éire 2012]] Go luath in 2020, d’fhág Cruachan Trollzorn Records agus shínigh sé conradh il-albam leis an lipéad rac is mó san tSualainn &#x2013; Despotz Records. Eisíodh singil "The Hawthorn" in 2020. Ar an 1ú Deireadh Fómhair 2022, d’fhógair Cruachan go raibh amhrán curtha isteach acu le breithniú le haghaidh rannpháirtíochta i [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2023|gComórtas Amhrán Eoraifíse 2023]] d’Éirinn.<ref>[https://wiwibloggs.com/2022/10/01/ireland-cruachan-submits-eurovision-2023-song/273450/ "Folk metal band Cruachan confirm Ireland Eurovision 2023 bid." (October 1st, 2022]{{Dead link|date=Eanáir 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Mar sin féin, ní raibh an banna ar an liosta i measc na 6 iontráil deiridh ar an ngearrliosta chun dul san iomaíocht i roghnú na hÉireann. Ag deireadh na bliana 2023, d’fhógair an banna go raibh amhrán nua curtha isteach acu le haghaidh deis ionadaíocht a dhéanamh d’Éirinn i [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2024|gComórtas Amhrán Eoraifíse 2024]]. Ar an 17 Eanáir 2023, d’fhógair an banna go mbeadh a naoú halbam stiúideo, ''[[The Living and the Dead (albam)|The Living and the Dead]]'', eisithe ar 24ú Márta 2023.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.metalkaoz.com/metal-news/28779-irish-folk-metallers-cruachan-reveal-the-living-and-the-dead-album-details|title=Irish Folk Metallers CRUACHAN Reveal "The Living And The Dead" Album Details|date=January 17, 2023|publisher=Metal Kaoz|access-date=January 18, 2023}}</ref> == Baill == '''Reatha''' * Keith Fay – [[Amhránaíocht|gutha]], [[giotár]], [[Uirlis mhéarchláir|méarchláir]], [[bodhrán]], [[maindilín]], [[cnaguirlisí]], [[basúcaí]] (1992 - inniu) * Joe Farrell – dord (2020–inniu; [[Druma|drumaí]] (1999-2007) * Audrey Trainor – veidhlín (2020–inniu) * David Quinn – giotár (2020–inniu) * Sterling Paterson – drumaí (2026–inniu) '''Iar''' * John Clohessy – [[Dordghiotár|dord]] (1992–2012) * John (O’Fathaigh) Fay – [[feadóg stáin]], feadóg mhór, méarchláir, cnaguirlisí (1993–1997, 1999–2002, 2003, 2008–2016) * Jay O’Neill – [[Druma|drumaí]], [[cnaguirlisí]] (1993–1997) * Steven Anderson - giotár, gutha (1993-1994) * Darryl Conlan – giotár (1992–1993) * Leon Bias – [[giotár]], [[maindilín]], [[basúcaí]] (1994–1995) * Collette Uí Fathaigh – [[Uirlis mhéarchláir|méarchláir]] (1994–1995) * Jay Brennan – giotár (1997) * Aisling Hanrahan – gutha (1997) * Karen Gilligan – [[Amhránaíocht|gutha]], [[cnaguirlisí]] (1999–2008) * Edward Gilbert – bainseó, giotár, méarchláir, feadóg stáin (2001–2003) * Colin Purcell – [[Druma|drumaí]], [[cnaguirlisí]] (2007–2012) * Kieran Ball – [[giotár]] (2012–2020) * Mauro Frison – [[Foireann drumaí|drumaí]], [[cnaguirlisí]] (2012–2020) * Eric Fletcher – [[Dordghiotár|dord]] (2012–2018) * Rustam Shakirzianov – [[Dordghiotár|dord]] (2018–2020) * John Ryan – [[veidhlín]], [[bainseó]], [[basúcaí]] (2004-2020); feadóg stáin (2004–2008) * Tom Woodlock – drumaí (2020–2024) '''Amlíne''' {{#tag:timeline|ImageSize=width:800 height:auto barincrement:18 PlotArea = left:110 bottom:80 top:0 right:10 Alignbars = justify DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:01/01/1992 till:{{#time:m/d/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Colors = id:vocals value:red legend:Gutha id:guitar value:green legend:Giotár id:banjo value:brightgreen legend:Bainseó id:mandolin value:teal legend:Maidilín id:violin value:drabgreen legend:Fidil id:bouzouki value:darkblue legend:Basúcaí id:bass value:blue legend:Dord id:whistle value:gray(0.8) legend:Feadóg_Stáin id:flute value:skyblue legend:Feadóg_Mhór id:keys value:purple legend:Mearchláir id:percussion value:claret legend:Cnaguirlisí id:drums value:orange legend:Drumaí id:studio value:black legend:Albaim_Stúideo id:other value:gray(0.6) legend:Demo/CL id:bars value:gray(0.95) BackgroundColors = bars:bars Legend = orientation:vertical position:bottom columns:4 ScaleMajor = increment:2 start:1992 LineData = layer:back color:studio at:04/30/1995 at:06/01/2000 at:02/04/2002 at:04/01/2004 at:11/17/2006 at:04/18/2011 at:12/05/2014 at:04/27/2018 at:03/24/2023 LineData = layer:back color:other at:06/01/1994 at:06/01/1997 at:06/01/2001 BarData = bar:Steven text:"Steven Anderson" bar:Aisling text:"Aisling Hanrahan" bar:Karen text:"Karen Gilligan" bar:Keith text:"Keith Fay" bar:Darryl text:"Darryl Conlan" bar:Leon text:"Leon Bias" bar:Jay text:"Jay Brennan" bar:Kieran text:"Kieran Ball" bar:Dave text:"Dave Quinn" bar:Edward text:"Edward Gilbert" bar:John text:"John Ryan" bar:Audrey text:"Audrey Trainor" bar:John2 text:"John Clohessy" bar:Eric text:"Eric Fletcher" bar:Rustam text:"Rustam Shakirzianov" bar:John3 text:"John Fay" bar:Col text:"Collette Uí Fathaigh" bar:Jay2 text:"Jay O'Neill" bar:Joe text:"Joe Farrell" bar:Colin text:"Colin Purcell" bar:Mauro text:"Mauro Frison" bar:Tom text:"Tom Woodlock" bar:Sterling text:"Sterling Paterson" PlotData= width:13 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) bar:Steven from:04/01/1993 till:02/01/1994 color:vocals bar:Steven from:04/01/1993 till:02/01/1994 color:guitar width:3 bar:Aisling from:02/01/1997 till:10/01/1997 color:vocals bar:Karen from:03/01/1999 till:12/07/2008 color:vocals bar:Karen from:03/01/1999 till:12/07/2008 color:percussion width:3 bar:Keith from:01/01/1992 till:10/01/1997 color:guitar bar:Keith from:01/01/1992 till:10/01/1997 color:vocals width:3 bar:Keith from:01/01/1992 till:10/01/1997 color:mandolin width:4 bar:Keith from:01/01/1992 till:10/01/1997 color:bouzouki width:5 bar:Keith from:01/01/1992 till:10/01/1997 color:keys width:7 bar:Keith from:01/01/1992 till:10/01/1997 color:percussion width:9 bar:Keith from:01/20/1999 till:end color:guitar bar:Keith from:01/20/1999 till:end color:vocals width:3 bar:Keith from:01/20/1999 till:end color:mandolin width:4 bar:Keith from:01/20/1999 till:end color:bouzouki width:5 bar:Keith from:01/20/1999 till:end color:keys width:7 bar:Keith from:01/20/1999 till:end color:percussion width:9 bar:Leon from:02/01/1994 till:10/01/1995 color:guitar bar:Leon from:02/01/1994 till:10/01/1995 color:mandolin width:3 bar:Leon from:02/01/1994 till:10/01/1995 color:bouzouki width:7 bar:Jay from:02/01/1997 till:10/01/1997 color:guitar bar:Kieran from:04/01/2012 till:07/28/2020 color:guitar bar:Dave from:08/01/2020 till:end color:guitar bar:Edward from:10/01/2001 till:10/01/2003 color:banjo bar:Edward from:10/01/2001 till:10/01/2003 color:guitar width:3 bar:Edward from:10/01/2001 till:10/01/2003 color:keys width:9 bar:Edward from:10/01/2001 till:10/01/2003 color:whistle width:7 bar:John from:08/01/2004 till:07/28/2020 color:violin bar:John from:08/01/2004 till:07/28/2020 color:banjo width:3 bar:John from:08/01/2004 till:07/28/2020 color:bouzouki width:9 bar:John from:08/01/2004 till:07/28/2020 color:keys width:7 bar:John from:08/01/2004 till:12/07/2008 color:whistle width:5 bar:Audrey from:08/01/2020 till:end color:violin bar:John2 from:01/01/1992 till:10/01/1997 color:bass bar:John2 from:01/20/1999 till:06/01/2012 color:bass bar:Eric from:06/01/2012 till:09/01/2018 color:bass bar:Rustam from:09/01/2018 till:01/14/2020 color:bass bar:Joe from:02/10/2020 till:end color:bass bar:John3 from:03/01/1993 till:10/01/1997 color:whistle bar:John3 from:03/01/1993 till:10/01/1997 color:flute width:3 bar:John3 from:03/01/1993 till:10/01/1997 color:keys width:9 bar:John3 from:03/01/1993 till:10/01/1997 color:percussion width:7 bar:John3 from:01/20/1999 till:06/01/2002 color:whistle bar:John3 from:01/20/1999 till:06/01/2002 color:flute width:3 bar:John3 from:01/20/1999 till:06/01/2002 color:keys width:9 bar:John3 from:01/20/1999 till:06/01/2002 color:percussion width:7 bar:John3 from:04/01/2003 till:10/01/2003 color:whistle bar:John3 from:04/01/2003 till:10/01/2003 color:flute width:3 bar:John3 from:04/01/2003 till:10/01/2003 color:keys width:9 bar:John3 from:04/01/2003 till:10/01/2003 color:percussion width:7 bar:John3 from:12/07/2008 till:06/24/2016 color:whistle bar:John3 from:12/07/2008 till:06/24/2016 color:flute width:3 bar:John3 from:12/07/2008 till:06/24/2016 color:keys width:7 bar:John3 from:12/07/2008 till:06/24/2016 color:percussion width:9 bar:Col from:02/01/1994 till:10/01/1995 color:keys bar:Jay2 from:02/01/1993 till:10/01/1997 color:drums bar:Jay2 from:02/01/1993 till:10/01/1997 color:percussion width:3 bar:Joe from:01/20/1999 till:06/01/2007 color:drums bar:Joe from:01/20/1999 till:06/01/2007 color:percussion width:3 bar:Colin from:06/01/2007 till:06/01/2012 color:drums bar:Colin from:06/01/2007 till:06/01/2012 color:percussion width:3 bar:Mauro from:06/01/2012 till:05/31/2020 color:drums bar:Mauro from:06/01/2012 till:05/31/2020 color:percussion width:3 bar:Tom from:06/01/2020 till:03/24/2024 color:drums bar:Tom from:06/01/2020 till:03/24/2024 color:percussion width:3 bar:Sterling from:01/24/2026 till:end color:drums bar:Sterling from:01/24/2026 till:end color:percussion width:3 bar:Darryl from:01/01/1992 till:12/31/1993 color:guitar}} == Dioscliosta == === Albam stiúideo === * ''[[Tuatha na Gael]]'' (1995) * ''[[The Middle Kingdom (albam)]]'' (2000) * ''[[Folk-Lore]]'' (2002) * ''[[Pagan (albam)|Pagan]]'' (2004) * ''[[The Morrigan's Call]]'' (2006) * ''[[Blood on the Black Robe]]'' (2011) * ''[[Blood for the Blood God]]'' (2014) * ''[[Nine Years of Blood]]'' (2018) * ''[[The Living and the Dead (albam)|The Living and the Dead]]'' (2023) === Singil === * "Ride On" (2001) (Le [[Shane MacGowan]]) * "The Hawthorn" (2020) == Féach freisin == * [[Miotal tíre]] == Tagairtí == {{Reflist|30em}} [[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1992]] [[Catagóir:Bannaí ceoil Éireannacha]] b6wtldn0a22mrrgveimpr2uy7edngze 0 116340 1311800 1303569 2026-05-05T17:12:12Z Taghdtaighde 60452 Beagán athraithe 1311800 wikitext text/x-wiki {{teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán |tipus=nuachtán |periodicitat=Seachtanán |dia_publicacio=Dé hAoine |editor=[[Caoimhín Ó Cadhla]] |distribucio=I gcló agus ar líne |digital=mailto:eolas@anpaipear.ie }} Is nuachtán seachtainiúil é '''''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]'''''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://anpáipéar.ie/|teideal=anpáipéar.ie|údar=Gaelmheáin Teoranta|dáta=2024|dátarochtana=2024}}</ref> Seoladh é den chéad uair ag [[Oireachtas na Samhna]] 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/oireachtas-na-samhna/imeachtai-na-feile-2024/de-haoine.html|teideal=Dé hAoine {{!}}{{!}} An tOireachtas|work=www.antoireachtas.ie|dátarochtana=2024-11-01}}</ref><ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/nuachtan-nua-le-seoladh-ag-an-oireachtas/|teideal=Nuachtán nua le seoladh ag an Oireachtas|údar=[[Ciarán Dunbar]]|dáta=16 Deireadh Fómhair 2024|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=03 Samhain 2024}}</ref> Is é 20 leathanach an eagrán toirt an nuachtáin.<ref name=":9">{{Luaigh foilseachán|title=Tús Áite: An Páipéar|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22557589-tus-aite-an-paipear/|language=ga-IE|author=Tús Áite|date=6 Samhain 2025|publisher=[[Raidió na Gaeltachta]]}}</ref><ref name=":8">{{Luaigh foilseachán|author=[[Caoimhín Ó Cadhla]]|date=31 Deireadh Fómhair 2025|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/10/eagarfhocal-53/|title=Eagarfhocal #53|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=Eagrán 53}}</ref> == Stair == D'fhógair Gaelmheáin Teoranta i mí Dheireadh Fómhair go raibh an comhlacht ar tí “an chéad nuachtán clóite Gaeilge ó cuireadh deireadh le ''[[Gaelscéal]]''”<ref group="nóta">Féach áfach ''[[Goitse]]''</ref> a fhoilsiú ar bhonn seachtainiúil gach Aoine ón 1 Samhain 2024. Ba é [[Eoghan Ó Néill]] a sheol an nuachtán ar an 1 Samhain 2024<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Gaelmheáin|date=1ú Samhain|title=Nuachtán nua Gaelach le seoladh ag an Oireachtas|issue=Uimhir 1|year=2024|url=https://anpáipéar.ie/2024/11/nuachtan-nua-gaelach-le-seoladh-ag-an-oireachtas/|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|pages=lch 1}}</ref> agus bhí cóipeanna den chéad eagrán ar fáil ag Oireachtas na Samhna 2024. Scríobh an tUachtarán [[Mícheál D. Ó hUigínn|Micheál D. Ó hUigínn]] an chéad alt sa nuachtán.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nuachtan-cloite-gaeilge-nua-seolta-ag-oireachtas-na-samhna/|teideal=Nuachtán clóite Gaeilge nua seolta ag Oireachtas na Samhna|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2 Samhain 2024|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-11-02}}</ref> Ní ball de [[Comhairle Preasa na hÉireann|Chomhairle Preasa na hÉireann]] é ''An Páipéar''<ref>{{Lua idirlín|url=https://pressombudsman.ie/member-publications/|teideal=Member Publications {{!}} Press Council|údar=Pat Kennedy|dáta=2023-06-19|language=en-GB|work=pressombudsman.ie|dátarochtana=2025-11-23}}</ref> ach anois agus bliain slánaithe acu tá sé i gceist acu cur isteach ar bhallraíocht.<ref name=":9" /> [[Íomhá:Eoghan Ó Néill ag can't faoi nuachtáin nua ag Oireachtas na Gaeilge 2024.jpg|alt=Eoghan Ó Néill ag caint faoi nuachtán nua ag Oireachtas na Gaeilge 2024 in Aonach an Oireachtais |mion|[[Eoghan Ó Néill]] ag labhairt faoin nuachtán nua ag Oireachtas na Samhna 2024|220x220px]] == Dáileadh agus maoiniú == Murab ionann agus foilseacháin reatha Gaeilge eile, ní forlíonadh ach nuachtán "leis féin" é ''An Páipéar''.<ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22506093/|teideal=Tús Áite: Mír na Meán|údar=[[Gráinne Uí Chaomhánaigh]]|dáta=2025-04-16|work=[[Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref> In am a sheolta, bhí an nuachtán ar díol i 300 siopa “ar fud na tíre” ar €3 nó £2.50. Leagan amach táblóideach atá air agus é lándaite. Dúirt an tEagarthóir [[Caoimhín Ó Cadhla]] gurb é “aidhm Ghaelmheáin Teoranta go mbeidh an nuachtán ar fáil i ngach siopa sa tír”.<ref name=":0" /> Foilsítear ábhar ó eagráin chlóite ar líne.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[An Coimisinéir Teanga|Oifig an Choimisinéara Teanga]]|url=https://www.languagecommissioner.ie/userfiles/files/OCT_Me%C3%A1inGhaeilge_N%C3%B3taTreorach_GA_EN_040225.pdf|year=2025|month=Aibreán|title=Na Meáin Ghaeilge|pages=lch 5}}</ref> Cuireadh síntiúis éagsúla ar fáil: * eagrán clóite, €20.84 (€12.50 + €8.34 do phostas agus pacáistiú) in aghaidh na míosa * eagrán digiteach, €6.70 in aghaidh na míosa * eagrán clóite agus digiteach, €25.34 (€17.00 + €8.34 do phostas agus pacáistiú) in aghaidh na míosa Tá margadh speisialta ar fáil do scoileanna.<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nuachtan-cloite-gaeilge-nua-le-seoladh-ag-oireachtas-na-samhna/|teideal=Nuachtán clóite Gaeilge nua le seoladh ag Oireachtas na Samhna|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=09 Deireadh Fómhair 2024|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref> Agus a gcéad bhliain ar an bhfód á ceiliúradh aige, thug Ó Cadhla le fios go raibh méadú faoi chúig tar éis teacht ar oiread na siopaí a bhí ''An Páipéar'' ar díol iontu, go 1,500 siopaí timpeall na tíre. Ag staid amháin bhíodar ag dáileadh 5,300 de a dúirt sé, níos mó ná trí oiread den líon lenar thosaíodar.<ref name=":8" /> === Maoiniú === Fuair ''An Páipéar'' cúpla miondeontas mar ghnó Gaeltachta agus iad á chur ar a mboinn. Níl aon mhaoiniú leanúnach Stáit ag ''An Páipéar'' ach tá fógraíocht ann. Deir Ó Cadhla gur ó eagraíochtaí éagsúla Gaeilge a thagann formhór a gcuid fógraíochta.<ref name=":4" /><ref name=":9" /><ref name=":10">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/1110/1542542-ta-rudai-athraithe-o-bhonn-na-meain-ghaeilge/|teideal=Na Meáin Ghaeilge: 'Tá rudaí athraithe ó bhonn'|dáta=11 Samhain 2025|dátarochtana=30 Samhain 2025|work=[[RTÉ]]}}</ref> == Foireann == Is "comharchumann oibrithe" atá i mbun an nuachtáin.<ref name=":5" /><ref name=":1" /> Tá [[Caoimhín Ó Cadhla]]<ref group="nóta">Fostaí de chuid [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] is é Ó Cadhla ach ghlac sé sos gairme chun dul i mbun an nuachtán a bhunú.</ref> ina fhostaí lánaimseartha agus deir sé go bhfuil daoine eile ag obair go lánaimseartha ar an dearthóireacht. Is [[Saoririseoir|saoririseoirí]] an chuid eile den fhoireann. Íoctar iad, cé go dtugann Ó Cadhla le fios ndéanann cuid acu saor in aisce é ó am go chéile. Bíonn Cóilín Duffy i mbun dearthóireachta agus eagarthóireachta chomh maith.<ref name=":9" /> I measc na gcomhfhreagraithe, tá Cathal Ó Murchú, [[Eoin Ó Murchú (Cumannach)|Eoin Ó Murchú]] (cathaoirleach ar [[Páirtí Cumannach Éireann|Pháirtí Cumannach Éireann]]<ref group="nóta">Dream nach ionann iad agus [[Páirtí Cumannach na hÉireann]]</ref>), an Dr. Kerron Ó Luain, Domhnall Mac Concharraige, Cóilín Duffy agus an Dr. Oisín Mac Fhearaí. I measc na scríbhneoirí tá Aedín Ní Thiarnaigh, an Dr. [[Fearghal Mac Bhloscaidh]], [[Aindrias Ó Cathasaigh]], Síobhra Aiken, an Dr. Colm Mac Gearailt, Diarmuid Breathnach, Lisa Nic an Bhreithimh, Jack Mac Íomhair, an tOll. Pádraig Ó Duibhir agus Aodh McNeill. Fuair [[Jack Mac Íomhair]] ainmniúchán sa rannóg "Iriseoir na Bliana" ag Gradaim Chumarsáid an [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtais]] i 2025.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/gradaim-chumarsaide/gearrliosta-2025.html|teideal=Gearrliosta 2025 {{!