Apáitsigh

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ga">
  <siteinfo>
    <sitename>Vicipéid</sitename>
    <dbname>gawiki</dbname>
    <base>https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Meán</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speisialta</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Plé</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Úsáideoir</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Plé úsáideora</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicipéid</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Plé Vicipéide</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Íomhá</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Plé íomhá</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Plé MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Teimpléad</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plé teimpléid</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Cabhair</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Plé cabhrach</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Catagóir</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Plé catagóire</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Apáitsigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7473</id>
    <revision>
      <id>1312081</id>
      <parentid>1286883</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4543" sha1="nb5zwywodrrzndjj5q129abqg4i983d" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
[[Íomhá:Apachean ca.18-century.png|300px|thumb|Na hApaisigh san ochtú haois déag, de réir na teanga nó na canúna a bhí á labhairt acu. 
{{legend|#E73839|WA - ''Western Apache'' - Apáitsigh an Iarthair}}
{{legend|#FF9021|N - ''Navajo'' - na Navachóigh}}
{{legend|#518EC1|Ch - ''Chiricahua'' - leis an treibh seo a bhain Geronimo}}
{{legend|#64B961|M - ''Mescalero''}}
{{legend|#A565AF|J - ''Jicarilla''}}
{{legend|#FFFF4D|L - ''Lipan''}}
{{legend|#B26C44|Pl - ''Plains Apache'' - Apáitsigh na Machairí Móra, a bhí ag comhoibriú leis na ''Kiowa''}}
]]
[[Bundúchasaigh Mheiriceá]]nacha is ea na h'''Apáitsigh''', agus cónaí orthu, ar dtús, in iardheisceart [[Arizona]] agus in iarthuaisceart [[Meicsiceo|Mheicsiceo]]. Labhraíonn siad teangacha a bhaineann le craobh dheisceartach na dteangacha Atabascacha. Tá an [[Navachóis]] gaolmhar leis na canúintí seo, agus d'fhéadfá a rá nach bhfuil ann ach ceann acu. Mar sin féin, is gnách ainm ar leith a thabhairt ar na [[Navachóigh]].

== Teanga na nApáitseach ==
[[Íomhá:Geronimo (Goyathlay), a Chiricahua Apache, full-length, kneeling with rifle, 1887 - NARA - 530880.jpg|thumb|288x288px|Geronimo|clé]]
Bhí canúint Apáitsise á labhairt ag ceann de na fothreibheanna a raibh an treibh Kiowa comhdhéanta astu. Níl gaol ar bith ag an [[Teangacha Atapascacha Deisceartacha|Apáitsis]] leis an [[teanga (cumarsáid)|teanga]] Kiowa, áfach, nó is teanga den ghrúpa Kiowa-Tanoa í. An cineál Apáitsise - Apáitsis na Machairí Móra nó ''Plains Apache'' - a bhí á labhairt ag na daoine seo, tá sé ag foghlaim an bháis cheana, ach maireann canúintí eile á labhairt ag na fíor-Apáitsigh, nach bhfuil baint dá laghad acu leis an treibh Kiowa. Is iad na canúintí is tábhachtaí inniu ná an chanúint Mescalero, an chanúint Jicarilla agus an chanúint Iartharach, agus iad beo i gcónaí, siúd is gur teangacha neamhfhorleathana iad. Tá an chanúint Iartharach an-chosúil leis an [[Navachóis]]. Maidir leis an gcanúint Chiricahua, a bhí ó dhúchas ag [[Geronimo]], tá sí faoi bhagairt mhór inniu, agus an chuma ar an scéal nach mbeidh mórán fágtha di i ndiaidh an chéad ghlúin eile. Tá an chanúint seo an-chóngarach don chanúint Mescalero. Tá an chanúint Lipan sna céadéaga freisin, agus í an-chosúil leis an gcanúint Jicarilla.

== Ainm na nApáitseach ==

Is é an t-ainm atá ag na hApáitsigh orthu féin ina dteanga ná ''Ndé'' nó ''Nné''. Níltear cinnte, cérbh as ar tháinig an t-ainm sin ''Apache'', ach is féidir gur focal as an teanga Zuni é a chiallaíonn &quot;namhaid&quot;. B'é an Spáinneach Juan de Oñate an chéad duine a scríobh síos an focal sin, thiar sa bhliain 1598.

== Teacht na nApáitseach ==

Dealraíonn sé nár tháinig na hApáitsigh is na [[Navachóigh]] - is é sin, na hAtabascaigh Dheisceartacha - go hIardheisceart [[na Stát Aontaithe]] (nach raibh ann mar stát ag an am sin, ar ndóigh) roimh an [[16ú haois|séú haois déag]]. Tháinig siad ansin faoin am céanna ar bhain na Spáinnigh an áit amach. Bhí cónaí orthu i bpubaill agus bíosún is ainmhithe móra eile á seilg acu. Madraí a bhíodh ag tarraingt a gcuid cleathainsí, agus sin é an tuige go dtugadh na Spáinnigh &quot;fánaithe madraí&quot; orthu.

== Na Cogaí Apáitseacha ==

Ábhar scéalaíochta ab ea é chomh cogúil is a bhí na hApáitsigh tráth, agus iad ag cur troda ar an gcine geal. Bhí taoisigh chlúiteacha acu, ar nós [[Geronimo]] (scríobh an t-údar [[Annraoi Ó Liatháin]] leabhar corraitheach faoi do dhéagóirí dar teideal &quot;An Tíogar Daonna&quot;), [[Mangas Coloradas]], agus [[Cochise]]. Sa bhliain 1886, ghéill na hApáitsigh den treibh ''Chiricahua'', an foghrúpa ar bhain Geronimo leis, ghéill siad iad féin d'Arm na Stát Aontaithe, agus tugadh go Florida agus go hAlabama iad, áit ar choinnigh an tArm i mbraighdeanas iad. B'iadsan an dream deireanach d'Apáitsigh a bhí ag troid an chine ghil, agus nuair a d'éirigh siad as, bhí na cogaí Apáitseacha thart. Inniu, tá cónaí ar na hApáitsigh dheireanacha i gcaomhnuithe in [[Arizona]], [[Nua-Mheicsiceo]], agus [[Oklahoma]]. Tá thart ar chúig nó sé mhíle acu ann. 

==Féach freisin==  
*[[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]
==Tagairtí== 
{{reflist}}

[[Catagóir:Arizona]]
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Grúpaí eitneacha i Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
[[Catagóir:Louisiana]]
[[Catagóir:Nua-Mheicsiceo]]
[[Catagóir:Oklahoma]]</text>
      <sha1>nb5zwywodrrzndjj5q129abqg4i983d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312104</id>
      <parentid>1312081</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4677" sha1="fm7hzjr73yl12m5tj32wrlf3jylxznd" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
[[Íomhá:Apachean ca.18-century.png|220x220px|thumb|Na hApaisigh san ochtú haois déag, de réir na teanga nó na canúna a bhí á labhairt acu. 
{{legend|#E73839|WA - ''Western Apache'' - Apáitsigh an Iarthair}}
{{legend|#FF9021|N - ''Navajo'' - na Navachóigh}}
{{legend|#518EC1|Ch - ''Chiricahua'' - leis an treibh seo a bhain Geronimo}}
{{legend|#64B961|M - ''Mescalero''}}
{{legend|#A565AF|J - ''Jicarilla''}}
{{legend|#FFFF4D|L - ''Lipan''}}
{{legend|#B26C44|Pl - ''Plains Apache'' - Apáitsigh na Machairí Móra, a bhí ag comhoibriú leis na ''Kiowa''}}
|clé]]
[[Bundúchasaigh Mheiriceá]]nacha is ea na h'''Apáitsigh''', agus cónaí orthu, ar dtús, in iardheisceart [[Arizona]] agus in iarthuaisceart [[Meicsiceo|Mheicsiceo]]. Labhraíonn siad teangacha a bhaineann le craobh dheisceartach na dteangacha Atabascacha. Tá an [[Navachóis]] gaolmhar leis na canúintí seo, agus d'fhéadfá a rá nach bhfuil ann ach ceann acu. Mar sin féin, is gnách ainm ar leith a thabhairt ar na [[Navachóigh]].

[[Íomhá:Geronimo (Goyathlay), a Chiricahua Apache, full-length, kneeling with rifle, 1887 - NARA - 530880.jpg|thumb|288x288px|[[Geronimo]]|clé]]
[[Íomhá:Grey Eagle, Apache, from the American Indian Chiefs series (N2) for Allen &amp; Ginter Cigarettes Brands MET DP828032.jpg|clé|mion|406x406px|&quot;Grey Eagle&quot;, 1888]]

== Teanga na nApáitseach ==
Bhí canúint Apáitsise á labhairt ag ceann de na fothreibheanna a raibh an treibh Kiowa comhdhéanta astu. Níl gaol ar bith ag an [[Teangacha Atapascacha Deisceartacha|Apáitsis]] leis an [[teanga (cumarsáid)|teanga]] Kiowa, áfach, nó is teanga den ghrúpa Kiowa-Tanoa í. An cineál Apáitsise - Apáitsis na Machairí Móra nó ''Plains Apache'' - a bhí á labhairt ag na daoine seo, tá sé ag foghlaim an bháis cheana, ach maireann canúintí eile á labhairt ag na fíor-Apáitsigh, nach bhfuil baint dá laghad acu leis an treibh Kiowa. Is iad na canúintí is tábhachtaí inniu ná an chanúint Mescalero, an chanúint Jicarilla agus an chanúint Iartharach, agus iad beo i gcónaí, siúd is gur teangacha neamhfhorleathana iad. Tá an chanúint Iartharach an-chosúil leis an [[Navachóis]]. Maidir leis an gcanúint Chiricahua, a bhí ó dhúchas ag [[Geronimo]], tá sí faoi bhagairt mhór inniu, agus an chuma ar an scéal nach mbeidh mórán fágtha di i ndiaidh an chéad ghlúin eile. Tá an chanúint seo an-chóngarach don chanúint Mescalero. Tá an chanúint Lipan sna céadéaga freisin, agus í an-chosúil leis an gcanúint Jicarilla.

== Ainm na nApáitseach ==

Is é an t-ainm atá ag na hApáitsigh orthu féin ina dteanga ná ''Ndé'' nó ''Nné''. Níltear cinnte, cérbh as ar tháinig an t-ainm sin ''Apache'', ach is féidir gur focal as an teanga Zuni é a chiallaíonn &quot;namhaid&quot;. B'é an Spáinneach Juan de Oñate an chéad duine a scríobh síos an focal sin, thiar sa bhliain 1598.

== Teacht na nApáitseach ==

Dealraíonn sé nár tháinig na hApáitsigh is na [[Navachóigh]] - is é sin, na hAtabascaigh Dheisceartacha - go hIardheisceart [[na Stát Aontaithe]] (nach raibh ann mar stát ag an am sin, ar ndóigh) roimh an [[16ú haois|séú haois déag]]. Tháinig siad ansin faoin am céanna ar bhain na Spáinnigh an áit amach. Bhí cónaí orthu i bpubaill agus bíosún is ainmhithe móra eile á seilg acu. Madraí a bhíodh ag tarraingt a gcuid cleathainsí, agus sin é an tuige go dtugadh na Spáinnigh &quot;fánaithe madraí&quot; orthu.

== Na Cogaí Apáitseacha ==

Ábhar scéalaíochta ab ea é chomh cogúil is a bhí na hApáitsigh tráth, agus iad ag cur troda ar an gcine geal. Bhí taoisigh chlúiteacha acu, ar nós [[Geronimo]] (scríobh an t-údar [[Annraoi Ó Liatháin]] leabhar corraitheach faoi do dhéagóirí dar teideal &quot;An Tíogar Daonna&quot;), [[Mangas Coloradas]], agus [[Cochise]]. Sa bhliain 1886, ghéill na hApáitsigh den treibh ''Chiricahua'', an foghrúpa ar bhain Geronimo leis, ghéill siad iad féin d'Arm na Stát Aontaithe, agus tugadh go Florida agus go hAlabama iad, áit ar choinnigh an tArm i mbraighdeanas iad. B'iadsan an dream deireanach d'Apáitsigh a bhí ag troid an chine ghil, agus nuair a d'éirigh siad as, bhí na cogaí Apáitseacha thart. Inniu, tá cónaí ar na hApáitsigh dheireanacha i gcaomhnuithe in [[Arizona]], [[Nua-Mheicsiceo]], agus [[Oklahoma]]. Tá thart ar chúig nó sé mhíle acu ann. 

==Féach freisin==  
*[[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]
*[[Geronimo]]
==Tagairtí== 
{{reflist}}

[[Catagóir:Arizona]]
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Louisiana]]
[[Catagóir:Nua-Mheicsiceo]]
[[Catagóir:Oklahoma]]</text>
      <sha1>fm7hzjr73yl12m5tj32wrlf3jylxznd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ailiútaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9642</id>
    <revision>
      <id>1312080</id>
      <parentid>1286858</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:50:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4895" sha1="ocjm5gjzdywoeavcc8yn4sn2xg92q8e" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna‎}}

Is iad na h'''Ailiútaigh''' (ainm féin: ''Unangax'', ''Unangan'', nó ''Unanga'') [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|muintir dhúchasach]] na n[[Oileáin Ailiúit]] in [[Alasca]], ([[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]]), agus in Chukotka in oirthuaisceart na [[An Rúis|Rúise]]. Tá 17,000 Ailiútaigh ina gcónaí sna Stáit Aontaithe agus suas le 500 sa Rúis.

Labhraíonn siad an teanga [[An Ailiúitis|Ailiúitis]] go traidisiúnta, teanga atá gaolta leis [[an Ionúitis]]. Tá Ailiúitis ag timpeall ar 150 duine sna Stáit Aontaithe, daoine aosta sa chuid is mó, agus roinnt céadta duine sa Rúis. Béarla nó Rúisis sa chuid is mó a labhraíonn na hAiliútaigh sa lá atá inniu ann.

[[Íomhá:Greany Attu Woman.jpg|220x220px|thumb|clé|Bean Ailiútach agus a páiste, 1941]]
[[Íomhá:Aleut in Festival Dress in Alaska, Watercolor by Mikhail T. Tikhanov in 1818 with the original in the Collection of the Scientific Research Museum of the Russian Academy of Fine Arts (cropped).png|clé|mion|298x298px|pictiúr in 1818 le Mikhail T. Tikhanov ]]
[[Íomhá:Aleut.jpg|clé|mion|220x220px|ca. 1820.]]
[[Íomhá:Modèle réduit de kayak Unangax-Château-Musée de Boulogne-sur-Mer (2).jpg|clé|mion|283x283px|Kayak, 1875]]

== Cultúr agus Ceirdeanna ==

Déanann na hAiliútaigh bád cáiliúil atá cosúil le [[cadhc]] nó [[Curach|curach]]. ''Iqyax'' nó ''badairka'' an focal atá air. Déantar an iqyax as adhmad éadrom agus craiceann [[Mór-rón|mór-róin]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.native-languages.org/definitions/iqyax.htm|teideal=Iqyax|language=en}}&lt;/ref&gt; Tá clúdach uisce-obach air freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://iscc.marinersmuseum.org/watercraft/baidarka/|teideal=Baidarka|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Coilíniú na Rúise ==
Tháinig ceannaithe fionnaidh Rúiseacha go hOileáin Ailiúit i 1745. Bhí na ceannaithe fionnaidh ar lorg ainmhithe fionnaitheacha.  D’fhuadaigh na trádálaithe Rúiseacha mná agus páistí na nAiliútach, rud a chuir iallach ar na fir Ailiútacha ainmhithe fionnaitheacha a sheilg. Ar Oileán Attu, dhúnmharaigh na ceannaithe fionnaidh 15 bhean agus páiste mar shampla.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nlm.nih.gov/nativevoices/timeline/636.html|teideal=1745: Russians enslave Unangan (Aleut) people|language=en}}&lt;/ref&gt;

Throid na hAiliútaigh in aghaidh [[Impireacht na Rúise|impiriúlachas na Rúise]] i 1763.  Chreach na hAiliútaigh 4 bhád Rúiseacha agus mharaigh siad beagnach dhá chéad ceannaí fionnaidh Rúiseach.  D'ionsaigh na ceannaithe fionnaidh Rúiseacha na hAiliútaigh ina dhiaidh sin. Chaill na hAiliútaigh an cogadh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://usrussiarelations.org/2/timeline/first-contact/4|teideal=1763–64 Russian Fur Traders Clash with Aleut Natives|language=en}}&lt;/ref&gt;

Choinscríobh na Rúisigh leath na bhfear Aliliútach mar shealgairí agus choinnigh siad na mná agus na páistí ina ngiall.  Mar sin, sheilg na hAiliútaigh dobhráin mara do na Rúisigh gan stad.  Laghdaigh faoina leath drochshaol an daonra Ailiútaigh idir 1750 agus 1800.  Thaistil na sealgairí Ailiútacha go hOileánrach Alastair agus go California freisin sa naoú haois déag ina n-iqyax leosan mar chonscríofaigh Rúiseacha ar thóir dobhráin mara. Thit an daonra Ailiúitach fiche a cúig faoin gcéad ó ghalar sa naoú haois déag freisin. Bhain an Choilíneacht Rúiseach úsáid as na hAiliútaigh chun bia a fháil ón muir agus ó na hoileáin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://iacsi.hi.is/issues/2010_volume_4/4_article_vol_4.pdf|teideal=The Aleuts and the Pacific Eskimo in the colonial economy of Russian Alaska in the mid 19th century|language=en}}&lt;/ref&gt;

Tháinig an [[Eaglais Cheartchreidmheach na Rúise|Eaglais Cheartchreidmheach]] go hOileáin Ailiúit agus go [[Kodiak, Alasca|Kodiak]] sna 1790daí agus sa naoú haois déag.  Ba chasta an scéal é.  Nuair a chonaic na manaigh an drochshaol a bhí ann, d’éirigh siad na hAiliútaigh a chosaint ón mí-úsáid.  Thug an eaglais cabhair do na hAiliútaigh a scríobh ina dteanga féin chomh maith.  Ach ag an am céanna, ghlac an Eaglais Cheartchreidmheach páirt sa straitéis choilíneach.  &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-oct-01-na-churches1-story.html|teideal=In Alaska, a Tradition of Russian Faith|údar=Sam Howe Verhovek|dáta=2006-10-01|language=en-US|work=Los Angeles Times|dátarochtana=2023-12-25}}&lt;/ref&gt;  

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.aleutcorp.com/ Suíomh an Aleut Corporation, dáta rochtana: 16-7-2015]
* [http://www.aleutians.org Músaem na nAiliútach, 16-7-2015]
* [https://www.nlm.nih.gov/nativevoices/timeline/636.html Amlíne Bhundúchasach le NIH]

== Tagairtí ==
{{Reflist|2}}

[[Catagóir:Alasca]]
[[Catagóir:An Rúis]]
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Grúpaí eitneacha san Áise]]</text>
      <sha1>ocjm5gjzdywoeavcc8yn4sn2xg92q8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Navachóigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9890</id>
    <revision>
      <id>1312097</id>
      <parentid>1286878</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2265" sha1="dx2t6blcvr608bl3rg05p6hpa741v6b" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna‎}}

Pobal Meiricéanach Dúchasach in Iardheisceart na Stát Aontaithe is ea na '''Navachóigh''' (''Navajo'') '''Diné''' ([[Aibítir Fhóineiteach Idirnáisiúnta|AFI]] [dɪnɛ]), a chiallaíonn &quot;daoine&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-12-16-mn-2405-story.html|teideal=Navajos Consider a Name Change : Native Americans: They say label bestowed by the Spanish has always been foreign and they prefer  Dine.  The word means 'man' or 'people' in tribe's own language.|dáta=1993-12-16|language=en-US|work=Los Angeles Times|dátarochtana=2022-08-30}}&lt;/ref&gt;). Tá cónaí orthu in iardheisceart na [[SAM|Stát Aontaithe]]. Tá [[Navachóis]] ag cuid mhaith díobh,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Bernard Spolsky|date=2009|url=https://lddjournal.org/articles/10.25894/ldd241|title=Language management for endangered languages: the case of Navajo|volume=Language Documentation and Description|issue=6|language=Béarla|pages=117 - 131|doi=10.25894/ldd241}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220830114757/https://lddjournal.org/articles/10.25894/ldd241 |date=2022-08-30 }}&lt;/ref&gt; agus tá roinnt acu ina mbaill de [[Náisiún Navachó]]. Tá thart ar 300,000 Navachóch sna Stáit Aontaithe, go háirithe in [[Arizona]], i [[Nua-Mheicsiceo]], i [[Utah]], agus i g[[California]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://navajotimes.com/reznews/dine-enrolled-population-increases-to-399494/|teideal=Diné enrolled population increases to 399,494|údar=Arlyssa Becenti|dáta=2021-04-26|language=en-US|work=Navajo Times|dátarochtana=2022-08-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://edrp.arid.arizona.edu/tribes.html|teideal=Arizona Indian Tribes|dáta=2012-03-03|work=web.archive.org|dátarochtana=2022-08-30|archivedate=2012-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303075307/http://edrp.arid.arizona.edu/tribes.html}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Manuelito.jpg|mion|clé|150px|Manuelito, ceannaire Navachóach]]

Is é an dara phobal is mó ó thaobh daonra de (300,000) tá tearmann na treibhe ar an gceann is mó (70,000 cm cearn.)  

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Arizona]]
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:California]]
[[Catagóir:Nua-Mheicsiceo]]
[[Catagóir:Utah]]</text>
      <sha1>dx2t6blcvr608bl3rg05p6hpa741v6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá</title>
    <ns>14</ns>
    <id>11760</id>
    <revision>
      <id>1312074</id>
      <parentid>1286854</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="oykdnvqloui1c1t3ddh8ay3np2fy8rb" xml:space="preserve">[[Catagóir:Críocha Mheiriceá]]
[[Catagóir:Grúpaí eitneacha i Stáit Aontaithe Mheiriceá]]</text>
      <sha1>oykdnvqloui1c1t3ddh8ay3np2fy8rb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dara Ó Cinnéide</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16048</id>
    <revision>
      <id>1312069</id>
      <parentid>1307454</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1923" sha1="3coj9m22e292spvuqoh2vpbkj8x53c4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Craoltóir agus iar-[[peil Ghaelach|pheileadóir]] is ea '''Dara Ó Cinnéide''', a rugadh i g[[Contae Chiarraí]] ar an [[25 Aibreán]] [[1975]]. D'imir sé le [[CLG Coiste Chontae Chiarraí|Ciarraí]] idir [[1994]] agus [[2005]], agus tá trí bhonn buaite aige i gCraobh na hÉireann. 

== Ag imirt peile ==
D'imir Ó Cinnéide a chéad chluiche idirchontae in aghaidh Dhún na nGall sa tSraith Náisiúnta sa bhliain 1994. Bhuaigh sé Craobh na hÉireann den chéad uair sa bhliain 1997, nuair a bhuaigh Ciarraí ar Mhaigh Eo sa chluiche ceannais. D'aimsigh Ó Cinnéide dhá chúl agus cúig chúilín is fiche sa bhliain 2000, ceithre chúilín sa chluiche ceannais. Bhuaigh Ciarraí ar Ghaillimh sa chluiche sin. Bhí sé ina chaptaen ar an bhfoireann a fuair an lámh in uachtar i gcoinne [[CLG Coiste Maigh Eo|Mhaigh Eo]] sa chluiche ceannais sa bhliain [[2004]]. Agus é ag glacadh an choirn, thóg sé a óráid ar fad as Gaeilge.

Lean Ó Cinnéide ar aghaidh ag imirt lena chlub An Ghaeltacht go dtí an bhliain 2007. 

== Raidió agus teilifís ==
Oibríonn sé ina léiritheoir ar an gclár [[An Saol Ó Dheas]] ar [[Raidió na Gaeltachta]]. Bíonn sé le feiceáil freisin uaireanta ar [[TG4]] mar aoi ar na cláir spóirt.
Is é Dara Ó Cinnéide an láithreoir ar an irischlár seachtainiúil [[Seó Spóirt]] ar TG4 anois.

== Féach freisin ==
* [[Seó Spóirt]]
* [[Patrick M. Foley|Patrick M. Foley,]] nó  ''Rian na Fola'' (RTÉ 1), clár faisnéise a rinne Dara Ó Cinnéide  

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Cinneide, Dara O}}
[[Catagóir:Peileadóirí Chiarraí]]
[[Catagóir:Craoltóirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1975]]
[[Catagóir:Daoine ón Irish Examiner]]
[[Catagóir:Colúnaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Láithreoirí teilifíse RTÉ]]</text>
      <sha1>3coj9m22e292spvuqoh2vpbkj8x53c4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé úsáideora:Alison</title>
    <ns>3</ns>
    <id>19276</id>
    <revision>
      <id>1312045</id>
      <parentid>1311766</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eurohunter</username>
        <id>8100</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gaeilge */ mír nua</comment>
      <origin>1312045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11904" sha1="ja0qhuq2c69tm1593plic7rpqx7mp52" xml:space="preserve">{{Cartlainne}}
{{Úsáideoir:Alison/todo}}

== Fadhb le &quot;Teimpléad:Bosca Sonraí Ainmhí Bheo/Caomhnú&quot; ==

A Alison, a chara, tá súil agam go bhfuil ag éirí go maith leat! Má tá an t-am agat, tá mé théis mo dhícheall a dhéanamh dul i ngleic leis an fhadhb seo liom féin ach is ar éigean gurbh fhéidir liom á thuiscint. Tá an íomhá sna boscaí sonraí ainmhí bheo dóibh siúd atá &quot;i mbaol&quot; briste. D'fhéach mé trí an leathanach foinse ar fad ag iarraidh é a réiteach, ach níl a fhios agam fós cén fáth nach bhfuil sé ag obair. 

Tá na híomhánna do LC, NT, VU agus CE ag obair fós, ní dóigh liom gur aistrigh éinne aon leathanach d'ainmhí atá díothaithe sa dúlra go fóill nó níor aimsigh mé féin é ar a laghad agus mar sin, níl a fhios agam má tá an íomhá sin ag obair.

Dá mb'fhéidir leat an fáth nach bhfuil sé ag obair a mhíniú dom, chabhródh sé liom fadhbanna mar sin a réiteach sa todhchaí. 

N.B. d'eagraigh mé an giorrúchán a bhí á léiriú sna boscaí ó UICN na Fraincise go AICD na Gaeilge, ach ní bhaineann an fhadhb leis sin, tá mé cinnte de.  [[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] ([[Plé úsáideora:An Sionnach Rua|plé]]) 09:50, 26 Samhain 2025 (UTC)
: {{Ping|An Sionnach Rua}} - {{Deisithe}} anois - féach ar [[Spioróg mhór ruadhonn]] mar shampla. Bhí fadhbanna leis na híomhánna luaite ar [[Wikidata]]. Is féidir liom iad a cheartú [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q96377276&amp;diff=2434197809&amp;oldid=2431683478 anseo] trí thagairt a dhéanamh do na híomhánna cuí :) - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 13:48, 26 Samhain 2025 (UTC)

== Aonaid in úsáid in Teimpléad:Citation  ==

A @[[Úsáideoir:Alison|Alison]], a chara,

Míle buíochas as an chabhair a thug tú liom le déanaí agus tá brón orm as a bheith ag teacht ar ais chugat chomh tapaidh seo i ndiaidh na faidhbe leis an íomhá sin arís ach nílim cumasach go leor in eagar na dteimpléad chun an fhadhb seo a réiteach. Má théann tú go dtí bun an leathanaigh ar [[Tíogar]] feicfidh tú gur bhain mé úsáid as an teimpléad nua Citation chun na téacsanna sin a lua. An fhadhb atá agam anois leo ná go bhfuil aonaid an Bhéarla in úsáid amhail p., pp., vol., ed., eds., srl. seachas lch., lgh., iml., eag., srl. An bhfuil bealach ann lena réiteach? 

Cheap mé ar dtús gur le wikidata a bhainfeadh na haonaid sin ach níor tharla aon athruithe nuair a chuir mé luachanna Gaeilge leis na haonaid a d'aimsigh mé agus bhí cinn ann fosta nár aimsigh mé leathanach wikidata dóibh. [[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] ([[Plé úsáideora:An Sionnach Rua|plé]]) 12:30, 30 Samhain 2025 (UTC)

== [[Nina Krajnik]] ==

Hey Allison, sorry for reaching out in English. To perhaps explain a bit more context, which is often lacking in such short deletion reasons. Nina likely has some PR running around, consider checking [[:d:Q112265440]] and its history. While notability isn't a question here the way article is currently written is horrendous for a Wikipedia article. It lacks serious reliable sources (which exist) and current are somewhat spammy. It also fails to mention certain controversies she's been a party to hence it'd be actually better to delete the article (IMHO). Wish you all the best in the new year and stay safe, [[Úsáideoir:A09|A09]] ([[Plé úsáideora:A09|plé]]) 01:03, 8 Eanáir 2026 (UTC)

== Boscaí Eolais ==

Haigh, a Alison. 

An bhfuil aon chomhairle agat maidir le conas na boscaí eolais a úsáid (chuir tú ceann leis an leathanach &quot;Steam&quot; le déanaí. Ní raibh mé in ann a oibriú amach conas iad a úsád, ach bheinn buíoch as do chomhairle! Ba mhaith liom iad a chur isteach amach anseo. [[Úsáideoir:Caoluisce|Caoluisce]] ([[Plé úsáideora:Caoluisce|plé]]) 21:22, 12 Feabhra 2026 (UTC)

:Tá lánliosta na boscaí sonraí Wikidata le fáil [[VP:BS|anseo]] - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 17:55, 14 Feabhra 2026 (UTC)

== Irisí agus Nuachtáin Gaeilge ==

Alison , a chara, 
Maidir le 'Irisí agus Nuachtáin Gaeilge'
Dé hAoine seo chaite, bhuail mé le Rossa Ó Snodaigh ag an Ard-Fheis i mBéal Feirste thaispeáin sé an leathanach 'Irisí agus Nuachtáin Gaeilge' domhleabhar agus Nuachtán na hÉireann taispeánta aige dom. (Tagairt; https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Iris%C3%AD_agus_Nuacht%C3%A1in_Gaeilge&amp;veaction=edit&amp;section=5).  Ba mhaith leis na 
na colúin 5. Eagarthóirí agus  6. Eolas breise níos caoile (tá siad ró-leathan!). Ar an drochuair ní raibh mé in ann cabhrú leis...b'fhéidir go bhféadfá é a chur in eagar dó? ̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:37, 26 Feabhra 2026 (UTC)
* {{Ping|Ériugena}} - {{Deisithe}} anois, a chara. Phew - an-dheachair! - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 20:49, 27 Feabhra 2026 (UTC)

== Díreach le cur in iúl duit... ==
D'athraigh mé go dtí aistriúchán de láimh tamall ó shin. Déanfaidh mé na mion-ailt beagán níos faide, ach bhí sé i gceist agam i gcónaí iad a leathnú. [[Speisialta:Contributions/&amp;#126;2026-14619-60|&amp;#126;2026-14619-60]] ([[Plé úsáideora:&amp;#126;2026-14619-60|talk]]) 14:28, 12 Márta 2026 (UTC)

== Do ghníomhartha le déanaí / scriosadh neamhréasúnach ==
Maidir leis '''''Spider-Gwen: Gwen-Verse''''' agus '''''King in Black: Gwenom vs. Carnage''''': Gabh mo leithscéal? Níl sin &quot;thar shábháil&quot;: chuir mé go leor oibre isteach san aistriúchán sin inné. Déanta na fírinne, ba é an t-aon rud a rinne mé inné é. Anois, inis dom láithreach cad is gá a shocrú, agus déanfaidh mé é a shocrú. Seol ar ais é sin mar dhréacht nó go díreach mar leathanach, le do thoil. Táim sásta an obair a dhéanamh.

Maidir leis '''Spider-Man (Miles Morales)''' agus naisc atreoraithe eile: is é cuspóir na nasc sin tagairt a dhéanamh d'ainmneacha malartacha agus d'ainmneacha cosúla ar leathanaigh eile, chun mearbhall a sheachaint. Tá an leathanach seo riachtanach chun mearbhall le [[Spider-Man]] a sheachaint, agus bhí na cinn eile ceaptha chun mearbhall a sheachaint leis na Spider-Girls eile.

Tá súil agam ó chroí go bhfaighidh mé freagra uait go luath. [[Speisialta:Contributions/&amp;#126;2026-15963-42|&amp;#126;2026-15963-42]] ([[Plé úsáideora:&amp;#126;2026-15963-42|talk]]) 17:32, 14 Márta 2026 (UTC)
* Níl tú ag éisteacht le éinne - ar bith - anseo ar an vicí. Tóg sos. Dírigh ar cheann amháin nó dhó ailt, b'fhéidir. 

Díscriosfaidh mé na leathanaigh eile i gceann cúpla nóiméid agus cuirfidh mé i do spás &quot;draft&quot; iad - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 17:37, 14 Márta 2026 (UTC)

== Sórtáil ==

Haigh a chara, chonaic mé [https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%ADomha_Hennessy&amp;curid=123930&amp;diff=1301574&amp;oldid=1301511 trácht] a d'fhág tú tamaill ó shoin le rá gur féidir an síneadh fada a úsáid i DEFAULTSORT. Feicim go moltar ar Uicithe eile (m.sh. [https://de.wikipedia.org/wiki/Hilfe:Kategorien#3._Regel:_26_Grundbuchstaben anseo]) gan ach ASCII a úsáid leis ionas nach dtarlaíonn rudaí mar &quot;Ábhar&quot; a bheith chun cúl ar &quot;Albain&quot;. An amhlaidh go bhfeidhmíonn DEFAULTSORT ar bhealach eile i Uicí na Gaeilge? [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 21:02, 16 Márta 2026 (UTC)

== [[Róisín O'Donovan]] ==

Hi Alison, how are you? Me I'm fine!!!

I saw you accessed this page: please, can you add some news in the biography? I'll be pleased to help you in Italian and Portuguese. Thanks a lot for your aid, and see you soon. [[Úsáideoir:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Plé úsáideora:Rei Momo|plé]]) 11:26, 20 Márta 2026 (UTC)

:Sure - I'll try do something over the weekend. I'm just doing some drive-by cleaning here :) - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 11:29, 20 Márta 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:33, 28 Aibreán 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471754 --&gt;

== Athsheoladh agus dátaí ==

Alison, má athraíonn tú na teidil le dátaí &lt;br&gt;
mar shampla, &quot;Luíochán Loch gCál 1987&quot;  =&gt;  &quot;Luíochán Loch gCál&quot;&lt;br&gt;
an féidir leat &quot;Athsheoladh&quot; a fhágáil ann, ar a laghad.&lt;br&gt;
Tá postálacha agam sna mheáin shóisialta (X) &quot;ar an lá seo&quot;, &lt;br&gt;
Cuir i gcás tá nasc agam ar X atá ag díriú ar &quot;Luíochán Loch gCál (1987)&quot;.  &lt;br&gt;
Scrios tú é GAN ATHSHEOLADH, agus briseadh mo phostáil. Ó bhó !&lt;br&gt;
Agus ar aon nós, ceapaim go bhfuil na blianta sna teidil áisiúil.&lt;br&gt;
Agus feictear é i dteangacha eile ó amh go ham  mar sh.&lt;br&gt;
https://de.wikipedia.org/wiki/Anschlag_von_Loughgall_1987   nó  Anschlag von Loughgall 1987&lt;br&gt;
GRMA
[[Úsáideoir:TGcoa|TGcoa]] ([[Plé úsáideora:TGcoa|plé]]) 22:28, 4 Bealtaine 2026 (UTC)

== Gaeilge ==

Hello. I'm looking for Irish translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Úsáideoir:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Plé úsáideora:Eurohunter|plé]]) 19:42, 7 Bealtaine 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ja0qhuq2c69tm1593plic7rpqx7mp52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Urhixidur</title>
    <ns>2</ns>
    <id>20852</id>
    <revision>
      <id>1311981</id>
      <parentid>1311943</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T12:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Urhixidur</username>
        <id>1782</id>
      </contributor>
      <comment>Dungeon Universalis --</comment>
      <origin>1311981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6095" sha1="8311cjmm7gzqeze9tk4isfblfb3a9qw" xml:space="preserve">{{Leathanach Úsáideora}}
{{#babel:fr-N|en-5|ga-0}}
&lt;table cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; class=&quot;mw-babel-wrapper&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;
{{Userbox|info-c=#EEE|id-c=#ADA|id=art-tsolyáni-1|info=Màsuntsólukoi trashóm chidóm tla tsolyáni.}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

==Interwiki==
[http://www.angelfire.com/pq/Urhixidur/index.html (Personal) leathanach]
----
* [[:incubator:User:Urhixidur|'''Incubator''']]
* [[:mw:User:Urhixidur|'''MediaWiki''']]
* [[:meta:User:Urhixidur|'''Meta''']]
* [http://www.omegawiki.org/User:Urhixidur '''Omegawiki''']
* '''Wikibooks''' : [[:b:en:User:Urhixidur|English]] &amp;middot; [[:b:fr:Utilisateur:Urhixidur|Français]] &amp;middot; [[:b:it:Utente:Urhixidur|Italiano]] &amp;middot; [[:b:pt:Usuário:Urhixidur|Português]]
* [[:commons:User:Urhixidur|'''Wikimedia Commons''']]
* &lt;s&gt;'''Wikinews''' : [[:n:en:User:Urhixidur|English]] &amp;middot; [[:n:fr:Utilisateur:Urhixidur|Français]] &amp;middot; [[:n:pt:Usuário:Urhixidur|Português]] (Wikinotícias)&lt;/s&gt;&lt;!--
* '''Wikipedia''' : [[:w:an:Usuario:Urhixidur|Aragonés]] &amp;middot; [[:w:id:Pengguna:Urhixidur|Bahasa Indonesia]] &amp;middot; [[:w:jv:Panganggo:Urhixidur|Basa Jawa]] &amp;middot; [[:w:ca:Usuari:Urhixidur|Català]] &amp;middot; [[:w:en:User:Urhixidur|English]] &amp;middot; [[:w:eu:Lankide:Urhixidur|Euskara]] &amp;middot; [[:w:fr:Utilisateur:Urhixidur|Français]] &amp;middot; [[:w:ga:Úsáideoir:Urhixidur|Gaeilge]] &amp;middot; [[:w:lt:Naudotojas:Urhixidur|Lietuvių]] &amp;middot; [[:w:nl:Gebruiker:Urhixidur|Nederlands]] &amp;middot; [[:w:pt:Usuário:Urhixidur|Português]] &amp;middot; [[:w:ro:Utilizator:Urhixidur|Română]] &amp;middot; [[:w:sh:Korisnik:Urhixidur|Srpskohrvatski/Српскохрватски]] &amp;middot; [[:w:tr:Kullanıcı:Urhixidur|Türkçe]] &amp;middot; [[:w:uk:Користувач:Urhixidur|Українська]] &amp;middot; [[:w:uz:Foydalanuvchi:Urhixidur|O‘zbek]] &amp;middot; [[:w:ar:%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%AE%D8%AF%D9%85:Urhixidur|العربية]] &amp;middot; [[:w:ml:ഉപയോക്താവ്:Urhixidur|മലയാളം]]
--&gt;
* '''Wikipedia''' : [[:an:Usuario:Urhixidur|Aragonés]] &amp;middot; [[:id:Pengguna:Urhixidur|Bahasa Indonesia]] &amp;middot; [[:jv:Panganggo:Urhixidur|Basa Jawa]] &amp;middot; [[:ca:Usuari:Urhixidur|Català]] &amp;middot; [[:en:User:Urhixidur|English]] &amp;middot; [[:eu:Lankide:Urhixidur|Euskara]] &amp;middot; [[:fr:Utilisateur:Urhixidur|Français]] &amp;middot; [[:ga:Úsáideoir:Urhixidur|Gaeilge]] &amp;middot; [[:lt:Naudotojas:Urhixidur|Lietuvių]] &amp;middot; [[:nl:Gebruiker:Urhixidur|Nederlands]] &amp;middot; [[:pt:Usuário(a):Urhixidur|Português]] &amp;middot; [[:ro:Utilizator:Urhixidur|Română]] &amp;middot; [[:sh:Korisnik:Urhixidur|Srpskohrvatski/Српскохрватски]] &amp;middot; [[:tr:Kullanıcı:Urhixidur|Türkçe]] &amp;middot; [[:uk:Користувач:Urhixidur|Українська]] &amp;middot; [[:uz:Foydalanuvchi:Urhixidur|O‘zbek]] &amp;middot; [[:ar:%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%AE%D8%AF%D9%85:Urhixidur|العربية]] &amp;middot; [[:ml:ഉപയോക്താവ്:Urhixidur|മലയാളം]]
* '''Wikiquote''' : [[:q:en:User:Urhixidur|English]] &amp;middot; [[:q:fr:Utilisateur:Urhixidur|Français]] &amp;middot; [[:q:it:Utente:Urhixidur|Italiano]]
* '''Wikisource''' : &lt;!-- These don't work because there is no ga.wikisource [[:s:en:User:Urhixidur|English]] &amp;middot; [[:s:fr:Utilisateur:Urhixidur|Français]] &amp;middot; [[:s:pt:Usuário:Urhixidur|Português]] --&gt;[https://en.wikisource.org/wiki/User:Urhixidur English] &amp;middot; [https://fr.wikisource.org/wiki/Utilisateur:Urhixidur Français] &amp;middot; [https://pt.wikisource.org/wiki/Utilizador:Urhixidur Português]
* [[:wikispecies:User:Urhixidur|'''Wikispecies''']]
* [http://wikitech.wikimedia.org/wiki/User:Urhixidur '''Wikitech''']
* '''Wiktionary''' : [[:wikt:de:Benutzer:Urhixidur|Deutsch]] &amp;middot; [[:wikt:en:User:Urhixidur|English]] &amp;middot; [[:wikt:es:Usuario:Urhixidur|Español]] &amp;middot; [[:wikt:eo:Uzanto:Urhixidur|Esperanto]] &amp;middot; [[:wikt:fr:Utilisateur:Urhixidur|Français]] &amp;middot; [[:wikt:nl:Gebruiker:Urhixidur|Nederlands]] &amp;middot; [[:wikt:pl:Wikipedysta:Urhixidur|Polski]] &amp;middot; [[:wikt:pt:Usuário:Urhixidur|Português]] &amp;middot; [[:wikt:ja:%E5%88%A9%E7%94%A8%E8%80%85:Urhixidur|日本語]]
----
* '''Diaspora''' : [https://diasp.org/people/711ed870b7b5013ca26928a1592b385a Urhixidur @ diasp.org]
* '''Mastodon''' : [https://mstdn.ca/@Urhixidur Urhixidur @ mstdn.ca]
* [http://1d4chan.org/wiki/User:Urhixidur 1d4chan]
* [http://wiki.archlinux.org/index.php/User:Urhixidur Arch Linux Wiki]
* [http://translatewiki.net/wiki/User:Urhixidur BetaWiki (Nuka-Wiki/Translatewiki)]
* [http://wiki.documentfoundation.org/User:Urhixidur Document Foundation Wiki]
* [http://wiki.eclipse.org/index.php?title=User:Daniel.thibault.drdc-rddc.gc.ca Eclipse Wiki]
* [http://elinux.org/User:Urhixidur Embedded Linux Wiki]
* [http://wiki.mabinogiworld.com/index.php?title=User:Urhixidur Mabinogi World Wiki]
* [http://www.uesp.net/wiki/User:Urhixidur Unofficial Elder Scroll Pages]
* [https://community.fandom.com/wiki/User:Polytherion Central Fandom]
** '''WikIkariam''' : [https://ikariam.fandom.com/index.php?title=User:Polytherion English] &amp;middot; [https://ikariam.fandom.com/fr/wiki/Utilisateur:Polytherion Français]
** [https://cthulhuwars.fandom.com/wiki/User:Polytherion Cthulhu Wars Strategy Wikia (English)]
&lt;!-- * http://wikinfo.org/w/index.php/User:Urhixidur, then http://wwtrade.org/m/index.php/User:Urhixidur and http://wikinfo.org/w/English/index.php/User:Urhixidur, then http://wwtrade.org/English/index.php/User:Urhixidur, then http://wwtrade.org/wikinfo/index.php/User:Urhixidur Wikinfo --&gt;
----

[[an:Usuario:Urhixidur]]
[[ar:مستخدم:Urhixidur]]
[[id:Pengguna:Urhixidur]]
[[jv:Panganggo:Urhixidur]]
[[ca:Usuari:Urhixidur]]
[[en:User:Urhixidur]]
[[eu:Lankide:Urhixidur]]
[[fr:Utilisateur:Urhixidur]]
[[lt:Naudotojas:Urhixidur]]
[[ml:ഉപയോക്താവ്:Urhixidur]]
[[nl:Gebruiker:Urhixidur]]
[[pt:Usuário:Urhixidur]]
[[ro:Utilizator:Urhixidur]]
[[sh:Korisnik:Urhixidur]]
[[tr:Kullanıcı:Urhixidur]]
[[uk:Користувач:Urhixidur]]
[[uz:Foydalanuvchi:Urhixidur]]
&lt;!--- These do not work:
[[commons:User:Urhixidur]]
[[meta:User:Urhixidur]]
---&gt;</text>
      <sha1>8311cjmm7gzqeze9tk4isfblfb3a9qw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>João Bernardo Vieira</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21796</id>
    <revision>
      <id>1312043</id>
      <parentid>1031871</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1312043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="881" sha1="e0bsjdaeu5xgk55ti8dkqzw3e0dubtr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba pholaiteoir é '''João Bernardo Vieira''' ([[27 Aibreán]] [[1939]] - [[2 Márta]] [[2009]]). Ghlac sé mionn oifige mar Uachtarán [[Guine-Bhissau|Ghuine-Bhissau]] ar an 29 Meán Fómhair 1994.

Dúnmharaíodh é i [[Bissau|mBissau]] ar an [[2 Márta]] [[2009]], tar éis ionsaí ar a theach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.rte.ie/news/2009/0302/guineabissau.html|teideal=President of Guinea-Bissau assassinated|dáta=2 Márta 2009}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

* [http://africanelections.tripod.com/gw.html Elections in Guinea-Bissau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709032045/http://africanelections.tripod.com/gw.html |date=2011-07-09 }} {{en}}

{{Síol}}

{{DEFAULTSORT:Vieira, Joao Bernardo}}
[[Catagóir:Básanna in 2009]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1939]]
[[Catagóir:Polaiteoirí]]</text>
      <sha1>e0bsjdaeu5xgk55ti8dkqzw3e0dubtr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gofraid Mac Meic Arailt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27740</id>
    <revision>
      <id>1312026</id>
      <parentid>1292624</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir:11ú haois in Éirinn</comment>
      <origin>1312026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2104" sha1="3hml9rbyvthpuvj68k4xgpecjxqvsz8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba rialtóir Gall-Ghaelach é '''Gofraid Mac Meic Arailt''' nó Gofraid Méranech (''Béarla: Godred Crovan'')&lt;ref&gt;Seán Duffy, ‘Godred Crovan (d. 1095)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004&lt;/ref&gt; ar [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]], agus bhí sé ina Rí Inse Ghall agus Mhanann freisin, sa dara leath den [[11ú haois]]. Féadfaidh go gciallaíonn an buafhocal 'Crovan' &quot;lámh bhán&quot; (Meán-Ghaeilge:''crobh bhan'').&lt;!-- BÉARLA &lt;ref&gt;His other epithet, ''Méranech'', means &quot;furious&quot;, Crovan might also derive from Irish ''crúbach'', &quot;claw&quot;, or Old Norse ''kruppin'', &quot;cripple&quot;; Hudson, p. 173.&lt;/ref&gt; --&gt;

== Sinsearacht agus luathshaol ==
Thug fógra báis in Annála Tigernach ''Gofraid mac meic Araltdó'' mar ainm ar an Rí. Mar thoradh air sin, tá sé molta gur mac, nó nia é Gofraid, don rí Gall-Ghaelachan Ímar mac Arailt (''nó Ivar Haraldsson'') a bhí i mbun Baile Átha Cliath sna blianta ó 1038 go dtí 1046, agus go raibh sé ina nia don Rí Sitric (''Sigtrygg Silkbeard'') agus ina gharmhac do Amlaíb Mac Sitric nó Amlaib Cuarán (''Óláfr Sigtryggsson''). Tugann Annála Mhanann (Laidin: ''Chronica Regum Manniæ et Insularum'') le fios gur tháinig sé slán ó [[Cath Dhroichead Stamford|Chath Dhroichead Stamford]] sa bhliain 1066 agus gur theith sé in éineacht le Godred Sigtryggsson, a bhí ag an am sin ina Rí Inse Ghall agus Mhanann.

Tá taifid sna hAnnála Éireannacha go raibh Gofraid faoi ghéillsine Rí Bhaile Átha Cliath, [[Murchad Mac Diarmata]].

Fuair Godred Sigtryggsson agus Murchad araon bás sa bhliain 1070, agus chuaigh riail Oileán Mhanann ar aghaidh chuig Fingal mac Godred.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Gofraid Mac Meic Arailt}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 11ú haois]]
[[Catagóir:Básanna i 1095]]
[[Catagóir:11ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Básanna de bharr galair]]
[[Catagóir:Daoine as Oileán Mhanann]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Ríthe na hÉireann]]</text>
      <sha1>3hml9rbyvthpuvj68k4xgpecjxqvsz8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312030</id>
      <parentid>1312026</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <origin>1312030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2073" sha1="em0jiql4zyscrnj7sw6ooorj8s77r9n" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba rialtóir Gall-Ghaelach é '''Gofraid Mac Meic Arailt''' nó Gofraid Méranech ({{lang-en|Godred Crovan}})&lt;ref&gt;Seán Duffy, ‘Godred Crovan (d. 1095)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004&lt;/ref&gt; ar [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]], agus bhí sé ina Rí Inse Ghall agus Mhanann freisin, sa dara leath den [[11ú haois]]. Féadfaidh go gciallaíonn an buafhocal 'Crovan' &quot;lámh bhán&quot; (Meán-Ghaeilge:''crobh bhan'').&lt;!-- BÉARLA &lt;ref&gt;His other epithet, ''Méranech'', means &quot;furious&quot;, Crovan might also derive from Irish ''crúbach'', &quot;claw&quot;, or Old Norse ''kruppin'', &quot;cripple&quot;; Hudson, p. 173.&lt;/ref&gt; --&gt;

== Sinsearacht agus luathshaol ==
Thug fógra báis in Annála Tigernach ''Gofraid mac meic Araltdó'' mar ainm ar an Rí. Mar thoradh air sin, tá sé molta gur mac, nó nia é Gofraid, don rí Gall-Ghaelachan Ímar mac Arailt (''nó Ivar Haraldsson'') a bhí i mbun Baile Átha Cliath sna blianta ó 1038 go dtí 1046, agus go raibh sé ina nia don Rí Sitric (''Sigtrygg Silkbeard'') agus ina gharmhac do [[Amlaíb Cuarán]] nó Amlaíb Mac Sitric (''Óláfr Sigtryggsson''). Tugann Annála Mhanann ({{lang-la|Chronica Regum Manniæ et Insularum}}) le fios gur tháinig sé slán ó Chath Dhroichead Stamford sa bhliain 1066 agus gur theith sé in éineacht le Godred Sigtryggsson, a bhí ag an am sin ina Rí Inse Ghall agus Mhanann.

Tá taifid sna hAnnála Éireannacha go raibh Gofraid faoi ghéillsine Rí Átha Cliath, [[Murchadh mac Diarmada]].

Fuair Godred Sigtryggsson agus Murchad araon bás sa bhliain 1070, agus chuaigh riail Oileán Mhanann ar aghaidh chuig Fingal mac Godred.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Gofraid Mac Meic Arailt}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 11ú haois]]
[[Catagóir:Básanna i 1095]]
[[Catagóir:11ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Básanna de bharr galair]]
[[Catagóir:Daoine as Oileán Mhanann]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Ríthe na hÉireann]]</text>
      <sha1>em0jiql4zyscrnj7sw6ooorj8s77r9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aisteoir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28552</id>
    <revision>
      <id>1312038</id>
      <parentid>1230767</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Themeramisin</username>
        <id>74015</id>
      </contributor>
      <origin>1312038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="345" sha1="46i1ww61gfdsfazjac1veznop2vkh0y" xml:space="preserve">[[Íomhá:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|150px|mion|clé|An t-aisteoir Malaeach [[P. Ramlee]]]]
Is duine é/í ('''ban-''')'''aisteoir''' a bhfuil a mar ghairm aige nó aici.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Catcómhaoin |Actresses|Ban-aisteoirí}}
{{Catcómhaoin|Actors|Aisteoirí}}

[[Catagóir:Aisteoireacht| ]]

{{Siol-drámaíocht}}</text>
      <sha1>46i1ww61gfdsfazjac1veznop2vkh0y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312039</id>
      <parentid>1312038</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Themeramisin</username>
        <id>74015</id>
      </contributor>
      <origin>1312039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="rtymbucduh3j3tei4ve411ohut0m3o5" xml:space="preserve">Is duine é/í ('''ban-''')'''aisteoir''' a bhfuil a mar ghairm aige nó aici.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Catcómhaoin |Actresses|Ban-aisteoirí}}
{{Catcómhaoin|Actors|Aisteoirí}}

[[Catagóir:Aisteoireacht| ]]

{{Siol-drámaíocht}}</text>
      <sha1>rtymbucduh3j3tei4ve411ohut0m3o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naomh Fionnbarra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35307</id>
    <revision>
      <id>1312017</id>
      <parentid>1308703</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir:7ú haois in Éirinn</comment>
      <origin>1312017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4323" sha1="0wlns8bg4q2m5bfivbw43a8inw5v5uk" xml:space="preserve">[[Íomhá:Dublin Christ Church Cathedral Baptistery Window Saint Finbar 2012 09 26.jpg|mion|573x573px|Naomh Fionnbarra, Ard-Eaglais Chríost, [[Baile Átha Cliath|BÁC]]|clé]]{{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Easpag]] [[Corcaigh|Chorcaí]] agus [[ab]] ba ea '''Fionnbarra''' (550 – [[25 Meán Fómhair]] [[623]], b'fhéidir). Bhunaigh sé [[mainistir]] i g[[Corcaigh]], a d'éirigh ina lárionad mórcháiliúil léinn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://muscrai.wordpress.com/2015/12/18/naomh-fionnbarra-agus-gugan-barra/|teideal=Naomh Fionnbarra agus Gúgán Barra|údar=Muscraí|dáta=2015-12-18|language=ga|work=Múscraí|dátarochtana=2021-09-25}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==
Is dócha gur i mbaile fearainn na nGarrán&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/8299.aspx|teideal=An Garrán/Garranes|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-09-25}}&lt;/ref&gt; ([[Teampall Mártan]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/685|teideal=Teampall Mártan/Templemartin|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-09-25}}&lt;/ref&gt;), láimh le [[Droichead na Bandan]], a rugadh Naomh Fionnbarra sa seachtú haois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/mean-fomhair/naomh-fionnbarra-easpag.html|teideal=Naomh Fionnbarra, easpag: Meán Fómhair 25 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2021-09-25|archivedate=2020-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001120739/http://www.cumannnasagart.ie/mean-fomhair/naomh-fionnbarra-easpag.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/en/cbes/4921709/4892649/5190525|teideal=Naomh Fionnbarra|language=en|work=dúchas.ie|dátarochtana=2019-09-25}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Gougane Barra Oratory.jpg|clé|mion|[[Guagán Barra]]]]
Thriall Fionnbarra leis go Loch Irce, [[Guagán Barra]]. De réir cosúlachta chaith sé seal ansin ina dhíthreabhach agus tharla eachtraí go leor dó.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/ga/cbes/4921706/4892158/5187641|teideal=Naomh Fionnbarra|language=ga|work=dúchas.ie|dátarochtana=2021-09-25}}&lt;/ref&gt; (Tagann ainm an áit ó Naomh Fionnbarra.&lt;ref&gt;'''Barra''' — ainm pearsanta (an naomh), agus '''guagán''' — foirm áitiúil de '''gabhagán''' &lt; '''gabhag''', 'scoilt i gcarraig'.&lt;/ref&gt; Deirtear go raibh [[mainistir]] aige anseo).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/CorkCoCo/posts/2597754170243567|teideal=Fionnbarra|údar=Cork City Council|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;

Nuair a bhailigh deisceabail timpeall air, d’aistrigh sé go [[Corcaigh]], áit ar bhunaigh sé [[mainistir]], a bhí ina dhiaidh sin ina lárionad mórcháiliúil léinn.  Tharla eachtraí go leor dó.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://storiesfromthewaterside.ie/stories/abhann-na-laoi/|teideal=Abhann na Laoi - Stories from the waterside|language=en-GB|dátarochtana=2021-09-25}}&lt;/ref&gt;

== Nósanna ==
Tá luath lonnaíocht mainistreach i nGuagán Barra, síar ó [[Béal Átha an Ghaorthaidh|Bhéal Átha an Ghaorthaidh]] luaite le Naomh Fionnbarra.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.corkcoco.ie/sites/default/files/2019-01/Coip%20criochnaithe%20Ean%C3%A1ir%202019.pdf|teideal=PLEAN OIDHREACHTA MHÚSCRAÍ|údar=corkcoco.ie|dáta=2018|dátarochtana=2021|archivedate=2021-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210925225853/https://www.corkcoco.ie/sites/default/files/2019-01/Coip%20criochnaithe%20Ean%C3%A1ir%202019.pdf}}&lt;/ref&gt; Tagann na sluaite ar thurais oilithreachta gach bliain. Tá nósanna paidreoireachta le feiscint ag Aireagal Naomh Fionnbarra i nGuagán Barra inniu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.echolive.ie/corklives/arid-40180929.html|teideal=Toibreacha beannaithe á n-oscailt don phobal|údar=Tue, 15 Aug, 2017 - 23:33|dáta=2017-08-15|language=en|work=echo live|dátarochtana=2021-09-25}}&lt;/ref&gt;

== Naisc sheachtracha ==

* Finscéalta: [https://muscrai.wordpress.com/2015/12/18/naomh-fionnbarra-agus-gugan-barra/ Naomh Fionnbarra agus Gúgán Barra] (muscrai.wordpress.com, 2015)

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Fionnbarra Naomh}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 550]]
[[Catagóir:Básanna i 623]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Easpaig]]
[[Catagóir:Naoimh Éireannacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]</text>
      <sha1>0wlns8bg4q2m5bfivbw43a8inw5v5uk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naomh Feargal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35708</id>
    <revision>
      <id>1312002</id>
      <parentid>1292257</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6481" sha1="lbjd4njxaroexwfpvtzj4fv1mkyhnee" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Easpag|Eaglaiseach]] Éireannach agus [[réalteolaí]] ba ea '''Naomh Feargal''' (c. 700 – 27 Samhain 784 in [[Salzburg]]) nó '''Virgil''' nó '''Vigilius'''. Ba é ab [[Achadh Bhó]], [[easpag]] [[An Ostair|Osraí]] agus easpag Salzburg é.  

Ba mhór an cháil a bhí air de thairbhe a léinn agus a naofachta de&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/samhain/naomh-fearghal-easpag-samha.html|teideal=Feargal|údar=cumannnasagart.ie|dáta=|dátarochtana=2018}}{{Dead link|date=Aibreán 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;..  Tugadh “Aspal na [[Kärnten|Cairintia]]” air&lt;ref name=&quot;Warren1881&quot;&gt;{{cite book|author=Frederick Edward Warren|title=The Liturgy and Ritual of the Celtic Church|url=https://books.google.com/books?id=1YZbAAAAMAAJ&amp;pg=GBS.PA45|year=1881|publisher=Clarendon Press|page=45}}&lt;/ref&gt; agus “an [[Geoiméadracht|geoiméadraí]]” (.i. an [[Tíreolaíocht|tíreolaí]]). 

== Beatha ==
Ba de shliocht uasal é agus is dócha go bhfuair sé scolaíocht in [[Mainistir]] Oileán Í.&lt;ref&gt;Clancy, Thomas Owen and Márkus, Gilbert. ''Iona: The Earliest Poetry of a Celtic Monastery'', lch 17, Edinburgh, Edinburgh University, 1995&lt;/ref&gt; Mar seo a fhógraíonn ''Annála Ríochta Éireann'' a bhás in iontráil na bliana 784: “Fearghal .i. an geoiméadraí, ab Achadh Bhó, a d’éag sa Ghearmáin sa 30ú bliain dá easpagóideachta”.&lt;ref&gt;''Ferghil .i. an geometer, abb Achaidh Bó, d'écc san n-Germáinne san 30 bliadhain dia eapscopóid'': https://celt.ucc.ie/published/G100005A/index.html M784.8.&lt;/ref&gt; Tugadh “an geoiméadraí” air de bharr an eolais a bhí aige ar [[Tíreolaíocht|gheografaíocht]].&lt;ref name=stevens&gt;[http://www.ewtn.com/library/MARY/VIRGILIU.HTM Stevens, Clifford.''The One Year Book of Saints'', Our Sunday Visitor Publishing Division, Our Sunday Visitor, Inc., Huntington, Indiana]&lt;/ref&gt; 

[[File:St.Adolari - Empore 6 Virgil.jpg|thumb|deas|180px|Íomhá mheánaoiseach de Naomh Feargal (Virgilius)]]
D’fhág sé Éire timpeall na bliana 745 agus fonn air cuairt a thabhairt ar an [[An Talamh Naofa|Talamh Naofa]]. Ach chuir sé faoi sa [[An Fhrainc|Fhrainc]] agus é ina chomhairleoir ag Pippin Óg, Maor an Pháláis faoi Childeric III na Fraince. Is dócha gur bhain sé feidhm as &quot;Collectio canonum Hibernensis&quot; ([[dlí]] canónta na hÉireann) chun áitiú ar Pippin coisreacan a fháil sa bhliain 751 chun go n-aithneofaí é mar Pippin III tar éis athrí Childeric.&lt;ref&gt;Enright, M.J. Iona, Tara, and Soissons: ''The Origin of the Royal Anointing Ritual''. (Arbeiten zur Fruhmittelalterforschung, 17). Berlin and New York: Walter de Gruyter, 1985. lgh ix, 198&lt;/ref&gt; Bhain sé an Bhaváir amach ar chuireadh an Diúic Odilo agus bhunaigh mainistir Chiemsee. I gceann bliana nó dhó rinneadh ab mhainistir Naomh Peadar in Salzburg de. Bhí sé freagrach, mórán, as Críostaithe a dhéanamh de na Slavaigh Alpacha, agus chuir sé misinéirí chun na hUngáire.&lt;ref name=stevens/&gt;
[[Íomhá:Saint Virgilius Salzburg.jpg|clé|mion|Saint Virgilius, Salzburg]]
Agus é in Salzburg rinne sé conspóid le Naomh Boniface. Rinne [[sagart]] éigin duine a bhaisteadh le focail mhíchearta: &quot;Baptizo te in nomine patria et filia et spiritu sancta&quot; in áit  &quot;Baptizo te in nomine patris et filii et spiritus sancti&quot;. Mhaígh Feargal gur bhaisteadh ar fónamh é ach rinne Boniface gearán leis an b[[Pápa Zachary]]. Thaobhaigh Zachary le Feargal. 

Tamall ina dhiaidh sin chuir Boniface i leith Fheargail go raibh sé ag cothú easaontais idir Boniface féin agus an Diúc Odilo agus ag múineadh rudaí i dtaobh chruinneas an Domhain a bhí bunoscionn leis na Scrioptúir. Dúirt an Pápa dá mbeadh sé cruthaithe gur chreid Feargal i ndomhan eile mar a raibh daoine eile ina gcónaí gur chóir é a dhíbirt as an Eaglais.&lt;ref&gt;''[[Monumenta Germaniae Historica|MGH]]'', Epistolae Selectae, 1, 80, lgh 178–9 [http://www.dmgh.de/]; aistriúchán Béarla in M. L. W. Laistner, ''Thought and Letters in Western Europe'', lgh 184–5.; féach freisin Jaffe, ''Biblioth. rerum germ.'', III, 191&lt;/ref&gt;  

Is léir go raibh baint ag an scéal le fadhb pheaca an tsinsir agus leis an slánú uilíoch; agus gur éirigh le Feargal a chruthú nach sé ag sárú na Scrioptúr. B’fhéidir gur shíl Boniface dá mbeadh daoine sna fritíortha nár de shliocht Ádhaimh iad agus nach mbeidís slánaithe ag [[Íosa Críost|Críost]].&lt;ref&gt;[http://www.newadvent.org/cathen/15353d.htm]Turner, William (1912). &quot;St. Vergilius of Salzburg&quot;. In Herbermann, Charles. ''Catholic Encyclopedia''. 15. New York: Robert Appleton&lt;/ref&gt;

Tar éis mhairtíreacht Boniface, rinneadh Easpag Salzburg d’Fheargal sa bhliain 766 nó 767&lt;ref&gt;754, de réir Cumann na Sagart &lt;nowiki&gt;http://www.cumannnasagart.ie/samhain/naomh-fearghal-easpag-samha.html&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;, agus lean sé air ag neartú na Críostaíochta sna tailte Gearmánacha, go háirithe sa [[Kärnten|Chairintia]].&lt;ref&gt;ibid.&lt;/ref&gt; Is dócha gur cailleadh é in Salzburg ar 27 Samhain 784.

==Urraim==

Tugtar urraim do mar naomh san Eaglais Cheartchreidmeach agus san Eaglais Chaitliceach. Sa bhliain 1233 naomhainmnigh an Pápa Gréagóir IX é.&lt;ref name=stevens/&gt; Maíonn Rettberg (''Kirchengesch. Deutschlands'', II, 236) gur dócha go bhfuair sé a theagasc faoin Domhan a bheith ina chomhchruinneán ó na seantíreolaithe agus gur fhág iomraimh na hÉireann a rian ar a thuairim go raibh fritíortha ann.  
[[Íomhá:Virgilius.jpg|clé|mion|Virgilius ó Salzburg, Pfarrkirche Liesing (Wien 23)]]

==Féach freisin==

* [[Modestus (Aspal na Carantáine)]]

== Foinsí ==

*Laistner, M.L.W. ''Thought and Letters in Western Europe: A.D. 500 to 900'', 2nd. ed. Ithaca: Cornell Univ. Pr., 1955. {{ISBN|0-8014-9037-5}}

==Naisc sheachtracha==

*[http://www.ewtn.com/library/MARY/VIRGILIU.htm Saint Virgilius] ó leabharlann EWTN

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Feargal Naomh}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]]
[[Catagóir:Básanna i 784]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:8ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Daoine Ostaracha]]
[[Catagóir:Easpaig]]
[[Catagóir:Matamaiticeoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Misinéirí]]
[[Catagóir:Naoimh Éireannacha]]
[[Catagóir:Réalteolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha]]</text>
      <sha1>lbjd4njxaroexwfpvtzj4fv1mkyhnee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bundúchasaigh Mheiriceá</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38311</id>
    <revision>
      <id>1312076</id>
      <parentid>1286853</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4807" sha1="l0jhl2vrzixie6lqfgstbm4o7i475hb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}Daoine dúchasacha [[Críocha Mheiriceá|Chríocha Mheiriceá]] iad '''na hIndiaigh Mheiriceá''' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Indiaigh%20Mheirice%C3%A1/ga/|teideal=&quot;Indiaigh Mheiriceá&quot;|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-05-31}}&lt;/ref&gt;, nó '''na Meiriceánaigh Dhúchasacha''' nó fiú '''na bundúchasaigh Mheiriceá'''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.potafocal.com/beo/?s=native+american|teideal=Pota Focal {{!}} native american|language=en|work=Pota Focal|dátarochtana=2020-05-31}}&lt;/ref&gt; 

[[Íomhá:Sitting Bull.jpg|thumb|[[Tatanka Iyotanka]] ({{Lang-en|Sitting Bull}}), duine de na Meiriceánaigh Dúchasacha|clé|395x395px]]
[[Íomhá:Mayan 'Saint' Maximón with offerings, guarded by a brotherhood in Santiago Atitlán, Guatemala.jpg|mion|Naomh Maximon, dia de chuid na [[Máigheach]]|clé|220x220px]]
[[Íomhá:Map of Indigenous Peoples and Cultural Areas of the Americas.svg|clé|mion|286x286px|[[Léarscáil]]]]

== Stair ==
Deoire eolaithe gur tháinig na Meiriceánaigh Dhúchasacha go dtí [[Meiriceá Thuaidh]] ón t[[An tSibéir|Sibéir]] timpeall 15,000 RC ar a laghad. Ach le déanaí, tá fianaise ann go raibh Meiriceánaigh Dhúchasacha i Meiriceá Thuaidh timpeall 130,000 RC.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cbc.ca/beta/news/technology/humans-north-america-130000-1.4086109|teideal=Study suggests humans were in North America 100,000 years earlier than believed|údar=cbc.ca|dáta=2017|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barbara Alice Mann, '''Iroquoian Women: The Gantowisas''' (Boston: Peter Lang, 2000), 35.&lt;/ref&gt;

Bhí timpeall 100 milliún duine ina gcónaí i Meiriceá Thuaidh agus [[Meiriceá Theas]] sa bhliain 1492. I [[Meicsiceo]] agus i b[[Peiriú]], bhí cathracha móra ann. Bhí timpeall 300,000 duine ina gcónaí i d[[Tenochtitlán]], an phríomhchathair [[Astacach]].

== Coilíniú ==
Tháinig [[Críostóir Colambas]] go dtí an [[Muir Chairib]] sa bhliain [[1492]]. Bhí sé i mbun feachtas cinedhíothach i gcoinne na Taíno, agus fuair 95 faoin gcéad de na Taíno bás.  

Tháinig na Sasanaigh sa bhliain 1584 agus rinneadar campa ar Oileán Roanoke. Ar dtús, bhí na bundúchasaigh an-chairdiúil leo. Thóg na Sasanaigh beirt bhundúchasaigh thar n-ais go Sasana leo darbh ainm Wanchese agus Manteo. 

Tháinig na Sasanaigh thar n-ais aríst sa bhliain 1585 chun coilíneacht a cruthú ar Oileán Roanoke. Chuadar ar thuras taiscéalaíochta go [[Aquascogoc]]. Tar éis bualadh leis na Bundúchasaigh sa sráidbhaile ann, shíl na Sasanaigh gur ghoid iad cupán airgid uathu. Scrios na taiscéalaithe an sráidbhaile go hiomlán agus theith na Bundúchasaigh.