}} Gradaim Chumarsáide|work=[[Oireachtas na Gaeilge|An tOireachtas]]|dátarochtana=13 Samhain 2025}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|date=19 Meán Fómhair 2025|url=https://anpáipéar.ie/2025/09/gearrliosta-ghradaim-chumarsaide-an-oireachtais-2025-fogartha/|title=Gearrliosta ghradaim chumarsáide an Oireachtais 2025 fógartha|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=Eagrán 47}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gearrliostai-ghradaim-chumarsaide-an-oireachtais-2025-fogartha/|teideal=Gearrliostaí Ghradaim Chumarsáide an Oireachtais 2025 fógartha|dáta=2025-09-19|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-11-13}}</ref>[[Íomhá:Caomhaín Ó Cadhla Bainisteoir nuachtáin nua a raibh seolta ag Oireachtas na Gaeilge 2024.jpg|alt=Caoimhín Ó Cadhla, bainisteoir an nuachtáin nua a seoladh ag Oireachtas na Gaeilge 2024|mion|Caoimhín Ó Cadhla, bainisteoir an nuachtáin ag Oireachtas na Samhna 2024|220x220px]] == Ábhar == Leagan amach táblóideach atá ar ''An Páipéar'' agus é lándaite. I ngach eagrán (sé leathanach déag in 2024; 20 lch faoi dheireadh 2025<ref name=":8" />), tá rannóga nuachta náisiúnta agus idirnáisiúnta le fáil, tuairimíocht, ‘comhfhreagras’ (litreacha ó na léitheoirí), eagarfhocal, clár imeachtaí Gaeilge, léirmheasanna ar leabhar agus féile, rannóg oideachais, alt faoin mbéaloideas, sceidil teilifíse agus raidió, puzail, agus tuairiscí spóirt.<ref name=":0" /> Is féidir leis an gcrosfhocal bheith "dúshlánach go maith".<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22456997/|teideal=Tús Áite: Mír na Meán|údar=[[Síle Ní Choncheanainn]]|dáta=2024-11-06|work=[[Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref> "Margadh difriúil" atá ag ''An Páipéar'' seachas [[Seachtain (nuachtán)|''Seachtain'']] agus ''[[Scéal]]'' dar leis an láithreoir raidió [[Gráinne Uí Chaomhánaigh]]. Shíl sí go bhfuil ''An Páipéar'' ag díriú ar mórscéalta an lae a sholáthar do lucht léite na Gaeilge seachas scéalta atá níos ginearálta.<ref name=":6" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.phoenixfm.ie/show/d15-today-tuesday/|teideal=D15 Today Tuesday|work=[[Phoenix 92.5FM|92.5 Phoenix FM]]|dátarochtana=2025-07-02}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22465236/|teideal=Tús Áite: Mír na Meán|údar=[[Gráinne Uí Chaomhánaigh]]|dáta=27 Samhain 2024|work=[[Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-07-02}}</ref> == Treoshuíomh polaitiúil == Cuireann an riarthóir Caoimhín Ó Cadhla béim ar an "éagsúlacht"<ref name=":4" /> mar sprioc agus thug sé le fios go bhfuil lucht an nuachtáin ag iarraidh "tuairim gach Gaeilgeoir" a chur in iúil ann. Deir sé gur mian leo tuairimí lucht imirce agus [[Teifeach|teifigh]], dhaoine [[LADT|LADTA+]], agus daoine faoi mhíchumas a chur ar a súile do léitheoirí na Gaeilge sa teanga céanna, chomh maith le níos mó scríbhneoireachta ó iriseoirí ban.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://universitytimes.ie/2024/12/an-paipear-agus-an-tabhachtach-a-bhaineann-leis/|teideal=An Páipéar agus an Tábhacht a Bhaineann Leis|údar=[[Selma Catibusic]]|dáta=16 Nollaig 2024|work=[[The University Times]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref> Ar cheist na Gaeilge, dúirt sé "Tuigimid go bhfuil fórsaí sa tsochaí a chuirfeadh brú orainn líne eagarthóireachta faoi leith a thógáil ach [...] ní bheidh drogall orainn ar chor ar bith dúshlán ceart a thabhairt don stát."<ref name=":4" /> Agus í ag trácht ar an gcéad eagrán, dúirt an [[léachtóir]] san Oideachas [[Síle Ní Choncheanainn]] gur "cheapas go raibh cineál claontacht i dtreo [[Sinn Féin|Shinn Féin]] sa chéad alt [...]".<ref name=":2" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.mic.ul.ie/staff/3089-sile-ni-choincheannain|teideal=S.NiChoincheannain@mic.ul.ie {{!}} Mary Immaculate College|work=[[Coláiste Mhuire gan Smál]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref> "Ar ndóigh bíonn a chlaonadh féin ag gach eagraíocht" a shíl an [[Blag|blagálaí]] agus tráchtaire [[Aonghus Ó hAlmhain]] ina thaobh sin. "[[An Ghaeilge|Gaeil]], den [[eite chlé]]" a thug sé ar an bhfoireann trí chéile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/|teideal=An Páipéar|údar=Smaointe Fánacha Aonghusa|dáta=6 Samhain 2024|work=aonghus.blogspot.com|dátarochtana=2024-11-10}}</ref> Tar éis dornán eagrán a bheith foilsithe áfach, bhí malairt tuairime aige (féach thíos).<ref name=":3" /><ref name=":7" /> Is ar an laghad acmhainní atá acu is mó a dhírigh an taighdeoir [[Rónán Ó Muirthile]]. "Tá sé deacair claonadh a aimsiú fé láthair" a dúirt sé agus gan ach roinnt míonna curtha isteach an ''An Páipéar'', á rá freisin go mbíonn sé deacair theacht ar eolas faoi na comhfhreagraithe féin ná aithne a chur orthu.<ref name=":7">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22488229/|teideal=Tús Áite: Mír na Meán|údar=[[Rónán Ó Muirthile]]|dáta=12 Feabhra 2025|work=[[Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://iadt.ie/about/staff/ronan-o-muirthile/|teideal=Rónán Ó Muirthile - IADT|language=en-GB|work=[[Institiúid Ealaíne, Deartha agus Teicneolaíochta Dhún Laoghaire|IEDL]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref> == Conspóid == Ar an 21 Nollaig 2024, scríobh [[Cathal Ó Murchú]] sa ''Pháipéar'' gur "nochtaigh" fiosrúchán de chuid an [[Leiftneant-Ghinearál Igor Kirillov|Ghinearáil Rúiseach Kirillov]] "na [[Saotharlann|bithshaotharlanna]] agus an taighde [[Micribhitheolaíocht|mícreabhitheolaíochta]] le haghaidh [[Cogaíocht bhitheolaíoch|airm bhitheolaíocha]] faoi stiúir na Stát Aontaithe in oirthear na h[[An Úcráin|Úcráine]]. [...] Mhaígh Kirillov [...] go raibh cuid mhaith fágtha le pictiúr sách cruinn a tharraingt ar a raibh ar siúl sna bithshaotharlanna. / Bhí taighde ar siúl [...] chun oibreán bitheolaíoch a chruthú dírithe ar dhíothú a dhéanamh ar dhaoine a bhfuil [[cód géiniteach]] Rúiseach. Scannal thar a bheith tromchúiseach a bheadh ann más féidir é a chruthú." Chuir Ó Murchú fiosrúcháin de chuid na h[[Eagraíocht um Thoirmeasc ar Airm Cheimiceacha|ETAC]] agus tíortha [[Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh|ECAT]] maidir leis an [[Cogadh Cathartha na Siria#Ghouta|Siria]], [[Nimhiú Sergei agus Yulia Skripal|Sasana]], agus an Úcráin ar an mbonn céanna le cinn a rinne gníomhaireachtaí de chuid na [[An Rúis|Rúise]]: "Sna scéalta luaite thuas, cé atá le creidiúint? I ndáiríre baineann sé sin go mór le claonadh an duine!".<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Cathal Ó Murchú]]|date=21 Nollaig 2024|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2024/12/feallmharu-an-ghinearail-kirillov/|title=Feallmharú an Ghinearáil Kirillov|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|accessdate=2024-12-22|issue=Eagrán 8}}</ref> De réir anailíse ó fhoireann de chuid an [[BBC]], tá cuid de na líomhaintí a rinne Kirillov bréagach agus an chuid eile gan fhianaise.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/60711705|teideal=Ukraine war: Fact-checking Russia's biological weapons claims|dáta=2022-03-11|language=en-GB|dátarochtana=2024-12-22|work=[[BBC]]}}</ref> B'í tuairim Uí Almhain go raibh colúnaí(the) de chuid an pháipéir chomh tógtha sin le hiompair na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá#Cogadh Fuar agus Cearta Sibhialta|Stát Aontaithe]] a cháineadh gur fhág sé báúil le [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|cogadh na Rúise]] iad.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2024/12/auferre-trucidare-rapere-falsis.html|teideal=Auferre trucidare rapere falsis nominibus imperium|údar=[[Aonghus Ó hAlmhain]]|dáta=12 Nollaig 2024|work=Smaointe Fánacha Aonghusa|dátarochtana=2025-07-01}}</ref> Go deimhin, is í "liarlóg" a thug sé ar an nuachtán ní ba dhéanaí ar an ábhar céanna.<ref name=":7" /> Ar an 6 Samhain 2025, labhair Caoimhín Ó Cadhla le ''[[Tús Áite]]'' ([[RTÉ Raidió na Gaeltachta|RnaG]]) faoin aiseolas a bhí á bhailiú ag RnaG óna suirbhé faoi na meáin Gaeilge. Thug sé le fios go mbíonn siad ag iarraidh tuairimí éagsúla a chur ar fáil. Cuireadh an cheist air an raibh [[bréagnuacht]] sa ''Pháipéar''.<ref group="nóta">m.sh. faoin Úcráin, féach thuas</ref> Mhaígh Caoimhín Ó Cadhla go mbíonn foinsí ann do gach alt a fhoilsítear sa ''Pháipéar'' agus go raibh corr-alt a bhí orthu stopadh ceal fianaise.<ref name=":10" /><ref name=":9" /> == Naisc sheachtracha == * Suíomh oifigiúil: [https://anpáipéar.ie/ anpáipéar.ie] * [https://www.google.com/search?as_q=site%3A.ga.wikipedia.org++&#x22;Caoimhín+Ó+Cadhla&#x22; Caoimhín Ó Cadhla ar an Vicipéid] * [https://www.google.com/search?as_q=site%3A.ga.wikipedia.org++&#x22;Cathal+Ó+Murchú&#x22; Cathal Ó Murchú ar an Vicipéid] * [https://www.google.com/search?as_q=site%3A.ga.wikipedia.org++&#x22;Kerron+Ó+Luain&#x22; Kerron Ó Luain ar an Vicipéid] * [https://www.google.com/search?as_q=site%3A.ga.wikipedia.org++&#x22;Eoin+Ó+Murchú&#x22; Eoin Ó Murchú ar an Vicipéid] * [https://www.google.com/search?as_q=site%3A.ga.wikipedia.org++&#x22;Cathal+Ó+Murchú&#x22; Diarmuid Breathnach ar an Vicipéid] * [https://www.google.com/search?as_q=site%3A.ga.wikipedia.org++&#x22;Cóilín+Duffy&#x22; Cóilín Duffy ar an Vicipéid] * [https://www.google.com/search?as_q=site%3A.ga.wikipedia.org++%22Jack+Mac+Íomhair%22 Jack Mac Íomhair ar an Vicipéid] == Féach freisin == * ''[[Tuairisc.ie]]'' * [[Scéal (nuachtán)|''Scéal'']] * [[Seachtain (nuachtán)|''Seachtain'']] * [[Nós (iris)|''Nós.ie'']] * ''[[ExtraG.ie]]'' * ''[[Y Cymro]]'' ==Tagairtí == {{Reflist}} ==== Nótaí ==== {{reflist|group=nóta}} {{Nuachtáin in Éirinn}} {{DEFAULTSORT:Paipear, An}} [[Catagóir:Nuachtáin na Gaeilge]] [[Catagóir:Nuachtáin]] [[Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge]] [[Catagóir:Irisí Gaeilge]] [[Catagóir:Irisí Éireannacha]] [[Catagóir:Irisí nuachta]] [[Catagóir:Seachtanáin]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]] [[Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge]] [[Catagóir:Meáin na Gaeilge]] [[Catagóir:Gaeltacht na Mí]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2024]] [[Catagóir:Bunaithe sna 2020í]] [[Catagóir:Nuachtáin ar an eite chlé]] 3plqvokiq4x8kjzdenyb0ql7t20tkwj 0 117401 1311786 1254938 2026-05-05T16:37:03Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1311786 wikitext text/x-wiki {{Glanadh}} {{WD Bosca Sonraí Duine}} '''Bhí James Arthur Baldwin''' (2 Lúnasa 1924 – 1 Nollaig 1987) ina úrscéalaí, drámadóir, tráchtóir agus fheachtasóir Mheiriceánach. Pléann aistí Baldwin, mar shampla ''Notes of a Native Son'' (1955), cúrsaí cine, gnéas agus aicme san Iarthar, i lár an fichiú haois, go háirithe sna Stáit Aontaithe agus an chaoi a chruthaigh na cúrsaí seo deachrachtaí don phobal gorm den chuid is mó. Rugadh Baldwin ar an dara lá de Lúnasa, 1924 in Harlem, Manhattan, Nua Eabhrach. D'fhreastal sé ar DeWitt Clinton High School agus The New School. Bhí Baldwin aerach. Níor phós sé riamh agus ní raibh clann air. D'éag Baldwin ar an chéad lá de Nollaig, 1987 in Saint-Paul de Vence, France, in aois 63 bliana dó, de bharr ailse esofagais. == Saothar == === Úrscéalta === * 1953. ''Go Tell It on the Mountain'' (semi-autobiographical) * 1956. ''Giovanni's Room'' * 1962. ''Another Country'' * 1968. ''Tell Me How Long the Train's Been Gone'' * 1974. ''If Beale Street Could Talk'' * 1979. ''Just Above My Head'' === Aistí agus gearrscéalta === * 1949. "Everybody's Protest Novel". ''Partisan Review'' (June issue) * 1953. "Stranger in the Village". ''Harper's Magazine''. * 1954. "Gide as Husband and Homosexual". ''The New Leader''. * 1956. "Faulkner and Desegregation". ''Partisan Review''. * 1957. "Sonny's Blues". ''Partisan Review''. * 1957. "Princes and Powers". ''Encounter''. * 1958. "The Hard Kind of Courage". ''Harper's Magazine''. * 1959. "The Discovery of What It Means to Be an American". ''The New York Times Book Review''. * 1959. "Nobody Knows My Name: A Letter from the South". ''Partisan Review''. * 1960. "Fifth Avenue, Uptown: A Letter from Harlem". ''Esquire''. * 1960. "The Precarious Vogue of Ingmar Bergman". ''Esquire''. * 1961. "A Negro Assays the Negro Mood". ''New York Times Magazine''. * 1961. "The Survival of Richard Wright". ''Reporter''. * 1961. "Richard Wright". ''Encounter''. * 1962. "Letter from a Region of My Mind". ''The New Yorker''. * 1962. "My Dungeon Shook". ''The Progressive''. * 1963. "A Talk to Teachers" * 1967. "Negroes Are Anti-Semitic Because They're Anti-White". ''New York Times Magazine''. * 1976. ''The Devil Finds Work'' — a book-length essay published by Dial Press. === Cnuasaí === * 1955. ''Notes of a Native Son'' * 1961. ''Nobody Knows My Name: More Notes of a Native Son'' * 1963. ''The Fire Next Time'' * 1965. ''Going to Meet the Man'' * 1972. ''No Name in the Street'' * 1983. ''Jimmy's Blues'' * 1985. ''The Evidence of Things Not Seen'' * 1985. ''The Price of the Ticket'' * 2010. ''The Cross of Redemption: Uncollected Writings''. === Drámaí === * 1954 ''The Amen Corner'' (play) * 1964. ''Blues for Mister Charlie'' (play) * 1990. ''A Lover's Question'' (album). Les Disques Du Crépuscule – TWI 928–2. === Saothar i bpáirt le daoine eile === * 1964. ''Nothing Personal'', with Richard Avedon (photography) * 1971. ''A Rap on Race'', with Margaret Mead * 1971. ''A Passenger from the West'', narrative with Baldwin conversations, by Nabile Farès; appended with long-lost interview. * 1972. ''One Day When I Was Lost'' (orig.: A. Haley) * 1973. ''A Dialogue'', with Nikki Giovanni * 1976. ''Little Man Little Man: A Story of Childhood'', with Yoran Cazac * 2004. ''Native Sons'', with Sol Stein === Cnuasaí foilsithe tar éis a bhás === * 1998. ''Early Novels & Stories: Go Tell It on the Mountain, Giovanni's Room, Another Country, Going to Meet the Man'', edited by Toni Morrison. * 1998. ''Collected Essays: Notes of a Native Son, Nobody Knows My Name, The Fire Next Time, No Name in the Street, The Devil Finds Work, Other Essays'', edited by Toni Morrison. * 2014. ''Jimmy's Blues and Other Poems''. * 2015. ''Later Novels: Tell Me How Long the Train's Been Gone, If Beale Street Could Talk, Just Above My Head'', edited by Darryl Pinckney. * 2016. ''Baldwin for Our Times: Writings from James Baldwin for an Age of Sorrow and Struggle'', with notes and introduction by Rich Blint. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Baldwin, James}} [[Catagóir:Básanna i 1987]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1924]] [[Catagóir:Acadóirí]] [[Catagóir:Aindiachaithe]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Drámadóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Fealsúna Meiriceánacha]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Filí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Fir aeracha]] [[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna Meiriceánacha Afracacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha Afracacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha]] 9buvtnynwe14knk9ijprnl4pez41n8s 14 120240 1311796 1274024 2026-05-05T17:07:03Z Taghdtaighde 60452 Curtha i bhfochatagóir 1311796 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Iareagarthoiri ar iarnuachtain Ghaeilge}} [[Catagóir:Iar-eagarthóirí ar nuachtáin Ghaeilge]] pimb6b50zrxx4cpkca4o8v0sbqatu0o 0 121061 1311804 1280729 2026-05-05T17:15:05Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus mionathruithe 1311804 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Íomhá:Mise Raiftearaí an Fíodóir Focal - Tadhg Mac Dhonnagáin - Gradam Uí Shúilleabháin 2015 Futa Fata.png|mion|331x331px|''[[Mise Raiftearaí: an Fíodóir Focal]]'' le [[Tadhg Mac Dhonnagáin]] – [[Gradam Uí Shúilleabháin]] 2015, foilsithe ag Futa Fata]] Bhunaigh [[Tadhg Mac Dhonnagáin]] an teach [[Foilsitheoireacht|foilsitheoireachta]] '''Futa Fata''' sa bhliain 2005, a dhírigh ar leabhair [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] do pháistí. Bhí sé mar fhís aige go mbeadh leabhair Ghaeilge ar an ardchaighdeán céanna ó thaobh scríbhneoireachta, deartha agus táirgthe de le leabhair i dteangacha eile ar fud an domhain.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Gradam speisialta bronnta ar Thadhg Mac Dhonnagáin|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0922/1534661-gradam-speisialta-bronnta-ar-thadhg-mac-dhonnagain/|date=2025-09-22|author=[[Nuacht RTÉ]]}}</ref> Foilsíonn Futa Fata bunsaothair Ghaeilge agus cuireann an comhlacht leaganacha Gaeilge a ar fáil de leabhair aitheanta eile a foilsíodh i dteangacha eile ó údair iomráiteacha, leithéidí Tony Ross, Jeff Kinney, Oliver Jeffers agus [[Julia Donaldson]] ina measc. Tugann Futa Fata tacaíocht d’údair agus maisitheoirí trí cheardlanna agus cúrsaí, ag tabhairt aitheantais d’ealaíontóirí ar nós [[Tarsila Krüse]], Laureate na nÓg [[Patricia Forde]], Paddy Donnelly agus [[Muireann Ní Chíobháin]]. Ón gceannáras sa [[An Spidéal|Spidéal]], tá litríocht na Gaeilge do pháistí scaipthe go hidirnáisiúnta ag Futa Fata. Tugann an comhlacht ardán do scríbhneoirí a d’fhéadfadh a bheith ag plé le lucht léitheoireachta ní ba theoranta murach é. Ainmníodh ''[[Dialann Dúradáin]]'', a d'aistrigh [[Máirín Ní Mhárta]] d'Fhuta Fata, trí bhíthin chomórtais oscailte. Dúirt na foilsitheoirí go bhfuaradar iarratais "ó cheann ceann na tíre" agus ba í cailín bunscoile i d[[Tír an Fhia]] a bhuaigh an comórtas.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-bua-ag-cailin-og-as-conamara-a-bhaist-dialann-duradain-ar-the-diary-of-a-wimpy-kid/|teideal=An bua ag cáilín óg as Conamara a bhaist ‘Dialann Dúradáin’ ar ‘The Diary of a Wimpy Kid’…|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2016-02-17|work=[[Tuairisc.ie]]}}</ref> == Féach freisin == * [[Tadhg Mac Dhonnagáin]] * [[Barzaz]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-leabhar}} [[Catagóir:Tadhg Mac Dhonnagáin]] [[Catagóir:Foilsitheoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Comhlachtaí foilsitheoireachta Éireannacha]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2005]] [[Catagóir:Bunaithe sna 2000í]] jxlojupg7layl1pkadkyq0931nemu1b 2 121281 1311846 1311636 2026-05-06T11:55:43Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1311846 wikitext text/x-wiki == Forais / Institiúidí == : '' Féach [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]] {{Wikidata list | sparql = SELECT ?item ?itemLabel ?valueLabel WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q748720. OPTIONAL { ?item wdt:P488 ?p1 } OPTIONAL { ?item wdt:P1037 ?p2 } BIND(COALESCE(?p1, ?p2) AS ?value) SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". } } ORDER BY (?itemLabel) | columns = number:#, P154:Lógó, label:Institiúid, P571:Bundáta, P159:Ceanncheathrú, P488:Ceannaire, P1342:Líon suíochán }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Lógó ! Institiúid ! Bundáta ! Ceanncheathrú ! Ceannaire ! Líon suíochán |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]] | [[An Chomhairle Eorpach]] | 1974-12-09 | ''[[:d:Q1375164|Europa building]]'' | [[António Costa]] | 27 |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:Logo European Central Bank.svg|center|128px]] | [[Banc Ceannais Eorpach]] | 1998-06-01 | [[Frankfurt]] | [[Christine Lagarde]] | |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]] | [[Comhairle an Aontais Eorpaigh]] | 1957 | ''[[:d:Q1375164|Europa building]]'' | ''[[:d:Q115639092|Thérèse Blanchet]]'' | 27 |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Official Emblem of the Court of Justice of the European Union (type 2).svg|center|128px]] | [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh|Cúirt Bhreithiúnais Eorpach]] | 1952 | ''[[:d:Q20971786|Palais de la Cour de Justice]]'' | ''[[:d:Q917096|Koen Lenaerts]]'' | |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:ECA-logo.svg|center|128px]] | [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]] | 1977-10-18 | [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]] | | |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:European Parliament logo.svg|center|128px]] | [[Parlaimint na hEorpa]] | 1957-03-25 | ''[[:d:Q2423937|Suíomh Pharlaimint na hEorpa i Strasbourg]]'' | [[Roberta Metsola|Roberta Metsola Tedesco Triccas]] | 720 |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:European Commission.svg|center|128px]] | [[an Coimisiún Eorpach]] | 1958-01-01 | ''[[:d:Q239|Cathair na Bruiséile]]'' | [[Ursula von der Leyen]] | 27 |} {{Wikidata list end}} == Gníomhaireachtaí == : Féach [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]] ?bunDáta ?tírLabel ?lógó | columns = number:#, P154:Lógó, label:Gníomhaireacht, P17:Tír, P571:Bundáta {{Wikidata list | sparql = SELECT ?item ?itemLabel ?labelEn ?labelGa WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q112827555. ?item rdfs:label ?labelEn filter (lang(?labelEn) = "en"). ?item rdfs:label ?labelGa filter (lang(?labelGa) = "ga"). #OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunDáta. } #OPTIONAL { ?item wdt:P17 ?tír. } #OPTIONAL { ?item wdt:P154 ?lógó. } FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. } #SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". #} } ORDER BY (?itemLabel) | columns = ?labelEn:Agency, ?labelGa:Gníomhaireacht }} {| class='wikitable sortable' ! Agency ! Gníomhaireacht |- | European Institute for Gender Equality | Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne |- | European Union Agency for Fundamental Rights | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha |- | European Chemicals Agency | Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán |- | Europol | Europol |- | European Centre for the Development of Professional Training | an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna |- | European Medicines Agency | Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach |- | European Fisheries Control Agency | Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach |- | Translation Centre for the Bodies of the European Union | Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh |- | European Union Agency for Railways | Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh |- | European Training Foundation | an Foras Oiliúna na hEorpa |- | European Union Agency for the Cooperation of Energy Regulators | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh |- | European Food Safety Authority | An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia |- | European Agency for Safety and Health at Work | Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair |- | European Environment Agency | Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach |- | European Securities and Markets Authority | An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí |- | European Banking Authority | An tÚdarás Baincéireachta Eorpach |- | European Union Intellectual Property Office | Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpach |- | European Union Agency for Criminal Justice Cooperation | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil |- | European Centre for Disease Prevention and Control | An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar |- | European Maritime Safety Agency | Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí |- | European Union Agency for Asylum | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann |- | European Union Agency for the Space Programme | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis |- | European Union Agency for Law Enforcement Training | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí |- | European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions | Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú |- | Community Plant Variety Office | Oifig an Chomhphobail maidir le Cineálacha Plandaí |- | European Insurance and Occupational Pensions Authority | An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde |- | European Union Agency for the Operational Management of Large-Scale IT Systems in the Area of Freedom, Security and Justice | Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais |- | Single Resolution Board | Bord Réitigh Aonair |- | European Border and Coast Guard Agency | Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta |- | European Institute of Innovation and Technology | an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht |- | European Union Agency for Cybersecurity | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil |- | European Union Drugs Agency | Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh |- | European Labour Authority | An tÚdarás Eorpach Saothair |- | Agency for Support for BEREC | Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC |- | Anti-Money Laundering Authority | An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid |} {{Wikidata list end}} alkmxr0bzeeg1vsepgonch4tn3vjjvn 0 121493 1311791 1284799 2026-05-05T16:43:59Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1311791 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Toghadh '''Sanae Takaichi''' (a rugadh ar an 7 Márta 1961) mar Phríomh-Aire na Seapáine ar an 21 Deireadh Fómhair 2025. Is í an chéad bhean a bhfuil an post sin aici, agus an ceathrú príomh-aire laistigh de chúig bliana (2021-2025), rud a léirigh an chorraíl sa tír ag an am.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/10/bean-tofa-don-chead-uair-ina-priomh-aire-nua-sa-tseapain/|teideal=Bean tofa don chéad uair ina príomh-aire nua sa tSeapáin|údar=Cathal Ó Murchú|dáta=2025-10-24|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2025-10-25}}</ref> Is coimeádach í agus í an-bháúil le [[Donald Trump]].  Tugtar "an bhean iarainn" uirthi mar gheall ar a meas mór ar [[Margaret Thatcher|Margaret Thatcher.]] [[Íomhá:Sanae Takaichi 1998.jpg|clé|mion|254x254px|1998]] [[Íomhá:Sanae Takaichi 200609.jpg|clé|mion|245x245px|2006]] [[Íomhá:Sanae Takaichi 20100909.jpg|clé|mion|221x221px|2010]] [[Íomhá:Sanae Takaichi 20140903.jpg|clé|mion|257x257px|2014]] [[Íomhá:Sanae Takaichi 2023.jpg|clé|mion|243x243px|2023]] [[Íomhá:20251024 Liaison Meeting of Vice-Ministers (3).jpg|clé|mion|180x180px|2025]] [[Íomhá:Takaichi 1st cabinet photo (2).jpg|clé|mion|209x209px|Comh-aireacht, D.F. 2025]] == Gairm == Rugadh Sanae Takaichi ar an 7 Márta 1961 i Yamatokōriyama, Contae [[Nara]]. Bhí a hathair ag obair ag comhlacht a bhí bainteach le Toyota, agus bhí a máthair ina póilín. Fuair a hathair bás in 2013 agus cailleadh a máthair in 2018. Níor phós Takaichi riamh. I rith a hóige, bhí sí ina drumadóir i mbanna ceoil [[Miotal trom (ceol)|miotal trom]] agus is maith léi Deep Purple agus Iron Maiden. '''Oideachas''' Chuaigh sí chuig bunscoileanna agus meánscoileanna poiblí i Nara agus ansin chuig Ardscoil Unebi i gContae Nara, ceann de scoileanna is mó cáil sa réigiún. Ghnóthaigh sí céim ó Ollscoil [[Kōbe|Kobe]] i mBainistíocht Ghnó. Níor thacaigh a tuismitheoirí léi dul go Tóiceo chun freastal ar ollscoileanna príobháideacha. Rinne sí staidéar freisin san Institiúid Matsushita (Rialtas agus Bainistíocht). '''Réamhghairm (1987-1993)''' In 1987, le hurraíocht ó Institiúid Matsushita, bhog sí go dtí na Stáit Aontaithe, ag obair le Pat Schroeder, Comhalta Daonlathach de [[Teach na nIonadaithe, Stáit Aontaithe Mheiriceá|Theach na nIonadaithe]], mar chomhalta. D'fhill sí ar an tSeapáin in 1989 agus scríobh sí leabhar faoina taithí i g[[Comhdháil na Stát Aontaithe]]. I Márta 1989, d'éirigh sí ina saineolaí nuachta ag Asahi TV agus bhí sí ina comh-óstach ar chlár "Kodawari TV Pre★Stage" leis an bhfile Renhō. '''Gairm Pholaitiúil, 1993-2005''' Toghadh í den chéad uair mar chomhalta de Theach na nIonadaithe in 1993 mar neamhspleách. Sa bhliain dar gcionn chuaigh sí isteach sa pháirtí "Liberals" faoi stiúir Koji Kakizawa,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Koji Kakizawa|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Koji_Kakizawa&oldid=1305666525|journal=Wikipedia|date=2025-08-13|language=en}}</ref> a chuaigh i gcomhcheangal leis an New Frontier Party go luath ina dhiaidh sin. In 1996, chuaigh sí isteach i bPáirtí Daonlathach Liobrálach na Seapáine (LDP). Bhí sí ina fo-rúnaí parlaiminte sa Roinn na Trádála agus na Tionsclaíochta Idirnáisiúnta faoi rialtas Keizō Obuchi. Bhí sí ina cathaoirleach ar Choiste an Oideachais agus na hEolaíochta freisin. In 2000, cuireadh sa chéad áit í ar liosta ionadaíochta an LDP agus bhuaigh sí a tríú téarma go héasca. In 2002, ceapadh í mar Leas-Aire sa Roinn Eacnamaíochta, Trádála agus Tionscail faoi Junichiro Koizumi. In olltoghchán na Seapáine 2003, chaill sí a suíochán. Bhog sí go cathair Ikoma agus bhuaigh sí suíochán sa bhaile sin. '''Faoi Shinzo Abe (2006-2020)''' Thacaigh [[Shinzō Abe|Shinzo Abe]] (iar-Phríomh-Aire i bhfad amach ar an eite dheis) le Takaichi go láidir. I rialtas Shinzō Abe, bhí sí ina hAire Stáit d'Oileán Okinawa agus do Chríocha an Tuaiscirt, ina hAire Stáit ar Bheartas Eolaíochta agus Teicneolaíochta, ina hAire Stáit ar Nuálaíocht, ina hAire Stáit ar Ghnóthaí Óige agus Comhionannas Inscne, agus ina hAire Stáit ar Shábháilteacht Bia. Ar an 3 Meán Fómhair 2014, roghnaíodh í mar Aire Gnóthaí Intíre agus Cumarsáide in ionad Yoshitaka Shindō. Bhí sí san aireacht sin ó 2014 go 2017 agus arís ó 2019 go 2020 - níos faide ná aon pholaiteoir eile riamh. '''Faoi Fumio Kishida (2022-2024)''' I rialtas Fumio Kishida, bhí sí ina hAire sa Roinn Gnó (nó "Slándáil Eacnamaíoch") agus freagrachtaí go leor aici: Straitéis "Cool Japan", Straitéis Maoine Intleachtúla, Beartas Eolaíochta agus Teicneolaíochta, agus Beartas Spáis. === Príomh-aire === Bhí Takaichi ar dhuine de na hiarrthóirí ba mhó a bhí faoi chaibidil sa rás ceannasaíochta LDP in 2024. Ansin ar 18 Meán Fómhair 2025, tar éis do Shigeru Ishiba éirí as an bpost, d'fhógair sí a hiarrthóireacht sa rás ceannasaíochta uair amháin eile. Ar 4 Deireadh Fómhair 2025, tháinig sí sa chéad áit le linn an chéad bhabhta vótála, agus d'éirigh sí ina ceannaire ar an bPáirtí Daonlathach Liobrálach, an páirtí is mó sa tír ó dheireadh an Dara Cogadh Domhanda. Ní raibh aon athrú rialtais ón am sin i leith, cé gur gá dóibh brath ar pháirtithe eile ar dheis nó ar an eite dheas i bhfad amach chun rialtas a chruthú. Toghadh í mar Phríomh-Aire ar an 21 Deireadh Fómhair 2025. Chuaigh Takaichi i gcomhghuaillíocht leis an Japan Innovation Party chun tromlach a fháil in 2025. Is í an chéad bhean atá sa phost sin agus an chéad Phríomh-Aire ó Chontae Nara. Maidir le cúrsaí reatha, meastar gur náisiúnach í. Feictear í mar "sheabhac" i dtaobh caidreamh idirnáisiúnta leis an tSín agus tá an Chóiré Theas in amhras fúithi de bhrí go raibh sí an-mhór le [[Shinzō Abe|Shinzo Abe]], iar-phríomhaire a feallmharaíodh in 2022, agus polaiteoir nár thaitin leis na Cóiréigh ar chor ar bith.<ref name=":0" /> Seachas go bhfuil sí coimeádach, náisiúnach, frith-Shíneach agus báúil le Trump agus le Meiriceá go hidirnáisiúnta, tacaíonn sí le breis caiteachais ar chúrsaí míleata agus ciorruithe ar sheirbhísí poiblí. Seasann sí in éadan ghluaiseacht na mban a éilíonn an ceart do mhná pósta a sloinnte réamhphósta a choimeád. Tá Takaichi i gcoinne pósadh comhghnéis agus seasann sí le luachanna traidisiúnta i gcoitinne. Ní raibh ach beirt bhan eile roghnaithe aici sa rialtas.<ref>Cheap sí beirt bhan mar airí: Satsuki Katayama mar Aire Airgeadais na Seapáine, agus Kimi Onoda mar Aire ar "Shlándáil Eacnamaíoch" </ref> <ref name=":0" /> Rachaidh Takaichi agus a páirtí os comhair an phobail d’olltoghchán fógartha do 2028. == Féach freisin == * [[Shinzō Abe|Shinzo Abe]] * [[Yoshihide Suga]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Takaichi Sanae}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1954]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Iriseoirí]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Seapáine]] [[Catagóir:Príomh-airí]] 91x87zxnx1qoutx2h95z13jrc76r1ld 2 124967 1311793 1311777 2026-05-05T16:50:36Z Marcas.oduinn 33120 /* Forbuis Droma Damhghaire */ 1311793 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] #* [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Forbuis Droma Damhghaire == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Forbhais Droma Dámhgháire'''<ref group=n name=teideal /> (MeánGhaeilge: '''Forbuis Droma Damhghaire''')<ref name=iso /> Is scéal mórálach é ina phléitear an cothromaíocht idir chumhachtaí agus chúraim an rí. == Achoimre Fiacha Moilleathan mac Eoin, dalta {{h|Mogh Roith}}, [[Cormac mac Airt]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Genemuin Chormaic]] Ghabh Cormac ríghe Éireann ar feadh i bhfad, ghlac Fiacha seilbh ar ríocht na Mumhan. Tháinig [[Aengus|Aonghas Mac Óg]] le go dtí Cormac. Thug Aonghas Mac Óg tuar go mbainfeadh tubaiste do Chormaic i lár a réimse, .i. go mbeadh galar bó ann. Tharla mar a tuaradh. Tháinig an galar. Chun teacht isteach breise a fháil, thug a reachtaire comhairle dó, cáin a ghearradh ar Fhiacha, agus é deartháir an té, Mac Con, a mharaigh a athair. Sheol Cormac a eachlaigh go Cúige Mumhan chun an cáin, naoi bhfichead bó faoi dhó. a éileamh. Dhiúltaigh Fiacha. Dúirt a dhraoithe le Cormac gan dul i ngleic le fir na Mumhan. Bbb xxx vvv Báirinn Bhláith Bhairche, iníon rí Shí Bhairche, atá i ngrá le Cormac. Eirge, Eang agus Eangain, riocht trí chaora lachna agus cumhachtaí troda ar leith acu. Colpa agus Lorga, draoithe. Chuaigh Cormac agus a shlua i dtreo na Mumhan. Idir eachtraí agus seachrán agus achrann agus draíocht, pléadh an cás, ar fhíordhleathach é an cháin agus an éiric a d'éiligh Cormac, agus na hiarmhairtí díobh. Faoi dheireadh, tháinig an slua go dtí Cnoc na gCeann. De bharr an chlampair a bhí ann, thugadar an t-ainm Droim Dámhgháire air. Dúirt Cormac nach rachadh sé go dtabharfar a cháin dó nó go ndiúltófar dó í. Dúirt sé lena dhraoi a phuball a ardú, ach theip air an cuaille a shá sa talamh, de bharr na héagóra a dhéanfaí. Xxx Colpa agus Lorga in aghaidh 408 -> 280 marbh. Eirge, Eang agus Eangain -> 408 marbh. D’éiligh Cormac na cánacha arís ach diúltaíodh iad dó. Dúirt Cormac ansin lena draoithe triomach a chur. D’éiligh sé arís ach diúltaíodh arís é. Thosaigh Fir Mhumhan ar ligint fola, ach d’airigh Fiacha go raibh siad i mbéal an bháis agus dúirt sé "Gach reacht go héigean" agus ghéill sé ansin. Chuir uaisle Chormaic coinníollacha náireach. Seanathair Fhiachra, Dil mac Da Creiche. Mogh Roith... Iad a fhuascailt óna ngátar. A éilimh. Ag bolú samplaí cré chun a chríoch a roghnú... Fearmaí. 72 == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISoS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Mór Leacáin]] (achoimre, sleachta) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_2.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Fraincis ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = Marie-Louise Sjoestedt | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1926 | volume = 43 | pages = 8–122}} ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1927 | volume = 44 | pages = 157–164, 169-176}} * NuaGhaeilge agus Béarla: {{cite book | first = Seán | last = Ó Duinn | authorlink = Seán Ó Duinn | title = Forbhais Droma Dámhgháire: The Siege of Knocklong | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1992 | pages = 12-111}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html Forbuis Droma Damhghaire] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Forbuis_Droma_Damhghaire Forbuis Droma Damhghaire] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G301044/ Forbuis Droma Damhghaire] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Nótaí {{reflist | group=n | refs = <ref name=teideal>.i. Léigear Dhroim Tionólchlampair</ref> }} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-sources.