Thug na Bundúchasaigh faoi ndeara go raibh go leor acu ag fáil bháis tar éis bualadh leis na Sasanaigh. Ní raibh taithí ag a gcórais imdhíonachta le bolgach nó leis an fliú faraor agus chruthaigh sé an-chuid fadhbanna leo. 

Ag an deireadh, theip an choilíneach ar Oileán Roanoke agus bhí an caidreamh idir na Bundúchasaigh agus na Sasanaigh lagaithe go mór. Cruthaigh na Sasanaigh coilíneacht nua sa bhliain 1607 agus thug siad an t-ainm Baile Shéamais ([[Jamestown, Virginia|Jamestown]]) air. Sna blianta ina dhiadh sin, bhí tionchar an choilínithe ar na Bundúchasaigh Mheiriceá go millteach.

Sa bhliain 1700, ní raibh fágtha ach b'fhéidir 12 milliún bundúchasach.&lt;ref&gt;Ibid.&lt;/ref&gt;
== Inniu ==
Tá timpeall 61 milliún Meiriceánach Dúchasach ann inniu. Tá siad ag dul i ngleic le [[ciníochas]], leithcheal agus imeallú.

== Éire agus na Chéad Náisiúin ==
Is clár faisnéise ceannródaíoch é ''Éire agus Na Chéad Naisiúin'' ina nochtar scéal nár insíodh fós faoin phlé a bhí ag Éireannaigh leis na Chéad Náisiúin i Meiriceá Thuaidh. Mar scannán bóthair trasna na Stát Aontaithe a cruthaíodh an scannán mealltach seo ina bhfuil dhá pheirspictíocht. Scrúdaítear taithí inimircigh na hÉireann trínár lionsa féin agus trí lionsa na ndaoine dúchasacha a raibh tionchar ag ár dteacht ann orthu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/09/eire-agus-na-chead-naisiuin/|teideal=Éire agus na Chéad Náisiúin|údar=Eagarthóir|dáta=2025-09-12|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2025-10-12}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Tarbh ina Shuí]]
* [[Astacach]], [[Aruacach]], [[Ailiútaigh]], [[Algancach]]
* [[Beothuk]]
* [[Cióbha]], [[na Ceatsuaigh]], [[Cairibeach]], [[Cómáinsí]], [[Craíoch]]
* [[Guaránach]]
* [[Hóipeach]]
* [[Incigh]]
* [[Máigheach]], [[Móháic]]
* [[Navachóigh]]
* [[Óisibis]], [[na hOilmicigh]]
* [[Seiricíoch]], [[Sioiseoiní]], [[Suíúigh]]
* [[Típí]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

==Naisc sheachtracha==

[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá| ]]
[[Catagóir:Grúpaí eitneacha i Stáit Aontaithe Mheiriceá]]</text>
      <sha1>l0jhl2vrzixie6lqfgstbm4o7i475hb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hóipigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39095</id>
    <revision>
      <id>1312093</id>
      <parentid>1286868</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="680" sha1="cpcaxud57i3es4dqrh77qvqp3ozks1k" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
[[Íomhá:Hopi.jpg|deas|250px|thumb|Hóipeach]]
Is dream eitneach [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánaigh Dhúchasacha]] iad na '''Hóipigh'''.&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/H%C3%B3ipeach/|title=“Hóipeach” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-05-28}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-eitni}}
{{Síol-us}}

[[Catagóir:Arizona]]
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:California]]</text>
      <sha1>cpcaxud57i3es4dqrh77qvqp3ozks1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cómáinsí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39097</id>
    <revision>
      <id>1312086</id>
      <parentid>1286861</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="891" sha1="3vsijcqr19edw1mhza1zi3z9o90djp2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
Is dream eitneach [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánach Dúchasach]] iad na '''Cómáinsí''' (Comanche: Nʉmʉnʉʉ) a shíolraíonn ó na [[Machairí Móra]] in iarthuaisceart [[Texas]], oirthear [[Nua-Mheicsiceo]], oirdheisceart [[Colorado]], iardheisceart [[Kansas]], iarthar [[Oklahoma]] agus tuaisceart [[Chihuahua (Stát)|Chihuahua]]. I Stáit Aontaithe Mheiriceá an lae inniu, tugtar aitheantas oifigiúil orthu mar an Náisiún Cómáinsí le ceanncheathrú acu i [[Lawton, Oklahoma]].

&quot;Tiarnaí na Machairí Móra&quot; a thugtaí orthu. Síolraíonn ainm na treibhe ón teideal a thug na h[[Ute]] orthu: kɨmantsi (&quot;namhaid&quot;).

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-eitni}}
{{Síol-us}}

[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Oklahoma]]</text>
      <sha1>3vsijcqr19edw1mhza1zi3z9o90djp2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Craígh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39100</id>
    <revision>
      <id>1312087</id>
      <parentid>1286862</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="484" sha1="cr9pnxlafxozlekcd1qp3ksdrl0x5dw" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
[[Íomhá:Mähsette Kuiuab Chief of the Cree indians 0022v.jpg|clé|300x300px|mion|Craíoch]]
Is dream eitneach [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánaigh Dhúchasacha]] iad na '''Craígh'''. 

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-eitni}}
{{Síol-ceanada}}
{{Síol-us}}

[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Ceanada]]
[[Catagóir:Montana]]</text>
      <sha1>cr9pnxlafxozlekcd1qp3ksdrl0x5dw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cióbha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39101</id>
    <revision>
      <id>1312085</id>
      <parentid>1286860</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="352" sha1="ca9x0ppbcns9xwsl50l63y9ouuase96" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
Is dream eitneach [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánaigh Dhúchasacha]] iad na '''Cióbha'''.  

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-eitni}}
{{Síol-us}}

[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Oklahoma]]</text>
      <sha1>ca9x0ppbcns9xwsl50l63y9ouuase96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sioiseoiní</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39102</id>
    <revision>
      <id>1312100</id>
      <parentid>1286885</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="595" sha1="l8fvcbemz1erblsz2lrve40nyi2ubef" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
[[Íomhá:Rabbit-Tail.jpg|clé|250px|mion|Sioiseoiní]]
Is dream eitneach [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánaigh Dhúchasacha]] iad na '''Sioiseoiní''' ''([[Béarla]]: Shoshone)''. Tá baint acu le Idaho, Wyoming, Nevada agus Utah. 

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-eitni}}
{{Síol-us}}

[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:California]]
[[Catagóir:Idaho]]
[[Catagóir:Nevada]]
[[Catagóir:Oregon]]
[[Catagóir:Utah]]
[[Catagóir:Wyoming]]</text>
      <sha1>l8fvcbemz1erblsz2lrve40nyi2ubef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Algancaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39104</id>
    <revision>
      <id>1312082</id>
      <parentid>1286857</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="551" sha1="ptxdctpucn7webdujy5lrfg541j3bws" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
[[Íomhá:Algonquins.jpg|267x267px|thumb|Algancach|clé]]
Is dream eitneach [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánaigh Dhúchasacha]] iad na h'''Algancaigh'''. Labhraíonn cuid acu [[Teangacha Algóinciacha|Algóincis]].

==Féach freisin==  
*[[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]
==Tagairtí== 
{{reflist}}

{{Síol-eitni}}
{{Síol-ceanada}}
{{Síol-us}}

[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Ceanada]]
[[Catagóir:Grúpaí eitneacha i Stáit Aontaithe Mheiriceá]]</text>
      <sha1>ptxdctpucn7webdujy5lrfg541j3bws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312105</id>
      <parentid>1312082</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="488" sha1="mb4y2ywhjzm40l1ny6oty98a66z5qnk" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
[[Íomhá:Algonquins.jpg|267x267px|thumb|Algancach|clé]]
Is dream eitneach [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánaigh Dhúchasacha]] iad na h'''Algancaigh'''. Labhraíonn cuid acu [[Teangacha Algóinciacha|Algóincis]].

==Féach freisin==  
*[[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]
==Tagairtí== 
{{reflist}}

{{Síol-eitni}}
{{Síol-ceanada}}
{{Síol-us}}

[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Ceanada]]</text>
      <sha1>mb4y2ywhjzm40l1ny6oty98a66z5qnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seiricíoch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39108</id>
    <revision>
      <id>1312073</id>
      <parentid>1286884</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2754" sha1="qdiwnqp6q70sl0buo4edpemjaa2db0k" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna‎}}
[[Íomhá:Great seal of the cherokee nation.svg|clé|mion|220x220px]]
[[Íomhá:Museum of the Cherokee Indian - October 2023 - Sarah Stierch 03.jpg|clé|mion|293x293px|Iarsmalann]]
Treibh de chuid na [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánach Dúchasach]] iad na '''Seiricígh'''&lt;ref&gt;i mBéarla, Cherokee&lt;/ref&gt; (/ˈtʃɛrəkiː/; [[Seiricis]] : ᎠᏂᏴᏫᏯᎢ, rómánaithe: Aniyvwiyaʔi, nó Seiricis: ᏣᎳᎩ, rómánaithe: Tsalagi). Tá sé ar cheann de na treibheanna is mó sa tír agus fréamhacha stairiúla acu in iardheisceart [[North Carolina]], oirdheisceart [[Tennessee]], iarthar [[South Carolina]], oirthuaisceart [[Georgia]] agus oirthuaisceart Alabama. 

Tá tuairim amháin ann - ó chuntas béaloidis le fírinne - a dhearbhaíonn gur tháinig na Seiricígh aduaidh ó réigiún na [[Na Lochanna Móra|Lochanna Móra]], áit ina raibh pobail Iorócuacha eile lonnaithe. Tá scoláirí an lae inniu den tuairim go síolraíonn an treibh ón réigiún Apaláiseach.

Agus an 19ú haois ann, bhí na Seiricígh ar cheann den Chúig Treibh “Sibhialaithe”, ós rud é agus go raibheadar ag dul i mbun feirmeoireachta agus a bheith seasta in aon áit amháin. Bhí cuid bheag de chultúr agus teicneolaíocht na nEorpach ag dul go mór i gcion orthu chomh maith.

Sa lá atá inniu ann, aithnítear trí threibh Seiricíocha: ceann oirthear i North Carolina, ceann aontaithe Keetoowah in Oklahama agus an [[Náisiún Seiricíoch]] in Oklahoma. Tá ceanncheathrú acu i d[[Tahlequah, Oklahoma]]. 

Tá an teanga Seiricis mar chuid den ghrúpa Iorócuach.

== Féach freisin ==

* [[Patrick M. Foley]], staraí as [[Corca Dhuibhne]].  B'fhéidir go raibh Foley ag plé le smuigleáil alcóil sna 1920idí.  Bhí Oklahoma, áit a dúnmharaíodh é, faoi scáth an fhoréigin ag an am.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/maru-agus-misteir-i-sceal-a-thosaigh-gcorca-dhuibhne-agus-ar-thainig-crioch-leis-in-oklahoma/|teideal=Marú agus mistéir i scéal a thosaigh gCorca Dhuibhne agus ar tháinig críoch leis in Oklahoma|údar=Pól Ó Muirí|dáta=7 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/ie/2026/04/30/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtaionn-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola - clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtaíonn rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Emily Burns / RTÉ|dáta=2026-04-30|language=ga-IE|work=RTÉ|dátarochtana=2026-05-03}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Alabama]]
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Carolina Thuaidh]]
[[Catagóir:Georgia]]
[[Catagóir:Oklahoma]]</text>
      <sha1>qdiwnqp6q70sl0buo4edpemjaa2db0k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312078</id>
      <parentid>1312073</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2792" sha1="2zsh5k6zpulp4yik8m5g9xiuz9mzjeb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna‎}}
[[Íomhá:Great seal of the cherokee nation.svg|clé|mion|220x220px]]
[[Íomhá:Museum of the Cherokee Indian - October 2023 - Sarah Stierch 03.jpg|clé|mion|293x293px|Iarsmalann]]
Treibh de chuid na [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánach Dúchasach]] iad na '''Seiricígh'''&lt;ref&gt;i mBéarla, Cherokee&lt;/ref&gt; (/ˈtʃɛrəkiː/; [[Seiricis]] : ᎠᏂᏴᏫᏯᎢ, rómánaithe: Aniyvwiyaʔi, nó Seiricis: ᏣᎳᎩ, rómánaithe: Tsalagi). Tá sé ar cheann de na treibheanna is mó sa tír agus fréamhacha stairiúla acu in iardheisceart [[North Carolina]], oirdheisceart [[Tennessee]], iarthar [[South Carolina]], oirthuaisceart [[Georgia]] agus oirthuaisceart Alabama. 

Tá tuairim amháin ann - ó chuntas béaloidis le fírinne - a dhearbhaíonn gur tháinig na Seiricígh aduaidh ó réigiún na [[Na Lochanna Móra|Lochanna Móra]], áit ina raibh pobail [[Iroquois|Iorócuacha]] eile lonnaithe. Tá scoláirí an lae inniu den tuairim go síolraíonn an treibh ón réigiún Apaláiseach.

Agus an 19ú haois ann, bhí na Seiricígh ar cheann den Chúig Treibh “Sibhialaithe”, ós rud é agus go raibheadar ag dul i mbun feirmeoireachta agus a bheith seasta in aon áit amháin. Bhí cuid bheag de chultúr agus teicneolaíocht na nEorpach ag dul go mór i gcion orthu chomh maith.

Sa lá atá inniu ann, aithnítear trí threibh Seiricíocha: ceann oirthear i North Carolina, ceann aontaithe Keetoowah in Oklahama agus an Náisiún Seiricíoch in Oklahoma. Tá ceanncheathrú acu i d[[Tahlequah, Oklahoma]]. 

Tá an teanga Seiricis mar chuid den ghrúpa [[Iroquois|Iorócuach]].

== Féach freisin ==

* [[Patrick M. Foley]], staraí as [[Corca Dhuibhne]].  B'fhéidir go raibh Foley ag plé le smuigleáil alcóil sna 1920idí.  Bhí Oklahoma, áit a dúnmharaíodh é, faoi scáth an fhoréigin ag an am.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/maru-agus-misteir-i-sceal-a-thosaigh-gcorca-dhuibhne-agus-ar-thainig-crioch-leis-in-oklahoma/|teideal=Marú agus mistéir i scéal a thosaigh gCorca Dhuibhne agus ar tháinig críoch leis in Oklahoma|údar=Pól Ó Muirí|dáta=7 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/ie/2026/04/30/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtaionn-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola - clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtaíonn rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Emily Burns / RTÉ|dáta=2026-04-30|language=ga-IE|work=RTÉ|dátarochtana=2026-05-03}}&lt;/ref&gt;

* [[Iroquois]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Alabama]]
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Carolina Thuaidh]]
[[Catagóir:Georgia]]
[[Catagóir:Oklahoma]]</text>
      <sha1>2zsh5k6zpulp4yik8m5g9xiuz9mzjeb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Friotaíocht agus seoltas leictreach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48431</id>
    <revision>
      <id>1312057</id>
      <parentid>1261444</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T23:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13649" sha1="j5hy95zgidjddpt2h37aqxl7xqe29ik" xml:space="preserve">[[Íomhá:Resistance Water.webm|mion|Físeán:  turgnamh ]]
[[Íomhá:Ohm's Law. (- 3 Simple Examples).webm|mion|Físeán:  [[Dlí Ohm]]]]
[[File:ResistanceHydraulicAnalogy.svg|thumb|Cuireann an analach hiodrálach sruth leictreach ag sreabhadh trí shreang i gcomparáid le uisce ag sreabhadh trí phíopaí. Nuair a líontar píopa (ar chlé) le gruaig (ar dheis), tógann sé brú níos mó chun an sreabhadh céanna uisce a bhaint amach. Is cosúil lena chéile iad, ag brú sruth leictreach trí fhriotaíocht mhór, agus ag brú uisce trí phíopa atá sáinnithe le gruaig: Éilíonn sé brú níos mó (fórsa leictreachluaisneach) chun an sreabhadh céanna a thiomáint (sruth leictreach)]][[File:Metal_film_resistor.jpg|thumb|250px|[[Friotóir]] 65 Ω, arna n-aithint ag [[dathchód leictreonach|dhathchód leictreonach]] (gorm-uaine-dubh-ór). D'fhéadfaí [[óm-mhéadar]] a úsáid chun an luach a fhíorú.]]Is éard is '''friotaíocht leictreach''' ann, ná an cóimheas idir an [[difríocht poitéinsil]] nó an [[difríocht poitéinsil|d.p.]] trasna [[seoltóir leictreach|seoltóra]] agus an [[sruth leictreach|sruth]] a sreabhann tríd; is í an chainníocht inbhéartach, sé sin '''an seoltacht leictreach''', ná an méid lucht a ritheann tríd in aghaidh an tsoicind. Comhroinneann friotaíocht leictreach roinnt cosúlachtaí choincheapúil le tuairim mheicniúil na [[frithchuimilt|frithchuimilte]]. Úsáidtear an tsiombail R di, agus is é aonad [[SI]] na friotaíochta leictrigh ná an t-óm (Ω), in ómós don fhisiceoir Gearmánach, Georg Simon Ohm. Tomhaistear seoltacht leictreach i Simín leis an tsiombail 'S'.

Bíonn friotaíocht réada, le trasghearradh aonfhoirmeach, i gcomhréir lena fhriotach agus a fhaid, agus i gcomhréir go inbhéartach lena achar trasghearrthach.
Léiríonn gach saghas ábhar friotaíocht áirithe, ach amháin [[Forsheoltacht|forsheoltóirí]], a bhfuil friotaíocht 'náid' acu.

Sainmhínítear friotaíocht (R) réada mar an cóimheas idir an [[voltas]] trasna air (V) agus an [[sruth leictreach|sruth]] tríd (I), cé go bhfuil an seoltacht leictreach (G) ina inbhéartach. 

:&lt;math&gt;R = {V\over I}, \qquad G = {I\over V}, \qquad G = \frac{1}{R}&lt;/math&gt;

I dtaca le raon leathan d'ábhair agus coinníollacha, bíonn  'V' agus 'I' i comhréir go díreach lena chéile, agus dá bhrí sin, bíonn 'R' agus 'G' tairiseach. Tugtar [[Dlí Ohm]] ar an tairiseach seo, agus glaoitear &quot;ómach&quot; ar ábhar a shásann é.

I gcásanna eile, mar shampla, i gcomhair [[dé-óid|dé-óide]] nó [[cadhnra|cadhnra]], ní bhíonn 'V' agus 'I' tairseach go díreach, nó i mbriathra eile, níl an cuar I-V ina líne dhíreach tríd an túsphointe, agus ní sheasann Dlí Ohm. Sa chás seo, ní fhónann na coincheapa 'friotaíocht' agus 'seoltacht', agus bíonn sé níos deacra iad a shainiú. Uaireanta, bíonn an cóimheas I-V fós úsáideach, agus tagraítear dó mar &quot;friotaíocht chordúil&quot; nó  &quot;friotaíocht statach&quot;,  mar go bhfreagraíonn sé d'fhána corda idir an túsphointe agus an cuar I-V. I gcásanna eile, b'fhéidir go mbeadh an díorthach &lt;math&gt; \frac{dV}{dI} \,\!&lt;/math&gt; níos úsáidí; agus glaoitear an  'fhriotaíocht dhifreálach' uirthi.

== Réamhrá ==
San analach hiodrálach, bíonn sruth leictreach ag sreabhadh trí shreang (nó friotóir) cosúil le uisce ag sreabhadh trí phíopa, agus bíonn an titim voltais trasna na sreinge cosúil leis an titim brú a bhrúann an t-uisce tríd an phíopa. Bíonn seoltas i gcomhréir le méid an tsrutha i gcomhair brú ar leith, agus tá friotaíocht i gcomhréir le méid an bhrú a bhíonn ag teastáil  chun sruth áirithe a bhaint amach. (Tá seoltacht agus friotaíocht dlí i gcomhréir deilíneach lena a chéile.)

Is í an ''difríocht'' voltais (i.e. an difríocht voltais idir thaobh amháin an fhriotóra agus an taobh eile), ní an voltas féin, a sholáthraíonn an fórsa tiomána a bhrúann an sruth tríd an an fhriotóir. Bíonn sé mar an gcéanna san hiodrálaic: Cinneann an difríocht brú idir dhá thaobh den píopa, ní an brú é féin, méid an tsruth tríd. Mar shampla, d'fhéadfadh go mbeadh mórbhrú uisce os cionn an phíopa, a dhéanann iarracht an t-uisce a bhrú síos tríd an phíopa. Ach d'fhéadfadh go mbeadh mórbhrú uisce chomh mór leis faoi bhun an phíopa, a dhéanann iarracht an t-uisce a bhrú ar ais suas tríd an phíopa. Má tá na brúnna seo comhionanna lena chéile, ní bheidh aon sreabhadh uisce. (San íomhá ar dheis, tá brú an uisce faoi bhun an píopa a náid.)

Go príomha, cinneann dhá fhachtóir: céimseata (cruth) agus ábhair, friotaíocht agus seoltas sreinge, friotóra, nó eiliminte eile.

Tá céimseata tábhachtach, toisc go mbíonn sé níos deacra uisce a bhrú trí phíopa fada, caol, ná trí phíopa leathan, gearr. Ar an bhealach céanna, bíonn friotaíocht ag sreang fhada thanaí chopair  níos airde (seoltacht níos ísle) ná sreang ghearr thiubh chopair.

Bíonn ábhair tábhachtach chomh maith. Má líontar píopa le gruaig, tógtar brú níos mó chun an sreabhadh céanna uisce a bhaint amach. i gcomparáid le píopa gan gruaig ach leis an chruth agus mhéid céanna. Ar an gcuma chéanna, is féidir le [[Leictreon|leictreoin]] sreabhadh faoi shaoirse agus go héasca trí sreang [[Copar|chopair]], ach ní féidir leo sreabhadh chomh héasca trí shreang chruach den cruth agus méid céanna, agus go bunúsach ní féidir leo sreabhadh trí [[inslitheoir]] cosúil le rubar, beag beann ar a mhúnlú. Baineann an difríocht idir, copar, [[Cruach (miotal)|cruach]], agus [[rubar]] lena struchtúr micreascópach agus cumraíocht na leictreon, agus tomhaistear é le hairí a dtugtar [[friotachas]] air.

==Seoltóirí agus friotóirí==
Tugtar friotóir ar phíosa d'ábhar insheolta, le friotaíocht ar leith, a n-úsáidtear i gciorcad. Déantar seoltóirí as ábhair ard-sheolta, cosúil le miotail, ach go hairithe [[copar]] agus [[alúmanam]]. Ar an lámh eile, déantar friotóirí as raon leathan d'ábhair ag brath ar fhachtóirí mar an fhriotaíocht a bhí ag iarraidh, an méid  fuinnimh gur gá a bheith scaipthe, beachtas, agus costas.
==Dlí Ohm==
[[File:FourIVcurves.svg|thumb|500px|Na sainchomharthaí srutha-voltais de cheithre ghléas: Dhá [[friotóir|fhriotóir]],  [[dé-óid]], agus [[Bataire|cadhnra (leictreach)]]. Is í an ais chothrománach ná an [[titim voltais]], is í an ais ingearach ná an [[sruth leictreach]]. Comhlíontar dlí Ohm nuair a bhíonn an graf ina líne dhíreach tríd an bhunphointe. Dá bhrí sin, tá an dá fhriotóir &quot;ómach&quot;, ach amháin an dé-óid agus cadhnra.]]

Is éard is an [[dlí Ohm]] ann ná dlí eimpíreach a deir go mbíonn, ag teocht thairiseach, an sruth ''I'', trí sheoltóirí áirithe (miotail den chuid is mó) i gcomhréir dhíreach leis an difríocht poitéinsil ''V'' trasna orthu:&lt;math&gt;V \propto I&lt;/math&gt;. 
(Tá ''V'' i gcomhréir go díreach le ''I''). Ní bhíonn an dlí seo fíor i gcónaí: Mar shampla, tá sé bréagach do dhé-óidí, chadhnraí, srl. Mar sin féin, tá sé fíor le comhfhogasú-mhaith le haghaidh sreang agus friotóirí (ag glacadh leis go mbíonn na coinníollacha eile, lena n-áirítear teocht, tairseach). Tugtar &quot;ómach&quot; ar ábhair nó rudaí ina mbíonn dlí Ohm fíor, agus deirtear faoi rudaí nach mbíonn de réir dlí Ohm go bhfuil siad &quot;neamh-ómach&quot;.

==Baint le friotachas agus seoltacht==
[[File:Resistivity geometry.png|thumb|Píosa d'ábhar sainfhriotaíoch le teagmhálacha leictreacha ar an dá fhoircinn.]]
Braitheann friotaíocht réada go príomha ar dhá fhachtóir: an t-ábhar as a bhfuil sé déanta, agus a chruth. I gcomhair ábhair áirithe, bíonn an an friotaíocht i gcomhréir hinbhéartach leis an achar trasghearrtha, mar shampla, tá friotaíocht níos ísle ag sreang thiubh chopair ná a chomhionann sreinge atá tanaí. Chomh maith leis sin, le haghaidh ábhair áirithe, bíonn an fhriotaíocht comhréireach leis an fad, mar shampla, tá friotaíocht níos airde ag sreang chopair ná a chomhionann atá gearr. Is féidir, mar sin, an fhriotaíocht R agus an seoltas G de tiománaí de sheoltóir le trasghearradh aonfhoirmeach, a ríomh mar

  &lt;math&gt;R = \rho \frac{\ell}{A},&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;G= \sigma \frac{A}{\ell}.&lt;/math&gt;

i gcás gur &lt;math&gt;\ell&lt;/math&gt; fad an seoltóra, tomhaiste i méadair [ m ], gurb é A achar trasghearrtha an seoltóra tomhaiste i méadar cearnach [ m² ], gur σ (sigme) an [[seoltacht leictreach]], tomhaiste i Síminí sa mhéadar (S · tá m - 1), agus ρ (ró) an friotachas leictreach (ar a dtugtar freisin 'sainfhriotaíocht leictreach') an ábhair tomhaiste in Ohm - méadar  (Ω · m). Tá an friotachas agus an seoltacht ina tairisigh  comhréireach lena chéile, agus mar sin, braitheann siad ar an ábhar as a déantar an sreang, ní geoiméadracht na sreinge. Tá friotachas agus seoltacht deilíneach : \ Rho = 1 / \ sigme. Is tomhas é an friotaíocht ar an mbealach in a frithsheasann ábhar i gcoinne srutha leictrigh

Níl an fhoirmle seo cruinn: Glacann sí go bhfuil an sruthdhlús go hiomlán aonfhoirmeach san seoltóir, rud nach bhfuil fíor i gcónaí i ndálaí praiticiúla. Mar sin féin, soláthraíonn an fhoirmle maith go leor i gcomhair seoltóirí fada tanaí, a leithéid agus sreanga.

Ní bhíonn an fhoirmle cruinn freisin nuair atá sruth ailtéarnach (AC) i gceist, mar gheall ar éifeacht na [[Cneas-iarmhairt|cneas-iarmharta]], iarmhairt a tharlaíonn le sruth ailtéarnach leictreach ina n-iompraítear an chuid is mó den sruth ar feadh imeall seachtrach an tseoltóra. Ansin, bíonn an  trasghearradh geoiméadrach difriúil ón trasghearradh éifeachtach ina bhfuil an sruth ag sreabhadh i ndáiríre, mar sin tá an fhriotaíocht níos airde ná mar a measadh. Mar an gcéanna, má bhíonn dhá sheoltóir in aice lena chéile ag iompar sruth AC, méadóidh a bhfriotaíochtí mar gheall ar an [[iarmhairt neasachta]]. Ag chumhacht-mhinicíocht  tráchtála, bíonn mór-éifeacht bainteach leis na  hiarmhairtí i gcás na seoltóirí móra a iompraíonn sruthanna móra, mar shampla busbarraí i bhfostáisiún leictreach, nó mórcháblaí cumhachta a iompraíonn níos mó ná cúpla céad aimpéar .

==Cad a chinneann friotachas?==
Bíonn méideanna difriúla friotaíochta in aghaidh an tsrutha sna
seoltóirí éagsúla: Mar shampla, tá seoltacht [[fluarapolaiméir]] shintéiseach 'Teflon' thart ar 10&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt; uair níos ísle ná seoltacht chopair. Cén fáth a bhfuil a leithéid de dhifríocht ann? De ghnáth, bíonn líon mór leictreon &quot;dílogánaithe&quot; ag miotal  nach bhfuil greamaithe in aon áit amháin, ach saor chun bogadh trasna achar mór, cé go mbíonn, i inslitheoir (cosúil le Teflon), gach leictreon ceangailte go docht le móilín amháin, agus tá fórsa mór ag teastáil chun é a aistharraingt. Luíonn [[Leathsheoltóir|Leathsheoltóirí]] idir an dá dhála.
Athraíonn an friotachas le teocht. I leathsheoltóirí, athraíonn an friotachas freisin nuair a dhírítear solas air. Pléitear iad seo thíos.

==Friotaíocht a thomhas==

Tugtar an t-ainm [[óm-mhéadar]] ar an ghléas a úsáidtear le haghaidh na friotaíochta a thomhas. Níl óm-mhéadiar shimplí in ann friotaíocht íseal a thomhas go cruinn, toisc go gcuireann fiotaíocht na sreang thomais sa bhfeiste tomhais, a bhíonn freagrach as tim voltais, isteach ar an tomhas. Mar sin, úsáidtear gléasanna níos beaichte, a leithéid agus [[gléasanna braite ceithre-theirminéal]].&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Friotaíocht|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=288}}&lt;/ref&gt; 

==Friotaíochtaí tipiciúla==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|'''Comhábhar'''
|'''Friotaíocht''' (Ω)
|-
|1 méadar de shreang chopair&lt;br&gt;le trastomhas 1mm
|0.02&lt;ref&gt;Tá friotachas  copair 1.7×10&lt;sup&gt;-8&lt;/sup&gt;Ωm. See [http://hypertextbook.com/facts/2004/BridgetRitter.shtml].&lt;/ref&gt;
|-
|1&amp;nbsp;km [[líne chumhachta lastuas| línte cumhachta lastuas]]&lt;br&gt;''(tipiciúil)''
|0.03&lt;ref&gt;''Electric power substations engineering'' by John Douglas McDonald, p 18-37, [http://books.google.com/books?id=e__hltcUQIQC&amp;pg=PT363 google books link]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Cadhnra AA]] ''friotaíocht inmheánach''&lt;br&gt;(tipiciúil)
|0.1&lt;ref&gt;[http://data.energizer.com/PDFs/BatteryIR.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111122430/http://data.energizer.com/PDFs/BatteryIR.pdf |date=2012-01-11 }} For a fresh Energizer E91 AA alkaline battery, the internal resistance varies from 0.9Ω at -40°C, to 0.1Ω at +40°C.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Bolgán solais ghealbhruthacha]]&lt;br&gt;filiméid ''(tipiciúil)''
|200-1000&lt;ref&gt;A 60W light bulb in the USA (120V [[mains electricity]]) draws RMS current 60W/120V=500mA, so its resistance is 120V/500mA=240 ohms. The resistance of a 60W light bulb in Europe (230V mains) would be 900 ohms. The resistance of a filament is temperature-dependent; these values are for when the filament is already heated up and the light is already glowing.&lt;/ref&gt;
|-
|Corp an duine
|1000 go 100,000&lt;ref&gt;100,000 ohms for dry skin contact, 1000 ohms for wet or broken skin contact. Other factors and conditions are relevant as well. See [[electric shock]] article for more details. Also see: {{cite web|url=http://www.cdc.gov/niosh/docs/98-131/overview.html|accessdate=2008-08-16|teideal=Publication No. 98-131: Worker Deaths by Electrocution|foilsitheoir=[[National Institute for Occupational Safety and Health]]}}&lt;/ref&gt;
|}

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{Fréamh an Eolais}}
[[Catagóir:Leictreachas]]</text>
      <sha1>j5hy95zgidjddpt2h37aqxl7xqe29ik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Siondróm bás tobann naíonáin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51685</id>
    <revision>
      <id>1312065</id>
      <parentid>1295799</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T00:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2308" sha1="4mxs7wsj0kmsmaia5mw9xjxe8iieo3g" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Galar}}

Bás naíonáin gan choinne, nach féidir aon chúis leis a aimsiú trí scrúdú cliniciúil nó [[Scrúdú Iarbháis|iarbháis]] é '''siondróm bás tobann naíonáin (SBTN)'''&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/siondr%C3%B3m%20b%C3%A1s%20tobann%20na%C3%ADon%C3%A1in/|title=“siondróm bás tobann naíonáin” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-09-21}}&lt;/ref&gt; nó '''bás cliabháin'''.&lt;ref&gt;i m[[Béarla]],  ''Sudden Infant Death Syndrome'' nó ''SIDS'' &lt;/ref&gt; De réir cineáil, cuirtear an leanbh sláintiúil chun leapan mar is gnáth sa tráthnóna agus faightear marbh é i lár na hoíche nó ar maidin. 
[[Íomhá:Sudden infant death syndrome.webm|clé|mion|220x220px|Físeán]]
[[Íomhá:BTD-Safe Sleep for Infants.webm|clé|mion|220x220px|Físeán]]

== Cúiseanna ==
Is féidir go mbeidh cúiseanna éagsúla leis, ach is meabhraitheach iad den chuid is mó. I measc na gcúiseanna seo, 

* tá stopadh an análaithe ([[aipnia codlata]]) de thoradh eatramh fada riospráide neamhrialta, 
* freagairt iomarcach néarógach ar shú ábhair ó chonair an díleá isteach sa bhfeadán riospráide, 
* bac na n-aerbhealaí de thoradh dúnadh na struchtúr faoi bhun na farainge, 
* so-ghontacht mhéadaithe do thocsainí na m[[Baictéar|baictéir]] riospráide a bhíonn caoin de ghnáth, 
* ábhair dhochracha i láthair sa tocht, nó 
* suaitheadh an rialú teochta sa cholainn i [[Timpeallacht|dtimpeallacht]] fhuar nó leis an iomarca córacha leapa. 

== Cosc ==
Tá tarlú na tragóide seo laghdaithe ó dheireadh an [[20ú haois|20ú céad]], ó tosaíodh ag comhairliú do thuismitheoirí leanaí a chur a [[Codladh|chodladh]] ar a ndroim nó a dtaobh, seachas ar a ngoile.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Siondróm Bás Tobann Naíonán|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=602}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Mícheál Ó Máirtín]]: Bhuail SBTN a mhac Ruairí in 2000.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
[[Catagóir:Siondróim]]
[[Catagóir:Naíonáin]]
[[Catagóir:Péidiatraic]]</text>
      <sha1>4mxs7wsj0kmsmaia5mw9xjxe8iieo3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eiscimigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60368</id>
    <revision>
      <id>1312088</id>
      <parentid>1286863</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:18:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="470" sha1="al46kktgcajhy85t9bsfebhzrobvltk" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}

Is dream eitneach [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánaigh Dhúchasacha]] iad na '''Eiscimigh'''. 

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-eitni}}
{{Síol-ceanada}}
{{Síol-kl}}
{{Síol-us}}
{{Síol-ru}}

[[Catagóir:Alasca]]
[[Catagóir:An Ghraonlainn]]
[[Catagóir:An Rúis]]
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Ceanada]]</text>
      <sha1>al46kktgcajhy85t9bsfebhzrobvltk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haídigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60442</id>
    <revision>
      <id>1312096</id>
      <parentid>1286864</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="480" sha1="qpre963an16fm6m19t1cspqfxzoae3s" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
[[Íomhá:Diane_douglas-willard_haida.jpg|314x314px|thumb|Haídigh|clé]]
Is dream eitneach [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánaigh Dhúchasacha]] iad na '''Haídigh'''. 

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-eitni}}
{{Síol-ceanada}}
{{Síol-us}}

[[Catagóir:Alasca]]
[[Catagóir:An Cholóim Bhriotanach]]
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]</text>
      <sha1>qpre963an16fm6m19t1cspqfxzoae3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haváígh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60447</id>
    <revision>
      <id>1312095</id>
      <parentid>1286890</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="423" sha1="4v1f2hkh8q35yb0hnr0qc544x5qzowi" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
[[Íomhá:Kamehameha_I.png|303x303px|thumb|Haváígh|clé]]
Is grúpa eitneach [[an Pholainéis|Polainéiseach]] iad na '''Haváígh'''. Is í [[an Haváis]] a bpríomhtheanga. 

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-eitni}}
{{Síol-us}}
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Haváí]]</text>
      <sha1>4v1f2hkh8q35yb0hnr0qc544x5qzowi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Havasúpaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60448</id>
    <revision>
      <id>1312094</id>
      <parentid>1286866</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="421" sha1="4nollbq3rk5lh7rij1w1vo0mnlb61bq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
[[Íomhá:Havasupai_woman.jpg|314x314px|thumb|Havasúpaigh|clé]]
Is dream eitneach [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánaigh Dhúchasacha]] iad na '''Havasúpaigh'''. 

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-eitni}}
{{Síol-us}}

[[Catagóir:Arizona]]
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]</text>
      <sha1>4nollbq3rk5lh7rij1w1vo0mnlb61bq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ualapaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60451</id>
    <revision>
      <id>1312102</id>
      <parentid>1286888</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="410" sha1="mal9eczq4jaf550lo7rrde8ijjylqvv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
[[Íomhá:Tathamiche.jpg|303x303px|thumb|Ualapaigh|clé]]
Is dream eitneach [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánaigh Dhúchasacha]] iad na '''Ualapaigh'''. 

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-eitni}}
{{Síol-us}}

[[Catagóir:Arizona]]
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]</text>
      <sha1>mal9eczq4jaf550lo7rrde8ijjylqvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Samóigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61209</id>
    <revision>
      <id>1312099</id>
      <parentid>1286891</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="493" sha1="rgo5zo1swrde4bqiek1hrxd0jqplnpf" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
[[Íomhá:Tupua_Tamasese_Lealofi_III.jpg|mion|clé|Tupua Tamasese Lealofi III, ardtaoiseach agus ceannaire san fheachtas ar son neamhspleáchas Shamó]]
Is grúpa eitneach san [[an tAigéan Ciúin|Aigéan Ciúin]] Theas iad na '''Samóigh''' (Tagata Māo'i). Is í [[an tSamóis]] a bpríomhtheanga. 
[[Íomhá:Samoa Familie.JPG|mion|Teaghlach Samóch san 21ú haois]]

{{Síol-eitni}}
{{Síol-us}}
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Samó]]</text>
      <sha1>rgo5zo1swrde4bqiek1hrxd0jqplnpf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sácaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61583</id>
    <revision>
      <id>1312098</id>
      <parentid>1286880</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="540" sha1="n2qu0btf9vbkenqqklk43wi6150asyw" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
[[Íomhá:Massika_and_Wakusasse.jpg|deas|250px|thumb|Sácaigh]]
Is dream eitneach [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánaigh Dhúchasacha]] iad na '''Sácaigh'''. cuid acu a labhraíonn [[Teangacha Algóinciacha|Algóincis]].

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-eitni}}
{{Síol-us}}
[[Catagóir:Iowa]]
[[Catagóir:Kansas]]
[[Catagóir:Nebraska]]
[[Catagóir:Oklahoma]]
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]</text>
      <sha1>n2qu0btf9vbkenqqklk43wi6150asyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61596</id>
    <revision>
      <id>1312101</id>
      <parentid>1286886</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="560" sha1="9h0qn57gqkzyooflrpw3aosbjoxs9or" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
[[Íomhá:En-chief-sitting-bull.jpg|clé|250px|mion|Suíúigh]]

Is dream eitneach [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánaigh Dhúchasacha]] iad na '''Suíúigh'''. 

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-eitni}}
{{Síol-ceanada}}
{{Síol-us}}

[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Ceanada]]
[[Catagóir:Dakota Theas]]
[[Catagóir:Dakota Thuaidh]]
[[Catagóir:Minnesota]]
[[Catagóir:Montana]]
[[Catagóir:Nebraska]]</text>
      <sha1>9h0qn57gqkzyooflrpw3aosbjoxs9or</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iavapaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61720</id>
    <revision>
      <id>1312092</id>
      <parentid>1286869</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="403" sha1="jcj9yv6a15nunr40oyxo4h1dgb248ko" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
[[Íomhá:Wassaja.jpg|deas|250px|thumb|Iavapaigh]]
Is dream eitneach [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánaigh Dhúchasacha]] iad na '''Iavapaigh'''. 

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-eitni}}
{{Síol-us}}

[[Catagóir:Arizona]]
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]</text>
      <sha1>jcj9yv6a15nunr40oyxo4h1dgb248ko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ionúitigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66234</id>
    <revision>
      <id>1312090</id>
      <parentid>1286865</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:19:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="551" sha1="tugy1gta2e6lkkck77glwkpm3ok6dfy" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}

Is dream eitneach [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánaigh Dhúchasacha]] iad na ''' Ionúitigh''', cuid acu a labhraíonn [[An Ionúitis|Ionúitis]]. 

[[Íomhá:Qamutik_1_1999-04-01.jpg|clé|250px|thumb|Ionúitigh]]

== Féach freisin ==

* [[An Ionúitis|Ionúitis]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-eitni}}
{{Síol-ceanada}}
{{Síol-kl}}
{{Síol-us}}
{{Síol-ru}}

[[Catagóir:Alasca]]
[[Catagóir:An Ghraonlainn]]
[[Catagóir:An Rúis]]
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Ceanada]]</text>
      <sha1>tugy1gta2e6lkkck77glwkpm3ok6dfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gobnait</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68618</id>
    <revision>
      <id>1312025</id>
      <parentid>1292260</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2521" sha1="bte4xkblt1ehjobfpvomvt7fmk34fko" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Naomh]] [[Éire]]annach Críostaí sa luath [[An Mheánaois|Mheánaois]] ab ea '''Gobnait'''. Mhair sí timpeall na [[6ú haois]]&lt;nowiki/&gt;e. Bhí baint aici le [[séipéal]] i Móin Mhór i m[[Baile Bhúirne]], i g[[Contae Chorcaí]].&lt;ref name=ODNB&gt;Johnston, &quot;Munster, saints of (act. ''c''.450–''c''.700).&quot;&lt;/ref&gt; Bhí baint aici freisin leis an Múscraighe. Bhí a séipéal agus a clochar ar theorainn Mhúscraighe Mittine agus Eóganacht Locha Léin.&lt;ref name=ODNB /&gt; Is é an 11ú Feabhra a féile.

== Saol ==
Rugadh Gobnait i g[[Contae an Chláir]] sa 5ú nó 6ú hAois, agus tá sé ráite gur deirfiúr le [[[Naomh Abbán]] í. Theith sí ó achrainn teaghlaigh, agus chuaigh sí ar a caomhnú ar [[Inis Oírr]] in Árainn.&lt;ref name=aoh&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.aoh61.com/saints/g_saints.htm |teideal=&quot;A Gathering of Irish Saints&quot;, AOH division 61, Philadelphia |dátarochtana=2016-10-25 |archivedate=2021-04-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210422031111/https://www.aoh61.com/saints/g_saints.htm }}&lt;/ref&gt; Nocht aingeal a dúirt léi nárbh an áit sin &quot;áit a haiséirí&quot; agus gur chóir di dul ar lorg áit ina mbeadh naoi bhfia bhán ar féarach. Tháinig sí orthu in áit ar a dtugtar anois [[Coill Naomh Gobnait]]. Deirtear gur oibrigh Naomh Abban léi ag tógáil bhunsraith an chlochair agus go ndearna sé banab air í.

Creidtear go raibh áit mhór don [[Beachaireacht|bheachaireacht]] i saol Ghobnait agus go raibh cion aici ar na beacha. Bhí ardmheas ag na sean-[[Na Ceiltigh|Cheiltigh]] ar na beacha, mar chreidtí go n-imíonn an t-anam ón chorp i bhfoirm beiche nó féileacáin. 

Chuir sí ord cráifeach ar bun agus chaith sí bunús a saoil ag tabhairt cúnaimh do an heasláin. Ceapann cuid daoine gur bhain sí úsáid as mil mar leigheas.&lt;ref name=&quot;enfield&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://enfieldbeekeepers.org.uk/news/st-gobnaits-day |teideal=Nolan, Mark, &quot;St. Gobnait's Day&quot;, Enfield Beekeepers |dátarochtana=2016-10-25 |archivedate=2013-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812170226/http://enfieldbeekeepers.org.uk/news/st-gobnaits-day }}&lt;/ref&gt; 

Cuirtear ina leith gur tharrtháil sí lucht Bhaile Bhúirne ón bplá.&lt;ref name=&quot;aoh&quot; /&gt;


== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-beath-ie}}
{{Síol-creid}}

[[Catagóir:6ú haois]]
[[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]]
[[Catagóir:An Mheánaois Luath]]
[[Catagóir:Ban-naoimh na hÉireann]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Mná rialta]]</text>
      <sha1>bte4xkblt1ehjobfpvomvt7fmk34fko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iroquois</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69984</id>
    <revision>
      <id>1312079</id>
      <parentid>1308768</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:43:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5761" sha1="f7md4xnaiinzmoqpcfi2lhyax5oldpi" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}

Is náisiún [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánach Dúchasach]] iad na h'''Iroquois'''&lt;ref&gt;nó Náisiún Iorócuach&lt;/ref&gt; a mhaireann i Stát Nua-Eabhrac sa lá atá inniu ann.&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Iroquois/|title=“Iroquois” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-06-04}}&lt;/ref&gt; Tugann siad '''Haudenosaunee''' (Mohawk: ''Rotinonshón:ni'', Seneca: ''Hodínöhšö:ni:h'') orthu féin.
[[Íomhá:Iroquois 5 Nation Map c1650.png|mion|na hIroquois (i SAM inniu) timpeall 1660]]
Ó nath Iroquois ''hiro kone'' a tháinig an focal ''Iroquois''; chum na taiscéalaithe [[An Fhrainc|Francach]]a an focal seo.&lt;ref&gt;Barbara Alice Mann, ''Iroquoian Women: The Gantowisas'' (Boston: Peter Lang, 2000), 16-17.&lt;/ref&gt; Bíonn na hIroquois ina gcónaí den chuid is mó i [[Nua-Eabhrac (stát)]] agus i g[[Québec]].

== Stair ==
[[Íomhá:Champlain's Battle with the Iroquois, Ticonderoga, July, 1609 (NYPL b12647398-79471).tiff|mion|Cath: Champlain agus na hIroquois, Ticonderoga, Iúil, 1609]]
Bíonn na hIroquois ina gcónaí i [[Meiriceá Thuaidh]] ó 12,000 RC no fiú i bhfad níos luaithe.&lt;ref&gt;Ibid., 32-5.&lt;/ref&gt; Tugann na hIroquois &quot;Turtle Island&quot; (Oileán Turtair) ar [[Meiriceá Thuaidh]].&lt;ref&gt;Ibid., 33.&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Chiefs of the Six Nations at Brantford, Canada, explaining their wampum belts to Horatio Hale September 14, 1871.jpg|mion|Na Taoisigh, 14 MF 1871]]
Thosaigh na hIroquois ag talmhaíocht timpeall 800-1000.&lt;ref&gt;Ibid., 35-6.&lt;/ref&gt; Cruthaíodh an 'chónaidhm Haudenosaunee' timpeall  1450 - 1660 (nó níos lú b'fhéidir). Bhí cúig náisiún ann sa chónaidhm ar dtús: na Seneca, Cayuga, Onondoga, Oneida, agus [[Móháic]]. 

Sheol an taiscéalaí [[Jacques Cartier]] ó [[Saint Malo|Saint-Malo]] chun teachtaireacht na deabhóide Críostaí a chraobhscaoileadh do na bundúchasaigh le hais an Saint Laurent.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-e-cairdineal-dearg-an-cheoil-e-ean-a-eitlionn-go-hard-os-cionn-na-cathrach/|teideal=‘Is é Cairdinéal Dearg an cheoil é, éan a eitlíonn go hard os cionn na cathrach’|údar=Liam Ó Muirthile|dáta=2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-09-01}}&lt;/ref&gt;

Ar an 24 Iúil, chuir Cartier cros 10 méadar in airde agus ghlac sé seilbh na [[tír]]e in ainm François I, Rí na Fraince. Tá an miotas greanta i bpánaí ildaite gloine atá leathcheilte ar chúl bosca faoistine i Notre Dame Montréal, an tIndiach luite ar a chúl ar an talamh agus Cartier ag seanmóintíocht as leabhar dó, mura bé an Bíobla é.

Chuaigh na [[Tuscaroraigh]] ó [[Carolina Thuaidh]] isteach sa chónaidhm Haudenosaunee sna 1700idí.

Chuir teacht na nEorpach sna 1500í saol na mbundúchasach as riocht. Bhí saibhreas le baint as an trádáil i bhfionnadh na mbéabhar, rud a chothaigh neart coimhlinte. 

Mharaigh na hEorpaigh go leor Iroquois  i rith an 18ú céad, agus coigistíodh a gcuid tailte.&lt;ref&gt;Ibid., 41-9.&lt;/ref&gt;  

[[Íomhá:Six_Nations_survivors_of_War_of_1812.jpg|thumb|Iroquois 1882]]Sa 18ú haois, bhí ról lárnach ag [[Molly Brant]] i gCónaidhm na Haudenosaunee, sochaí a bhí bunaithe ar riail mhatrarcachta, gaois éiceolaíochta agus an daonlathas rannpháirtíoch (ag dul i bhfad siar roimh theacht na nEorpach).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/04/molly-brant-agus-treabh-na-haudenosaunee/|teideal=Molly Brant agus treabh na Haudenosaunee|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2025-04-18|language=ga-IE|foilsitheoir=An Páipéar|dátarochtana=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;

== Béaloideas ==
Tá Scéal Cruthaithe ag na Haudenosaunee a deir gur tháinig Bean Spéire anuas ón Domhan Uachtarach ar dhroim turtair. Chabhraigh ainmhithe na n-uiscí titim Bhean Spéire a mhaolú. Rug ealta ealaí uirthi agus leag siad í ar dhroim turtair. Thóg an muscfhrancach an domhan aníos ó bhun an uisce agus cuireadh é ar dhroim an turtair, rud a d’fhás isteach i Meiriceá Thuaidh. Is é seo an fáth go nglaonn cuid de bhundúchasaigh Mheiriceá ‘Oileán an Turtair’ ar an ilchríoch sin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Is léiriú ar an nasc láidir leis an talamh atá ag na Haudenosaunee é an scéal sin. Deirtear go bhfuil an chónaidhm idir náisiúin Móháic, Oneida, Onondaga, Seneca agus Cayga ar cheann de na daonlathais rannpháirtíochta is sine ar domhan. Tháinig na Tuscarora isteach ar an gcónaidhm san ochtú haois déag nuair a dhíbir coilínigh as North Carolina iad.

Ba iad na treibheanna bunús na sochaí matrarcachta. Bhí smacht ag na mná ar chúrsaí talún, talmhaíochta agus rialtais. Bhailigh siad bia fiáin, thug siad aire do ghairdíní, agus réitigh siad seithí ainmhithe agus feoil don gheimhreadh.

Bhí córas talmhaíochta dá gcuid féin acu, cuid mhór de bunaithe ar na ‘triúir deirfiúracha’ (arbhar, pónairí, scuais). D’fhástaí na hábhair seo ar mhullóga a bhí scartha trí troithe óna chéile. Thugadh gais an arbhair tacaíocht d’fhíniúnacha na bpónairí. Ba é an fheidhm a bhí ag duilleoga na scuaise foscadh a thabhairt agus an chré a choinneáil tais. Chomh maith le sin, chuir na duilleoga an ruaig ar an luifearnach.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Inniu ==
Tá timpeall 125,000 Iroquois ann, 45,000 i gCeanada agus 80,000 sna Stáit Aontaithe. 

Tá comhairle na bhfear agus comhairle na mban ag na hIroquois, agus tá na mná i gceannas ar an réadmhaoin, an talmahaíocht, agus mar sin de. Bhí  rialtas daonlathach ann.&lt;ref&gt;Ibid.&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Molly Brant]] 
* [[Jacques Cartier]]
* [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Iroquois]]</text>
      <sha1>f7md4xnaiinzmoqpcfi2lhyax5oldpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cosc ar Alcól sna Stáit Aontaithe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75298</id>
    <revision>
      <id>1312071</id>
      <parentid>1119976</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3537" sha1="qphs1358iloef08hiw557u86c8avvqo" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Bhí '''Cosc ar Alcól sna Stáit Aontaithe'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Prohibition of alcohol in the United States''&lt;/ref&gt; ó 1920 go dtí 1933, le linn &quot;'''Ré an toirmisc'''&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=87_d-stwJQk|teideal=Once upon a time in America|údar=TGR|dáta=|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=Cosc ar Alcól|údar=centenaries.ucd.ie|dáta=2016|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt; Achtaíodh an tOchtú Leasú Déag ar 16 Eanáir 1919  agus tugadh isteach toirmeasc ar dhíolachán agus dáileadh na ndeochanna meisciúla ar ar [[17 Eanáir]] [[1920]] (idir an 30 Meitheamh 1919 agus an 16 Eanáir 1920, bhí an ''Wartime Prohibition Act'' i bhfeidhm).   

Rinneadh aisghairm ar  an leasú sa bhliain 1933 agus mhair an toirmeasc go dtí [[22 Márta]] 1933. [[Íomhá:Detroit police prohibition.jpg|clé|mion|220x220px|Gardaí i [[Detroit, Michigan|Detroit]] ag scrúdú fairis a bhí aimsithe acu i ngrúdlann fholaitheach, a bhí faoi thalamh, le linn ré an toirmisc.]]

[[Íomhá:Prohibition agents destroying barrels of alcohol (United States, prohibition era) 2.jpg|mion|clé|220x220px|Gníomhaí ag scriosadh fleascáin d'alcól ([[Chicago]], [[1921]])]]

== Stair ==
Déanann &quot;Ré an toirmisc&quot; tagairt don tréimhse seo i [[stair]] [[SAM]] nuair a rinne na húdaráis iarracht cosc a chur ar [[Alcóil|alcól]]. Bhí cosc ar dhíolachán agus fiú déantúsaíocht agus tomhaltas na ndeochanna meisciúla curtha i bhfeidhm de réir an Ocht Leasú Déag de Bhunreacht Stáit Aontaithe Mheiriceá. 

Vótáil an Seanad ar son an leasú ar an m[[Bunreacht na Stát Aontaithe|Bunreacht]] don chéad uair ar an [[1 Lúnasa]] [[1917]].  Bhí eagraíochtaí reiligiúnach agus pholaitiúla ann ag lorg toirmisc a chur i bhfeidhm. Vótáil na Poblachtaigh agus na Daonlathaithe araon don leasú.

Spreag an Toirmeasc laghdú ar an ólachán&lt;ref&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1470475/ &quot;Did Prohibition Really Work?&quot;, NIH].gov (2006),   agus &quot;Actually, Prohibition Was a Success&quot; , [http://www.nytimes.com/1989/10/16/opinion/actually-prohibition-was-a-success.html NY TImes,] (1989)&lt;/ref&gt;. Bhí ísliú suntasach ar líon na gcásanna [[Ciorróis|ciorróise]], mar shampla.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.vox.com/the-highlight/2019/6/5/18518005/prohibition-alcohol-public-health-crime-benefits|teideal=Prohibition worked better than you think|údar=German Lopez|dáta=2019-06-05|language=en|work=Vox|dátarochtana=2021-01-16}}&lt;/ref&gt;

Ag an am céanna, deirtear gur spreag sé breabaireacht i measc oifigigh [[Garda Síochána|péas]] agus [[Rialtas|rialtais]]. Seo aimsir na 'bootleggers' agus na drongadóirí, ar nós [[Al Capone]] agus [[Bugs Moran]]. Faoin bhliain 1927, bhí thart 30,000 síbín, no ''speakeasies'', sa tír, líon dhá oiread níos mó ná an méid tithe tábhairne dleathacha a bhí ann roimh an Toirmeasc.

Chuir an Toirmeasc go suntasach le h[[eacnamaíocht]] na dtíortha máguaird. Deirtear gur shábháil sé na [[Na Bahámaí|Bahámaí]] ón chlisiúnas.
[[Íomhá:Woman's Christian Temperance Union Cartoon.jpg|clé|mion|Gluaiseacht in aghaidh an Ólacháin (&quot;Woman's Christian Temperance Union&quot;)|220x220px]]

== Féach freisin ==

* [[Bunreacht na Stát Aontaithe]]
* Patrick M. Foley

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Alcól]]
[[Catagóir:1920idí]]</text>
      <sha1>qphs1358iloef08hiw557u86c8avvqo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312072</id>
      <parentid>1312071</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4579" sha1="ho8whn0aqsn72lv79slz66dusto3mrz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Bhí '''Cosc ar Alcól sna Stáit Aontaithe'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Prohibition of alcohol in the United States''&lt;/ref&gt; ó 1920 go dtí 1933, le linn &quot;'''Ré an toirmisc'''&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=87_d-stwJQk|teideal=Once upon a time in America|údar=TGR|dáta=|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=Cosc ar Alcól|údar=centenaries.ucd.ie|dáta=2016|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt; Achtaíodh an tOchtú Leasú Déag ar 16 Eanáir 1919  agus tugadh isteach toirmeasc ar dhíolachán agus dáileadh na ndeochanna meisciúla ar ar [[17 Eanáir]] [[1920]] (idir an 30 Meitheamh 1919 agus an 16 Eanáir 1920, bhí an ''Wartime Prohibition Act'' i bhfeidhm).   

Rinneadh aisghairm ar  an leasú sa bhliain 1933 agus mhair an toirmeasc go dtí [[22 Márta]] 1933. [[Íomhá:Detroit police prohibition.jpg|clé|mion|220x220px|Gardaí i [[Detroit, Michigan|Detroit]] ag scrúdú fairis a bhí aimsithe acu i ngrúdlann fholaitheach, a bhí faoi thalamh, le linn ré an toirmisc.]]

[[Íomhá:Prohibition agents destroying barrels of alcohol (United States, prohibition era) 2.jpg|mion|clé|220x220px|Gníomhaí ag scriosadh fleascáin d'alcól ([[Chicago]], [[1921]])]]

== Stair ==
Déanann &quot;Ré an toirmisc&quot; tagairt don tréimhse seo i [[stair]] [[SAM]] nuair a rinne na húdaráis iarracht cosc a chur ar [[Alcóil|alcól]]. Bhí cosc ar dhíolachán agus fiú déantúsaíocht agus tomhaltas na ndeochanna meisciúla curtha i bhfeidhm de réir an Ocht Leasú Déag de Bhunreacht Stáit Aontaithe Mheiriceá. 

Vótáil an Seanad ar son an leasú ar an m[[Bunreacht na Stát Aontaithe|Bunreacht]] don chéad uair ar an [[1 Lúnasa]] [[1917]].  Bhí eagraíochtaí reiligiúnach agus pholaitiúla ann ag lorg toirmisc a chur i bhfeidhm. Vótáil na Poblachtaigh agus na Daonlathaithe araon don leasú.

Spreag an Toirmeasc laghdú ar an ólachán&lt;ref&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1470475/ &quot;Did Prohibition Really Work?&quot;, NIH].gov (2006),   agus &quot;Actually, Prohibition Was a Success&quot; , [http://www.nytimes.com/1989/10/16/opinion/actually-prohibition-was-a-success.html NY TImes,] (1989)&lt;/ref&gt;. Bhí ísliú suntasach ar líon na gcásanna [[Ciorróis|ciorróise]], mar shampla.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.vox.com/the-highlight/2019/6/5/18518005/prohibition-alcohol-public-health-crime-benefits|teideal=Prohibition worked better than you think|údar=German Lopez|dáta=2019-06-05|language=en|work=Vox|dátarochtana=2021-01-16}}&lt;/ref&gt;

Ag an am céanna, deirtear gur spreag sé breabaireacht i measc oifigigh [[Garda Síochána|péas]] agus [[Rialtas|rialtais]]. Seo aimsir na 'bootleggers' agus na drongadóirí, ar nós [[Al Capone]] agus [[Bugs Moran]]. Faoin bhliain 1927, bhí thart 30,000 síbín, no ''speakeasies'', sa tír, líon dhá oiread níos mó ná an méid tithe tábhairne dleathacha a bhí ann roimh an Toirmeasc.

Chuir an Toirmeasc go suntasach le h[[eacnamaíocht]] na dtíortha máguaird. Deirtear gur shábháil sé na [[Na Bahámaí|Bahámaí]] ón chlisiúnas.
[[Íomhá:Woman's Christian Temperance Union Cartoon.jpg|clé|mion|Gluaiseacht in aghaidh an Ólacháin (&quot;Woman's Christian Temperance Union&quot;)|220x220px]]

== Féach freisin ==

* [[Bunreacht na Stát Aontaithe]]
* [[Patrick M. Foley]], staraí as Corca Dhuibhne.  B'fhéidir go raibh Foley ag plé le smuigleáil alcóil sna 1920idí.  Bhí Oklahoma, áit a dúnmharaíodh é, faoi scáth an fhoréigin a bhain le ré an choisc ar alcóil ag an am, agus inar mhair pearsana ar nós [[Bonnie agus Clyde]] agus [[Pretty Boy Floyd]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/maru-agus-misteir-i-sceal-a-thosaigh-gcorca-dhuibhne-agus-ar-thainig-crioch-leis-in-oklahoma/|teideal=Marú agus mistéir i scéal a thosaigh gCorca Dhuibhne agus ar tháinig críoch leis in Oklahoma|údar=Pól Ó Muirí|dáta=7 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/ie/2026/04/30/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtaionn-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola - clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtaíonn rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Emily Burns / RTÉ|dáta=2026-04-30|language=ga-IE|work=RTÉ|dátarochtana=2026-05-03}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Alcól]]
[[Catagóir:1920idí]]</text>
      <sha1>ho8whn0aqsn72lv79slz66dusto3mrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lenape</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84723</id>
    <revision>
      <id>1312089</id>
      <parentid>1286873</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3251" sha1="b18c1bl3o9k4agwr3zbp3zvknpt8tys" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna‎}}

[[Íomhá:Lenapehoking.png|mion|clé|Lenapehoking, tír na Lenape]]
Is dream eitneach bundúchasach ó bhunús oirthuaisceart na Stát Aontaithe iad na '''Lenape''', ar a dtugtar freisin '''Len(n)i Lenape''' agus '''Delaware'''.&lt;ref&gt;[http://nationalhumanitiescenter.org/pds/amerbegin/power/text6/PennIndians.pdf William Penn on the Leni Lenape]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AmHeritageBk&quot;&gt;{{cite book |year=1961 |title=The American Heritage Book of Indians |url=https://archive.org/details/americanheritage00bran |editor=Alvin M. Josephy, Jr. |lgh.=180–211 |publisher=American Heritage Publishing Co., Inc. |lccn=61-14871}}&lt;/ref&gt; '''Renappi''' a thug na Sualannaigh orthu i ndeisceart a limistéir stairiúil, agus sa tuaisceart '''Loups''' a thug na Francaigh orthu.

Ar theacht na nEorpach, chónaíodar in [[New Jersey]], deisceart [[Nua-Eabhrac (stát)|stát Nua-Eabhrac]], iarthar an [[An tOileán Fada|Oileáin Fhada]], oirthear [[Pennsylvania]] agus oirthear [[Delaware]]. Inniu, cónaíonn pobail Lenape in Oklahoma (dhá ghrúpa ar a dtugtar Náisiún Delaware agus an Treibh Indiach Delaware, an pobal Stockbridge-Munsee Community in [[Wisconsin]], agus an Náisiún Munsee-Delaware, an Chéad Náisiún Moravian na Thames agus Sé Náisiún na nDelaware in [[Ontario]]. 

=== Cultúr ===
Pobal Algancach iad na Lenape. Bhí—agus tá—córas sóisialta máthairlíneach acu. Bhí trí chlann mhóra acu ar a dtugadh Mac tíre, Turtar agus Turcaí. Is dócha go bhfuil an cainteoir dúchais deireanach imithe anois, ach tá iarrachtaí ar siúl chun an teanga a mhúineadh do pháistí agus daoine fásta.

===Stair===
Le linn an [[18ú haois]], cuireadh an chuid ba mhó de na Lenape siar as a dtír dhúchais. Dhíbir na hOlannaigh agus na Sasanaigh iad agus d'fhear na [[Móháic]] agus na Susquehannah, grúpaí Indiacha eile, cogadh orthu (ní raibh cead ag na Lenapa airm Eorpacha a cheannach, cé gur díoladh a lán díobh don dá threibh eile seo).

[[Íomhá:Moravian mission.jpg|mion|clé|Na Mórávaigh ag baisteadh daoine de lucht Lenape, greanadóireacht i mbailiúchán an Pennsylvania Historical Society]]

Dalta na mbundúchasach eile, fuair an t-uafás daoine den phobal bás den [[Calar|chalar]] agus de [[Galar|ghalair]] eile a tháinig isteach leis na hEorpaigh. Ghlac na Lenape taobh na gcoilíneach le linn [[Cogadh Réabhlóideach Mheiriceá|Chogadh na Saoirse]]. Ach faoin am sin, ba i gcríoch [[Ohio]] a bhí an chuid ba mhó díobh. Sna 1860idí chuir rialtas na Stát Aontaithe siar go dtí an Limistéir Indiach ([[Oklahoma]] an lá atá inniu ann a bheag nó a mhór).   

=== Stádas na Lenape inniu ===
Inniu tá ar a laghad 16,000 Lenape ar an saol. Cónaíonn 11,195 duine díobh (2010) in Oklahoma, 1,565 in [[Wisconsin]] agus dream eile in Ontario, i g[[Ceanada]]. Tá grúpaí beaga i New Jersey (na Ramapo i dtuaisceart an stáit chomh maith le scata beag trasna na teorann uathu i Nua-Eabhrac) agus banda beag eile i ndeisceart New Jersey.  

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh Mheiriceá]]  

==Tagairtí==
{{reflist}}

[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Oklahoma]]
[[Catagóir:Ontario]]
[[Catagóir:Wisconsin]]</text>
      <sha1>b18c1bl3o9k4agwr3zbp3zvknpt8tys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cajun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89294</id>
    <revision>
      <id>1312083</id>
      <parentid>1119625</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="353" sha1="jay9nzzkbv4rryi5vt39gep1sqdbbs6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna‎}}

Is grúpa eitneach sa [[Meiriceá Thuaidh|Mheiriceá Thuaidh]] agus saoránaigh na [[Stát Aontaithe]] iad na '''Cajuns'''. Is í [[an Béarla]] agus [[an Fhraincis]] a bpríomhtheangacha. 
==Féach freisin==  
*
==Tagairtí== 
{{reflist}}


{{Síol-eitni}}

{{DEFAULTSORT:Cajun}}
[[Catagóir:Críocha Mheiriceá]]</text>
      <sha1>jay9nzzkbv4rryi5vt39gep1sqdbbs6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312084</id>
      <parentid>1312083</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="478" sha1="bcyh0azdq6ybhb2rpv0a0ic2nksai0a" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna‎}}

Is grúpa eitneach sa [[Meiriceá Thuaidh|Mheiriceá Thuaidh]] agus saoránaigh na [[Stát Aontaithe]] iad na '''Cajuns'''. Is í [[an Béarla]] agus [[an Fhraincis]] a bpríomhtheangacha. 
==Féach freisin==  
*[[New Orleans, Louisiana|New Orleans]]
==Tagairtí== 
{{reflist}}


{{Síol-eitni}}

{{DEFAULTSORT:Cajun}}
[[Catagóir:Críocha Mheiriceá]]
[[Catagóir:Louisiana]]
[[Catagóir:Grúpaí eitneacha i Stáit Aontaithe Mheiriceá]]</text>
      <sha1>bcyh0azdq6ybhb2rpv0a0ic2nksai0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fearghas Mór</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91879</id>
    <revision>
      <id>1312005</id>
      <parentid>1293591</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7627" sha1="iuwezd4m7gkzdggkgogo9ce9p5yjp2n" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

:''Gan bheith measctha leis an Rí seanscéalach, Fergus (fl. 330 BC), féach [[Fergus I (seanscéalach)]].''
&lt;!--{{Infobox royalty |
name = Fearghas Mór |
title = Rí Dáil Riada (b'fhéidir) |
reign = to 501 (b'fhéidir 498-501) |
predecessor = New title? |
successor = [[Domangart Réti]] |
birth_name = Fergus Mór |
birth_date = 430 AD |
death_date = 501 AD |
father =op [[Earc Dhál Riada]]|
mother = [[Mist]]
}}--&gt;

Rí seanscéalach [[Dál Riata|Dhál Riada]] ba ea '''Fearghas Mór mac Eirc''' ({{lang-sga|'Fergus Mór mac Eirc'}}).  [[Erc Dhál Riada|Earc Dhál Riada]] ba ea a athair.

Cé gur féidir a chuid staire a phlé, níl aon amhras ann faoina thábhacht i leith mhiotas bunaithe na [[Alba|hAlban]].  Maíonn rialtóirí na hAlban ó [[Coinneach mac Ailpein, Rí na Scot]] go dtí an lá atá inniu ann gur de shliocht Fhearghais Mhóir iad.

==Luath-fhoinsí==
Faightear sa taifead stairiúil,  dá laghad é, ach iontráil amháin i n[[Annála Tiarnaigh]], don bhliain 501, a deir:
:''Fergus Mor mac Earca cum gente Dal Riada partem Britaniae tenuit, et ibi mortuus est.'' (Ghlac Fearghas Mór mac Eirc, le muintir Dháil Riata, cuid den Bhreatain, agus fuair sé bás ann.)
Is ainmneacha níos deireanaí iad ámh, idir ''Fergus, Erc'' agus ''Dál Riata'', scríofa síos tamall fada tar éis na 6ú haoise.  Cé go molann na hannála go ndearna na Gaeil ó Éirinn ionsaí ar Albain (''Earra-Ghàidheal''), ní mheastar inniu gur fíor iad.&lt;ref&gt;&quot;[S]tories of Dalriadic origins cannot be held to be worthy of acceptance as history&quot;, Sally Foster, ''Picts, Gaels and Scots'', lch. 4, ag lua David Dumville.  Féach freisin &quot;Were the Scots Irish?&quot; le hEwan Campbell.&lt;/ref&gt;

Faightear ginealach Fearghasa i liostaí ríthe Dáil Riata agus na hAlban, mar shampla i [[Seanchas Fear Alban]] agus sa [[Duan Albanach]].  Deir an Seanchas gur glaodh Mac Nisse Mór ar Fhearghas.  Téann na foinsí seo siar is dócha go dtí na 10ú agus 11ú haoiseanna faoi seach, tuairim is 20 nó 30 glúin i ndiaidh saol Fearghasa mar a bheadh.

Sa Seanchas agus sa Duan, deirtear gurbh é Etc mac Eochach ''Muinremuir'' athair Fhearghasa.  Tugtar i liosta Meán-Ghaeilge ríthe na hAlban&lt;ref&gt;lua de dhíth&lt;/ref&gt; ginealach fada Fearghasa : 
:''[Fergus] m. h-Eircc m. Echdach Muinremuir m. Óengusa Fir m. Feideilmid m. Óengusa m. Feideilmid m. Cormaicc'', agus sé ghlúin is daichead sa bhreis.&lt;ref&gt;Roinntear an leathchuid de ginideach Fearghasa le Seanán mac  ''Gerrgenn'', mar a insítear sa scéal ''Betha Shenáin meic Geirginn'' i [[Leabhar Leasa Mhóir]]; cf [[Rawlinson B 502]] ¶1696 ''Genelach Ríg n-Alban'' agus ''Betha Shenáin'', ag líne 1792 ff.&lt;/ref&gt;

Cé go tugann na hannála úd fianaise a thacaíonn le tábhacht Fhearghasa sa mheánaois, ní hionann sin agus fianaise dá shaol stairiúil.  Le fírinne, níl ach trácht ar rí amháin na hAlban ón 6ú haois as lua na linne, ''Ceretic of Alt Clut'', agus breathnaíonn sin fiú ar ghluais níos deireanaí sa ''Litir chuig Coroticus'' le [[Naomh Pádraig]].  I measc na chéad ríthe Dáil Riada a bhfuiltear sáchchinnte gur stairiúil iad, tá garmhic Fhearghasa, [[Gabrán mac Domangairt|Gabhrán]] agus [[Comgall mac Domangairt|Comhghall]], mhic Dhomhanghairt, nó b'fhéidir a fhionnó, [[Áedán mac Gabráin|Aodhán mac Gabhráin]].

Creideann roinnt daoine gur mhaígh Fearghas gur de shliocht [[Rí Artúr]] é, ach molann an staraí John Morris ina ionad sin gur tugadh cead d'Fhearghas lonnú in Albain, mar cónaidhmeach Artúir, ina sciath chosanta in aghaidh na [[Cruithnigh|gCruithneach]].

&lt;!--Le haistriú: ==Fergus Mór in later accounts==
[[Andrew of Wyntoun]]'s early 15th century ''Orygynale Cronykil of Scotland'' says that Fergus was the first Scot to rule in Scotland, and that Cináed mac Ailpín was his descendant. In addition, he writes that Fergus brought the [[Stone of Scone]] with him from Ireland, that he was succeeded by a son named Dúngal. A list of kings follows which is corrupt but bears some relation to those found in earlier sources.&lt;ref&gt;See chapters xliv and liv.&lt;/ref&gt;

If Wyntoun's account adds little to earlier ones, at the end of the 16th century [[George Buchanan (humanist)|George Buchanan]] in his ''[[Rerum Scoticarum Historia]]'' added much, generally following [[John of Fordun]]. In this version, the Scots had been expelled from Scotland when the [[Roman Empire|Romans]] under one Maximus conquered all of Britain. His father Eugenius had been killed by the Romans, and Fergus, '''Fergusius II''' according to Buchanan's count, was raised in exile in [[Scandinavia]].  He later fought with the [[Franks]], before eventually returning to Scotland and reconquering the Scottish lands. He was killed in battle against Durstus, king of the [[Picts]], and was succeeded by his son Eugenius.&lt;ref&gt;Aikman's edition, pp. 202&amp;ndash;218.&lt;/ref&gt; A linked tradition traces the origin of [[Clan Cameron]] to the son of the royal family of [[Denmark]] who assisted Fergus II in the above restoration to Scotland.

Buchanan's king, [[James VI of Scotland|James VI]], shared the scholar's view of the origins of his line, describing himself in one of many verses written to his wife [[Anne of Denmark]], as the &quot;happie Monarch sprung of Ferguse race&quot;. Nor was James VI the last ruler to share this belief. The Great Gallery of the [[Palace of Holyroodhouse]] in Edinburgh was decorated with eighty-nine of [[Jacob de Wet]]'s portraits of Scottish monarchs, from Fergus to [[Charles II of Scotland|Charles II]], produced to the order of James's grandson.

[[James II of England|James II]]'s Irish partisans welcomed the king at Kilkenny during the [[Williamite War in Ireland|Williamite War]], declaring, &quot;We conducted a Fergus to Scotland; we welcome in James the Second the undoubted heir of Fergus by the lineal descent of one hundred and ten crowned heads&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jacobite.ca/documents/16890322.htm |title=Address to King James II at Kilkenny, March 22, 1689 |accessdate=2015-10-27 |website=The Jacobite Heritage |date=2003 |orig-year=1689}}&lt;/ref&gt;--&gt;

==Féach freisin==
* [[Gofraid mac Fergusa]], pearsa a moltar gur mac Fearghasa é

==Foinsí==
* Broun, Dauvit, &quot;Dál Riata&quot; in Michael Lynch (ed.), ''The Oxford Companion to Scottish History.'' Oxford UP, Oxford, 2001. {{ISBN|0-19-211696-7}}
* Campbell, Ewan, &quot;Were the Scots Irish?&quot; in ''Antiquity'', 75 (2001), ll.&amp;nbsp;285&amp;ndash;292.
* Foster, Sally M., ''Picts, Gaels, and Scots: Early Historic Scotland.''  Birlinn, Dún Éadain, 2014. {{ISBN|978-1-78027-191-0}}

==Naisc sheachtracha==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts] ar [http://www.ucc.ie/ Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]:
**[http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] ó [[Rawlinson B 502]]
**[http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html Annála Ulaidh] 
**[http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/index.html Annála Tiarnach]
**[http://www.ucc.ie/celt/published/G201001/index.html Betha Shenáin meic Geirginn] ó [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* George Buchanan, ''Rerum Scoticarum Historia''; James Aikman (aistr.) ar Google Books

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{s-start}}
{{succession box |
roimh = [[Loarn mac Eirc]] |
teideal = [[Ríthe Dhál Riada|Rí Dhál Riada]] |
tar éis = ''[[Domhanghart Réite]] |
bliain = anaithnid
}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:Fearghas Mór}}
[[Catagóir:5ú haois]]
[[Catagóir:6ú haois]]
[[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]]
[[Catagóir:An Mheánaois Luath]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Dhál Riada]]</text>
      <sha1>iuwezd4m7gkzdggkgogo9ce9p5yjp2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Finghin mac Aodha Dhuibh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92104</id>
    <revision>
      <id>1312014</id>
      <parentid>1293818</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:53:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4187" sha1="9i7obp3xo0ytce3m5vpnrcy6u955i9g" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Rí na Mumhan]] den [[Eoghanacht Chaisil]] ba ea '''Finghin mac Aodha Dhuibh''' ({{lang-sga|'Fíngen mac Áedo Duib'}}), a fuair bás sa bhliain 618.&lt;ref&gt;gach dáta de réir ''The Chronology of the Irish Annals'', Daniel P. McCarthy&lt;/ref&gt;  Fionnó an iar-rí, [[Feidlimid mac Óengusa|Féilimí mac Aonghasa]] ba ea é.&lt;ref&gt;Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 12&lt;/ref&gt;  Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar [[Amalgaid mac Éndai|Amhalaidh mac Éanna]] sa bhliain 601.

Níltear ar aon ghuth sna hannála maidir lena réimse agus réim [[Áed Bennán mac Crimthainn|Aodha Bheannáin mhic Criomhthainn]] (bás 618) den [[Eoghanacht Locha Léin]].  Tugtar an teideal Rí na Mumhan dóibh beirt i n[[Annála Tiarnaigh]], ach deirtear gur tháinig Finghin i gcoróin i ndiaidh ''Amhalghaí'' sa bhliain 601.&lt;ref&gt;''Annála Tiarnaigh'', AT 601.5, 618.3, 618.4&lt;/ref&gt;  I nAnnála Inis Faithlinn, ní raibh ach ag Aodh an teideal úd.&lt;ref&gt;''Annals of Innisfallen'' AI 619.1,620.2&lt;/ref&gt;

Bhí réimse rathúil ag Finghin:&lt;ref&gt;Byrne, lch. 206&lt;/ref&gt;
:Mumha in aimsir Finghin mhic Aodha, lán ba ea a stórais, torthúil ba ea a fearainn.

De réir an seanscéal ''Mór Mumhan agus Anbhás Chuana mhic Ailchine'', bhí sé pósta ar dtús le bean na n[[Déise]] ach níos déanaí phós sé [[Mór Mumhan]] (bás 636), iníon Aodha Bheannáin.  Dúradh gurbh í an bhean is áille in Éirinn í Mór Muman.  Phós sise in am trátha comharba Fhinghin, [[Cathal mac Áedo|Cathal mac Aodha]] (bás 627).&lt;ref&gt;Byrne, ll. 204-205&lt;/ref&gt;

Bhí mealladh na mban i bhFighin, mar is léir sa sliocht a leanas ón [[Saltair Caisil]]:
:Fíngen, fíochmhar, beo,
:Ráscánta, calma trí istríd,
:Caoin agus séimh i leith ban,
:Faraoir! i snaidhm grá feistithe.

Bhí beirt mhac aige le Mór, mar a bhí Seachnassach agus [[Máenach mac Fíngin|Maonach]] (Rí Mhumhan, bás 661).&lt;ref&gt;Rev. Eugene O'Keeffe, ''Book of Munster'', ''[http://www.clanmacrae.org/documents/munster.htm Eoghanacht Genealogies Excerpt From The Book of Munster]'', [https://web.archive.org/web/20080206160400/http://www.clanmacrae.org/documents/munster.htm] via archive.org&lt;/ref&gt;  Sliochtach i bhfad ba ea [[Feidlimid mac Crimthainn|Feilimí mac Criomhthainn]] (bás 847).

Cineál Finghin (Cenél Fíngin) a glaodh ar a mhuintir díreach, agus deirtear go bhfuil ina mheasc clann [[Uí Shúilleabháin]] agus a bhfo-chlann [[Mhic Giolla Chuda]].

==Féach freisin==
* [[Ríthe na Mumhan]]

==Foinsí==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts]
** ''[[Annála Tiarnaigh]]'' 
** ''[[Annála Inis Faithlinn]]''
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis John]] (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}
* Sioncronachtaí Mhic Cártaigh, ''[http://www.cs.tcd.ie/Dan.McCarthy/chronology/synchronisms/annals-chron.htm eagrán athbhreithnithe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120608093514/http://www.cs.tcd.ie/misc/kronos/chronology/synchronisms/annals-chron.htm |date=2012-06-08 }},  [[Coláiste na Tríonóide]].
* Rev. Eugene O'Keeffe, ''Book of Munster'', [https://web.archive.org/web/20080206160400/http://www.clanmacrae.org/documents/munster.htm Ginealaigh Eoghanachta]

==Naisc sheachtracha==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts] ag [http://www.ucc.ie/ Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]
* [http://www.ucd.ie/tlh/index.html TLH: Thesaurus Linguae Hibernicae] ag [http://www.ucd.ie/ Coláiste na hOllscoile Baile Átha Cliath]
* Wiley, Dan M., [https://web.archive.org/web/20080507043823/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Mor_Muman_ocus_Aided_Cuanach.htm Mor Muman], ''Scéalaíocht na Ríthe''
* via Library Ireland
** ''[https://www.libraryireland.com/Pedigrees1/VeraOSullivan1Heber.php Vera-O'Sullivan]''
** ''[https://www.libraryireland.com/Pedigrees2/kings-munster.php Kings of Munster]''

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Finghin mac Aodha Dhuibh}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Eoghanachta]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]</text>
      <sha1>9i7obp3xo0ytce3m5vpnrcy6u955i9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92484</id>
    <revision>
      <id>1311996</id>
      <parentid>1293821</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1311996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3706" sha1="6n783kt6q0on5t6f3u3ewed908k1fs2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Rí na Mumhan]] den [[Eoghanacht Chaisil]] ba ea '''Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh''' ({{lang-sga|'Faílbe Flann mac Áedo Duib'}}) (bás 639&lt;ref&gt;dátaí per ''The Chronology of the Irish Annals'' le Daniel P. McCarthy&lt;/ref&gt;).  Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar [[Cathal mac Áedo|Chathal mac Aodha]] Flainn Chathrach den [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]] sa bhliain 628.  Deartháir óg an iar-rí, [[Fíngen mac Áedo Duib|Finghin mac Aodha Dhuibh]] (bás 618) ba ea é.&lt;ref&gt;Francis J. Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 12&lt;/ref&gt;

==Beatha==
Sa bhliain 629, throid Failbhe Cath Carn Fhearaígh ([[Contae Luimnigh]]) in éadan [[Guaire Aidne mac Colmáin|Ghuaire Aidhne mhic Cholmáin]] (bás 663) de chlann [[Uí Fiachrach Aidhne]] na g[[Connacht]].&lt;ref&gt;AU 627.2, AT 628.3, AIF 629.1&lt;/ref&gt;  Bhí Guaire i gceannas ag barr thionchar Uí Fhiachrach i ndeisceart na Connacht, agus rinne sé iarrachtaí críocha sa [[Tuadhmhumhain]] caillte acu.&lt;ref&gt;''Foras Feasa ar Éirinn'', Leabhar II, lch. 71&lt;/ref&gt;  Bhuaigh Failbhe an cath agus cuireadh an ruaig ar Ghuaire.  Maraíodh a chomhghuaillí [[Conall mac Máele Dúib|Conall mac Maoil Dhuibh]] de chlann [[Uí Maine]] agus go leor tiarnaí na gConnacht.  Molann Byrne gurbh as an gcath seo amach a thosaigh leathadh na n[[Déise]] i g[[Contae an Chláir]] isteach.&lt;ref&gt;Byrne, lch. 239&lt;/ref&gt;

Cath Átha Goan, troidte sa bhliain 636 ar mhaigh thiar [[An Life|na Life]] a bhí an t-imeachtaí tábhachtach eile a thalra i rith a réimse.&lt;ref&gt;AU 633.2, AT 636.2, AI 637.2&lt;/ref&gt;  Thug sé a thacaíocht d'''[[Fáelán mac Colmáin|Fhaolán mac Colmáin]]'' (bás 666) de chlann [[Uí Dúnlainge]] in éadan [[Crimthann mac Áedo|Chriomhthainn mhic Aodha]] de chlann [[Uí Mháil]], [[ríthe na Laighean|rí na Laighean]].  Chuir Failbhe agus Faolán iad féin i bpáirt le [[Conall Guthbhinn]] mac Suibhne (bás 637) na [[ríocht na Mí|na Mí]].  Bhuaigh siad agus maraíodh Criomhthann.  De réir leabhráin Muimhneaigh, d'íoc Failbhe cáin na Laigean do mhuintir [[Uí Néill]], ach diúltaíonn Byrne dó seo mar bholscaireacht Mhuimhneach, chun [[Leath Mhogha]] a mhaíomh.&lt;ref&gt;Byrne, lch. 151&lt;/ref&gt;

==Clann agus shliocht==
Bhíodh aithne ar shliocht Fhailbhe mar Clann Failbhe den ghéag Chaisil.  Níos deireanaí, thugtaí [[Mhic Cárthaigh]] orthu, i gceannas sa [[Deasmhumhain]], chomh maith leis na barúntachtaí [[Cairbrigh]], [[Tiarna Mhúscraí]] agus [[Dúiche Ealla]].

Rí na Mumhan fosta ba ea a mhac ''[[Colgú mac Faílbe Flaind]]'' (bás 678).

==Féach freisin==
* [[Ríthe na Mumhan]]

==Foinsí==
* [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]
** ''[[Annála Tiarnaigh]]''
** ''[[Annála Uladh]]'' 
** ''[[Annála Inis Faithlinn]]''
** []Seathrún Céitinn]], ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]''
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis John]] (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}
* [http://www.cs.tcd.ie/Dan.McCarthy/chronology/synchronisms/annals-chron.htm Sioncronachtaí Mhic Cárthaigh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120608093514/http://www.cs.tcd.ie/misc/kronos/chronology/synchronisms/annals-chron.htm |date=2012-06-08 }}, eagrán athbhreithnithe, [[Coláiste na Tríonóide]].

Luaitear Failbhe Flann i leabhair éagsúla den sraith scéalta &quot;Sister Fidelma Mysteries&quot; le Peter Tremayne ([[Peter Berresford Ellis]]), mar athair an bhleachtaire eapainmnigh.

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Eoghanachta]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]</text>
      <sha1>6n783kt6q0on5t6f3u3ewed908k1fs2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fiachna mac Baotáin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93673</id>
    <revision>
      <id>1312009</id>
      <parentid>1309176</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4757" sha1="gfj0d8tz43f2udn9sphtuko3lwav2kg" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe Dhál Araí|Rí Dhál Araí]] agus [[Rí na nUladh]] den 7ú haois ba a ea '''Fiachna mac Baotáin''' ({{lang-sga|'Fíachnae mac Báetáin'}}) (bás 626), ar a glaodh fosta Fiachna Lorga agus Fiachna Fionn&lt;ref&gt;Sean-Ghaeilge Fíachnae Lurgan agus Fíachnae Find&lt;/ref&gt;.  [[Eochaid mac Condlai]] (bás 552), iar rí Ulad ba ea a sheanathair, [[Báetán mac Echdach|Baotán mac Eochach]] a athair, [[Fiachra Cáech|Fiachra Caoch]] (bás c. 608) a dheartháir&lt;ref&gt;Byrne, lch. 287&lt;/ref&gt; agus [[Mongán mac Fiachnai|Mongán]] a mhac.

==Beatha agus réimeas==
Le linn na tréimhse seo, bhíodh roinnt treibheanna [[Cruithne|Chruithne]] i ndianiomaíocht le haghaidh ríogacht an Dáil Araí.  Sa chaoi chéanna, bhíodh an Dál Araí agus [[Dál Fiatach]] in iománaíocht le haghaidh ard-ríogacht na nUlad.

De réir na nginealach, a sheanuncail [[Aodh Dubh mac Suibhne]] ba ea a réamhtheachtaí, idir rí an Dáil Araí agus rí na nUlad.  Fuair Aodh bás c. 588, agus rinneadh rí d'Fhiachna tamall ina dhiaidh sin.  Chaith sé roinnt ama ámh ag iarraidh dul i gcion ar na hUlaid go léir.&lt;ref&gt;Byrne, ll. 106&amp;ndash;112 &amp; 287.&lt;/ref&gt;  Tuairiscítear i ''n[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' don bhliain 597 &lt;ref&gt;don bhliain 601 i n[[Annála Uladh]]&lt;/ref&gt; gur chloígh sé [[Fiachna mac Deamáin]] Dhál Fiatach ag [[Cath Cúil Chaoil]], agus is é ansin b'fhéidir a tháinig sé i gcoróin mar rí na nUlad.  B'fhéidir é gurbh [[Ard-Rí na hÉireann]] é Fiachna ar feadh tréimhse éigin, dá n-aithneofaí é le ''Féachno'' a tháinig i gcomharbacht ar ''Diermait'' ([[Diarmaid mac Cearbhaill]] is dóigh) sa ríliosta [[Baile Chuinn Chétchathaig|Buile Choinn Chéadchathaigh]].&lt;ref&gt;Byrne, ll. 112 &amp; 276&amp;ndash;277.&lt;/ref&gt;

Seachas roinnt iontráil lom sna [[annála Éireann]], ní fhaightear eolas stairiúil ar bith maidir le saol Fhiachna.  Tá Anna ann ag, ina measc an dán caillte, ''Sluagad Fiachnae meic Báetáin co Dún nGuaire i Saxanaib'' ([[Bamburgh]]?), a thugann le fios gur phearsa shuntasach é lena linn féin, ag dul ag feachtais in éadan [[Æthelfrit Northumbria]] agus a chomharba [[Edwin Northumbria]].  Sa bhliain c. 623, d'fhéadfadh é gur chuir sé Bamburgh faoi léigear, agus b'fhéidir é gur gabh sé é.&lt;ref&gt;Byrne, lch. 112&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ó Cróinín, ll. 51&amp;ndash;52.&lt;/ref&gt; 

Maítear i bhfoinsí liteartha gur ghin a mháthair (a deirtear gur ón Dál Fiatach í) Fiachna um díoltas a bhaint as a fear céile.  Níor mhaith le Baotán é agus chuir sé tráth cú fíochmhar air, a mharaigh Fiachna é le bior feola trína chroí.&lt;ref&gt;MacKillop, ll. 218&amp;ndash;219.&lt;/ref&gt; 

Sa sága den 8ú haois ''[[Compert Mongáin]]'', insítear eachtraí [[Mongán mac Fiachnai|Mhongáin mhic Fhiachna]], fágtha ag dia na mara, [[Manannán mac Lir]] ar bhean chéile Fhiachna, agus eisean ar feachtas i dteannta le h[[Aodhán mac Gabhráin]] [[Dál Riata|Dhál Riada]].  Mharaigh Mongán sa bhliain c. 625, i mbun chatha in éadan na m[[Briotanach]] de [[Ríocht Srath Chluaidh]].&lt;ref&gt;Byrne, lch. 112&lt;/ref&gt;

Insítear sa scéal [[Meán-Ghaeilge]] ''[[Fiachna mac Báetáin 7 Ríge Alban]]'' conas a bhain sé ríogacht na hAlban amach.  Faightear sa scéal gnéithe osnádúrtha agus thróip coitianta liteartha.

Insítear i réamhrá an scéil ''[[Amra Coluimb Cille]]'' gur chuir Fiachna fáilte roimh fhilí na hÉireann nuair a cuireadh an ruaig orthu as an gcuid eile den tír.

Maraíodh Fíachna sa bhliain 626 ag Cath ''Leithet Midind'', clóite ag [[Fiachna mac Deamáin]] Dhál Fiatach.  Fuair a mhac, Mongán, bás roimhe féin agus b'fhéidir chomh maith dara mac aige, [[Scandal Sciathleathan]], athair [[Congal Cáech|Chongal Chaoch]]. Mhair tríú mac aige, [[Eochaidh Iarlaithe]], go dtí timpeall na bliana 666.&lt;ref&gt;Byrne, ll. 111, 287.&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* [[Ríthe na nUladh]]
* [[Ríthe an Dáil Araí]]

==Foinsí==
* Byrne, Francis John, ''Irish Kings and High-Kings.'' Batsford, Londain, 1973. {{ISBN|0-7134-5882-8}}
* MacKillop, James, ''The Oxford Dictionary of Celtic Mythology.'' Oxford U.P., Oxford, 1998. {{ISBN|0-19-860967-1}}
* Ó Cróinín, Dáibhí, ''Early Medieval Ireland: 400&amp;ndash;1200.'' Longman, Londain, 1995. {{ISBN|0-582-01565-0}}

==Naisc sheachtracha==
* Cúr síos [https://web.archive.org/web/20060902104809/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Fiachna_and_Scotland.html Dan Wiley] at ''Fiachna mac Báetáin 7 Ríge Alban''

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{Ulaid}}

{{DEFAULTSORT:Fiachna mac Baotáin}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Dhál Araí]]
[[Catagóir:Ríthe na nUladh]]</text>
      <sha1>gfj0d8tz43f2udn9sphtuko3lwav2kg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fiachna mac Deamáin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93675</id>
    <revision>
      <id>1312010</id>
      <parentid>1292737</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3422" sha1="gae82b6qdsbdpvb82qq8htd3y8xpn6b" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Rí na nUladh]] den [[Dál Fiatach]] ba ea '''Fiachna mac Deamáin''' ({{lang-sga|'Fiachnae mac Demmáin'}}) (bás 627), aitheanta scaití faoin ainm ''Fiachnae Dubtuinne'',&lt;ref&gt;[http://dil.ie/41386 1 tonn (d)], craiceann, ar eDIL; mar sin, dúchraicneach&lt;/ref&gt;  [[Demmán mac Cairill]] (bás 572), rí Ulad ba ea a athair, [[Báetán mac Cairill|Baotán mac Cairill]] (bás 581) a uncail.&lt;ref&gt;Byrne, Tábla 6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charles-Edwards, aguisín XXI&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 155&lt;/ref&gt;  Tháinig sé i gcomharbacht ar a uncail mar rí Dhál Fiatach sa bhliain 581.  Bhí sé i gcoróin mar rí na nUlad ó 626 go 627.

Bhíodh comhrac idir an dá Dhál, Fiatach agus Araí, le haghaidh ríogacht na nUlad.  Feictear Fiachna don chéad uair sna hannála ag Cath Chúl Caoil ([[Cill Chaoil]], [[Contae an Dúin]], b'fhéidir) sa bhliain 601, áit a chloígh [[Fíachnae mac Báetáin]] den [[Dál nAraidi]] é.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 601.3, 602.3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Annála Tiarnaigh]], AT 600.3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 88&lt;/ref&gt;  Is amhlaidh go raibh Fiachna mac Baotáin an ionsaitheoir sa chás seo.  Sa bhliain 626, troideadh Cath ''Leithit Midind'' ([[Cnoc Leithid]], [[Contae Aontroma]] an lae inniu) eatarthu, inár bhuaigh Fiachna mac Deamáin agus maraíodh Fiachna mac Baotáin.&lt;ref&gt;AU 626.1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AT 627.1; Mac Niocaill, lch. 88&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byrne, lch. 111&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ó Cróinín, lch. 218&lt;/ref&gt;  

Rinneadh rí Ulad d'Fhiachna ansin, ach cloíodh é féin agus maraíodh é ag rí [[Dál Riada|Dhál Riada]], [[Connadh Cearr]], ag Cath Ard Corainn sa bhliain 627.&lt;ref&gt;AU 627.1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AT 628.1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 88&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byrne, lch. 111&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ó Cróinín, lch. 218&lt;/ref&gt;  Insítear i n[[Annála Chluain Mhic Nóis]] go ndearnadh seo mar dhíoltas ar dhúnmharú Fhiachna mac Baotáin.

Ba iad a leanas a mhná céile:&lt;ref&gt;Mac Niocaill, ll. 88-89&lt;/ref&gt;
* ''Cumne Dub'', iníon ''Furudráin mhic Bhéicce'' Uí Tuirtri.  Máthair [[Dúnchadh mac Fiachna|Dhúnchadha mhic Fhiachna]] (bás c. 644), rí Ulad ba ea i; agus iníne darbh ainm Dubh Lacha, a phós [[Mongán mac Fiachna]] mhic Bhaotáin (bás 625).
* ''Cumne Find'', iníon Bhaotáin Chaoch de  Dál nAraide agus deirfiúr Fhiachna mhic Bhaotáin.  Máthair [[Maol Cobha mac Fiachna|Mhaoil Chobha mhic Fhiachna]] (bás 647), a king of Ulaid, ba ea i; agus mic darbh ainm Suibhne.

Sinsear gach rí Dhál Fiatach a tháinig ina dhiaidh ba ea Fiachna.

==Féach freisin==
* [[Ríthe na nUladh]]

==Foinsí==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html G100001A]
** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/index.html G100002]
* Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}
* Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} 
* Gearoid Mac Niocaill (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan
* Dáibhí Ó Cróinín (2005), ''A New History of Ireland'', imleabhar 1, Oxford: Oxford University Press

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Fiachna mac Deamáin}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe na nUladh]]</text>
      <sha1>gae82b6qdsbdpvb82qq8htd3y8xpn6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fíonsneachta Fleách mac Dúnchadha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94690</id>
    <revision>
      <id>1312018</id>
      <parentid>1293528</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6215" sha1="eljtqo6amopt2gcvqzqxxme7t06dgv9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ard-Rí na hÉireann ba ea '''Fíonsneachta Fleách mac Dúnchadha''' ({{lang-sga|'Fínsnechta Fledach mac Dúnchada'}}) (d’éag 695). Bhain Fínsnechta le [[Síl nÁedo Sláine]], an [[Cenél]] theas d’[[Uí Néill an Deiscirt|Uí Néill]], agus ba Rí [[Brega|Mhagh Breá]] é freisin. Ba gharmhac le hÁed Sláine é.&lt;ref&gt; T.M. Charles-Edwards, ‘‘ Early Christian Ireland ’’, Aguisín II&lt;/ref&gt;  Fuair a athair Dúnchad bás i 659.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 659.1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Annála an Tíogair, AT 655.5, 658.1&lt;/ref&gt;  Ciallaíonn a leasainm &quot;Fledach&quot;, fleách,&lt;ref&gt;[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/fleách fleách&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;], cuideachtúil, ar teanglann.ie FGB&lt;/ref&gt; ''flaithiúil'' nó ''fial''.

==Ard-Rí==
Rinneadh [[ríthe Bhreá|rí Bhreá]] agus Ard-Rí de sa bhliain 675, tar éis dó a réamhtheachtaí agus col ceathrar, [[Cenn Fáelad|Ceann Faoladh]], a mharú i mbun chatha ag ''Aircheltra''.&lt;ref&gt;I n[[Uí Mhaine]], de réir [[Annála na gCeithre Máistrí]]&lt;/ref&gt;  De réir i n[[Annála Easpacha na hÉireann]], bhronn Ceann Faoladh maoirseacht air, ach bhí sé míshásta léi.  Spreagtha ag a chara, rí Fhir Rois, thug sé a dhúshlán Ceann Faoladh agus bhuaigh.&lt;ref&gt;[[Annála Easpacha na hÉireann]], FA 67&lt;/ref&gt;. Insítear fosta sna hannála úd conas a mheall Fíonsneachta tacaíocht as ucht a chuid flaithiúlachta, ina measc rí idir rí Fir Rois agus Naomh [[Adhamhnán]].  

Is amhlaidh gur chuir na [[Laigin]] ina aghaidh, agus throid siad Cath Loch Gabor sa bhliain 677.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 677.3&lt;/ref&gt;  Rinneadh ár ar gach taobh, ach bhain Fíonsneachta am lámh in uachtar amach.  Sa bhliain 680, rinne Fíonsneachta rí Laighean, ''[[Fiannamail mac Máele Tuile]]'', a dhúnmharú.&lt;ref&gt;[[Annála Tiarnaigh]], AT 680.3&lt;/ref&gt;

Sa tuaisceart, scrios Fíonsneachta lárionad [[Cineál Eoghain|Cineál Eoghain]] Aileach, sa bhliain 676.&lt;ref&gt;AU 676.4&lt;/ref&gt;  Throid sé in éadan [[Bécc Bairrche mac Blathmaic|Bhéic Bhairrche mhic Bhlathmaic]] (bás 718), [[ríthe na nUladh|ríthe na nUladh]], sa bhliain 679 ag Cath Thailte.&lt;ref&gt;AT 679.3&lt;/ref&gt;

Le linn mhí Mheithimh 684, chuir Ecgfrith, rí Northumbria, arm go hÉirinn, a scrios maigh Bhreá, croílár ríocht Fhíonsneachta.&lt;ref&gt;[[Bede]]. ''Historia ecclesiastica gentis Anglorum''.&lt;/ref&gt;  Ní fios go cruinn an chúis a bhí leis an ionsaí. Tugadh ar ais na gialla gafa le linn an ionsaí, le cabhair ó Adhamhnán sa bhliain 687.&lt;ref&gt;AU 685.2, 687.5&lt;/ref&gt;

Sa scéal Bóramha de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]], it insítear gur chuaigh Fíonsneachta ar thuras taiscéalaíochta in éadan na Laigean nuair a dhiúltaigh siad an bhóramha a íoc.  Chuir rí na Laigean [[Bran Mut mac Conaill]] (bás 693) Naomh Mo-Ling (bás 697), ab [[Fearna]], chun idirbheartaíocht a dhéanamh le Fíonsneachta.  D'imir Mo-Ling cleas air sa cháin a loghadh.  De bharr sin, d'éirigh Naomh Adhamhnán fearg leis agus chuir sé mallacht air, ag rá nach mbeadh clú nó cáil ag a muintir.  Rinne Fíonsneachta aithrí ina pheaca agus tugadh maithiúnas dó.&lt;ref&gt;Bóroma,  {{cite web |
url = http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Boroma.htm |
teideal = ''Cycles of the Kings'' le Dan Wiley |
date = 7 Bealtaine 2008 |
dátarochtana = 6 Meán Fómhair 2020 |
archivedate = 7 Bealtaine 2008 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20080507075306/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Boroma.htm }}&lt;/ref&gt;

==Éirí sealadach as agus bás==
Sa bhliain 688, thug Fíonsneachta suas a choróin agus d'éirigh sé ina [[manach|mhanach]], ach an bhliain dár gcionn, tháinig sé ar ais ina rí.  D'fhéadfadh gur tháinig sé bharr chogadh cathartha idir Síol Aodha Sláine, nuair a chloígh [[Niall mac Cernaig Sotal]] (bás 701) d'Uí Chearnaigh as deisceart Bhreá [[Congalach mac Conaing Cuirre]] (bás 696) as tuaisceart Breá, ag Cath Imlech Pich sa bhliain 688.  I dteannta sin, mharaigh [[Áed mac Dlúthaig]] (bás 701) de Shíol Dlúthaigh ''[[Diarmait Dian]] mac Airmetaig Cáech'', rí [[Uisneach|Uisnigh]] de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]] sa bhliain 689.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 688.3, 688.4, 689.2, 689.3&lt;/ref&gt;

Maraíodh Fíonsneachta agus a mhac Bresal ag a ghaoil Aodh mac Dlúthaigh agus Congalach mac Conaing Coirre ag Greallaigh ''Dollaith''.  De réir [[Annála Tiarnaigh]], tharla seo i mbun catha, ach insítear i n[[Annála Easpacha na hÉireann]] gur mharaigh Congalach é i bpobal.&lt;ref&gt;AT 695.1; FA 124&lt;/ref&gt;  Tháinig Congalach i gcomharbacht ar mar rí Bhreá, agus [[Loingsech mac Óengusso|Loingseach mac Aonghasa]] de [[Cineál Chonaill|Uí Néill mar Ard-Rí.

Ní fheictear a mhuintir, Clann Fhíonsneachta, go suntasach tar éis a bháis.  D'fhág Fíonsneachta ina dhiaidh mac darb ainm Ailill, a maraíodh sa bhliain 718.

Is amhlaidh gur tiomsaíodh an ríliosta is luaite, [[Baile Chuind Chétchathaig|Buile Choinn]], le linn réimeas Fhíonsneachta.

==Féach freisin==
* [[Ríthe Bhreá]]

==Foinsí==
* {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html |teideal=The Annals of Ulster, volume 1 |accessdate=10 February 2007 |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |work= |publisher=CELT: Corpus of Electronic Texts |pages= |language= |quote= }}
* ''Annals of Tigernach'' at [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts] at [http://www.ucc.ie/ University College Cork]
* ''Fragmentary Annals of Ireland'' at [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts] at [http://www.ucc.ie/ University College Cork]
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis John]], ''Irish Kings and High-Kings.'' Batsford, London, 1973. {{ISBN|0-7134-5882-8}}
* Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}}
* Wiley, Dan, ''Cycles of the Kings'', [https://web.archive.org/web/20080507075306/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Boroma.htm  Bóroma]

==Tagairtí==
{{reflist}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Bhreá]]
[[Catagóir:Uí Néill]]</text>
      <sha1>eljtqo6amopt2gcvqzqxxme7t06dgv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fearghal mac Maoil Dúin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94735</id>
    <revision>
      <id>1312003</id>
      <parentid>1309492</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6033" sha1="azhhrqeuml0nd03cj8kcuj9anpreg10" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ard-Rí na hÉireann]] ba ea '''Fearghal mac Maoil Dúin''' ({{lang-sga|'Fergal mac Máele Dúin'}}) (bás 11ú Nollaig 722). [[Máel Dúin mac Máele Fithrich|Maol Dúin mac Maoil Fithrigh]] (bás 681), [[ríthe Ailigh|rí Ailigh]], ba ea a athair, agus [[Áed Uaridnach|Aodh Fuariodhnach]] (bás 612), Ard-Rí, a shin-seanathair.&lt;ref&gt;Byrne, Tábla 4&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charles-Edwards, Aguisín V&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 152.&lt;/ref&gt; Ina bhall é de [[Cenél maic Ercae]], géag de [[Cenél nEógain]] d'[[Uí Néill an Tuaiscirt]], agus bhí sé ina rí Ailigh ó 700 go 722.

==Rí Ailigh==
Agus é ina rí Ailigh, bhí Fearghal ar an bhfód nuair a chloígh fir na g[[Connacht]] sa bhliain 707, cath inár maraíodh a rí, ''[[Indrechtach mac Dúnchado]]''.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 707.2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Annála Tiarnaigh]], AT 707.2.&lt;/ref&gt;  Tharla an cath seo mar dhíoltas ar bhás an Ard-Rí, [[Loingsech mac Óengusso|Loingseach mac Aonghasa]] sa bhliain 703 ag [[Cath Chorann]].  Bhí Fearghal mac Loingsigh duine desna comhraiceoirí.

==Ard-Rí==
Rinneadh Ard-Rí d'Fhearghal sa bhliain 710, tar éis bhás the death of [[Congal Cennmagair|Chonghail Cheannmhaghair]] de {{h|Cineál Chonaill}}.  Bhí sé i gcoróin ón go dtí an bhliain 722.&lt;ref&gt;Tugtar réimeas seacht mbliana déag dó sa ''[[Leabhar Laighneach]]'' agus deich mbliana i ''[[Sioncronachtaí Laud]].&lt;/ref&gt;

Le linn an ama seo, bhí Cineál Eoghain an leagan a gcuid críoch soir i n[[Oirialla]] isteach.  Sa bhliain 711, throid Fearghal Cath [[Sliabh Fuaid]] ([[Contae Ard Mhacha]] an lae inniu), áit a maraíodh Tnúthach mac Mochloinges, rí [[Uí Mhéith]], agus Cú Raoi mac Aodha de chlann [[Fir Chúil]], [[Síol Aodha Sláine]]x.&lt;ref&gt;AU 711.2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AT 711.2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 119&lt;/ref&gt;   Is léir an naimhdeas roimh Shíol Aodha Sláine óir gur cuireadh an ruaig ar [[Fógartach mac Néill|Fhógartach mac Néill]] (bás 724), a chuaigh ar deoraíocht chuid an mBreatain bhliain 714.&lt;ref&gt;AU 714.4&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AT 714.4&lt;/ref&gt;  Is dóigh gurbh é Fearghal ba chúis leis seo, i dteannta le [[Murchad Midi|Murchadh Mí]] (bás 715), [[ríthe Uisnigh|rí Uisnigh]] agus ionadaí Fhearghail b'fhéidir sa deisceart.&lt;ref&gt;Charles-Edwards, ll. 480, 572&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 120.&lt;/ref&gt;

Mharaigh uncail Fhógartaigh, [[Conall Grant]] (bás 718),  Murchadh an bhliain dár gcionn, agus d'fhill Fógartach ar ais sa bhliain 716.&lt;ref&gt;AU 715.2, 716.3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AT 715.3, 716.2.&lt;/ref&gt;  Sa bhliain 717, ba é Fógartach ba chúis le hachrann éigin ag [[Aonach]] [[Tailte|Thailtean]] — cruinniú bliantúil Uí Néill — áit a maraíodh beirt fhear.&lt;ref&gt;AU 717.6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 120.&lt;/ref&gt;  Sa bhliain 718, bhuaigh Conall Grant in aghaidh comhaontas ríthe Ui Néill an Deiscirt ag [[Cath Cheanannais]].   Le teann frustrachais, rinne Fearghal idirghabháil agus Conall a mharú dhá mhí níos deireanaí.&lt;ref&gt;AU 718.3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AT 718.3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 120&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charles-Edwards, lch. 571.&lt;/ref&gt;  Is amhlaidh gur shocraigh seo an scéal i measc Uí Néill an Deiscirt.

Sa bhliain 719, thosaigh Fearghal a cheannas a chur i bhfeidhm sa Laigin, agus tá ruathair leanúnacha taifeadta sna hanála.&lt;ref&gt;AT 719.7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charles-Edwards, lch. 575.&lt;/ref&gt;  Sa bhliain 721, rinne [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]], [[rí na Mumhan]] (bás 742) agus ''[[Murchad mac Brain Mut]]'' (bás 727), [[ríthe na Laighean|rí na Laigean]], ionsaí ar thailte [[Uí Néill an Deiscirt]] agus scriosadar maigh Bhreá.  Níos deireanaí sa bhliain, bhain Fearghal díoltas amach in aghaidh na Laigean.  Rinne sé ionsaithe and scrios sé na tailte go dtí gur ghéill na Laigin roimhe agus glacadar leis an bóramha.&lt;ref&gt;AU 721.6, 721.8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AT 721.3, 721.5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Nioaill, lch. 121.&lt;/ref&gt;  Rinneadh sos cogaidh le Cathal fosta.&lt;ref&gt;[[Annála Inis Faithlinn]], AI 721.2&lt;/ref&gt;  Bhris gur Laigean an sos, ámh, agus rinne Fearghal ionsaí eile mar chúiteamh sa bhliain 722 le slua mór idir Uí Néill an tuaiscirt agus an deiscirt, i dteannta lena gcomhghuaillithe ar Oirialla.  Ar an 11ú Nollag 722, áfach, mharaigh fir na Laigean Fearghal agus go leor uaisle Uí Néill ag [[Cath Almhaine]].&lt;ref&gt;AU 722.8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AT 722.8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 121.&lt;/ref&gt;  Caomhnaítear scéal an chatha sa sága ''Cath Almhaine'' den deichiú haois.

==Teaghlach==
De réir an sága ''Fáistine Fergaile meic Máele Dúin'', iníon an Ard-Rí [[Conghal Ceannmhaghair]] ba ea máthair a mhac, [[Áed Allán|Aodh Allán]]  in an illicit union.  Desna [[Ciannachta]] ba ea narrate a mhic eile, [[Niall Frossach|Niall Frasach]].  Rinneadh Ard-Ríthe den bheirt acu.  

Tháinig [[Fógartach mac Néill]] de Shíol Aodha Sláine i gcomharbacht ar Fhearghal mar Ard-Rí, agus a mhac Aodh Allán air mar rí Ailigh agus taoiseach Chineál Eoghain.

==Foinsí==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]], ''Part 1 (431–1201)'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A]
** [[Seathrún Céitinn]], ''[[Foras Feasa ar Éirinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/index.html G100054]
* Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}
* Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland.'' Cambridge University Press, Cambridge, 2000. {{ISBN|0-521-36395-0}}
* {{
lua idirlín |
url = http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Cath_Almaine.html |
teideal = Cath Almaine |
accessdate = 13ú Márta 2007 |
údar = Wiley, Dan |
year = 2004 |
work = The Cycles of the Kings |
archiveurl=https://web.archive.org/web/20060902103645/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Cath_Almaine.html |
archivedate = 2a Meán Fómhair 2006 |
url-status=dead |
df=dmy
}}

==Tagairtí==
{{reflist|2}}

[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:8ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Ailigh]]</text>
      <sha1>azhhrqeuml0nd03cj8kcuj9anpreg10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fógartach mac Néill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94736</id>
    <revision>
      <id>1312023</id>
      <parentid>1293535</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5125" sha1="lb0iuornniytawt9r60taeb0qm0cpyu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe Bhreá|Rí Bhreá]] agus [[Ard-Rí na hÉireann]] ba ea '''Fógartach mac Néill''' (bás 724), ar a glaodh air scaití Fógartach Ó Cearnaigh. Ba bhall é de chlann Uí Chearnaigh de [[Síl nÁedo Sláine]] d'[[Uí Néill an Deiscirt]]. [[Niall mac Cernaig Sotal]] (bás 701) ba ea a athair, agus [[Diarmait mac Áedo Sláine]] (bás 665), Ard-Rí, a shin-seanathair.&lt;ref&gt;T.M. Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', Aguisín III&lt;/ref&gt;

==Rí Bhreá==
Is amhlaidh gurbh ionann Fógartach agus an té &quot;Focortoch&quot; a shínigh mar ráthóir ''[[Cáin Adomnáin]]'' ag [[Biorra]] sa bhliain 697.&lt;ref&gt;Charles-Edwards, lch. 603&lt;/ref&gt; Feictear é sin chéad uair sna h[[annála Éireann]] agus é ag teitheadh ó láthair an chatha ag [[Cath Chlaonta|Claonadh]] sa bhliain 704, tar éis bua [[Cellach Cualann]] (bás 715), [[ríthe na Laighean|rí na Laigean]] in éadan roinnt ríthe number Uí Néill an Deiscirt.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 704.4&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 714, cuireadh Fógartach as a choróin mar [[ríthe Bhreá|rí Bhreá]] agus d'imigh sé ar deoraíocht chuig [[an Bhreatain|an mBreatain]].&lt;ref&gt;AU 714.4&lt;/ref&gt;  Moladh é go ndearna an tArd-Rí, [[Fergal mac Máele Dúin]] (bás 722), é seo. Is níos dóichí é ámh gur thoradh é de coimhlint i measc Shíol Aodha Sláine, agus gur chuir a uncail [[Conall Grant]] (bás 718) an ruaig air,&lt;!-- Irwin says brother as does AU 718.3; the genealogical tables in T.M.C-E's ''EMI'' say uncle.--&gt; le cuidiú [[Murchad Midi]] (bás 715) de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]]. Mharaigh Conall Murchadh an bhliain dár gcionn agus d'fhill Fógartach ar ais sa bhliain 716.&lt;ref&gt;[[Annála Tiarnaigh]], AT 715.3, 716.2&lt;/ref&gt;

Bhí Fógartach ina chúis achrainn éigin sa bhliain 717 ag Aonach [[Tailte|Tailtean]], air a mharaigh &quot;mac Ruba agus mac Dubh Sléibhe&quot;, ach tá easpa comhthéacs sna hannála chun an scéal a mhíniú.&lt;ref&gt;AU 717.6&lt;/ref&gt; An bhliain dár gcionn, bhuaigh Conall ag [[Ceanannas]] in éadan chomhaontas ríthe Uí Néill an Deiscirt, ach mharaigh []Fearghal mac Maoil Dúin]] níos deireanaí sa bhliain úd.&lt;ref&gt;AU 718.3&lt;/ref&gt;

Go luath sna 720idí, bhí tailte Fhógartaigh á n-ionsaí ag ríthe na Laigean agus [[Cathal mac Finguine]], [[rí na Mumhan]].&lt;ref&gt;AU 721.6&lt;/ref&gt; Rinne Fearghal mac Maoil Dúin mar dhíoltas feachtais in éadan na Laigean, ach mharaigh fir na Laighean é ag Cath Alúine, ar an 11ú Nollaig 722.&lt;ref&gt;AU 722.8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AT 722.7, 722.8&lt;/ref&gt;  Mharaigh a dheartháir Aodh Laigean sa chath seo.&lt;ref&gt;Maíonn ''Annála Uladh'' gurbh Aodh Laigean mac Fithcheallaigh, rí Uí Mhaine é seo; maíonn ''Annála Tiarnaigh'' Aodh Laighean Ó Cearnaigh&lt;/ref&gt;

==Ard-Rí==
Tháinig Fógartach i gcomharbacht ar Fhearghal mar Ard-Rí, ach ag Cath Cheann Deilgden, mharaigh a ghaol i bhfad amach uaidh agus a chomharba, ''[[Cináed mac Írgalaig]]'' d'Uí Chonaing as Breá Thuaidh.&lt;ref&gt;AU 724.3&lt;/ref&gt;  Ba shean-aighneas é seo; mharaigh athair ''Cináeda'' athair Fógartach sa bhliain 701.&lt;ref&gt;AU 701.11&lt;/ref&gt;  Ní luaitear é mar Ard-Rí ina thásc i nAnnála Uladh.

==Sliochtaigh==
I measc a mhac (agus a gharmhac) tá a leanas:
* Flann Foirbhthe (bás 716) a d'éag roimh a athair&lt;ref&gt;AU 716.7&lt;/ref&gt; 
** Maraíodh a mhac, Cearnach, ag Cath Bholg Bóinne sa bhliain 770.&lt;ref&gt;AU 770.9&lt;/ref&gt;
* [[Cernach mac Fogartaig|Cearnach mac Fógartaigh]] (bás 738), maraithe ag a lucht leanúna coiriúil.&lt;ref&gt;AU 738.3&lt;/ref&gt;
* [[Fergus mac Fogartaig|Fearghas mac Fógartaigh]] (bás 751), rí Bhreá Theas ina thásc.&lt;ref&gt;AU 751.2&lt;/ref&gt;
* Fíonsneachta mac Fógartaigh (bás 761)
* [[Coirpre mac Fogartaig|Cairbre mac Fógartaigh]] (bás 771), rí Bhreá ina thásc.&lt;ref&gt;AU 771.4&lt;/ref&gt;
* Cummuscach mac Fógartaigh (fl. 778)
** [[Fogartach mac Cummascaig]] (bás 786), rí Bhreá Theas

Bhíodh a shliochtaigh (príomhshliocht Uí Chearnaigh lonnaithe ag [[Loch Gabhar]]) agus sliochtaigh a uncail [[Conall Grant]] (Síol Chonaill Graint lonnaithe ag Calatroim) in achrann a chéile i gcomhair cheannas Bhreá Theas.&lt;ref&gt;Charles-Edwards, lch. 572.&lt;/ref&gt;

==Foinsí==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]], ''Part 1 (431–1201)'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A]
** [[Seathrún Céitinn]], ''[[Foras Feasa ar Éirinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/index.html G100054]
* Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}
* Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland.'' Cambridge University Press, Cambridge, 2000. {{ISBN|0-521-36395-0}}
* {{
lua idirlín |
url = http://www.oxforddnb.com/view/article/50118 |
teideal = Fogartach mac Néill (''d''. 724) |
sloinne = Irwin |
ainm = Philip |
work = Oxford Dictionary of National Biography |
dáta = 2004 |
accessdate = 2007-10-25
}}

==Tagairtí==
{{reflist|2}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:8ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Bhreá]]
[[Catagóir:Uí Néill]]</text>
      <sha1>lb0iuornniytawt9r60taeb0qm0cpyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flaithbheartach mac Loingsigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94738</id>
    <revision>
      <id>1312019</id>
      <parentid>1293537</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4043" sha1="3t5pm5isvbwwk3k36ha6g6xhtsbu6gm" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ard-Rí na hÉireann]] ba ea '''Flaithbheartach mac Loingsigh''' ({{lang-sga|'Flaithbertach mac Loingsig'}} (bás 765). Ba bhall é de [[Cenél Conaill]] d'[[Uí Néill an Tuaiscirt]]. [[Loingsech mac Óengusso|Loingsigh mac Aonghasa]] (bás 703), iarArd-Rí, ba ea a athair.&lt;ref&gt;Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 4&lt;/ref&gt; Bhí ar i gcoróin ón mbliain 728 go 734.&lt;ref&gt;Tugtar réimeas 9 mbliana do i ''[[Sioncronachtaí Laud]] agus ''Rawlinson Genealogies'', agus 7 mbliana sa [[Leabhar Laighneach]]&lt;/ref&gt;

Meastar go ndearnadh Ard-Rí de tar éis dó an iar-rí, [[Cináed mac Írgalaig|Cainneach mac Iorghalaigh]] de [[Síl nÁedo Sláine|Shíol Aodha Sláine]], a chloígh ag Cath Dhroim Corcáin sa bhliain 728, áit a maraíodh Cainneach.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 728.1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Annála Tiarnaigh]], AT 728.1, 728.8&lt;/ref&gt;

Le cuid mhór dá réimeas, bhí a chéile comhraic [[Áed Allán|Aodh Allán]] de [[Cenél nEógain]] go freasúra air Flaithbheartach's reign. Bhí sé mar chuspóir ag Aodh Magh Íotha (''Mag nÍtha''), i ngleann [[An Fhinn|na Finne]] a théadh trí lár chríocha Chineál Chonaill, a ghabháil faoina cheannas.&lt;ref&gt;T.M. Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 573&lt;/ref&gt; Sa bhliain 727, tharla Cath Dhroim Fornocht eatarthu.&lt;ref&gt;AU 727.2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AT 727.2&lt;/ref&gt; Sa bhliain 732, chloígh Aodh Flaithbheartach, agus maraíodh chol ceathar ''Flann Gohan mac Congaile'' sa chath úd.&lt;ref&gt;AU 732.10&lt;/ref&gt; Tharla cath eile ar Mhaigh Íotha sa bhliain 733, inar maraíodh col ceathrar eile Fhlaithbheartaigh, ''Conaing mac Congaile''.&lt;ref&gt;AU 733.3&lt;/ref&gt;  Tharla cath eile fós ar an maigh sa bhliain 734.&lt;ref&gt;AU 734.8&lt;/ref&gt;

De dheasca na maidhmeanna seo, d'iarr Flaithbheartach ar fhir an [[Dál Riada]] ach scriosadh a gcabhlach in inbhear [[an Bhanna|na Banna]] sa bhliain 734.&lt;ref&gt;Byrne, lch. 114&lt;/ref&gt;  Deir [[Annála na gCeithre Máistrí]] níos lú iontaofa gur tháinig na hAlbanaigh chun cuidiú le Flaithbheartach a namhaid a sháinniú. Deir siad fosta gur throid na hUlaid agus [[Ciannachta]] Ghleann Geimhin ar son Aodha sa chath úd.&lt;ref&gt;[[Annála na gCeithre Máistrí]], M 728.3&lt;/ref&gt;

Tar éis an tsraith chatha seo, cuireadh Flaithbheartach as a choróin, nó d'éirigh sé as, agus chuaigh sé i mainistir [[Ard Mhacha]] isteach, ar a fuair sé bás sa bhliain 765.&lt;ref&gt;Charles-Edwards, lch. 573&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 734.10, 765.2&lt;/ref&gt;

Ard-Rí deireanach na hÉireann de Cenél Conaill ba ea Flaithbertach, a mheastar de ghnáth, cé go maíonn mionlach d'fhoinsí gurbh Ard-Rí é [[Ruaidrí ua Canannáin]] (bás 950).

I measc mic Fhlaithbheartaigh bhí a leanas: [[Áed Muinderg|Aodh Muindearg]] (bás 747) ar a glaodh Rí an Tuaiscirt air; agus [[Loingsech mac Flaithbertaig|Loingseach]] (bás 754) agus [[Murchad mac Flaithbertaig|Murchadh]] (bás 767), ar a glaodh taoisigh Cenél Conaill orthu. Phós a iníon, Dunlaith (bás 798) an Ard-Rí [[Niall Frossach]] (bás 778).&lt;ref&gt;[[Seathrún Céitinn]], ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', Leabhar II, lch. 153&lt;/ref&gt;

==Foinsí==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]], ''Part 1 (431–1201)'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A]
** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002] 
** [[Annála na gCeithre Máistrí]], Iml. 1, M2242 (aois domhain) - M902 (d'aois Chríost), [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/index.html G100005A]
** [[Seathrún Céitinn]], ''[[Foras Feasa ar Éirinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/index.html G100054]
* Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}
* Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland.'' Cambridge University Press, Cambridge, 2000. {{ISBN|0-521-36395-0}}

==Tagairtí==
{{reflist}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 8ú haois]]
[[Catagóir:8ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Uí Néill]]</text>
      <sha1>3t5pm5isvbwwk3k36ha6g6xhtsbu6gm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Finghin mac Cathail</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94998</id>
    <revision>
      <id>1312015</id>
      <parentid>1293828</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1541" sha1="10t42glhqb6okuj25k3wh6rph4e34hn" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe na Mumhan|Rí na Mumhan]] d'[[Eoghanacht Ghleanndamhnach]] ba ea '''Finghin mac Cathail Con-gan-mháthair''' ({{lang-sga|'Finguine mac Cathail Con-cen-máthair'}}) (died 696&lt;ref&gt;gach dáta as ''The Chronology of the Irish Annals'' le Daniel P. McCarthy&lt;/ref&gt;).  of [[Cathal Cú-cen-máthair|Cathal Cú-gan-mháthair]] mac Cathail (bás 665) ba ea a athair.&lt;ref&gt;Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 13&lt;/ref&gt;  Tháinig sé i gcomharbacht ar ''[[Colgú mac Faílbe Flaind]]'' sa bhliain 678.

Le linn a réimis, cuireadh ''Cáin Fuithirbe'' i bhfeidhm ag ''Mag Fuithirbe'', ar theorainneacha Chorcaí agus Chiarraí sa bhliain 683.  Luaitear sa téacs ionadaí as gach mórthreibh na Mumhan.

Bhí mac amháin ag Finghin atá ar a bhfuil aithne air, [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]] (bás 742), rí cumhachtach Mhumhan.

Feictear é mar phearsa athfhillteach sa tsraith  mistéir ''Sister Fidelma'' le [[Peter Berresford Ellis|Peter Tremayne]].

==Féach freisin==
* [[Ríthe na Mumhan]]

==Foinsí==
* [[Annála Tiarnaigh]]
* Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings''
* ''The Chronology of the Irish Annals'', Daniel P. McCarthy

==Naisc sheachtracha==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Finghin mac Cathail}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Eoghanachta]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]</text>
      <sha1>10t42glhqb6okuj25k3wh6rph4e34hn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Garbán mac Éndai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95033</id>
    <revision>
      <id>1312024</id>
      <parentid>1293817</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1499" sha1="hx7uyik1vg708f1iw9z50uy7ks373tp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe na Mumhan|Rí na Mumhan]] d'[[Eoghanacht Áine]] ba ea '''Garbhán mac Éanna''' ({{lang-sga|'Garbán mac Éndai'}}) (fl. 596&lt;ref&gt;gach dáta as ''The Chronology of the Irish Annals'' le Daniel P. McCarthy&lt;/ref&gt;).  Is amhlaidh gurbh é an chéad duine, i dteannta lena dheartháir [[Amalgaid mac Éndai|Amhalghaidh]], dá mhuintir a ndearnadh rí na Mumhan díobh.

Is doiléir é croineolaíocht ríthe na Mumhan don aois seo.  Luaitear é i n[[Annála Tiarnaigh]] mar rí sa bhliain i dteannta le hAmhalghaidh, agus feictear é fosta sa [[Leabhar Laighneach]] sa dán ag ''Fland cecinit''&lt;ref&gt;LL, LS folio 150a&lt;/ref&gt;  Fágtar ar lár é as [[Sioncronachtaí Laud]] ar son Ghleanndamhnach, agus as an seanscéal ''[[Senchas Fagbála Caisil|Seanchas Fála Chaisil]]''.&lt;ref&gt;Francis J. Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', lch. 188&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* [[Ríthe na Mumhan]]

==Foinsí==
* [[Annála Tiarnaigh]]
* [[Leabhar Laighneach]], LS folio 150a, ''Fland cecinit''.
* [[Sioncronachtaí Laud]]
* [[Francis J. Byrne]], ''Irish Kings and High-Kings'' 
* ''The Chronology of the Irish Annals'', Daniel P. McCarthy

==Naisc sheachtracha==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Garbán mac Éndai}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Eoghanachta]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]</text>
      <sha1>hx7uyik1vg708f1iw9z50uy7ks373tp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Petronilla de Meath</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95440</id>
    <revision>
      <id>1312035</id>
      <parentid>1304583</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:19:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3575" sha1="br578k3nizo9tk6qg7p3p97b3pm8s0n" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:Backdrop for opening of Alice Kyteler Festival.jpg|mion|Ealaíon de chuid [[Cartoon Saloon]] i g[[Caisleán Chill Chainnigh]], bunaithe ar Phetronilla]]
Ba í '''Petronilla de Meath''' (c. 1300 – [[3 Samhain]] [[1324]]) an chéad duine a taifeadadh gur loscadh ag an stáca as [[draíocht]] in [[Éire|Éirinn]] nó sa [[An Bhreatain|Bhreatain Mhór]] í.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3800398343317795|teideal=Petronilla|údar=ScoilDlí, COBÁC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-11-03}}&lt;/ref&gt;

== Imeachtaí ==
Bhí Petronilla ina cailín aimsire le [[Alice Kyteler]], bean uasal, ar cuireadh an [[Asarlaíocht|draíocht]] go príomha ina leith agus a d'éalaigh ó chrúcaí [[Easpag]] [[Osraí]], Richard de Ledrede. Sa bhliain 1324 chuir an tEaspag Ledrede [[asarlaíocht]] agus taithíocht le deamhain ina leith agus, chomh maith leis sin,&lt;ref&gt;nó chomh dona ǃ&lt;/ref&gt; gur [[nimh]]igh sí a ceathrar fear céile. Le loisceadh ag an stáca an bhreith a tugadh uirthi. Ach d'éalaigh sí (go hAlbain nó a muintir san [[An Ísiltír|Ísiltír]]).

Ina háit, rinneadh [[céasadh]] ar a cailín aimsir, Petronilla ionas go n-admhódh sí gur chuir sí an ealaín dhubh ar dhaoine, gur chaith sí crainn ar rudaí, agus go ndearna sí íobairtí do dheamhain. Ansin loisceadh ag an stáca í. Dheimhnigh an [[Pápa Eoin XXII]] an pionós sa bhulla, ''Super Illius Specula,''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=MAGIC AS 'FACTUM HERETICALE'. ON THE 'SUPER ILLIUS SPECULA' BULL ISSUED BY JOHN XXII|url=http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.d404f7c1-4b42-3d47-9c6d-fd62572af322|journal=Przeglad Historyczny (Historical Review)|date=2006|issn=0033-2186|pages=221–240|issue=2|language=PL|author=T. Galuszko}}&lt;/ref&gt; in 1326, dhá bhliain níos déanaí.[[Íomhá:Kyteler's Inn.jpg|clé|mion|An teach ósta Kyteler inniu, [[Cill Chainnigh]]]]

=== Cuimhneachán ===
Is í Dame Alice Kyteler, a rugadh 1284, atá i gceist in Kyteler's Inn,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Kyteler's Inn|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kyteler%27s_Inn&amp;oldid=984608187|journal=Wikipedia|date=2020-10-21|language=en}}&lt;/ref&gt; atá ann i gcónaí i g[[Cill Chainnigh]].

Deirtear go mbíonn taibhse Petronilla le feiceáil i dTí Kyteler agus sna sráideanna thart go minic.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/en/books/published-books/turas-ireann-leabhair-cloite|teideal=Turas Éireann {{!}} CIC  (lch 97)|údar=Lorcán Ó Treasaigh|dáta=|work=www.cic.ie|dátarochtana=2020-11-04|archivedate=2020-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201213073348/https://www.cic.ie/en/books/published-books/turas-ireann-leabhair-cloite}}&lt;/ref&gt;

Tá Petronilla i measc na mban dá leagadh áit ag an mbord sa thaispeántas ealaíne iomráiteach '''The Dinner Party''&lt;nowiki/&gt;' (1979) le Judy Chicago, atá ar buantaispeáint i [[Músaem Brooklyn]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.brooklynmuseum.org/eascfa/dinner_party/place_settings/petronilla_de_meath?fbclid=IwAR3UxqJ8uqegJDfDTQ7vrofIc8EggfA-lu8WkDQywGdWOP08VRSYcMhfJyI|teideal=Brooklyn Museum: Petronilla de Meath|work=www.brooklynmuseum.org|dátarochtana=2020-11-03}}{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-beath-ie}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1300]]
[[Catagóir:Básanna i 1324]]
[[Catagóir:Cailleacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Mí]]
[[Catagóir:Daoine curtha chun báis]]
[[Catagóir:Éireannaigh mná sa 14ú haois]]</text>
      <sha1>br578k3nizo9tk6qg7p3p97b3pm8s0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faolán mac Colmáin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95492</id>
    <revision>
      <id>1311997</id>
      <parentid>1291189</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1311997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4268" sha1="78kewfn0fumtik35y3wyoyk45ysqmnc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Faolán mac Colmáin''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fáelán mac Colmáin''') (bás 666).  [[Colmán Már mac Coirpri|Colmán Mór mac Cairbre]], iar-rí, ba ea a athair.&lt;ref&gt;Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 9&lt;/ref&gt;  Ba é Faolán a chuir rath Uí Dhúnlainge ar a boinn.&lt;ref name=&quot;Byrne151&quot;&gt;Byrne, lch. 151&lt;/ref&gt;

==Teacht i gcoróin==
Feictear Faolán sin chéad uair sna hannála agus slew [[Crundmáel Bolg Luatha|Crannmhaol Bolg Luatha]] [[Uí Chinnsealaigh]] clóite agus maraithe aige ag ''[[Cath Duma Aichir]]'' sa bhliain 628.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 628.1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Annála Tiarnaigh]], AT 630.1&lt;/ref&gt;  Tugtar i ndúil ansin an teideal rí Laigean dó.&lt;ref name=&quot;Byrne151&quot;/&gt;  Chloígh agus mharaigh sé ansin [[Crimthann mac Áedo|Criomhthann mac Aodha]] (bás 633), rí Laigean [[Uí Máil|Uí Mháil]], ag [[Cath Áth Goan]] i nIarthar Life, i gcomhaontas le [[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh]] (bás 637), [[ríthe na Mumhan|rí na Mumhan]] agus [[Conall Guthbinn|Conall Guthbhinn]] mac Suibhne (bás 635) de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]].&lt;ref&gt;AU 633.2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AT 636.2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Annála Inis Faithlinn]], AI 637.2&lt;/ref&gt; 

Tugtar sa [[Leabhar Laighneach]] réimeas 30 bliain dó, agus is amhlaidh dá bharr gur idirshliocht é a thásc sna hannála don bhliain 666.  Is níos dóichí é go bhfuair sé bás roimh an mbliain 656, nuair a thugtar do [[Crundmáel Erbuilc|Chrannmhaol Arbhoilg]] mac Rónáin ina thásc an teideal rí Laigean.&lt;ref name=&quot;Byrne151&quot;/&gt;

==Caidreamh eaglaise==
De réir nósanna [[Naomh Caoimhín]] [[Gleann Dá Loch|Ghleann Dá Loch]], cuireadh Faolán ar altramas le Caoimhín tar éis dá leasmháthair é a dhiúltú.  Coinníodh an nós seo beo beathach a bhuí le pátrúnacht Uí Dhúnlainge.&lt;ref&gt;Byrne, ll. 151-152&lt;/ref&gt;

Abb agus easpag Aodh Dubh deartháir Fhaoláin, agus easpag [[Cill Dara|Chill Dara]] fosta ba ea a nia, Aonghas mac Aodha Fhionn.  Tábhachtach a bhí an nasc clainne seo le Cill Dara mar bhunús a cumhacht.&lt;ref&gt;Byrne, lch. 152&lt;/ref&gt;

Duine dá mhná céile ba ea Sárnad ní Eachach d'Fhotharta Feá, dream a raibh gaol acu le [[Naomh Bríd]] Chill Dara.&lt;ref&gt;Byrne, lch. 154&lt;/ref&gt;

==Caidreamh le hUí Néill==
Is amhlaidh gur tháinig Ui Dunlainge chun cinn le tacaíocht [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]], a bhí ag iarraidh bagairt [[Uíbh Fhailí|Uí Fhailí]] a  um aird iomlán a thabhairt dá gcoimhlint le [[Síl nÁedo Sláine|Síol Aodha Sláine]].  Duine de mhná céile Fhaoláin ba ea Uasal ní Shuibhne (bás 643), iníon Chonaill, a bhí in éineacht leis ag Áth Gó.&lt;ref&gt;Byrne, lch. 154&lt;/ref&gt;

Deirtear sa sága '[[Bóramha]]' gur tháinig [[Sechnassach mac Blathmaic|Seachnasach mac Blathmaic]] (bás 671) de Shíol Aodha Sláine le slua mór i Laigin isteach a chun an buanna a éileamh, ach gur chloígh Faolán é.  Ní oireann ámh an eachtra seo  chronologically le réimeas Faoláin ó thaobh croineolaíochta de.&lt;ref&gt;Dan M.Wiley, [http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Boroma.htm Boroma], {{
webarchive |
url = https://web.archive.org/web/20080507075306/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Boroma.htm |
date = 7ú Bealtaine 2008
}}, ''Cycles of the Kings''&lt;/ref&gt;

==Clann==
Bhí mac aige le darbh ainm Conall.  Bhí seisean pósta le Conannail ní Chrannmhaoil Uí Dhúnlainge, agus bhí mac acu, [[Bran Mut mac Conaill|Bran Mut]] (bás 693), rí Laigean.

==Féach freisin==
* [[Ríthe na Laighean]]

==Foinsí==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** [[Annála Inis Faithlinn]]
** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen''
* Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}

==Naisc sheachtracha==
* [http://celt.ucc.ie/ CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Faolán mac Colmáin}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe na Laighean]]
[[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnlainge]]</text>
      <sha1>78kewfn0fumtik35y3wyoyk45ysqmnc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fiannamail mac Máele Tuile</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95502</id>
    <revision>
      <id>1312013</id>
      <parentid>1291191</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2014" sha1="eh8e317mhusi94e7euu0yb2wdo6ls8n" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
__NOTOC__
[[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Máil]] ba ea '''Fiannamail mac Maoil Tuile''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fiannamail mac Máele Tuile''' (bás [[680]]).  [[Áed Dibchine|Aodh Dibhchine]] mac Seanaigh (bás [[595]]), iar-rí, ba ea a shin-seanathair, agus  Rónán Crach, laoch b'fhéidir an tsága &quot;Fingal Rónáin&quot;, a sheanathair.&lt;ref&gt;Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 8&lt;/ref&gt;

Ní fios go cruinn cathain a tháinig sé i gcoróin.  Dar leis an [[Leabhar Laighneach]], bhí réimeas trí bliana déag aige, agus tuairiscítear tasc a réamhtheachtaí, [[Fáelán mac Colmáin]], Sasana hannála don  bhliain 666.