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ nhpx7vtbh7jx6phq3bf3rb5jqc77bhw 1311798 1311793 2026-05-05T17:08:35Z Marcas.oduinn 33120 1311798 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] #* [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Forbuis Droma Damhghaire == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Forbhais Droma Dámhgháire'''<ref group=n name=teideal /> (MeánGhaeilge: '''Forbuis Droma Damhghaire''')<ref name=iso /> Is scéal mórálach é ina phléitear an cothromaíocht idir chumhachtaí agus chúraim an rí. == Achoimre Fiacha Moilleathan mac Eoin, dalta {{h|Mogh Roith}}, [[Cormac mac Airt]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Genemuin Chormaic]] Ghabh Cormac ríghe Éireann ar feadh i bhfad, ghlac Fiacha seilbh ar ríocht na Mumhan. Tháinig [[Aengus|Aonghas Mac Óg]] le go dtí Cormac. Thug Aonghas Mac Óg tuar go mbainfeadh tubaiste do Chormaic i lár a réimse, .i. go mbeadh galar bó ann. Tharla mar a tuaradh. Tháinig an galar. Chun teacht isteach breise a fháil, thug a reachtaire comhairle dó, cáin a ghearradh ar Fhiacha, agus é deartháir an té, Mac Con, a mharaigh a athair. Sheol Cormac a eachlaigh go Cúige Mumhan chun an cáin, naoi bhfichead bó faoi dhó. a éileamh. Dhiúltaigh Fiacha. Dúirt a dhraoithe le Cormac gan dul i ngleic le fir na Mumhan. Bbb xxx vvv Báirinn Bhláith Bhairche, iníon rí Shí Bhairche, atá i ngrá le Cormac. Eirge, Eang agus Eangain, riocht trí chaora lachna agus cumhachtaí troda ar leith acu. Colpa agus Lorga, draoithe. Chuaigh Cormac agus a shlua i dtreo na Mumhan. Idir eachtraí agus seachrán agus achrann agus draíocht, pléadh an cás, ar fhíordhleathach é an cháin agus an éiric a d'éiligh Cormac, agus na hiarmhairtí díobh. Faoi dheireadh, tháinig an slua go dtí Cnoc na gCeann. De bharr an chlampair a bhí ann, thugadar an t-ainm Droim Dámhgháire air. Dúirt Cormac nach rachadh sé go dtabharfar a cháin dó nó go ndiúltófar dó í. Dúirt sé lena dhraoi a phuball a ardú, ach theip air an cuaille a shá sa talamh, de bharr na héagóra a dhéanfaí. Xxx Colpa agus Lorga in aghaidh 408 -> 280 marbh. Eirge, Eang agus Eangain -> 408 marbh. D’éiligh Cormac na cánacha arís ach diúltaíodh iad dó. Dúirt Cormac ansin lena draoithe triomach a chur. D’éiligh sé arís ach diúltaíodh arís é. Thosaigh Fir Mhumhan ar ligint fola, ach d’airigh Fiacha go raibh siad i mbéal an bháis agus dúirt sé "Gach reacht go héigean" agus ghéill sé ansin. Chuir uaisle Chormaic coinníollacha náireach. Seanathair Fhiachra, Dil mac Da Creiche. Mogh Roith... Iad a fhuascailt óna ngátar. A éilimh. Ag bolú samplaí cré chun a chríoch a roghnú... Fearmaí. Eimhne, iníon Aonghusa Thírigh, dalta Mhogh Corb mar bhean chéile. Chruthaigh sé tobar fíoruisce lena shleá. 75 == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISoS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Mór Leacáin]] (achoimre, sleachta) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_2.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Fraincis ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = Marie-Louise Sjoestedt | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1926 | volume = 43 | pages = 8–122}} ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1927 | volume = 44 | pages = 157–164, 169-176}} * NuaGhaeilge agus Béarla: {{cite book | first = Seán | last = Ó Duinn | authorlink = Seán Ó Duinn | title = Forbhais Droma Dámhgháire: The Siege of Knocklong | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1992 | pages = 12-111}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html Forbuis Droma Damhghaire] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Forbuis_Droma_Damhghaire Forbuis Droma Damhghaire] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G301044/ Forbuis Droma Damhghaire] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Nótaí {{reflist | group=n | refs = <ref name=teideal>.i. Léigear Dhroim Tionólchlampair</ref> }} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-sources.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 35h2p0856ujd9lqad9x4d5bagvk9evm 1311819 1311798 2026-05-05T21:05:31Z Marcas.oduinn 33120 /* Forbuis Droma Damhghaire */ 1311819 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] #* [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Forbuis Droma Damhghaire == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Forbhais Droma Dámhgháire'''<ref group=n name=teideal /> (MeánGhaeilge: '''Forbuis Droma Damhghaire''')<ref name=iso /> Is scéal mórálach é ina phléitear an cothromaíocht idir chumhachtaí agus chúraim an rí. == Achoimre Fiacha Moilleathan mac Eoin, dalta {{h|Mogh Roith}}, [[Cormac mac Airt]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Genemuin Chormaic]] Ghabh Cormac ríghe Éireann ar feadh i bhfad, ghlac Fiacha seilbh ar ríocht na Mumhan. Tháinig [[Aengus|Aonghas Mac Óg]] le go dtí Cormac. Thug Aonghas Mac Óg tuar go mbainfeadh tubaiste do Chormaic i lár a réimse, .i. go mbeadh galar bó ann. Tharla mar a tuaradh. Tháinig an galar. Chun teacht isteach breise a fháil, thug a reachtaire comhairle dó, cáin a ghearradh ar Fhiacha, agus é deartháir an té, Mac Con, a mharaigh a athair. Sheol Cormac a eachlaigh go Cúige Mumhan chun an cáin, naoi bhfichead bó faoi dhó. a éileamh. Dhiúltaigh Fiacha. Dúirt a dhraoithe le Cormac gan dul i ngleic le fir na Mumhan. Bbb xxx vvv Báirinn Bhláith Bhairche, iníon rí Shí Bhairche, atá i ngrá le Cormac. Eirge, Eang agus Eangain, riocht trí chaora lachna agus cumhachtaí troda ar leith acu. Colpa agus Lorga, draoithe. Chuaigh Cormac agus a shlua i dtreo na Mumhan. Idir eachtraí agus seachrán agus achrann agus draíocht, pléadh an cás, ar fhíordhleathach é an cháin agus an éiric a d'éiligh Cormac, agus na hiarmhairtí díobh. Faoi dheireadh, tháinig an slua go dtí Cnoc na gCeann. De bharr an chlampair a bhí ann, thugadar an t-ainm Droim Dámhgháire air. Dúirt Cormac nach rachadh sé go dtabharfar a cháin dó nó go ndiúltófar dó í. Dúirt sé lena dhraoi a phuball a ardú, ach theip air an cuaille a shá sa talamh, de bharr na héagóra a dhéanfaí. Xxx Colpa agus Lorga in aghaidh 408 -> 280 marbh. Eirge, Eang agus Eangain -> 408 marbh. D’éiligh Cormac na cánacha arís ach diúltaíodh iad dó. Dúirt Cormac ansin lena draoithe triomach a chur. D’éiligh sé arís ach diúltaíodh arís é. Thosaigh Fir Mhumhan ar ligint fola, ach d’airigh Fiacha go raibh siad i mbéal an bháis agus dúirt sé "Gach reacht go héigean" agus ghéill sé ansin. Chuir uaisle Chormaic coinníollacha náireach. Seanathair Fhiachra, Dil mac Da Creiche. Mogh Roith... Iad a fhuascailt óna ngátar. A éilimh. Ag bolú samplaí cré chun a chríoch a roghnú... Fearmaí. Eimhne, iníon Aonghusa Thírigh, dalta Mhogh Corb mar bhean chéile. Chruthaigh sé tobar fíoruisce lena shleá. D'ísligh sé an cnoc. Tháinig Gadhra, as Droim mhic Chrianaí, a chuir scanradh ar shlua Chormaic. Colpa agus [[Cairbre Lifechair]], Mogh Roith agus [[Ceann Mór]]. 75 == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISoS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Mór Leacáin]] (achoimre, sleachta) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_2.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Fraincis ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = Marie-Louise Sjoestedt | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1926 | volume = 43 | pages = 8–122}} ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1927 | volume = 44 | pages = 157–164, 169-176}} * NuaGhaeilge agus Béarla: {{cite book | first = Seán | last = Ó Duinn | authorlink = Seán Ó Duinn | title = Forbhais Droma Dámhgháire: The Siege of Knocklong | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1992 | pages = 12-111}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html Forbuis Droma Damhghaire] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Forbuis_Droma_Damhghaire Forbuis Droma Damhghaire] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G301044/ Forbuis Droma Damhghaire] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Nótaí {{reflist | group=n | refs = <ref name=teideal>.i. Léigear Dhroim Tionólchlampair</ref> }} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-sources.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ bpe699hfzdlpnpbvv2rhmnvo3sxy7mm 1311822 1311819 2026-05-05T21:51:18Z Marcas.oduinn 33120 /* Forbuis Droma Damhghaire */ 1311822 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] #* [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Forbuis Droma Damhghaire == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Forbhais Droma Dámhgháire'''<ref group=n name=teideal /> (MeánGhaeilge: '''Forbuis Droma Damhghaire''')<ref name=iso /> Is scéal mórálach é ina phléitear an cothromaíocht idir chumhachtaí agus chúraim an rí. == Achoimre Fiacha Moilleathan mac Eoin, dalta {{h|Mogh Roith}}, [[Cormac mac Airt]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Genemuin Chormaic]] Ghabh Cormac ríghe Éireann ar feadh i bhfad, ghlac Fiacha seilbh ar ríocht na Mumhan. Tháinig [[Aengus|Aonghas Mac Óg]] le go dtí Cormac. Thug Aonghas Mac Óg tuar go mbainfeadh tubaiste do Chormaic i lár a réimse, .i. go mbeadh galar bó ann. Tharla mar a tuaradh. Tháinig an galar. Chun teacht isteach breise a fháil, thug a reachtaire comhairle dó, cáin a ghearradh ar Fhiacha, agus é deartháir an té, Mac Con, a mharaigh a athair. Sheol Cormac a eachlaigh go Cúige Mumhan chun an cáin, naoi bhfichead bó faoi dhó. a éileamh. Dhiúltaigh Fiacha. Dúirt a dhraoithe le Cormac gan dul i ngleic le fir na Mumhan. Bbb xxx vvv Báirinn Bhláith Bhairche, iníon rí Shí Bhairche, atá i ngrá le Cormac. Eirge, Eang agus Eangain, riocht trí chaora lachna agus cumhachtaí troda ar leith acu. Colpa agus Lorga, draoithe. Chuaigh Cormac agus a shlua i dtreo na Mumhan. Idir eachtraí agus seachrán agus achrann agus draíocht, pléadh an cás, ar fhíordhleathach é an cháin agus an éiric a d'éiligh Cormac, agus na hiarmhairtí díobh. Faoi dheireadh, tháinig an slua go dtí Cnoc na gCeann. De bharr an chlampair a bhí ann, thugadar an t-ainm Droim Dámhgháire air. Dúirt Cormac nach rachadh sé go dtabharfar a cháin dó nó go ndiúltófar dó í. Dúirt sé lena dhraoi a phuball a ardú, ach theip air an cuaille a shá sa talamh, de bharr na héagóra a dhéanfaí. Xxx Colpa agus Lorga in aghaidh 408 -> 280 marbh. Eirge, Eang agus Eangain -> 408 marbh. D’éiligh Cormac na cánacha arís ach diúltaíodh iad dó. Dúirt Cormac ansin lena draoithe triomach a chur. D’éiligh sé arís ach diúltaíodh arís é. Thosaigh Fir Mhumhan ar ligint fola, ach d’airigh Fiacha go raibh siad i mbéal an bháis agus dúirt sé "Gach reacht go héigean" agus ghéill sé ansin. Chuir uaisle Chormaic coinníollacha náireach. Seanathair Fhiachra, Dil mac Da Creiche. Mogh Roith... Iad a fhuascailt óna ngátar. A éilimh. Ag bolú samplaí cré chun a chríoch a roghnú... Fearmaí. Eimhne, iníon Aonghusa Thírigh, dalta Mhogh Corb mar bhean chéile. Chruthaigh sé tobar fíoruisce lena shleá. D'ísligh sé an cnoc. Tháinig Gadhra, as Droim mhic Chrianaí, a chuir scanradh ar shlua Chormaic. Colpa agus [[Cairbre Lifechair]], Mogh Roith agus Ceann Mór. Maraíodh Colpa ag Ceann Mór. Mogh Corb. 90 == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISoS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Mór Leacáin]] (achoimre, sleachta) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_2.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Fraincis ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = Marie-Louise Sjoestedt | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1926 | volume = 43 | pages = 8–122}} ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1927 | volume = 44 | pages = 157–164, 169-176}} * NuaGhaeilge agus Béarla: {{cite book | first = Seán | last = Ó Duinn | authorlink = Seán Ó Duinn | title = Forbhais Droma Dámhgháire: The Siege of Knocklong | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1992 | pages = 12-111}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html Forbuis Droma Damhghaire] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Forbuis_Droma_Damhghaire Forbuis Droma Damhghaire] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G301044/ Forbuis Droma Damhghaire] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Nótaí {{reflist | group=n | refs = <ref name=teideal>.i. Léigear Dhroim Tionólchlampair</ref> }} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-sources.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ mjo0w3xh4am3ejxboh1nxlpevty21nt 1311826 1311822 2026-05-05T22:26:26Z Marcas.oduinn 33120 /* Forbuis Droma Damhghaire */ 1311826 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] #* [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Forbuis Droma Damhghaire == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Forbhais Droma Dámhgháire'''<ref group=n name=teideal /> (MeánGhaeilge: '''Forbuis Droma Damhghaire''')<ref name=iso /> Is scéal mórálach é ina phléitear an cothromaíocht idir chumhachtaí agus chúraim an rí. == Achoimre Fiacha Moilleathan mac Eoin, dalta {{h|Mogh Roith}}, [[Cormac mac Airt]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Genemuin Chormaic]] Ghabh Cormac ríghe Éireann ar feadh i bhfad, ghlac Fiacha seilbh ar ríocht na Mumhan. Tháinig [[Aengus|Aonghas Mac Óg]] le go dtí Cormac. Thug Aonghas Mac Óg tuar go mbainfeadh tubaiste do Chormaic i lár a réimse, .i. go mbeadh galar bó ann. Tharla mar a tuaradh. Tháinig an galar. Chun teacht isteach breise a fháil, thug a reachtaire comhairle dó, cáin a ghearradh ar Fhiacha, agus é deartháir an té, Mac Con, a mharaigh a athair. Sheol Cormac a eachlaigh go Cúige Mumhan chun an cáin, naoi bhfichead bó faoi dhó. a éileamh. Dhiúltaigh Fiacha. Dúirt a dhraoithe le Cormac gan dul i ngleic le fir na Mumhan. Bbb xxx vvv Báirinn Bhláith Bhairche, iníon rí Shí Bhairche, atá i ngrá le Cormac. Eirge, Eang agus Eangain, riocht trí chaora lachna agus cumhachtaí troda ar leith acu. Colpa agus Lorga, draoithe. Chuaigh Cormac agus a shlua i dtreo na Mumhan. Idir eachtraí agus seachrán agus achrann agus draíocht, pléadh an cás, ar fhíordhleathach é an cháin agus an éiric a d'éiligh Cormac, agus na hiarmhairtí díobh. Faoi dheireadh, tháinig an slua go dtí Cnoc na gCeann. De bharr an chlampair a bhí ann, thugadar an t-ainm Droim Dámhgháire air. Dúirt Cormac nach rachadh sé go dtabharfar a cháin dó nó go ndiúltófar dó í. Dúirt sé lena dhraoi a phuball a ardú, ach theip air an cuaille a shá sa talamh, de bharr na héagóra a dhéanfaí. Xxx Colpa agus Lorga in aghaidh 408 -> 280 marbh. Eirge, Eang agus Eangain -> 408 marbh. D’éiligh Cormac na cánacha arís ach diúltaíodh iad dó. Dúirt Cormac ansin lena draoithe triomach a chur. D’éiligh sé arís ach diúltaíodh arís é. Thosaigh Fir Mhumhan ar ligint fola, ach d’airigh Fiacha go raibh siad i mbéal an bháis agus dúirt sé "Gach reacht go héigean" agus ghéill sé ansin. Chuir uaisle Chormaic coinníollacha náireach. Seanathair Fhiachra, Dil mac Da Creiche. Mogh Roith... Iad a fhuascailt óna ngátar. A éilimh. Ag bolú samplaí cré chun a chríoch a roghnú... Fearmaí. Eimhne, iníon Aonghusa Thírigh, dalta Mhogh Corb mar bhean chéile. Chruthaigh sé tobar fíoruisce lena shleá. D'ísligh sé an cnoc. Tháinig Gadhra, as Droim mhic Chrianaí, a chuir scanradh ar shlua Chormaic. Colpa agus [[Cairbre Lifechair]], Mogh Roith agus Ceann Mór. Eascann. ZMharaigh Ceann Mór Colpa agus bhain sé a cheann de. Thóg Mogh Corb an ceann ar ais. 90 == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISoS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Mór Leacáin]] (achoimre, sleachta) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_2.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Fraincis ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = Marie-Louise Sjoestedt | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1926 | volume = 43 | pages = 8–122}} ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1927 | volume = 44 | pages = 157–164, 169-176}} * NuaGhaeilge agus Béarla: {{cite book | first = Seán | last = Ó Duinn | authorlink = Seán Ó Duinn | title = Forbhais Droma Dámhgháire: The Siege of Knocklong | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1992 | pages = 12-111}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html Forbuis Droma Damhghaire] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Forbuis_Droma_Damhghaire Forbuis Droma Damhghaire] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G301044/ Forbuis Droma Damhghaire] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Nótaí {{reflist | group=n | refs = <ref name=teideal>.i. Léigear Dhroim Tionólchlampair</ref> }} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-sources.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 74tffj4vkpo5kmfr62j6nf8ew8u21ik 1311837 1311826 2026-05-06T06:53:20Z Marcas.oduinn 33120 /* Forbuis Droma Damhghaire */ 1311837 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] #* [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Forbuis Droma Damhghaire == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Forbhais Droma Dámhgháire'''<ref group=n name=teideal /> (MeánGhaeilge: '''Forbuis Droma Damhghaire''')<ref name=iso /> Is scéal mórálach é ina phléitear an cothromaíocht idir chumhachtaí agus chúraim an rí. Leat Choinn, Leath Mhogha; Teamhair in aghaidh na Mumhan; Tuaisceart in aghaidh Deiscirt. == Achoimre Fiacha Moilleathan mac Eoin, dalta {{h|Mogh Roith}}, [[Cormac mac Airt]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Genemuin Chormaic]] Ghabh Cormac ríghe Éireann ar feadh i bhfad, ghlac Fiacha seilbh ar ríocht na Mumhan. Tháinig [[Aengus|Aonghas Mac Óg]] le go dtí Cormac. Thug Aonghas Mac Óg tuar go mbainfeadh tubaiste do Chormaic i lár a réimse, .i. go mbeadh galar bó ann. Tharla mar a tuaradh. Tháinig an galar. Chun teacht isteach breise a fháil, thug a reachtaire comhairle dó, cáin a ghearradh ar Fhiacha, agus é deartháir an té, Mac Con, a mharaigh a athair. Sheol Cormac a eachlaigh go Cúige Mumhan chun an cáin, naoi bhfichead bó faoi dhó. a éileamh. Dhiúltaigh Fiacha. Dúirt a dhraoithe le Cormac gan dul i ngleic le fir na Mumhan. Bbb xxx vvv Báirinn Bhláith Bhairche, iníon rí Shí Bhairche, atá i ngrá le Cormac. Eirge, Eang agus Eangain, riocht trí chaora lachna agus cumhachtaí troda ar leith acu. Colpa agus Lorga, draoithe. Chuaigh Cormac agus a shlua i dtreo na Mumhan. Idir eachtraí agus seachrán agus achrann agus draíocht, pléadh an cás, ar fhíordhleathach é an cháin agus an éiric a d'éiligh Cormac, agus na hiarmhairtí díobh. Faoi dheireadh, tháinig an slua go dtí Cnoc na gCeann. De bharr an chlampair a bhí ann, thugadar an t-ainm Droim Dámhgháire air. Dúirt Cormac nach rachadh sé go dtabharfar a cháin dó nó go ndiúltófar dó í. Dúirt sé lena dhraoi a phuball a ardú, ach theip air an cuaille a shá sa talamh, de bharr na héagóra a dhéanfaí. Xxx Colpa agus Lorga in aghaidh 408 -> 280 marbh. Eirge, Eang agus Eangain -> 408 marbh. D’éiligh Cormac na cánacha arís ach diúltaíodh iad dó. Dúirt Cormac ansin lena draoithe triomach a chur. D’éiligh sé arís ach diúltaíodh arís é. Thosaigh Fir Mhumhan ar ligint fola, ach d’airigh Fiacha go raibh siad i mbéal an bháis agus dúirt sé "Gach reacht go héigean" agus ghéill sé ansin. Chuir uaisle Chormaic coinníollacha náireach. Seanathair Fhiachra, Dil mac Da Creiche. Mogh Roith... Iad a fhuascailt óna ngátar. A éilimh. Ag bolú samplaí cré chun a chríoch a roghnú... Fearmaí. Eimhne, iníon Aonghusa Thírigh, dalta Mhogh Corb mar bhean chéile. Chruthaigh sé tobar fíoruisce lena shleá. D'ísligh sé an cnoc. Tháinig Gadhra, as Droim mhic Chrianaí, a chuir scanradh ar shlua Chormaic. Colpa agus [[Cairbre Lifechair]], Mogh Roith agus Ceann Mór. Le cabhair ón eascann draíochta (déanta as lia láimhe) Mongach Maoth Ramhar agus nimh a greama, mharaigh Ceann Mór idir Cholpa agus Lorga agus bhain sé a gcinn díobh. An mhaidin dár gcionn, tháinig na caoirigh ar an bhfód. Rinne Mogh Roith trí choileán as a uirlisí draíochta, a chuir ag ruaig ar na caoirigh agus d'itheadar iad. 103 == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISoS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Mór Leacáin]] (achoimre, sleachta) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_2.