Sa bhliain [[677]], throid na Laigin in éadan an Ardrí [[Fínsnechta Fledach|Fíonsneachta Fleadach]] (bás [[695]]) ag Cath Loch Gabhar.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 677.3&lt;/ref&gt;  Bhí ár mór ar gach taobh, ach bhain Fíonsneachta.  Sa bhliain 680, maraíodh Fiannamail ag duine dá mhuintir féin, darbh ainm ''Foichsechán'', spreagadh ag an Ardrí.&lt;ref&gt;[[Annála Tiarnaigh]], AT 680.3&lt;/ref&gt;

Sinsear Uí Théig ba ea Fiannamail, agus iad lonnaithe taobh ó thuaidh de chríocha Uí Máil, raibh thiar de [[Sléibhte Chill Mhantáin|Shléibhte Chill Mhantáin]].

Is pearsa a fheictear arís is arís eile é sa tsraith ''Sister Fidelma mysterie]'' le Peter Tremayne.

==Féach freisin==
* [[Ríthe na Laighean]]

==Foinsí==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen'' 
* Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}

==Naisc sheachtracha==
* [http://celt.ucc.ie/ CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Fiannamail mac Máele Tuile}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Laigin]]
[[Catagóir:Ríthe na Laighean]]</text>
      <sha1>eh8e317mhusi94e7euu0yb2wdo6ls8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faolán mac Murchadha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95512</id>
    <revision>
      <id>1311999</id>
      <parentid>1291257</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <origin>1311999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3032" sha1="lop3u2ip7e2gx8amiamqin2zf1p4ph4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Faolán mac Murchadha''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fáelán mac Murchado''') (bás  738).  He was the son of [[Murchad mac Brain Mut|Murchadh mac Bran Buta]] (bás 727), iar-rí, ba ea a athair.&lt;ref&gt;Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 9&lt;/ref&gt;  Bhí sé i réim ón mbliain 728 go dtí 738.

Feictear é don chéad uair sna hannála don bhliain 727, nuair a bhuaigh sé ag [[Cath Bairenn|Cath Bhaireann]], i gceannas fir na [[an Life|na Life]] in éadan [[Eterscél mac Cellaig|Eidirscéal mac Ceallaigh]] [[Uí Mháil]] as [[Cualu]] agus Congal mac Brain, a mharaigh beirt.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 727.9&lt;/ref&gt;  Sa bhliain 728, tháinig sé i gcoróin sa Laigin agus a dheartháir is sine, [[Dúnchad mac Murchado|Dúnchadh mac Murchadha]] (bás 728) mharaigh aige ag [[Cath Alúine]] (Contae Chill Dara).&lt;ref&gt;AU 728.2&lt;/ref&gt;

Agus lag iad [[Uí Néill]] ag an am, bhí [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]] (bás 742), [[ríthe na Mumhan|rí na Mumhan]], in ann a chearta a éileamh ar na Laigin.  Sa bhliain 735, tharla [[Cath Bhealach Éile]] idir fir Laigean agus Mumhan, agus ár mór ar gach taobh.  Maraíodh [[Cellach mac Fáelchair|Ceallach mac Faolchair]] na nOsraí ag tríd ár son Chathail.  Cloíodh Cathal le fírinne, cé go maíonn [[Annála Inis Faithlinn]] a mhalairt.&lt;ref&gt;AU 735.3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Annála Inis Faithlinn]], AI 735.1&lt;/ref&gt;  Is dócha as suíomh an chatha go raibh Ceallach Osraí an ionsaitheoir, ag teacht i dtír as an achrann idir Faolán agus [[Áed mac Colggen|Aodh mac Colgan]] (bás 738) [[Uí Chinnsealaigh]].&lt;ref name=&quot;Byrne209&quot;&gt;Byrne, lch. 209&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 738, tháinig Cathal i gceannas slua mhóir agus rug gialla agus taisce ó Fhaolán.  D'eag Faolán an bhliain úd, agus é  &quot;immatura&quot; (ró-óg).&lt;ref&gt;AU 738.1, 738.9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Annála Tiarnaigh]], AT 738.7&lt;/ref&gt;  Maítear i n[[Annála Tiarnaigh]] gur gabhadh na gialla ó dheartháir Fhaoláin, [[Bran Becc mac Murchado|Bran Beag]] (bás 738), ach is dócha é nach fíor san.&lt;ref name=&quot;Byrne209&quot;/&gt;

Phós Faolán baintreach a dheartháir, Tualath ní Chathail.  Is sinsear é de chlann Uí Fhaoláin, i gceannas ag [[An Nás]] i nOirthir Life (''Airthir Liphi'').  Rinneadh rí Laigean dá mac, [[Ruaidrí mac Fáeláin|Ruairí]] (bás 785).

==Féach freisin==
* [[Ríthe na Laighean]]

==Foinsí==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** [[Annála Inis Faithlinn]]
* Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}
{{refend}}

==Naisc sheachtracha==
* [http://celt.ucc.ie/ CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Faolán mac Murchadha}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:8ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe na Laighean]]
[[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnlainge]]</text>
      <sha1>lop3u2ip7e2gx8amiamqin2zf1p4ph4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fínsnechta Cethardec</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95768</id>
    <revision>
      <id>1312016</id>
      <parentid>1291264</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3876" sha1="5ylnkuvx6er3u8rrhswo9tt0bxry9ot" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Finsnechta Cethardec mac Cellaig''' (bás 808). [[Cellach mac Dúnchada]] (bás 776), iar-rí, ba ea a athair.&lt;ref&gt;T.M. Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', Aguisín XVII&lt;/ref&gt; Bhí sé i réim ón mbliain 795 go dtí 808. 

Ar an 6ú Bealtaine 795, mharaigh Fíonsneachta go fealltach an t-iar-rí [[Bran Ardchenn]] agus a bhanríon Eithne (á ndó) i gCill ''Cúile Duma''.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 795.1&lt;/ref&gt;  Ba ghníomh polaitiúil gan trua é seo, dírithe in aghaidh an Ardrí, [[Donnchad Midi]] (bás 797), deartháir Eithne.&lt;ref&gt;Charles-Edwards, lch. 578&lt;/ref&gt; D'éirigh Fíonsneachta ina rí Laigean dá bharr.

Sa bhliain 804, rinne an tArdrí [[Áed Oirdnide|Aodh Oirdní]] (bás 819) de [[Cenél nEógain]] ionsaí ar na Laigin agus ghéill Fíonsneachta.&lt;ref&gt;AU 804.10&lt;/ref&gt; Bhailigh Aodh arm [[Leath Choinn]] ag Dún Cuair ar theorainn na Laigean agus rinne sé ionsaí iontu faoi dhó laistigh d'aon mhí amháin.&lt;ref&gt;Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', lch. 160&lt;/ref&gt; Deirtear i n[[Annála na gCeithre Máistrí]] faoi eachtra seo:&lt;ref&gt;[[Annála na gCeithre Máistrí]], M799.9&lt;/ref&gt;
{{cquote |
''Iarsain soais co l-Laighniu,&lt;br&gt;
''Aedh net nat imcaibh oghru,&lt;br&gt;
''Nír an an tetrí tadcach,&lt;ref&gt;[http://dil.ie/39438 ? tadcach], ''the robber King'', at eDIL&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
''condo-farcaibh i m-broghnu&lt;ref&gt;[http://dil.ie/6934 brognu], ganntanas, ar eDIL&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
Théis sin, filleann sé go Laighin,&lt;br&gt;
Aodh, '' a soldier who shunned not battles.&lt;br&gt;
Níor fhan an bithiúnach rí&lt;br&gt;
gur fhág i nganntanas iad.}}
Is amhlaidh nach raibh an tArdrí sásta leis an ngéilleadh úd, agus tháinig sé ar ais sa bhliain 805 agus chuir an ruaig ar Fíonsneachta. Chuir sé [[Muiredach mac Ruadrach]] (bás 829) Uí Fhaoláin agus [[Muiredach mac Brain Ardchinn|Muiredach mac Brain]] (bás 818) Uí Mhuireadaigh i gcoróin mar chomh-ríthe.&lt;ref&gt;AU 805.7&lt;/ref&gt; Thug ''[[Muirgius mac Tommaltaig]]'' (bás 815), rí na gConnacht, tearmann d'Fhíonsneachta, agus thug cuidiú dó a choróin a fháil ar ais sa bhliain 806,&lt;ref name=&quot;Byrne160&quot;&gt;Byrne, lch. 160&lt;/ref&gt; ag cloí Muireadaigh agus a dhearthár, Diarmaid.

Idir an dá linn, thosaigh Fíonsneachta le heaglais Chill Dara a thógaint faoina cheannas, rud ba chúis le hachrann le h[[Uí Fhailí]]. '' Sa bhliain 803, maraíodh go fealltach [[Óengus mac Mugróin|Aonghas mac Mughróin]], rí Uí Fhailí, ag lucht leanúna Fhíonsneachta, agus sa bhliain 806 agus é ar ais i gcoróin, maraíodh Flaithnia mac Cináeda, rí Uí Fhailí ina dhún ag [[Ráth Iomgháin]].&lt;ref&gt;AU 803.6, 806.10&lt;/ref&gt; Rinneadh abb Cill Dara dá dheartháireacha, Faolán (bás 804) agus Aodh (bás 829), agus nia agus garnia. Bhí a dheirfiúr Fíonsneachta sister Muireann (bás 831) ina ban-abb Chill Dara.&lt;ref name=&quot;Byrne160&quot;/&gt;

D'éag Fíonsneachta ag Cill Dara, de dhaorghalar.&lt;ref&gt;AU 808.6&lt;/ref&gt;

==Foinsí==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A]
** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A]
* Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}}
* Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath : Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}

==Naisc sheachtracha==
* [http://celt.ucc.ie/ CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Fínsnechta Cethardec}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 8ú haois]]
[[Catagóir:8ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:9ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe na Laighean]]
[[Category:Ríthe Uí Dhúnlainge]]</text>
      <sha1>5ylnkuvx6er3u8rrhswo9tt0bxry9ot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faolán mac Muireadhaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95905</id>
    <revision>
      <id>1311998</id>
      <parentid>1291670</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1311998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2069" sha1="5ww61pts2c9xltxpumw709mnktfjd1i" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Faolán mac Muireadhaigh''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fáelán mac Muiredaig''') (bás [[942]]).  Ba bhall de chlann [[Uí Dhúnchadha]] é.  [[Muiredach mac Brain]] (bás 885) iar-rí, ba ea a athair.&lt;ref&gt;Byrne, lch. 289, Tábla 9&lt;/ref&gt;.

Tháinig Faolán i gcoróin i gcomharbacht ar [[Augaire mac Ailella|Augaire mac Ailealla]], ball den chlann iomaíochta, [[Uí Mhuireadhaigh]].  Bhí réimeas sách fada aige idir na blianta 917 agus 942, ach ní fheictear ach go hannamh é sna h[[annála Éireann]], le fírinne ach uair amháin faoin teideal ''rí Laighen'' don bhliain 923.&lt;ref&gt;[[Annála na gCeithre Máistrí]], M923.6&lt;/ref&gt;

Tar éis a bháis, tháinig a mhac is sine [[Lorcán mac Fáeláin|Lorcán]] i gcomharbacht air, ach ní raibh ach réimeas aon bhliain aige (942-943).  Rinneadh rí Laigean dá mhac is óige [[Cellach mac Fáeláin]] níos deireanaí.&lt;ref&gt;Moody, et al., ''A New History of Ireland'',ll. 134 &amp; 200.&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* [[Ríthe na Laighean]]

==Foinsí==
* [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Laigin''
* {{
cite book |
authors = T.W Moody, F.X. Martin, F.J. Byrne |
title = ''A New History of Ireland'' IX Maps, Genealogies, Lists |
editor= Oxford University Press |
place = Oxford |
year = 2011 |
pages = 134 &amp; 200 Kings of Leinster to 1171 |
isbn = 978-0-19-959306-4
}}
* {{
cite book |
first = Francis John |
last = Byrne |
authorlink = Francis John Byrne |
title = Irish Kings and High-Kings | url = https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0 |
editor = Four Courts Press |
place = Baile Átha Cliath |
year = 2001 |
isbn = 978-1-85182-196-9
}}

==Naisc sheachtracha==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Faolán mac Muireadhaigh}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:10ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe na Laighean]]
[[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnlainge]]</text>
      <sha1>5ww61pts2c9xltxpumw709mnktfjd1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Murchadh mac Diarmada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95973</id>
    <revision>
      <id>1312031</id>
      <parentid>1295376</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1997" sha1="bcl9tgjoiiu4kwymdkos5zs8os2dh3v" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Rí [[Ríthe na Laighean|na Laigean]], [[Ríocht Dhuibhlinne|Átha Cliath]], agus [[Ríocht na nOileán|na nOileán]] de rítheaghlach [[Uí Chinnsealaigh]] ba ea '''Murchadh mac Diarmada''' ([[An Mheán-Ghaeilge]]: '''Murchad mac Diarmata''') (bás 1070).  [[Diarmait mac Máel na mBó|Diarmaid mac Maoil na mBó]] (bás 1072) ba ea a athair.  Bhí triúr mac aige: [[Domnall mac Murchada meic Diarmata]] (bás 1075), Donnchadh (bás 1115), agus Éanna.  Bunaitheoir eapainmneach chlann Mhic Murchadha is ea é, a ghlac an sloinne 'Mac Murchadha'.

I mí Iúil 1069, chuaigh Murchadh i gceannas arm i [[Ríocht na Mí]] isteach, &quot;áit a loisc sé tuatha agus cealla&quot;.&lt;ref&gt;[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1069.7&lt;/ref&gt;  Gortaíodh go dona é áfach ag Feichin cosantóir.  Is amhlaidh gurbh iad na gortuithe seo, nó aimhréidheanna, ba chúis a bháis sa bhliain 1070 complications.  Adhlacadh é i nÁth Cliath.

Seo a leanas tuairisc bhás Mhurchadha i n[[Annála na gCeithre Máistrí]]:&lt;ref&gt;ACM 1070.7&lt;/ref&gt;
{{cquote|
''Murchadh, mac Diarmada, mic Maoil na m-Bó, tigherna Gall &amp; Laighen fri láimh a athar, d'ég i n-Ath Cliath, dia domhnaigh lá feile Muire geimridh do shonnradh. }}

==Foinsí==
* [[Annála na gCeithre Máistrí]], Iml 2, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005B/ G100005B]
* Francis John Bryne, &quot;Irish Kings and High Kings&quot;, Baile Átha Cliath, 1973.
* Frederick Lewis Weis, ''Ancestral Roots of Certain American Colonists Who Came to America Before 1700'', ll. 175.

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Murchadh mac Diarmada}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:11ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Daoine as Oileán Mhanann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Ríthe na Laighean]]
[[Catagóir:Ríthe Uí Chinnsealaigh]]</text>
      <sha1>bcl9tgjoiiu4kwymdkos5zs8os2dh3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wampanoag</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96136</id>
    <revision>
      <id>1312103</id>
      <parentid>1286889</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2524" sha1="2lmrehzm2okqc2jxyxp9z6v3dftp6em" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
is [[Bundúchasaigh Mheiriceá]] iad na '''Wampanoag'''. Cé go bhfuil na milliúin daoine i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] sa lá atá inniu ann a mhaíonn gur de shliocht lucht an [[Mayflower]] iad, níl ach thart ar 5,000 Wampanoag fós ina mbeatha ansin.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ag-eisteacht-le-joe-biden-ba-dheacair-gan-lucht-an-mayflower-a-thabhairt-chun-cuimhne/|teideal=Ag éisteacht le Joe Biden, ba dheacair gan lucht an Mayflower a thabhairt chun cuimhne|údar=Ciarán Ó Cualáin|dáta=2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-12-21}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Pokanoket Wampanoag banner (3688243761).jpg|mion|clé|220x220px]]

== Stair ==
Bhí na [[Wampanoag]] ina gcónaí sa [[Massachusetts|Massachusets]] le thart ar 12,000 bliain roimhe teacht i dtír na Mayflower. Meastar go raibh tuairim is 15,000 de phobal acu ann ag tús an [[16ú haois]],. Ach cúpla bliain roimh theacht an Mayflower, rinne [[An Phlá Mhór|plá]] a tholg siad ó [[An Eoraip|Eorpaigh]] scrios orthu, agus cuireadh thart ar 70% den [[daonra]] den saol. Thug na háitritheoirí nua [[Aicíd|aicídí]] eile anoir chucu – an [[Bolgach|bholgach]] agus an [[An Diftéire|diftéire]] mar shampla.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;
[[Íomhá:2016 05 Cape Cod Museum of Natural History Wampanoag Display.jpg|mion|clé|220x220px]]
Na chéad bhlianta sin, thugadh na Wampanoag lámh chúnta do na coilínigh leis an bh[[fómhar]] a chur is a bhaint. Ceiliúradh ar fhómhar na bliana 1621, tráth ar bhronn an pobal dúchais arbhar agus turcaithe ar na coilínigh, atá sa bhféile Thanksgiving nó [[Lá an Altaithe (Stáit Aontaithe)|Lá an Altaithe]].

In imeacht na mblianta, de réir mar a ghlac na coilínigh seilbh ar níos mó den [[talamh]] a bhí ag na Wampanoag, tharla aighnis eatarthu.

Ba é an [[cogadh]] fuilteach, ar a dtugtar [[Cogadh Rí Philip]], sna 1670idí a chuir deireadh le ré na Wampanoag agus aon phobal dúchasach eile i [[Sasana Nua]]. Rinneadh sclábhaithe de go leor den phobal dúchasach a tháinig slán ón gcogadh. Bhí cead a gcinn ag na coilínigh feasta seilbh a ghlacadh ar níos mó talún.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;
[[Íomhá:Epenow.jpg|mion|Rinne na Wampanoag ionsaí ar long Capt. Nicholas Hobson, sa bhliain 1614, [[Martha's Vineyard]]|clé|220x220px]]

== Féach freisin ==

* [[Mayflower]]
* [[Lá an Altaithe (Stáit Aontaithe)|Lá an Altaithe]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]
[[Catagóir:Massachusetts]]</text>
      <sha1>2lmrehzm2okqc2jxyxp9z6v3dftp6em</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fearghas mac Aodháin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96482</id>
    <revision>
      <id>1312004</id>
      <parentid>1292744</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2313" sha1="5165ud13rzpsnr82727n2wt3x6q37y4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe na nUladh|Rí na nUlad]] ba ea '''Fearghas mac Aodháin''' ({{lang-sga|'Fergus mac Áedáin'}}) (bás 692).  Ba bhall é de mhuintir [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Chobha]], géag de [[Dál nAraidi|Dhál Araí]] as iarthair [[Contae an Dúin|Chontae an Dúin]].  Clann ar leith ba ea  iad leis an phríomhchlann, aitheanta mar [[Cruithne]] le linn na ré seo.  Áedán mac Mongain (bás 616), iar-rí Eachach Chobha, ba ea a athair.&lt;ref&gt;T. M. Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''&lt;/ref&gt; 

Ba é an chéad duine de Dhál Araí a bheith i gcoróin Ulad ó [[Congal Cáech|Chonghal Caoch]] ag Mag Roth sa bhliain 639.  Ní deirtear cén fáth a ndearnadh rí de, ach bhí an iarchlann, [[Dál Fiatach|Dál Fhiatach]], ciontach i ngaolmharú.

Sa bhliain 691, insítear sna hannála gur scriosadh na Cruithne agus na hUlaid ag fir [[Dál Riada|Dhál Riada]]&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 691.3&lt;/ref&gt; 

D'éag a mac, Bressal (bás 685), ar a nglaoitear rí Chobha i n[[Annála Tiarnaigh]], de phlá a bhí forleathan ag an am sin.&lt;ref&gt;AU 685.3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Annála Tiarnaigh]], AT 685.4&lt;/ref&gt;  Maraíodh é ag a mhuintir féin sa bhliain 692 dar le h[[Annála na gCeithre Máistrí]], cé nach insítear i nAnnála Uladh ach go bhfuair sé bás.&lt;ref&gt;[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 689.3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 692.3&lt;/ref&gt;

Phós Fearghas ''Máel Teglaig'', iníon Maoil Uidhre (''Máel Odar'') (bás 639), rí Oirthir, fine [[Oirialla|Oiriall]] i gContae Ard Mhacha.  Phós a n-iníon, ''Ériu'',  ''Ailill mac Cennfáelad'' (bás 702), rí [[Ciannachta Glen Geimin|Ciannachta Ghleann Geimhin]], [[Contae Dhoire]].  Bhí mac eile acu, darbh ainm ''Máel Cothaig''.

== Féach freisin ==
* [[Ríthe na nUladh]]

==Foinsí==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála na gCeithre Máistrí]]
* Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}

==Naisc sheachtracha==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]


==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Fearghas mac Aodháin}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe na nUladh]]</text>
      <sha1>5165ud13rzpsnr82727n2wt3x6q37y4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fiachna mac Aodha Róin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96490</id>
    <revision>
      <id>1312008</id>
      <parentid>1292750</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5598" sha1="nkpe9zox9l9v67vekezdupa9x1gg3tc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe na nUladh|Rí Ulad]] de [[Dál Fiatach|Dhál Fhiatach]] ba ea '''Fiachna mac Aodha Róin''' ({{lang-sga|'Fiachnae mac Áedo Róin'}}) (bás 789).  [[Áed Róin]] mac ''Bécce Bairrche'' (bás 735) ba ea a athair, agus [[Bressal mac Áedo Róin|Breasal]] (died 750) a dheartháir, iar-ríthe beirt.&lt;ref&gt;Byrne, Tábla 6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charles-Edwards, Aguisín XXI&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 155&lt;/ref&gt;  Bhí sé i réim ón mbliain 750 go dtí 789.

== Stair ==
Bhí a athair maraithe sa bhliain 735 i mbun chatha in éadan [[Ardrí na hÉireann]] [[Áed Allán]] (bás 743) de [[Cenél nEógain|Chineál Eoghain]] agus d'éirigh [[Cathussach mac Ailello|Cathasach mac Ailealla]] (bás 749) de [[Dál nAraidi|Dhál iomaíochta Araí]] ina rí Ulad.  Maraíodh, in, Cathasach sa bhliain 749 ag ''[[Ráith Beithech]]'', is dócha ar mhaithe le Dál Fhiatach, agus rinneadh rí de Bhreasal dheartháir Fiachna.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 749.1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 137&lt;/ref&gt;  Maraíodh Bressal féin sa bhliain 750 ach choinnigh Dál Fhiatach an ríogacht.&lt;ref&gt;AU 750.10&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 137&lt;/ref&gt;  Creideann an staraí Byrne, ámh, go raibh idir-ríocht ann idir réimis Aodha Róin agus Fiachna.&lt;ref&gt;Byrne, lch. 118&lt;/ref&gt;

== Réimeas ==
Chuir Fiachna Dál Fhiatach ar a chosa arís le linn a réimis fhada.  Sa bhliain 759, bhí sé páirteach in scéal i measc chléirigh of [[Ard Mhacha]].  Thug Fiachna a thacaíocht don abb ''Fer-dá-Chrích'' in aghaidh sagart darbh ainm Aireachtach, a bhí faoi thacaíocht [[Dúngal mac Amalgado|Dhúnghal mac Amhalaí]], [[ríthe Bhreá|rí Bhreá]].  Chloígh Fiachna iad uile i g[[Cath Emain Macha]], agus maraíodh Dúnghal agus a chomhghuaillí, Donn Bó mac Con ''Brettan'', rí Fhir Rois.&lt;ref&gt;AU 759.2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Annála Tiarnaigh]], AT 759.2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byrne, lch. 118&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 139&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 761, chloígh Fiachna fir [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Chobha]] de Dhál Araí i g[[Cath Áth Duma]], agus maraíodh a rí, [[Ailill mac Feidlimid|Ailill mac Feilimí]].&lt;ref&gt;AU 761.2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AT 761.1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 139&lt;/ref&gt;  Buaileadh Uí Eachach Chobha go dubha arís sa bhliain 776, an uair seo ag na hOirthir, dream [[Oirialla|Oiriall]].&lt;ref&gt;AU 776.9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 139&lt;/ref&gt;

Chuaigh i mbun achrainn chathartha Dál Araí sna blianta 776 agus 783.  Sa bhliain 776 féin, thug Eochaid mac Fiachna tacaíocht sin éilitheoir, [[Tommaltach mac Indrechtaig|Tomaltach mac Ionrachtaigh]] (bás 790), agus chloígh agus mharaigh siad rí Dhál Araí, ''[[Cináed Ciarrge mac Cathussaig]]'', agus a chomhghuaillí Dúnghal, rí [[Uí Tuirtri|Uí Thoirtre]], dream eile Oirialla i g[[Cath Drong]].&lt;ref&gt;AU 776.7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 139&lt;/ref&gt;

Bhí an oiread sin cumhachta ag Fiachna gur lorg an Ardrí [[Donnchad Midi|Donnchadh na Mí]] (bás 797) cruinniú leis ag ''Inis na Ríg'' in oirthear Bhreá.  '' Chuir chomh-mhímhuinín áfach bac ar Fhiachna a theacht i dtír nó Donnchadh a dhul ar muir, chun buaileadh le chéile.&lt;ref&gt;AU 784.8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 139&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byrne, lch. 124&lt;/ref&gt;  B'fhéidir gurbh é chuid an chruinniú ná réimsí cumhachta a réiteach.  B'fhéidir é go raibh Donnchadh ag iarraidh cúrsaí idir Uí Eachach Chobha, na hOirthir agus ceantar teorann [[Conaille Muirtheimne|Chonaille Muirtheimne]] a shocrú.&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 139-140&lt;/ref&gt;

== Leathadh Dhál Fhiatach ==
Le linn réimeas Fiachna, thosaigh leathadh Dhál Fhiatach ó thuaidh i dtreo bhruacha [[Loch nEathach]].  Sáinníodh dá bharr Dál Araí óna ngaoil, Uí Eachach Chobha, sa deisceart.  Thug Fiachna a phátrúnacht do [[Beannchar, Contae an Dúin|Bheannchar]], mainistir Dhál Araí go traidisiúnta.&lt;ref&gt;Byrne, lch.119&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ó Cróinín, lch. 220&lt;/ref&gt;  Thiontaigh sé [[Dún Pádraig]] ina mhainistir ríoga, nó b'fhéidir go ndearnadh seo ag a athair:&lt;ref&gt;Byrne, lch. 119, 124&lt;/ref&gt; feictear an chéad abb Dhún Pádraig sna hannála ina thásc don bhliain 753.&lt;ref&gt;AU 753.6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byrne, in ''A New History of Ireland'', lch. 679&lt;/ref&gt;

== Clann ==
Ríthe Ulad ba ea a mhic, [[Eochaid mac Fiachnai|Eochaidh]] (bás 810) agus [[Cairell mac Fiachnai|Caireall]] (bás 819) were Kings of Ulster.  Abb [[Dún Pádraig|Dhún Pádraig]] ba ea mac eile leis, Loingseach (bás 800).&lt;ref&gt;Byrne, lch. 124&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ó Cróinín, lch. 220&lt;/ref&gt;  Ba bhall de [[Céilí Dé|Chéilí Dé]] ba ea a nia, Diarmaid ó Aodha Róin (bás 825), a bhunaigh mainistir [[Díseart Diarmada|Dhíseart Diarmada]] sa bhliain 812, agus d'athadhain sé naisc idir Beannchar agus na Laigin.&lt;ref&gt;Byrne (NHI), lch. 679&lt;/ref&gt;

==Foinsí==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála na gCeithre Máistrí]]
* Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}
* Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} 
* Mac Niocaill, Gearoid (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan
* Ó Cróinín, Dáibhí (2005), ''A New History of Ireland'', Volume One, Oxford: Oxford University Press

==Naisc sheachtracha==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Fiachna mac Aodha Róin}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:8ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe na nUladh]]</text>
      <sha1>nkpe9zox9l9v67vekezdupa9x1gg3tc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eochaidh mac Fiachna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96492</id>
    <revision>
      <id>1311994</id>
      <parentid>1292752</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:31:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1311994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4178" sha1="2xp4wj3ltsvzc9l40uv9w9zlhcobpmg" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe na nUladh|Rí Ulad]] de [[Dál Fiatach|Dhál Fhiatach]] ba ea '''Eochaidh mac Fiachna''' ({{lang-sga|'Eochaid mac Fiachnai'}}) (bás 810).  [[Fiachnae mac Áedo Róin|Fiachna mac Aodha Róin]] (bás 789), iar-rí, ba ea a athair.&lt;ref&gt;Byrne, Tábla 6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charles-Edwards, Appendix XXI&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 155&lt;/ref&gt;  Bhí sé i gcoróin ón mbliain 790 go dtí 810.

Feictear Eochaidh don chéad uair sna hannála don bhliain 776.  Thug sé tacaíocht do [[Tommaltach mac Indrechtaig|Tomaltach mac Ionrachtaigh]] (bás 790) agus cogadh cathartha ar siúl i measc [[Dál nAraidi|Dhál iomaíochta Araí]].  Chloígh agus mharaigh sé an rí i gcumhacht, ''[[Cináed Ciarrge mac Cathussaig]]'', agus a chomhghuaillí, Dúnghal rí [[Uí Tuirtri|Uí Thoirtre]] (dream [[Oirialla|Oiriall]] taobh thiar de Loch nEathach]]) i rith [[Cath Drong]].&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 776.7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 139&lt;/ref&gt;

Bhí Dál Fhiatach curtha ar ais mar a bhí an lá ab fhearr é, ach tar éis a bháis, thosaigh achrann comharba.  Thug a ghaol, Tomaltach mac Cathail, a ndúshlán Eochaidh.  Fionnó Aonghasa mhic [[Máel Cobo mac Fiachnai|Mhaoil Chobha mhic Fhiachna]] (bás 647), rí Ulaid, ba ea Tomaltach, agus bhíothas i mbun a ghéag (darbh ainm Cineál Aonghasa (''Cenél nÓengusa'')) a choinneáil as an gcoróin.&lt;ref&gt;Byrne, Tábla 6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charles-Edwards, Aguisín XXI&lt;/ref&gt;  Cloíodh agus maraíodh Tomaltach i mbun chatha ag Eochaidh.&lt;ref&gt;AU 789.9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byrne, lch. 119&lt;/ref&gt;

Bhí leas bainte ag Tomaltach mac Ionrachtaigh de Dhál Araí as an gcath cathartha i measc Dhál Fhiatach, agus d'éirigh sé ina rí Ulad, ach fuair sé bás an bhliain dár gcionn, 790.  Rinne Dál Araí ár mór ar Dhál Fhiatach an bhliain úd.  Ní fios go cruinn ar tharla seo roimh nó tar éis bhás Tomaltaigh.&lt;ref&gt;AU 790.6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 140&lt;/ref&gt;  D'éirigh Eochaidh ina rí Ulad an bhliain úd.

Sa bhliain 801, chuaigh na hUlaid chun cogaidh in éadan [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Chobha]], is dócha chun a gcur cumhachta a bhrú chun cinn.  Bhuaigh na hUlaid agus maraíodh rí Chobha, Eocha mac Ailealla.  Maraíodh ámh Caireall mac Cathail ar thaobh na nUlad.&lt;ref&gt;AU 801.3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 140&lt;/ref&gt; 

Sa bhliain 809, rinne an tArdrí [[Áed Oirdnide|Aodh Oirdní]] feachtas in éadan na nUlad agus chloígh sé iad á scriosadh ón [[An Bhanna|mBanna]] go dtí [[Loch Cuan]].  Is amhlaidh gur chúis an achrainn seo ná dúnmharú Dhúnchú, abb [[Tulaigh Lis|Thulaigh Lis]], Contae an Dúin, ag na hUlaid.&lt;ref&gt;AU 809.3, 809.7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byrne, lch. 161&lt;/ref&gt;  Tharla cath cathartha i ndiaidh sin, inar cloíodh Eochaidh ag a dheartháir, [[Cairell mac Fiachnai|Caireall]] (bás 819).&lt;ref&gt;AU 809.9&lt;/ref&gt;  Insítear sna hannála gur éalaigh Eochaidh ón gcath, agus fuair sé bás sa bhliain 810, dar le staraithe.

D'fhéadfadh é go raibh Eochaidh ina bhunaitheoir [[Dún Eachdach|Dhún Eachdach]], a d'éirigh ina shuíochán ríoga Dhál Fhiatach agus ionad a gcuid cumhachta á bhogadh acu ó thuaidh ó Dhún Pádraig.&lt;ref&gt;Byrne, lch. 119&lt;/ref&gt;

I measc mac Eochadha, bhí a leanas:
* [[Muiredach mac Eochada|Muireadhach]] (bás 839), rí Ulad
* Aodh, athair triúr ríthe Ulad

== Féach freisin ==
* [[Ríthe na nUladh]]

==Foinsí==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** [[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] 
** [[Annála na gCeithre Máistrí]]
* Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}
* Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} 
* Mac Niocaill, Gearoid (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan
==Naisc sheachtracha==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Eochaidh mac Fiachna}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:9ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe na nUladh]]</text>
      <sha1>2xp4wj3ltsvzc9l40uv9w9zlhcobpmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fiachna mac Ainbhith</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96502</id>
    <revision>
      <id>1312007</id>
      <parentid>1292860</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1753" sha1="9cui57cwxgbtn5rm430f888h1lp4b1g" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe na nUladh|Rí Ulad]] de [[Dál Fiatach|Dhál Fhiatach]] ba ea '''Fiachna mac Ainbhith''' ({{lang-sga|'Fiachnae mac Ainbítha'}}) (bás 886).   [[Ainbíth mac Áedo|Ainbhioth mac Aodha]] (bás 882), iar-rí Ulad, ba ea a athair.&lt;ref&gt;Byrne, Tábla 6&lt;/ref&gt;  Bhí sé i gcoróin ach le seal gairid sa bhliain 886.&lt;ref&gt;Tugtar réimeas 1 bhliain dó sa [[Leabhar Laighneach]]&lt;/ref&gt;
 
Sa bhliain 883, bhí sé ciontach i mbás a uncail [[Eochocán mac Áedo]], leath-[[ríthe Éireann|rí]] Ulad lena uncail eile, [[Airemón mac Áedo|Éireamhón mac Aodha]] (bás 886).&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 883.6&lt;/ref&gt;  Tháinig Fiachna i gcomharbacht ar Éireamhón mar rí aonar sa bhliain 886, ach maraíodh é ag a ghaoil féin.&lt;ref&gt;AU 886.3&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Ríthe na nUladh]]

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Inis Faithlinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100004/ G100004]
** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002]
** [[Annála Uladh]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A]
** [[Annála na gCeithre Máistrí]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A]
* [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Ulad'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A]
* Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Fiachna mac Ainbhith}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:9ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe na nUladh]]</text>
      <sha1>9cui57cwxgbtn5rm430f888h1lp4b1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fiachra Cossalach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96657</id>
    <revision>
      <id>1312011</id>
      <parentid>1293581</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2229" sha1="dqn320r95d8tgu5285u2n2mrysev6mn" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
__NOTOC__
[[Ríthe Dáil Araidi|Rí Dhál Araí]] na g[[Cruithne]], de chlann [[Eilne]], ba ea '''Fiachra Cosalach mac Dúnghaile''' ({{lang-sga|'Fiachra Cossalach mac Dúngaile'}}) (bás 710).  [[Dúngal Eilni mac Scandail|Dúnghal Eilne mac Scannail]] (bás 681) ba ea a athair.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[[Dubhaltach Mac Fhirbhisigh]]; [[Nollaig Ó Muraíle]], eag (2004). [[Leabhar na nGinealach]], DeBurca Books, Baile Átha Cliath. Imleabhar 2, lch 403&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 138&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 710.6&lt;/ref&gt;  Bhí sé i réim ón mbliain 709 go dtí 710.

Aisteach go leor, luaitear Fiachra mar ráthóir ina rí Chruithne de [[Cáin Adomnáin|Cháin Adhamhnán]] ag Sionad Bhiorra sa bhliain 697, cé go raibh [[Áed Aired|Aodh Aireach]] (bás 698) ina rí ag an am, a mheastar.

Le linn réimeas Fhiachra, bhí achrann cathartha ar siúl i measc Dál Araí, agus mar thoradh bhí triúr ríthe laistigh de thrí bliana that.  D'éag Fiachra féin sa bhliain 710, maraithe ag a mhuintir Chruithne féin.

Rinneadh rí Dhál Araí fosta dá mhac, ''[[Flathróe mac Fiachrach|Flathróe]]'' (bás 774).&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

== Féach freisin ==
* [[Ríthe Dhál Araí]]

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Inis Faithlinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100004/ G100004]
** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002]
** [[Annála Uladh]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A]
** [[Annála na gCeithre Máistrí]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A]
** [[Chronicon Scotorum]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100016/ G100016]
** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Ulad'', ''Rig Dail Araide'' [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A]
* Mac Niocaill, Gearoid (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan

==Naisc sheachtracha==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{Ulaid}}

{{DEFAULTSORT:Fiachra Cossalach}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:8ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Dhál Araí]]</text>
      <sha1>dqn320r95d8tgu5285u2n2mrysev6mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ionrachtach mac Leathlobhair</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96658</id>
    <revision>
      <id>1312034</id>
      <parentid>1293582</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2056" sha1="mbxtk76voebuqksrz7hm2jrj3uuztp4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
__NOTOC__
[[Ríthe Dáil Araidi|Rí Dhál Araí]] na g[[Cruithne]], de chlann Uí Chaolbhaidh, ba ea '''Ionrachtach mac Leathlobhair''' ({{lang-sga|'Indrechtach mac Lethlobair'}}) (bás [[741]]).   [[Lethlobar mac Echach]] (bás 709), iar-rí, ba ea a athair.&lt;ref&gt;Byrne, Tábla 7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charles-Edwards, Aguisín 22&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 156&lt;/ref&gt;

Ní fios go cruinn cathain ar tháinig sé i gcoróin Dhál Araí.  Tuairiscítear bás Dub dá Inber mac Congalaig mar 'rí Chruithne' (the title used for them at this time in the annals) sna hannála don bhliain 727.  Feictear Ionrachtach fosta roimh [[Cathussach mac Ailello|Chathasach mac Ailealla]] (bás 749) sna ríliostaí, ach b'fhéidir é gur tháinig Ionrachtach i gcoróin nuair a d'éirigh Cathasach as chun dul ina rí na nUlad sa bhliain 735.&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 137&lt;/ref&gt;  Mar fíor seo, bhí sé i réim ón mbliain 735 go dtí 741.

Molann Byrne, áfach, go raibh idir-ríocht ann sna hUlaid idir na blianta 735 agus 750.&lt;ref&gt;Byrne, lch. 118&lt;/ref&gt;  Dá mba fhíor é seo, bheadh Ionrachtach i réim ón mbliain 727 go dtí 741, agus tabharfar seo míniú dá áit sna ríliostaí.

Rí Dál Araí agus [[ríthe na nUladh|rí Ulad]] ba ea a mhac, [[Tommaltach mac Indrechtaig|Tomaltach]] (bás 790).

== Féach freisin ==
* [[Ríthe Dhál Araí]]

== Foinsí ==
* Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}
* Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}}
* Mac Niocaill, Gearoid (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan

== Naisc sheachtracha ==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ionrachtach mac Leathlobhair}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:8ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Dhál Araí]]</text>
      <sha1>mbxtk76voebuqksrz7hm2jrj3uuztp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flathróe mac Fiachrach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96659</id>
    <revision>
      <id>1312022</id>
      <parentid>1293584</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1995" sha1="a1qf6k6zhl6j780x5isu8cj9nq2bdxs" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
__NOTOC__
[[Ríthe Dáil Araidi|Rí Dhál Araí]] na g[[Cruithne]] ba ea ''' ''Flathróe'' mac Fiachra''' ({{lang-sga|'Flathróe mac Fiachrach'}}) (bás 774).  [[Fiachra Cossalach]] (bás 710), iar-rí, ba ea a athair.&lt;ref&gt;Mac Niocaill, lch. 138&lt;/ref&gt;  Bhí sé i réim ón mbliain 749 go dtí 774.

Ní fheictear rud ar bith sna hannála maidir lena réimeas, ach is suntasach é a thásc óir gurbh é seo an uair dheireanach a tugadh an teideal 'rí Chruithne' do rí Dhál Araí.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 774.6&lt;/ref&gt;

Feictear ginealach ''Flathróe'' i [[Leabhar na nGinealach]] mar:&lt;ref&gt;Dubhaltach Mac Firbhisigh; [[Nollaig Ó Muraíle]], eag. (2004). [[Leabhar na nGinealach]]. DeBurca Books, Baile Átha Cliath, Imleabhar 2, lch 403&lt;/ref&gt;
:''Oilill m. Cumascach m. Flannagán m. Eochaid s. Breasal m. Flaithrí m. Fiachra Cos-salach m. Dúnghalach m. Scannal m. Béice m. Fiachra Crach...

== Féach freisin ==
* [[Ríthe Dhál Araí]]

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Inis Faithlinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100004/ G100004]
** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002]
** [[Annála Uladh]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A]
** [[Annála na gCeithre Máistrí]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A]
** [[Chronicon Scotorum]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100016/ G100016]
** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Ulad'', ''Rig Dail Araide'' [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A]
* Mac Niocaill, Gearoid (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan

==Naisc sheachtracha==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{Ulaid}}

{{DEFAULTSORT:Flathróe mac Fiachrach}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:8ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Dhál Araí]]</text>
      <sha1>a1qf6k6zhl6j780x5isu8cj9nq2bdxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Harry Hampton (imreoir sacair)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96896</id>
    <revision>
      <id>1311984</id>
      <parentid>1053945</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T15:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1311984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6894" sha1="bv05hm62r4h40tjh03qncxfxrxivpj5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Peileadóir [[Sasana|Sasanach]] ab ea '''Joseph Harry Hampton''' (21 Aibreán 1885 - 15 Márta 1963) a rugadh i [[Wellington]], [[Shropshire]]. Go dtí an lá atá inniu ann tá sé fós mar phríomhscóralaí [[Aston Villa Football Club|Aston Villa]] sa tSraith.

== Gairm imeartha ==

=== Oíge ===
De réir cara a labhair leis an ''Wellington Journal'' agus ''Shrewsbury News'' tar éis a bháis, chuir Hampton tús lena shlí bheatha imeartha le foireann Lilleshall Iron Works ansin chuaigh sé isteach i [[Telford United F.C.|Wellington Town]], sular aistrigh sé go [[Aston Villa Football Club|Aston Villa]] ar chonradh gairmiúil ar £120 in Aibreán 1904&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Harry Hampton (footballer, born 1885)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Harry_Hampton_(footballer,_born_1885)&amp;oldid=1008189862|journal=Wikipedia|date=2021-02-22|language=en}}&lt;/ref&gt;. 

=== Aston Villa ===
Níos fearr ar a dtugtar &quot;Happy&quot; (Shona) Harry Hampton nó mar &quot;The Wellington Whirlwind&quot; (an Cuaifeach Wellington), d'imir sé mar lártósai do Aston Villa ó 1904 go 1920&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.footballandthefirstworldwar.org/harry-hampton/|teideal=Harry Hampton, Aston Villa and the First World War|language=en-US|work=Football and the First World War|dátarochtana=2021-02-22}}&lt;/ref&gt;. Scóráil sé an dá chúl i gcoinne [[Newcastle United Football Club|Newcastle United]] i g[[Cluiche Ceannais Chorn FA 1905]]. Scórálaí bisiúil spriocanna ab ea Hampton agus scóráil sé cúig gúl nuair a bhuail Aston Villa [[Sheffield Wednesday F.C|Sheffield Wednesday]] 10–0 i gcluiche sa Chéad Roinn i 1912&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Bhí sé comhphríomhchúlaí spriocanna sa Chéad Roinn i [[1911-1912 í sacaír Sasanach|séasúr 1911–12]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.rsssf.com/tablese/engtops.html|teideal=English League Leading Goalscorers|work=www.rsssf.com|dátarochtana=2021-02-22}}&lt;/ref&gt;. Idir 1913 agus 1914 d’imir Hampton do [[Foireann sacair náisiúnta Sasana|Shasana]] ceithre huaire, ag scóráil dhá chúilín i gcluichí i gcoinne [[Foireann sacair náisiúnta An Bhreatain Bheag|An Bhreatain Bheag]] agus [[Foireann sacair naísiúnta Na hAlban|na hAlban]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.englandstats.com/player.php?pid=433|teideal=englandstats.com {{!}} 433 Ted Taylor (1922 - 1926)|work=www.englandstats.com|dátarochtana=2021-02-22}}&lt;/ref&gt;.

=== An Chéad Chogadh Domhanda ===
D’fhóin Hampton ar [[Somme|an Somme]] le linn an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]] agus d’fhulaing sé ó éifeachtaí nimhiú [[Gás mustaird|gáis mustaird]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Ní raibh Hampton riamh mar an t-imreoir céanna tar éis an Chogaidh agus tar éis 242 cúl a scóráil i 376 cluiche d’Aston Villa, bhog sé go [[Birmingham City Football Club|Birmingham]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. D’imir Hampton do [[Stoke City F.C|Stoke City]] mar aoi in [[Séasur Stoke City F.C 1918-1919|1918-1919]], ag scóráil 3 chúilín in 8 gcuma&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Harry Hampton (footballer, born 1885)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Harry_Hampton_(footballer,_born_1885)&amp;oldid=1008191069|journal=Wikipedia|date=2021-02-22|language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Birmingham ===
Tar éis dó bogadh go club [[Sraith sacair Dara Roinn|dara roinn]] Birmingham, tháinig Hampton chun bheith ina imreoir réalta orthu. Ba é an príomh-scóróir a bhí acu sa séasúr [[1920-1921 í sacair Sasanach|1920-1921]], le 16 chúilín agus threoraigh sé an fhoireann go teideal an dara roinn&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Harry Hampton (footballer, born 1885)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Harry_Hampton_(footballer,_born_1885)&amp;oldid=1008193678|journal=Wikipedia|date=2021-02-22|language=en}}&lt;/ref&gt;. Scóráil sé 31 chúilín as 59 láithriú sa chlub sular aistrigh sé go [[Newport County F.C|Newport County]] sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

=== Gairm agus saor níos deireadh ===
D’imir Hampton 15 chluiche le Newport County, ag scóráil 2 chúilín&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. D’fhill sé ar Wellington Town ina dhiaidh sin, ag láithriú ar feadh séasúr amháin&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Thosaigh Hampton ag obair le chóitseáil tar éis dó dul ar scor, agus bhí sé ina thraenálaí ag [[Preston North End F.C|Preston North End]] agus Birmingham. Reáchtáil sé gnó lónadóireachta ina dhiaidh sin sa [[Y Rhyl|Rhyl]]. d’éag sé ansin i 1963 ag aois 77&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Book sources|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-85983-010-9|journal=Wikipedia|language=en}}&lt;/ref&gt;. 

== Státisticí gairm ==
Tág: &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.enfa.co.uk/|teideal=The English National Football Archive|work=www.enfa.co.uk|dátarochtana=2021-02-22|archivedate=2018-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180919195109/http://enfa.co.uk/}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Seasúr
! colspan=&quot;3&quot; |Sraith
! colspan=&quot;2&quot; |[[Corn FA]]
! colspan=&quot;3&quot; |Iomlan
|-
!Roinn
!Cúmai
!Cúmai
!Cúlai
!Cúmai
!Cúlai
!Cúmai
!Cúlai
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |
==== [[Aston Villa Football Club|Aston Villa]] ====
|1904–05
|[[Football League First Division|First Division]]
|22
|15
|6
|7
|28
|22
|-
|1905–06
|First Division
|32
|19
|3
|1
|35
|20
|-
|1906–07
|First Division
|29
|21
|1
|0
|30
|21
|-
|1907–08
|First Division
|28
|18
|2
|1
|30
|19
|-
|1908–09
|First Division
|30
|9
|1
|0
|31
|9
|-
|1909–10
|First Division
|32
|26
|3
|3
|35
|29
|-
|1910–11
|First Division
|33
|19
|2
|2
|35
|21
|-
|[[1911–12 í sacair Sasanach|1911–12]]
|First Division
|33
|25
|3
|3
|36
|28
|-
|1912–13
|First Division
|33
|25
|6
|5
|39
|30
|-
|1913–14
|First Division
|30
|19
|2
|0
|32
|19
|-
|1914–15
|First Division
|30
|19
|2
|0
|32
|19
|-
|1919–20
|First Division
|7
|0
|0
|0
|7
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Iómlan
!339
!215
!34
!27
!373
!242
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |
==== [[Birmingham City Football Club|Birmingham]] ====
|1919–20
|[[Football League Second Division|Second Division]]
|10
|11
|1
|0
|11
|11
|-
|1920–21
|Second Division
|29
|16
|1
|0
|30
|16
|-
|1921–22
|First Division
|18
|4
|0
|0
|18
|4
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Iomlan
!57
!31
!2
!0
!59
!31
|-
|
==== [[Newport County F.C|Newport County]] ====
|1922–23
|[[Football League Third Division South|Third Division South]]
|14
|2
|1
|0
|15
|2
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Iomlan gairm
!410
!248
!37
!27
!447
!275
|}

== Onóracha ==

=== Aston Villa ===

* [[1904–05 Corn FA|1904–05 FA Cup]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[1909–10 Football League First Division]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[1912–13 FA Cup]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Birmingham ===

* [[1920–21 Football League Second Division]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Stumpa-peileadóirsacair-en}}

{{DEFAULTSORT:Hampton, Harry}}
[[Catagóir:Básanna i 1963]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]]</text>
      <sha1>bv05hm62r4h40tjh03qncxfxrxivpj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fearg mac Crannmhaoil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96918</id>
    <revision>
      <id>1312001</id>
      <parentid>1292883</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1239" sha1="nn8epwesvdsqy6prt7xrtd1gzs9tped" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]] de [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]], clann [[Uí Néill an Tuaiscirt]], ba ea '''Fearg mac a Crannmhaoil''' ({{lang-sga|'Ferg&lt;ref&gt;[http://dil.ie/21717 2 ferg], laoch, gaiscíoch, ar eDIL&lt;/ref&gt; mac Crundmaíl'}}) (bás c. 668).  [[Crundmáel mac Suibni|Crannmhaol mac Suibhne]] (bás c. 660), iar-rí, ba ea a athair, agus [[Suibne Menn]] (bás 628), [[Ardrí na hÉireann|Ardrí Éireann]] a sheanathair.  De réir [[Sioncronachtaí Laud]], tháinig sé i gcomharbacht ar a athair agus bhí réimeas 8 mbliana aige.  Níl trácht ar bith le fáil air sna [[annála Éireann|hannála]].

== Foinsí ==
* [[Sioncronachtaí Laud]]

== Naisc sheachtracha ==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}


{{s-start}}
{{succession box | roimh=[[Crundmáel mac Suibni]]| teideal=[[ríthe Ailigh|Rí Ailigh]]| bliain=660-668| tar éis=[[Máel Dúin mac Máele Fithrich]]}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:Fearg mac Crannmhaoil}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:Básanna i 668]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Ailigh]]
[[Catagóir:Uí Néill]]</text>
      <sha1>nn8epwesvdsqy6prt7xrtd1gzs9tped</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flann mac Maoil Tuile</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96920</id>
    <revision>
      <id>1312021</id>
      <parentid>1305668</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir:7ú haois in Éirinn</comment>
      <origin>1312021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3716" sha1="9emvvhn1kpy1h6elt6skboa8y30oayy" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]] de [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]], clann [[Uí Néill an Tuaiscirt]], ba ea '''Flann mac Maoil Tuile''' ({{lang-sga|'Fland mac Máele Tuile'}} (died 700), aitheanta furasta mar ''Flann Finn'' nó ''Flann Albus''.   [[Crundmáel mac Suibni|Crannmhaol mac Suibhne]] (bás c. 660), iar-rí Ailigh, ba ea a sheanathair, agus [[Suibne Menn|Suibhne Meann]] (bás 628), [[Ardrí na hÉireann|Ardrí Éireann]], a shin-seanathair.&lt;ref&gt;T.M. Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', Aguisín V&lt;/ref&gt;

Ba bhall é Flann sé [[Cineál Eoghain#Cineál Fhearadhaigh|Cineál Fhearadhaigh]], a bhíodh in iomaíocht le [[Cineál Eoghain#Cineál Mhic Earca|Cenél maic Ercae]].  Bhí Cineál Fhearadhaigh chun cinn sa ríogacht le linn na coda is mó den 7ú haois.  Sa bhliain 681, i dteannta lena comhghuaillithe [[Ciannachta Glen Geimin|Ciannachta Ghleann Geimhin]] ([[Contae Dhoire]]), chloígh sé rí Ailigh, [[Máel Dúin mac Máele Fithrich|Maol Dúin mac Maoil Fhithrigh]] de Chineál Mhic Earca, a maraíodh i g[[Cath Bla Sléibe]] (Doire).&lt;ref&gt;[[Annála Tiarnaigh]], AT 681.1&lt;/ref&gt;

Tugtar réimeas 12 bliain dó i [[Sioncronachtaí Laud]], agus sé bliana ina dhiaidh do dheartháir leis darbh ainm Urthuile.  Le chéile, bhí siad i réim idir na blianta 681 agus 700, ach ní fios go cruinn an chroineolaíocht.  Feictear Flann mar ráthóir [[Cáin Adomnáin|Cháin Adhamhnáin]] ag [[Sionad Bhiorra]] sa bhliain 697, maraon le hUrthuile, cé go tugtar an teideal rí ach d'Fhlann.&lt;ref&gt; [http://www.fordham.edu/halsall/source/CainAdamnain.html Cáin Adomnáin], aistr. [[Kuno Meyer]], Internet Medieval Sourcebook.&lt;/ref&gt;  Sa bhliain 700, insítear sna hannála gur díbríodh Urthuile agus go ndeachaigh sé chuig [[an Bhreatain|an mBreatain]].&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 700.5&lt;/ref&gt;  Inis ansin go bhfuair Flann bás an bhliain chéanna.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 700.7&lt;/ref&gt;  De réir ''Chronicum Scotorum'', maraíodh é.&lt;ref&gt;[[Chronicum Scotorum]], CS 700&lt;/ref&gt; 

D'éireodh Chineál Mhic Earca went i gceannas i ríogacht Ailigh agus i ndeireadh na dála san Ard-ríogacht.

Feictear sna ginealaigh go raibh mac le Fhan darbh ainm ''Díchon'', a bhí a dubhó Maol Phádraig (''Máel Pátric'') ina bhunaitheoir Mhic Giolla Phádraig ag ach raibh tailte acu in oirthear Thír Eoghain.

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002]
** [[Annála Uladh]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A]
** [[Annála na gCeithre Máistrí]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A]
** [[Chronicon Scotorum]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100016/ G100016]
** [[Sioncronachtaí Laud]]
* Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} 
* {{
citation |last=Meyer |first=Kuno |authorlink=Kuno Meyer |title=Cain Adamnain: An Old-Irish Treatise on the Law of Adamnan |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |date=1905 |url=http://www.fordham.edu/halsall/source/CainAdamnain.html |accessdate=2008-03-23
}}

==Naisc sheachtracha==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{S-start}}
{{succession box | roimh=[[Máel Dúin mac Máele Fithrich]]| teideal=[[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]]| bliain=681–700| tar éis=[[Fergal mac Máele Dúin]]}}
{{S-end}}

{{DEFAULTSORT:Flann mac Maoil Tuile}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:Básanna i 700]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Ailigh]]
[[Catagóir:Uí Néill]]</text>
      <sha1>9emvvhn1kpy1h6elt6skboa8y30oayy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flaithbheartach Ó Néill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96929</id>
    <revision>
      <id>1312020</id>
      <parentid>1292897</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14454" sha1="n5c9ka3o7i8e6af4cyidehf2qiint1x" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]] de [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]], clann [[Uí Néill an Tuaiscirt]], ba ea '''Flaithbheartach Ó Néill''' ({{lang-sga|'Flaithbertach Ua Néill'}}) (roimh 978 &amp;ndash; 1036).  D'éirigh sé as a choróin sa bhliain 1030 agus chuaigh sé ar oilithreacht go dtí an Róimh, agus dá bharr glaodh Flaithbheartach an [[Trostán|Trostáin]] air.  I ndiaidh bhás a mhic, Aodh, sa bhliain 1033, tháinig Flaithbertach ar ais mar cheannaire Uí Néill an Tuaiscirt.

== Tosca ==
{{main|Stair na hÉireann (800-1169)}}
Flaithbheartach ó [[Domnall ua Néill|Domhnall]] ó [[Niall Glúndub|Néill Ghlúindubh]] a bhí ann.  Bhí an chlann níos deireanaí, [[Ó Néill]], [[ríthe Thír Eoghain|ríthe]] agus [[Iarlaí Thír Eoghain|Iarlaí]] Thír Eoghain, ainmnithe as a shin-sin-seanathair.  Bhí an chlann iomaíochta [[Mhic Lochlainn]] síolraithe as deartháir Néill, [[Domnall mac Áeda]].

Bhí an chuid is mó de lár [[Cúige Utah|chúige Uladh]], ón [[An Bhanna|mBanna]] san oirthear go dtí [[An Feabhal]] san iarthair, faoi cheannas Chineál Eoghain agus a mórán ríochtaí faoi ghéillsine, agus na h[[Oirialla]] an ríocht úd tábhachtaí ina measc.  Bhí a gcuid críocha féin suite i gcontaetha [[Contae Dhoire]] agus [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] mar atá inniu ann, ag síneadh ó thuaidh go dtí [[Inis Eoghain]].  Ar a dtaobh thoir bhí ríocht na [[Ulaid|nUlad]], laghdaithe go [[Contae an Dúin]] agus deisceart [[Contae Aontroma|Chontae Aontroma]] a bheag nó a mhór; ar a dtaobh thiar, bhí [[Tír Chonaill]] faoi cheannas a ngaoil, [[Cineál Chonaill]]; agus ar a dtaobh theas, bhí [[Bréifne]] agus [[ríocht na Mí]].&lt;ref name=Atlas&gt;Duffy, ''Atlas of Irish History'', ll. 26&amp;ndash;31.&lt;/ref&gt;

Bhí [[ríthe Ailigh]] de Chineál Eoghain lonnaithe ó dhúchas ar Inis Eoghain.  Faoin 9ú haois, ámh, bhí a gcuid cumhachta sínithe soir, agus bhíodh insealbhaithe ag [[Tulach Óg]] agus adhlactha ag [[Ard Mhacha]].&lt;ref&gt;Byrne, ''Irish Kings'', lch. 125.&lt;/ref&gt;  Cé nach raibh Ard Mhacha go díreach faoina smacht, bhí tionchar acu ann agus the kings kept a house there. 
&lt;!-- stair mhaith, ach ní oiriúnach anseo.
''Although the [[Ard-Deoise Ard Mhacha]] was divided at [[Sionad Cheanannais-na Mainistreach Móire]] sa bhliain 1152, its authority over the churches of the north and centre of Ireland in Flaithbelheartach's time was much greater, as shown by the earlier boundaries between provinces established at the [[Sionad Ráith Bhreasail]] in 1111, which divided Ireland between Ard Mhacha and [[Caiseal]].  Armagh was not only [[Naomh Pádraig]] city, it was also in some measure the city of Cenél nEógain.&lt;ref&gt;Byrne, ''Irish Kings'', lch. 255&lt;/ref&gt; Other major churches in the region, those established as sees following the 12th-century reforms, included the [[Colm Cille]] churches of [[Doire]] and [[Ráth Bhoth]], and the Patrician churches of [[Lú]], [[Machaire Rátha]] and [[Coinnire]].&lt;ref name=Atlas /&gt;--&gt;

== Roimh Chluain Tarbh ==
Ní fios go cruinn cathain a rugadh Flaithbheartach, ach maraíodh a athair Muircheartach bliain 977 ag [[Amlaíb Cuarán]].&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 977.1.&lt;/ref&gt;  Maítear i sliocht curtha isteach níos deireanaí i n[[Annála Uladh]] gur rugadh Flaithbheartach an bhliain chéanna.&lt;ref&gt;AU 977.2.&lt;/ref&gt;  ''Cres Cumal'' [[Uí Mhaine]] ba ea a mháthair.&lt;ref name=DNB&gt;Duffy, &quot;Flaithbertach&quot;.&lt;/ref&gt;  Furasta a sheanathair [[Domnall ua Néill]], [[Ardrí na hÉireann|Ardrí Éireann]], bás sa bhliain 980, agus tháinig [[Fergal mac Domnaill]] meic Conaing i gcomharbacht air mar rí Ailigh, a d'éirigh as b'fhéidir sa bhliain 989 agus a fuair bás sa bhliain 1001. Tar éis tréimhse roinnt blianta, tháinig uncail Fhlaithbheartaigh, [[Áed mac Domnaill]], i gcomharbacht Fhearghail.  Deirtear go raibh sé naoi mbliana is fiche d'aois agus deich mbliana i réim ag úsáid a bháis sa bhliain 1004.&lt;ref&gt;Duffy, &quot;Flaithbertach&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 1001.2, 1004.5.&lt;/ref&gt;

Feictear Flaithbheartach ar dtús sa bhliain 1005 agus ruathar á dhéanamh aige ar [[Leath Cathail|Leath Chathail]], inár maraíodh rí na tuaithe, Aodh mac Tomaltaigh (''Áed mac Tommaltaig'').  Rinne Flaithbheartach ruathar arís ar Leath Chathail sa bhliain 1007, agus maraíodh chomharba Aodha, Cú Uladh, an uair sin.  Mar thoradh eile, rud a bhain ón socrú a chur [[Brian Bóramha]] i réim sa bhliain 1005, tar éis dó teacht le slua mór chuig Ard Mhacha agus ghéill Flaithbheartach do.  Tháinig Brian arís sa bhliain 1006 agus arís eile in 1007, nuair a thóg sé mar ghialla, gialla Fhlaithbheartaigh féin a ghabh seisean ina hUlaid.&lt;ref&gt;Duffy, &quot;Brian&quot;; Duffy, &quot;Flaithbertach&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 1005.3, 1005.7, 1007.6 &amp; 1007.7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Annála Inis Faithlinn]], AI 1007.3.&lt;/ref&gt; B'fhéidir é gur phós Flaithbheartach Bé Binn ní Bhriain.  I measc a gclann bhí Aodh agus Domhnall.&lt;ref name=DNB /&gt;

Lean Flaithbheartach leis ag cóiriú achrainn lena chomharsana.   Rinne sé rí Chineál Chonaill a dhalladh agus a mharú sa bhliain 1009, agus rinne sé ruathar i lár na tíre chomh fada ó dheas is bun [[An Bhóinn|na Bóinne]].  Tháinig Brian mar thoradh ar ais ó thuaidh sa bhliain 1010, ghéill Flaithbheartaigh arís agus ghabh Brian gialla ó Thír Eoghain ar ais go [[Cill Dalua]].  Rinne sé ionradh ar Thír Chonaill sa bhliain 1011, agus Flaithbheartach an uair seo ina chomhghuaillí Bhriain agus a mha, Domhnall agus Murchadh.  Ghéill Cineál Chonaill do Bhrian féin níos deireanaí sa bhliain.

Chuaigh Flaithbheartach ar ais ar a sheandóigheanna, agus rinne ruathar eile ar na hUlaid, ag gabháil [[Dún Eachdach]] (taobh ó dheas de [[Lios na gCearrbhach]]) agus ghéill rí na nUlad, [[Niall mac Duib Tuinne]], dó.  Arís eile rinne sé ruathar ar na hUlaid agus ar Thír Chonaill sa bhliain 1012.&lt;ref&gt;Duffy, &quot;Flaithbertach&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 1009.4, 1009.6, 1010.4, 1011.2, 1011.6, 1011.7 &amp; 1012.2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AI 1010.4, 1011.2 &amp; 1011.5.&lt;/ref&gt;

''Sa bhliain 1013, rinne Flaithbertach creach ar [[ríocht na Mí]], faoi cheannas an iar-ardrí, [[Máel Sechnaill mac Domnaill|Maol Seachnaill mac Domhnaill]].  Bhuail an dá arm le chéile gar do [[Ceanannas|Cheanannas]], ach chúlaigh Maol Seachnaill gan troid.  Mar thoradh an mhioneachtra seo, is amhlaidh gur chreid a chomharsana gur leag agus leochaileach é Maoil Seachnaill, agus tharla cogadh leis na [[Laigin]] [[Áth Cliath]].  Tháinig an chiall chun críche ag [[Cath Chluain Tarbh]] ar an 23ú Aibreán 1014, inár maraíodh Brian Bóramha, cé gur bhuaigh a airm agus chloígh Maoil Seachnaill fir na Laigean agus Átha Cliath.&lt;ref&gt;Duffy, &quot;Brian&quot;; Duffy, &quot;Flaithbertach&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hudson, &quot;Máel Sechnaill&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 1013.3.&lt;/ref&gt;

== Tar éis Chluain Tarbh ==
Agus Brian marbh, chuaigh Maol Seachnaill agus Flaithbheartach ar shraith feachtas a chur Maol Seachnaill ar ais i gcoróin mar ardrí.  De réir ''[[Cogad Gáedel re Gallaib|Cogadh Gael le Gaill]]'' (saothar bolscaireachta cumtha le linn ré fionnó Bhriain, [[Muirchertach Ua Briain|Muircheartach]]), sa bhliain 1002, go gairid roimh theacht chun cinn Bhriain in ionad Mhaoil Seachnaill, bhí sé tairgthe ag Maol Seachnaill go n-éireodh sé as an Ard-ríogacht in áit Aodha mhic Dhomhnaill, uncail Flaithbheartaigh agus a réamhtheachtaí mar rí Ailigh, ar son tacaíochta in aghaidh Bhriain.  Deir an ''Cogadh'' gur dhiúltaigh Aodh, agus go bhfuair Maol Seachnaill cabhair ach óna [[Connachta]].  Ní fios an chúis ar thacaigh Flaithbheartach le Maol Seachnaill cé nach ndearna a uncail amhlaidh.&lt;ref&gt;Duffy, &quot;Flaithbertach&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hudson, &quot;Máel Sechnaill&quot;.&lt;/ref&gt;

Fuair Maol Seachnaill bás sa bhliain in 1022.  Rinne Flaithbheartach feachtais i lár na tíre sa bhliain 1025 agus ghéill Átha Cliath dó, ach rinne [[Donnchad mac Briain|Donnchadha mac Briain]] mar an gcéanna sa bhliain 1026, agus Flaithbheartach arís an bhliain chéanna.  Is dóigh ámh go raibh Áth Cliath éasca a chreachadh, óir go ndearna [[Niall mac Eochada]], rí Ulad, amhlaidh freisin.  An bhliain úd, rinneadh creach ar na hUlaid féin, agus Tír Conaill an bhliain dár gcionn.&lt;ref&gt;Duffy, &quot;Flaithbertach&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 1025.4, 1026.1, 1026.2, 1026.3, 1027.6 &amp; 1028.8.&lt;/ref&gt;

Faoin am seo, bhí Flaithbheartach níos mó 50 bliain d'aois.  Fuair a mhac Domhnall bás sa bhliain 1027.  Chuaigh sé ar oilithreach chuig an Róimh sa bhliain 1030, ag filleadh abhaile an bhliain dár gcionn, agus dá bharr a leasainm, an Trostán.&lt;ref&gt;Duffy, &quot;Flaithbertach&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 1027.3, 1030.4 &amp; 1031.1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Edel Bhreathnach, &quot;Abbesses, Minor Dynasties and Kings ''in clericatu'': Perspectives of Ireland, 700&amp;ndash;850&quot; in Michelle Brown &amp; Carol A. Farr (eag), ''Mercia: An Anglo-Saxon Kingdom in Europe'', ll. 113&amp;ndash;125&lt;/ref&gt;  An bhliain chéanna, rinne Niall mac Eochadha creag ar Thulach Óg, agus rinne Aodh mac Flaithbertaigh ruathar mar dhíoltas.  Sa bhliain úd freisin, rinne Flaithbheartach agus Aodh ruathar ar dheisceart Thír Chonaill.&lt;ref&gt;AU 1031.4 &amp; 1031.8.&lt;/ref&gt;

Timpeall an ama seo, d'éirigh Flaithbheartach as a choróin, agus tháinig i gcomharbacht ar mar rí Ailigh.  Fuair Aodh bás ar an 30ú Samhain 1033, ámh, agus d'éirigh  Flaithbheartach arís ina rí.  Deirtear i nAnnála Inis Faithlinn:&lt;ref&gt;AI 1034.8&lt;/ref&gt;
{{cquote |
''Flaithbertach h-Ua Neill do gabail Ailich dorithise&lt;ref&gt;e.g., [http://dil.ie/24509 frithissi], frith-éis, ar eDIL&lt;/ref&gt; &amp; a riarugud&lt;ref&gt;[http://dil.ie/35226 ríarad], riar, ar wDIL&lt;/ref&gt; do thuasciurt h-Erend ar sinserecht.&lt;br&gt;
Flaithbheartach Ó Néill do ghabháil Aileach arís, agus riar tuaisceart Éireann dó as a shinsearacht
}}
B'fhéidir é áfach nárbh é bás Aodha ba chúis a theachta ar ais, óir ní fheictear an eachtra seo ach go dtí an bhliain 1034 sna hannála.&lt;ref&gt;Duffy, &quot;Flaithbertach&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 1033.10&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AI 1034.8. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byrne, &quot;Ireland and her neighbours&quot;, lch. 881.&lt;/ref&gt;  More tharla mórán i ndara réimeas Fhlaithbertaigh, agus fuair sé bás sa bhliain 1036 mar rí Ailigh.&lt;ref&gt;AU 1036.4; [[Annála Loch Cé]], ALC 1036.7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Chronicon Scotorum]], CS 1036&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Annála na gCeithre Máistrí]], AFM 1036.4&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Annála Tiarnaigh]], AT 1036.4&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gan teideal, AI 1036.2&lt;/ref&gt;

Níl Flaithbheartach san áireamh in ardríliostaí an lae inniu.&lt;ref&gt;Byrne, ''Irish Kings'', aguisín 1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Acadamh Ríoga na hÉireann]], ''New History of Ireland''.&lt;/ref&gt;  Rinne roinnt scríbhneoirí meánaoiseacha iarrachtaí é a aithint le rí in ''[[Baile in Scáil|Buile an Scáil]]'', agus b'fhéidir é go bhfuil sé le feiceáil in ''[[Fáistine Bhearcháin]]''.  Is neamhiontaofa iad an dá fhoinse seo, ámh, murab ionann is ''[[Baile Chuinn Chétchathaig|Buile Choinn]]'' i bhfad níos luaite, ar a bhfuil siad bunaithe.&lt;ref&gt;Hudson, ''Prophecy of Berchán''.&lt;/ref&gt;  Léiríonn gan amhras nárbh Ardrí é na dánta stairiúla le [[Flann Mainistreach]] agus na hannála ar son Uí Néill tiomsaithe ag [[Ard Mhacha]].&lt;ref&gt;Byrne, &quot;Ireland and her neighbours&quot;, lch. 868.&lt;/ref&gt;

I ndiaidh bhás Fhlaithbheartaigh, tháinig a ghaol Mhic Lochlainn chun cinn.  Feictear an duine deireanach dá mhuintir sna hannála sna 1080í, agus imíonn siad as radharc as sin amach.  De bharr seo, molann scoláirí amhail [[Francis John Byrne]] nach raibh tionchar ar bith ag sliochtaigh Néill Ghlúindhuibh, agus gur ghlac [[Áed in Macáem Tóinlesc|Aodh an Macaomh Tóinleasc]], é féin de shinsearacht anaithnid, an sloinne Uí Néill sa 12ú haois.  Le fírinne, rí ba é Aodh ar teaghrán ag [[Ruaidrí Ua Conchobair|Ruairí Ó Conchúir]], a dheighil Tír Eoghain idir Mhic Lochlainn agus Aodh sa bhliain 1167.&lt;ref&gt;Flanagan, &quot;Ua Conchobair, Ruaidrí&quot;.&lt;/ref&gt;  Maíonn daoine an lae inniu leis an sloinne Ó Néill gurb é Aodh a sinsear, mar shampla [[Clan MacNeill]] as Albain.

== Foinsí ==
* {{
citation |last=Byrne |first=Francis John |author-link=Francis John Byrne |title=Irish Kings and High-Kings |publisher=Batsford |location=Londain |year=1973 |isbn=0-7134-5882-8
}}
* {{
citation |last=Byrne |first=Francis John |contribution=Ireland and her neighbours, ''c''.1014&amp;ndash;1072 |editor-last=Ó Cróinín |editor-first=Dáibhí |title=Prehistoric and Ireland Ireland |series=A New History of Ireland |volume=I |year=2005 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-922665-8 |pages=862&amp;ndash;898
}}
* {{citation |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/3377 |contribution=Brian Bóruma (Brian Boru) (''c''.941&amp;ndash;1014) |last=Duffy |first=Seán |title=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2004 |access-date=22a Deireadh Fómhair 2007
}}
* {{
citation |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/20769 |contribution=Ua Néill, Flaithbertach (''d''. 1036) |last=Duffy |first=Seán |title=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2004 |access-date=6ú Márta 2008
}}
* {{
citation |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/20522 |contribution=Ua Conchobair, Ruaidrí (Rory O'Connor) (''c''. 1116&amp;ndash;1198) |last=Flannagan |first=M. T. |title=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2004 |access-date=6ú Márta 2008
}}
* {{citation |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/17771 |contribution='Máel Sechnaill mac Domnaill (948&amp;ndash;1022) |last=Hudson |first=Benjamin |author-link=Benjamin Hudson |title=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2004 |access-date=6ú Márta 2008
}}
* {{
citation |last=Hudson |first=Benjamin |title=Viking Pirates and Christian Princes: Dynasty, Religion and Empire in the North Atlantic |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=0-19-516237-4
}}
* {{citation |last=Ó Cróinín |first=Dáibhí |title=Early Medieval Ireland: 400&amp;ndash;1200 |series=The Longman History of Ireland |publisher=Longman |location=Londain |year=1995 |isbn=0-582-01565-0
}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Flaithbheartach Ó Néill}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 10ú haois]]
[[Catagóir:10ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:11ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Ailigh]]</text>
      <sha1>n5c9ka3o7i8e6af4cyidehf2qiint1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Indreachtach mac Muireadhaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97513</id>
    <revision>
      <id>1312033</id>
      <parentid>1299277</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2529" sha1="9umuddzcxm5pdos3gisc8yoykit1eca" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe na gConnacht|Rí na gConnacht]] de chlann [[Uí Briúin|Uí Bhriúin]] ba ea '''Indreachtach mac Muireadhaigh Mhoilleathain''' ({{lang-sga|'Indrechtach mac Muiredaig Muillethan'}}) (bás 723&lt;ref&gt;Daniel P. McCarthy, ''The Chronology of the Irish Annals''&lt;/ref&gt;).  He was the son of [[Muiredach Muillethan|Muireadhach Moilleathan]] mac Fearghasa (bás 702), iar-rí, ba ea a athair.&lt;ref&gt;Francis John Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 20.&lt;/ref&gt;  [[Síl Muiredaig|Síol Mhuireadhaigh]] ba ea a mhuintir.  Tháinig neartú ar mhuintir Uí Bhriúin mar phríomh-rítheaghlach na gConnacht le linn a réimeas.&lt;ref&gt;Byrne, lch. 248&lt;/ref&gt;  

Is contrártha iad na ríliostaí don tréimhse seo.  Tugtar réimeas 16 bliain dó i [[Sioncronachtaí Laud]].  Tugtar an teideal rí dó ina thásc sna hannála.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 723.3&lt;/ref&gt;  In [[Chronicum Scotorum]] agus ann amháin, deirtear go raibh Domnall mac Cathail (bás 715) i réim mar rí Chonnacht idir Indreachtach mac Muireadhaigh agus [[Indrechtach mac Dúnchado|Indreachtach mac Dúnchadha]] Muirisce (bás 707).&lt;ref&gt;[[Chronicum Scotorum]], CS 715&lt;/ref&gt;  Más fíor, b'fhéidir é go raibh Indreachtach mac Muireadhaigh ina rí ón mbliain 707.&lt;ref&gt;Byrne, lch. 248&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 721, cloíodh [[Corca Bhaiscinn]], fine as [[Tuamhain]], ag na Connachta, ach ní deirtear cé acu.&lt;ref&gt;AU 721.3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;CS 721&lt;/ref&gt;

Fuair Indreachtach bás suaimhneach ar oilithreacht go [[Cluain Mhic Nóis]], mainistir a thug tacú le neartú Uí Bhriúin expansion.&lt;ref&gt;Byrne, lch. 248&lt;/ref&gt;  I measc a mhac a bhfuil aithne orthu, bhí: [[Áed Balb mac Indrechtaig|Aodh Balbh]] (bás 742), rí Connacht; Muireadhach (bás 732); Tadhg; agus Murghal.  Bhí iníon aige darb ainm Maedhbh.  Deirtear sa ''[[Banseanchas|Bhanseanchas]]'' gur phós sí an [[Ardrí na hÉireann|Ardrí]], [[Áed Oirdnide|Aodh Oirdní]], agus gurbh é [[Niall Caille]] a mac.

== Féach freisin ==
* [[Ríthe na gConnacht]]

== Foinsí ==
* [[Annála Tiarnaigh]]
* [[Chronicum Scotorum]]
* [[Sioncronachtaí Laud]]
* [[Francis John Byrne]], ''Irish Kings and High-Kings''
* Daniel P. McCarthy, ''The Chronology of the Irish Annals''

== Naisc sheachtracha ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Indreachtach mac Muireadhaigh}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:8ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe na gConnacht]]
[[Catagóir:Uí Bhriúin]]</text>
      <sha1>9umuddzcxm5pdos3gisc8yoykit1eca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Duanaire Finn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98714</id>
    <revision>
      <id>1312036</id>
      <parentid>1268674</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Typos</comment>
      <origin>1312036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="937" sha1="97z4t0ome346umzs1xvteqn6o0zl7uu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Cnuasach 69 dánta agus laoithe as an [[An Fhiannaíocht|bhFiannaíocht]] is ea '''Duanaire Finn'''.  Is le [[Fionn mac Cumhaill]] féin a luaitear na dánta, a cumadh i ndáiríre idir na 12ú agus 17ú haoiseanna.  Thiomsaigh Aodh Ó Dochartaigh, file agus gaiscíoch, an saothair sa bhliain 1627, coimisiúnaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].  Caomhnaítear an lámhscríbhinn inniu sa Choláiste Éireannach i [[Löwen]] sa [[An Bheilg|Bheilg]].

Insítear sna laoithe eachtraí na [[Fianna|bhFiann]], idir eachtraí seilge agus cogaidh.  I bhfoirm na ndánta, bíonn baill desna Fianna ag insint scéil do lucht éisteachta sa todhchaí.

== Foinsí ==
* [[Bernhard Maier]]: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'' (''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-leabhar}}

[[Catagóir:Scéalta na Fiannaíochta]]</text>
      <sha1>97z4t0ome346umzs1xvteqn6o0zl7uu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liosta de Bharúntachtaí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98728</id>
    <revision>
      <id>1312051</id>
      <parentid>1307088</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T21:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1312051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107729" sha1="5my9mw2h6nv46s2ngsfn8zknrlpu6xo" xml:space="preserve">[[Íomhá:IrelandBaronies1899Map.png|mion|250px|Léarscáil de Bharúntachtaí na hÉireann sa bhliain 1899]]

Seo a leanas liosta de [[Barúntacht|bharúntachtaí]] na [[Éire|hÉireann]]. Forannta de chuid na [[contaetha na hÉireann|gcontaetha]] ba ea iad, [[Cadastair|cadastair]] den chuid is mó, ach le roinnt feidhmeanna riaracháin roimh [[Acht Rialtais Áitiúil (Éire), 1898]].

== Liosta deiridh ==
I ndeireadh na dála, tá 331 barúntacht sa liosta, le hachar ar an meán de 255 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, mar sin, 10 nó 11 barúntacht an chontae.  Feictear freisin an uimhir 273, má thugtar le chéile na leath-bharúntachtaí.

D'aon turas, bhíodh gach áit in Éirinn laistigh de bharúntacht amháin.  Idir an dá linn, ámh, tá limistéar bardasach na gceithre cathracha agus stádas barúntachta acu sa bhliain 1898 tar éis leathadh sna barúntachtaí thart timpeall orthu.  Roimh an mbliain 1898, laghdaíodh na barúntachtaí that timpeall Chathair Átha Cliath agus an chathair féin á leathadh.  Ach faightear anois talamh atá laistigh idir na bhun-bharúntachtaí agus an chathair.  Go suntasach, tá [[Baile Átha Cliath, Barúntacht|Barúntacht Bhaile Átha Cliath]] go iomlán anois laistigh de [[Cathair Bhaile Átha Cliath, Barúntacht|Bharúntacht Chathair Átha]] Cliath, ach fós ar leith.

Tugtar dátaí cruthuithe de ghnáth le cuimsí íochtair nó uachtair:
* &quot;1542&quot;/&quot;Faoi 1542&quot;: cruthaithe nó liostaithe san Acht a roinn an Mhí agus An Iarmhí.&lt;ref name=&quot;act34h8c1&quot;&gt;{{cite book|title=The Statutes at Large passed at the Parliaments held in Ireland|chapter-url=https://books.google.com/books?id=HXhaAAAAYAAJ&amp;pg=PA232|volume=v.1: 1310–1612|year=1765|publisher=B. Grierson|pages=232–235|chapter=34 Henry VIII c.1: An Act for the division of Methe in two shires}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Faoi 1574&quot;: barúntachtaí sna Connachta agus Tuamhain.&lt;ref name=&quot;carew1574&quot;&gt;{{cite book |chapter-url=http://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/caac84da-5bc0-4125-af38-7d8404898da4 |chapter=Document 5: &quot;CONNAUGHT and THOMOND.&quot; 27 March 1574 ''Carew MS'' 611, p. 234 |title=Calendar of the Carew Manuscripts preserved in the Archiepiscopal Library at Lambeth |editor1-first=J. S. |editor1-last=Brewer |editor2-first=W. |editor2-last=Bullen |date=1870 |publisher=Longmans, Green |location=London |volume=IV |url=https://archive.org/details/calendarofcarewm04lamb |page=[https://archive.org/details/calendarofcarewm04lamb/page/471 471] |access-date=19 February 2019}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Faoi 1593&quot;: barúntachtaí laistigh den [[an Pháil|Pháil]] ionadaithe ag slua míleata 1593 ag [[Cnoc na Teamhrach]].&lt;ref name=&quot;jstor23317177&quot;&gt;{{cite journal |first1=Brendan |last1=Scott |first2=Kenneth |last2=Nicholls |title=The Landowners of the Late Elizabethan Pale: 'The Generall Hosting Appointed To Meet At Ye Hill Of Tarrah On The 24 Of September 1593' |date=2012 |journal=Analecta Hibernica |number=43 |pages=1–15 |publisher=Irish Manuscripts Commission |jstor=23317177  }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Faoi 1598&quot;: barúntachtaí i g[[Contae Chiarraí]] ar léarscáil Deasmhumhan.&lt;ref name=&quot;desmond1598&quot;&gt;{{lua idirlín |url=http://www.ucc.ie/celt/published/E580000-001.html|teideal = The Desmond Survey |sloinne = Murphy|ainm = John A.|work=Corpus of Electronic Texts|foilsitheoir =University College Cork|dátarochtana = 4ú Iúil 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021050944/http://www.ucc.ie/celt/published/E580000-001.html|archive-date=21 October 2013}} (san áireamh [http://www.ucc.ie/celt/images/Survey/KerryDesmond.jpg Léarscáil Ciarraí agus a Deasmhumhan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160122015544/http://www.ucc.ie/celt/images/Survey/KerryDesmond.jpg |date=2016-01-22 }} as Lámhscríbhinn le [[George Carew, 1d Iarla Totnes|Carew]] 625, fóilió 20 recto)&lt;/ref&gt;
* &quot;Faoi 1603&quot;: barúntachtaí i g[[Contae Fhear Manach]] taifeadta ag coimisiún ar [[Daimhinis|Dhaimhinis]] i mí Iúil 1603.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Mulligan|first=Patrick|year=1954|title=Notes on the Topography of Fermanagh|journal=Clogher Record|publisher=Clogher Historical Society|volume=1|issue=2|pages=24–34|jstor=27695401|doi=10.2307/27695401}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Faoi 1609&quot;: barúntachtaí le feiceáil ar léarscáileanna den [[Plandáil Uladh|Phlandáil Uladh]] (arna athchló ag an [[Suirbhéireacht Ordanáis]] sa bhliain 1861).&lt;ref&gt;{{lua idirlín |url = http://www.qub.ac.uk/directorLates/InformationServices/TheLibrary/FileStore/Filetoupload,312699,en.pdf#page=30 |teideal = Special Collections - Maps |work = Library |foilsitheoir = Queen's University |leathanaigh = 30–31 |dátarochtana = 17ú Iúil 2014 |suíomh = Béal Feirste |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140405000226/https://www.qub.ac.uk/directorates/InformationServices/TheLibrary/FileStore/Filetoupload,312699,en.pdf#page=30 |archive-date=5ú Aibreán 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Barthelet|first=Richard |others=supervised by Colonel Sir Henry James|title=Maps of the escheated counties of Ireland, 1609|year=1861|publisher=Ordnance Survey|location=Southampton|oclc=2466075}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Faoi 1672&quot;: barúntachtaí le feiceáil san ''Hiberniae Delineatio'', maisithe sna blianta 1671-2 ag [[William Petty]] ón [[Down Survey]] dá chuid féin.  Tugadh ann teoranta ar gach barúntacht a bhí ansin ar marthain, agus cur síos ar an gcuid is mó díobh.&lt;ref name=&quot;Domhnaill&quot;&gt;Ó Domhnaill 1943&lt;/ref&gt;  Bhíodh an mhórchuid desna barúntachtaí úd ann ón 16ú haois.
* &quot;Faoi 1792&quot;: barúntachtaí liostaithe in ''Memoir of a map of Ireland'' le Daniel Beaufort.
* &quot;Roinnte faoi 1821&quot;: na barúntachtaí a bhí aontaithe san ''Hiberniae Delineatio'' ach roinnte ina ndá (leath-) barúntachtaí sa daonáireamh 1821. Bhí na rannta seo curtha i bhfeidhm idir an dá linn trí mhodhanna reachtúla éagsúla.

== Connachta ==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- valign=top
! Contae
! Ainm
! Dáta cruthaithe
! Achar&lt;ref name=&quot;Hartington&quot;&gt;{{cite book |url=http://pdf.library.soton.ac.uk/EPPI/1846.pdf |access-date=1 January 2011 |others=for the [[Spencer Cavendish, 8th Duke of Devonshire|Marquis of Hartington]] |title=Counties of cities, &amp;c. (Ireland). (Area, population, &amp;c.) Return showing the area, population, and valuation of the several counties of cities, counties of towns, baronies, and half baronies, in Ireland, and also of all towns, townships, and other districts in Ireland, subject to the provisions of local and personal acts. |date=8 March 1872 |series=House of Commons Parliamentary Papers |volume=96 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110824044747/http://pdf.library.soton.ac.uk/EPPI/1846.pdf |archive-date=24 August 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;(acres)
! Nótaí

&lt;!-- GAILLIMH --&gt;
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]&lt;ref group=&quot;i&quot;&gt;{{lua idirlín |url=https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in%3a100015&amp;cat=BAR&amp;pag=-1&amp;ord=ga |teideal=Barúntachtaí de chuid: Gaillimh |url-status=lliv |dátarochtana=2021-08-20 |archivedate=2021-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210820072145/https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100015&amp;cat=BAR&amp;pag=-1&amp;ord=ga }}&lt;/ref&gt;
| [[Árainn, Barúntacht|Árainn]] || faoi 1574 || 11,287
| Comhréireach le h[[Oileáin Árann]]. Tá [[Árainn Mhór]] ainmnithe as a cruth (''ára(inn)'' = [[duán]])
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]
| [[Baile Átha an Rí, Barúntacht|Baile Átha an Rí]] || faoi 1672 || 25,782
| Ainmnithe as [[Baile Átha an Rí]]; Ainmnithe &quot;Halfe Barony and liberties of Athenrey&quot; sa Down Survey.
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]
| [[Béal Átha Mó, Barúntacht, Contae na Gaillimhe|Béal Átha Mó]] || faoi 1672 || 89,270
| Ainmnithe as [[Béal Átha Mó]]; Leath bharúntacht le [[Béal Átha Mó, Barúntacht, Contae Ros Comáin|Béal Átha Mó]]. Bhí an lánbharúntacht ann i nGaillimh faoi 1574.
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]
| [[Baile na hInse, Barúntacht|Baile na hInse]] || faoi 1574 || 189,813
| Ainmnithe as [[Baile na hInse]]; &quot;Ballenanen&quot; sa Down Survey (nó ''Hibernia Delinateo'')
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]
| [[Baile Chláir, Barúntacht|Baile Chláir]] || faoi 1574 || 127,486
| Ainmnithe as [[Baile Chláir]].
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]
| [[Cluain Mhac nEoghain, Barúntacht|Cluain Mhac nEoghain]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || faoi 1672 || 35,467
| &quot;Clanemtoneen&quot; in Down Survey (or ''Hibernia Delinateo''). 
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]
| [[Dún Coillín, Barúntacht|Dún Coillín]] || faoi 1574 || 83,371
|
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]
| [[Dún Mór, Barúntacht|Dún Mór]] || faoi 1574 || 71,011
| Ainmnithe as [[Dún Mór]]
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] || [[Gaillimh, Barúntacht|Gaillimh]] || 1610&lt;ref group=&quot;n&quot; name=&quot;county-corporate&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hardiman |first=James |title=The history of the town and county of the town of Galway |location=Dublin |year=1820 |page=[https://archive.org/details/historyoftowncou00hard/page/n250 99] |url=https://archive.org/details/historyoftowncou00hard }}&lt;/ref&gt; || 22,492 || ''County corporate'' tráth: Contae Bhaile na Gaillimhe
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]
| [[Cill Chonaill, Barúntacht|Cill Chonaill]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || faoi 1574 || 64,819
| Ainmnithe as [[Cill Chonaill]]
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]
| [[Cill Liatháin, Barúntacht|Cill Liatháin]] || faoi 1574 || 52,388
|
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]
|  [[Cill Tartan, Barúntacht|Cill Tartan]] || faoi 1574 || 65,664
| &quot;Killcartar&quot; sa Down Survey (nó ''Hibernia Delinateo''). Ainmnithe ó dhúchas as Cill [[Naomh Athracht]]a.
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]
| [[Liatroim, Contae na Gaillimhe|Liatroim]] || faoi 1574 || 109,567
| Cuid de anois i g[[Contae an Chláir]].
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]
| [[An Longfort, Barúntacht|An Longfort]] || faoi 1574 || 96,506
| Ayn lua longfoirt ar fo-abhainn na [[Sionainn]]e.
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]
| [[Baile Locha Riach, Barúntacht|Baile Locha Riach]] || faoi 1574 || 64,406
| Ainmnithe as [[Baile Locha Riach]]; ainmnithe &quot;Half Barony of Lougheagh&quot; sa Down Survey.
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]
|  [[Maigh Cuilinn, Barúntacht|Maigh Cuilinn]] || faoi 1574 || 202,386
| Ainmnithe as [[Maigh Cuilinn]]
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]
| [[An Ros, Barúntacht, Contae na Gaillimhe|An Ros]] || faoi 1574 || 77,351
| I Maigh Eo sa bhliain 1574; aistrithe chuid an mGailimh laistigh de chúpla deich mbliana; cuid di ar ais i Maigh Eo ón mbliain 1898
|- valign=top
| [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]
| [[Tigh Dachoinne, Barúntacht|Tigh Dachoinne]] || faoi 1574 || 110,135
| Féach &quot;''[[Coign and livery|coign]].''&quot;

&lt;!-- LIATROIM --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Liatroma|Liatroim]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmLeitrim&quot;&gt;{{lua idirlín |url=https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100018&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Liatroim}}&lt;/ref&gt; || [[Carraig Álainn, Barúntacht|Carraig Álainn]] || faoi 1672 || 62,395
| Ainmnithe as [[Carraig Álainn]]
|- valign=top
| [[Contae Liatroma|Liatroim]]
| [[Droim Dhá Thiar, Barúntacht|Droim Dhá Thiar]] || faoi 1574 || 110,146
| Ainmnithe as [[Droim Dhá Thiar]].  Cuid de Shligeach sa bhliain 1574.
|- valign=top
| [[Contae Liatroma|Liatroim]]
| [[Liatroim, Contae Liatroma (barúntacht)|Liatroim]] || faoi 1574 || 59,164
| Ainmnithe as [[Liatroim, Contae Liatroma|Liatroim]]. Considered part of Sligo in 1574.
|- valign=top
| [[Contae Liatroma|Liatroim]]
| [[Maothail, Barúntacht|Maothail]] || faoi 1672 || 62,904
| Ainmnithe as [[Maothail]]
|- valign=top
| [[Contae Liatroma|Liatroim]]
| [[Ros Clochair]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || faoi 1672 || 81,601
| Ainmnithe as [[Caisleán Ros Clochair]].

&lt;!-- MAIGH EO --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]]&lt;ref group=&quot;i&quot;&gt;{{lua idirlín |url=https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100023&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Maigh Eo}}&lt;/ref&gt;
| [[Buiríos Umhaill]] || faoi 1574 || 145,172
| Ainmnithe as Caisleán Bhuiríos Umhaill.  Dar le roinnt foinsí, rinne ina Thuaidh agus Theas&lt;ref&gt;mar shampla example, [https://books.google.com/books?id=518NAAAAYAAJ&amp;pg=RA1-PA587 ''Thom's Directory of Ireland'', lch. 597] 1852; nó ''County Cess and Poor Rate (Ireland)'' (House of Commons Accounts &amp; Papers, Iml. 24, Cuid I, No. 174, lch. 6) 13ú Meitheamh 1894&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]]
| [[Ceara]] || faoi 1574 || 134,206
| Ainmnithe as [[Ceara, Contae Mhaigh Eo]].
|- valign=top
| [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]]
| [[Clann Mhuiris]] || faoi 1574 || 69,252
| 
|- valign=top
| [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]]
| [[Coistealaigh]] || faoi 1574 || 143,874
| Cuid di anois i Ros Comáin. Ainmnithe as the [[Hiberno-Norman]] Mhic Oisdealbhaigh family. Ainmnithe [[Béal Átha hAmhnais]] sa bhliain 1574
|- valign=top
| [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]]
| [[Iorras]] || faoi 1672 || 230,452
| Ainmnithe as Iorras.  Leath bharúntacht i Lámhscríbhinn Gilbert Manuscript den Down Survey.&lt;ref name=&quot;Domhnaill&quot;/&gt; Feictear &quot;Kunermore[Invermore], containing Erest [Erris] and Dondonell&quot; sa bhliain 1574.
|- valign=top
| [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]]
| [[Gaileanga]] || faoi 1574 || 119,153
| Ainmnithe as the [[Gailenga]] tribe. Beallalahane in 1574.
|- valign=top
| [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]]
| [[Cill Mheáin, Barúntacht|Cill Mheáin]] || faoi 1574 || 95,284
| Ainmnithe as [[Cill Mheáin]]
|- valign=top
| [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]]
| [[Muraisc, Barúntacht|Muraisc]] || faoi 1574 || 137,061
| Ainmnithe as [[Muraisc]]
|- valign=top
| [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]]
| [[Tír Amhlaidh]] || faoi 1574 || 246,822
| Féach [[Amalgaid mac Fiachrae]]. 

&lt;!-- ROS COMÁIN --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]]&lt;ref group=&quot;i&quot;&gt;{{lua idirlín |url=https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100027&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Ros Comáin}}&lt;/ref&gt;
| [[Baile Átha Luain Thuaidh]] || Roinnte faoi 1868&lt;ref name=&quot;Athlone1868&quot;&gt;House of Commons paper No.466 of 1868, [https://books.google.ie/books?id=tCdcAAAAQAAJ&amp;pg=RA2-PA82#v=onepage&amp;q&amp;f=false p.82] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626152701/https://books.google.ie/books?id=tCdcAAAAQAAJ&amp;pg=RA2-PA82 |date=2015-06-26 }}&lt;/ref&gt; || 57,863&lt;ref name=&quot;c3379&quot;&gt;{{cite book |chapter-url=http://pdf.library.soton.ac.uk/EPPI/8248.pdf#page=12 |chapter-format=PDF |series=[[Command paper]]s |volume=C. 3379 |title=Census of Ireland 1881; Supplement to the Alphabetical Index to the Townlands and Towns of Ireland |publisher=HMSO |location=Dublin |date=21 September 1882 |access-date=5 February 2011 |chapter=Supplement to the alphabetical index to the baronies of Ireland |page=12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110824050951/http://pdf.library.soton.ac.uk/EPPI/8248.pdf#page=12 |archive-date=24 August 2011 }}&lt;/ref&gt;
| Ainmnithe as [[Áth Luain]]. Thuaidh agus Theas le chéile sa daonáireamh 1871.&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; Bhí an bhun-bharúntacht ann faoi 1574.
|- valign=top
| [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]]
| [[Baile Átha Luain Theas]] || Roinnte faoi 1868&lt;ref name=&quot;Athlone1868&quot;/&gt; || 79,659&lt;ref name=&quot;c3379&quot;/&gt;
| Cuid di anois san Iarmhí.
|- valign=top
| [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]]
| [[Baile an Tobair Thuaidh]] || Roinnte faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 30,853
| Ainmnithe as [[Baile an Tobair, Contae Ros Comáin|Baile an Tobair]] (anois i mbarúntacht [[An Caisleán Riabhach, Barúntacht|An Caisleán Riabhach]].)  Bhí an bhun-bharúntacht ann faoi 1574.
|- valign=top
| [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]]
| [[Baile an Tobair Theas]] || Roinnte faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 48,113
| 
|- valign=top
| [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]]
| [[Béal Átha Mó, Barúntacht, Contae Ros Comáin|Béal Átha Mó]] || faoi 1672 || 23,287
| Leath-bharúntacht le [[Béal Átha Mó, Barúntacht, Contae na Gaillimhe]].  Ainmnithe as [[Béal Átha Mó]], ar thaobh na Gaillimhe den [[An tSuca|tSuca]].  Bhí an lánbharúntacht ann i nGaillimh faoi 1574.
|- valign=top
| [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]]
| [[Mainistir na Búille, Barúntacht|Mainistir na Búille]] || faoi 1574 || 81,163
| Ainmnithe as [[Mainistir na Búille]]
|- valign=top
| [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]]
| [[An Caisleán Riabhach, Barúntacht|An Caisleán Riabhach]] || faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 82,081
| Ainmnithe as [[An Caisleán Riabhach]].  Roimhe sin cuid de bharúntacht Bhaile an Tobair.&lt;ref name=&quot;ballintober&quot;&gt;''Parl. Gaz. Irl. [https://books.google.com/books?id=9rblf03SdkYC&amp;pg=PA147 Vol.1 p.147]&lt;/ref&gt; (Tá [[Baile an Tobair, Contae Ros Comáin|Baile an Tobair]] anois i mbarúntacht [[An Caisleán Riabhach, Barúntacht|an Chaisleáin Riabhaigh]]).  Bhí an bhun-bharúntacht ann faoi 1574.
|- valign=top
| [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]]
| [[Dún Gar, Barúntacht|Dún Gar]] || faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 71,203
| Cuid de [[Mainistir na Búille, Barúntacht|Mhainistir na Búille]] tráth.&lt;ref&gt;''Parl. Gaz. Irl. [https://books.google.com/books?id=9rblf03SdkYC&amp;pg=PA271 Vol.1 p.271]&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]]
| [[Maigh Charnáin]]&lt;ref name=&quot;Moycarnon1807&quot;/&gt; || faoi 1574 || 29,595
| Cuid di anois sa [[Contae na Gaillimhe|Ghailimh]].&lt;ref name=&quot;Moycarnon1807&quot;&gt;''1807'', [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA32 p.324]&lt;/ref&gt;  Féach, b'fhéidir, [[Cernunnos]].
|- valign=top
| [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]]
| [[Ros Comáin, Barúntacht|Ros Comáin]] || faoi 1574 || 81,584
| Ainmnithe as [[Ros Comáin]], i m[[Baile an Tobair Theas]] anois

&lt;!-- SLIGEACH --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Shligigh|Sligeach]]&lt;ref group=&quot;i&quot;&gt;{{lua idirlín |
url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100028&amp;cat=BAR |
teideal = Barúntachtaí de chuid: Sligeach?}}&lt;/ref&gt;
| [[Cairbre, Barúntacht|Cairbre]] || Aontaithe faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 73,685
| Divided into Upper and Lower baronies roimh 1841.&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt;  Ainmnithe as an tuath ársa, [[Cairbre Drom Cliabh]].
|- valign=top
| [[Contae Shligigh|Sligeach]]
| [[Cúil Ó bhFinn]] || faoi 1672 || 25,473
| 
|- valign=top
| [[Contae Shligigh|Sligeach]]
| [[An Corann]] || faoi 1672 || 45,376
| Ainmnithe as An gCorann
|- valign=top
| [[Contae Shligigh|Sligeach]]
| [[Luíne]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || faoi 1672 || 121,233
| Ainmnithe as [[Luíne Chonnacht]] 
|- valign=top
| [[Contae Shligigh|Sligeach]]
| [[Tír Fhiachrach]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || faoi 1672 || 106,598
| Cuid di anois i [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]]
|- valign=top
| [[Contae Shligigh|Sligeach]]
| [[Tír Oirill]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt;  || faoi 1672 || 75,812
| Ainmnithe as [[Ailill mac Echach Mugmedóin]].
|}

== Laighin ==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- valign=top
! Contae
! Ainm
! Dáta cruthaithe
! Achar&lt;ref name=&quot;Hartington&quot; /&gt;
! Nótaí

&lt;!-- ÁTH CLIATH --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmDublin&quot;&gt;{{lua idirlín  |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100002&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Áth Cliath}}&lt;/ref&gt;
| [[Baile an Ridire Thoir]] || Roinnte 1842&lt;ref name=&quot;Gazz2-96&quot;/&gt; || 30,005
| Ainmnithe as [[Baile an Ridire]], ann faoi 1593.&lt;ref name=&quot;jstor23317177&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]]
| [[Baile an Ridire Thiar]] || Roinnte 1842&lt;ref name=&quot;Gazz2-96&quot;/&gt; || 25,195
| 
|- valign=top
| [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]]
| [[Caisleán Cnucha, Barúntacht|Caisleán Cnucha]] || Faoi 1593 || 21,371
| Ainmnithe as [[Caisleán Cnucha]]; ón mbliain 1861, laghdaithe de bharr leathadh Chathair Átha Cliath&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]]
| [[An Chúlóg (barúntacht)|An Chúlóg]] || Faoi 1593 || 26,614
| Ainmnithe as [[An Chúlóg]], do bhaile anois; ón mbliain 1861, laghdaithe de bharr leathadh Chathair Átha Cliath&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]]
| [[Baile Átha Cliath, Barúntacht|Baile Átha Cliath]] || 1840 || 1,693&lt;ref&gt;{{cite book |chapter-url=http://pdf.library.soton.ac.uk/EPPI/8237-8.pdf#page=56 |title=Census of Ireland 1871; Alphabetical index to the Townlands and Towns of Ireland |chapter=Alphabetical index to the Baronies of Ireland |page=752 |chapter-format=PDF |date=May 1877 |access-date=5 February 2011 |series=[[Command paper]]s |volume=C.1711 |publisher=Alexander Thom for HMSO |location=Dublin |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110824050707/http://pdf.library.soton.ac.uk/EPPI/8237-8.pdf#page=56 |archive-date=24 August 2011 }}&lt;/ref&gt;
| Cruthaithe faoi na hActaí 1840 ó críocha de chuid na Líbeartaí.  Deimhníodh a hainm agus a hachar faoi ''[[Dublin Baronies Act 1842]]''. Ní hionann Barúntacht Átha Cliath agus Barúntacht Chathair Átha Cliath, mar is léir faoi ionstraim reachtúil 1985 um a dteoranta a athrú,&lt;ref name=&quot;dublincitybarony&quot;&gt;{{lua idirlín |url=http://www.irishstatutebook.ie/1985/en/si/0122.html |teideal = S.I. No. 122/1985 — Maritime Boundaries (County Borough of Dublin) Order, 1985. |date=25 April 1985 |work=Irish Statute Book |publisher=Government of Ireland |access-date=20ú Márta 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605130809/http://www.irishstatutebook.ie/1985/en/si/0122.html |archive-date=5 June 2011 }}&lt;/ref&gt; maraon le cuimsiú an tAcht 1842 sa liosta 2007 de reachtaíocht neamhghairthe.&lt;ref&gt;{{lua idirlín |url=http://www.irishstatutebook.ie/isbc/legdirnote.html |teideal = Statute Law Revision Act 2007: Schedule 1 |work=Irish Statute Book |foilsitheoir=Government of Ireland |dátarochtana = 21ú Márta 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100306013721/http://www.irishstatutebook.ie/isbc/legdirnote.html |archive-date=6ú Márta 2010 }}&lt;/ref&gt;  Tá an dá bharúntacht suite laistigh den iar-bhuirg Átha Cliath, ainmnithe Cathair Átha Cliath ón mbliain 2001.
|- valign=top
| [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]]
| [[Cathair Bhaile Átha Cliath, Barúntacht|Cathair Bhaile Átha Cliath]] || 1548&lt;ref name=n&gt;{{cite journal |last1=Potter |first1=Matthew |title='Geographical loyalty'? Counties, palatinates, boroughs and ridings |journal=History Ireland |date=September–October 2012 |volume=20 |issue=5 |pages=24–27: 26 |url=https://www.historyireland.com/early-modern-history-1500-1700/geographical-loyalty-counties-palatinates-boroughs-and-ridings/ |jstor=41588745 |access-date=18 February 2019 |quote=In 1412, Henry IV issued a charter uniting them into one borough, which was granted county status and full independence from both counties. Drogheda was followed faoi Dublin (1548), Carrickfergus (1569), Waterford (1574), Cork (1608), Limerick and Kilkenny (both 1609) and Galway (1610). |publisher=Wordwell}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Municipal Corporations (Ireland) Commissioners|title=Appendix to the Report of the Commissioners: Report on the City of Dublin; Part I|publisher=HMSO |location=Londain |year=1835|series=House of Lords Sessional Papers|volume=9, Pt 1  |pages=5 |chapter=II: Charters; 21: Edward VI|chapter-url=https://books.google.com/books?id=YdVbAAAAQAAJ&amp;pg=RA1-PA5}}&lt;/ref&gt; || 2,114&lt;ref group=&quot;n&quot; name=&quot;Dublin&quot;&gt;Bhí barúntacht agus cathair Átha Cliath san áireamh le chéile sa tuairisc 1872, le hachar iomlán de 3807 acra.  Gan 1693 acra don bharúntacht san áireamh sa tuairisc 1877, cuireann seo in úil 2114 acra don chathair.&lt;/ref&gt;
| ''County corporate'' tráth
|- valign=top
| [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]]
| [[An Chrois Íochtarach]] || Faoi 1672 || 21,818
| Ainmnithe as cros tugtha ag [[Naomh Cainneach]] i bh[[Fionnghlas]]. Féach [[An Chrois Uachtarach]].
|- valign=top
| [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]]
| [[An Caisleán Nua, Barúntacht, Contae Bhaile Átha Cliath|An Caisleán Nua]] || Faoi 1593 || 22,876
| Ainmnithe as [[An Caisleán Nua, Áth Cliath]]. Níl aon ghaol ann leis [[An Caisleán Nua, Barúntacht|An Caisleán Nua]].  ní dhearnadh idirdhealú ar An gCaisleán Nua agus An gCrois Uachtarach sa Down Survey.
|- valign=top
| [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]]
| [[Ráth an Dúin, Contae Bhaile Átha Cliath|Ráth an Dúin]] || Faoi 1593 || 29,974
| Leath bharúntacht ó 1606, agus [[Ráth an Dúin]], Contae Chill Mhantáin, scartha amach.&lt;ref name=&quot;Wicklow1606&quot;/&gt; Ón mbliain 1861, laghdaithe de bharr leathadh chathair Átha Cliath.&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; Ainmnithe as [[Caisleán Ráth an Dúin]].
|- valign=top
| [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]]
| [[An Chrois Uachtarach]] || 1792–1821&lt;ref name=&quot;Beaufort-Dublin&quot;&gt;Beaufort 1792, [https://archive.org/details/memoirofmapofire00beau/page/43 p.43]&lt;/ref&gt; || 37,307
| Féach [[An Chrois Íochtarach]].  Sa Down Survey, ní dhearnadh idirdhealú idir An Chrois Uachtarach agus [[An Caisléan Nua, Barúntacht, Baile Átha Cliath|An Caisleán Nua]].  Ón mbliain 1861, laghdaithe de bharr leathadh na dteoranta de chathair Átha Cliath&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt;

&lt;!-- CEATHARLACH --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmCarlow&quot;&gt;{{lua idirlín |url=https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100004&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Ceatharlach}}&lt;/ref&gt;
| [[Ceatharlach, Barúntacht|Ceatharlach]] || Faoi 1672 || 31,353
| Ainmnithe as [[Ceatharlach]]
|- valign=top
| [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]]
| [[Fotharta, Contae Cheatharlach]] || Faoi 1672 || 39,510
| Féach ''[[Fothairt]]'' (Fothairt Mag Feá)
|- valign=top
| [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]]
| [[Uí Dhróna Thoir]] || Roinnte in 1799&lt;ref name=&quot;idrone-div&quot;&gt;{{lua idirlín |url = http://www.qub.ac.uk/ild/?func=display_bill&amp;id=2839|teideal = For the division of the barony of Idrone in the county of Carlow. (39 George III c.9) |work = Irish Legislation Database|foilsitheoir =Queen's University Belfast|dátarochtana = 16ú Márta 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612185049/http://www.qub.ac.uk/ild/?func=display_bill&amp;id=2839|archive-date=12a Meitheamh 2011}}&lt;/ref&gt; || 52,857
| Ainmnithe as an rítheaghlach ársa, [[Uí Dhróna]].
|- valign=top
| [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]]
| [[Uí Dhróna Thiar]] || Roinnte in 1799&lt;ref name=&quot;idrone-div&quot; /&gt;
| align=right | 23,066
| 
|- valign=top
| [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]]
| [[Ráth Bhile]] || Faoi 1672 || 44,806
| Ainmnithe as [[Ráth Bhile]]
|- valign=top
| [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]]
| [[Tigh Moling Íochtarach]] || Roinnte faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 21,914
| Ainmnithe as [[Tigh Moling]]. Níl teorainn ann idir í agus [[Tigh Moling Uachtarach]].
|- valign=top
| [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]]
| [[Tigh Moling Uachtarach]] || Roinnte faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 7,784
| 

&lt;!-- CILL CHAINIGH --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmKilkenny&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100006&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid in County Kilkenny}}&lt;/ref&gt; || [[Callainn, Barúntacht|Callainn]] || Faoi 1672 || 5,653 || Ainmnithe as [[Callainn]]; &quot;Callen Liberties&quot; sa Down Survey.  Deir an tAcht 1836 &quot;for removing doubts&quot; go soiléir: &quot;town and liberties shall be deemed and taken to be a barony&quot;&lt;ref&gt;{{lua idirlín |url=http://www.irishstatutebook.ie/1836/en/act/pub/0116/print.html#s154_p0 |teideal = electronic Irish Statute Book (eISB)|first=electronic Irish Statute Book|last=(eISB)|website=www.irishstatutebook.ie|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729202327/http://www.irishstatutebook.ie/1836/en/act/pub/0116/print.html#s154_p0|archive-date=2014-07-29}}&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
| [[Crannach]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1672 || 58,675
|
|- valign=top
| [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
| [[Fásach an Deighnín]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1672 || 68,174
| [[An Deighnín]]
|- valign=top
| [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
| [[Gabhalmhaigh, Barúntacht|Gabhalmhaigh]] || Faoi 1672 || 40,236
| [[An Ghabhal]].
|- valign=top
| [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
| [[Gabhrán, Barúntacht|Gabhrán]] || Faoi 1672 || 111,706
| Ainmnithe as [[Gabhrán]]
|- valign=top
| [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
| [[Uí Dheá|Uí Dheá]] || Faoi 1672 || 60,132
| Cuid di anois i [[Contae Loch Garman|Loch Garman]].  Ainmnithe as [[Uí Dheaghaidh]]
|- valign=top
| [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
| [[Uíbh Eirc]] || Faoi 1672 || 40,528
| 
|- valign=top
| [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
| [[Ceanannas, Barúntacht|Ceanannas]] || Faoi 1672 || 38,376
| Ainmnithe as [[Ceanannas, Contae Chill Chainnigh]].
|- valign=top
| [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
| [[Cill Choilchín]] || Faoi 1848&lt;ref&gt;{{cite book|title=Return of counties, cities and towns in Ireland of which valuation has been completed|url=http://www.dippam.ac.uk/eppi/documents/12301/page/302119|series=Command papers|volume=71 (1) HC No.487|date=5 July 1848|publisher=HMSO|page=5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915184249/http://www.dippam.ac.uk/eppi/documents/12301/page/302119|archive-date=15 September 2014}}&lt;/ref&gt; || 2,139
| Ó thús, [[paróiste dlí]] den ''county corporate'' de [[Port Láirge|Phort Láirge]], aistrithe go dtí an chontae sa bhliain 1840.  Níor aithníodh a stádas mar bharúntacht neamhspleách le [[Gaultier (barony)|Gaultier]] go dtí 1871.&lt;ref&gt;{{lua idirlín |url = http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse/Census%20(by%20date)/1871/Ireland&amp;active=yes&amp;mno=423&amp;tocstate=expandnew&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=865|teideal = Area, houses and population, Vol.II (Munster) |work = Census of Ireland 1871 |foilsitheoir =HISTPOP.ORG |pages=865, Table III, footnote |dátarochtana = 15ú Meán Fómhair 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915184505/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse%2FCensus%20%28by%20date%29%2F1871%2FIreland&amp;active=yes&amp;mno=423&amp;tocstate=expandnew&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=865 |archive-date = 15ú Meán Fómhair 2014}}&lt;/ref&gt; Aistríodh í go Cill Chainnigh sa bhliain 1898.  Tá cuid di anois i gcathair Phort Láirge.
|- valign=top
| [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
| [[Cill Chainnigh, Barúntacht|Cill Chainnigh]] || 1610&lt;ref group=&quot;n&quot; name=&quot;county-corporate&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Appendix I (South-Eastern and part of the North-Eastern Circuit)|year=1835|series=Reports from Commissioners |volume=8: Municipal Corporations (Ireland)|pages=535 |chapter=Kilkenny, County of the City of|chapter-url=https://books.google.com/books?id=lksSAAAAYAAJ&amp;pg=PA535 }}&lt;/ref&gt; || 921
| ''County corporate'' tráth
|- valign=top
| [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
| [[Cnoc an Tóchair, Barúntacht|Cnoc an Tóchair]] || Faoi 1672 || 46,765
| Ainmnithe as [[Cnoc an Tóchair]]
|- valign=top
| [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
| [[Síol Fhaolchair]] || Faoi 1672 || 36,684
| 

&lt;!-- CILL DARA --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Chill Dara|Cill Dara]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmKildare&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100007&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Cill Dara}}&lt;/ref&gt;
| [[Cairbre, Barúntacht, Contae Chill Dara|Cairbre]] || Faoi 1672 || 48,286
| Ainmnithe as [[Cairbre, Cill Dara]]
|- valign=top
| [[Contae Chill Dara|Cill Dara]]
| [[Claonadh, Barúntacht|Claonadh]] || Faoi 1593 || 32,023
| Ainmnithe as [[Claonadh]]
|- valign=top
| [[Contae Chill Dara|Cill Dara]]
| [[Connail]]&lt;ref name=&quot;Domhnaill&quot;/&gt;  || Faoi 1593 || 34,785
| Ainmnithe as Connall, áth agus suíomh beannaithe gar don [[an Droichead Nua|Droichead Nua]].
|- valign=top
| [[Contae Chill Dara|Cill Dara]]
| [[Uí Chéithigh agus Uachtar Fhine]] || Aontaithe faoi 1608 || 25,753
| Aontaíodh [[Uí Chéithigh]] agus [[Uachtar Fhine]] an éigin idir 1558 agus 1608.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Cullen |first=Séamus |author2=Tadhg O'Keeffe |year=1994 |title=A Turreted Enclosure at Pitchfordstown, County Kildare |journal=Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland |publisher=Royal Society of Antiquaries of Ireland |volume=124 |pages=215–217 |jstor=25509069 }}&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae Chill Dara|Cill Dara]]
| [[Cill Chuillinn, Barúntacht|Cill Chuillinn]] || Faoi 1593 || 8,492
| Ainmnithe as [[Cill Chuillinn]]. Leath-bharúntacht sa Down Survey.&lt;ref name=&quot;Domhnaill&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae Chill Dara|Cill Dara]]
| [[Cill Chá agus Maoin]] || Faoi 1593 || 46,286
| Ainmnithe as [[Cill Chá]] agus [[Maoin]].
|- valign=top
| [[Contae Chill Dara|Cill Dara]]
| [[An Nás Thuaidh]] || Faoi 1593 || 25,579
| Ainmnithe as [[An Nás]]
|- valign=top
| [[Contae Chill Dara|Cill Dara]]
| [[An Nás Theas]] || Faoi 1593 || 27,478
| 
|- valign=top
| [[Contae Chill Dara|Cill Dara]]
| [[An Fhorrach agus an Réabán Thoir]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Kildare1807-188&quot;/&gt;{{refn|Bhí  barúntachtaí ar leith na Forraí agus an Réabáin ann faoi 1593,&lt;ref name=&quot;jstor23317177&quot;/&gt; agus an bharúntacht aontaithe ann faoi 1672&lt;ref name=&quot;Bennett 2000 169&quot;&gt;{{cite book |page=[https://archive.org/details/civilwarsexperie0000benn/page/169 169] |title=The civil wars experienced: Britain and Ireland, 1638-1661 |url=https://archive.org/details/civilwarsexperie0000benn |first=Martyn |last=Bennett |isbn=0-415-15902-4 |year=2000 |publisher=Routledge }}&lt;/ref&gt;|group=&quot;n&quot; |name=&quot;narragh-reban&quot;}} || 21,374
| Ainmnithe as [[An Fhorrach]] agus Caisleán Réabáin
|- valign=top
| [[Contae Chill Dara|Cill Dara]]
| [[An Fhorrach agus an Réabán Thiar]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Kildare1807-188&quot;&gt;''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA188 p.188]&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;n&quot; name=&quot;narragh-reban&quot;/&gt; || 22,136
| 
|- valign=top
| [[Contae Chill Dara|Cill Dara]]
| [[Uíbh Fhailí Thoir]] || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Kildare1807-188&quot;/&gt; || 47,029
| Ainmnithe as [[Uí Fhailí]]; ainm na contae [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] ar a raibh thiar. Bhí Barúntacht Uíbh Fhailí An sa bhliain 1593.&lt;ref name=&quot;jstor23317177&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae Chill Dara|Cill Dara]]
| [[Uíbh Fhailí Thiar]] || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Kildare1807-188&quot;/&gt; || 40,603
| 
|- valign=top
| [[Contae Chill Dara|Cill Dara]]
| [[An Léim Thuaidh]] || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Salt1807&quot;&gt;''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA189 p.189]&lt;/ref&gt;  || 21,930
| Barony of Salt existed faoi 1593.&lt;ref name=&quot;jstor23317177&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae Chill Dara|Cill Dara]]
| [[An Léim Theas]] || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Salt1807&quot;/&gt; || 16,655
| 

&lt;!-- CILL MHANTÁIN --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmWicklow&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100008&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Chill Mhantáin}}&lt;/ref&gt;
| [[An tInbhear Mór, Barúntacht|An tInbhear Mór]] || 1606&lt;ref name=&quot;Wicklow1606&quot;&gt;Erck 1846 [https://archive.org/details/arepertoryinrol00erckgoog/page/n282 Erck 1846 pp.236-238 Nos 35 and 36]&lt;/ref&gt; || 66,980
| Ainmnithe as [[An tInbhear Mór|An Inbhear Mór]]
|- valign=top
| [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]]
| [[Baile na Corra Thuaidh]] || Roinnte 1832–5&lt;ref name=&quot;wicklow1835&quot;&gt;{{cite book |title=County of Wicklow; Abstract of Presentments Granted at Spring Assizes 1837 |date=1837 |publisher=Printed faoi Francis &amp; Henry M'phail |location=Wicklow |chapter-url=https://www.wicklow.ie/Portals/0/Documents/Arts%20Heritage%20&amp;%20Archives/Archives/Collections/Digitised%20Collections/Wicklow%20Grand%20Jury%20Presentments%201818%20to%201899/Spring%201837%20-%20Summer%201841.pdf#page=5 |chapter-format=PDF |chapter=Undischarged Queries}}&lt;/ref&gt; || 74,109
| Cruthaíodh barúntacht aontaithe Bhaile na Corra in 1606,&lt;ref name=&quot;Wicklow1606&quot;/&gt; agus roinneadh ina leath-bharúntachtaí le haghaidh dlí sibhialta in 1798.&lt;ref name=&quot;Ballinacor1798&quot;&gt;{{cite book |title=Statutes Passed in the Parliaments Held in Ireland |date=1799 |publisher=G. Grierson |location=Dublin |volume=XI: 1797-1798 |page=411 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0G9BAAAAYAAJ&amp;pg=PA411 |access-date=22 October 2018 |language=en |chapter=38 Geo.3 c.25 s.6}}&lt;/ref&gt; Ainmnithe as [[Baile na Corra]] Castle.
|- valign=top
| [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]]
| [[Baile na Corra Theas]] || Roinnte 1832–5&lt;ref name=&quot;wicklow1835&quot;/&gt; || 78,316
| 
|- valign=top
| [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]]
|  [[An Caisleán Nua, Barúntacht|An Caisleán Nua]] || 1606&lt;ref name=&quot;Wicklow1606&quot;/&gt; || 51,938
| Ainmnithe as [[An Caisleán Nua, Cill Mhantáin]]. 
|- valign=top
| [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]]
| [[Ráth an Dúin|Ráth an Dúin]] || 1606&lt;ref name=&quot;Wicklow1606&quot;/&gt; || 33,462
| Leath-bharúntacht le [[Ráth an Dúin, Contae Bhaile Átha Cliath]]. Ainmnithe as [[Caisleán Ráth an Dúin]].
|- valign=top
| [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]]
| [[Síol Éalaigh, Barúntacht|Síol Éalaigh]] || 1606&lt;ref name=&quot;Wicklow1606&quot;/&gt; || 44,348
| Ainmnithe as [[Síol Éalaigh]]. Leath-bharúntacht sa bhliain 1807.&lt;ref name=&quot;Wicklow1807&quot;&gt;''Accounts...of the Presentments...1807'', [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA451 p.451]&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]]
| [[Baile an Talbóidigh Íochtarach]] || Roinnte faoi 1801&lt;ref name=&quot;Talbotstown1801&quot;&gt;{{cite journal|last=Fraser |first=Robert |date = December 1802|title=General View of the Agriculture and Mineralogy, present State and Circumstances of the County Wicklow (review) |journal=The Monthly Review |publisher=Ralph Griffiths |location=Dublin |volume=39 |pages=363 |url=https://books.google.com/books?id=-e_kAAAAMAAJ&amp;pg=PA362 }}&lt;/ref&gt; || 86,857
| Ainmnithe as [[Baile an Talbóidigh]]. Cruthaíodh barúntacht aontaithe Bhaile an Talbóidigh sa bhliain 1606.&lt;ref name=&quot;Wicklow1606&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]]
| [[Baile an Talbóidigh Uachtarach]] || Roinnte faoi 1801&lt;ref name=&quot;Talbotstown1801&quot;/&gt; || 62,510
| 

&lt;!-- AN IARMHÍ --&gt;
|- valign=top
| [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmWestmeath&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100016&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: An Iarmhí}}&lt;/ref&gt;
| [[Breámhaine|Breámhaine]] || Faoi 1672 || 10,070
| Críocha ársa an dreama ''[[Bregmaine]]''
|- valign=top
| [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]]
| [[Cluain Lonáin]] || Faoi 1672 || 32,095
| 
|- valign=top
| [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]]
| [[Corca Raoi]] || Faoi 1542   || 23,787
| 
|- valign=top
| [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]]
| [[Dealbhna, Barúntacht|Dealbhna]] || Faoi 1542   || 39,062
| Ainmnithe as an dream, [[Delbna]]
|- valign=top
| [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]]
| [[Fir Bhile]] || Faoi 1542   || 35,453
| Crann mór naofa
|- valign=top
| [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]]
| [[Fir Thulach]] || 1542 &lt;ref name=&quot;westmeath1542&quot;/&gt; || 37,512
| 
|- valign=top
| [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]]
| [[Baile Fhobhair, Barúntacht, Contae na hIarmhí|Baile Fhobhair]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 1542 || 49,056
| Leath-bharúntacht le [[Baile Fhobhair, Barúntacht, Contae na hIarmhí|Baile Fhobhair, Contae na Mí]]. Ainmnithe as [[Mainistir Fhobhair]].
|- valign=top
| [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]]
| [[Cill Chainnigh Thiar]] || 1542&lt;ref name=&quot;westmeath1542&quot;&gt;{{cite book |title=Henry VIII Part 3 |series=State Papers |volume=2 |page=7,fn.14 |year=1834 |publisher=Murray |url=https://books.google.com/books?id=Mc0_AAAAcAAJ&amp;pg=PA7 }}&lt;/ref&gt; || 31,169
| 
|- valign=top
| [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]]
| [[Maigh Asail agus Machaire Ó dTiarnáin]] || Faoi 1672 || 40,565
| Feictear [[Maigh Asail]] agus [[Machaire Ó dTiarnáin]] as a chéile sa bhliain 1542.
|- valign=top
| [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]]
| [[Maigh Chaisil]] || 1542 &lt;ref name=&quot;westmeath1542&quot;/&gt; || 47,097
| 
|- valign=top
| [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]]
| [[Uí Mhac gCuais]] || Faoi 1542   || 39,483
| 
|- valign=top
| [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]]
| [[Ráth Conarta (barúntacht)|Ráth Conarta]] || 1542 &lt;ref name=&quot;westmeath1542&quot;/&gt; || 48,415
| Ainmnithe as [[Ráth Conarta]]

&lt;!-- LAOIS --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Laoise|Laois]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmLaois&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100017&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Laois}}&lt;/ref&gt; || [[Baile Ádaim]] || Faoi 1672 || 24,081 
| Ainmnithe as [[Caislén Bhaile Ádaim]]
|- valign=top
| [[Contae Laoise|Laois]]
| [[Clann Donnchadha]] || 1846{{#tag:ref|Roinnte ag [[Suirbhéireacht Ordanáis na hÉireann]] sa bhliain 1846,&lt;ref name=&quot;Carrigan&quot;/&gt; ach ann mar aonad sa daonáireamh 1841.&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; |group=&quot;n&quot; |name=&quot;upper-ossory&quot;}} || 43,733
| Ar cheann de thrí fho-aonad de chuid [[Osraí Uachtarach]], ann mar bharúntacht faoi 1657 agus cealaithe sa bhliain 1846.&lt;ref name=&quot;Carrigan&quot;/&gt;  Ainmnithe as muintir [[Donnchad Midi|Donnchadha na Mí]].
|- valign=top
| [[Contae Laoise|Laois]]
| [[Clár Maí Locha]] || 1846&lt;ref group=&quot;n&quot; name=&quot;upper-ossory&quot;/&gt; || 43,533
| Ar cheann de thrí fho-aonad de chuid [[Osraí Uachtarach]], ann mar bharúntacht faoi 1657 agus cealaithe sa bhliain 1846.&lt;ref name=&quot;Carrigan&quot;/&gt;  [[Grantstown Lake]].
|- valign=top
| [[Contae Laoise|Laois]]
| [[Cuileannach]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1672 || 44,094
| Ainmnithe as the [[Sliabh Chuileannaí]].
|- valign=top
| [[Contae Laoise|Laois]]
| [[Port Laoise Thoir]] || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Queens1807&quot;&gt;''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA313 p.313]&lt;/ref&gt; || 25,160
| Ainmnithe as [[Portlaoise]]
|- valign=top
| [[Contae Laoise|Laois]]
| [[Port Laoise Thiar]] || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Queens1807&quot;/&gt; || 41,914
| 
|- valign=top
| [[Contae Laoise|Laois]]
| [[Port na hInse, Contae Laoise|Port na hInse]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1672 || 35,835
| Ainmnithe as Port na hInse, longfort ar [[an Bhearú|an mBearú]].
|- valign=top
| [[Contae Laoise|Laois]]
| [[Sliabh Mairge]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1672 || 35,490
| Cuid di anois i [[Contae Cheatharlach|gCeatharlach]]
|- valign=top
| [[Contae Laoise|Laois]]
| [[An Sráidbhaile, Contae Laoise (barúntacht)|An Sráidbhaile]] || Faoi 1672 || 27,895
| Ainmnithe as [[An Sráidbhaile, Contae Laoise|An Sráidbhaile]]
|- valign=top
| [[Contae Laoise|Laois]]
| [[Tigh na hInse, Contae Laoise|Tigh na hInse]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1672 || 54,187
| Ainmnithe as Tigh na hInse
|- valign=top
| [[Contae Laoise|Laois]]
| [[An Choill Uachtarach]] || 1846&lt;ref group=&quot;n&quot; name=&quot;upper-ossory&quot;/&gt; || 48,926
| Ar cheann de thrí fho-aonad de chuid [[Osraí Uachtarach]], ann mar bharúntacht faoi 1657 agus cealaithe sa bhliain 1846.&lt;ref name=&quot;Carrigan&quot;/&gt; Ainmnithe as [[Sliabh Bladhma]].

&lt;!-- LOCH GARMAN --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Loch Garman|Loch Garman]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmWexford&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100019&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Loch Garman}}&lt;/ref&gt;
| [[An Bealach Caoin Thuaidh]] || Cruthaithe faoi 1606;&lt;ref name=&quot;ODowd1987&quot;&gt;{{cite book|last=O'Dowd|first=M. |editor-last1=Whelan|editor-first1=Kevin |editor-last2=Nolan|editor-first2=William |title=Wexford: history and society : interdisciplinary essays on the history of an Irish count y|url=https://archive.org/details/wexfordhistoryso0000unse|year=1987 |publisher=Geography Publications |isbn=9780906602065 |pages=122–149: 123 |chapter=English conquest of an Irish barony: the changing patterns of land ownership in the barony of Scarawalsh 1540–1640}}&lt;/ref&gt; roinnte faoi 1868&lt;ref name=&quot;Ballaghkeen1868&quot;&gt;House of Commons paper No.466 of 1868, [https://books.google.com/books?id=tCdcAAAAQAAJ&amp;pg=PT641 p.85]&lt;/ref&gt; || 45,413
| 
|- valign=top
| [[Contae Loch Garman|Loch Garman]]
| [[An Bealach Caoin Theas]] || Cruthaithe faoi 1606;&lt;ref name=&quot;ODowd1987&quot;/&gt; roinnte faoi 1868&lt;ref name=&quot;Ballaghkeen1868&quot;/&gt; || 40,986
| 
|- valign=top
| [[Contae Loch Garman|Loch Garman]]
| [[Beanntraí, Barúntacht, Contae Loch Garman|Beanntraí]] || Faoi 1672 || 101,598
| Ainmnithe as an rítheaghlach ''[[Bendtraigi Laigen]]''
|- valign=top
| [[Contae Loch Garman|Loch Garman]]
| [[Uí Bhairrche|Uí Bhairrche]] || Faoi 1672 || 40,002
| Ainmnithe as an rítheaghlach [[Uí Bairrche]]
|- valign=top
| [[Contae Loch Garman|Loch Garman]]
| [[Fotharta, Barúntacht, Contae Loch Garman|Fotharta]] || Faoi 1672 || 38,384
| Fair cheannas ''Fothairt in Chairn''.
|- valign=top
| [[Contae Loch Garman|Loch Garman]]
| [[Guaire, Barúntacht|Guaire]] || 1606&lt;ref name=&quot;ODowd1987&quot;/&gt; || 81,913
| Ainmnithe as [[Guaire]]
|- valign=top
| [[Contae Loch Garman|Loch Garman]]
| [[Scairbh Bhailis]] || 1606&lt;ref name=&quot;ODowd1987&quot;/&gt; || 106,650
| 
|- valign=top
| [[Contae Loch Garman|Loch Garman]]
| [[Síol Bhroin|Síol Bhroin]] || Faoi 1672 || 51,103
| Ainmnithe as ''[[Síl Broin]]''
|- valign=top
| [[Contae Loch Garman|Loch Garman]]
| [[Síol Maoluír Thoir]] || Roinnte faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 16,363
| Ainmnithe as an rítheaghlach, ''[[Síl Máel Uidir]]''
|- valign=top
| [[Contae Loch Garman|Loch Garman]]
| [[Síol Maoluír Thiar]] || Roinnte faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 50,299
| 

&lt;!-- AN LONGFORT --&gt;
|- valign=top
| [[Contae an Longfoirt|An Longfort]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmLongford&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100020&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: An Longfort}}&lt;/ref&gt;
| [[Ardach, Barúntacht|Ardach]] || Faoi 1629&lt;ref&gt;[[Cotton MS]] Augustus I ii 25 ''Plan of the barony of Ardagh (Co. Longford)''&lt;/ref&gt; || 40,223
| Ainmnithe as [[Ardach, Contae an Longfoirt|Ardach]]
|- valign=top
| [[Contae an Longfoirt|An Longfort]]
| [[Gránard, Barúntacht|Gránard]] || Faoi 1629&lt;ref&gt;[[Cotton MS]] Augustus I i 47 ''Plan of the barony of Ardagh (Co. Longford)''&lt;/ref&gt; || 63,857
| Ainmnithe as [[Gránard]]
|- valign=top
| [[Contae an Longfoirt|An Longfort]]
| [[An Longfort, Barúntacht, Contae an Longfoirt|Longford]] || Faoi 1629&lt;ref&gt;[[Cotton MS]] Augustus I ii 24 ''Plan of the barony of Longford (Co. Longford)''&lt;/ref&gt; || 57,243
| Ainmnithe as [[An Longfort]]
|- valign=top
| [[Contae an Longfoirt|An Longfort]]
| [[Maigh Dumha, Barúntacht|Maigh Dumha]] || Faoi 1629&lt;ref&gt;[[Cotton MS]] Augustus I ii 28 ''Plan of the barony of Moydow (Co. Longford)''&lt;/ref&gt; || 34,470
| Ainmnithe as [[Maigh Dumha]]
|- valign=top
| [[Contae an Longfoirt|An Longfort]]
| [[Ráth Claon]] || Faoi 1629&lt;ref&gt;[[Cotton MS]] Augustus I i 48 ''Plan of the barony of Rathcline (Co. Longford)''&lt;/ref&gt; || 40,421
| Ainmnithe as Caisleán Rátha Chlaoin.
|- valign=top
| [[Contae an Longfoirt|An Longfort]]
| [[Sruthail|Sruthail]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt;|| Faoi 1629&lt;ref&gt;[[Cotton MS]] Augustus I ii 26 ''Plan of the barony of Shrule (Co. Longford)''&lt;/ref&gt; || 21,006
| Ainmnithe as [[Sruthail]]

&lt;!-- LÚ --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Lú|Lú]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmLouth&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100021&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Lú}}&lt;/ref&gt;
| [[Baile Átha Fhirdhia, Barúntacht|Baile Átha Fhirdhia]] || Faoi 1593 || 53,832
| Ainmnithe as [[Baile Átha Fhirdhia]]
|- valign=top
| [[Contae Lú|Lú]]
| [[Droichead Átha, Barúntacht|Droichead Átha]] || 1412&lt;ref group=&quot;n&quot; name=&quot;county-corporate&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Johnston |first=L. C. |title=History of Drogheda: from the earliest period to the present time |location=Drogheda |year=1826 |page=37 |url=https://books.google.com/books?id=y9s9AAAAcAAJ&amp;pg=PA37}}&lt;/ref&gt; || 4,497&lt;ref&gt;''4057 do bharúntacht Lú agus 440 don ''county corporate'', áirithe as féin&lt;/ref&gt;
| ''County corporate'' tráth.  Sa bhliain 1840, cruthaíodh barúntacht barony as an chuid sin den ''county corporate'' nach raibh laistigh de bhaile [[Droichead Átha|Dhroichead Átha]].  Sa bhliain 1844, bhíothas ag súil go dtógfadh í i bh[[Fir Arda]] isteach.&lt;ref&gt;''Parliamentary gazetteer of Ireland'', [https://books.google.com/books?id=4iK5_B7W1xIC&amp;pg=PA66 Vol. II, p.66]&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae Lú|Lú]]
| [[Dún Dealgan Íochtarach]] || Roinnte faoi 1821 || 37,803
| Ainmnithe as [[Dún Dealgan]]
|- valign=top
| [[Contae Lú|Lú]]
| [[Dún Dealgan Uachtarach]] || Roinnte faoi 1821 || 30,750
| 
|- valign=top
| [[Contae Lú|Lú]]
| [[Fir Arda]]  || Faoi 1593 || 48,806
| From ''Fera Arda [[Ciannachta]]''.&quot;
|- valign=top
| [[Contae Lú|Lú]]
| [[Lú, Barúntacht|Lú]] || Faoi 1672 || 25,704
| Ainmnithe as [[Contae Lú|Lú]]

&lt;!-- AN MHÍ --&gt;
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmMeath&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100024&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: An Mhí}}&lt;/ref&gt;
| [[Déise Íochtarach]] || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Deece1807&quot;&gt;''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA277 lch. 277]&lt;/ref&gt; || 20,013
| Faoi 1542. Ainmnithe as [[Déise|Déise Beaga]].
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[Déise Uachtarach]] || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Deece1807&quot;/&gt; || 28,763
| 
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[Damhliag Íochtarach]] || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Duleek1807&quot;&gt;''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA279 p.279]&lt;/ref&gt; || 37,772
| Ainmnithe as [[Damhliag]]. Cuid di anois i g[[Contae Lú]]. Barúntacht Aontaithe ann faoi 1542 
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[Damhliag Uachtarach]] || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Duleek1807&quot;/&gt; || 28,463
| 
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[Dún Búinne, Barúntacht|Dún Búinne]] || Faoi 1542  || 16,781
| Ainmnithe as [[Dún Búinne]]. 
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[Baile Fhobhair, Barúntacht|Baile Fhobhair]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1542  || 42,388
| Leath-bharúntacht le [[Baile Fhobhair, Barúntacht, Contae na hIarmhí]] ón mbliain 1542.  Ainmnithe as [[Mainistir Fhobhair]].
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[Ceanannas Íochtarach]] || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Kells1807&quot;&gt;''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA283 p.283]&lt;/ref&gt; || 36,171
| Ainmnithe as [[Ceanannas]], barúntacht aontaithe ann faoi 1542
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[Ceanannas Uachtarach]] || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Kells1807&quot;/&gt; || 49,552
| 
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[Luíne, Barúntacht|Luíne]] || Faoi 1542 || 39,326
| Ainmnithe as an dream, [[Muimne, Luigne agus Laigne|Luíne]].
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[Machaire Gaileang]] || Faoi 1542 || 31,492
| Féach [[Gailenga]]
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[Maigh Fionnráithe Íochtarach]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Moyfenragh1807&quot;&gt;''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA289 p.289]&lt;/ref&gt; || 40,313
| Barúntacht aontaithe ann faoi 1542.
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[Maigh Fionnráithe Uachtarach]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Moyfenragh1807&quot;/&gt; || 31,696
| 
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[An Uaimh Íochtarach]] ||  Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Navan1807&quot;&gt;''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA291 p.291]&lt;/ref&gt; || 25,835
| Ainmnithe as [[An Uaimh]], barúntacht aontaithe ann faoi 1542 
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[An Uaimh Uachtarach]] || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Navan1807&quot;/&gt; || 17,651
| 
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[Ráth Tó, Barúntacht|Ráth Tó]] || Faoi 1542 || 35,697
| Ainmnithe as [[Ráth Tó]]. 
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[An Scrín, Barúntacht|An Scrín]] || Faoi 1542 || 40,891
| Ainmnithe as [[An Scrín]]
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[Baile Shláine Íochtarach]] || Roinnte in 1791&lt;ref name=&quot;don-mth-1791&quot;/&gt; || 26,224
| Ainmnithe as [[Baile Shláine]], barúntacht aontaithe ann faoi 1542 
|- valign=top
| [[Contae na Mí|An Mhí]]
| [[Baile Shláine Uachtarach]] || Roinnte sa bhliain 1791&lt;ref name=&quot;don-mth-1791&quot;/&gt; || 29,211
| 