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Fraincis ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = Marie-Louise Sjoestedt | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1926 | volume = 43 | pages = 8–122}} ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1927 | volume = 44 | pages = 157–164, 169-176}} * NuaGhaeilge agus Béarla: {{cite book | first = Seán | last = Ó Duinn | authorlink = Seán Ó Duinn | title = Forbhais Droma Dámhgháire: The Siege of Knocklong | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1992 | pages = 12-111}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html Forbuis Droma Damhghaire] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Forbuis_Droma_Damhghaire Forbuis Droma Damhghaire] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G301044/ Forbuis Droma Damhghaire] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Nótaí {{reflist | group=n | refs = <ref name=teideal>.i. Léigear Dhroim Tionólchlampair</ref> }} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-sources.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 5lro1974he9pq9dhrqgkfhjik9ljw48 1311838 1311837 2026-05-06T07:03:21Z Marcas.oduinn 33120 /* Forbuis Droma Damhghaire */ 1311838 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] #* [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Forbuis Droma Damhghaire == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Forbhais Droma Dámhgháire'''<ref group=n name=teideal /> (MeánGhaeilge: '''Forbuis Droma Damhghaire''')<ref name=iso /> Is scéal mórálach é ina phléitear an cothromaíocht idir chumhachtaí agus chúraim an rí. Leat Choinn, Leath Mhogha; Teamhair in aghaidh na Mumhan; Tuaisceart in aghaidh Deiscirt. Cnoc Loinge.<ref name=logainm_cl /> == Achoimre Fiacha Moilleathan mac Eoin, dalta {{h|Mogh Roith}}, [[Cormac mac Airt]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Genemuin Chormaic]] Ghabh Cormac ríghe Éireann ar feadh i bhfad, ghlac Fiacha seilbh ar ríocht na Mumhan. Tháinig [[Aengus|Aonghas Mac Óg]] le go dtí Cormac. Thug Aonghas Mac Óg tuar go mbainfeadh tubaiste do Chormaic i lár a réimse, .i. go mbeadh galar bó ann. Tharla mar a tuaradh. Tháinig an galar. Chun teacht isteach breise a fháil, thug a reachtaire comhairle dó, cáin a ghearradh ar Fhiacha, agus é deartháir an té, Mac Con, a mharaigh a athair. Sheol Cormac a eachlaigh go Cúige Mumhan chun an cáin, naoi bhfichead bó faoi dhó. a éileamh. Dhiúltaigh Fiacha. Dúirt a dhraoithe le Cormac gan dul i ngleic le fir na Mumhan. Bbb xxx vvv Báirinn Bhláith Bhairche, iníon rí Shí Bhairche, atá i ngrá le Cormac. Eirge, Eang agus Eangain, riocht trí chaora lachna agus cumhachtaí troda ar leith acu. Colpa agus Lorga, draoithe. Chuaigh Cormac agus a shlua i dtreo na Mumhan. Idir eachtraí agus seachrán agus achrann agus draíocht, pléadh an cás, ar fhíordhleathach é an cháin agus an éiric a d'éiligh Cormac, agus na hiarmhairtí díobh. Faoi dheireadh, tháinig an slua go dtí Cnoc na gCeann. De bharr an chlampair a bhí ann, thugadar an t-ainm Droim Dámhgháire air. Dúirt Cormac nach rachadh sé go dtabharfar a cháin dó nó go ndiúltófar dó í. Dúirt sé lena dhraoi a phuball a ardú, ach theip air an cuaille a shá sa talamh, de bharr na héagóra a dhéanfaí. Xxx Colpa agus Lorga in aghaidh 408 -> 280 marbh. Eirge, Eang agus Eangain -> 408 marbh. D’éiligh Cormac na cánacha arís ach diúltaíodh iad dó. Dúirt Cormac ansin lena draoithe triomach a chur. D’éiligh sé arís ach diúltaíodh arís é. Thosaigh Fir Mhumhan ar ligint fola, ach d’airigh Fiacha go raibh siad i mbéal an bháis agus dúirt sé "Gach reacht go héigean" agus ghéill sé ansin. Chuir uaisle Chormaic coinníollacha náireach. Seanathair Fhiachra, Dil mac Da Creiche. Mogh Roith... Iad a fhuascailt óna ngátar. A éilimh. Ag bolú samplaí cré chun a chríoch a roghnú... Fearmaí. Eimhne, iníon Aonghusa Thírigh, dalta Mhogh Corb mar bhean chéile. Chruthaigh sé tobar fíoruisce lena shleá. D'ísligh sé an cnoc. Tháinig Gadhra, as Droim mhic Chrianaí, a chuir scanradh ar shlua Chormaic. Colpa agus [[Cairbre Lifechair]], Mogh Roith agus Ceann Mór. Le cabhair ón eascann draíochta (déanta as lia láimhe) Mongach Maoth Ramhar agus nimh a greama, mharaigh Ceann Mór idir Cholpa agus Lorga agus bhain sé a gcinn díobh. An mhaidin dár gcionn, tháinig na caoirigh ar an bhfód. Rinne Mogh Roith trí choileán as a uirlisí draíochta, a chuir ag ruaig ar na caoirigh agus d'itheadar iad... comhlann na gcon agus na gcaorach. 103 == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISoS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Mór Leacáin]] (achoimre, sleachta) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_2.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Fraincis ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = Marie-Louise Sjoestedt | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1926 | volume = 43 | pages = 8–122}} ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1927 | volume = 44 | pages = 157–164, 169-176}} * NuaGhaeilge agus Béarla: {{cite book | first = Seán | last = Ó Duinn | authorlink = Seán Ó Duinn | title = Forbhais Droma Dámhgháire: The Siege of Knocklong | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1992 | pages = 12-111}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html Forbuis Droma Damhghaire] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Forbuis_Droma_Damhghaire Forbuis Droma Damhghaire] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G301044/ Forbuis Droma Damhghaire] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Nótaí {{reflist | group=n | refs = <ref name=teideal>.i. Léigear Dhroim Tionólchlampair</ref> }} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm_cl>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/1415688.aspx | teideal = Cnoc Loinge | foilsitheoir = Bunachar Logainmneacha na hÉireann | work = [[logainm.ie]] | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-sources.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ pmur00n474lzuedw7a2eco1rgx2sogo 1311839 1311838 2026-05-06T07:09:20Z Marcas.oduinn 33120 1311839 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] #* [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Forbuis Droma Damhghaire == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Forbhais Droma Dámhgháire'''<ref group=n name=teideal /> (MeánGhaeilge: '''Forbuis Droma Damhghaire''')<ref name=iso /> Is scéal mórálach é ina phléitear an cothromaíocht idir chumhachtaí agus chúraim an rí. Leat Choinn, Leath Mhogha; Teamhair in aghaidh na Mumhan; Tuaisceart in aghaidh Deiscirt. Cnoc Loinge.<ref name=logainm_cl /> == Achoimre Fiacha Moilleathan mac Eoin, dalta {{h|Mogh Roith}}, [[Cormac mac Airt]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Genemuin Chormaic]] Ghabh Cormac ríghe Éireann ar feadh i bhfad, ghlac Fiacha seilbh ar ríocht na Mumhan. Tháinig [[Aengus|Aonghas Mac Óg]] le go dtí Cormac. Thug Aonghas Mac Óg tuar go mbainfeadh tubaiste do Chormaic i lár a réimse, .i. go mbeadh galar bó ann. Tharla mar a tuaradh. Tháinig an galar. Chun teacht isteach breise a fháil, thug a reachtaire comhairle dó, cáin a ghearradh ar Fhiacha, agus é deartháir an té, Mac Con, a mharaigh a athair. Sheol Cormac a eachlaigh go Cúige Mumhan chun an cáin, naoi bhfichead bó faoi dhó. a éileamh. Dhiúltaigh Fiacha. Dúirt a dhraoithe le Cormac gan dul i ngleic le fir na Mumhan. Bbb xxx vvv Báirinn Bhláith Bhairche, iníon rí Shí Bhairche, atá i ngrá le Cormac. Eirge, Eang agus Eangain, riocht trí chaora lachna agus cumhachtaí troda ar leith acu. Colpa agus Lorga, draoithe. Chuaigh Cormac agus a shlua i dtreo na Mumhan. Idir eachtraí agus seachrán agus achrann agus draíocht, pléadh an cás, ar fhíordhleathach é an cháin agus an éiric a d'éiligh Cormac, agus na hiarmhairtí díobh. Faoi dheireadh, tháinig an slua go dtí Cnoc na gCeann. De bharr an chlampair a bhí ann, thugadar an t-ainm Droim Dámhgháire air. Dúirt Cormac nach rachadh sé go dtabharfar a cháin dó nó go ndiúltófar dó í. Dúirt sé lena dhraoi a phuball a ardú, ach theip air an cuaille a shá sa talamh, de bharr na héagóra a dhéanfaí. Xxx Colpa agus Lorga in aghaidh 408 -> 280 marbh. Eirge, Eang agus Eangain -> 408 marbh. D’éiligh Cormac na cánacha arís ach diúltaíodh iad dó. Dúirt Cormac ansin lena draoithe triomach a chur. D’éiligh sé arís ach diúltaíodh arís é. Thosaigh Fir Mhumhan ar ligint fola, ach d’airigh Fiacha go raibh siad i mbéal an bháis agus dúirt sé "Gach reacht go héigean" agus ghéill sé ansin. Chuir uaisle Chormaic coinníollacha náireach. Seanathair Fhiachra, Dil mac Da Creiche. Mogh Roith... Iad a fhuascailt óna ngátar. A éilimh. Ag bolú samplaí cré chun a chríoch a roghnú... Fearmaí. Eimhne, iníon Aonghusa Thírigh, dalta Mhogh Corb mar bhean chéile. Chruthaigh sé tobar fíoruisce lena shleá. D'ísligh sé an cnoc. Tháinig Gadhra, as Droim mhic Chrianaí, a chuir scanradh ar shlua Chormaic. Colpa agus [[Cairbre Lifechair]], Mogh Roith agus Ceann Mór. Le cabhair ón eascann draíochta (déanta as lia láimhe) Mongach Maoth Ramhar agus nimh a greama, mharaigh Ceann Mór idir Cholpa agus Lorga agus bhain sé a gcinn díobh. An mhaidin dár gcionn, tháinig na caoirigh ar an bhfód. Rinne Mogh Roith trí choileán as a uirlisí draíochta, a chuir ag ruaig ar na caoirigh agus d'itheadar iad... comhlann na gcon agus na gcaorach. Ní raibh ach drochthuar ag Cith Rua le hinsint do Chormac, go mbeadh an lá ag Fir na Mumhan. Rinne Cormac tairiscint do Mhogh Roith, Flaitheas Uladh san áireamh. 106 == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISoS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Mór Leacáin]] (achoimre, sleachta) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_2.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Fraincis ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = Marie-Louise Sjoestedt | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1926 | volume = 43 | pages = 8–122}} ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1927 | volume = 44 | pages = 157–164, 169-176}} * NuaGhaeilge agus Béarla: {{cite book | first = Seán | last = Ó Duinn | authorlink = Seán Ó Duinn | title = Forbhais Droma Dámhgháire: The Siege of Knocklong | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1992 | pages = 12-111}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html Forbuis Droma Damhghaire] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Forbuis_Droma_Damhghaire Forbuis Droma Damhghaire] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G301044/ Forbuis Droma Damhghaire] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Nótaí {{reflist | group=n | refs = <ref name=teideal>.i. Léigear Dhroim Tionólchlampair</ref> }} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm_cl>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/1415688.aspx | teideal = Cnoc Loinge | foilsitheoir = Bunachar Logainmneacha na hÉireann | work = [[logainm.ie]] | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-sources.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 7qnaqs46vz9wki81yng6zlzlh408j9a 1311845 1311839 2026-05-06T11:41:36Z Marcas.oduinn 33120 /* Forbuis Droma Damhghaire */ 1311845 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] #* [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Forbuis Droma Damhghaire == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Forbhais Droma Dámhgháire'''<ref group=n name=teideal /> (MeánGhaeilge: '''Forbuis Droma Damhghaire''')<ref name=iso /> Is scéal mórálach é ina phléitear an cothromaíocht idir chumhachtaí agus chúraim an rí. Leat Choinn, Leath Mhogha; Teamhair in aghaidh na Mumhan; Tuaisceart in aghaidh Deiscirt. Cnoc Loinge.<ref name=logainm_cl /> == Achoimre Fiacha Moilleathan mac Eoin, dalta {{h|Mogh Roith}}, [[Cormac mac Airt]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Genemuin Chormaic]] Ghabh Cormac ríghe Éireann ar feadh i bhfad, ghlac Fiacha seilbh ar ríocht na Mumhan. Tháinig [[Aengus|Aonghas Mac Óg]] le go dtí Cormac. Thug Aonghas Mac Óg tuar go mbainfeadh tubaiste do Chormaic i lár a réimse, .i. go mbeadh galar bó ann. Tharla mar a tuaradh. Tháinig an galar. Chun teacht isteach breise a fháil, thug a reachtaire comhairle dó, cáin a ghearradh ar Fhiacha, agus é deartháir an té, Mac Con, a mharaigh a athair. Sheol Cormac a eachlaigh go Cúige Mumhan chun an cáin, naoi bhfichead bó faoi dhó. a éileamh. Dhiúltaigh Fiacha. Dúirt a dhraoithe le Cormac gan dul i ngleic le fir na Mumhan. Bbb xxx vvv Báirinn Bhláith Bhairche, iníon rí Shí Bhairche, atá i ngrá le Cormac. Eirge, Eang agus Eangain, riocht trí chaora lachna agus cumhachtaí troda ar leith acu. Colpa agus Lorga, draoithe. Chuaigh Cormac agus a shlua i dtreo na Mumhan. Idir eachtraí agus seachrán agus achrann agus draíocht, pléadh an cás, ar fhíordhleathach é an cháin agus an éiric a d'éiligh Cormac, agus na hiarmhairtí díobh. Faoi dheireadh, tháinig an slua go dtí Cnoc na gCeann. De bharr an chlampair a bhí ann, thugadar an t-ainm Droim Dámhgháire air. Dúirt Cormac nach rachadh sé go dtabharfar a cháin dó nó go ndiúltófar dó í. Dúirt sé lena dhraoi a phuball a ardú, ach theip air an cuaille a shá sa talamh, de bharr na héagóra a dhéanfaí. Xxx Colpa agus Lorga in aghaidh 408 -> 280 marbh. Eirge, Eang agus Eangain -> 408 marbh. D’éiligh Cormac na cánacha arís ach diúltaíodh iad dó. Dúirt Cormac ansin lena draoithe triomach a chur. D’éiligh sé arís ach diúltaíodh arís é. Thosaigh Fir Mhumhan ar ligint fola, ach d’airigh Fiacha go raibh siad i mbéal an bháis agus dúirt sé "Gach reacht go héigean" agus ghéill sé ansin. Chuir uaisle Chormaic coinníollacha náireach. Seanathair Fhiachra, Dil mac Da Creiche. Mogh Roith... Iad a fhuascailt óna ngátar. A éilimh. Ag bolú samplaí cré chun a chríoch a roghnú... Fearmaí. Eimhne, iníon Aonghusa Thírigh, dalta Mhogh Corb mar bhean chéile. Chruthaigh sé tobar fíoruisce lena shleá. D'ísligh sé an cnoc. Tháinig Gadhra, as Droim mhic Chrianaí, a chuir scanradh ar shlua Chormaic. Colpa agus [[Cairbre Lifechair]], Mogh Roith agus Ceann Mór. Le cabhair ón eascann draíochta (déanta as lia láimhe) Mongach Maoth Ramhar agus nimh a greama, mharaigh Ceann Mór idir Cholpa agus Lorga agus bhain sé a gcinn díobh. An mhaidin dár gcionn, tháinig na caoirigh ar an bhfód. Rinne Mogh Roith trí choileán as a uirlisí draíochta, a chuir ag ruaig ar na caoirigh agus d'itheadar iad... comhlann na gcon agus na gcaorach. Ní raibh ach drochthuar ag Cith Rua le hinsint do Chormac, go mbeadh an lá ag Fir na Mumhan. Rinne Cormac tairiscint do Mhogh Roith, Flaitheas Uladh san áireamh. Níor ghlac Mogh Roith leis na tairiscintí úd. Thug Mogh Roith cuairt ar Bhanbhuan, bandraoi. Dúirt sí leis go mbeadh an bua ag Fir na Mumhan dá n-éireodh sé go moch ar maidin. Rinne sé amhlaidh. D'iarr Cormac ar a dhraoithe céard ba ghá do a dhéanamh. Dúirt Cith Rua leis caorthann a bhailiú agus tine a dhéanamh. Dá gcasfadh an tine ó dheas, bheag an lá aige; dá gcasfadh sí ó thuaidh, by chuir dó éalú. Rinne Mogh Roith agus Fir na Mumhain mar an gcéanna. Lasadh na tinte. 117 == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISoS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Mór Leacáin]] (achoimre, sleachta) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_2.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Fraincis ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = Marie-Louise Sjoestedt | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1926 | volume = 43 | pages = 8–122}} ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1927 | volume = 44 | pages = 157–164, 169-176}} * NuaGhaeilge agus Béarla: {{cite book | first = Seán | last = Ó Duinn | authorlink = Seán Ó Duinn | title = Forbhais Droma Dámhgháire: The Siege of Knocklong | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1992 | pages = 12-111}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html Forbuis Droma Damhghaire] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Forbuis_Droma_Damhghaire Forbuis Droma Damhghaire] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G301044/ Forbuis Droma Damhghaire] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Nótaí {{reflist | group=n | refs = <ref name=teideal>.i. Léigear Dhroim Tionólchlampair</ref> }} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm_cl>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/1415688.aspx | teideal = Cnoc Loinge | foilsitheoir = Bunachar Logainmneacha na hÉireann | work = [[logainm.ie]] | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-sources.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ dbj1ahdk8dn74lwdj52hbyvnukdi5at 0 125466 1311805 1308907 2026-05-05T17:18:25Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus mionathruithe 1311805 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Dhá imleabhar le scéalta as [[Béaloideas na hÉireann]] is ea '''''Silva Gadelica''''', aistrithe go Béarla ag [[Standish Hayes O'Grady]] agus foilsithe sa bhliain 1892.<ref name=oup-grady /> Faightear iontu an chuid scéalta ón [[an Fhiannaíocht|Fhiannaíocht]]. == Ábhair == Sa chéad imleabhar de ''Silva Gadelica'' tá bunleaganacha [[An Mheán-Ghaeilge|Meán-Ghaeilge]] agus sa dara ceann aistriúcháin Bhéarla ll.<ref name=oup-grady /> Bhain Ó Grádaigh leas as na lámhscríbhinní párpháipéir caomhnaithe sa [[British Museum]].<ref name=oup-irish-manuscripts /> Sa chéad eagrán, bhí 31 scéal, agus níos mó ná 600 leathanach aistriúchán.<ref name=jrsai-3-1-94 /> Is é ''[[Acallam na Senórach|Agallamh na Seanórach]]'' an scéal is mó agus is tábhachtaí atá ann sa saothar.<ref name="jrsai-3-1-94" /> == Naisc sheachtracha == * [https://archive.org/details/silvagadelicaixx01ograuoft] ar Internet Archive * [https://www.askaboutireland.ie/reading-room/digital-book-collection/digital-books-by-subject/literature-and-theatre/ogrady-silva-gadelica/ O'Grady: Silva Gadelica] ar Ask About Ireland == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=oup-grady>{{cite book | last=Welch | first=Robert | title=The Concise Oxford Companion to Irish Literature | date=2003 | publisher=Oxford University Press | chapter=O'Grady, Standish Hayes}}</ref> <ref name=oup-irish-manuscripts>{{cite book | last=Welch | first=Robert | title=The Concise Oxford Companion to Irish Literature | date=2003 | publisher=Oxford University Press | chapter=manuscripts in Irish}}</ref> <ref name=jrsai-3-1-94>{{cite journal | title=Silva Gadelica: A Collection of Irish Tales | journal=[[The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland]]| volume=3 | issue=1 | pages=94–96 | jstor=25508001 | url=https://www.jstor.org/stable/25508001 | accessdate=19 October 2020}}</ref> }} {{Síol-leabhar}} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] [[Catagóir:Leabhair Éireannacha]] [[Catagóir:Leabhair Bhéarla]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1892]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1890idí]] [[Catagóir:Béaloideas na hÉireann]] [[Catagóir:Téacsanna Gaelacha na Meánaoise]] hbshf6j73liw6kq545n6w2qlygqjraj 0 125578 1311844 1309584 2026-05-06T10:41:19Z Wmsiurtain87 73755 Chuir mé pictiúr isteach 1311844 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Urramach Phreispitéireach Úinitéireach, Náisiúnaí agus ghníomhaí Rialtais Dúchais ab ea Richard Lyttle (1866-1905)<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/lyttle-richard-a4981|teideal=Lyttle, Richard|údar=Díolaim Beathaisnéisí na hÉireann}}</ref> == Óige agus oideachas == Rugadh Richard Lyttle i n[[Droim Mór]], Contae an Dúin, in 1866 agus tógadh i bhfeirm an teaghlaigh é sa cheantar céanna. Ba iad Richard Lyttle agus Mary (née McWilliam) ina thuismitheoirí. Bhí deirfiúr amháin aige, a fuair bás go hóg.<ref name=":0" /> I ndiaidh seal ag Colaiste na Lorgan, Contae Ard Mhacha, bhí a chuid airde dírithe ar an eaglais, ag déanamh staidéir i [[Manchain]], Sasana ag An Cholaiste Úinitéireach agus ansin i gColaiste Eoin, áit a fuair sé scolaireacht. D'fhill sé go hÉirinn agus a chuid staidéir déanta aige, ag imirt rugbaí do Lurgan Harriers. Imreoir chumasach a bhí ann agus tugadh deis do imirt do fhoireann naisiúnta na hÉireann ach níor ghlac sé leis mar nach raibh an tsláinte go maith aige.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=Thompson, Hugh|date=1986|title=Rev. Richard Lyttle: a home rule protestant|journal=Familia|volume=ii|issue=2}}</ref> Agus é ag déanamh staidéir i Manchain, ghlac sé páirt sa ghluaiseacht náisiúnach na hÉireann, cé gurbh aontachtaithe a bhí ina mhuintir.<ref name=":0" /> == Saol agus Gairm Bheatha == In 1889, ghlac sé le gairm chun na mainistreachta i [[Mónaidh Riabhach|Monadh Riabhach]]. Ba mhaith le muintir na háite é in ainneoin a chuid polaitaíochta agus bhíodh sé gníomhach i gcúrsaí eaglaise i rith a mhinistreachta. Chomh maith leis sin, ghlac sé leis an fhreaghracht as na heaglaise Úinitéireach i Ráth Bhearach i gContae an Dúin agus i g[[Carraig Fhearghais|Carraig Fheargais]] i gContae Aontroma.<ref name=":1" /> == Dúil i Stair agus i gCultúr Éireannach == Bhí dúil mhór ag Lyttle i gcúrsaí cultúrtha agus bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an chraoibh 'Irish Women's Association' i Monadh Riabhach, agus de thairbhe seo, fuair sé aithne ar [[Alice Milligan]] agus [[Ethna Carberry]].<ref name=":0" /> D'eagraigh Lyttle agus an cumann turas chuig uaigh Betsy Gray agus thug siad cuairteanna chuig uaigheanna na ndaoine a throid san [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|éirí amach in 1798]] fosta. Chomh maith leis sin, le cuidiú Lyttle, bunaíodh craobh [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] sa cheantar.<ref name=":0" /> == Cúrsaí pholaitíochta agus Rialtais Dúchais == Bhí tuairimí laidir ag Lyttle i [[Rialtas Dúchais]] agus bhíodh sé i mbun feachtais ar son iarrthóirí Rialtais Dúchais, T.W. Russell i dTír Eoghain Theas<ref name=":0" />, James Wood sa Dún Thoir<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Farr, Berkley|date=2008|title=James Wood: East Down's Liberal MP|journal=Journal of Liberal History|issue=58}}</ref> agus P.C. Dougan i d[[Tír Eoghain Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Tír Eoghain Thoir]]<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|author=McMillan, William|date=1969|title=The Ministry of Richard Lyttle 1889-1905|journal=A History of the Moneyreagh Congregation 1719-1969}}</ref> ina measc. Thacaíodh sé feirmeoirí tionóntacha go mór agus labhraíodh sé ar a son ag cruinnithe poiblí.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Scríobhadh sé neart litreacha chuig nuachtáin agus bhí cáil air as a tuairimí diongbhailte - bhíodh comhfhreagas achrannach idir Lyttle agus na nuachtáin aontachtacha ''Belfast Newsletter'' agus ''Northern Whig'' go mion minic. In 1899, scríobh sé paimfléad ar [[Dara Cogadh na mBórach|Chogadh na mBórach]] darbh ainm ''<nowiki/>'The origin of the fight with the Boers''',<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Lyttle, Richard|date=1899|title=Origin of the Fight with the Boers}}</ref> ag fáil leirmheasanna maithe sna nuachtáin náisiúnacha.<ref name=":1" /> [[Íomhá:Richard Lyttle grave.jpg|clé|mion|Uaigh Richard Lyttle]] == Bás == Bhí an tsláinte go dona ag Lyttle i rith a shaoil agus i Mí Dheireadh Fómhair 1905, fuair Lyttle bás go tobann agus é ar a bhealach abhaile ó chomhdháil Úinitéireach i [[Briostó|mBriostó]], Sasana. Bhí sé 39 bliain d'aois.<ref name=":2" /> De réir tuairiscí na linne, bhí slua ollmór ar na sráideanna ó Bhéal Feirste go Monadh Riabhach agus a chorp ag dul chuig an tórramh.<ref name=":1" /> Tógadh 'Lyttle Memorial School' i Monadh Riabhach in ómós dó.<ref name=":0" /> Tá sé curtha i Monadh Riabhach.<ref name=":2" /> == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Lyttle, Richard}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1866]] [[Catagóir:Básanna i 1905]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Reiligiún]] q20rm8vrwe4cmu7li1sml6zg57ud0px 0 125635 1311809 1309873 2026-05-05T17:25:36Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1311809 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar |name=Foclóir nó Sanasán Nua |title_orig=Focloir no Sanasan Nua<ref name=":0" group="nóta" /> |subtitol=in a mínighthear cáil eigin dfoclaibh cruaiḋe na gaoidheilge, ar na sgriobhadh ar urd aibġitre le brathair bochd tuata d[[Proinsiasaigh|ord S. Fronsias]] [[Mícheál Ó Cléirigh|Michéul o cleirigh]] a g[[Coláiste Naomh Antaine|coláisde na mbrathar neirean̄ach]] a [[Lobháin]] }} Is é '''''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]''''' le [[Mícheál Ó Cléirigh|Michél Ó Cléirigh]] an chéad [[Foclóir|fhoclóir]] [[An Ghaeilge|Gaeilge]] dar gcuireadh i gcló riamh.<ref name=":3">[[Alan Harrison|Harrison]] (1986), lgh 51–52.</ref> Mínítear ann focail ársa a bhí imithe i léig agus focail doiléire le leaganacha [[Nua-Ghaeilge]]. Cuireadh i gcló i [[Lováin|Lobháin]] i 1643 é.<ref group="nóta" name=":0">Ní raibh na síntí fada le feiceáil i gceannteidil an leabhair féin ach ní annamh iad a fheiceáil agus é faoi chaibidil ag an lucht léinn (féach Harrison 1986 lgh 51–52, Harrison 1988 lgh 34–35, [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1409 Ó CLÉIRIGH, Lughaidh (c.1580–c.1630)]; cuir i gcomparáid áfach [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1410 Ó CLÉIRIGH, Michél (c.1592–1643)] agus [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1320 LHUYD, Edward (1660–1709)])</ref><ref name=":0">[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lgh 34–35.</ref> [[Íomhá:The Irish College - Leuven, Belgium (33700318832).jpg|mion|Is i g[[Coláiste Naomh Antaine|coláiste na nÉireannach]] i [[Lobháin]] a d'fhoilsigh Ó Cléirigh a Fhoclóir sa bhliain 1643]] == Cúlra == Tháinig béim nua ar an bhfocal scríofa i measc lucht léinn na Gaeilge i ndiaidh mheathlú na [[Bairdne|scoileanna]].<ref>[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lch 30.</ref> Cuid mhaith de na daoine ar mhian leo Gaeilge a scríobh ón 17ú haois i leith, ní raibh an oiliúint acu sa [[Gaeilge Chlasaiceach|teanga liteartha]] ba dhual do scríobhaí, dá bhrí sin bhíodh tóir acu seo ar ghraiméir agus foclóirí, áiseanna a raibh saineolas dá chuid féin ag baint lena gcruthú.<ref name=":2" /> Bhí na daoine a bhunaigh [[Coláiste Naomh Antaine|Coláiste San Antaine]] i Lobháin na [[An Bheilg|Beilge]] (1603–1606) ach go háirithe chun tosaigh i ngluaiseacht seo na [[Teangeolaíocht|teangeolaíochta]].<ref name=":2">[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lch 31.</ref> Ba mhó an cúram a thug na Proinsiasaigh do theagasc na Gaeilge scríofa ná aon dream eile ag an am.<ref>[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lch 32.</ref> Bhain líon mór de na hÉireannaigh a chuaigh go dtí an Coláiste sin leis an clanna traidisiúnta léinn.<ref name=":2" /> Bhí muintir Uí Chléirigh ina n-ollúna ag [[Cenél Conaill|Cineál Conaill]] agus ba i gColáiste San Antaine a chuaigh Michél Ó Cléirigh isteach san ord, uair éigin roimh 1623.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1410|teideal=Ó CLÉIRIGH, Michél (c.1592–1643)|údar=[[Diarmuid Breathnach]] ⁊ [[Máire Ní Mhurchú]]|work=[[ainm.ie]]}}</ref> Sa bhliain 1637, d'fhill Ó Cléirigh ar Lobháin tar éis dó breis agus deich mbliana a chaitheamh ina thír dúchais ag bailiú [[Naomhsheanchas|naomhsheanchais]] agus ábhar staire chun ''[[Annála Ríoghachta Éireann]]'' a scríobh.<ref name=":4" /> B'fhéidir gur as bheith ag plé leis na sean-téacsanna sin a d'eascair ''Foclóir nó Sanasán Nua''.<ref name=":3" /> Foilsíodh i 1637 é agus ba é an t-aon leabhar dá chuid a chonaic sé féin i gcló.<ref name=":4" /> Bhí ''[[In Cath Catharda]]'' ina fhoinse thábhachtach ag Ó Cléirigh agus is as an téacs sin ar bhain sé cuid mhaith de na ceannfhocail a mhíníonn sé as sin dar le [[Uáitéar Mac Gearailt|Mac Gearailt]]. Cuid de na samplaí úsáide a thugann Ó Cléirigh, is athfhriotail ó ''In Cath Catharda'' atá iontu. Tugann sé míniú ar chuid mhaith de ''hapax legomena'' an téacs sin .i. na focail nach bhfeictear áit ar bith eile.<ref name=":1">[[Uáitéar Mac Gearailt|Mac Gearailt]] (2022), lgh 73–74.</ref> ==Oidhreacht== Bhíodh an-tóir ag scríobhaithe ar fhoclóir Uí Chléirigh – cé gur cuireadh i gcló é is iomaí cóip de atá ar marthain i lámhscríbhinní freisin. Thuairimigh [[Alan Harrison|Harrison]] go raibh an dúil seo ag lucht a léite san fhoclóir mar gheall gur chabhraigh na focail ársa agus doiléire a bhí mínithe ann le lucht a léite agus téacsanna ársa á scrúdú acu.<ref name=":0" /> === Foclóir an Phluincéidigh === {{Príomhalt|Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge}} Bhain [[Risteard Pluincéad]] leas as foclóir Uí Chléirigh agus a shaothar mór an ''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]]'' á thiomsú aige i m[[Baile Átha Troim]]. Chríochnaigh sé a fhoclóir siúd sa bhliain 1662.<ref name=":3" /><ref name=":0" /> ===Foclóir Gaeilge an Bhailisigh=== Chuir [[Proinsias Bhailis]] (a rugadh c. 1654),<ref group="nóta">Tugann [[Alan Harrison|Harrison]] 'Bhailis' ar an bhfear céanna. Bhíodh idir 'Walsh', 'Bhailis', agus 'Uailis' a thabhairt air i gcáipéisí a linne ([[Alan Harrison|Harrison]], 1986, lch 60).</ref> dhá fhoclóir i dtoll a chéile. Sa bhreis ar an bh''[[Foclóir Laidnbhearlghaoidhilge]]'', a chaith sé cúig bhliana déag air agus a chríochnaigh [[Tadhg Ó Neachtain]] tar éis a bháis, sa bhliain 1706 chríochnaigh an Bhailiseach féin ceann eile: "Nua-fhoclóir bog chruaidheach ina gcuirthear cruadhfhocail ar cháil éigin d'fhoclaibh chonnaircle nó boga na Gaoidheilge." Foclóir Uí Chléirigh agus é iompaithe droim ar ais a bhí ann sin.<ref group="nóta">CT H.3.12 (1331); cóip eile a rinne [[Seán Ó hÉideáin]] i 1739 ar marthain in [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] 23 D 21 (1) ([[Alan Harrison|Harrison]] 1986, lch 60).</ref><ref>[[Alan Harrison|Harrison]] (1986), lch 60. "Nua-fhoclóir bog chruaidheach ina gcuirthear cruadhfhocail ar cháil éigin d'fhoclaibh chonnaircle nó boga na Gaoidheilge. Arna scriobhadh ar urd aibghitre leis an Athair Fronsias Ualis, léughthóir diadhachta, anno 1706. . . ."</ref> === Foclóir an Laoidigh === Bhain [[Edward Lhuyd]] leas as Sanasán Uí Chléirigh agus é ag tiomsú foclóra a d'fhoilsigh sé in ''Archaeologia Britannica'' (1707).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1320|teideal=LHUYD, Edward (1660–1709)|údar=[[Diarmuid Breathnach]] ⁊ [[Máire Ní Mhurchú]]|work=[[ainm.ie]]|dátarochtana=}}</ref> === Eile === Bhain an fealsamh [[John Toland|Seán Ó Tuathaláin]] leas as ''Foclóir nó Sanasán Nua'' agus é i mbun a chuid taighde.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1388|teideal=TOLAND, John (1670–1722)|údar=[[Diarmuid Breathnach]] ⁊ [[Máire Ní Mhurchú]]|work=[[ainm.ie]]|dátarochtana=}}</ref> Agus é ag tiontú ''In Cath Catharda'' go Béarla, bhí [[Whitley Stokes]] ag braith oiread nár bheag ar fhoclóir Uí Chléirigh.<ref name=":1" /> ==Naisc sheachtracha== * [https://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_focloir-no-sanasan-nua-_oclery-michael_1643/ ''Focloir no Sanasan Nua''] ==Féach freisin== * ''[[Aibidil Gaoidheilge agus Caiticiosma|Aibidil Gaoidheilge ⁊ Caiticiosma]]'' (1571) * [[Droichead DIL]] * [[Focloir.ie]] * ''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'' * ''[[Foclóir Stairiúil na Gaeilge]]'' * [[Foclóireacht na Gaeilge]] * [[Foclóirí Gaeilge]] ==Foinsí== * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1986). "Nótaí faoi Ghraiméir agus Foclóirí [[An Ghaeilge|Scuitbhéarla]] i mBaile Átha Cliath 1700–1740". I [[Seosamh Watson|Watson, Seosamh]] (eag.) ''Féilscríbhinn [[Tomás de Bhaldraithe|Thomáis de Bhaldraithe]]''. BÁC: Coiste Fhéilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe, [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]]. lgh 48–69. * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1988). ''Ag Cruinniú Meala''. BÁC: [[An Clóchomhar|An Clóchomhar Tta]]. * [[Uáitéar Mac Gearailt|Gearailt, Uáitéar Mac]]. "''[[In Cath Catharda]]'': translation in translation in late Middle Irish and Early Modern Irish". in [[Ken Ó Donnchú|Donnchú, Ken Ó]] (eag.) (2022). ''Tintúd–Aistriú''. Corcaigh: [[Cló Torna]]. lgh 50–119. ==Léitheoireacht bhreise== * [[Liam Mac Amhlaigh|Amhlaigh, Liam Mac]] (2008). ''[[iarchive:focloirifocloiri0000maca|Foclóirí & Foclóirithe na Gaeilge]]''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Cois Life]]. * [[Ealeanor Knott|Knott, Eleanor]] (1944). "'O'Clery's glossary' and its forerunners. A note on glossary-making in medieval Ireland." in [[Sylvester O'Brien|O'Brien, Sylvester]] (eag.) ''Measgra i gcuimhne Mhichíl Uí Chléirigh''. BÁC: Assisi. ==Tagairtí== {{Reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} {{Foclóirí na Gaeilge}} {{DEFAULTSORT:Focloir no Sanasan Nua}} [[Catagóir:Foclóirí aonteangacha Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí]] [[Catagóir:Sanasaíocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Stair na Gaeilge]] [[Catagóir:An Ghaeilge]] [[Catagóir:Stair na Beilge]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1643]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1640idí]] [[Catagóir:1643]] fe2xqmc6fmw9jgi09gzk02j1emifg70 0 125638 1311810 1309768 2026-05-05T17:25:50Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1311810 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar |nom=Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge |titol_original=Vocabularium Latinum et Hibernum |subtitol=ar na sgríoḃaḋ ré bráṫair boċt d[[Proinsiasaigh|ord .S. Foinsias]], aḋon [[Risteard Pluincéad|Risdeard Pluincéad]] a mainisteir [[Baile Átha Troim|Ḃaile Áṫa troim]] }} Is é '''''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]]''''' an chéad fhoclóir dátheangach Gaeilge dar cuireadh ar fáil do lucht na teanga riamh. Is é [[Risteard Pluincéad]] a thiomsaigh an foclóir mór seo agus scríobh sé amach de láimh é. Tugann sé le fios gur i Mainistir [[Baile Átha Troim|Bhaile Átha Troim]] ar chríochnaigh sé an saothar sa bhliain 1662.<ref group="nóta">Níl síneadh fada i teidil [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_4_2_5/english/catalogue.html na lámhscríbhinne] atá i Leabharlann Marsh. Cuir i gcomparáid [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1379 PLUINCÉAD, Risteard (fl.1662)]</ref><ref name="Ainm">{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1379|title=PLUINCÉAD, Risteard (fl.1662) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] ⁊ [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] ([[Ainm.ie]])}}</ref><ref name=":3">[[Alan Harrison|Harrison]] (1986), lgh 52.