&lt;!-- UÍBH FHAILLÍ --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmOffaly&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100031&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Uíbh Fhailí}}&lt;/ref&gt;
| [[Baile Átha Buí, Barúntacht|Baile Átha Buí]] || Faoi 1672 || 32,398
| Ainmnithe as [[Baile Átha Buí]]
|- valign=top
| [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]]
| [[Baile an Bhriotaigh]] || Faoi 1672 || 52,378
| Ainmnithe as [[Caisleán Bhaile an Bhriotaigh]].
|- valign=top
| [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]]
| [[Baile Mhic Comhainn]] || Faoi 1672 || 38,610
| Ainmnithe as [[Caisleán Bhaile Mhic Comhainn]].
|- valign=top
| [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]]
| [[Cluain Leisc]] || Faoi 1672 || 49,052
| Ainmnithe as [[Caisleán Chluain Leisc]].
|- valign=top
| [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]]
| [[Baile an Chúlaígh]] || Faoi 1672 || 47,866
| Ainmnithe as ''Baile an Chúlaígh'', iar-ainm ar [[Éadan Doire]].
|- valign=top
| [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]]
| [[An Eaglais, Barúntacht|An Eaglais]]&lt;ref name=&quot;Domhnaill&quot;/&gt; || Faoi 1672 || 28,697
| 
|- valign=top
| [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]]
| [[Garraí an Chaisleáin]] || Faoi 1672 || 102,841
| Ainmnithe as Garraí an Chaisleáin 
|- valign=top
| [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]]
| [[Géisill, Barúntacht|Géisill]] || Faoi 1672 || 30,864
| Ainmnithe as [[Géisill]]
|- valign=top
| [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]]
| [[Cill Chuairsí]] || Faoi 1672 || 19,274
| Ainmnithe as [[Caisleán Chill Chuairsí]].
|- valign=top
| [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]]
| [[An Daingean Íochtarach]] || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Kings1807&quot;&gt;''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA217 p.217]&lt;/ref&gt; || 30,669 || [[an Daingean]]
|- valign=top
| [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]]
| [[An Daingean Uachtarach]] || Roinnte faoi 1807&lt;ref name=&quot;Kings1807&quot;/&gt; || 37,087
| 
|- valign=top
| [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]]
| [[Baile an Bhairínigh, Barúntacht|Baile an Bhairínigh]] || Faoi 1672 || 21,456
| Ainmnithe as Caisleán Bhaile an Bhairínigh
|}

== Mumha ==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- valign=top
! Contae
! Ainm
! Dáta cruthaithe
! Achar&lt;ref name=&quot;Hartington&quot; /&gt;
! Nótaí

&lt;!-- CIARRAÍ --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Chiarraí|Ciarraí]]&lt;ref group=&quot;i&quot;&gt;{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100005&amp;cat=BAR|teideal = Barúntachtaí de chuid: Chiarraí}}&lt;/ref&gt; || [[Clann Mhuiris, Barúntacht|Clann Mhuiris]] || Faoi 1598 || 120,520
| Féach [[Maurice FitzGerald, 1d Iarla Dheasmhumhan]].
|- valign=top
| [[Contae Chiarraí|Ciarraí]]
| [[Corca Dhuibhne, Barúntacht|Corca Dhuibhne]] || Faoi 1598  || 138,605
| Ainmnithe as an treibh ársa, [[Corcu Duibne]].
|- valign=top
| [[Contae Chiarraí|Ciarraí]]
| [[Dún Ciaráin Thuaidh]] || Roinnte Faoi 1851&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 72,414
| Ainmnithe as [[Caisleán Dún Chiaráin]].
|- valign=top
| [[Contae Chiarraí|Ciarraí]]
| [[Dún Ciaráin Theas]] || Roinnte Faoi 1851&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 96,289
| 
|- valign=top
| [[Contae Chiarraí|Ciarraí]]
| [[Gleann na Ruachtaí, Barúntacht|Gleann na Ruachtaí]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1598  || 121,865
|
|- valign=top
| [[Contae Chiarraí|Ciarraí]]
| [[Oireacht Uí Chonchúir]] || Faoi 1598 || 88,105
|
|- valign=top
| [[Contae Chiarraí|Ciarraí]]
| [[Uíbh Ráthach]] || Faoi 1598  || 159,980
| Ar [[Clocha Oghaim Chill Chuallachta Thoir]] (CIIC 211), feictear an t-ainm seo as [[Gaeilge Chianach]], ''Rittaveccas''.
|- valign=top
| [[Contae Chiarraí|Ciarraí]]
| [[Maigh gCoinchinn, Barúntacht|Maigh gCoinchinn]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1598  || 166,427
|
|- valign=top
| [[Contae Chiarraí|Ciarraí]]
| [[Triúcha an Aicme, Barúntacht|Triúcha an Aicme]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1598 || 194,593
| Féach [[tríocha céad]]

&lt;!-- AN CLÁR --&gt;
|- valign=top
| [[Contae an Chláir|An Clár]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmClare&quot;&gt;{{lua idirlín  |url= https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100009&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: An Clár}}&lt;/ref&gt;
| [[Bun Raite Íochtarach]] || Roinnte Faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 57,314
| Ainmnithe as [[Bun Raite]]. ''Bunratty aka Dangan-i-viggan or Dangan existed by 1574.&lt;ref name=&quot;carew1574&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae an Chláir|An Clár]]
| [[Bun Raite Uachtarach]] || Roinnte Faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 53,595
| 
|- valign=top
| [[Contae an Chláir|An Clár]]
| [[Boirinn, Barúntacht|Boirinn]] || Faoi 1574 || 74,360
| Aitheanta tráth mar ''Gragans''.&lt;ref name=&quot;carew1574&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae an Chláir|An Clár]]
| [[Cluain idir Dhá Lá]] || Faoi 1574 || 75,878 
| Ainmnithe as [[Caisleán Chluain idir Dhá Lá]].&lt;ref name=&quot;carew1574&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae an Chláir|An Clár]]
| [[Corca Modhruadh]] || Faoi 1574 || 61,385
| Ainmnithe as an treibh ársa, [[Corca Mrua]]&lt;ref name=&quot;carew1574&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae an Chláir|An Clár]]
| [[Inse Uí Chuinn]] || Faoi 1672 || 88,387
| Féach [[Barún Inse Uí Chuinn]]
|- valign=top
| [[Contae an Chláir|An Clár]]
| [[Liatroim, Contae an Chláir (barúntacht)|Liatroim]] || || 
| 
|- valign=top
| [[Contae an Chláir|An Clár]]
| [[Maigh Fhearta]] || Faoi 1574 || 68,679
|- valign=top
| [[Contae an Chláir|An Clár]]
| [[Na hOileáin, Contae an Chláir|Na hOileáin]] || Faoi 1574 || 63,592
| Ag lua oileán suite i n-inbhear [[An Forghas|an Fhorgais]].&lt;ref name=&quot;carew1574&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae an Chláir|An Clár]]
| [[Uí Bhreacáin]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1672 || 56,696
| Ainmnithe as an iar-rítheaghlach, Uí Bhreacáin
|
|- valign=top
| [[Contae an Chláir|An Clár]]
| [[An Tulach Íochtarach]] || Roinnte Faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt;  || 73,454
| Ainmnithe as [[An Tulach]]. Bhí An Tulach ann mar bharúntacht faoi 1574.
|- valign=top
| [[Contae an Chláir|An Clár]]
| [[An Tulach Uachtarach]] || Roinnte Faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 94,919
|

&lt;!-- CORCAIGH --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmCork&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100010&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Corcaigh}}&lt;/ref&gt;
| [[Beanntraí, Barúntacht|Beanntraí]] || Faoi 1672 || 59,216
| Ainmnithe as [[Beanntraí]]
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Baróidigh]] || Faoi 1672 || 31,761
| Ainmnithe as an gclann, [[Baróid]].
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Barraigh Mhóra]] || Faoi 1672 || 148,143
| Féach [[Iarla Barrach Mór]].
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Béarra]] || Faoi 1672 || 89,986
| Ainmnithe as leithinis [[Béarra|Bhéarra]]. Deirtear gur ainmníodh é as bhanphrionsa Béirre, nó b'fhéidir lonnaitheoirí as an [[Íbéir]].
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Cairbrigh Thoir, an Roinn Thoir]] || Roinnte Faoi 1821.&lt;ref group=&quot;n&quot; name=&quot;carbury-cork&quot;&gt;  Bhí Cairbre Thoir agus Thiar ina mbarúntachtaí ar leith faoi 1672.&lt;/ref&gt; || 67,235
| Ina mór-bharúntacht [[Cairbre (barúntacht)|Cairbre]] tráth. Ainmnithe as [[Uí Chairbre]].
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Cairbrigh Thoir, an Roinn Thiar]] || Roinnte Faoi 1821&lt;ref group=&quot;n&quot; name=&quot;carbury-cork&quot;/&gt; || 105,141
| 
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Cairbrigh Thiar, an Roinn Thoir]] || Roinnte Faoi 1821&lt;ref group=&quot;n&quot; name=&quot;carbury-cork&quot;/&gt; || 79,263
| 
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Cairbrigh Thiar, an Roinn Thiar]] || Roinnte Faoi 1821&lt;ref group=&quot;n&quot; name=&quot;carbury-cork&quot;/&gt; || 109,178
| 
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Condúnaigh agus Clann Ghiobúin]] || Faoi 1672 || 78,481
| Críocha dhá chlann: [[Condúnaigh]] agus [[Clann Ghiobúin]]&lt;ref&gt;''Parliamentary Gazetteer of Ireland'', [https://books.google.com/books?id=9rblf03SdkYC&amp;pg=PA483 Vol.1 p.483]&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Cathair Chorcaí, Barúntacht|Cathair Chorcaí]] || 1608&lt;ref group=&quot;n&quot; name=&quot;county-corporate&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{lua idirlín |url=http://www.corkcity.ie/yourcouncil/charters/ |teideal=Charters |foilsitheoir=Cork City Council |dátarochtana=15ú Nollaig 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101214183402/http://corkcity.ie/yourcouncil/charters/ |archive-date=14ú Nollaig 2010 |archivedate=2010-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101214183402/http://corkcity.ie/yourcouncil/charters/ }}&lt;/ref&gt; || 2,265
| ''County corporate'' roimhe seo, ó thús leis na Libeartaí  san áireamh, as a cruthaíodh níos deireanaí [[Corcaigh, Barúntacht]].  Tá seacht [[paróiste civil parish|bparóiste sibhialta]] ann.
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Corcaigh, Barúntacht|Corcaigh]] || Faoi 1841 || 43,813
| Cruthaithe as &quot;Libeartaí Chorcaí&quot;, cuid a bhí tráth laistigh de Chontae Chathair Chorcaí nach raibh laistigh de bhuirg Chorcaí.
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Cúrsaigh]] || Faoi 1672 || 8,812
| Ainmnithe as na Barúin [[de Courcy]]
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Dúiche Ealla]] || Faoi 1672 || 232,328
| 
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Mainistir Fhear Maí, Barúntacht|Mainistir Fhear Maí]] || Faoi 1672 || 121,188
| Ainmnithe as [[Fear Maí]], atá suite i ndáiríre i [[Condúnaigh agus Clann Ghiobúin]]
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Uí Bhamhna agus Barraigh Rua]] || Aontaithe faoi 1711&lt;ref&gt;{{lua idirlín |teideal = 11 Anne c.2 (private) |url=http://www.qub.ac.uk/ild/?func=display_bill&amp;id=1090 |suíomh = Irish Legislation Database |foilsitheoir = Queens University Belfast |dátarochtana = 2a Márta 2019}}&lt;/ref&gt; || 35,291
| Leithinse ar dhá thaobh Cuan [[Cloich na Coillte|Chloich na Coillte]] is ea [[Uí Bhamhna]] agus [[Barraigh Rua]]&lt;ref&gt;''Parl. Gaz. Irl. [https://books.google.com/books?id=4iK5_B7W1xIC&amp;pg=PA307 iml. 2, lch. 307]&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Uí Mhic Coille]] || Faoi 1672 || 93,617
| Féach [[Uí Liatháin]]
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Ciarraí Cuirche]] || Roinnte Faoi 1821 || 23,957
| Bhí Ciarraí Cuirche agus [[Cineál Aodha]] aontaithe sa Down Survey.
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Cineál Aodha]] || Roinnte Faoi 1821 || 50,692
| 
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Cineál mBéice]] || Faoi 1672 || 36,068
| Clann de chuid [[Uí Mhathúna]]
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Coill na Talún]] || Faoi 1672 || 27,718
| Tolamhnach (ní 'talamh'), taoiseach [[Uí Liatháin]] sa 7ú haois, atá i gceist anseo
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Cionn tSáile, Barúntacht|Cionn tSáile]] || Faoi 1672{{refn|Bronnadh stádas barúntachta uirthi ag an ''Kinsale Act'' 1819.&lt;ref&gt;{{lua idirlín |url = http://www.irishstatutebook.ie/1819/en/act/pub/0084/print.html |teideal = 59 Geo. III c. 84 §43|work=[[Irish Statute Book]]|access-date=17 December 2013}}&lt;/ref&gt;|group=n}} || 12,430
| Ainmnithe as [[Cionn tSáile]]
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Múscraí Thoir]] || Roinnte Faoi 1821 || 122,874
| An t-aon bharúntacht amháin roinnte idir na trianta Thoir agus Thiar den chontae.&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; Ainmnithe as an treibh ársa, [[Múscraige|Múscraí]].
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
|[[Múscraí Thiar]] || Roinnte Faoi 1821 || 188,487
| 
|- valign=top
| [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]
| [[Orbhraí agus An Choill Mhór]] || Aontaithe 1821 || 69,346
| Ainmnithe as an treibh ársa, [[Orbhraí]]

&lt;!-- LUIMNEACH --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Luimnigh|Luimneach]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmLimerick&quot;&gt;{{lua idirlín |url = http://www.logainm.ie/Children.aspx?uiLang=en&amp;typeID=BAR&amp;parentID=100022 |teideal = Barúntachtaí de chuid: Luimneach |dátarochtana = 2021-08-18 |archivedate = 2012-06-06 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120606142134/http://www.logainm.ie/Children.aspx?uiLang=en&amp;typeID=BAR&amp;parentID=100022 }}&lt;/ref&gt;
| [[Clann Liam]] || Faoi 1672 || 55,627
| Féach [[William de Burgh]]
|- valign=top
| [[Contae Luimnigh|Luimneach]]
| [[Conallaigh Íochtaracha]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Roinnte Faoi 1821 || 47,850
| 
|- valign=top
| [[Contae Luimnigh|Luimneach]]
| [[Conallaigh Uachtaracha]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Roinnte Faoi 1821 || 61,256
| 
|- valign=top
| [[Contae Luimnigh|Luimneach]]
| [[Uí Chuanach]] || Faoi 1672 || 36,323
| 
|- valign=top
| [[Contae Luimnigh|Luimneach]]
| [[Cois Sléibhe]] || Faoi 1672 || 95,232
| 
|- valign=top
| [[Contae Luimnigh|Luimneach]]
| [[Cois Máighe]] || Faoi 1672 || 49,018
| 
|- valign=top
| [[Contae Luimnigh|Luimneach]]
| [[Gleann an Choim]] || Faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 96,402
| Prior to 1841, part of [[Conallaigh Uachtaracha]].&lt;ref name=&quot;Dunraven&quot;&gt;{{cite book |last=Wyndham-Quin |first=Caroline |author2=Edwin Richard W. Wyndham-Quin |title=Memorials of Adare manor; with historical notices of Adare|publisher=privately printed by Messrs Parker|location=Oxford|year=1865 |pages=[https://archive.org/details/bub_gb_IDUJAAAAQAAJ/page/n288 277] |url=https://archive.org/details/bub_gb_IDUJAAAAQAAJ}}&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae Luimnigh|Luimneach]]
| [[Caonraí]] || Faoi 1672 || 26,222
| Ainmnithe as an treibh ársa, ''[[Cáenraige]]''.
|- valign=top
| [[Contae Luimnigh|Luimneach]]
| [[Cill Mocheallóg, Barúntacht|Cill Mocheallóg]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1672 || 4,074
| Ainmnithe as [[Cill Mocheallóg]]. Gan áireamh i ndaonáireamh 1821.&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae Luimnigh|Luimneach]]
| [[Cathair Luimnigh, Barúntacht|Cathair Luimnigh]] || 1609&lt;ref group=&quot;n&quot; name=&quot;county-corporate&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Fitzgerald |first=Patrick |author2=John James McGregor  |title=The history, topography and antiquities, of the county and city of Limerick: with a preliminary view of the history and antiquities of Ireland |publisher=George McKern |location=Limerick |year=1827 |volume=II |page=221 |url=https://books.google.com/books?id=b8s9AAAAcAAJ&amp;pg=PA221 }}&lt;/ref&gt; || 2,074
| ''County corporate'' roimhe seo; tá &quot;Líbeartaí [Theas]&quot; san áireamh sa Down Survey
|- valign=top
| [[Contae Luimnigh|Luimneach]]
| [[Na Líbeartaí Thuaidh]]  || Faoi 1872&lt;ref name=&quot;Hartington&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 3,050
| Barúntacht aontaithe ó thús, feictear Líbeartaí idir Thuaidh agus Theas sa Down Survey.
|- valign=top
| [[Contae Luimnigh|Luimneach]]
| [[Uaithne Beag]] || Faoi 1672 || 27,211
| Bhíodh críocha [[Uaithne]] suite i nUaithne Beag agus cuid d'[[Uaithne agus Ára]]
|- valign=top
| [[Contae Luimnigh|Luimneach]]
| [[Pobal Bhriain]] || Faoi 1672 || 30,138
| Féach [[Brian Bóramha]].
|- valign=top
| [[Contae Luimnigh|Luimneach]]
| [[Seanaid]] || Faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 84,075
| Roimh 1841, cuid de [[Connello Lower]].&lt;ref name=&quot;Dunraven&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae Luimnigh|Luimneach]]
| [[An Déis Bheag]] || Faoi 1672 || 44,424
| Féach [[Déise]].

&lt;!-- PORT LÁIRGE --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmWaterford&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100026&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Port Láirge}}&lt;/ref&gt;
| [[Cois Abha Móire agus Cois Bhríde]] || Aontaithe faoi 1831 || 88,253
| Barúntachtaí ar leith a bhí Cois Abha Móire agus Cois Bhríde sa daonáireamh 1821.&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt;  féach [[An Abhainn Mhór]] agus [[An Bhríd]].
|- valign=top
| [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]]
| [[Na Déise laistigh den Drom]] || Roinnte Faoi 1746&lt;ref name=&quot;decies1746&quot;&gt;{{cite book|last=Smith |first=Charles |title=The ancient and present state of the county and city of Waterford |location=Dublin |year=1746 |edition=1st |url=https://books.google.com/books?id=tmZUAAAAcAAJ&amp;pg=PA68 |page=68 }}&lt;/ref&gt; || 57,325
| Ó dheas de [[Drom Fhinín|Dhrom Fhinín]].
|- valign=top
| [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]]
| [[Na Déise lasmuigh den Drom]] || Roinnte Faoi 1746&lt;ref name=&quot;decies1746&quot;/&gt; || 129,894
| Ó thuaidh de [[Drom Fhinín|Dhrom Fhinín]].
|- valign=top
| [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]]
| [[An Ghailltír]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1672 || 29,447
| Paróiste sa bharúntacht a bhí [[Cill Choilchín]] tráth. Is iad [[Lochlannaigh]] na Gaill
|- valign=top
| [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]]
| [[Gleann na hUidhre]] || Faoi 1672 || 38,940
| Féach [[An Uidhir]].
|- valign=top
| [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]]
| [[An Trian Meánach, Contae Phort Láirge|An Trian Meánach]] || Faoi 1672 || 44,609
|
|- valign=top
| [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]]
| [[Uachtar Tíre]] || Faoi 1672 || 63,846
| 
|- valign=top
| [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]]
| [[Cathair Phort Láirge]] || 1574&lt;ref group=&quot;n&quot; name=&quot;county-corporate&quot;/&gt; || 532
| ''County corporate'' roimhe seo

&lt;!-- TIOBRAID ÁRANN --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmTipperary&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100029&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Tiobraid Árann}}&lt;/ref&gt;
| [[Clann Liam, Contae Thiobraid Árann|Clann Liam]] || Faoi 1672 || 115,755
| Féach [[William de Burgh]].
|- valign=top
| [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]]
| [[Éile Uí Fhógarta]] || Faoi 1672 || 90,257
| Leath-bharúntacht (le h[[Uí Chairín]]) sa Down Survey.&lt;ref name=&quot;Domhnaill&quot;/&gt; Féach [[Éile]] agus [[Uí Fhógartaigh]]
|- valign=top
| [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]]
| [[Uíbh Eoghain agus Uíbh Fhathaidh Thoir]] || Roinnte Faoi 1807&lt;ref name=&quot;Tipp1807&quot;&gt;''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA363 p.363]&lt;/ref&gt; || 56,819
| 
|- valign=top
| [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]]
| [[Uíbh Eoghain agus Uíbh Fhathaidh Thiar]] || Roinnte Faoi 1807&lt;ref name=&quot;Tipp1807&quot;/&gt; || 117,175
| 
|- valign=top
| [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]]
| [[Uí Chairín]] || Faoi 1672 || 69,805
| Leath-bharúntacht (le h[[Éile Uí Fhógarta]]) sa Down Survey.&lt;ref name=&quot;Domhnaill&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]]
| [[Coill na Manach Íochtarach]] || Roinnte 1838&lt;ref name=&quot;Murphy1994&quot;/&gt; || 42,041
| Ainmnithe as [[Coill na Manach]]
|- valign=top
| [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]]
| [[Coill na Manach Uachtarach]] || Roinnte 1838&lt;ref name=&quot;Murphy1994&quot;&gt;{{cite book |last=Murphy |first=Donal A. |title=The two Tipperarys: the national and local politics —devolution and self-determination— of the unique 1838 division into two ridings, and the aftermath |publisher=Relay |year=1994 |series=Regional studies in political and administrative history |volume=1 |page=[https://archive.org/details/twotipperarysnat0000murp/page/71 71] |isbn=0-946327-14-9 |url=https://archive.org/details/twotipperarysnat0000murp/page/71 }}&lt;/ref&gt; || 59,990
| 
|- valign=top
| [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]]
| [[An Trian Meánach, Contae Thiobraid Árann|An Trian Meánach]] || Faoi 1672 || 113,544
|
|- valign=top
| [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]]
| [[Urumhain Íochtarach]] || Roinnte Faoi 1672 || 127,222
| Féach [[Urumhain]]
|- valign=top
| [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]]
| [[Urumhain Uachtarach]] || Roinnte Faoi 1672 || 79,471
| 
|- valign=top
| [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]]
| [[Uaithne agus Ara]] || Aontaithe 1672–1792&lt;ref name=&quot;Tipp1792&quot;&gt;Beaufort 1792, [https://archive.org/details/memoirofmapofire00beau/page/101 p.101]&lt;/ref&gt; || 85,494
| Barúntachtaí ar leith a bhí Urraithe ''Mulrian'' agus Ara sa Down Survey.  Ainmnithe as an ríocht ársa, [[Uaithne]], agus [[An Ara]].&lt;ref&gt;Petty 1851, [https://books.google.com/books?id=FysNAAAAYAAJ&amp;pg=PA58 p.58]&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]]
| [[Sliabh Ardach]] || Faoi 1672 || 90,772
| Féach [[Eoghanachta]]
|}

== Ulaidh ==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- valign=top
! Contae
! Ainm
! Dáta cruthaithe
! Achar&lt;ref name=&quot;Hartington&quot; /&gt;
! Nótaí

&lt;!-- AONTROIM --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Aontroma|Aontroim]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmAntrim&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100000&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Aontroim}}&lt;/ref&gt;
| [[Aontroim Íochtarach]] || Roinnte 1792–1798&lt;ref name=&quot;Beaufort-Antrim&quot;&gt;Beaufort 1792, [https://archive.org/details/memoirofmapofire00beau/page/22 p.22]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Antrim1798&quot;&gt;''Report from the Committee of Secrecy of the House of Commons in Ireland'', [https://books.google.com/books?id=XtY9AAAAcAAJ&amp;pg=PA46 p.46], as reported by the R. H. Lord Vct. Castlereagh August 21, 1798&lt;/ref&gt; || 80,826
| Ainmnithe as [[Aontroim (baile)|Aontroim]]
|- valign=top
| [[Contae Aontroma|Aontroim]]
| [[Aontroim Uachtarach]] || Roinnte 1792–1798&lt;ref name=&quot;Beaufort-Antrim&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Antrim1798&quot;/&gt; || 36,489
| Ainmnithe as [[Aontroim (baile)|Aontroim]]
|- valign=top
| [[Contae Aontroma|Aontroim]]
| [[Béal Feirste Íochtarach]] || Roinnte 1792–1798&lt;ref name=&quot;Beaufort-Antrim&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Antrim1798&quot;/&gt; || 56,142
| Ainmnithe as [[Béal Feirste]]
|- valign=top
| [[Contae Aontroma|Aontroim]]
| [[Béal Feirste Uachtarach]] || Roinnte 1792–1798&lt;ref name=&quot;Beaufort-Antrim&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Antrim1798&quot;/&gt; || 32,942
| Ainmnithe as [[Béal Feirste]]
|- valign=top
| [[Contae Aontroma|Aontroim]]
| [[Carraig Fhearghais, Barúntacht|Carraig Fhearghais]] || Faoi 1325{{#tag:ref|Dáta na cairte inar bronnadh stádas chontae ar an gcathair.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Potter |first1=Matthew |title='Geographical loyalty'? Counties, palatinates, boroughs and ridings |journal=History Ireland |date=Meán Fómhair 2012 |volume=20 |issue=5 |pages=24–27: 26 |url=https://www.historyireland.com/early-modern-history-1500-1700/geographical-loyalty-counties-palatinates-boroughs-and-ridings/ |jstor=41588745 |access-date=18 February 2019 |quote=In 1412, Henry IV issued a charter uniting them into one borough, which was granted county status and full independence from both counties. Drogheda was followed by Dublin (1548), Carrickfergus (1569), Waterford (1574), Cork (1608), Limerick and Kilkenny (both 1609) and Galway (1610). |publisher=Wordwell}}&lt;/ref&gt;|group=&quot;n&quot;|name=&quot;county-corporate&quot;}}&lt;ref&gt;{{cite book|last=McSkimin |first=Samuel |title=The history and antiquities of the county of the town of Carrickfergus |location=Belfast |year=1811 |page=[https://archive.org/details/historyandantiq00mcskgoog/page/n90 64], fn.4 |url=https://archive.org/details/historyandantiq00mcskgoog }}&lt;/ref&gt; || 16,702
| ''County corporate'' roimhe seo, Contae [[Carraig Fhearghais|Charraig Fhearghais]]
|- valign=top
| [[Contae Aontroma|Aontroim]]
| [[Cathraí]] || 1672 || 75,035
| Ainmnithe as ''[[Cothrugu]]'', dream ársa
|- valign=top
| [[Contae Aontroma|Aontroim]]
| [[Dún Libhse Íochtarach]] || Roinnte 1792–1798&lt;ref name=&quot;Beaufort-Antrim&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Antrim1798&quot;/&gt;  || 30,575
| Féach freisin [[Caisleán Dún Libhse]]
|- valign=top
| [[Contae Aontroma|Aontroim]]
| [[Dún Libhse Uachtarach]] || Roinnte 1792–1798&lt;ref name=&quot;Beaufort-Antrim&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Antrim1798&quot;/&gt; || 52,788
| 
|- valign=top
| [[Contae Aontroma|Aontroim]]
| [[Gleann Arma Íochtarach]] || 1798 Roinnte 1792–1798&lt;ref name=&quot;Beaufort-Antrim&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Antrim1798&quot;/&gt; || 64,945
| Ainmnithe as [[Gleann Arma]]
|- valign=top
| [[Contae Aontroma|Aontroim]]
| [[Gleann Arma Uachtarach]] || 1798 Roinnte 1792–1798&lt;ref name=&quot;Beaufort-Antrim&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Antrim1798&quot;/&gt; || 24,032
| 
|- valign=top
| [[Contae Aontroma|Aontroim]]
| [[Coill Chonmhaí]] || Faoi 1672 || 68,640
| Chonmhaí is ea [[Conmhaicne]]
|- valign=top
| [[Contae Aontroma|Aontroim]]
| [[Mása Ríona Íochtarach]] || Roinnte 1792–1798&lt;ref name=&quot;Beaufort-Antrim&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Antrim1798&quot;/&gt;  || 27,228
| Cnoc is ea mása.
|- valign=top
| [[Contae Aontroma|Aontroim]]
| [[Mása Ríona Uachtarach]] || Roinnte 1792–1798&lt;ref name=&quot;Beaufort-Antrim&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Antrim1798&quot;/&gt; || 56,675
| 
|- valign=top
| [[Contae Aontroma|Aontroim]]
| [[Tuaim Íochtarach]] || Roinnte 1792–1798&lt;ref name=&quot;Beaufort-Antrim&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Antrim1798&quot;/&gt;  || 36,135
| Ainmnithe as [[Tuaim, Contae Aontroma]]
|- valign=top
|[[Contae Aontroma|Aontroim]]
| [[Tuaim Uachtarach]] || Roinnte 1792–1798&lt;ref name=&quot;Beaufort-Antrim&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Antrim1798&quot;/&gt; || 47,571
| 

&lt;!-- ARD MHACHA --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmArmagh&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100001&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Ard Mhacha}}&lt;/ref&gt;
| [[Ard Mhacha, Barúntacht|Ard Mhacha]] || Faoi 1609 || 47,645
| Ainmnithe as [[Ard Mhacha]]
|- valign=top
| [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]]
| [[Na Feá Íochtaracha]] || Roinnte faoi 1745;&lt;ref name=&quot;ild3518&quot;&gt;{{lua idirlín |teideal = Bill Number 3518 |url = http://www.qub.ac.uk/ild/?func=display_bill&amp;id=1912 |website=Irish Legislation Database |foilsitheoir = Queens University Belfac |dátarochtana = 2a Márta 2019}}&lt;/ref&gt; Na Feá faoi 1609 || 29,757
| As 'feadh'
|- valign=top
| [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]]
| [[Na Feá Uachtaracha]] || Roinnte faoi 1745 || 47,433
| 
|- valign=top
| [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]]
| [[Uí Nialláin Thoir]] || Roinnte 1792–1807;&lt;ref name=&quot;Beaufort-Armagh&quot;&gt;Beaufort 1792, [https://archive.org/details/memoirofmapofire00beau/page/18 p.18]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Armagh1807&quot;&gt;''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA28 p.28]&lt;/ref&gt;  Uí Nialláin faoi 1609 || 20,890
| Ainmnithe as [[Uí Nialláin]] — gan bheith measca le clann [[Ó Néill|Uí Néill]].
|- valign=top
| [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]]
| [[Uí Nialláin Thiar]] ||  Roinnte 1792–1807;&lt;ref name=&quot;Beaufort-Armagh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Armagh1807&quot;/&gt; || 57,584
| 
|- valign=top
| [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]]
| [[Na hOirthir Íochtaracha]] ||  Roinnte 1792–1807;&lt;ref name=&quot;Beaufort-Armagh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Armagh1807&quot;/&gt; Na hOirthir faoi 1609 || 31,927
| Ainmnithe as an treibh, Oirthir, cuid d'[[Oirialla]].
|- valign=top
| [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]]
| [[Na hOirthir Uachtaracha]] ||  Roinnte 1792–1807;&lt;ref name=&quot;Beaufort-Armagh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Armagh1807&quot;/&gt; || 49,086
| 
|- valign=top
| [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]]
| [[Tuath Threana]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;&gt;Clarkson et al., ''Notes on Baronies of Ireland''&lt;/ref&gt; || Faoi 1609 || 27,397
| Ainmnithe as [[Uí Threana]].

&lt;!-- AN CABHÁN --&gt;
|- valign=top
| [[Contae an Chabháin|An Cabhán]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmCavan&quot;&gt;{{lua idirlín |url=https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100003&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: An Cabhán}}&lt;/ref&gt; || [[Caisleán Raithin]] || Faoi 1609 || 69,279
| Ainmnithe as an bparóiste, agus dún a bhí ann.
|- valign=top 
| [[Contae an Chabháin|An Cabhán]]
| [[Clann Chaoich]] || Faoi 1609 || 64,377
| Niall mac Cathal na Beithí mac Annadh Ó Raghallaigh (bás 1296).&lt;ref&gt;{{lua idirlín |url=https://www.logainm.ie/en/11?s=clankee|teideal = Clann Chaoich/Clankee|suíomh =Logainm.ie|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016070638/https://www.logainm.ie/en/11?s=clankee|archive-date=2017-10-16}}&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae an Chabháin|An Cabhán]]
| [[Clann Mhathúna]] || Faoi 1609 || 51,170
| 
|- valign=top
| [[Contae an Chabháin|An Cabhán]]
| [[Lucht Tí Íochtarach]] || Roinnte faoi 1821; an bhun-bharúntacht faoi 1609 || 28,240
| Fréamhaithe ó ''lucht tighe Meg Mathghamhna'' 
|- valign=top
| [[Contae an Chabháin|An Cabhán]]
| [[Lucht Tí Uachtarach]] || Roinnte faoi 1821; an bhun-bharúntacht faoi 1609 || 63,842
| 
|- valign=top
| [[Contae an Chabháin|An Cabhán]]
| [[Teallach Ghairbhíth]] || Faoi 1609 || 59,871
| Rí c. AD 700.
|- valign=top
| [[Contae an Chabháin|An Cabhán]]
| [[Teallach Eathach]] || Faoi 1609 || 89,852
| Eochaid, rí c. AD 650.
|- valign=top
| [[Contae an Chabháin|An Cabhán]]
| [[Teallach Dhúnchadha]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1609 || 39,624
| Rí atá i gceist anseo

&lt;!-- DOIRE --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Dhoire|Doire]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmDerry&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100011&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Doire}}&lt;/ref&gt;
|[[Cúil Raithin, Barúntacht|Cúil Raithin]] || Faoi 1591&lt;ref name=&quot;Tyrone1591&quot;&gt;{{cite book|title=Inquisitionum in Officio Rotulorum Cancellariae Hiberniae Asservatarum Repertorium|url=https://books.google.com/books?id=WUepqE-K4PAC&amp;pg=PR19|volume=Vol.2|year=1829|publisher=HM printers|location=Dublin|pages=xix–xx}}&lt;/ref&gt; || 85,836 || Ainmnithe as [[Cúil Raithin]], cé go bhfuil an baile féin the [[Líbeartaí Thoir-Thuaidh Chúil Raithin]]. Leath-bharúntacht sa bhliain 1807,&lt;ref name=&quot;Derry1807&quot;/&gt; san áireamh Líbeartaí Thiar-Theas Chúil Raithin.&lt;ref name=&quot;ActIrl40Geo3c80&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae Dhoire|Doire]]
| [[Cianachta, Barúntacht|Cianachta]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1591 (mar [[Léim an Mhadaidh]])&lt;ref name=&quot;Tyrone1591&quot;/&gt; || 130,329
| Ainmnithe as na ''g[[Ciannachta]]'', muintir [[Tadg mac Céin|Thaidhg mhic Céin]].
|- valign=top
| [[Contae Dhoire|Doire]]
| [[Loch Inse Uí Fhloinn]] || Faoi 1591&lt;ref name=&quot;Tyrone1591&quot;/&gt; || 171,662
| Bhíodh [[crannóg]] ann.
|- valign=top
| [[Contae Dhoire|Doire]]
| [[Líbeartaí Thoir Thuaidh Chúil Raithin]] || Faoi 1672 || 18,005
| 
|- valign=top
| [[Contae Dhoire|Doire]]
| [[Líbeartaí Thiar Thuaidh Dhoire]] || Faoi 1672 || 11,506
| 
|- valign=top
| [[Contae Dhoire|Doire]]
| [[Tír Mhic Caoirthinn]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; ||  Faoi 1591 (mar [[Loch Eanach|Eanach]])&lt;ref name=&quot;Tyrone1591&quot;/&gt; || 94,014
| Leath-bharúntacht sa bhliain 1807,&lt;ref name=&quot;Derry1807&quot;&gt;''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA229 p.229]&lt;/ref&gt; san áireamh Líbeartaí Thoir Theas Dhoire.&lt;ref name=&quot;ActIrl40Geo3c80&quot;&gt;{{cite book|title=From the Thirty-ninth Year of George III. A. D. 1799, to the Fortieth Year of George III. A. D. 1800, inclusive. |editor=Richard Nun|publisher=George Grierson|year=1801|series=Statutes passed in the Parliaments held in Ireland ...: from the third year of Edward the second, A.D. 1310 to the fortieth year of George III A.D. 1800, inclusive |volume=12 |pages=300–303|chapter=40 Geo iii c.80: An Act to explain and amend an Act passed in the Thirty-fifth Year of his present Majesty's Reign, entitled An Act for regulating the Election of Members to serve in Parliament, and for repealing the several Acts therein mentioned, and to explain and amend an Act passed in the Thirty-Seventh Year of said Reign, entitled An Act for the further Regulation of the Election of Members to serve in Parliament.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=h3BBAAAAYAAJ&amp;pg=RA1-PA300}}&lt;/ref&gt; 

&lt;!-- AN DÚN --&gt;
|- valign=top
| [[Contae an Dúin|An Dún]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmDown&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100012&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: An Dún}}&lt;/ref&gt;
| [[An Aird Íochtarach]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Roinnte faoi 1851&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 38,462
| Ainmnithe as [[An Ardaidh]].
|- valign=top
| [[Contae an Dúin|An Dún]]
| [[An Aird Uachtarach]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Roinnte faoi 1851&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 29,697
| 
|- valign=top
| [[Contae an Dúin|An Dún]]
| [[An Caisleán Riabhach Íochtarach]] || Roinnte faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 51,452
| Ainmnithe as [[An Caisleán Riabhach|An gCaisleán Riabhach ]].
|- valign=top
| [[Contae an Dúin|An Dún]]
| [[An Caisleán Riabhach Uachtarach]] || Roinnte faoi 1841&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt;
 || 53,856
| 
|- valign=top
| [[Contae an Dúin|An Dún]]
| [[An Duifrian]] || Faoi 1672 || 17,208
| ''Duibh-thrian'' atá i gceist
|- valign=top
| [[Contae an Dúin|An Dún]]
| [[Uíbh Eachach Íochtarach, An Leath Íochtair]] || Roinnte faoi 1851&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 46,057
| Ainmnithe as [[Uí Echach Cobo]]
|- valign=top
| [[Contae an Dúin|An Dún]]
| [[Uíbh Eachach Íochtarach, An Leath Uachtair]] || Roinnte faoi 1851&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 47,538
| 
|- valign=top
| [[Contae an Dúin|An Dún]]
| [[Uíbh Eachach Uachtarach, An Leath Íochtair]] || Roinnte faoi 1851&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 96,317
| 
|- valign=top
| [[Contae an Dúin|An Dún]]
| [[Uíbh Eachach Uachtarach, An Leath Uachtair]] || Roinnte faoi 1851&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 63,249
| 
|- valign=top
| [[Contae an Dúin|An Dún]]
| [[Cineál Fhártaigh]] || Faoi 1672 || 40,322
| 
|- valign=top
| [[Contae an Dúin|An Dún]]
| [[Leath Cathail Íochtarach]] || Roinnte faoi 1851&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 30,920
| Ainmnithe as [[Leath Cathail]].
|- valign=top
| [[Contae an Dúin|An Dún]]
| [[Leath Cathail Uachtarach]] || Roinnte faoi 1851&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 30,521
| 
|- valign=top
| [[Contae an Dúin|An Dún]]
| [[An tIúr, Barúntacht|An tIúr]] || Faoi 1672 || 15,813
| Sa tiarnas stairiúil, bhí críocha ar gach taobh den teorainn idir An Dún agus Ard Mhacha.  Níos deireanaí, ní raibh dlínse  &quot;Thiarnas Iúr Cinn Trá&quot; ach ar Contae an Dúin County Down.  Tá [[Iúr Cinn Trá]] laistigh go iomlán de Chontae an Dúin anois.
|- valign=top
| [[Contae an Dúin|An Dún]]
| [[Múrna]] || Faoi 1672 || 47,822
| Ainmnithe as [[Beanna Boirche]]?  Leath-bharúntacht sa Down Survey.&lt;ref name=&quot;Domhnaill&quot;/&gt;

&lt;!-- DÚN NA nGALL --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmDonegal&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100013&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Dún na nGall}}&lt;/ref&gt;
| [[Báinigh]] || Roinnte in 1791&lt;ref name=&quot;don-mth-1791&quot;/&gt; || 177,288
| Críocha [[Cinel Boghaine|Chineál Boghaine]], de shliocht [[Niall Naoighiallach|Néill Naoighiallaigh]]. Aontaithe le [[Baollaigh]] go dtí 1791
|- valign=top
| [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]]
| [[Baollaigh]] || Roinnte in 1791&lt;ref name=&quot;don-mth-1791&quot;&gt;1791 (31 Geo. 3) c. 48 &quot;An Act for the Division of Certain Baronies of Great Extent in the Counties of Donegal and Meath&quot;&lt;/ref&gt; || 156,245
| Críocha [[Uí Baollaigh]]. Aontaithe le [[Báinigh]] go dtí 1791
|- valign=top
| [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]]
| [[Inis Eoghain Thoir]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Roinnte faoi 1851&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 123,356
| 
|- valign=top
| [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]]
| [[Inis Eoghain Thiar]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Roinnte faoi 1851&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt;  || 76,828
| 
|- valign=top
| [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]]
| [[Cill Mhic Réanáin, Barúntacht|Cill Mhic Réanáin]] || Faoi 1672 || 310,325
| Ainmnithe as [[Cill Mhic Réanáin]]
|- valign=top
| [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]]
| [[Ráth Bhoth Thuaidh]] || Roinnte 1807–1821&lt;ref name=&quot;Raphoe1807&quot;&gt;''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA133 p.133]&lt;/ref&gt;  || 80,610
| Ainmnithe as [[Ráth Bhoth]]
|- valign=top
| [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]]
| [[Ráth Bhoth Theas]] || Roinnte 1807–1821&lt;ref name=&quot;Raphoe1807&quot;/&gt; || 140,841
| 
|- valign=top
| [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]]
| [[Tír Aodha]] || Faoi 1672 || 125,828
| 

&lt;!-- FEAR MANACH --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmFermanagh&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100014&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Fear Manach}}&lt;/ref&gt;
| [[Clann Amhlaoibh]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1603 || 72,894
| [[Mhic Amhlaoibh]]
|- valign=top
| [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]]
| [[Clann Cheallaigh]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || Faoi 1603 || 39,067
| 
|- valign=top
| [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]]
| [[An Chúil]] || Faoi 1603 || 17,320
| Leath-bharúntacht sa Down Survey.&lt;ref name=&quot;Domhnaill&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]]
| [[Cnoc Ninnidh]] || Faoi 1603 || 27,732
| Ainmnithe as Naomh [[Ninneadh]]
|- valign=top
| [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]]
| [[Lorg]] || Faoi 1603 || 66,163
| Ainmnithe as Tuath Loirg
|- valign=top
| [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]]
| [[An Machaire Buí, Contae Fhear Manach|An Machaire Buí]] || Faoi 1603 || 79,038
| 
|- valign=top
| [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]]
| [[An Machaire Steafánach]] || Faoi 1603 || 58,979
| 
|- valign=top
| [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]]
| [[Tír Cheannada]] || Faoi 1603 || 56,267
| Ainmnithe as ''Fergus mac Cremthann'', leasainm ''Cennfhota'' (ceannfhada).

&lt;!-- MUINEACHÁN --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Mhuineacháin|Muineachán]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmMonaghan&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100025&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Muineachán}}&lt;/ref&gt;
| [[Críoch Mhúrn]] || 1585&lt;ref name=&quot;duffy1981&quot;&gt;{{cite journal |last=Duffy |first=Patrick J. |year=1981 |title=Patterns of Landownership in Gaelic Monaghan in the Late Sixteenth Century |journal=Clogher Record |publisher=Clogher Historical Society|volume=10|issue=3|page=316|url=http://eprints.nuim.ie/1324/1/PDuffyGaelic.pdf#page=13 |doi=10.2307/27695830 |jstor=27695830 }}&lt;/ref&gt; || 84,508
| Féach [[Mugdorna]]
|- valign=top
| [[Contae Mhuineacháin|Muineachán]]
| [[Dartraí]]&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; || 1585&lt;ref name=&quot;duffy1981&quot;/&gt; || 59,610
| Ainmnithe as an ríocht ársa, [[Dartraí (tuath)|Dartraí]].
|- valign=top
| [[Contae Mhuineacháin|Muineachán]]
| [[Fearnaigh]] || 1585&lt;ref name=&quot;duffy1981&quot;/&gt; || 67,333
| Ainmnithe as an ríocht ársa, ''[[Fernmag]]'' (fearnóg)
|- valign=top
| [[Contae Mhuineacháin|Muineachán]]
| [[Muineachán, Barúntacht|Muineachán]] || 1585&lt;ref name=&quot;duffy1981&quot;/&gt; || 69,735
| Ainmnithe as [[Muineachán]].
|- valign=top
| [[Contae Mhuineacháin|Muineachán]]
| [[An Triúcha]] || 1585&lt;ref name=&quot;duffy1981&quot;/&gt; || 37,376
| Féach ''[[trícha cét|tríocha céad]]''

&lt;!-- TÍR EOGHAIN --&gt;
|- valign=top
| [[Contae Thír Eoghain|Tir Eoghain]]&lt;ref group=&quot;i&quot; name=&quot;logainmTyrone&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100030&amp;cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Tír Eoghain}}&lt;/ref&gt;
| [[Clochar, Barúntacht|Clochar]] || Faoi 1591&lt;ref name=&quot;Tyrone1591&quot;/&gt; || 97,569
| Ainmnithe as [[Clochar, Contae Thír Eoghain]]
|- valign=top
| [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]]
| [[Dún Geanainn Íochtarach]] || Roinnte faoi 1851;&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; Dún Geanainn faoi 1591&lt;ref name=&quot;Tyrone1591&quot;/&gt;|| 42,794
| Ainmnithe as [[Dún Geanainn]]
|- valign=top
| [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]]
| [[Dún Geanainn Láir]] || Roinnte faoi 1851;&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; Dún Geanainn faoi 1591&lt;ref name=&quot;Tyrone1591&quot;/&gt; || 87,541
| 
|- valign=top
| [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]]
| [[Dún Geanainn Uachtarach]] || Roinnte faoi 1851;&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; barúntacht aontaithe faoi 1591&lt;ref name=&quot;Tyrone1591&quot;/&gt;|| 85,995
| 
|- valign=top
| [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]]
| [[An Ómaigh Thoir]] || Roinnte 1807–21;&lt;ref name=&quot;Omagh1807&quot;&gt;''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA395 p.395]&lt;/ref&gt; barúntacht aontaithe faoi 1591&lt;ref name=&quot;Tyrone1591&quot;/&gt; || 132,149
| Ainmnithe as [[An Ómaigh]]
|- valign=top
| [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]]
| [[An Ómaigh Thiar]] || Roinnte 1807–21;&lt;ref name=&quot;Omagh1807&quot;/&gt; barúntacht aontaithe faoi 1591&lt;ref name=&quot;Tyrone1591&quot;/&gt;  || 93,321
| 
|- valign=top
| [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]]
| [[An Srath Bán Íochtarach]] || Roinnte faoi 1851;&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; barúntacht aontaithe faoi 1591&lt;ref name=&quot;Tyrone1591&quot;/&gt; || 117,419
| Ainmnithe as [[An Srath Bán]]
|- valign=top
| [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]]
| [[An Srath Bán Uachtarach]] || Roinnte faoi 1851;&lt;ref name=&quot;idhs&quot;/&gt; barúntacht aontaithe faoi 1591&lt;ref name=&quot;Tyrone1591&quot;/&gt; || 121,282
| 
|}

== Iar-bharúntachtaí ==
Tá ainmneacha na mbarúntachtaí díothaithe is déanaí caomhnaithe ina gcomharbaí.  Mar shampla, roinneadh Mása Ríona ina Íochtarach agus Uachtarach, agus cumascadh &quot;Cois Abha Móire&quot; agus &quot;Cois Bhríde&quot; i g[[Cois Abha Móire agus Cois Bhríde]].

De réir ''[[Municipal Corporations (Ireland) Act 1840]]'', scaradh roinnt Líbeartaí óna ''counties corporate'', agus foráladh ''[[Counties and Boroughs (Ireland) Act 1840]]'' go ndéanfaí barúntachtaí astu go dtí go gcuirfeadh i mbarúntachtaí reatha iad.  Tharla seo idir go tapaidh, go mall agus ar chur ar bith i dtrí chás: barúntachtaí [[Corcaigh, Barúntacht|Corcaigh]],&lt;ref&gt;''Parliamentary gazetteer of Ireland'' [https://books.google.com/books?id=9rblf03SdkYC&amp;pg=PA515 Vol.I p.515]&lt;/ref&gt; [[Gaillimh, Barúntacht|Gaillimh]]&lt;ref&gt;''Parliamentary gazetteer of Ireland'' [https://books.google.com/books?id=4iK5_B7W1xIC&amp;pg=PA237 Vol.II pp.237–8]&lt;/ref&gt; agus [[Droichead Átha, Barúntacht|Droichead Átha]] i gContae Lú.  Ar thaobh na Mí,&lt;ref&gt;{{lua idirlín |url = http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse/Census%20(by%20date)/1841/Ireland&amp;active=yes&amp;mno=356&amp;tocstate=expandnew&amp;tocseq=12900&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=first-nonblank |teideal = Report |bliain = 1843 |work=1841 Census of Ireland |foilsitheoir = HISTPOP.ORG |leathanach = 92 |dátarochtana = 17ú Nollaig 2013 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217122252/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse%2FCensus%20%28by%20date%29%2F1841%2FIreland&amp;active=yes&amp;mno=356&amp;tocstate=expandnew&amp;tocseq=12900&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=first-nonblank|archive-date=17 December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{lua idirlín |url = http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse/Census%20(by%20date)/1851/Ireland&amp;active=yes&amp;mno=366&amp;tocstate=expandnew&amp;tocseq=500&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=first-nonblank |teideal = County of Meath |bliain = 1852 |work=1851 Census of Ireland |foilsitheoir = HISTPOP.ORG |leathanach = 194 |dátarochtana = 17ú Nollaig 2013 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217115200/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse%2FCensus%20%28by%20date%29%2F1851%2FIreland&amp;active=yes&amp;mno=366&amp;tocstate=expandnew&amp;tocseq=500&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=first-nonblank|archive-date=17 December 2013}}&lt;/ref&gt; taobh ó dheas den [[an Bhóinn|Bhóinn]], cumascadh  an talamh ann le [[Damhliag Íochtarach]].&lt;ref&gt;{{lua idirlín |url = http://www.irishstatutebook.ie/1845/en/act/pub/0121/print.html |teideal = Local Government (Drogheda and Meath) Act 1845 |work=[[Irish Statute Book]] |dátarochtana = 17ú Nollaig 2013}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Contae
! Barúntacht
! Cruthaithe
! Díothaithe
! Cumascadh/Roinneadh
! Nótaí
|- valign=top
| [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
| ''Igrin
| Faoin 15ú haois
| Faoi 1672
| [[Uí Dheá]]
| Ar dtús, glaodh &quot;Ida, Igrin and Ibercon&quot; ar Uí Dheá
|- valign=top
| [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
| ''Ibercon
| Faoin 15ú haois
| Faoi 1672
| [[Uí Dheá]]
| Ar dtús, glaodh &quot;Ida, Igrin and Ibercon&quot; ar Uí Dheá
|- valign=top
| [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
| Osraí Íochtarach
| Faoin 15ú haois
| Faoi 1672
| [[Fásach Uí Deighnín]]
|
|- valign=top
| ''[[Contae Laoise|Queen's County]]'' (Laois)
| [[Osraí Uachtarach]]
| 1600
| 1846
| [[Clann Donnchadha]], [[Clár Maí Locha]] agus [[An Choill Uachtarach]].&lt;ref name=&quot;Carrigan&quot;&gt;{{cite book|last=Carrigan |first=William |title=The history and antiquities of the diocese of Ossory |publisher=Sealy, Bryers &amp; Walker |location=Baile Átha Cliath |year=1905 |volume=1|pages=20–21|chapter=Introduction: I Extent of the Kingdom of Ossory; 3: Existing civil divisions, or baronies |chapter-url=https://archive.org/stream/historyandantiq02carrgoog#page/n64/mode/2up/search/1846}}&lt;/ref&gt;
| Curtha sa bhliain 1600 ag [[litreacha paitinne]] le ''Queen's County''.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Atkinson|first=Ernest George|title=Elizabeth: 1600 March - October|chapter-url=https://archive.org/stream/1903calendarofstatep09greauoft#page/328/mode/1up|series=Calendar of the State Papers relating to Ireland, of the reigns of Henry VIII, Edward VI., Mary, and Elizabeth|volume=9|year=1903|publisher=HMSO|location=London|pages=328|chapter=Vol.ccvi Part 4 No.41|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505072123/http://www.archive.org/stream/1903calendarofstatep09greauoft#page/328/mode/1up|archive-date=2016-05-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Collins &amp; Brydges 1812, p.299&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor1-last=Moody |editor1-first=T. W. |editor2-last=Martin |editor2-first=F. X. |editor3-last=Byrne |editor3-first=F. J. |first=K. W. |last=Nicholls |title=Maps, Genealogies, Lists: A Companion to Irish History, Part II|series=A New History of Ireland|volume=Vol.9|date=May 19, 2011|publisher=Oxford University Press, USA|isbn=978-0199593064|page=43|chapter=Map 45: Counties 1542-1613}}&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]]
| ''[[Kilnelongurty]] 
| Faoi 1672&lt;ref name=&quot;Domhnaill&quot;/&gt;
| 1792–1821&lt;ref name=&quot;Tipp1792&quot;/&gt;
| Coill na Manach, [[Coill na Manach Uachtarach]] anois&lt;ref&gt;''Parliamentary gazetteer of Ireland'' [https://books.google.ie/books?id=4iK5_B7W1xIC&amp;vq=KILNALLOUGURTY&amp;pg=PA523 Vol.II p.523]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Callanan1937&quot;&gt;{{cite journal |last1=Callanan |first1=M. N. |title=The de Burgos or Bourkes of Ileagh |journal=Munster Antiquarian Journal |date=1937 |volume=II |pages=67–77: 67 |url=http://www.limerickcity.ie/media/NMAJ%20vol%201%20no%202%2010%20The%20de%20Burgos%20or%20Bourkes%20of%20Ileagh,%20by%20M.%20Callanan.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210818144530/http://www.limerickcity.ie/media/NMAJ%20vol%201%20no%202%2010%20The%20de%20Burgos%20or%20Bourkes%20of%20Ileagh,%20by%20M.%20Callanan.pdf |date=2021-08-18 }}&lt;/ref&gt;
| &quot;Tuath&quot; sa Down Survey.  Paróistí: [[An Teampall Beag]], [[An Teampall Uachtarach]] agus ''[[Doon, County Tipperary|Doon]]&lt;ref name=&quot;Petty60&quot;&gt;Petty 1851, [https://books.google.com/books?id=FysNAAAAYAAJ&amp;pg=PA60 p.60]&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]]
| Tuath [[Ileagh]]&lt;ref&gt;[https://www.logainm.ie/ga/1416241?s=Ileigh Ileigh] ar logainm.ie&lt;/ref&gt;
| Faoi 1672&lt;ref name=&quot;Domhnaill&quot;/&gt;
| 1792–1821&lt;ref name=&quot;Tipp1792&quot;/&gt;
| Coill na Manach, [[Coill na Manach Uachtarach]] anois
| 
|- valign=top
| [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]]
| ''St Sepulchre
| 1774&lt;ref name=&quot;sepulchredonore&quot;&gt;{{lua idirlín |url = https://books.google.com/books?id=9X1RAAAAYAAJ&amp;pg=PA550 |teideal = The Statutes at Large, Passed in the Parliaments Held in Ireland: I. All the statutes that have passed from the ninth year of George the Third, to the sixteenth year inclusive; II. A table of the titles of the public statutes; III. A table of the titles of all the private statutes passed in the above periods; IV. A compleat index |dáta = 15ú Bealtaine 1782 |foilsitheoir = Boulter Grierson |via = Google Books}}&lt;/ref&gt;
| 1840
| [[Áth Cliath|Cathair Átha Cliath]]
| Tailte ''[[Manor of St. Sepulchre]]'' agus [[Déin Naomh Pádraig]] a bhí tráth sa [[An Chrois Uachtarach|Chrois Uachtarach]] agus taobh thuaidh den north of the [[An Cuarbhóthar Theas|Chuarbhóthar Theas]].&lt;ref name=&quot;sepulchredonore&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gazz2-96&quot;&gt;''Gazetteer of Ireland'', [https://books.google.com/books?id=4iK5_B7W1xIC&amp;pg=PA96 Vol II, p.96]&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]]
| Dún Uabhair
| {{ntsh|1774}} 1774&lt;ref name=&quot;sepulchredonore&quot;/&gt;
| 1840
| [[Cathair Átha Cliath]] den chuid is mó, cuid den [[An Chrois Uachtarach|Chrois Uachtarach]]&lt;ref name=&quot;Gazz2-96&quot;/&gt;
| [[Library Chúirt Tomáis agus Dún Uabhair]] a bhí tráth sa [[An Chrois Uachtarach|Chrois Uachtarach]].&lt;ref name=&quot;sepulchredonore&quot;/&gt;
|- valign=top
| [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]
| (Líbeartaí Chill Chainnigh)
| 1840
| c.1840
|
| De réir an Achta 1840, as an gcuid sin de Chathair Chill Chainnigh lasmuigh de bhuirg Chill Chainnigh&lt;ref&gt;''Parliamentary gazetteer of Ireland'', [https://books.google.com/books?id=4iK5_B7W1xIC&amp;pg=PA429 Iml.II, ll. 429–30]&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae Luimnigh|Luimneach]]
| (Líbeartaí Theas)
| 1840
| c.1840
| [[Clann Liam]] agus [[Pobal Bhriain]]&lt;ref name=&quot;limsth&quot;/&gt;
| De réir an Achta 1840, as an gcuid sin de Chathair Luimnigh lasmuigh de bhuirg Luimnigh agus in aice le Contae Luimnigh.&lt;ref name=&quot;limsth&quot;&gt;''Parliamentary gazetteer of Ireland'', [https://books.google.com/books?id=4iK5_B7W1xIC&amp;pg=PA630 Vol.II p.630]&lt;/ref&gt;  Fágadh na [[Líbeartaí Thuaidh Luimnigh|Líbeartaí Thuaidh Liberties]], scoite idir an chathair agus Contae an Chláir Clare, ina barúntacht ar leith.&lt;ref name=&quot;nlandkil&quot;&gt;
{{cite book|title=Advances from the Consolidated Fund (Ireland)|url=https://books.google.com/books?id=059bAAAAQAAJ&amp;pg=PR4-IA70|series=[[Command paper]]s|volume=C 183|date=26ú Márta 1850|publisher=HMSO|pages=6 (footnote), 8 (footnote)}}&lt;br/&gt;
{{cite journal|last=FitzGerald|first=Garrett|year=1984|title=Estimates for baronies of minimum level of Irish-speaking amongst successive decennial cohorts: 1771-1781 to 1861-1871|journal=Proceedings of the Royal Irish Academy|publisher=Royal Irish Academy|volume=84 C|issue=3|page=142}}&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae an Chláir|An Clár]]
| ([[Inis Cathaigh]])
| 1840
| 1854
| Maigh Fhearta
| De réir an Achta 1840, as an gcuid sin de Chathair Luimnigh lasmuigh de bhuirg Luimnigh agus in aice le Contae an Chláir.  Níor athshannadh Inis Cathaigh go dtí 1854.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Statutory Rules and Orders Revised, being the statutory rules and orders (other than those of a local, personal, or temporary character) in force of December 31, 1903. |volume=II: Charity, England to County Council, Scotland |publisher=HMSO |location=Londain |year=1904 |pages=19–21 |chapter=Counties, Ireland; Proclamation in council, dated November 13, 1854, annexing the Island of Scattery to the Barony of Moyarta, County of Clare.}}&lt;/ref&gt;
|- valign=top
| [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]]
| (Líbeartaí Theas Phort Láirge)
| 1840
| c.1840
| [[An Ghailltír]] agus [[An Trian Meánach, Contae Phort Láirge|An Trian Meánach]]
| De réir an Achta 1840, as an gcuid sin de Chathair Phort Láirge lasmuigh de bhuirg Phort Láirge.&lt;ref&gt;''Parliamentary gazetteer of Ireland'', [https://books.google.com/books?id=1HMuAAAAMAAJ&amp;pg=PA486 Vol.III p.486]&lt;/ref&gt;  Rinneadh [[Cill Choilchín]] desna Líbeartaí Thuaidh.&lt;ref name=&quot;nlandkil&quot;/&gt;
|}

D'fhéadfadh é gurbh í leath-bharúntacht ''Varbo'', a fheictear idir [[Triúcha an Aicme, Barúntacht|Triúcha an Aicme]] agus Corca Dhuibhne ar léarscáil den Suirbhé na Deasmhumhan don bhliain 1598, ná tríocha céad [[Uí Fhearba]], agus ann caisleán agus críocha [[Lios Troim]] agus [[An Baile Nua, Contae Chiarraí|an Bhaile Nua]].&lt;ref name=&quot;desmond1598&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=M.|first=S.|title=Old Map of Kerry|journal=Kerry Archaeological Magazine|volume=4|issue=19|pages=205–206|jstor=30059769|year=1917|doi=10.2307/30059769}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hickson|first=Mary Agnes|title=Selections from Old Kerry records : historical and genealogical : with introductory memoir, notes and appendix|url=https://archive.org/stream/selectionsfromol00hick#page/n671/mode/2up|year=1872|publisher=Watson &amp; Hazell|pages=330–331}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Barúntachtaí i bPort Láirge]]

== Foinsí ==
* {{cite book |last=Beaufort |first=Daniel Augustus |year=1792 |title=Memoir of a map of Ireland |url=https://archive.org/details/memoirofmapofire00beau |access-date=23 March 2010 |location=Londain |publisher=W. Faden, J. Debrett, and James Edwards}}
* {{
lua idirlín |
sloinne = Clarkson |
ainm = L.A. |
url = http://www.data-archive.ac.uk/doc/3579%5Cmrdoc%5Cpdf%5Cdocumentation.pdf |
teideal = Notes on Baronies of Ireland 1821–1891 |
work=Database of Irish Historical Statistics : Religion, 1861–1911 |
foilsitheoir = UK Data Archive |
dáta = 12ú Samhain 1997 |
author2=L. Kennedy |
author3=E.M. Crawford |
author4=M.W. Dowling |
dátarochtana = 19ú Márta 2010
}}
* {{cite book |last1=Erck |first1=John Caillard |title=A repertory of the inrolments on the patent rolls of Chancery in Ireland  |date=1846 |publisher=J. M'Glashan |url=https://archive.org/details/arepertoryinrol00erckgoog/ |access-date=5 March 2019 |language=en}}
* {{cite book |editor-last1=Moody |editor-first1=Theodore William |editor1-link=Theodore William Moody |editor-last2=Martin |editor-first2=Francis X. |editor2-link=F. X. Martin |editor-last3=Byrne |editor-first3=Francis John |editor3-link=Francis John Byrne |title=Maps, Genealogies, Lists: A Companion to Irish History, Part II |chapter-url=http://fdslive.oup.com/www.oup.com/academic/pdf/13/9780199593064.pdf#page=94 |access-date=11 July 2017 |series=A New History of Ireland |volume=IX |date=25 March 2011 |orig-year=1984 |publisher=Clarendon Press |isbn=9780199593064 |no-pp=y|pages=94–96, 120 |chapter=Maps 119–121: Baronies}}
* {{cite journal |last=Ó Domhnaill|first=Séan |date = Meán Fómhair 1943|title=The Maps of the Down Survey |journal=Irish Historical Studies |publisher=Irish Historical Studies Publications|volume=3 |issue=12 |pages=381–392 |jstor=30006012 |doi=10.1017/S0021121400036221}}
* {{cite book |last=Petty |first=William |title=History of the Cromwellian survey of Ireland, A.D. 1655-6: commonly called &quot;The Down Survey&quot; |editor=Thomas Aiskew Larcom |publisher=Irish Archaeological and Celtic Society |location=Baile Átha Cliath |year=1851 |url=https://books.google.com/books?id=FysNAAAAYAAJ}}
* {{cite book |title=The Parliamentary Gazetteer of Ireland adapted to the new Poor-Law, Franchise, Municipal and Ecclesiastical arrangements ... as existing in 1844–45 |year=1846 |publisher=A. Fullarton &amp; Co |location=Baile Átha Cliath}} [https://books.google.com/books?id=9rblf03SdkYC Iml. I: A–C], [https://books.google.com/books?id=4iK5_B7W1xIC Iml. II: D–M], [https://books.google.com/books?id=1HMuAAAAMAAJ Iml. III: N–Z]
* {{cite book |title=No. 205A: Accounts, presented to the House of Commons, of the Presentments passed by the Grand Juries of Ireland at the Spring and Summer Assizes, in the Year 1807 |date=Bealtaine–Iúil 1808 |location=Londain |series=House of Commons papers 1808 |access-date=22a Márta 2010 |url=https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&amp;pg=PA1}}
* {{cite book |others=for [[Chichester Parkinson-Fortescue, 1st Baron Carlingford|Chichester Fortescue]] |title=No.466: County Surveyors &amp;c (Ireland) |publisher=House of Commons |date=21d Iúil 1868  |series=Accounts and papers of the House of Commons |volume=16 |chapter=IV Returns from Secretaries to Grand Juries |access-date=23ú Márta 2010|chapter-url=https://books.google.com/books?id=tCdcAAAAQAAJ&amp;pg=PT623}}

== Naisc sheachtracha==
* [https://web.archive.org/web/20090326112343/http://www.botanicgardens.ie/herb/census/itbitineraries.htm Itineraries for Irish Topographical Botany] includes large JPGs of the county maps from [[Robert Lloyd Praeger]]'s copy of ''Philips' Handy Atlas of the Counties of Ireland'' (c.1880) with baronies clearly differentiated by colour and border.
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/barony-map-ireland.htm Barony Map of Ireland] by Dennis Walsh
* [http://www.proni.gov.uk/index/local_history/geographical_index/baronies_.htm Alphabetical List of Baronies in Northern Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100217120743/http://www.proni.gov.uk/index/local_history/geographical_index/baronies_.htm |date=2010-02-17 }} Public Record Office of Northern Ireland
* [http://census.cso.ie/censusasp/saps/boundaries/ED_SA%20Disclaimer1.htm 2011 Census Boundaries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191002060010/http://census.cso.ie/censusasp/saps/boundaries/ED_SA%20Disclaimer1.htm |date=2019-10-02 }}, including [[shapefile]]s for baronies; from the [[Central Statistics Office (Ireland)|Central Statistics Office]], Ireland

== Tagairtí ==
=== Barúntachtaí ar logainm.ie ===
{{reflist|group=i}}

=== Barúntachtaí ar townlands.ie ===
{{reflist|group=t}}

=== Fo-nótaí ===
{{reflist|group=n}}
=== Tagairtí eile ===
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT: Liosta de Bharúntachtaí}}

[[Catagóir:Barúntachtaí Éireann| ]]</text>
      <sha1>5my9mw2h6nv46s2ngsfn8zknrlpu6xo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B</title>
    <ns>2</ns>
    <id>99001</id>
    <revision>
      <id>1311989</id>
      <parentid>1310806</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T15:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1311989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28676" sha1="a8khmv59hdpsyz8ky5g1si28ml18jgn" xml:space="preserve">== Scéal-liostaí A agus B ==
* [https://codecs.vanhamel.nl/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS
* ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad
* ''Tromdámh Guaire
* ''It é saigte gona súain