</ref> [[Íomhá:Marsh's Library gate.jpg|mion|Tá cóip d'''Fhoclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge'' ar marthain i [[Leabharlann Marsh]] ]] Bhain Pluincéad leas as [[Foclóir nó Sanasán Nua|foclóir Uí Chléirigh]] agus é á thiomsú. Chríochnaigh sé an obair sa bhliain 1662.<ref name=":3" /><ref name=":0">[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lch 35.</ref> Is cosúil go bhfuil cuid mhór dá chuid cumadóireachta féin san fhoclóir ach má tá féin, deir de Bhaldraithe go bhfuil sé iomlán d’fhocail údarásacha is de chaint a linne.<ref name="Ainm" /> Léiríonn réamhrá an Phluincéadaigh gurbh é a chuspóir "an Ghaeilge a chur ar fáil d’Éireannaigh a bhí ag déanamh faillí inti, nó éirithe aisti ar fad, agus feabhas is cumas na teanga a léiriú dóibh".<ref name="Ainm" /> == Oidhreacht == Tá cóip den fhoclóir anois i [[Leabharlann Marsh]] i mBaile Átha Cliath. Thug [[Narcissus Marsh]], Ardeaspag Ard Mhacha, an foclóir ar iasacht d'[[Edward Lhuyd]] tuairim is leathchéad tar éis a scríofa.<ref name=":0" /> Is air seo a bhunaigh seisean an foclóir a d'fhoilsigh sé in ''Archæologia Britannica''.<ref>[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lch 68.</ref> Tugann de Bhaldraithe neart samplaí de na focail a bhfuil glacadh leo sa teanga anois i ngeall ar an gcóipeáil bhotúnach a rinne Lhuyd. 'Dialón' atá ag Pluincéad ach rinne Lhuyd 'dialon' de agus is mar sin atá 'dialann' againn; tá glactha le 'sorcóir' ar ‘''cylinder''’: 'roireoir' a bhí ag Pluincéad trí dhearmad pinn, b’fhéidir, in áit 'roileoir' ach rinne Lhuyd 'soircuior' de.<ref name="Ainm" /> Níl an Pluincéadach ar liosta na bhfoinsí in ''[[Dictionary of the Irish Language|DIL]]''. Fágann sé sin go bhfuil focail dá chuid nach bhfuil sa saothar mór sin. Is cosúil nár cheadaigh [[Pádraig Ua Duinnín#Obair Foclóireachta an Duinnínigh|Pádraig Ua Duinnín]] é ach chomh beag.<ref name="Ainm" /> Is é breithiúnas de Bhaldraithe go mbaineann tábhacht leis an bhfoclóir "ó thaobh stair na teanga is na foclóireachta, ó thaobh na staire sóisialaí, agus ó thaobh a bhfuil le foghlaim ag lucht forbartha na teanga sa lá inniu".<ref name="Ainm" /> ==Naisc sheachtracha== * [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_4_2_5/english/catalogue.html ''Foclóir Lainne agus Gaoidheilge''] ==Féach freisin== * ''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'' (1643) * ''[[Focloir Laidnbhearlghaoidhilge]]'' [[Proinsias Bhailis|Bhailis]] ⁊ [[Tadhg Ó Neachtain|Uí Neachtain]] (1730) * ''[[Foclóir Stairiúil na Gaeilge]]'' * [[Foclóireacht na Gaeilge]] * [[Foclóirí Gaeilge]] ==Foinsí== * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1986). "Nótaí faoi Ghraiméir agus Foclóirí [[An Ghaeilge|Scuitbhéarla]] i mBaile Átha Cliath 1700–1740". I [[Seosamh Watson|Watson, Seosamh]] (eag.) ''Féilscríbhinn [[Tomás de Bhaldraithe|Thomáis de Bhaldraithe]]''. BÁC: Coiste Fhéilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe, [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]]. lgh 48–69. * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1988). ''Ag Cruinniú Meala''. BÁC: [[An Clóchomhar|An Clóchomhar Tta]]. ==Tagairtí== {{Reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} ==Léitheoireacht bhreise== * [[Liam Mac Amhlaigh|Amhlaigh, Liam Mac]] (2008). ''[[iarchive:focloirifocloiri0000maca|Foclóirí & Foclóirithe na Gaeilge]]''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Cois Life]]. {{Foclóirí na Gaeilge}} {{DEFAULTSORT:Focloir Lainne agus Gaoidheilge}} [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge|Laidin agus Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí Laidine]] [[Catagóir:Foclóirí]] [[Catagóir:Foclóireolaíocht]] [[Catagóir:Sanasaíocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Stair na Gaeilge]] [[Catagóir:Stair Chontae na Mí]] [[Catagóir:An Ghaeilge]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1662]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1660idí]] [[Catagóir:1662]] 3w2ao29p838gcp46ikiovmgcbc1pppy 0 125904 1311806 1310998 2026-05-05T17:20:14Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus mionathruithe 1311806 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Féile liteartha seachtaine Béarla agus Gaeilge i n[[Gaillimh]] í '''Cúirt''' a chuimsíonn [[ficsean]], [[Neamhfhicsean|neamhfhicsin]], [[filíocht]], imeachtaí do gach aois, agus gníomhaíochtaí atá dírithe ar an bpobal. Ba sa bhliain 1985 a bhunaigh [[Ionad Ealaíon na Gaillimhe]] Cúirt agus is mar fhéile filíochta trí lá a ceapadh í ar dtús. Tá fás agus forbairt tagtha uirthi ó shin. Buíochas le maoiniú ó Fhoras na Gaeilge, d'fhostaigh Féile Litríochta Idirnáisiúnta Cúirt Léiritheoir Gaeilge sa bhliain 2026. Bhí clár Gaeilge ag an bhféile i gcónaí, agus bhí súil go mbeadh fás leis. ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Cuirt, feile}} [[Catagóir:Féilte Éireannacha]] [[Catagóir:Féilte Gaeilge]] [[Catagóir:Litríocht na hÉireann]] [[Catagóir:Na hEalaíona in Éirinn]] [[Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge]] [[Catagóir:Féilte a bunaíodh in 1985]] [[Catagóir:Gaillimh]] {{Síol-ealaín}} 2yy5126lb7im7xck9fcrohvdnt87avf 0 126036 1311820 1311771 2026-05-05T21:36:20Z TGcoa 21229 1311820 wikitext text/x-wiki {{teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Galar}} Is géineas víreas é '''''orthohantavirus''''' a chuimsíonn na '''hantaivíris''' go léir (fine '''Hantaviridae''').<ref>i mBéarla, ''hantaviruses''</ref> Is víris neamhchoitianta iad a scaipeann creimirí de ghnáth — luchóga agus francaigh den chuid is mó — trína gcuid fuail, a gcac, nó a seile. Frídíní san aer ó fhual agus salachar luchain agus francaigh is iondúil is cúis le scaipeadh an víris. [[Íomhá:Fmicb-14-1233433-g001.jpg|clé|mion|220x220px]] [[Íomhá:Hantavirus-LifeCycle.jpg|clé|mion|220x220px|saolré ]] [[Íomhá:Hantavirus.jpg|clé|mion|220x220px|Cúis: [[Aerasól]] na gcreimirí]] === Tinneas === Is féidir leis na hantaivíris tinneas tromchúiseach a chur ar dhuine, go háirithe sa chóras riospráide agus sna scamhóga. Ní scaipeann na hantaivíris go réidh ó dhuine go duine. Cé gur annamh a scaipeann sé ó dhuine go duine tá tréimhse ghoir roinnt seachtainí in ann a bheith ag an aicíd, mar sin ní gá go mbeadh comharthaí sóirt fós ar dhaoine fiú agus an víreas tolgtha acu.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=An víreas ar long saoire ag scaipeadh ó dhuine go duine - an WHO|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0505/1571744-an-vireas-ar-long-saoire-ag-scaipeadh-o-dhuine-go-duine-an-who/|date=2026-05-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Níl aon chogas ar leith ann le ghabháil i ngleic le hantaivíreas agus curtar othair a bhíonn buailte go dona ar mheaisín aerála in aonad dianchúraim. === Cásanna === Fuair bean chéile [[Gene Hackman]], Betsy Arakawa bás in 2025, agus i ndiaidh fiosrúcháin is léir go bhfuair Arakawa bás mar gheall ar shiondróm scamhógach hantaivíris.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/es/podcast/8-m%C3%A1rta-2025-t%C3%ADr-eoghain/id1525428808?i=1000698378864|teideal=Nuacht Mhall (Tír Eoghain)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=8 Márta 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-05-04}}</ref> In 2026 fuair triúr bás de bharr ráig hantaivíreas ar an long an MV Hondius, a bhí ag seoladh ó [[Ushuaia]] san Airgintín trasna an Atlantaigh chomh fada le Rinn Verde san Afraic.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Beirt as Éirinn ar bord long saoire buailte ag víreas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0504/1571646-triur-basaithe-agus-triur-eile-i-mbaol-bais-ar-long-saoire/|date=2026-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Scaipeadh an hantaivíreas ó dhuine go duine i ngar-theagmháil lena chéile ar an long saoire, a bhí sáinnithe ar muir amach ó chósta thiar na hAfraice a dúirt an [[An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]].<ref name=":0" /> === Athrú aeráide === D’fhéadfadh sé bheith mar thoradh ar [[athrú aeráide]] go mbeadh patrúin úra galar san Eoraip, trí, mar shampla réimsí tarchurtha galar veicteoir-iompartha a bheith ag aistriú, galair ar nós hantaivíreas.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=ECDC / ecdc.europa.eu|date=2011|url=https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/media/ga/publications/Publications/1105_COR_ECDC_Brochure_2011.pdf|title=ECDC: Ardchaighdeán feabhais maidir le galair thógálacha a chosc agus a rialú|volume=ISBN 978-92-9193-314-3}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Comhairle an Aontais Eorpaigh|date=2022|url=https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-14771-2022-INIT/ga/pdf|title=Conclúidí maidir le vacsaíniú mar cheann de na huirlisí is éifeachtaí chun galair a chosc agus an tsláinte phoiblí a fheabhsú}}</ref> == Féach freisin == * [[Aerasól]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Víris]] [[Catagóir:Francaigh]] [[Catagóir:Creimirí]] [[Catagóir:Scamhóga]] 9aic1veapykgpmxr9x67oap2ssvbsr4 829 126039 1311781 2026-05-05T13:23:26Z MediaWiki message delivery 18417 /* Databox has 2 new parameters */ mír nua 1311781 wikitext text/x-wiki == Databox has 2 new parameters == ''Sorry for posting in English, you can help by translating it'' The code in this module added 2 new parameters: * <code>useImage</code> * <code>excludeProperties</code> '''How to use them'''<br> Invoke either or both parameters into the template when entering the databox template: '''<nowiki>{{</nowiki>Databox}}''', placing a pipe <code>|</code> and then the parameter name, followed by an equals sign<code>=</code> and ending with the value (no spaces are required), it will have a form like:<br> <nowiki>{{Databox|parameterName=value}}</nowiki> * <code>useImage=</code> <nowiki>{{</nowiki>Databox|useImage=<code>add the [[d:Property:P18|P18 (image)]] filename here</code>}} * <code>excludeProperties=</code> <nowiki>{{</nowiki>Databox|excludeProperties=<code>add comma-separated property ID's here (P105,P171)</code>}} '''Parameter behaviour'''<br> Both parameters when used will make changes to the invoked databox at the local page level.<br> ''They do not affect any other Databoxes on the wiki''. * <code>'''useImage:'''</code> This parameter allows the local databox to choose which image of the item's P18 files to display. A Wikidata item can have multiple files for its property Image (P18). By default, only the most recently uploaded (or Preferred) file will be displayed when a databox is invoked. * <code>'''excludeProperties:'''</code> This parameter allows the local databox to exclude additional properties from being included in the current databox (only). Databox code already contains a global list of properties to exclude from being displayed, this exclusion list affects '''all''' databoxes on the current wiki. Adding or removing properties under '''local site excluded properties = {''' of the code at [[Module:Databox]] will affect all databoxes currently displayed and any future ones. Editors' may want to have more control over what data/properties are shown for individual databoxes to stop it from becoming too long or containing irrelevant data for the current article, page or topic. [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Databox|Databox - additional Parameters]] - More information about these parameters can be found here. <br> [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Databox|User Talk: Databox - additional Parameters]] - Questions and feedback about these parameters are welcome here (or as a reply to this topic).<br> [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny_Benjafield (WMDE)]] on behalf of the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team will be updating the local code for the Template:Databox and Module:Databox pages in the coming weeks. If you do not wish to update to the newest version, please let them know at their [[m:User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|User talk:Danny_Benjafield (WMDE)]] or reply here. Thank you, - [[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 13:23, 5 Bealtaine 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=30504313 --> rdyupgblg7174h1fc6let65iz2um90y 14 126040 1311795 2026-05-05T17:06:51Z Taghdtaighde 60452 Leathanach cruthaithe le '{{DEFAULTSORT:Iareagarthoiri ar nuachtain Ghaeilge}} [[Catagóir:Eagarthóirí ar nuachtáin Ghaeilge]]' 1311795 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Iareagarthoiri ar nuachtain Ghaeilge}} [[Catagóir:Eagarthóirí ar nuachtáin Ghaeilge]] 0lgch1jtgn4nsv29y4ms839qks07tlv 0 126041 1311797 2026-05-05T17:08:05Z Taghdtaighde 60452 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán |periodicitat=Ráitheachán <!--|genere=Iris liteartha--> |tema=Nuafhoilseacháin |publicat_a=[[Éire]] |distribucio=I gcló mar fhorlíonadh }} Ba iris í '''''[[An Léitheoir]]''''' a thugadh gearrchuntais ar leabhair nuafhoilsithe Gaeilge. Bhíodh sé á scaipeadh uair sa ráithe in éineacht leis an iris ''[[Comhar]]'', leis an iris Béarla ''[[Books Ireland]]'', agus scaití leis an nuachtán ''[[Foinse]]''....' 1311797 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán |periodicitat=Ráitheachán <!--|genere=Iris liteartha--> |tema=Nuafhoilseacháin |publicat_a=[[Éire]] |distribucio=I gcló mar fhorlíonadh }} Ba iris í '''''[[An Léitheoir]]''''' a thugadh gearrchuntais ar leabhair nuafhoilsithe Gaeilge. Bhíodh sé á scaipeadh uair sa ráithe in éineacht leis an iris ''[[Comhar]]'', leis an iris Béarla ''[[Books Ireland]]'', agus scaití leis an nuachtán ''[[Foinse]]''. Foilsíodh an t-eagrán deireanach i Mí Mhárta 2009.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=AN tOIREACHTAS AGUS LITRÍOCHT NA GAEILGE: Cén fáth go bhfuil ag teip air poiblíocht a fháil do na duaiseoirí?|url=https://www.jstor.org/stable/41497662|journal=[[Comhar]]|date=2009|issn=0010-2369|pages=lgh 10–11|volume=69|issue=11|author=[[Máiréad Ní Chinnéide]]}}</ref> Fógraíodh sa bhliain 2020 go mbeadh ''An Léitheoir'' ar ais ar an bhfód ach ar bhonn níos annaimhe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/tuarascail/leitheoiri-na-gaeilge-tionscadal-uaillmhianach-seolta-1.4440658|teideal=Léitheoirí na Gaeilge: Tionscadal uaillmhianach seolta|údar=[[Éanna Ó Caollaí]]|dáta=21 Nollaig 2020|work=[[The Irish Times]]}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.forasnagaeilge.ie/leitheoiri-na-gaeilge/|teideal=Léitheoirí na Gaeilge|work=[[Foras na Gaeilge]]}}</ref> ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Leitheoir, An}} [[Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge]] [[Catagóir:Irisí liteartha]] [[Catagóir:Irisí Éireannacha]] [[Catagóir:Irisí Gaeilge]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]] [[Catagóir:Ráitheacháin]] [[Catagóir:Iris Comhar]] [[Catagóir:COMHAR]] <!--[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain ????]] [[Catagóir:Bunaithe sna ????í]]--> {{Síol-irisleabhar}} 8xu64l17vuvzoko23ehrx5pa2bb13y1 0 126042 1311807 2026-05-05T17:22:57Z ~2026-25320-02 73770 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Scarlet Witch: Queen of Chaos''''' (''Cailleach Scarlóideach: Banríon na Chaos''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar chéad stua scéil [[Scarlet Witch (iml. 4)|''Scarlet Witch'' (iml. 4)]], bunaithe ar an carachtair [[Scarlet Witch|Wanda Maximoff / Scarlet Witch]], [[Darcy Lewis]], [[Quicksilver (carachtar)|Pietro Maximoff / Quicksilver]], agus Daredevil (carachtar)|Matt Murd...' 1311807 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Scarlet Witch: Queen of Chaos''''' (''Cailleach Scarlóideach: Banríon na Chaos''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar chéad stua scéil [[Scarlet Witch (iml. 4)|''Scarlet Witch'' (iml. 4)]], bunaithe ar an carachtair [[Scarlet Witch|Wanda Maximoff / Scarlet Witch]], [[Darcy Lewis]], [[Quicksilver (carachtar)|Pietro Maximoff / Quicksilver]], agus [[Daredevil (carachtar)|Matt Murdock / Daredevil]], scríofa ag [[Steve Orlando]] agus tarraingthe ag [[Jacopo Camagni]], [[Lorenzo Tammetta]], [[Paul Azaceta]], agus [[Russell Dauterman]].<ref>{{cite magazine|last=Halls|first=Kiara|date=14 Meitheamh 2024|title=What You Need to Know for ''Scarlet Witch'' #1|url=https://www.marvel.com/articles/comics/scarlet-witch-1-2024-everything-you-need-to-know|access-date=14 Meitheamh 2024|website=[[Marvel.com]]}}</ref> Foilsíodh an tsraith ó 12 Meitheamh go dtí 23 Deireadh Fómhair, [[2024]] thar cúig eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://www.comicsbeat.com/the-marvel-rundown-scarlet-witch-1-2024-review|title=The Marvel Rundown: Scarlet Witch unleashes more chaos|last=Beltran|first=Cy|date=12 Meitheamh 2024|website=[[Comics Beat]]|access-date=12 Meitheamh 2024}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comicon.com/2024/06/13/all-out-of-tricks-reviewing-scarlet-witch-1|title=All Out of Tricks — Reviewing ''Scarlet Witch'' #1|last=Redmond|first=Scott|date=13 Meitheamh 2024|website=[[ComiCon]]|access-date=13 Meitheamh 2024}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://geek-network.com/review-scarlet-witch-2|title=Review: ''Scarlet Witch'' #2|last=Batts|first=Alex|date=21 Iúil 2024|website=Geek Network|access-date=21 Iúil 2024}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://marvelousnews.com/268-35023|title=Wanda Maximoff's Dark Counterpart Makes Her Return In ''Scarlet Witch'' #3|last=Cochran|first=Jay|date=25 Aibreán 2024|website=Marvelous News|access-date=25 Aibreán 2024}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comicon.com/2024/09/05/a-whole-lot-of-something-reviewing-scarlet-witch-4|title=A Whole Lot of Something: Reviewing ''Scarlet Witch'' #4|last=Redmond|first=Scott|date=5 Meán Fómhair 2024|website=[[ComiCon]]|access-date=5 Meán Fómhair 2024}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2024/10/23/scarlet-witch-5-review|title=''Scarlet Witch'' #5 review: Witches and devils, and ghosts, oh my!