# [[Aided Con Culaind]]
# [[Serglige Con Culainn]]
# [[Tromdam Echach Aireman]]
# [[Scél Uath hEcailsi]]
# [[Gabail in tSidhe]]
# [[Aislingi in Maic Oig]]
# [[Tain Bo Cuailnge]]
# [[Cupar in da Mucadha]]
# [[Longus nUlad]]
# [[Congala Conaild Cernaigh]]
# [[Cathbuadha Con Roi]]
# [[Caladhgleo Cethirn]]
# [[Mellgleo Iliach]]
# [[Fiacalgleo Finntain]]
# [[Airecar nArad]]
# [[Brislech Moighi Murtheimne]]
# [[Imsligi Glendamnach]]
# [[In Cath for Gairich ? Irgairich]]
# [[Ús in Duiu Chuailngne dia Thir]]
# [[Damghal ina Tarbh a Tarbda]]
# [[Tochustal nUlad]]
# [[Fercuitred Medhba]]
# [[Mesca Ulad]]
# [[Boithreim Ulad]]
# [[Forbuis bFer bFalgae]]
# [[Toicheim ina Buidhen]]
# [[Airne Finghin]]
# [[Scéla Alaxandair maic Pilip ac gabail righi 7 imperichta in domain]]
# [[Trechuairt/Treochair Tigi Lir]]
# [[Tunide Tige Burig/Buired]]
# [[Smutgal Tige Duma]]
# [[Deochair Tige Cathbadh]]
# [[Togail Tige Nechtain]]
# [[Togail Tige hEchada]]
# [[Togail Bruidne Uí/Da Derga]]
# [[Togail Bruidne Broin [Briain] meic Briuin]]
# [[Togail Bruidne hUí Duile]]
# [[Togail Bruidne Da Choca/Choga]]
# [[Togail Trai]]
# [[Togail Dio]]
# [[Togail in Tuir]]
# [[Togail Larisa]]
# [[Togail Elcluaidi]]
# [[Togail Duine Óenguso]]
# [[Togail Bruidne Bélcon Breifne]]
# [[Togail Dá Thi]]
# [[Táin Bó Cuailnge]]
# [[Táin teora n-erc Echdach]]
# [[Táin Bó Rois/Ruis]]
# [[Táin Bó Regamain]]
# [[Táin Bó Regamna]]
# [[Táin Bó Flidais(i)]]
# [[Táin Bó Fraích]]
# [[Táin Bó Fithir]]
# [[Táin Bó Faílín]]
# [[Táin Bó Gé/Gae]]
# [[Táin Bó Dartada]]
# [[Táin Bó Darti/Darta (?)]]
# [[Táin Bó Crebain]]
# [[Táin Bó Aidne]]
# [[Tochmarc Meidbe]]
# [[Tochmarc nEmire/Eimiri &lt;la Coin Culaind&gt;]]
# [[Tochmarc Ailbe &lt;ingine Cormaic le Find (úa Báiscne)&gt;]]
# [[Tochmarc Étaíne]]
# [[Tochmarc Feafe/Fea]]
# [[Tochmarc Feirbe]]
# [[Tochmarc Finnine/Fininde]]
# [[Tochmarc Greine Finne/Finde]]
# [[Tochmarc Greine Duinne/Duinde]]
# [[Tochmarc Saidbe Sescind/Seiscind]]
# [[Tochmarc Fithirne 7 Darine da ingen Tuathail]]
# [[Tochmarc mna Cruinn/Cruind (maic Agnomain)]]
# [[Tochmarc Eithne Uathaige ingine Crimthaind]]
# [[Cath Maige Tuired]]
# [[Cath Talten/Taillten]]
# [[Cath Maige Mucrama]]
# [[Cath Dromma Dólach dara díta Cruthnig / Daloch dar dithaig Cruithnig]]
# [[Cath Maige Rath]]
# [[Cath Coraind]]
# [[Cath Cláire]]
# [[Cath Tóiden / Cath Boinde]]
# [[Cath Temrach]]
# [[Cath Cind Fabrat / Abrat]]
# [[Cath Maige hIthe]]
# [[Cath Cilli Osnaide/Osnada]]
# [[Cath Aichli]]
# [[Cath Dubchomair]]
# [[Cath Frémand]]
# [[Cath Nemed la Fomorchaib]]
# [[Cath tanaisde Tuath De Danann]]
# [[Uath Angeda]]
# [[Uath Ecalsa Imchummair / Egailsi in Comair]]
# [[Uath Belaig Con Glais]]
# [[Uath Licce Blada/Blatha]]
# [[Uath Maige Uatha]]
# [[Uath Maige Imbolg / Bolg]]
# [[Uath Beinne Etair]]
# [[Uath Locha Lurgan]]
# [[Uath Dercce Ferna]]
# [[Uath Úama Crúachan]]
# [[Imram (curaig) Maele Duin]]
# [[Imram hua Corra]]
# [[Imram Luinge Murchertaig maic Erca]]
# [[Longes Breg Léith]]
# [[Longes Brecain/Bracain]]
# [[Longes Eithne Uathaige]]
# [[Longes Labrada]]
# [[Longes Fhothaid]]
# [[Aided Con Ruí]]
# [[Aided Con Culaind]]
# [[Aided Fir Dead/Diag]]
# [[Aided Conaill]]
# [[Aided Celtchair]]
# [[Aided Blaí Briugaid]]
# [[Aided Loegaire]]
# [[Aided Fergusa]]
# [[Aided Chonchobair]]
# [[Aided Fhiamain/Fiadmain]]
# [[Aided Mael Fhathartaig maic Ronain]]
# [[Aided Taidc maic Cein]]
# [[Aided maic Fhamain]]
# [[Aided Find]]
# [[Feis Tige Fir Blaí]]
# [[Feis Tige Bichair]]
# [[Feis Tige Tulchinne / Tulcainde]]
# [[Feis Tige Trichim / Treithim]]
# [[Feis Tige Li]]
# [[Feis Tige Linne]]
# [[Feis Tige Guit/Guid]]
# [[Feis Tige Gnaar/Gnair]]
# [[Feis Tige trí mac Demonchatha]]
# [[Feis Tige Auscle / Uichtcle]]
# [[Feis Tige Mell Dolaig]]
# [[Feis (Tige) Cruachan]]
# [[Feis (Tige) Emna / Amna]]
# [[Feis (Tige) Alend]]
# [[Feis (Tige) Temra]]
# [[Feis (Tige) Dúin Bolg]]
# [[Feis Dúin Buchet]]
# [[Feis Tige Bricrend]]
# [[Feis Tige Monduirnd]]
# [[Feis Tige (h)Ichtair]]
# [[Feis Tige Caire]]
# [[Feis Tige Gnen (?)]]
# [[Feis Tige Gnoain]]
# [[Feis Tige Nuclin]]
# [[Feis Tige Melladain]]
# [[Forbais Fer Fálga]]
# [[Forbais Etair]]
# [[Forbais Aichli / Oichli]]
# [[Forbais Dúin Bárc]]
# [[Forbais Dúin Binne]]
# [[Forbais Fer Fidga]]
# [[Forbais Life]]
# [[Forbais Ladrann / Ladrand]]
# [[Forbais Dromma Damgaire]]
# [[Echtra Brain maic Febail]]
# [[Echtra Fergusa maic Léiti]]
# [[Echtra Nera &lt;maic Niadain (maic Tacaim)&gt;]]
# [[Echtra Fiamain]]
# [[Echtra Con Ruí]]
# [[Echtra Óenguso maic Fergusa Find]]
# [[Echtra Con Culaind]]
# [[Echtra Conaill]]
# [[Echtra Conchobair]]
# [[Echra Crimthaind Nia Náir]]
# [[Echra Macha ingine Aeda Ruaid]]
# [[Echtra Nechtain maic Alfroinn]]
# [[Echtra Ailchind maic Amalgaid / Eilcind maic Amalgada]]
# [[Echtra Fhind i nDerc Ferna]]
# [[Echtra Aedain maic Gabráin]]
# [[Echtra Mael Uma maic Baitain/Baedain]]
# [[Echtra Mongain maic Fiachna]]
# [[Echtra Chuinn Cétchathaig]]
# [[Echtra Airt maic Cuind]]
# [[Echtra Muirchertach maic Erca]]
# [[Echtra Cormaic uí Chuinn / maic Airt]]
# [[Coimpert Conchobair]]
# [[Coimpert Con Culainn]]
# [[Coimpert Conaill Chernaig]]
# [[Coimpert Cheltchair maic Uithechair]]
# [[Coimpert Chormaic hui Cuind]]
# [[Aitheda]]
# [[Aithed Mugaine re Fiamain / Mugaine re Fiadaine]]
# [[Aithed Deirdrinne re macaib Uisnech]]
# [[Aithed Aefe ingine Eogain re Mes Dead / Deagad]]
# [[Aithed Naise ingine Fergusa re Nertach mac ui Léith / mac Cuilein]]
# [[Aithed mna Gaieir maic Deirg re Glass mac Cimbaetha]]
# [[Aithed Bláthnaite ingine Puill/Paill maic Fhidaig re Coin Culaind]]
# [[Aithed Grainne &lt;ingine Cormaic&gt; re Diarmait &lt;ua nDuibne&gt;]]
# [[Aithed Muire re Dub Ruis]]
# [[Aithed Ruithcherni re Cuanu mac Cailchin]]
# [[Aithed Eirce ingine Loorin/Logairnn re Muiredach mac Eogain]]
# [[Aithed Díge / Creide re Laidcnén]]
# [[Aithed mná Ailella maic Eógain re Fothud Canann]]
# [[Orgain Maige Cé Gala mac Febail / A. Muigi Ce Dala]]
# [[Orgain Átha hÍ]]
# [[Orgain Dune Dubglaisse]]
# [[Orgain Dinn Ríg / Dindaraig]]
# [[Orgain Atha Cliath]]
# [[Orgain Duine Delga &lt;or Delgon&gt;]]
# [[Orgain Tuir Chonaind]]
# [[Orgain Ailig for Néitt mac Indui / A. Neid maic Indaig a nAileach]]
# [[Orgain Belcon Breifne]]
# [[Orgain Cairpri Cind Caitt for saerchlannaib hErend]]
# [[Orgain Echach for a maccaib]]
# [[Orgain Chaille Chonaill]]
# [[Orgain Donnán Ego]]
# [[Orgain Maic Da Thó]]
# [[Orgain mac Mágach]]
# [[Orgain Side Nenta]]
# [[Orgain Sratha Cluada &lt;or: Slúaga&gt;]]
# [[Orgain Sleibe Soilgech]]
# [[Orgain Ratha Rigbaird]]
# [[Orgain Ratha Ruis Guill]]
# [[Orgain Ratha Túaige]]
# [[Orgain Ratha Tuaisle]]
# [[Orgain Ratha Tobachta]]
# [[Orgain Ratha Timchill]]
# [[Orgain Ratha Cuinge]]
# [[Orgain Ratha Cuillend]]
# [[Orgain Cróchan / A. Ratha Cruachan]]
# [[Orgain Cathrach Boirche]]
# [[Orgain Ratha Blai]]
# [[Orgain Ratha Gaila / Guanlai &lt;or: Guale&gt;]]
# [[Orgain Ratha Uillne]]
# [[Orgain Ratha Náis]]
# [[Orgain Benne/Beinde Cé]]
# [[Orgain Ratha Grainaird]]
# [[Orgain Ratha Búirig / Buirich]]
# [[Braflang Scóine]]
# [[Aigidecht Artúir / Aigse Airduus]]
# [[Secht Orcain Lindais:]]
# [[Orgain Duin Sobairce]]
# [[Orgain Duin Cermna]]
# [[Orgain Duin Bolg]]
# [[Orgain Duin Bice]]
# [[Orgain Duin Binne/Binde]]
# [[Orgain Duin Catrach Con Roi]]
# [[Orgain Duin Catrach Mail Milscothaig]]
# [[Tomaidm Locha Echach]]
# [[Tomaidm Locha Éirne]]
# [[Tomaidm Brí]]
# [[Fís mná Nemid]]
# [[Fís Conchobair]]
# [[Fís Cuind &lt;Cétchathaig&gt; .i. Báile in Scáil]]
# [[Fís Fursa]]
# [[Baile in Scáil]]
# [[Baile Bricíne]]
# [[Baile Bic maic Dé]]
# [[Baile Cimba(o)ith ?átha]]
# [[Baile Mochuda/Mochuta]]
# [[Serc Caillige Berre do ?othud Chanand / Caille Berra do Fothad Canand]]
# [[Serc Crede do Canann mac Gartnáin]]
# [[Serc Duib Lacha do Mongan]]
# [[Serc Gormlaithe do Niall]]
# [[Sluagad Augaire/Ugaine Móir co hÉtail]]
# [[Sluagad Da Thí co Sliab nElpa]]
# [[Sluagad Neill maic Echach co Muir nIcht]]
# [[Sluagad Fiachna maic Baítáin co Dún nGuaire i Saxanaib 7 prímsluagid hÉrend archena]]
# [[Tochomlod Partholoin dochum nErend]]
# [[Tochomlod Nemid co hErind]]
# [[Tochomlod Fer mBolg]]
# [[Tochomlod Tuaithe De Danand]]
# [[Tochomlod Míl maic Bile co Espáin]]
# [[Tochomlod mac Miled a hEspain in hErind]]
# [[Tochomlod Cruithnech a Tracia (co Breatnaib) co hErind]]
# [[&lt;Ath&gt;tochomlod (ó) hErind co Albain]]
# [[Tochomlod Longsi/Loingse Fergusa a hUltaib]]
# [[Tochomlod Muscraigi de Maig Bregoin/Breg]]
# [[Tochomlod na nDési ó Themraig]]
# [[Tochomlod Clainne Echach Mugmedoin a Mide]]
# [[Tochomlod Céin a Caisil]]
# [[Tochomlod Dáil Riatai i nAlbain]]

== Mythen und Sagen aus Irland ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Inhalt
|- valign=top
| [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]]
|- valign=top
| [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod
|- valign=top
| [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís
|- valign=top
| [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]]
|- valign=top
| [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s
|- valign=top
| [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern
|- valign=top
| [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten
|- valign=top
| [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín
|- valign=top
| [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod
|- valign=top
| [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta
|- valign=top
| [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen
|- valign=top
| [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau
|- valign=top
| [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]]
|- valign=top
| [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn
|- valign=top
| [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes
|- valign=top
| [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]]
|- valign=top
| [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster
|- valign=top
| [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof
|- valign=top
| [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]]
|- valign=top
| [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“
|- valign=top
| [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]]
|- valign=top
| [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda
|- valign=top
| [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]]
|- valign=top
| [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s
|- valign=top
| [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]]
|- valign=top
| [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha
|- valign=top
| [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]]
|- valign=top
| [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]]
|- valign=top
| [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]])
|- valign=top
| [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen
|- valign=top
| [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn
|- valign=top
| [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer
|- valign=top
| [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee
|- valign=top
| [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]]
|- valign=top
| [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]]
|- valign=top
| [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn
|- valign=top
| [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden
|- valign=top
| [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen
|- valign=top
| [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod
|- valign=top
| [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands
|- valign=top
| [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen
|- valign=top
| [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland
|- valign=top
| [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s
|- valign=top
| [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&amp;nbsp;a. [[Aillen]]
|- valign=top
| [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]]
|- valign=top
| [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s
|- valign=top
| [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt
|- valign=top
| [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters
|- valign=top
| [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft
|- valign=top
| [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]]
|- valign=top
| [[Scél Túain meic Cairill]] &amp;rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]]
|- valign=top
| [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Cuailnge]] ||  Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh
|- valign=top
| [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola
|- valign=top
| [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung
|- valign=top
| [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]]
|- valign=top
| [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]]
|-
|}

== Sprüche-Sammlungen und Glossare ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Aois !! Nóta
|-
| [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&amp;nbsp;Teil des [[Senchas Már]]
|-
| [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed
|-
| [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern
|-
| [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert)
|-
| [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]]
|-
| [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]]
|-
| [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile
|-
| [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen
|-
| [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]]
|-
| [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen
|-
| [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen
|-
| [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen
|-
| [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift
|-
|}

== Sammelwerke aus Irland ==

{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Zeit !! Inhalt
|-
| [[Cín Dromma Snechtai]]  || 8ú ||
|-
| [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]]
|-
| [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]]
|-
| [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178
|-
| [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú ||
|-
| [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541
|-
| [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú ||
|-
| [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. ||
|-
| [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú ||
|-
|}

== ISO ==
[ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ]

# ''The Abbot of Drimnagh''
#* [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]], [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]], [[Cath Almaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Cert Claidib Cormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]], [[Compert Mongáin]] ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán, [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]], [[Echtra Cormaic]] i Tír Tairngirí, [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]], [[Esnada Tige Buchet]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Fingal Rónáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]], [[Geneamuin Chormaic]]=[[Genemuin Chormaic]], [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]]
# [[Oenach indiu luid in rí]] 
#* [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]]
# [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]


* [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+,

== MsOmit 2017 ==
[https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán

# [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]]
#* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]]
# [[Aided Chúanach meic Ailchini]]
# [[Aided Chuind Chétchathaig]]
# [[Aided Derbforgaill]]
#* [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]=[[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]
# [[Aided Echach meic Maíreda]]
#* [[Aided Fergusa meic Roich]]=[[Aided Fergusa maic Róich]]
# [[Aided Guill 7 Gairb]]
#* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]]
#* [[Aided Maelodráin]]
# [[Aided Meic Con]]
# [[Aided Meidbe]]
#* [[Aided Muirchertaig meic Erca]]
# [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna)
#* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]]
# [[Aigidecht Aithirni]]
# [[Airec Menman Uraird meic Coisse]]
# [[Airem Muintire Finn]]
#* [[Airne Fíngein]]
#* [[Aislinge Meic Con Glinne]]
#* [[Aislinge Oenguso]]
# [[Baile Binnbérlach mac Búain]]
#* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]]
#* [[Baile in Scáil]]
#* [[Bórama]]=[[Bóramha]]
#* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]]
# [[Bruiden Átha]]
# [[Bruiden Da Choca]]
# [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait)
#* [[Caithréim Cellaig]]
# [[Cath Airtig]]
#* [[Cath Almaine]]
# [[Cath Belaig Dúin Bolg]]
#* [[Cath Cairn Chonaill]]=[[Cath Chairn Chonaill]]
# [[Cath Cinn Abrad]]
# [[Cath Crinna]]
# [[Cath Cula Dremne]]
#* [[Cath Maige Mucrama]]
#* [[Cath Maige Rath]]=[[Cath Maige Rátha]]
#* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first
# Cath Maige Tuired - ''second
# [[Cath Ruis na Ríg]]
#* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig)
#* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]]
# [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc)
#* [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]=[[Comrac Liadaineocus Cuirithir]]
# [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]]
# ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]]
#* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull)
# [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]]
#* [[De Chophur in Dá Muccida]]&amp;larr;[[De chophur in dá muccida]]
# [[De Gabáil in tSída]]
# [[De Maccaib Conairi]]
# [[De Síl Chonairi Móir]]
# [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]]
#* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]]
# [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]]
#* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]]
# [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'')
# [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]]
#* [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]]=[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]
#* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen)
# [[Erchoitmed ingine Gulidi]]
#* [[Esnada Tige Buchet]]
#* [[Fingal Rónáin]]
#* [[Finn agus Gráinne]]=[[Fionn agus Gráinne]]
# ''[[Finn and the Man in the Tree]]
#* [[Fled Bricrenn]]
# [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]]
# [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]]
# [[Forfess Fer Falgae]]
#* [[Fotha Catha Cnucha]]
#* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe)
# [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]]
# [[Genemain Aeda Sláine]]
# [[Genemain Chormaic]]
# [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]]
#* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar)
# [[Immathchor nAilella 7 Airt]]
#* [[Immram Brain]]
#* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]]
# [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille)
# [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]]
# [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]]
# [[Longes Chonaill Chuirc]]
#* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig)
#* [[Macgnímartha Finn]]
#* [[Mesca Ulad]]
#* ''Mongán Stories''
#* [[Compert Mongáin]]
# Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig]
# Scél Mongáin
# Tucait Baile Mongáin
#* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad)
# [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided)
#* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad)
# [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]]
# ''[[Quarrel between Finn and Oisín]]
# [[Reicne Fothaid Canainne]]
# [[Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic]]
# [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia)
# [[Scéla Alaxandair]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'')
# [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic)
# [[Scéla Mosauluim]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]
# [[Senchas Airgiall]]
#* [[Senchas Fagbála Caisil]]
#* [[Serglige Con Culainn]]
# [[Siaburcharpat Con Culainn]]
# [[Suidigud Tellaig Themra]]
#* [[Táin Bó Cúailnge]]
# [[Táin Bó Dartada]]
#* [[Táin Bó Flidais]]
#* [[Táin Bó Fraích]]
#* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]]
# [[Táin Bó Regamna]]
# [[Talland Étair]]
# [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]]
# [[Tochmarc Ailbe]]
#* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]]
#* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]]
#* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III
# [[Tochmarc Ferbe]]
#* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]]
# [[Tochmarc Momera]]
#* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga
# [[Togail Troí]]
# [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]]
#* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]])
# [[Úath Beinne Étair]]
# [[Verba Scáthaige]]

== Celtic Language Collective ==
[http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] (maryjones)

=== '' Manuscripts '' ===
# [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]]
# [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]]
# [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]
# [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]]
# [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]]
# [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]]
# [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]]
# [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]]
# [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]]

=== '' The Mythological Cycle '' ===
# [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]
# [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL)
# [[Lebor Bretnach]]=[[]]
# [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]]
# [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]]
# [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]]
# [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]]
# [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]]
# [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782)
# [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]]
# [[Aislinge Óenguso]]=[[]]
# [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]]
# [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]]
# [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]]
# [[Eachtra Léithín]]=[[]]
# [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]]
# [[Moí coire coir goiriath]]=[[]]
# [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]]
# [[Cóir Anmann]]=[[]]
# [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]]
# [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]]
# [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]]
# [[Metrical Dindsenchas]]=[[]]
# [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]]
# [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]])

=== '' The Ulster Cycle '' ===
# [[]]=[[]]</text>
      <sha1>a8khmv59hdpsyz8ky5g1si28ml18jgn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312070</id>
      <parentid>1311989</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T09:53:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* MsOmit 2017 */</comment>
      <origin>1312070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28699" sha1="3fkyax638z00z07n1f34e2erfkipypn" xml:space="preserve">== Scéal-liostaí A agus B ==
* [https://codecs.vanhamel.nl/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS
* ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad
* ''Tromdámh Guaire
* ''It é saigte gona súain


# [[Aided Con Culaind]]
# [[Serglige Con Culainn]]
# [[Tromdam Echach Aireman]]
# [[Scél Uath hEcailsi]]
# [[Gabail in tSidhe]]
# [[Aislingi in Maic Oig]]
# [[Tain Bo Cuailnge]]
# [[Cupar in da Mucadha]]
# [[Longus nUlad]]
# [[Congala Conaild Cernaigh]]
# [[Cathbuadha Con Roi]]
# [[Caladhgleo Cethirn]]
# [[Mellgleo Iliach]]
# [[Fiacalgleo Finntain]]
# [[Airecar nArad]]
# [[Brislech Moighi Murtheimne]]
# [[Imsligi Glendamnach]]
# [[In Cath for Gairich ? Irgairich]]
# [[Ús in Duiu Chuailngne dia Thir]]
# [[Damghal ina Tarbh a Tarbda]]
# [[Tochustal nUlad]]
# [[Fercuitred Medhba]]
# [[Mesca Ulad]]
# [[Boithreim Ulad]]
# [[Forbuis bFer bFalgae]]
# [[Toicheim ina Buidhen]]
# [[Airne Finghin]]
# [[Scéla Alaxandair maic Pilip ac gabail righi 7 imperichta in domain]]
# [[Trechuairt/Treochair Tigi Lir]]
# [[Tunide Tige Burig/Buired]]
# [[Smutgal Tige Duma]]
# [[Deochair Tige Cathbadh]]
# [[Togail Tige Nechtain]]
# [[Togail Tige hEchada]]
# [[Togail Bruidne Uí/Da Derga]]
# [[Togail Bruidne Broin [Briain] meic Briuin]]
# [[Togail Bruidne hUí Duile]]
# [[Togail Bruidne Da Choca/Choga]]
# [[Togail Trai]]
# [[Togail Dio]]
# [[Togail in Tuir]]
# [[Togail Larisa]]
# [[Togail Elcluaidi]]
# [[Togail Duine Óenguso]]
# [[Togail Bruidne Bélcon Breifne]]
# [[Togail Dá Thi]]
# [[Táin Bó Cuailnge]]
# [[Táin teora n-erc Echdach]]
# [[Táin Bó Rois/Ruis]]
# [[Táin Bó Regamain]]
# [[Táin Bó Regamna]]
# [[Táin Bó Flidais(i)]]
# [[Táin Bó Fraích]]
# [[Táin Bó Fithir]]
# [[Táin Bó Faílín]]
# [[Táin Bó Gé/Gae]]
# [[Táin Bó Dartada]]
# [[Táin Bó Darti/Darta (?)]]
# [[Táin Bó Crebain]]
# [[Táin Bó Aidne]]
# [[Tochmarc Meidbe]]
# [[Tochmarc nEmire/Eimiri &lt;la Coin Culaind&gt;]]
# [[Tochmarc Ailbe &lt;ingine Cormaic le Find (úa Báiscne)&gt;]]
# [[Tochmarc Étaíne]]
# [[Tochmarc Feafe/Fea]]
# [[Tochmarc Feirbe]]
# [[Tochmarc Finnine/Fininde]]
# [[Tochmarc Greine Finne/Finde]]
# [[Tochmarc Greine Duinne/Duinde]]
# [[Tochmarc Saidbe Sescind/Seiscind]]
# [[Tochmarc Fithirne 7 Darine da ingen Tuathail]]
# [[Tochmarc mna Cruinn/Cruind (maic Agnomain)]]
# [[Tochmarc Eithne Uathaige ingine Crimthaind]]
# [[Cath Maige Tuired]]
# [[Cath Talten/Taillten]]
# [[Cath Maige Mucrama]]
# [[Cath Dromma Dólach dara díta Cruthnig / Daloch dar dithaig Cruithnig]]
# [[Cath Maige Rath]]
# [[Cath Coraind]]
# [[Cath Cláire]]
# [[Cath Tóiden / Cath Boinde]]
# [[Cath Temrach]]
# [[Cath Cind Fabrat / Abrat]]
# [[Cath Maige hIthe]]
# [[Cath Cilli Osnaide/Osnada]]
# [[Cath Aichli]]
# [[Cath Dubchomair]]
# [[Cath Frémand]]
# [[Cath Nemed la Fomorchaib]]
# [[Cath tanaisde Tuath De Danann]]
# [[Uath Angeda]]
# [[Uath Ecalsa Imchummair / Egailsi in Comair]]
# [[Uath Belaig Con Glais]]
# [[Uath Licce Blada/Blatha]]
# [[Uath Maige Uatha]]
# [[Uath Maige Imbolg / Bolg]]
# [[Uath Beinne Etair]]
# [[Uath Locha Lurgan]]
# [[Uath Dercce Ferna]]
# [[Uath Úama Crúachan]]
# [[Imram (curaig) Maele Duin]]
# [[Imram hua Corra]]
# [[Imram Luinge Murchertaig maic Erca]]
# [[Longes Breg Léith]]
# [[Longes Brecain/Bracain]]
# [[Longes Eithne Uathaige]]
# [[Longes Labrada]]
# [[Longes Fhothaid]]
# [[Aided Con Ruí]]
# [[Aided Con Culaind]]
# [[Aided Fir Dead/Diag]]
# [[Aided Conaill]]
# [[Aided Celtchair]]
# [[Aided Blaí Briugaid]]
# [[Aided Loegaire]]
# [[Aided Fergusa]]
# [[Aided Chonchobair]]
# [[Aided Fhiamain/Fiadmain]]
# [[Aided Mael Fhathartaig maic Ronain]]
# [[Aided Taidc maic Cein]]
# [[Aided maic Fhamain]]
# [[Aided Find]]
# [[Feis Tige Fir Blaí]]
# [[Feis Tige Bichair]]
# [[Feis Tige Tulchinne / Tulcainde]]
# [[Feis Tige Trichim / Treithim]]
# [[Feis Tige Li]]
# [[Feis Tige Linne]]
# [[Feis Tige Guit/Guid]]
# [[Feis Tige Gnaar/Gnair]]
# [[Feis Tige trí mac Demonchatha]]
# [[Feis Tige Auscle / Uichtcle]]
# [[Feis Tige Mell Dolaig]]
# [[Feis (Tige) Cruachan]]
# [[Feis (Tige) Emna / Amna]]
# [[Feis (Tige) Alend]]
# [[Feis (Tige) Temra]]
# [[Feis (Tige) Dúin Bolg]]
# [[Feis Dúin Buchet]]
# [[Feis Tige Bricrend]]
# [[Feis Tige Monduirnd]]
# [[Feis Tige (h)Ichtair]]
# [[Feis Tige Caire]]
# [[Feis Tige Gnen (?)]]
# [[Feis Tige Gnoain]]
# [[Feis Tige Nuclin]]
# [[Feis Tige Melladain]]
# [[Forbais Fer Fálga]]
# [[Forbais Etair]]
# [[Forbais Aichli / Oichli]]
# [[Forbais Dúin Bárc]]
# [[Forbais Dúin Binne]]
# [[Forbais Fer Fidga]]
# [[Forbais Life]]
# [[Forbais Ladrann / Ladrand]]
# [[Forbais Dromma Damgaire]]
# [[Echtra Brain maic Febail]]
# [[Echtra Fergusa maic Léiti]]
# [[Echtra Nera &lt;maic Niadain (maic Tacaim)&gt;]]
# [[Echtra Fiamain]]
# [[Echtra Con Ruí]]
# [[Echtra Óenguso maic Fergusa Find]]
# [[Echtra Con Culaind]]
# [[Echtra Conaill]]
# [[Echtra Conchobair]]
# [[Echra Crimthaind Nia Náir]]
# [[Echra Macha ingine Aeda Ruaid]]
# [[Echtra Nechtain maic Alfroinn]]
# [[Echtra Ailchind maic Amalgaid / Eilcind maic Amalgada]]
# [[Echtra Fhind i nDerc Ferna]]
# [[Echtra Aedain maic Gabráin]]
# [[Echtra Mael Uma maic Baitain/Baedain]]
# [[Echtra Mongain maic Fiachna]]
# [[Echtra Chuinn Cétchathaig]]
# [[Echtra Airt maic Cuind]]
# [[Echtra Muirchertach maic Erca]]
# [[Echtra Cormaic uí Chuinn / maic Airt]]
# [[Coimpert Conchobair]]
# [[Coimpert Con Culainn]]
# [[Coimpert Conaill Chernaig]]
# [[Coimpert Cheltchair maic Uithechair]]
# [[Coimpert Chormaic hui Cuind]]
# [[Aitheda]]
# [[Aithed Mugaine re Fiamain / Mugaine re Fiadaine]]
# [[Aithed Deirdrinne re macaib Uisnech]]
# [[Aithed Aefe ingine Eogain re Mes Dead / Deagad]]
# [[Aithed Naise ingine Fergusa re Nertach mac ui Léith / mac Cuilein]]
# [[Aithed mna Gaieir maic Deirg re Glass mac Cimbaetha]]
# [[Aithed Bláthnaite ingine Puill/Paill maic Fhidaig re Coin Culaind]]
# [[Aithed Grainne &lt;ingine Cormaic&gt; re Diarmait &lt;ua nDuibne&gt;]]
# [[Aithed Muire re Dub Ruis]]
# [[Aithed Ruithcherni re Cuanu mac Cailchin]]
# [[Aithed Eirce ingine Loorin/Logairnn re Muiredach mac Eogain]]
# [[Aithed Díge / Creide re Laidcnén]]
# [[Aithed mná Ailella maic Eógain re Fothud Canann]]
# [[Orgain Maige Cé Gala mac Febail / A. Muigi Ce Dala]]
# [[Orgain Átha hÍ]]
# [[Orgain Dune Dubglaisse]]
# [[Orgain Dinn Ríg / Dindaraig]]
# [[Orgain Atha Cliath]]
# [[Orgain Duine Delga &lt;or Delgon&gt;]]
# [[Orgain Tuir Chonaind]]
# [[Orgain Ailig for Néitt mac Indui / A. Neid maic Indaig a nAileach]]
# [[Orgain Belcon Breifne]]
# [[Orgain Cairpri Cind Caitt for saerchlannaib hErend]]
# [[Orgain Echach for a maccaib]]
# [[Orgain Chaille Chonaill]]
# [[Orgain Donnán Ego]]
# [[Orgain Maic Da Thó]]
# [[Orgain mac Mágach]]
# [[Orgain Side Nenta]]
# [[Orgain Sratha Cluada &lt;or: Slúaga&gt;]]
# [[Orgain Sleibe Soilgech]]
# [[Orgain Ratha Rigbaird]]
# [[Orgain Ratha Ruis Guill]]
# [[Orgain Ratha Túaige]]
# [[Orgain Ratha Tuaisle]]
# [[Orgain Ratha Tobachta]]
# [[Orgain Ratha Timchill]]
# [[Orgain Ratha Cuinge]]
# [[Orgain Ratha Cuillend]]
# [[Orgain Cróchan / A. Ratha Cruachan]]
# [[Orgain Cathrach Boirche]]
# [[Orgain Ratha Blai]]
# [[Orgain Ratha Gaila / Guanlai &lt;or: Guale&gt;]]
# [[Orgain Ratha Uillne]]
# [[Orgain Ratha Náis]]
# [[Orgain Benne/Beinde Cé]]
# [[Orgain Ratha Grainaird]]
# [[Orgain Ratha Búirig / Buirich]]
# [[Braflang Scóine]]
# [[Aigidecht Artúir / Aigse Airduus]]
# [[Secht Orcain Lindais:]]
# [[Orgain Duin Sobairce]]
# [[Orgain Duin Cermna]]
# [[Orgain Duin Bolg]]
# [[Orgain Duin Bice]]
# [[Orgain Duin Binne/Binde]]
# [[Orgain Duin Catrach Con Roi]]
# [[Orgain Duin Catrach Mail Milscothaig]]
# [[Tomaidm Locha Echach]]
# [[Tomaidm Locha Éirne]]
# [[Tomaidm Brí]]
# [[Fís mná Nemid]]
# [[Fís Conchobair]]
# [[Fís Cuind &lt;Cétchathaig&gt; .i. Báile in Scáil]]
# [[Fís Fursa]]
# [[Baile in Scáil]]
# [[Baile Bricíne]]
# [[Baile Bic maic Dé]]
# [[Baile Cimba(o)ith ?átha]]
# [[Baile Mochuda/Mochuta]]
# [[Serc Caillige Berre do ?othud Chanand / Caille Berra do Fothad Canand]]
# [[Serc Crede do Canann mac Gartnáin]]
# [[Serc Duib Lacha do Mongan]]
# [[Serc Gormlaithe do Niall]]
# [[Sluagad Augaire/Ugaine Móir co hÉtail]]
# [[Sluagad Da Thí co Sliab nElpa]]
# [[Sluagad Neill maic Echach co Muir nIcht]]
# [[Sluagad Fiachna maic Baítáin co Dún nGuaire i Saxanaib 7 prímsluagid hÉrend archena]]
# [[Tochomlod Partholoin dochum nErend]]
# [[Tochomlod Nemid co hErind]]
# [[Tochomlod Fer mBolg]]
# [[Tochomlod Tuaithe De Danand]]
# [[Tochomlod Míl maic Bile co Espáin]]
# [[Tochomlod mac Miled a hEspain in hErind]]
# [[Tochomlod Cruithnech a Tracia (co Breatnaib) co hErind]]
# [[&lt;Ath&gt;tochomlod (ó) hErind co Albain]]
# [[Tochomlod Longsi/Loingse Fergusa a hUltaib]]
# [[Tochomlod Muscraigi de Maig Bregoin/Breg]]
# [[Tochomlod na nDési ó Themraig]]
# [[Tochomlod Clainne Echach Mugmedoin a Mide]]
# [[Tochomlod Céin a Caisil]]
# [[Tochomlod Dáil Riatai i nAlbain]]

== Mythen und Sagen aus Irland ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Inhalt
|- valign=top
| [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]]
|- valign=top
| [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod
|- valign=top
| [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís
|- valign=top
| [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]]
|- valign=top
| [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s
|- valign=top
| [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern
|- valign=top
| [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten
|- valign=top
| [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín
|- valign=top
| [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod
|- valign=top
| [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta
|- valign=top
| [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen
|- valign=top
| [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau
|- valign=top
| [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]]
|- valign=top
| [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn
|- valign=top
| [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes
|- valign=top
| [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]]
|- valign=top
| [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster
|- valign=top
| [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof
|- valign=top
| [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]]
|- valign=top
| [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“
|- valign=top
| [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]]
|- valign=top
| [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda
|- valign=top
| [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]]
|- valign=top
| [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s
|- valign=top
| [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]]
|- valign=top
| [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha
|- valign=top
| [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]]
|- valign=top
| [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]]
|- valign=top
| [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]])
|- valign=top
| [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen
|- valign=top
| [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn
|- valign=top
| [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer
|- valign=top
| [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee
|- valign=top
| [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]]
|- valign=top
| [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]]
|- valign=top
| [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn
|- valign=top
| [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden
|- valign=top
| [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen
|- valign=top
| [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod
|- valign=top
| [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands
|- valign=top
| [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen
|- valign=top
| [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland
|- valign=top
| [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s
|- valign=top
| [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&amp;nbsp;a. [[Aillen]]
|- valign=top
| [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]]
|- valign=top
| [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s
|- valign=top
| [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt
|- valign=top
| [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters
|- valign=top
| [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft
|- valign=top
| [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]]
|- valign=top
| [[Scél Túain meic Cairill]] &amp;rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]]
|- valign=top
| [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Cuailnge]] ||  Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh
|- valign=top
| [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola
|- valign=top
| [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung
|- valign=top
| [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]]
|- valign=top
| [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]]
|-
|}

== Sprüche-Sammlungen und Glossare ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Aois !! Nóta
|-
| [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&amp;nbsp;Teil des [[Senchas Már]]
|-
| [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed
|-
| [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern
|-
| [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert)
|-
| [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]]
|-
| [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]]
|-
| [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile
|-
| [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen
|-
| [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]]
|-
| [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen
|-
| [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen
|-
| [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen
|-
| [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift
|-
|}

== Sammelwerke aus Irland ==

{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Zeit !! Inhalt
|-
| [[Cín Dromma Snechtai]]  || 8ú ||
|-
| [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]]
|-
| [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]]
|-
| [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178
|-
| [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú ||
|-
| [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541
|-
| [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú ||
|-
| [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. ||
|-
| [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú ||
|-
|}

== ISO ==
[ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ]

# ''The Abbot of Drimnagh''
#* [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]], [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]], [[Cath Almaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Cert Claidib Cormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]], [[Compert Mongáin]] ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán, [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]], [[Echtra Cormaic]] i Tír Tairngirí, [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]], [[Esnada Tige Buchet]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Fingal Rónáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]], [[Geneamuin Chormaic]]=[[Genemuin Chormaic]], [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]]
# [[Oenach indiu luid in rí]] 
#* [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]]
# [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]


* [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+,

== MsOmit 2017 ==
[https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán

# [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]]
#* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]]
# [[Aided Chúanach meic Ailchini]]
# [[Aided Chuind Chétchathaig]]
# [[Aided Derbforgaill]]
#* [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]=[[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]
# [[Aided Echach meic Maíreda]]
#* [[Aided Fergusa meic Roich]]=[[Aided Fergusa maic Róich]]
# [[Aided Guill 7 Gairb]]
#* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]]
#* [[Aided Maelodráin]]
# [[Aided Meic Con]]
# [[Aided Meidbe]]
#* [[Aided Muirchertaig meic Erca]]
# [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna)
#* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]]
# [[Aigidecht Aithirni]]
# [[Airec Menman Uraird meic Coisse]]
# [[Airem Muintire Finn]]
#* [[Airne Fíngein]]
#* [[Aislinge Meic Con Glinne]]
#* [[Aislinge Oenguso]]
# [[Baile Binnbérlach mac Búain]]
#* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]]
#* [[Baile in Scáil]]
#* [[Bórama]]=[[Bóramha]]
#* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]]
# [[Bruiden Átha]]
# [[Bruiden Da Choca]]
# [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait)
#* [[Caithréim Cellaig]]
# [[Cath Airtig]]
#* [[Cath Almaine]]
# [[Cath Belaig Dúin Bolg]]
#* [[Cath Cairn Chonaill]]=[[Cath Chairn Chonaill]]
# [[Cath Cinn Abrad]]
# [[Cath Crinna]]
# [[Cath Cula Dremne]]
#* [[Cath Maige Mucrama]]
#* [[Cath Maige Rath]]=[[Cath Maige Rátha]]
#* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first
# Cath Maige Tuired - ''second
# [[Cath Ruis na Ríg]]
#* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig)
#* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]]
# [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc)
#* [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]=[[Comrac Liadaineocus Cuirithir]]
# [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]]
# ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]]
#* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull)
# [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]]
#* [[De Chophur in Dá Muccida]]&amp;larr;[[De chophur in dá muccida]]
# [[De Gabáil in tSída]]
# [[De Maccaib Conairi]]
# [[De Síl Chonairi Móir]]
# [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]]
#* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]]
# [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]]
#* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]]
# [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'')
# [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]]
#* [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]]=[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]
#* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen)
# [[Erchoitmed ingine Gulidi]]
#* [[Esnada Tige Buchet]]
#* [[Fingal Rónáin]]
#* [[Finn agus Gráinne]]=[[Fionn agus Gráinne]]
# ''[[Finn and the Man in the Tree]]
#* [[Fled Bricrenn]]
# [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]]
# [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]]
# [[Forfess Fer Falgae]]
#* [[Fotha Catha Cnucha]]
#* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe)
# [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]]
# [[Genemain Aeda Sláine]]
#* [[Genemain Chormaic]]=[[Genemuin Chormaic]]
# [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]]
#* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar)
# [[Immathchor nAilella 7 Airt]]
#* [[Immram Brain]]
#* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]]
# [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille)
# [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]]
# [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]]
# [[Longes Chonaill Chuirc]]
#* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig)
#* [[Macgnímartha Finn]]
#* [[Mesca Ulad]]
#* ''Mongán Stories''
#* [[Compert Mongáin]]
# Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig]
# Scél Mongáin
# Tucait Baile Mongáin
#* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad)
# [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided)
#* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad)
# [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]]
# ''[[Quarrel between Finn and Oisín]]
# [[Reicne Fothaid Canainne]]
# [[Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic]]
# [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia)
# [[Scéla Alaxandair]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'')
# [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic)
# [[Scéla Mosauluim]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]
# [[Senchas Airgiall]]
#* [[Senchas Fagbála Caisil]]
#* [[Serglige Con Culainn]]
# [[Siaburcharpat Con Culainn]]
# [[Suidigud Tellaig Themra]]
#* [[Táin Bó Cúailnge]]
# [[Táin Bó Dartada]]
#* [[Táin Bó Flidais]]
#* [[Táin Bó Fraích]]
#* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]]
# [[Táin Bó Regamna]]
# [[Talland Étair]]
# [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]]
# [[Tochmarc Ailbe]]
#* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]]
#* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]]
#* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III
# [[Tochmarc Ferbe]]
#* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]]
# [[Tochmarc Momera]]
#* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga
# [[Togail Troí]]
# [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]]
#* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]])
# [[Úath Beinne Étair]]
# [[Verba Scáthaige]]

== Celtic Language Collective ==
[http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] (maryjones)

=== '' Manuscripts '' ===
# [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]]
# [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]]
# [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]
# [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]]
# [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]]
# [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]]
# [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]]
# [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]]
# [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]]

=== '' The Mythological Cycle '' ===
# [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]
# [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL)
# [[Lebor Bretnach]]=[[]]
# [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]]
# [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]]
# [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]]
# [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]]
# [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]]
# [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782)
# [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]]
# [[Aislinge Óenguso]]=[[]]
# [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]]
# [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]]
# [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]]
# [[Eachtra Léithín]]=[[]]
# [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]]
# [[Moí coire coir goiriath]]=[[]]
# [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]]
# [[Cóir Anmann]]=[[]]
# [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]]
# [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]]
# [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]]
# [[Metrical Dindsenchas]]=[[]]
# [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]]
# [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]])

=== '' The Ulster Cycle '' ===
# [[]]=[[]]</text>
      <sha1>3fkyax638z00z07n1f34e2erfkipypn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naomh Iarlaith</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99250</id>
    <revision>
      <id>1312032</id>
      <parentid>1302846</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1027" sha1="pc4g3gsndhfw2o0hqe8d4ucbyki3pdx" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Bhí '''Naomh Iarlaith (Iarlaithe mac Loga),''' (? – c. 540) mar saggart Éireannach sa 6ú haois.Bhunaigh Naomh Jarlath séipéal, a d’fhás chun bheith ina bhaile Tuam. Tá sé anois mar phátrún ar an mbaile.

De réir  Ghinealas na hÉireann bhí beirt  naomh ann darbh ainm Iarlaith : Iarlaith mac Lugh, bunaitheoir Thuama, agus Iarlaith mac Trian, easpag Ard Mhacha.  Deirtear gur leis an Conmhaicne Iarlaith Thuama, a bhí i gceannas ar an gcuid is mó de pharóiste Thuama.  Deirtear gur bhain an naomh eile leis an Dál Fiatach in oirthear Uladh.

Is é an 6 Meitheamh a lá féile.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Iarlaith Naomh}}
[[Catagóir:5ú haois]]
[[Catagóir:6ú haois]]
[[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]]
[[Catagóir:An Mheánaois Luath]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Naoimh Éireannacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]
[[Catagóir:Scoláirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>pc4g3gsndhfw2o0hqe8d4ucbyki3pdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ferchar mac Connaid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99432</id>
    <revision>
      <id>1312006</id>
      <parentid>1293609</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2822" sha1="jlu4ug6yjttirhpk1aqjw1lj4fqssme" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe Dhál Riada|Rí Dhál Riada]] san [[Albain]] agus oirthuaisceart Éireann ba ea '''Fearchar mac Connaidh''' ({{lang-sga|'Ferchar mac Connaid'}}) ón mbliain c. 642 go dtí 650.

[[Connadh Cearr]] ba ea a athair, agus dá bharr ba bhall de [[Cenél Comgaill]], cé go maíonn ginealaigh níos sine gur de [[Cenél nGabráin]] é. Tugtar a thásc i n[[Annála Uladh]] faoin mbliain 694,&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 694.5&lt;/ref&gt; i dteannta le hiontrálacha eile atá as áit le 45 bliain. Sa [[Duan Albanach]] bhí tá réimeas sé bliana déag aige. Mar fíor, b'fhéidir é go raibh sé ar dtús ina leath rí le [[Domhnall Breac]] ach bíonn botúin ann sa Duan.

Is é Fearchar an t-aon mac amháin le Connadh Cearr a rinneadh rí Dhál Riada de. Ní fheictear nó é nó a mhuintir i ''[[Seanchas Fear Alban]]''.

== Foinsí ==
* {{citation |authorlink=Alan Orr Anderson |last=Anderson |first=Alan Orr |title=Early Sources of Scottish History A.D 500&amp;ndash;1286 |volume=1 |edition=2nd |publisher=Paul Watkins |location=Stamford |year=1990 |isbn=1-871615-03-8}}
* {{citation |last=Bannerman |first=John |authorlink=John Bannerman (historian) |title=Studies in the History of Dalriada |publisher=Scottish Academic Press |location=Edinburgh |year=1974 |isbn=0-7011-2040-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/studiesinhistory00john }}
* {{citation |last=Clancy |first=Thomas Owen |authorlink=Thomas Owen Clancy |title=Philosopher-King: Nechtan mac Der-Ilei |journal=The Scottish Historical Review |volume=LXXXIII |issue=2 |year=2004 |issn=0036-9241 |pages=125&amp;ndash;149 |doi=10.3366/shr.2004.83.2.125|url=http://eprints.gla.ac.uk/6631/1/shr.2004.83.2.pdf }}
* {{citation |doi=10.3366/inr.2005.56.2.102 |last=Fraser |first=James E. |authorlink=James E. Fraser (historian)|title=Strangers on the Clyde: Cenél Comgaill, Clyde Rock and the bishops of Kingarth |journal=The Innes Review |volume=56 |issue=2 |year=2005 |pages=102&amp;ndash;120 |issn=0020-157X |url=https://www.research.ed.ac.uk/portal/files/11940450/Strangers_on_the_Clyde.pdf |hdl=20.500.11820/e670fb4f-de72-45e6-a296-bac902d35e51 |hdl-access=free }}

== Naisc sheachtracha ==
*[http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts] at [http://www.ucc.ie/ University College Cork] includes the ''Annals of Ulster'', ''Tigernach'', ''the Four Masters'' and ''Innisfallen'', the ''Chronicon Scotorum'', the ''Lebor Bretnach'' (which includes the ''Duan Albanach''), Genealogies, and various Saints' Lives. Most are translated into English, or translations are in progress.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ferchar mac Connaid}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Dhál Riada]]</text>
      <sha1>jlu4ug6yjttirhpk1aqjw1lj4fqssme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fearchar Fada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99447</id>
    <revision>
      <id>1312000</id>
      <parentid>1293773</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1938" sha1="91f7tcphdkbvxfkyrtjokre5dza1j8a" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Cenél Loairn|Rí Chineál Loairn]] is dócha agus [[Ríthe Dhál Riada|Rí Dhál Riada]] b'fhéidir ba ea '''Fearchar Fada''' ({{lang-sga|'Ferchar Fota'}}) (bás c. 697).  Feareadhach mac Fearghasa ba ea a athair.  Deirtear go raibh sé sa séú glúin amach ó [[Loarn mac Eirc]].

Feictear Fearchar sin chéad uair i n[[Annála Tiarnaigh]] sin bhliain 678, nuair a bhí sé i gceannas Chineál Loairn in éadan na &quot;Britonés&quot; as [[Tiriodh]], is amhlaidh as Alt Clut.&lt;ref&gt;[[Annála Tiarnaigh]], AT 678.4 (Tírinn)&lt;/ref&gt;  Tuairiscítear an Cath i n[[Annála Uladh]], cá nach ndéantar trácht ar Fhearchar.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 678.3&lt;/ref&gt;  Ní fheictear Fearchar arís ach ina thásc sa bhliain 697.&lt;ref&gt;AU 697.2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AT 697.2&lt;/ref&gt;

Tugtar réimeas 21 bliain dó sa [[Duan Albanach]], agus dá mba fhíor, bhí Fearchar i gcoróin mar rí Dhál Riata óna 670í ar aghaidh.  É sin, nó ní dhearnadh rí Dhál Riata de tar éis bás [[Domhnall Donn|Domhnaill Dhoinn]] sa bhliain 696.&lt;ref&gt;AU 696.1&lt;/ref&gt;

Rinneadh ríthe Dhál Riada dá mhic [[Ainbcellach mac Ferchair|Ainbcellach]] agus [[Selbach mac Ferchair|Sealbhach]].

== Foinsí ==
* Anderson, Alan Orr, ''Early Sources of Scottish History A.D 500&amp;ndash;1286'', imleabhar 1. Athchló le ceartúcháin. Paul Watkins, Stamford, 1990. {{ISBN|1-871615-03-8}}
* Broun, Dauvit, ''The Irish Identity of the Kingdom of the Scots in the Twelfth and Thirteenth Centuries.'' Boydell, Woodbridge, 1999. {{ISBN|0-85115-375-5}}

== Naisc sheachtracha ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
**[http://www.ucc.ie/celt/published/G00001A/index.html Annála Uladh]
**[http://www.ucc.ie/celt/online/G100028/text002.html ''Duan Albanach'']

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Fearchar Fada}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Category:Ríthe Dhál Riada]]</text>
      <sha1>91f7tcphdkbvxfkyrtjokre5dza1j8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eochaidh mac Domhanghairt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99449</id>
    <revision>
      <id>1311992</id>
      <parentid>1293774</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1311992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2021" sha1="e9vuww2e3i9w7ay24hps49a0e7zpn5r" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe Dhál Riada|Rí Dhál Riada]]  in iarthar na [[Albain|hAlban]] de [[Cenél nGabráin|Chineál Ghabhráin]] ba ea '''Eochaidh mac Domhanghairt''' ({{lang-sga|'Eochaid mac Domangairt'}}) (bás c. 697). Bhí sé i gcoróin timpeall na bliana 697. [[Domangart mac Domnaill]] ba ea a athair agus [[Eochaid mac Echdach|Eochaidh]] a mhac. B'fhéidir é go raibh [[Alpín mac Echdach|Alpín mac Eochaidh]] a gharmhac.

Feictear é i rí-liostaí Dhál Riada, sa [[Duan Albanach]] agus na Sioncronachtaí le [[Flann Mainistreach]]. Glaoitear Eochaidh ''Riannamail'' air i roinnt foinsí, ach creidtear anois gur míléamh é seo ar [[Fiannamail ua Dúnchado|Fhianamhail ó Dúnchadha]].

Tuairiscítear bás 'Eoch[ach] nepos Domnaill [Bhric]' i n[[Annála Uladh]] don bhliain 697, maraithe ag Fiannamail.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 697.4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maney265&quot;/&gt;

== Foinsí ==
* [[Alan Orr Anderson|Anderson, Alan Orr]], ''Early Sources of Scottish History A.D 500&amp;ndash;1286'', imleabhar 1. Athchló le ceartúcháin. Paul Watkins, Stamford, 1990. {{ISBN|1-871615-03-8}}
* [[John Bannerman (staraí)|Bannerman, John]], ''Studies in the History of Dalriada.'' Scottish Academic Press, Dún Éadain, 1974. {{ISBN|0-7011-2040-1}}

== Naisc sheachtracha ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
**[http://www.ucc.ie/celt/published/G00001A/index.html Annála Uladh]
**[http://www.ucc.ie/celt/online/G100028/text002.html ''Duan Albanach'']

== Tagairtí ==
{{reflist |refs =
&lt;ref name=&quot;Maney265&quot;&gt;{{Cite book|title=Erratum for Volume 20/21 of the &quot;Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium&quot;|journal=Source: Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium, Vol. 22 (2002), pp. 264-269|publisher=Department of Celtic Languages &amp; Literatures, Harvard University|last=Maney|first=Laurance}}&lt;/ref&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Eochaidh mac Domhanghairt}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Dhál Riada]]</text>
      <sha1>e9vuww2e3i9w7ay24hps49a0e7zpn5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fianamhail ó Dúnchadha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99452</id>
    <revision>
      <id>1312012</id>
      <parentid>1293781</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3109" sha1="16o27fydne5dst76rxxpxcokhgvewin" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe Dhál Riada|Rí Dhál Riada]] in iarthar na [[Albain|hAlban]] ba ea ''' Fianamhail ó Dúnchadha ''' ({{lang-sga|'Fiannamail ua Dúnchado'}}) ag deireadh na 7ú haoise.  Ní fios ach fíor bheag faoi seachas a thásc don bhliain 700.  Tuairiscítear gur maraíodh é i dteannta le ''Cind-fâelad'' de [[Ciannachta Glen Geimin|Ciannachta Ghleann Geimhin]], [[Contae Dhoire]].&lt;ref name=&quot;Maney265&quot;&gt;Maney, lch. 265.&lt;/ref&gt;

Feictear a thásc i n[[Annála Uladh]] ina dtugtar an teideal rí Dhál Riada dó.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 700.4, ''rex Dal Riati''&lt;/ref&gt;  I n[[Annála Tiarnaigh]], deirtear gur rí [[Dál nAraidi|Dhál Araí]] é,&lt;ref&gt;[[Annála Tiarnaigh]], AT 700.3&lt;/ref&gt; cé nach bhfuil sé ann ina nginealaigh sa [[Leabhar Laighneach]].  B'fhéidir gurb ionann é agus an ''Fiannamail mac Osseni'' luaite sa bhliain 699.&lt;ref&gt;AU 699.2&lt;/ref&gt;  Bhí sé cinnte i láthair mar riarthóir [[Cáin Adomnáin|Cháin Adhamhnáin]] sna blianta 696&amp;ndash;697, ina raibh ''Fiachrae Cosalach'' ann mar rí na g[[Cruithne]] de Dhál Araí.  Cuireann sé seo in úil nach i ndáiríre rí Dhál Araí é Fianamhail.

Ní fios go cruinn cérbh é a sheanathair [[Dúnchad mac Conaing|Dúnchadh]], cé go meastar go coitianta gur mhac Conaing mhic [[Áedán mac Gabráin|Aodháin mhic Gabhráin]] é.  Creidtear go bhfeictear roinnt dá mhuintir sna hannála, ina measc deartháir nó col ceathrar darb ainm ''Béc'' agus uncail darbh ainm Conall.  D'fhéadfadh é go raibh gaol ann idir Fianamhail agus Dúnchadh Beag.

Deirtear go raibh ar a laghad beirt mhac ag Fianamhail, Indreachtach agus Conall, a maraíodh sa bhliain 741 i gCath ''Forboros'',&lt;ref&gt;AU 741.6&lt;/ref&gt; ag troid b'fhéidir in éadan na [[na Cruithnigh|gCruithneach]] i gceannas Aonghasa mhic Fhearghasa.  Deirtear uaireanta go raibh Indreachtach ina athair [[Tommaltach mac Indrechtaig|Thomaltaigh]], rí Dhál Araí agus na [[Ulaid|nUladh]].  Sa Leabhar Laighneach and, deirtear gur ''Lethlobar'' é athair Indreachtaigh, rud a chuireann an lasair sa bharrach.

== Foinsí ==
* Anderson, Alan Orr, ''Early Sources of Scottish History A.D 500&amp;ndash;1286'', imleabhar 1. Athchló le ceartúcháin. Paul Watkins, Stamford, 1990. {{ISBN|1-871615-03-8}}
* Bannerman, John, ''Studies in the History of Dalriada.'' Scottish Academic Press, Dún Éadain, 1974. {{ISBN|0-7011-2040-1}}
* {{Cite book |title=Erratum for Volume 20/21 of the &quot;Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium&quot; |journal=Source: Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium, Iml. 22 (2002), ll. 264-269 |publisher=Department of Celtic Languages &amp; Literatures, Harvard University |last=Maney |first=Laurance}}

== Naisc sheachtracha ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
**[https://celt.ucc.ie//published/G100001A/ Annála Uladh]
**[https://celt.ucc.ie//published/G100028/text002.html Duan Albanach], ''Appendix 5''.

== Tagairtí ==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Fianamhail ó Dúnchadha}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Dhál Riada]]</text>
      <sha1>16o27fydne5dst76rxxpxcokhgvewin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eochaidh mac Eochach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99455</id>
    <revision>
      <id>1311993</id>
      <parentid>1293785</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1311993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1965" sha1="tf7w1765mxxlw5fm48ih10pn7k7gq6h" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe Dhál Riada|Rí Dhál Riada]] in iarthar na [[Albain|hAlban]] ba ea '''Eochaidh mac Eochach''' ({{lang-sga|'Eochaid mac Echdach'}}) ón mbliain 726 go dtí 733. [[Eochaid mac Domangairt|Eochaidh mac Domhanghairt]] ba ea a athair. 

Is dócha gur tháinig Eochaidhi gcoróin tar éis dó [[Dúngal mac Selbaig|Dúnghal mac Sealbaigh]] a chur as. B'fhéidir é go ndearna [[Selbach mac Ferchair|Sealbhach]] iarracht a mac a chur ar ais ach is léir nár éirigh leis. Bhí Cath eatarthu ag ''Irros Foichnae'' sa bhliain 727.&lt;ref&gt;[[Annála Uladh]], AU 727.3&lt;/ref&gt;

Níltear ar aon ghuth sna annála ar seoladh cabhlach go hÉirinn chun cabhrú le [[Flaithbertach mac Loingsig|Flaithbheartach mac Loingsigh]] in éadan [[Áed Allán|Aodh Allán]] le linn réimeas Eochach nó a chomharba.

Ina thásc sa bhliain 733, tugtar an teideal rí seachas tuatha Dhál Riada ar Eochaidh,&lt;ref&gt;[[Annála Tiarnaigh]], AT 733.5&lt;/ref&gt; rud a thugann le fios b'fhéidir go raibh sé i réim gan freasúra tar éis cliste Dúnghail agus Sealbhach. Rinneadh níos deireanaí rí Dhál Riada dá mhac, [[Áed Find|Aodh Fionn]].

Ríocht neamhspleách a bhí Dál Riada go dtí an bhliain 736 ar a laghad, mar sin is cinnte é go raibh chomharba (nó chomharbaí) ag Eochaidh, b'fhéidir [[Muiredach mac Ainbcellaig|Muireadhach mac Ainfhaichilligh]], a bhí tagtha ina chomharba ar Dúnghal mac Sealbaigh mar rí [[Cenél Loairn|Chineál Loairn]].

== Naisc sheachtracha ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
**[http://www.ucc.ie/celt/published/G00002/index.html Annála Tiarnaigh]
**[http://www.ucc.ie/celt/published/G00001A/index.html Annála Uladh]
**[http://www.ucc.ie/celt/online/G100028/text002.html ''Duan Albanach'']

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Eochaidh mac Eochach}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]]
[[Catagóir:8ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Dhál Riada]]</text>
      <sha1>tf7w1765mxxlw5fm48ih10pn7k7gq6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eoghan mac Muireadhaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99459</id>
    <revision>
      <id>1311995</id>
      <parentid>1293789</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1311995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1655" sha1="m35gtyjzkrmus1ve0q261ope440l04i" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Feictear ''' Eoghan mac Muireadhaigh ''' ({{lang-sga|'Eógan mac Muiredaig'}}) i roinnt foinsí na hAlban mar [[ríthe Dhál Riada|rí Dhál Riada]], sna 730í is dócha.

Meastar gurbh é [[Muiredach mac Ainbcellaig|Muireadhach mac Ainfhaichilligh]] agus dá bharr ball de [[Cenél Loairn|Chineál Loairn]].  Níl Eoghan ann sna h[[annála Éireann]] atá ar marthain, agus ní fheictear é sa [[Duan Albanach]], a théann ó  Muireadhach go [[Áed Find|hAodh Fionn]].  Tá sé sna rí-liostaí le fáil i '' Chronicle of the Kings of Dál Riata '' agus ''[[Chronicle of Melrose]]''.  Rianaíonn [[Mormaer Moireibh|Mormair Moireibh]] a nginealach trí Ruairí éigin, deartháir le hathair Eoghain.

Bhí Eoghan beo nuair a rinne na Cruithnigh faoi cheannas [[Aonghas mac Fearghasa|Aonghasa mhic Fhearghasa]] ionsaí ar Dhál Riada agus chloígh siad é.  Ní fios cá a tháinig i gcomharbacht air.  Is é  Aodh Fionn Find de [[Cenél nGabráin]] an chéad rí eile a fheictear sna foinsí, tríocha bliain i ndiaidh ré Eoghain.

== Foinsí ==
* [[Alan Orr Anderson|Anderson, Alan Orr]], ''Early Sources of Scottish History A.D 500&amp;ndash;1286'', imleabhar 1. Athchló le ceartúcháin. Paul Watkins, Stamford, 1990. {{ISBN|1-871615-03-8}}
* [[John Bannerman (staraí)|Bannerman, John]], ''Studies in the History of Dalriada.'' Scottish Academic Press, Dún Éadain, 1974. {{ISBN|0-7011-2040-1}}

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Eoghan mac Muireadhaigh}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:8ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Dhál Riada]]</text>
      <sha1>m35gtyjzkrmus1ve0q261ope440l04i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Grúpaí eitneacha i Stáit Aontaithe Mheiriceá</title>
    <ns>14</ns>
    <id>100003</id>
    <revision>
      <id>1312075</id>
      <parentid>1020746</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="89g9wy9ku51fz30vl4oqpxgr8gy70vw" xml:space="preserve">[[Catagóir:Daoine Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Grúpaí eitneacha]]</text>
      <sha1>89g9wy9ku51fz30vl4oqpxgr8gy70vw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Indiaigh na Machairí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102110</id>
    <revision>
      <id>1312091</id>
      <parentid>1286870</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1837" sha1="i8393tbvvvhhvnyeqacrovviwmcbe4b" xml:space="preserve">
[[Íomhá:George_Catlin_-_Buffalo_Bulls_Back_Fat_-_Smithsonian.jpg|alt=|mion| Stumickosúcks na gCanai sa bhliain 1832]]
[[Íomhá:Henry_Farney_Chie_Spotted_Tail.jpg|alt=|mion| &lt;nowiki&gt;&lt;b&gt;Siŋté Glešká&lt;/b&gt;&lt;/nowiki&gt; an Suaigh Lacóta]]
Is iad '''Indiaigh na Machairí''' nó '''Pobail Dhúchasacha na Machairí Móra agus Féarthailte Cheanada''' na treibheanna Meiriceánacha Dúchasacha agus na Chéad Náisiúin a raibh cónaí go stairiúil ortha ar Machairí Intíre ('''na Machairí Móra agus Féarthailte Cheanada''') Mheiriceá Thuaidh. Cé go raibh cultúir seilge-fheirmeoireachta ina gcónaí ar na '''Machairí Móra''' ar feadh na gcéadta bliain roimh theagmháil Eorpach, tá cáil ar an réigiún mar gheall ar chultúir na gcapall a raibh rath orthu ón 17ú haois go dtí deireadh an 19ú haois. 

Mar gheall ar a bhfanaíocht stairiúil agus a troid armtha in aghaidh forlámhas fhórsaí rialtais Cheanada agus na Stát Aontaithe, tá grúpaí cultúir Indiach ina [[steiréitíopa]] sa litríocht agus san ealaín.