|last=Jones|first=Jonathan|date=23 Deireadh Fómhair 2024|website=[[AIPT Comics]]|access-date=23 Deireadh Fómhair 2024}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2025/02/19/scarlet-witch-by-steve-orlando-vol-4-queen-of-chaos-review|title=''Scarlet Witch'' by Steve Orlando Vol. 4: ''Queen of Chaos'' tests Wanda’s massive powers|last=Moon|first=Colin|date=19 Feabhra 2025|website=[[AIPT Comics]]|access-date=19 Feabhra 2025}}</ref> Lean ''[[Scarlet Witch: Amaranth Rising]]'' é. ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "Scarlet Witch Reignites!" || 12 Meitheamh, [[2024]] || <ref>{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 4) #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/113195/scarlet_witch_2024_1|date=12 Meitheamh 2024|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Scarlet Witch Trapped!" || 17 Iúil, 2024 || <ref>{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 4) #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/113196/scarlet_witch_2024_2|date=17 Iúil 2024|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "Lore Returns!" || 21 Lúnasa, 2024 || <ref>{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 4) #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/113197/scarlet_witch_2024_3|date=21 Lúnasa 2024|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #4 || "Chaos Unleashed!" || 4 Meán Fómhair, 2024 || <ref>{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 4) #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/113198/scarlet_witch_2024_4|date=4 Meán Fómhair 2024|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #5 || "Haunting in Hell's Kitchen!" || 23 Deireadh Fómhair, 2024 || <ref>{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 4) #5|url=https://www.marvel.com/comics/issue/120208/scarlet_witch_2024_5|date=23 Deireadh Fómhair 2024|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúchán=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="25%" | Teideal ! width="30%" | Ábhar bailithe ! width="15%" | Dáta foilsithe ! width="20%" | ISBN |- | '''''Scarlet Witch: Queen of Chaos''''' | ''Scarlet Witch'' (iml. 4) #1–5 agus ''Crypt of Shadows'' (iml. 4) #1 | 18 Feabhra, [[2025]] | {{ISBNT|978-1-3029-5747-6}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/collection/113226/scarlet_witch_by_steve_orlando_vol_4_queen_of_chaos_trade_paperback ''Scarlet Witch: Queen of Chaos''] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Scarlet Witch}} {{Quicksilver}} {{Daredevil}} [[Catagóir:Scarlet Witch]] [[Catagóir:Quicksilver]] [[Catagóir:Daredevil]] rxsv9f26i81fm92ql4i1ow9bogywmcj 1311808 1311807 2026-05-05T17:25:19Z ~2026-25320-02 73770 1311808 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Scarlet Witch: Queen of Chaos''''' (''Cailleach Scarlóideach: Banríon na Anord''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar chéad stua scéil [[Scarlet Witch (iml. 4)|''Scarlet Witch'' (iml. 4)]], bunaithe ar an carachtair [[Scarlet Witch|Wanda Maximoff / Scarlet Witch]], [[Darcy Lewis]], [[Quicksilver (carachtar)|Pietro Maximoff / Quicksilver]], agus [[Daredevil (carachtar)|Matt Murdock / Daredevil]], scríofa ag [[Steve Orlando]] agus tarraingthe ag [[Jacopo Camagni]], [[Lorenzo Tammetta]], [[Paul Azaceta]], agus [[Russell Dauterman]].<ref>{{cite magazine|last=Halls|first=Kiara|date=14 Meitheamh 2024|title=What You Need to Know for ''Scarlet Witch'' #1|url=https://www.marvel.com/articles/comics/scarlet-witch-1-2024-everything-you-need-to-know|access-date=14 Meitheamh 2024|website=[[Marvel.com]]}}</ref> Foilsíodh an tsraith ó 12 Meitheamh go dtí 23 Deireadh Fómhair, [[2024]] thar cúig eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://www.comicsbeat.com/the-marvel-rundown-scarlet-witch-1-2024-review|title=The Marvel Rundown: Scarlet Witch unleashes more chaos|last=Beltran|first=Cy|date=12 Meitheamh 2024|website=[[Comics Beat]]|access-date=12 Meitheamh 2024}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comicon.com/2024/06/13/all-out-of-tricks-reviewing-scarlet-witch-1|title=All Out of Tricks — Reviewing ''Scarlet Witch'' #1|last=Redmond|first=Scott|date=13 Meitheamh 2024|website=[[ComiCon]]|access-date=13 Meitheamh 2024}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://geek-network.com/review-scarlet-witch-2|title=Review: ''Scarlet Witch'' #2|last=Batts|first=Alex|date=21 Iúil 2024|website=Geek Network|access-date=21 Iúil 2024}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://marvelousnews.com/268-35023|title=Wanda Maximoff's Dark Counterpart Makes Her Return In ''Scarlet Witch'' #3|last=Cochran|first=Jay|date=25 Aibreán 2024|website=Marvelous News|access-date=25 Aibreán 2024}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comicon.com/2024/09/05/a-whole-lot-of-something-reviewing-scarlet-witch-4|title=A Whole Lot of Something: Reviewing ''Scarlet Witch'' #4|last=Redmond|first=Scott|date=5 Meán Fómhair 2024|website=[[ComiCon]]|access-date=5 Meán Fómhair 2024}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2024/10/23/scarlet-witch-5-review|title=''Scarlet Witch'' #5 review: Witches and devils, and ghosts, oh my!|last=Jones|first=Jonathan|date=23 Deireadh Fómhair 2024|website=[[AIPT Comics]]|access-date=23 Deireadh Fómhair 2024}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2025/02/19/scarlet-witch-by-steve-orlando-vol-4-queen-of-chaos-review|title=''Scarlet Witch'' by Steve Orlando Vol. 4: ''Queen of Chaos'' tests Wanda’s massive powers|last=Moon|first=Colin|date=19 Feabhra 2025|website=[[AIPT Comics]]|access-date=19 Feabhra 2025}}</ref> Lean ''[[Scarlet Witch: Amaranth Rising]]'' é. ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "Scarlet Witch Reignites!" || 12 Meitheamh, [[2024]] || <ref>{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 4) #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/113195/scarlet_witch_2024_1|date=12 Meitheamh 2024|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Scarlet Witch Trapped!" || 17 Iúil, 2024 || <ref>{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 4) #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/113196/scarlet_witch_2024_2|date=17 Iúil 2024|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "Lore Returns!" || 21 Lúnasa, 2024 || <ref>{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 4) #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/113197/scarlet_witch_2024_3|date=21 Lúnasa 2024|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #4 || "Chaos Unleashed!" || 4 Meán Fómhair, 2024 || <ref>{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 4) #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/113198/scarlet_witch_2024_4|date=4 Meán Fómhair 2024|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #5 || "Haunting in Hell's Kitchen!" || 23 Deireadh Fómhair, 2024 || <ref>{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 4) #5|url=https://www.marvel.com/comics/issue/120208/scarlet_witch_2024_5|date=23 Deireadh Fómhair 2024|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúchán=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="25%" | Teideal ! width="30%" | Ábhar bailithe ! width="15%" | Dáta foilsithe ! width="20%" | ISBN |- | '''''Scarlet Witch: Queen of Chaos''''' | ''Scarlet Witch'' (iml. 4) #1–5 agus ''Crypt of Shadows'' (iml. 4) #1 | 18 Feabhra, [[2025]] | {{ISBNT|978-1-3029-5747-6}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/collection/113226/scarlet_witch_by_steve_orlando_vol_4_queen_of_chaos_trade_paperback ''Scarlet Witch: Queen of Chaos''] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Scarlet Witch}} {{Quicksilver}} {{Daredevil}} [[Catagóir:Scarlet Witch]] [[Catagóir:Quicksilver]] [[Catagóir:Daredevil]] bhn8pil3qbviwpp4cuc91zhca0697zi 0 126043 1311812 2026-05-05T17:26:31Z Taghdtaighde 60452 Ag athdhíriú go [[Meon Eile]] 1311812 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Meon Eile]] k18nt3twmh3bi3mlfgpt51voc8mbr87 0 126044 1311827 2026-05-05T22:29:02Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is foras Stáit é '''EirGrid''' a bhfuil cúram an ghréasáin náisiúnta leictreachais air. Tá '''EirGrid''' freagrach as eangach leictreachais na hÉireann a oibriú agus a fhorbairt, mar aon le hobair a dhéanamh i dtreo níos mó fuinneamh in-athnuaite a thabhairt isteach ar an gcóras cumhachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gne-alt-fograiochta-bean-luimnigh-i-gcroilar-phroiseas-dicharbonaithe-choras-leictre...' 1311827 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is foras Stáit é '''EirGrid''' a bhfuil cúram an ghréasáin náisiúnta leictreachais air. Tá '''EirGrid''' freagrach as eangach leictreachais na hÉireann a oibriú agus a fhorbairt, mar aon le hobair a dhéanamh i dtreo níos mó fuinneamh in-athnuaite a thabhairt isteach ar an gcóras cumhachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gne-alt-fograiochta-bean-luimnigh-i-gcroilar-phroiseas-dicharbonaithe-choras-leictreachais-na-heireann-tar-eis-di-tabhairt-faoi-ghairm-san-etim/|teideal=GNÉ-ALT FÓGRAÍOCHTA: Bean Luimnigh i gCroílár Phróiseas Dícharbónaithe Chóras Leictreachais na hÉireann tar éis di tabhairt faoi ghairm san ETIM|dáta=2026-03-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-05}}</ref> Mhaígh EirGrid in 2026 go bhféadfadh dúshláin bheith roimh an gcomhlacht an t-éileamh ar leictreachas idir 2026 agus 2035 a shásamh. Tiocfaidh ardú géar ar an éileamh, le iIonad sonraí, tuilleadh fheithiclí ag rith ar leictreachas, agus tithe ag iompú ar chaidéil teasa a úsáideann leictreachas le teas a shú as an aer. San achar céanna, deir EirGrid go mbeidh foinsí an leictreachais ag athrú agus an Stát ag dul i dtreo chóras cumhachta a bheidh inathnuaite den chuid is mó.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Dúshlán' soláthair roimh EirGrid idir 2026 agus 2028|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0226/1560533-dushlan-solathair-roimh-eirgrid-idir-2026-agus-2028/|date=2026-02-26|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Bord Soláthair an Leictreachais]] * [[Údarás Fuinnimh Inmharthana na hÉireann]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Comhlachtaí Stáit in Éirinn]] [[Catagóir:Comhlachtaí leictreachais]] [[Catagóir:Bord Soláthair an Leictreachais]] g7zfcndpmftfau2e9nnv78rfc392uhw 1311829 1311827 2026-05-05T22:37:29Z TGcoa 21229 1311829 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Íomhá:Pylon at Cooney's Road - geograph.org.uk - 760154.jpg|clé|mion|220x220px|[[piolón leictreachais]], Bóthar Cooney's, [[Corcaigh]] ]] Is foras Stáit é '''EirGrid''' a bhfuil cúram an ghréasáin náisiúnta leictreachais air. Tá '''EirGrid''' freagrach as eangach leictreachais na hÉireann a oibriú agus a fhorbairt, mar aon le hobair a dhéanamh i dtreo níos mó fuinneamh in-athnuaite a thabhairt isteach ar an gcóras cumhachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gne-alt-fograiochta-bean-luimnigh-i-gcroilar-phroiseas-dicharbonaithe-choras-leictreachais-na-heireann-tar-eis-di-tabhairt-faoi-ghairm-san-etim/|teideal=GNÉ-ALT FÓGRAÍOCHTA: Bean Luimnigh i gCroílár Phróiseas Dícharbónaithe Chóras Leictreachais na hÉireann tar éis di tabhairt faoi ghairm san ETIM|dáta=2026-03-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-05}}</ref> Mhaígh EirGrid in 2026 go bhféadfadh dúshláin bheith roimh an gcomhlacht an t-éileamh ar leictreachas idir 2026 agus 2035 a shásamh. Tiocfaidh ardú géar ar an éileamh, le iIonad sonraí, tuilleadh fheithiclí ag rith ar leictreachas, agus tithe ag iompú ar chaidéil teasa a úsáideann leictreachas le teas a shú as an aer. San achar céanna, deir EirGrid go mbeidh foinsí an leictreachais ag athrú agus an Stát ag dul i dtreo chóras cumhachta a bheidh inathnuaite den chuid is mó.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Dúshlán' soláthair roimh EirGrid idir 2026 agus 2028|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0226/1560533-dushlan-solathair-roimh-eirgrid-idir-2026-agus-2028/|date=2026-02-26|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Bord Soláthair an Leictreachais]] * [[Údarás Fuinnimh Inmharthana na hÉireann]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Comhlachtaí Stáit in Éirinn]] [[Catagóir:Comhlachtaí leictreachais]] [[Catagóir:Bord Soláthair an Leictreachais]] eeln6odtzbqa4o7zhuhxpgfm8djp1vl 4 126045 1311841 2026-05-06T08:19:01Z Amy Uí Ríordáin 57269 Is Breá le Vicí an Domhan 2026 1311841 wikitext text/x-wiki == Is Breá le Vicí an Domhan 2026 == Is togra eagarthóireachta é '''Is Breá le Vicí an Domhan 2026''' atá dírithe ar speicis phlandaí agus gnáthóga dúlra na hÉireann a dhoiciméadú ar Vicipéid. Tá ailt faoi phlandaí dúchasacha agus ionracha in easnamh nó gann ar Vicipéid, agus is é aidhm an tionscadail sin a leigheas. Reáchtáiltear an tionscadal mar chuid de chomórtas idirnáisiúnta [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Earth Wiki Loves Earth] agus de chlár bliantúil [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland/ga Pobal Éireann Wikimedia]. ---- === Conas is féidir leat cabhar a thabairt? === Níl ort a bheith i d'eagarthóir taithíoch. Is féidir leat: 📝 Alt nua a chruthú faoi speiceas nach bhfuil alt air fós<br> ✏️ Alt atá ann cheana a fheabhsú<br> 📚 Tagairtí a chur le hailt reatha<br> 📸 Grianghraf a uaslódáil chuig Wikimedia Commons<br> 🔗 Naisc idir ailt a chur isteach<br> 📊 Sonraí [https://www.wikidata.org/ Wikidata] a chur leis nó a cheartú<br> Féach ar na liostaí thíos chun speicis a aimsiú le haghaidh ailt nua nó feabhsaithe. ---- === Cláraigh & Faigh Tuilleadh === 📊 '''[NASC LE DEAIS AN TIONSCADAIL — le cur leis]''' Ar an deais, gheobhaidh tú: * Liostaí breise d'ailt le cruthú agus le feabhsú * Acmhainní agus treoracha eagarthóireachta * Do chuid oibre á rianú go huathoibríoch ⏰ '''Spriocdháta:''' [le deimhniú] ---- == 🔴 Ailt le Cruthú == Seo na speicis agus na gnáthóga nach bhfuil ailt Vicipéide orthu go fóill. {| class="wikitable sortable" |- ! Ainm Gaeilge !! Ainm Béarla !! Ainm Laidine !! Eagarthóir (cuir d'ainm isteach) |- | '''[[Crasal Nua-Shéalannach]]''' || New Zealand Pigmyweed || ''Crassula helmsii'' || |- | '''[[Cabáiste mhadra rua]]''' || St Patrick's-cabbage || ''Saxifraga spathularis'' || |- | '''[[Magairlín glas]]''' || Dense-flowered Orchid || ''Neotinea maculata'' || |- | '''[[Cluas luchóige mhara]]''' || Sea Mouse-ear || ''Cerastium diffusum'' || |- | '''[[Lus taghla na móna]]''' || Heath Fragrant Orchid || ''Gymnadenia borealis'' || |- | '''[[Baisleach bréige]]''' || False Oxlip || ''Primula x polyantha'' || |} ---- == ⚠️ Ailt le Feabhsú == Tá na hailt seo ann cheana féin ach tá obair le déanamh orthu. {| class="wikitable" |- ! Alt !! Ainm Béarla !! Ainm Laidine !! Tascanna !! Eagarthóir |- | '''[[Caithne]]''' || Strawberry-tree || ''Arbutus unedo'' || * ☐ Stádas reatha an ailt a sheiceáil * ☐ Tagairtí a chur leis nó a nuashonrú * ☐ Bosca eolais a sheiceáil * ☐ Sonraí Wikidata a sheiceáil || |- | '''[[Cuileann trá]]''' || Cherry Laurel || ''Prunus laurocerasus'' || * ☐ Stádas reatha an ailt a sheiceáil * ☐ Tagairtí a chur leis nó a nuashonrú * ☐ Bosca eolais a sheiceáil * ☐ Sonraí Wikidata a sheiceáil || |- | '''[[Falcaire corraigh]]''' || Bog Pimpernel || ''Lysimachia tenella'' || * ☐ Stádas reatha an ailt a sheiceáil * ☐ Tagairtí a chur leis nó a nuashonrú * ☐ Bosca eolais a sheiceáil * ☐ Sonraí Wikidata a sheiceáil || |- | [[Neantóg]] || Common Nettle || ''Urtica dioica'' || * ☐ Ábhar eolaíoch a nuashonrú (bunaithe ar ''Fréamh an Eolais'', c.2007) * ☐ Tagairtí nua-aimseartha a chur leis * ☐ Bosca eolais a sheiceáil * ☐ Sonraí Wikidata a sheiceáil || |} ---- == 🏆 Ár nÉachtaí == {| class="wikitable" |- ! Dáta !! Alt !! Cruthaithe nó Feabhsaithe !! Eagarthóir |- | || || || |} ---- == 📚 Acmhainní == === Uirlisí Gaeilge === {| class="wikitable" |- ! Uirlis !! Cur síos !! Nasc |- | '''Foclóir.ie''' || Foclóir Gaeilge-Béarla agus Béarla-Gaeilge || [https://www.focloir.ie focloir.ie] |- | '''Téarma.ie''' || Bunachar téarmaíochta na Gaeilge || [https://www.tearma.ie tearma.ie] |- | '''Teanglann.ie''' || Foclóirí, gramadach, agus fuaimniú || [https://www.teanglann.ie teanglann.ie] |- | '''An Gramadóir''' || Seiceálaí gramadaí agus litrithe || [https://cadhan.com/gramadoir/ cadhan.com/gramadoir] |- | '''Logainm.ie''' || Bunachar logainmneacha na hÉireann || [https://www.logainm.ie logainm.ie] |} === Acmhainní Eolaíochta === {| class="wikitable" |- ! Acmhainn !! Cur síos !! Nasc |- | '''Wildflowers of Ireland''' || Liosta plandaí le hainmneacha Laidine, Béarla, agus Gaeilge || [https://www.wildflowersofireland.net/list.php?order=Common wildflowersofireland.net] |- | '''The Red Data List of Irish Plants''' || Liosta speiceas plandaí i mbaol in Éirinn || [https://www.botanicgardens.ie/wp-content/uploads/2018/06/The-Red-Data-List-of-Irish-Plants-.pdf botanicgardens.ie] |- | '''National Biodiversity Data Centre''' || Sonraí bithéagsúlachta na hÉireann || [https://www.biodiversityireland.ie biodiversityireland.ie] |- | '''JSTOR Global Plants''' || Sonraí eolaíochta plandaí || [https://plants.jstor.org plants.jstor.org] |} === Acmhainní Vicipéide === {| class="wikitable" |- ! Acmhainn !! Cur síos !! Nasc |- | '''Vicipéid: Conas alt a chruthú''' || Treoir céim ar chéim || [[Vicipéid:Conas alt a chruthú]] |- | '''Vicipéid: Stíl''' || Treoir stíle || [[Vicipéid:Stíl]] |- | '''Wikimedia Commons''' || Grianghraif shaora plandaí a uaslódáil || [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] |- | '''Wikidata''' || Sonraí struchtúrtha a chur leis nó a cheartú || [https://www.wikidata.org wikidata.org] |} ---- == Teagmháil == Má tá ceist agat nó má theastaíonn cabhair uait: * [[Plé:Is Breá le Vicí an Domhan 2026|Leathanach plé an tionscadail seo]] * [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin]] * [[Úsáideoir:Lára Nuinseann]] == Eagraithe ag == Tionscadal de chuid [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland/ga Pobal Éireann Wikimedia] mar chuid de [[Wiki Loves Earth]] 2026. [[Catagóir:Tionscadail Vicipéid]] [[Catagóir:Wiki Loves Earth]] [[Catagóir:Dúlra na hÉireann]] q69kcttmeqmd8zbcg6him5tle0401h0