== Féach freisin ==

* [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha]]

==Naisc sheachtracha==
*[http://www.metmuseum.org/toah/hd/plai/hd_plai.htm Great Plains Indians Musical Instruments] on the Heilbrunn Timeline of Art History, [[The Metropolitan Museum of Art]]
* [http://www.pps.k12.or.us/depts-c/mc-me/be-ai-sc.pdf &quot;American Indian Contributions To Science and Technology&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081029181830/http://www.pps.k12.or.us/depts-c/mc-me/be-ai-sc.pdf |date=2008-10-29 }}, Chris R. Landon, Portland Public Schools, 1993
* [http://www.sdhistory.org/mus/ed/Buffalo%20Kit%20Activiteis/Teacher%20Resource.pdf &quot;Buffalo and the Plains Indians&quot;], South Dakota State Historical Society Education Kit
==Tagairtí==

[[Catagóir:Ceanada]]
[[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]]</text>
      <sha1>i8393tbvvvhhvnyeqacrovviwmcbe4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Colin Williams</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111901</id>
    <revision>
      <id>1312060</id>
      <parentid>1243970</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T23:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1731" sha1="lcib2l2gyz4b2y92mpfz8cbbd25n0vr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Saineolaí aitheanta ar athbheochan mionteangacha é '''an tOllamh Colin Williams''' (1950-Bealtaine 2026) ó [[Ollscoil Caerdydd]]. Is fada an tOllamh Williams i mbun taighde ar chomhthéacsanna ilteangacha agus ar mhionteangacha, go háirithe ina thír dhúchais, [[an Bhreatain Bheag]] ach sa [[Catalóin|Chatalóin]], i d[[Tír na mBascach]], i g[[Ceanada]] agus in Éirinn chomh maith. Tá níos mó ná 20 leabhar scríofa nó curtha in eagar aige faoi na comhthéacsanna sin agus a thuilleadh nach iad. Bhí sé ar dhuine de na saineolaithe a chuir comhairle ar rialtas na hÉireann maidir leis an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge agus chuir sé comhairle ar Rialtas na Breataine faoi na forálacha teanga i gComhaontú Aoine an Chéasta. Tá taighde déanta aige ar [[Foras na Gaeilge|Fhoras na Gaeilge]] freisin mar chuid dá thionscadal taighde ar fhorais theanga san Eoraip agus i gCeanada.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/colin-williams-saineolai-domhanda-ar-athneartu-teangacha-mionlaithe-tar-eis-bhais/|teideal=Colin Williams, saineolaí domhanda ar athneartú teangacha mionlaithe, tar éis bháis|údar=John Walsh|dáta=6 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* [[Pleanáil teanga]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{DEFAULTSORT:Williams, Colin}}
[[Catagóir:Saineolaithe mionteangacha]]
[[Catagóir:Pleanálaithe teanga]]
[[Catagóir:Ollúna ón mBreatain Bheag]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1960]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Swansea]]
[[Catagóir:Sochtheangeolaithe]]
[[Catagóir:Daoine ón mBreatain Bheag]]
[[Catagóir:Alumni Western Ontario]]
[[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]]</text>
      <sha1>lcib2l2gyz4b2y92mpfz8cbbd25n0vr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Propionibacteriaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113450</id>
    <revision>
      <id>1312068</id>
      <parentid>1214060</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T08:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1312068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9946" sha1="fwup1t59jnhtdh50mxq71c1diempgwn" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is fine de [[Baictéir Ghram-dheimhneacha|bhaictéir]] [[Baictéir Ghram-dheimhneacha|Gram-dheimhneach]] iad na '''Propionibacteriaceae''' a fhaightear i dtáirgí déiríochta nó i gconair stéigeacha ainmhithe agus a mhaireann i bpóireanna daoine.. &lt;ref name=&quot;Delwiche&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; id=&quot;CITEREFDelwiche1957&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;978&quot;&gt;Delwiche EA (1957). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;979&quot;&gt;&quot;Family XI. ''Propionobacteriaceae'' Delwiche, fam. nov.&quot;. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;980&quot;&gt;In Breed RS, Murray EG, Smith NR (eds.). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;981&quot;&gt;''Bergey's Manual of Determinative Bacteriology'' (7th&amp;nbsp;ed.). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;982&quot;&gt;Baltimore, MD: The Williams and Wilkins Co. p.&amp;nbsp;569.&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== Fíligineacht ==
Tá an tacsanomaíocht a nglactar leis faoi láthair bunaithe ar [[:en:List_of_Prokaryotic_names_with_Standing_in_Nomenclature|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]] (LPSN) &lt;ref name=&quot;LPSN&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://lpsn.dsmz.de/family/Propionibacteriaceae|title=Propionibacteriaceae|author=A.C. Parte|publisher=[[List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]] (LPSN)|access-date=2023-09-09}}&lt;/ref&gt; agus an [[:en:National_Center_for_Biotechnology_Information|National Center for Biotechnology Information]] (NCBI) &lt;ref name=&quot;NCBI&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?mode=Undef&amp;id=31957&amp;lvl=3&amp;keep=1&amp;srchmode=1&amp;unlock|title=Propionibacteriaceae|author=Sayers|publisher=[[National Center for Biotechnology Information]] (NCBI) taxonomy database|access-date=2023-09-09}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=1 | 16S bunaithe ar rARN [[The All-Species Living Tree Project|LTP]]_08_2023&lt;ref name=LTP&gt;{{cite web |title=The LTP |url=https://imedea.uib-csic.es/mmg/ltp/#LTP |access-date=20 November 2023 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=26 Aibreán 2024 |archivedate=14 Meitheamh 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210614023016/https://imedea.uib-csic.es/mmg/ltp/#LTP }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=LTP_all tree in newick format|url=https://imedea.uib-csic.es/mmg/ltp/wp-content/uploads/ltp/LTP_all_08_2023.ntree|access-date=20 November 2023|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=26 Aibreán 2024|archivedate=7 Nollaig 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231207180149/https://imedea.uib-csic.es/mmg/ltp/wp-content/uploads/ltp/LTP_all_08_2023.ntree}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=LTP_08_2023 Release Notes|url=https://imedea.uib-csic.es/mmg/ltp/wp-content/uploads/ltp/LTP_08_2023_release_notes.pdf|access-date=20 November 2023|dátarochtana=26 Aibreán 2024|archivedate=7 Nollaig 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231207180314/https://imedea.uib-csic.es/mmg/ltp/wp-content/uploads/ltp/LTP_08_2023_release_notes.pdf}}&lt;/ref&gt;
! colspan=1 | 120 bunaithe ar phróitéiní marcóra  [[Genome Taxonomy Database|GTDB]] 08-RS214&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{cite web |title=GTDB release 08-RS214 |url=https://gtdb.ecogenomic.org/about#4%7C |website=[[Genome Taxonomy Database]]|access-date=10 May 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tree&quot;&gt;{{cite web |teideale=bac120_r214.sp_label |url=https://data.gtdb.ecogenomic.org/releases/release214/214.0/auxillary_files/bac120_r214.sp_labels.tree |website=[[Genome Taxonomy Database]]|access-date=10 May 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;taxon_history&quot;&gt;{{cite web |teideal=Taxon History |url=https://gtdb.ecogenomic.org/taxon_history/ |website=[[Genome Taxonomy Database]]|access-date=10 May 2023}}&lt;/ref&gt;
|- 
| style=&quot;vertical-align:top|
{{Clade | style=font-size:90%;line-height:80%
|1={{clade
  |1={{clade
    |1=''[[Friedmanniella]]''
    |2={{clade
      |1=''[[Microlunatus panaciterrae]]''
      |2={{clade
        |1=''[[Microlunatus endophyticus]]''
        |2={{clade
          |1=''[[Microlunatus]]'' ~2
          |2={{clade
            |1=''[[Microlunatus]]''
            |2={{clade
              |1=''[[Microlunatus]]'' ~1
              |2={{clade
                |1=''[[Enemella]]''
                |2=''[[Naumannella]]'' [incl. ''Parenemella'']
                 }}
               }}
             }}
           }}
         }}
       }}
     }}
  |2={{clade
    |1={{clade
      |1=''[[Propioniciclava]]'' [incl. ''[[Brevilactibacter]]'']
      |2={{clade
        |1=''[[Micropruina]]''
        |2={{clade
          |1=''[[Propionicicella]]''
          |2=''[[Propionicimonas]]''
           }}
         }}
       }}
    |2={{clade
      |1={{clade
        |1=''[[Desertihabitans]]''
        |2={{clade
          |1={{clade
            |1=''[[Granulicoccus]]''
            |2=''[[Mariniluteicoccus]]'' &lt;small&gt;Zhang et al. 2014&lt;/small&gt;
             }}
          |2={{clade
            |1=''[[Propioniferax]]''
            |2=''[[Raineyella]]''
             }}
           }}
         }}
      |2={{clade 
        |1=''[[Auraticoccus]]''
        |2={{clade
          |1=''[[Aestuariimicrobium]]''
          |2={{clade
            |1=''[[Luteococcus]]''
            |2={{clade
              |1=''[[Tessaracoccus]]'' [incl. ''[[Brooklawnia]]'']
              |2={{clade
                |1=''[[Tessaracoccus antarcticus]]''
                |2={{clade
                  |1=''[[Arachnia rubra]]''
                  |2={{clade
                    |1={{clade
                      |1=''[[Propionimicrobium]]''
                      |2=''[[Vaginimicrobium]]''
                       }}
                    |2={{clade
                      |1=''[[Propionibacterium]]''
                      |2={{clade
                        |1={{clade
                          |1={{clade
                            |1=''[[Arachnia (bacterium)|Arachnia]]''
                            |2=''[[Cutibacterium avidum]]''
                             }}
                          |2=''[[Cutibacterium]]''
                           }}
                        |2={{clade
                          |1=''[[Cutibacterium granulosum]]''
                          |2=''[[Acidipropionibacterium]]''
                           }}
                         }}
                       }}
                     }}
                   }}
                 }}
               }}
             }}
           }}
         }}
       }}
     }}
   }}
}}
|
{{Clade | style=font-size:90%;line-height:90%
|1={{clade
  |1=&quot;''Ca.'' [[Avipropionibacterium]]&quot; &lt;small&gt;Gilroy et al. 2021&lt;/small&gt;
  |2={{clade
    |1={{clade
      |1=''[[Microlunatus]]'' species-group 3
      |2={{clade
        |1=''[[Microlunatus]]'' species-group 2
        |2={{clade
          |1=''[[Microlunatus panaciterrae]]''
          |2={{clade
            |1=''[[Microlunatus]]'' &lt;small&gt;Nakamura et al. 1995&lt;/small&gt;
            |2=''[[Friedmanniella]]'' &lt;small&gt;Schumann et al. 1997&lt;/small&gt;
             }}
           }}
         }}
       }}
    |2={{clade
      |1={{clade
        |1=''[[Naumannella]]'' &lt;small&gt;Rieser et al. 2012&lt;/small&gt;
        |2={{clade
          |1=''[[Desertihabitans]]'' &lt;small&gt;Sun et al. 2019&lt;/small&gt;
          |2=''[[Auraticoccus]]'' &lt;small&gt;Alonso-Vega et al. 2011&lt;/small&gt;
           }}
         }}
      |2={{clade
        |1={{clade
          |1=''[[Raineyella]]'' &lt;small&gt;Pikuta et al. 2016&lt;/small&gt;
          |2={{clade
            |1=''[[Propioniferax]]'' &lt;small&gt;Yokota et al. 1994&lt;/small&gt;
            |2={{clade
              |1=''[[Granulicoccus]]'' &lt;small&gt;Maszenan et al. 2007&lt;/small&gt;
              |2=''[[Enemella]]'' &lt;small&gt;Bernard et al. 2020&lt;/small&gt;
               }}
             }}
           }}
        |2={{clade
          |1=''[[Parenemella]]'' &lt;small&gt;Bernard et al. 2020&lt;/small&gt;
          |2={{clade
            |1={{clade
              |1=''[[Propionicicella]]'' &lt;small&gt;Bae et al. 2006&lt;/small&gt;
              |2={{clade
                |1={{clade
                  |1=''[[Micropruina]]'' &lt;small&gt;Shintani et al. 2000&lt;/small&gt;
                  |2=''[[Propionicimonas]]'' &lt;small&gt;Akasaka et al. 2003&lt;/small&gt;
                   }}
                |2={{clade
                  |1={{clade
                    |1=&quot;''[[Nigerium]]''&quot; &lt;small&gt;Traore et al. 2016&lt;/small&gt;
                    |2=''[[Propioniciclava]]'' &lt;small&gt;Sugawara et al. 2011&lt;/small&gt;
                     }}
                  |2=''[[Brevilactibacter]]'' &lt;small&gt;Wenning et al. 2020&lt;/small&gt;
                   }}
                 }}
               }}
            |2={{clade
              |1=''[[Arachnia (bacterium)|Arachnia]]'' &lt;small&gt;Pine and Georg 1969&lt;/small&gt; [incl. ''[[Pseudopropionibacterium]]'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Scholz &amp; Kilian 2016&lt;/small&gt;; ''[[Tessaracoccus]]'' &lt;small&gt;Maszenan et al. 1999&lt;/small&gt;]
              |2={{clade
                |1={{clade
                  |1=''[[Aestuariimicrobium]]'' &lt;small&gt;Jung et al. 2007&lt;/small&gt;
                  |2=''[[Luteococcus]]'' &lt;small&gt;Tamura et al. 1994&lt;/small&gt;
                   }}
                |2={{clade
                  |1={{clade
                    |1={{clade
                      |1={{clade
                        |1=''[[Propionimicrobium]]'' &lt;small&gt;Stackebrandt et al. 2002&lt;/small&gt;
                        |2=''[[Vaginimicrobium]]'' &lt;small&gt;Diop et al. 2020&lt;/small&gt;
                         }}
                      |2=''[[Brooklawnia]]'' &lt;small&gt;Rainey et al. 2006&lt;/small&gt;
                       }}
                    |2=''[[Propionibacterium]]'' &lt;small&gt;Orla-Jensen 1909&lt;/small&gt;
                     }}
                  |2={{clade
                    |1=''[[Acidipropionibacterium]]'' &lt;small&gt;Scholz and Kilian 2016&lt;/small&gt;
                    |2=''[[Cutibacterium]]'' &lt;small&gt;Scholz and Kilian 2016&lt;/small&gt;
                     }}
                   }}
                 }}
               }}
             }}
           }}
         }}
       }}
     }}
   }}
}}
|}
Genera incertae sedis:
* &quot;''[[Nigeribacterium]]''&quot; &lt;small&gt;Khare et al. 2021&lt;/small&gt;
== Féach freisin ==
*Liosta na n-ord baictéarach
*Liosta na n-géineas baictéarach

== Tagairtí ==</text>
      <sha1>fwup1t59jnhtdh50mxq71c1diempgwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pete Hegseth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118392</id>
    <revision>
      <id>1312067</id>
      <parentid>1282910</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T00:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1312067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6446" sha1="32b0ncgbe97l6ukkrz65bnc2t5hw6ld" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is é 29ú Rúnaí Cosanta na Stát Aontaithe - ó 2025 i leith - '''Peter Brian Hegseth''' (a rugadh ar an 6 Meitheamh 1980). Is é an dara duine is óige riamh a d’fhreastail mar Rúnaí Cosanta (tar éis [[Donald Rumsfeld]], agus an chéad duine ó Mhinnesota sa phost. Is iar-oifigeach den National Guard  de chuid Mheiriceá agus iar-láithreoir teilifíse (Fox News), i bhfad amach ar an eite dheis. 
[[Íomhá:Second Lieutenant Pete Hegseth at Naval Station Guantanamo Bay.jpg|clé|mion|Second Lieutenant Hegseth, Guantanamo Bay]]
[[Íomhá:Pete Hegseth with the mayor of Samarra, Iraq, Manmood Kalaf Ahmed, in 2005.webp|clé|mion|Hegseth agus méara Samarra san Iaráic, Manmood Kalaf Ahmed, in 2005]]
[[Íomhá:Pete Hegseth &quot;Deus Vult&quot; arm tattoo (2021) (cropped).jpg|clé|mion|&quot;Deus Vult&quot;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Deus vult|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Deus_vult|journal=Wikipedia|date=2025-03-14|language=en}}&lt;/ref&gt; : tá Hegseth clúdaithe le [[Tatú|tatúnna]] ]]
[[Íomhá:Pete Hegseth visits the 138th Fighter Wing, Detachment 1.jpg|clé|mion|mar phíolóta F-16 Fighting Falcon, 2017]]
[[Íomhá:Pete Hegseth (45716911304).jpg|clé|mion|&quot;We the People&quot; (Bunreacht na S-A) ar a lámh agus &quot;Big Government Sucks&quot; ar a léine, 2018]]

== Tús a shaoil agus oideachas ==
Rugadh Peter Brian Hegseth ar 6 Meitheamh, 1980, i [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolis]], [[Minnesota]].{{Sfn|Peter Brian Hegseth in the Minnesota, U.S., Birth Index, 1935–2004}} Ba é an chéad leanbh de chuid Brian agus Penelope &quot;Penny&quot; Hegseth. Bhí Brian ina chóitseálaí cispheile d’ardscoileanna ar fud Minnesota sular scoir sé in 2019, agus is cóitseálaí gnó feidhmiúcháin í Penny{{Sfn|LaFraniere|Tate|2024}} a mhúin le Minnesota Excellence in Public Service Series, clár do mhná [[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Poblachtánacha]].{{Sfn|Crowley|2024}} 

Tógadh Hegseth i Forest Lake, Minnesota, {{Sfn|Bolduc|2012}} agus d'fhreastail sé ar [[Forest Lake Area High School]].{{Sfn|McKinney|Kashiwagi|2024}} Agus é 18 bliain d'aois, bhain sé teastas amach mar valedictorian sa bhliain 1999 agus ionduchtú níos déanaí isteach i nDámhachtain na Laoch. D'imir sé d'fhoireann peile na scoile agus ba threoraí na himeartha é.{{Sfn|Sweeney|2024}}

Rinne Hegseth staidéar ar an bpolaitíocht in [[Ollscoil Princeton]], áit ar fhoilsigh sé do ''The Princeton Tory'', nuachtán coimeádach do mhic léinn. Sa bhliain 2003, coimisiúnaíodh é mar oifigeach sa [[Garda Náisiúnta|Gharda Náisiúnta]]. Seoladh é chuig Bá Guantánamo. Imlonnaíodh é go dtí [[an Iaráic]] in 2005. 

D'fhill sé go dtí na S-A in 2006.  D'oibrigh Hegseth le roinnt eagraíochtaí tar éis dó an Iaráic a fhágáil, lena n-áirítear mar stiúrthóir feidhmiúcháin ag ''Vets for Freedom'' agus ''Concerned Veterans for America''.  Cuireadh ina leith go raibh sé ag cúbláil ag an am.

Liostáil sé san arm in 2010//2011 agus d'fhan sé [[an Afganastáin|san Afganastáin]] go dtí 2014. 
[[Íomhá:Pete Hegseth (50764030168).jpg|clé|mion|Léine &quot;Proud American&quot;, 22 Nollaig 2020]]

== Pearsa theilifíse agus polaitíocht ==
Sa bhliain 2014, thosaigh sé ag cur leis an ''Fox News'' mar chomhfhreagraí.  Bhí sé ina chomhairleoir don Uachtarán Donald Trump tar éis dó tacaíocht a thabhairt dá fheachtas i 2016. 

Ó 2017 go 2024, bhí sé ina chomhóstach ar ''Fox &amp; Friends Weekend''. 
[[Íomhá:Pete Hegseth Swearing-In.jpg|clé|mion|searmanas mionnaithe, 25 Eanáir 2025]]
Bhí go leor leabhar scríofa aige le linn 2014-2024, lena n-áirítear ''American Crusade'' (2020) agus ''The War on Warriors'' (2024).

== Ainmniúchán ==
I mí na Samhna 2024, d’ainmnigh an tUachtarán tofa [[Donald Trump]] Hegseth mar rúnaí cosanta. Reáchtáladh éisteacht choiste de chuid Choiste [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|Sheanad na Stát Aontaithe]] um Sheirbhísí Armtha roinnt laethanta sular thosaigh dara seal Trump mar Uachtarán. 

Tharraing an t-ainmniúchán conspóid ollmhór; bhí líomhaintí os a chomhair faoi mhí-iompar gnéasach, míbhainistíocht airgeadais, agus ceisteanna alcóil as ar tháinig a dhaingniú. Dheimhnigh an [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|Seanad]] é, leis an Leas-Uachtarán [[J. D. Vance|JD Vance]] ag caitheamh vóta comhionannais.

== Rúnaí Cosanta ==
I mí an Mhárta 2025, d'iarr Hegseth ar na Hútaithe stop a chur le hionsaithe ar na longa tráchtála' a úsáideann an stráice farraige sin mar aicearra idir an tAigéan Indiach agus Atlantach. Ar an 15 Márta, scaoil fórsaí Mheiriceá diúracáin i dtreo na Hutaithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Leantar le hionsaithe san Éimín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0317/1502477-leantar-le-hionsaithe-san-eimin/|date=2025-03-17|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  

Cúpla lá níos déanaí, i sceitheadh comhrá grúpa rialtais na Stát Aontaithe ar [[Signal (aip)|Signal]], a tharla roimh na hionsaithe, phléigh Hegseth na pleananna. Tugadh &quot;[[Signalgate]]&quot; ar ar an scannal.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/mar/26/new-revelations-us-signal-leak-claims-doubt-yemen|teideal=Signal leak revelations expose US officials’ lies about what was shared|údar=Peter Beaumont|dáta=2025-03-26|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=United States government group chat leak|url=https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_government_group_chat_leak|journal=Wikipedia|date=2025-03-29|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Naisc sheachtracha==
* [https://www.theguardian.com/us-news/2025/mar/26/new-revelations-us-signal-leak-claims-doubt-yemen Signal leak revelations expose US officials’ lies about what was shared]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Hegseth, Peter Brian}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1980]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard]]
[[Catagóir:Cispheileadóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Láithreoirí teilifíse]]
[[Catagóir:Lucht Trump]]
[[Catagóir:Náisiúnaithe]]
[[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>32b0ncgbe97l6ukkrz65bnc2t5hw6ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vision</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123552</id>
    <revision>
      <id>1312056</id>
      <parentid>1300448</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T22:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25320-02</username>
        <id>73770</id>
      </contributor>
      <origin>1312056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="331" sha1="1aq88di9ywd4ns6hzc7gqndhuxbklao" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Carachtar}}

[[Íomhá:New York Comic Con 2015 - The Vision (21916157810).jpg|mion|clé]]
Carachtar de chuid [[Marvel Comics]] is ea an '''Vision'''.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol}}
{{The Vision}}
{{Scarlet Witch}}

[[Catagóir:The Vision]]
[[Catagóir:Carachtair fhicseanúla]]
[[Catagóir:Sárlaochra]]</text>
      <sha1>1aq88di9ywd4ns6hzc7gqndhuxbklao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scarlet Witch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124443</id>
    <revision>
      <id>1312054</id>
      <parentid>1311740</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T22:16:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25320-02</username>
        <id>73770</id>
      </contributor>
      <origin>1312054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2591" sha1="jm36zhj120zehp618f78i8sggw6522c" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Carachtar}}

Carachtar de chuid [[Marvel Comics]] is ea '''Scarlet Witch''' ('''Wanda Django Maximoff''').

== Liosta leabhair ==
* ''[[West Coast Avengers]]''
* ''[[Avengers West Coast]]''
* ''[[Force Works]]''
* ''[[Heroes Reborn]]''
* [[The Vision and the Scarlet Witch (iml. 1)|''The Vision and the Scarlet Witch'' (iml. 1)]]
* [[The Vision and the Scarlet Witch (iml. 2)|''The Vision and the Scarlet Witch'' (iml. 2)]]
* [[Scarlet Witch (iml. 1)|''Scarlet Witch'' (iml. 1)]]
* ''[[Avengers Disassembled]]''
* ''[[House of M]]''
* ''[[Avengers: The Children's Crusade]]''
* ''[[Uncanny Avengers]]''
* ''[[Avengers vs. X-Men]]''
* ''[[AXIS]]''
* [[Scarlet Witch (iml. 2)|''Scarlet Witch'' (iml. 2)]] (''[[Scarlet Witch: Witches' Road|Witches' Road]]'', ''[[Scarlet Witch: World of Witchcraft|World of Witchcraft]]'', agus ''[[Scarlet Witch: The Final Hex|The Final Hex]]'')
* ''[[Secret Empire]]''
* ''[[Dawn of X]]''
* ''[[Strange Academy]]''
* ''[[Empyre]]''
* ''[[Hellfire Gala]]''
* ''[[X-Men: The Trial of Magneto]]''
* [[Scarlet Witch (iml. 3)|''Scarlet Witch'' (iml. 3)]] (''[[Scarlet Witch: The Last Door|The Last Door]]'' agus ''[[Scarlet Witch: Magnum Opus|Magnum Opus]]'')
* ''[[Scarlet Witch &amp; Quicksilver]]''
* [[Scarlet Witch (iml. 4)|''Scarlet Witch'' (iml. 4)]] (''[[Scarlet Witch: Queen of Chaos|Queen of Chaos]]'' agus ''[[Scarlet Witch: Amaranth Rising|Amaranth Rising]]'')
* [[The Vision and the Scarlet Witch (iml. 3)|''The Vision and the Scarlet Witch'' (iml. 3)]]
* [[Sorcerer Supreme (iml. 1)|''Sorcerer Supreme'' (iml. 1)]]
* [[Strange Tales (iml. 6)|''Strange Tales'' (iml. 6)]]
* ''[[Strange Tails Infinity]]''
* ''[[House of Harkness]]''

== Oiriúnuithe ==
* ''[[The Marvel Super Heroes]]''
* ''[[Iron Man: The Animated Series]]''
* ''[[X-Men: The Animated Series]]''
* ''[[Avengers: United They Stand]]''
* ''[[X-Men: Evolution]]''
* ''[[Wolverine and the X-Men]]''
* ''[[The Marvel Super Hero Squad Show]]''
* ''[[Captain America: The Winter Soldier]]''
* ''[[Avengers: Age of Ultron]]''
* ''[[Captain America: Civil War]]''
* ''[[Avengers: Infinity War]]''
* ''[[Avengers: Endgame]]''
* ''[[WandaVision]]''
* ''[[Doctor Strange in the Multiverse of Madness]]''
* ''[[What If…? (sraith teilifíse)|What If…?]]''
* ''[[Marvel Zombies (sraith teilifíse)|Marvel Zombies]]''

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Scarlet Witch}}
{{Avengers}}
{{X-Men}}
{{síol-carachtar}}

[[Catagóir:Scarlet Witch]]
[[Catagóir:Avengers]]
[[Catagóir:X-Men]]
[[Catagóir:Carachtair fhicseanúla]]
[[Catagóir:Sárlaochra]]
[[Catagóir:Sár-na n-olcadóirí]]</text>
      <sha1>jm36zhj120zehp618f78i8sggw6522c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta</title>
    <ns>2</ns>
    <id>124967</id>
    <revision>
      <id>1311982</id>
      <parentid>1311975</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T12:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Feis tighe Chonáin */</comment>
      <origin>1311982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4936" sha1="ozb3myiszpc7401aj68paqog2b6euow" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Feis tighe Chonáin ==
Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre (sleachta) 
Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá
Glas Díge
Giolla an Chuasáin
Giolla na gCroiceann
[[Bodhmall|Bodbmall]]

Fios Fhionn 

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:

* [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96&lt;ref name=isoSources /&gt; ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[British Library]], LS Egerton 106
 
=== Eagráin 
* {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}}
* {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS
* [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=codecs&gt;{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>ozb3myiszpc7401aj68paqog2b6euow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1311985</id>
      <parentid>1311982</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T15:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Feis tighe Chonáin */</comment>
      <origin>1311985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5078" sha1="nppjwwgrzpn9n40u28i5jlre6wrax3k" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Feis tighe Chonáin ==
Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre (sleachta) 
Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá
Glas Díge
Giolla an Chuasáin
Giolla na gCroiceann
clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]])
[[Bodhmall|Bodbmall]]
Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]]

Fios Fhionn 

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:

* [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96&lt;ref name=isoSources /&gt; ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[British Library]], LS Egerton 106
 
=== Eagráin 
* {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}}
* {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS
* [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=codecs&gt;{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>nppjwwgrzpn9n40u28i5jlre6wrax3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1311988</id>
      <parentid>1311985</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T15:44:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Feis tighe Chonáin */</comment>
      <origin>1311988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5410" sha1="5fvexnavztcn0gwqhrgue17ftij6aip" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Feis tighe Chonáin ==
Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre (sleachta) 
Conán 

=== Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá 
Glas Díge
Giolla an Chuasáin
Giolla na gCroiceann
Clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]])
[[Bodhmall|Bodbmall]]
Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]]
Adhnait iníon Dáire an tSí

=== Fios Fhionn 
Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air.  Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:

* [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96&lt;ref name=isoSources /&gt; ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[British Library]], LS Egerton 106
 
=== Eagráin 
* {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}}
* {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS
* [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=codecs&gt;{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>5fvexnavztcn0gwqhrgue17ftij6aip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1311990</id>
      <parentid>1311988</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T15:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1311990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5486" sha1="bdvt1wi3vbphc0msrub44sqokyxkcx6" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]
# [[Oenach indiu luid in rí]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Feis tighe Chonáin ==
Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre (sleachta) 
Conán 

=== Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá 
Glas Díge
Giolla an Chuasáin
Giolla na gCroiceann
Clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]])
[[Bodhmall|Bodbmall]]
Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]]
Adhnait iníon Dáire an tSí

=== Fios Fhionn 
Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air.  Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:

* [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96&lt;ref name=isoSources /&gt; ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[British Library]], LS Egerton 106
 
=== Eagráin 
* {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}}
* {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS
* [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=codecs&gt;{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>bdvt1wi3vbphc0msrub44sqokyxkcx6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312027</id>
      <parentid>1311990</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* indium luid an rí */</comment>
      <origin>1312027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7433" sha1="kfpbktgrciydznf5dxuampsnp0s3leu" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]
# [[Oenach indiu luid in rí]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Feis tighe Chonáin ==
Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre (sleachta) 
Conán 

=== Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá 
Glas Díge
Giolla an Chuasáin
Giolla na gCroiceann
Clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]])
[[Bodhmall|Bodbmall]]
Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]]
Adhnait iníon Dáire an tSí

=== Fios Fhionn 
Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air.  Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:

* [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96&lt;ref name=isoSources /&gt; ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[British Library]], LS Egerton 106
 
=== Eagráin 
* {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}}
* {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS
* [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=codecs&gt;{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== indium luid an rí ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Orguinn ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>kfpbktgrciydznf5dxuampsnp0s3leu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312028</id>
      <parentid>1312027</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oenach indium luid an rí */</comment>
      <origin>1312028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7440" sha1="br9moouhof5dw6k3ql4mhrjmz86bh4k" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]
# [[Oenach indiu luid in rí]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Feis tighe Chonáin ==
Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre (sleachta) 
Conán 

=== Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá 
Glas Díge
Giolla an Chuasáin
Giolla na gCroiceann
Clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]])
[[Bodhmall|Bodbmall]]
Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]]
Adhnait iníon Dáire an tSí

=== Fios Fhionn 
Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air.  Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:

* [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96&lt;ref name=isoSources /&gt; ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[British Library]], LS Egerton 106
 
=== Eagráin 
* {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}}
* {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS
* [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=codecs&gt;{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Oenach indium luid an rí ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Orguinn ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>br9moouhof5dw6k3ql4mhrjmz86bh4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312029</id>
      <parentid>1312028</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill */</comment>
      <origin>1312029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7471" sha1="dc0wloh87ksi1q3vg4wun54yqgvi67x" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]
# [[Oenach indiu luid in rí]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Feis tighe Chonáin ==
Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre (sleachta) 
Conán 

=== Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá 
Glas Díge
Giolla an Chuasáin
Giolla na gCroiceann
Clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]])
[[Bodhmall|Bodbmall]]
Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]]
Adhnait iníon Dáire an tSí

=== Fios Fhionn 
Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air.  Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:

* [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96&lt;ref name=isoSources /&gt; ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[British Library]], LS Egerton 106
 
=== Eagráin 
* {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}}
* {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS
* [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=codecs&gt;{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Oenach indium luid an rí ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>dc0wloh87ksi1q3vg4wun54yqgvi67x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312037</id>
      <parentid>1312029</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oenach indium luid an rí */</comment>
      <origin>1312037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9066" sha1="8p81tn3t011ztquyhbiy8l5egoimtnk" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]
# [[Oenach indiu luid in rí]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Feis tighe Chonáin ==
Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre (sleachta) 
Conán 

=== Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá 
Glas Díge
Giolla an Chuasáin
Giolla na gCroiceann
Clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]])
[[Bodhmall|Bodbmall]]
Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]]
Adhnait iníon Dáire an tSí

=== Fios Fhionn 
Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air.  Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:

* [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96&lt;ref name=isoSources /&gt; ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[British Library]], LS Egerton 106
 
=== Eagráin 
* {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}}
* {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS
* [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=codecs&gt;{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Oenach indium luid an rí ==


Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indium luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''.  Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].&lt;ref name=iso /&gt;  

== Achoimre 


== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;

* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí''
* [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], ]]Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí''

=== Eagráin agus aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location =  | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}}
* {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}}
* {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell &amp; Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS
* ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>8p81tn3t011ztquyhbiy8l5egoimtnk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312041</id>
      <parentid>1312037</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oenach indium luid an rí */</comment>
      <origin>1312041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9066" sha1="h5i524c0b2rg9uahvbdpoojdxg0qscp" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]
# [[Oenach indiu luid in rí]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Feis tighe Chonáin ==
Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre (sleachta) 
Conán 

=== Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá 
Glas Díge
Giolla an Chuasáin
Giolla na gCroiceann
Clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]])
[[Bodhmall|Bodbmall]]
Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]]
Adhnait iníon Dáire an tSí

=== Fios Fhionn 
Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air.  Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:

* [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96&lt;ref name=isoSources /&gt; ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[British Library]], LS Egerton 106
 
=== Eagráin 
* {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}}
* {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS
* [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=codecs&gt;{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Oenach indium luid an rí ==


Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indium luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''.  Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].&lt;ref name=iso /&gt;  

== Achoimre 


== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;

* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí''
* [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí''

=== Eagráin agus aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location =  | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}}
* {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}}
* {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell &amp; Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS
* ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>h5i524c0b2rg9uahvbdpoojdxg0qscp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312042</id>
      <parentid>1312041</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1312042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9225" sha1="tmctl31teqe74q34oxo7o8bzildc9pw" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]
# [[Oenach indiu luid in rí]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Feis tighe Chonáin ==
Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre (sleachta) 
Conán 

=== Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá 
Glas Díge
Giolla an Chuasáin
Giolla na gCroiceann
Clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]])
[[Bodhmall|Bodbmall]]
Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]]
Adhnait iníon Dáire an tSí

=== Fios Fhionn 
Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air.  Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:

* [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96&lt;ref name=isoSources /&gt; ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[British Library]], LS Egerton 106
 
=== Eagráin 
* {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}}
* {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS
* [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=codecs&gt;{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Oenach indium luid an rí ==


Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indium luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''.  Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].&lt;ref name=iso /&gt;  

== Achoimre 


== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;

* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí''
* [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí''

=== Eagráin agus aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location =  | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}}
* {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}}
* {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell &amp; Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS
* ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill ==
Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge'''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>tmctl31teqe74q34oxo7o8bzildc9pw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312046</id>
      <parentid>1312042</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T20:43:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill */</comment>
      <origin>1312046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9945" sha1="1ccaty64vzbeyoaaa9l94yegz6714ev" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]
# [[Oenach indiu luid in rí]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Feis tighe Chonáin ==
Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre (sleachta) 
Conán 

=== Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá 
Glas Díge
Giolla an Chuasáin
Giolla na gCroiceann
Clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]])
[[Bodhmall|Bodbmall]]
Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]]
Adhnait iníon Dáire an tSí

=== Fios Fhionn 
Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air.  Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:

* [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96&lt;ref name=isoSources /&gt; ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[British Library]], LS Egerton 106
 
=== Eagráin 
* {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}}
* {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS
* [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=codecs&gt;{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Oenach indium luid an rí ==


Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indium luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''.  Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].&lt;ref name=iso /&gt;  

== Achoimre 


== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;

* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí''
* [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí''

=== Eagráin agus aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location =  | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}}
* {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}}
* {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell &amp; Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS
* ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill ==


Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge'''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
* {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}}
* {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>1ccaty64vzbeyoaaa9l94yegz6714ev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312047</id>
      <parentid>1312046</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T21:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill */</comment>
      <origin>1312047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10684" sha1="flq42zc57sy9iszfwluc73c004cuh1x" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]
# [[Oenach indiu luid in rí]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Feis tighe Chonáin ==
Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre (sleachta) 
Conán 

=== Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá 
Glas Díge
Giolla an Chuasáin
Giolla na gCroiceann
Clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]])
[[Bodhmall|Bodbmall]]
Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]]
Adhnait iníon Dáire an tSí

=== Fios Fhionn 
Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air.  Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:

* [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96&lt;ref name=isoSources /&gt; ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[British Library]], LS Egerton 106
 
=== Eagráin 
* {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}}
* {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS
* [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=codecs&gt;{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Oenach indium luid an rí ==


Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indium luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''.  Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].&lt;ref name=iso /&gt;  

== Achoimre 


== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;

* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí''
* [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí''

=== Eagráin agus aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location =  | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}}
* {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}}
* {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell &amp; Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS
* ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill ==


Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge'''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx])
* Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx])
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS])

=== Eagráin 
* {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}}
* {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>flq42zc57sy9iszfwluc73c004cuh1x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312048</id>
      <parentid>1312047</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T21:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill */</comment>
      <origin>1312048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10709" sha1="l00k01hu4ntiun3ix8tv8btjhemsgxj" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]
# [[Oenach indiu luid in rí]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Feis tighe Chonáin ==
Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre (sleachta) 
Conán 

=== Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá 
Glas Díge
Giolla an Chuasáin
Giolla na gCroiceann
Clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]])
[[Bodhmall|Bodbmall]]
Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]]
Adhnait iníon Dáire an tSí

=== Fios Fhionn 
Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air.  Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:

* [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96&lt;ref name=isoSources /&gt; ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[British Library]], LS Egerton 106
 
=== Eagráin 
* {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}}
* {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS
* [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=codecs&gt;{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Oenach indium luid an rí ==


Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indium luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''.  Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].&lt;ref name=iso /&gt;  

== Achoimre 


== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;

* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí''
* [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí''

=== Eagráin agus aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location =  | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}}
* {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}}
* {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell &amp; Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS
* ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill ==


Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx])
* Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx])
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS])

=== Eagráin 
* {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}}
* {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>l00k01hu4ntiun3ix8tv8btjhemsgxj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312049</id>
      <parentid>1312048</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T21:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oenach indium luid an rí */</comment>
      <origin>1312049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10725" sha1="0hbenb7edp1gnai8th9wgnns4mfbiko" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]
# [[Oenach indiu luid in rí]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Feis tighe Chonáin ==
Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre (sleachta) 
Conán 

=== Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá 
Glas Díge
Giolla an Chuasáin
Giolla na gCroiceann
Clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]])
[[Bodhmall|Bodbmall]]
Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]]
Adhnait iníon Dáire an tSí

=== Fios Fhionn 
Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air.  Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:

* [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96&lt;ref name=isoSources /&gt; ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[British Library]], LS Egerton 106
 
=== Eagráin 
* {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}}
* {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS
* [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=codecs&gt;{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Oenach indium luid an rí ==


Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indium luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''.  Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].&lt;ref name=iso /&gt;  

== Achoimre 


== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;

* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí''
* [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí''

=== Eagráin agus aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location =  | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}}
* {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}}
* {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell &amp; Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS
* ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:An Fhiannaíocht]]

== Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill ==


Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx])
* Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx])
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS])

=== Eagráin 
* {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}}
* {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>0hbenb7edp1gnai8th9wgnns4mfbiko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tempest Ceol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125873</id>
    <revision>
      <id>1312058</id>
      <parentid>1310807</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T23:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dearbhlapepper</username>
        <id>73833</id>
      </contributor>
      <comment>ive added sources and links</comment>
      <origin>1312058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7267" sha1="jzjx2kub6mkincu4z1s6fzr97xxd645" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

[[Banna ceoil|Comharghrúpa ceoil]] is ea TEMPEST CEOL bunaíodh í  2026 íomhtar [[filíocht]],  agus [[popcheol]] le chéile i bh[[fuaim]] an bhanna ar bhealach úr nach bhfuil a leithéid cloiste le Bhlas Ard mhacha theas ó Blaithin mhic cana mar shampla 'the shores of Loch Ross fiú i m[[Béarla]], agus measctha le sean-nois  

Is grúpa cumhachtach de cheoltóirí traidisiúnta Éireannacha as Ulaidh iad Tempest. Le línéadh spleodrach ina bhfuil Brendan Mulholland, Blaithín Mhic Cana, Aaron O’Hagan agus Luke Ward, tá moladh mór bainte amach ag gach duine acu ina ngairmeacha ceoil féin go dtí seo. Bunaíodh Tempest sa bhliain 2023, agus tá siad á meas cheana féin mar ionadaithe fuinniúla ar cheol agus amhránaíocht thraidisiúnta na hÉireann. Tá ardmholadh faighte ag a gcéad albam ó eisíodh é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tempestceol.com/|teideal=Tempest {{!}} Traditional Irish Music from Ulster|language=en|work=Tempest|dátarochtana=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;  

== Albaim agus amhráin ==

===Albaim TEMPEST tá 10 n-amhráin ann ===

=== Amhráin Tá achan chineál amhrán acu, den chuid is mó ceolmhar, bríomhar agus spraíúil. Cuirfidh an ceol a sheinneann siad laethanta samhraidh i gcuimhne duit. Le meascán d’amhráin Ghaeilge agus Bhéarla, cruthaíonn siad atmaisféar bríomhar croíúil a thaitníonn le gach   saghas éisteora. Bíonn fuinneamh agus spraoi le brath ina gcuid ceoil, idir amhráin thraidisiúnta mhothálacha agus phortanna tapa spleodracha a chuireann daoine ag bualadh bos agus ag damhsa. ===

=== Tá réimse leathan uirlisí le cloisteáil ina gcuid ceoil fosta, agus tugann gach uirlis blas agus fuaim ar leith don ensemble. Cloistear an fhliúit mhilis, an fidil bhríomhar, an bosca ceoil agus uirlisí eile a chuireann doimhneacht agus saibhreas leis an fhuaim. Nuair a thagann na huirlisí agus na guthanna le chéile, cruthaítear ceol cumhachtach mothúchánach a chuireann samhradh, cairdeas agus spiorad na hÉireann i gcuimhne don lucht éisteachta. ===

=== Tá stíl nádúrtha shuaimhneach acu ar an ardán agus is léir an grá agus an paisean atá acu don cheol traidisiúnta. Pé acu ag seinm i bhféile mhór, i dteach tábhairne beag nó i gceolchoirm, bíonn siad i gcónaí ábalta slua a mhealladh agus oíche speisialta a chruthú ===

== Is iad na hamhráin is fearr liom ná ''Poirt Oirialla'' agus ''Dathí’s Dance''. Bíonn fuinneamh ar leith iontu agus tá siad thar a bheith spleodrach le cloisteáil. Tugann ''Poirt Oirialla'' blas láidir de thraidisiún ceoil Oirialla. ==


Is seinnteoir fliúite den chéad scoth é Brendan Mulholland agus tá Craobh an Domhain bainte amach aige. Bíonn sé ag teagasc ranganna sa bhaile agus thar lear araon, agus bíonn sé ag seinm ag gigeanna chomh maith, ar ndóigh. Thosaigh sé ag seinm na fliúite i ndeireadh na n-ochtóidí agus mar sin tá neart taithí aige ina dhiaidh.

Is máthair cúigear clainne í Blaithín Mhic Cana agus is múinteoir í i mbunscoil lán-Ghaeilge. In aon am saor a bhíonn aici, bíonn sí ag canadh. Tá sí thar a bheith paiseanta faoin amhránaíocht ar an sean-nós agus tá mórtas mór aici as a ceantar dúchais i ndeisceart Ard Mhacha. Glacann Blaithín ceachtanna amhránaíochta fosta agus threoraigh sí cuid mhór daoine óga thar na blianta, ag roinnt a grá don cheol leo.

Is é ceoltóir is muinteoir agus déantóir uirlisí ceoil den chéad scoth é Aaron o'Hagan agus é ag speisialú sna píobaí uilleann agus sa fheadóg Mhór thraidisiúnta adhmaid. Rugadh agus togadh i mbéal feirste é , agus ba trína sheanathair , james O'Hagan, a fuair sé chéad aitHne ar ceol traidsíunta i n hEireann, agus d'fhoglaim sé a chéad cúpla nótaí ar an stáinfheadóg agus fauir sé cúpla poirt uaidh thit sé ngrá leis an ceoil le tacíochta ón teaghlach, ba é seo tus cosáin úr saol dó 

Is ceoltóir as Ulaidh é Luke Ward agus tá sé ar dhuine de bhaill an ghrúpa thraidisiúnta Tempest. Seinneann sé an bouzouki agus tugann sé guthanna leis fosta, rud a chuireann bonn láidir rithime agus comhchuibhis faoi cheol an ghrúpa.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tempestceol.com/|teideal=Tempest {{!}} Traditional Irish Music from Ulster|language=en|work=Tempest|dátarochtana=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;

Sula ndeachaigh sé isteach i Tempest, bhí gairm fhada aige cheana féin i gceol traidisiúnta agus i gceol tíre, ag seinm agus ag taisteal ar fud na háite agus ag comhoibriú le ceoltóirí eile sa radharc ceoil Éireannach. Tá taithí mhór aige ar thaifeadadh agus ar eagrú ceoil, agus d’oibrigh sé ar thionscadail éagsúla mar sheinnteoir agus taobh thiar den stáitse sa stiúideo.

I Tempest, tá ról tábhachtach ag Luke i múnlú fuaim an ghrúpa, mar go mbíonn an bouzouki ag stiúradh an rithim agus ag tacú leis na príomhshéiseanna a sheinneann an fliúit, na píobaí agus an fhidil.


== EachtraíCé go bhfuil ardmholadh agus moltaí móra faighte ag albam ''Ceol'' le Tempest ó lucht éisteachta agus ó léirmheastóirí ceoil, níl aon mhórghradaim oifigiúla bainte amach aige go fóill. Tá cáil mhór ar an albam, áfach, mar gheall ar an cheol traidisiúnta fuinniúil agus ar an ardchaighdeán ceoil atá le cloisteáil ann ==

==Gradaim ==


== Féach freisin ==
Tá albam ''Ceol'' le Tempest ar fáil ar £12.00 agus tá sé lán de cheol traidisiúnta fuinniúil agus d’amhráin a léiríonn tallann agus paisean an ghrúpa. Le meascán d’amhráin Ghaeilge agus Bhéarla chomh maith le portanna bríomhara ceolmhar, tugann an t-albam blas fíor d’fhuaim agus de spiorad Uladh don lucht éisteachta.

Tá fuaim shaibhir nádúrtha le cloisteáil ar fud an albaim, leis an fhliúit, an fhidil agus na guthanna ag teacht le chéile go cumhachtach. Cuirfidh na hamhráin agus na foinn laethanta samhraidh, seisiúin cheoil agus atmaisféar croíúil na hÉireann i gcuimhne duit. Is albam iontach é do dhuine ar bith a bhfuil grá aige don cheol traidisiúnta agus don amhránaíocht dhúchais.


== Naisc sheachtracha[https://www.tempestceol.com/ Tempest | Traditional Irish Music from Ulster] ==

== is féidir leat físeáin den ghrúpa ag canadh agus ag seinm a fheiceáil, rud a thugann blaiseadh iontach den fhuinneamh agus den tallann atá acu mar ensemble traidisiúnta. Tá ceol beo, amhráin agus físeáin éagsúla ar fáil ansin a léiríonn stíl agus spiorad an ghrúpa. ==

== Is féidir leat albam Ceol a cheannach ar an suíomh fosta, chomh maith le tuilleadh eolais a fháil faoi na ceolchoirmeacha agus na himeachtaí atá ag teacht suas acu. Tá sonraí faoi dhátaí turais, féilte agus imeachtaí speisialta ar fáil ansin do lucht leanúna atá ag iarraidh Tempest a fheiceáil beo ==


== Tagairtí ==

== Journal of Music ==

== Tempest are a thrilling new force in contemporary traditional music — fearless, cinematic, and crackling with raw energy ==

== Mairéad Ní Mhaonaigh (Altan) ==

== These musicians are all at the top of their game making wonderful music for us all to enjoy ==

== The Irish Echo ==

== Great stuff from Tempest on their first album.  The musicianship and vision is strong and definitely one for the collection ==</text>
      <sha1>jzjx2kub6mkincu4z1s6fzr97xxd645</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Patrick M. Foley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125969</id>
    <revision>
      <id>1312077</id>
      <parentid>1311620</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7617" sha1="sdda5sqs3zuw16oiyw1xohe0n4c2rzz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Staraí, náisiúnaí agus scríbhneoir gan iomrá as Corca Dhuibhne ba ea  '''Patrick M. Foley''' (c. 1864 - 22 Lúnasa 1931). D’fhoilsigh an Ciarraíoch dhá leagan thábhachtacha de stair [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]] agus na m[[Na Blascaodaí|Blascaodaí]] ag tús an fhichiú aois.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtann-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola, clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtann rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Eagarthóir|dáta=2026-05-01|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-01}}&lt;/ref&gt;   Fear fánach ba ea Foley agus adhlacadh é in uaigh na mbochtán in Sallisaw, [[Oklahoma]], i bhfad ó bhaile agus óna mhuintir féin.

[[Íomhá:County Kerry - Caherdorgan Fort - 20130404105952.jpg|clé|mion|220x220px|[[Cathair Deargáin Thuaidh|Cathair Dheargáin]]]]

== Saol ==
Rugadh Foley i g[[Cathair Deargáin Thuaidh|Cathair Dheargáin]], baile fearainn atá ar an taobh ó thuaidh den leithinis sa Leitiriúch — nó taobh thíos den gcnoc, mar a deirtear sa cheantar, agus is é [[Cnoc Bréanainn|Cnoc Bhréanainn]] atá i gceist acu. Ba shiúinéir oilte ab ea é, agus bhí sé aitheanta mar staraí sa cheantar.

Toghadh é ar an gcomhairle áitiúil, Board of Guardians, agus bhí sé pósta agus beirt mhac air. Bhí cáil air freisin de bharr go raibh sé glan in éadan na dí agus, de réir fianaise na ngearrthóga ón leabhar a taispeánadh, bhí stíl scríbhneoireachta aige a bhí inléite agus bláfar.

Sa bhliain 1909, tar éis gur chaill sé a shuíochán ar an gcomhairle sin, bheartaigh sé dul go Meiriceá agus d’imigh sé leis is d’fhan a bhean is a pháistí sa bhaile.  Bhí comhartha ceiste faoi cad ina thaobh gur fhag sé —  fiacha, a mhac féin, a mhac nár chuir sé aon aithne air,; dúirt sé go raibh fiacha tí air;   is dócha, go raibh sé in ísle brí chomh maith nár athcheapadh sé ar Bhórd na gCaomhnóirí, go raibh an t-údarás a bhí tamall aige caillte aige. Tá nótaí agus fianaise ann go raibh sé fós ag plé lena chlann mar a bheifí ag súil agus ag cur airgid abhaile.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/misteir-faoi-dhunmharu-fhir-o-chorca-dhuibhne-in-oklahoma-7028644-May2026/|teideal=Ar dhúnmharaigh an KKK fear ó Chorca Dhuibhne 100 bliain ó shin - clár faisnéise nua ó RTÉ|údar=Concubhar Ó Liatháin|dáta=2026-05-03|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2026-05-03}}&lt;/ref&gt;

=== Meiiceá ===
Thall i Meiriceá bhí sé siúlach scéalach agus cé gur tháinig sé i dtír i Nua Eabhrac agus ansin leaindeáil sé i mBoston tráth go raibh na hÉireannaigh i réim sa cathair sin. Bhí trácht air i [[Fort Worth, Texas|Fort Worth]] i Texas agus áiteanna eile. Níl a fhios againn inniu céard a bhí ar siúl ag Foley go beacht. Bhí tuairimíocht ann go raibh páirt de chineál inteacht ag Foley in obair ghluaiseacht na poblachta. Bhí sé in San Francisco agus Dev ann agus creideadh go raibh aithne aige ar cheannairí céimiúla eile i ngluaiseacht na poblachta a bhí thall an t-am sin.  Bhí dúil ag Foley sa bhiotáilte agus thóg na póilíní é thall as a bheith ólta (ach sheachain Foley an t-ól agus é in Éirinn). 

Le linn a chuid taistil thug sé cuairt ar Mheicsiceo, Cúba, Philadelphia, Easanna Niagara, San Francisco, meániarthar na Stát Aontaithe, Oakland/Alameda County, California, agus na stáit ó dheas. Is in Sallisaw, [[Oklahoma]], i gcroílár na tuaithe ó dheas a chaith sé laethanta deiridh a shaoil, áit ar thug sé cuairt air ach nár fhág sé riamh.
[[Íomhá:Stanley Tubbs Memorial Library, Sallisaw Oklahoma.jpg|clé|mion|220x220px|Sallisaw, Oklahoma]]

=== Dúnmharú ===
Maraíodh Foley ar an 22 Lúnasa 1931, bás mistéireach.  

Is in Sallisaw, Oklahoma, i gcroílár na tuaithe ó dheas a chaith sé laethanta deiridh a shaoil, áit ar thug sé cuairt air ach nár fhág sé riamh.  Níl a fhios céard bá chúis lena dhúnmharú.  De réir ghearrthóg sa Fort Smith Times Record, bhí Foley tar éis dul go dtí an stáisiún póilíní sa chathair sna laethanta sular maraíodh é chun é féin a chur in aithne agus thug sé geallúint nach mbeadh sé ina chúis trioblóide, amhail is go raibh an drochchlú sin air.

B'fhéidir Foley ag plé le smuigleáil alcóil thall agus an [[Cosc ar Alcól sna Stáit Aontaithe|Cosc ar Alcól]] ar siúl sna Stáit ag an am.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Marú agus mistéir i scéal a thosaigh gCorca Dhuibhne agus ar tháinig críoch leis in Oklahoma|url=https://tuairisc.ie/maru-agus-misteir-i-sceal-a-thosaigh-gcorca-dhuibhne-agus-ar-thainig-crioch-leis-in-oklahoma/|work=Tuairisc.ie|dáta=7 Bealtaine 2026|dátarochtana=2026-05-08|language=ga-IE|údar=Pól Ó Muirí}}&lt;/ref&gt;  Bhí an réigiún faoi scáth an fhoréigin a bhain le ré an choisc ar alcóil ag an am, agus inar mhair pearsana ar nós [[Bonnie agus Clyde]] agus [[Pretty Boy Floyd]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/ie/2026/04/30/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtaionn-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola - clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtaíonn rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Emily Burns / RTÉ|dáta=2026-04-30|language=ga-IE|work=RTÉ|dátarochtana=2026-05-03}}&lt;/ref&gt;  

Fuair sé bás brúidiúil ar thaobh sliabh i i dtearmann [[Bundúchasaigh Mheiriceá|bhundhúchasach Mheiriceánach]], idtearmann na [[Seiricíoch|Cherokee]] ,in iargúltacht Oklahoma.  Fuair sé bataráil agus go raibh sé scaoilte faoi dhó. Tuairiscíodh ar phríomhleathanach an Muldrow Sun go bhfuarthas corp Foley ar Badger Lee Hill agus piléar gafa tríd súil amháin is piléar eile ina dhroim. Bhí soinseáil de luach $1.26 ina phóca (ní fhágfadh robálaí an méid sin airgid, dá laghad é, ina dhiaidh).  Agus é ina luí marbh i dteach an adhlacóra, bhris daoine isteach san áit agus rinne siad an teach a chuardach faoi choim. An raibh cáipéisí i seilbh ag Foley a thug léargas ar imeachtaí coiriúla? Ní fhéadfaí a rá ach chuir sé leis an téis go raibh níos mó ar siúl ag Foley an t-am sin ná a bheith ina scríbhneoir fánach.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Cé gur cuireadh in iúl dá ghaolta i mBoston go raibh a chorp le bailiú, níor tháinig siad chun é a bhailiú — seans gur turas róthada a bhí ann. Cuireadh in uaigh na mbochtán é i reilig i [[Fort Smith, Arkansas|Fort Smith]], Arkansas. Níl aon chloch ar a uaigh ná feartlaoi. Tá a ainm luaite ar uaigh a bhean chéile sa bhaile i gCnoc Mhelleray ar a fód dúchais i b[[Port Láirge]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Foilseacháin ==
Tá a chuid scríbhinní, scéalta eachtraíochta agus an drochbhás a fuair sé caillte le cuimhne na seacht sinsear.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* ''The Ancient and Present State of the Skelligs'' (1903) 
* ''History of the County Kerry: Corkaguiny'' (1907)
* ''Irish Historical Allusions, Curious Customs and Superstitions'' (Oakland, 1916)

== Féach freisin ==

* [[Cosc ar Alcól sna Stáit Aontaithe]]
* Seiricíoch

== Naisc sheachtracha ==

* Rian na Fola, clár faisnéise le Dara Ó Cinnéide ar RTÉ in 2026

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Foley, Patrick M. }}
[[Catagóir:Staraithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Corca Dhuibhne]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1864]]
[[Catagóir:Básanna i 1931]]
[[Catagóir:Dúnmharuithe]]
[[Catagóir:Siúinéirí]]
[[Catagóir:Stair Oklahoma]]</text>
      <sha1>sdda5sqs3zuw16oiyw1xohe0n4c2rzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Breandán Mac Giolla Choille</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126056</id>
    <revision>
      <id>1311983</id>
      <parentid>1311934</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T13:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1311983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9636" sha1="8slvrbrsecec2cngik57qgvo3gxg2gp" xml:space="preserve">̺{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba chartlannaí, [[staraí]] agus [[Eagarthóir téacs|eagarthóir]], athbheochanóir é '''Breandán Mac Giolla Choille''' (29 Meitheamh 1920 – 14 Deireadh Fómhair 2006). Bhí sé ina Choimeádaí ar Pháipéir Stáit agus ina Leas-Choimeádaí ar Chartlann Phoiblí na hÉireann. Bhí ról lárnach aige i mbunú Chartlann Náisiúnta na hÉireann agus i dtabhairt isteach riail na 30 bliain maidir le scaoileadh taifead rialtais.

==Óige agus oideachɑis==
In [[Ard Mhic Nasca]], [[Contae an Dúin|Co. an Dúin]], a rugadh é ar 29 Meitheamh 1920. Charles Woodman agus Annie Lang ab ainm dá thuismitheoirí. Fuair sé a chuid oideachais ar scoil ag na [[Bráithre Críostaí]], Coláiste Mhuire, Sráid na Beairice i gCeantar na bhFál, [[Béal Feirste]]. Ina dhiaidh sin, d’fhreastail sé ar [[Ollscoil na Gaillimhe|Choláiste na hOllscoile, Gaillimh]]; Béarla, Gaeilge agus stair na hábhair a bhí aige i gcóir an BA (1942), [[an tSean-Ghaeilge]] agus [[an Mheán-Ghaeilge]] na hábhair a bhí aige dá chéim mháistir.

Le linn a chuid ama san ollscoil, bhí sé ina Reachtaire ar an gCumann Éigse agus Seanchais sa Choláiste agus ina bhall den [[An Comhchaidreamh|Chomhchaidreamh]], gluaiseacht ar chaith sé tamall ina Leas-Uachtarán uirthi (1943-44) agus tamall ina rúnaí (Comhar, Feabhra 1946).Idir 1943 agus 1985 scríobhadh sé ailt agus léirmheasanna go rialta in [[Comhar]]; ceann díobh ‘Taifid phoiblí, 1789-1972’, Samhain 1972.

==Gairmréim chartlainne==
Ó 1943 go ndeachaigh sé ar a phinsean bhí sé ag gabháil don chartlannaíocht. Luath go maith ina shaol oibre bhí sé i gceannas ar Oifig na Státpháipéar i g[[Caisleán Bhaile Átha Cliath]] agus ar Oifig na dTaifead Poiblí sna [[Na Ceithre Cúirteanna|Ceithre Cúirteanna]]. Ba iad seisean agus  an chéad bheirt chéimithe staire a fostaíodh ann, rud a chuir tús le hathrú suntasach ar institiúid a raibh faillí agus easpa maoinithe tagtha uirthi, go háirithe i ndiaidh do go leor dá cartlann a bheith scriosta le linn bhuamáil na gCeithre Cúirteanna ag tús Chogadh Cathartha na hÉireann sa bhliain 1922.

Sa bhliain 1956, tugadh ardú céime dó go dtí na róil chomhcheangailte mar Choimeádaí ar Pháipéir Stáit agus mar Leas-Choimeádaí ar Chartlann Phoiblí. Ar feadh na gceithre bliana déag a bhí ann ina dhiaidh sin, bhí sé lonnaithe den chuid is mó in Oifig na Státpháipéar; Chaisleán Bhaile Átha Cliath. Chaith sé a chuid iarrachtaí le go mbeadh rochtain ag an bpobal ar na páipéir stáit seo, agus mhaolaigh sé srianta ar an rochtain agus an nóta-thógáil le linn na 1960idí.

==Mórghníomhartha==
Bhí Mac Giolla Choille ina thacóir díograiseach ar reachtaíocht chartlainne nua-aimseartha. Mhol sé, agus ba é ba bhun le, an chéad aistriú de chomhaid comh-aireachta go coimeáid chartlainne: aistríodh comhaid na [[An Chéad Dáil|Chéad Dála]] (1919–1922) chuig Oifig na Státpháipéar i réimeas an Taoisigh [[Seán Ó Loingsigh|Sheáin Uí Loingsigh]]. Bhí príomh-characht aige freisin i riail na &quot;30 bliain&quot; a mholadh agus a chur i bhfeidhm maidir le rochtain phoibli ar chomhaid comh-aireachta.

Bhí lámh cheannasach aige i ndréachtú An tAcht um Chartlann Náisiúnta, 1986, trína cónascadh Cartlann Phoiblí na hÉireann agus Oifig na Státpháipéar le Cartlann Náisiúnta na hÉireann a bhunú. Agus é ag tabhairt isteach an bille i Seanad Éireann, chuir an Taoiseach  [[Garret Fitzgerald|Gearóid Mac Gearailt]] a &quot;''bhuíochas ar leith agus buíochas an Tí''&quot; in iúl do Mhac Giolla Choille, ag rá go raibh sé &quot;''tar éis an t-ualach a bhaineann le cartlann a chothabháil a iompar sna cúinsí ba dheacra agus go leor den bhunchloch a leagan chun an Bille a chur ar bun agus bunú na Cartlainne Náisiúnta nua''&quot;.

In ainneoin a chuid rath, níor éirigh leis go hiomlán foirgneamh sainchuspóireach a fháil do chartlann náisiúnta, dúshlán a fanfaidh tar éis dó dul ar scor.

==Saol déanach==
Tar éis dó dul ar pinsean chaith sé tamall ag obair i nDún Mhuire, teach léinn agus taighde na bhFroinsiasach i g[[Cill Iníon Léinín]], mar a raibh páipéir [[Seán Mac Eoin|an Ghinearáil Seán Mac Eoin]] (1893-1973) agus páipéir Éamon de Valera á gclárú aige. Sa réamhrá le Dún Muire, Killiney, 1945-95, 1995 deir an t-eagarthóir Benignus Millett OFM: ‘''Here we recall with gratitude the excellent work of Breandán Mac Giolla Choille, who sorted and catalogued all the Mac Eoin papers and a substantial part of the de Valera papers, so that they could be consulted by historians. The Franciscan Order has complete confidence in the expertise of Mr Mac Giolla Choille. The cataloguing of the de Valera papers was discontinued for one reason only, lack of funds''.’

==Saol acadúil agus foilseacháin==
Bhí meas mór air mar staraí. Liostaíonn  N dR. Éamonn Ó hÓgáin saothar leis a luaitear mar chomhartha ar a scoláireacht:''Intelligence notes 1913-16: preserved in the State Paper Office, 1966''; ''Transportation. Ireland-Australia'' 1798-1848. ''State papers presented by Breandán Mac Giolla Choille, Keeper of State Papers''; ''‘Fenian Documents in the State Paper Office''’ (Irish Historical Studies); ''‘Mourning the Martyrs: a Study of the demonstration in Limerick'' 8.12.1867’ (North Munster Antiquarian Journal); ''Books of Survey and Distribution, Iml. III. County of Galway.''

Fear cráifeach ba ea é. Bhí sé ina bhall de Chuallacht Mhuire gan Smál agus chuireadh eagar ar a n-iris Geamhar. ‘Ón iris sin a tháinig an comhlacht FÁS [Foilseacháin Ábhair Spioradálta] chun cinn agus ba é Breandán agus Art Ó Riain agus Micheál Ó Conchubhair a chuir bonn daingean faoin gcomhlacht nua ...’ (Ó hÓgáin). In ‘An Mhuintir s’againne’ dúirt sé gurbh í an eagarthóireacht a rogha caithimh aimsire agus go raibh eagar curtha aige ar shraith de théacsleabhair mheánscoile. I measc na leabhar ar chuir sé eagar orthu bhí Stair na hEorpa, 1955-58, dhá imleabhar, leis an Ollamh John A. Murphy agus Gaelscrínte san Eoraip, 1986 le Tomás Ó Fiaich. Bhí sé ina bhall de [[Bhord na Leabhar Gaeilge.]] Bhí Fraincis, Gearmáinis agus Iodáilis aige agus chomh deireanach le 2005 bhí Gàidhlic á foghlaim aige i mBarra.

==Gníomhaíochas teanga agus cultúir==
Bhí an-díograis aige don Ghaeilge; bhí sé ina bhall den Údarás um Leabhair Ghaeilge (Bord na Leabhar Gaeilge) agus ina rialta ag scríobh don iris liteartha Comhar. Bhí sé féin agus a bhean chéile, Éilís Ní Dhonnchú, lán-ghníomhach san iarracht an Ghaeilge a chur chun cinn i gCluain Dolcáin, agus thóg siad a gclann mhac agus iníonacha le Gaeilge.

Bhí sé ina bhall bunaitheach de Foilseacháin Ábhar Spioradálta (FÁS), comhlacht a bhí dírithe ar leabhair spioradálta a fhoilsiú i nGaeilge. D'eagraigh sé an tréimhseachán Geamhar freisin agus bhí sé ina stiúrthóir ar an gcomhlacht foilsitheoireachta. I measc na leabhar a chuir sé in eagar tá Stair na hEorpa (dhá imleabhar) leis an Ollamh John A. Murphy agus Gaelscrínte san Eoraip le Cairdinéal Tomás Ó Fiaich.

==Saol pearsanta agus bás==
Bhí Breandán Mac Giolla Choille pósta le hÉilís &quot;Betty&quot; Ní Dhonnchú (a fuair bás in 2016). Bhí beirt mhac agus triúr iníonacha orthu. Is é Cathal Mac Coille, craoltóir suntasach RTÉ, duine dá mhic.

Bhí sé ildánach ó thaobh teangacha de – labhair sé Fraincis, Gearmáinis agus Iodáilis. Chomh déanach le 2005, bhí sé ar Oileán Bharra ag staidéar na Gàidhlig.

D’éag sé i stát New Jersey, áit a raibh sé ag staidéar ar stair a mhuintire sna Stáit, 14 Deireadh Fómhair 2006.
==Saothar roghnaithe==
(eag.) *Intelligence Notes, 1913-16, Preserved in the State Paper Office* (Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair, 1966)

(eag.) *Transportation. Ireland-Australia 1798-1848. State papers*

(eag.) Books of Survey and Distribution, Iml. III. County of Galway

&quot;Fenian Documents in the State Paper Office&quot;, Irish Historical Studies

&quot;Mourning the Martyrs: a Study of the demonstration in Limerick 8.12.1867&quot;, North Munster Antiquarian Journal


==Naisc sheachtrachɑ==
*  [https://www.rte.ie/archives/2026/0213/1558341-access-to-state-papers/ Tugann an Taoiseach Liam Mac Cosgair páipéir rialtais agus comh-aireachta do Bhreandán MacGiolla Choille, Coimeádaí na Státpháipéar i gCaisleán Bhaile Átha Cliath.]
* [https://www.irishtimes.com/news/archivist-who-effected-first-transfer-of-cabinet-files-to-state-care-1.1022109 Archivist who effected first transfer of cabinet files to State care]
* [https://www.jstor.org/stable/20519924 Obituary: Breandán Mac Giolla Choille (1920-2006)]
* [https://www.rte.ie/news/2006/1017/81497-macgiollacoilleb/ Death of former State archivist]
* [https://www.cambridge.org/core/journals/irish-historical-studies/article/abs/intelligence-notes-191316-preserved-in-the-state-paper-offici-edited-by-breandan-mac-giolla-choille-pp-xl-310-dublin-stationery-office-1966-55s-readers-and-men-of-the-easter-rising-dublin-1916-edited-by-f-x-martin-pp-xii-276-london-methuen-1967-35s-the-years-of-the-great-test-edited-by-francis-macmanus-pp-183-cork-mercier-press-1967-10s/45891669E66BD7F2387A89C665E1544D Intelligence notes 1913–16, preserved in the State Paper Offici. Edited by Breandán Mac Giolla Choille.]

==Creidiúint ==
Ba mhaith liom creidiúint chuí a thabhairt do; Breathnach, Diarmuid &amp; Ní Mhurchú, Máire, ‘Ó Droighneáin, Micheál (1889–1964)’, in ainm.ie: An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge [faighte ar an 6ú bEALTAINE 2026].</text>
      <sha1>8slvrbrsecec2cngik57qgvo3gxg2gp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John A. Murphy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126064</id>
    <revision>
      <id>1311986</id>
      <timestamp>2026-05-07T15:24:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:de:Special:Redirect/revision/265763087|John A. Murphy]]&quot;</comment>
      <origin>1311986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5574" sha1="t9a6xpxbl7g062bslhnkjw8c6jsb27f" xml:space="preserve">Bhí '''John Augustin Murphy''' (rugadh [[17 Eanáir]] [[1927]] i [[Maigh Chromtha]], [[Contae Chorcaí]], Éire ; d'éag [[28 Feabhra]] [[2022]] i g Contae Chorcaí ) ina pholaiteoir [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannach]] agus ina sheanadóir i [[Seanad Éireann]], teach uachtarach Pharlaimint na hÉireann ( [[An tOireachtas|Oireachtas]] ).

Tar éis dó scoláireacht a bhuachan ó ''Chomhairle Contae Chorcaí'' i 1945, rinne sé staidéar ar stair i [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|gColáiste na hOllscoile, Corcaigh]], agus bhain sé céim chéadonóracha amach sa bhliain 1948 agus an chéad áit sa Stair agus sa Laidin araon. 

Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Chumann Staire an Choláiste ina bhliain dheiridh ollscoile.

Rinne sé MA i gCorcaigh sula ndeachaigh sé i mbun poist mhúinteoireachta ag  Seimineár Deoise Fhearann Phiarais i gcathair Chorcaí. 

Tar éis aon bhliain déag i bhFhearann Phiarais (1949 -1960), rinneadh léachtóir cúnta de i  gColáiste na hOllscoile, Corcaigh agus i 1971 ina ollamh lánaimseartha le stair, post a bhí aige go dtí 1990. Bhí a leabhar ceannródaíoch, ''*Ireland in the Twentieth Century*'', a foilsíodh i 1975, ar cheann de na chéad suirbhéanna ar stair chomhaimseartha na hÉireann.[

Toghadh Murphy chuig an Seanad mar iarrthóir neamhspleách i 1977, ag déanamh ionadaíochta ar thoghlach ''[[Ollscoil na hÉireann|Ollscoil Náisiúnta na hÉireann]]'' . Choinnigh sé a shuíochán i dtoghcháin 1981 agus 1982. Chaill sé a shuíochán i dtoghcháin 1983 ach ghnóthaigh sé ar ais é i 1987 agus ansin chosain sé arís é i 1989. Níor sheas sé san toghchán arís ina dhiaidh sin. 

Mar sheanadóir, tugadh suntas dó as an abhcóideacht a rinne sé ar an iolrachas polaitiúil agus cultúrtha. Roimhe sin, ba thacadóir don '''Scéim Mháthar agus Linbh le''' Noël Browne. Tugadh faoi deara freisin gur léirmheastóir géar ar Shinn Féin agus ar Arm Poblachtach Sealadach na hÉireann é Murphy, sóisialaí a raibh baint aige go minic le Páirtí na nOibrithe  agus Páirtí an Lucht Oibre, go dtí an pointe gur minic a luadh Murphy mar &quot;Fhrith - Phoblachtánach. &quot;  Cé gur thacaigh sé le hathaontú na hÉireann sna 1960idí ar dtús, , agus ag agóid i gcoinne tabhairt isteach imtheorannú na bpríosúnach Poblachtach i 1971,  chomh maith le hAcht Cumhachtaí Práinne 1976, faoi na 1980idí bhí seasamh Murphy aistrithe go dtí an tuairim nach raibh “an cheist náisiúnta” timpeall Thuaisceart Éireann mórán níos mó ná aighneas teorann. Shéan Murphy an IRA Sealadach mar &quot;&quot;armed Hibernianism&quot; a bhí &quot;unworthy&quot; den téarma &quot;Republicans &quot;, agus mhúscail sé fearg i measc ghluaiseacht an IRA shealadach nuair a cháin sé go poiblí stailc ocrais 1981. Sa bhliain 1982, thug Murphy óráid ag Béal na mBláth chun comóradh 60 bliain bhás Mhichíl Uí Choileáin a chomóradh, agus d'fhógair sé  nach raibh athaontú na hÉireann &quot;...worth the shedding of a single drop of blood&quot;. Sna 1990idí cháin Murphy John Hume as a bheith toilteanach dul i muinín Gerry Adams agus é ag iarraidh deireadh a chur leis na Trioblóidí go síochánta.

follas a dhéanamh do Gerry Adams agus é ag iarraidh deireadh a chur leis na Trioblóidí go síochánta .[ 8]Deirtear go raibh claonadh sóisialach ag Murphy, ach bhí sé ina cháinteoir ar [[Sinn Féin|Shinn Féin]] agus ar [[An tIRA Sealadach|Arm Sealadach Poblachtach na hÉireann]] chomh maith. Chuir sé é féin i láthair mar aindiachaí i gcoinne na hEaglaise Caitlicí, thacaigh sé le léirscaoileadh dlíthe ginmhillte, ach bhí sé i gcoinne pósadh comhghnéis.


Aindiachaí agus neamhchreidmheach ab ea Murphy, agus cháin sé ról chléir na hEaglaise Caitlicí i bpolaitíocht na hÉireann, agus chuir sé i gcoinne a dtionchair ar An tAcht Sláinte (Beartú Muiríne), 1979 (a bhain le díol frithghiniúna in Éirinn) agus ar reifreann an Cholscartha 1986.(.i. an Deichiú Leasú ar an mBunreacht). In ainneoin a chlaonta forásacha roimhe sin, ar an 13 Bealtaine 2015, roimh an reifreann ar chomhionannas pósta in Éirinn, scríobh sé chuig The Irish Times, ag cur síos ar an leasú bunreachtúil atá beartaithe chun pósadh comhghnéis a cheadú mar &quot;grotesque nonsense&quot;.

Fuair ​​Murphy bás i gCorcaigh ar an 28 Feabhra 2022, ag aois 95.[11] Ba pheileadóir Gaelach a athair Thade, a d’imir ar fhoireann chontae Chorcaí.

== Saothar foilsithe ==

* John A. Murphy: Justin MacCarthy, Lord Mountcashel, Commander of the First Irish Brigade in France. Cork University Press, Cork 1959 (englisch, google.com). 
* John A. Murphy: Ireland in the Twentieth Century. Gill and Macmillan, Dublin 1975, &lt;nowiki&gt;ISBN 0-7171-0568-7&lt;/nowiki&gt; (englisch). 
* John A. Murphy, J. P. O'Carroll (Hrsg.), ''De Valera and his times'', Cork University Press, 1983. ISBN 0-902561-44-8. (englisch)
* John A. Murphy: The College : A history of Queen's/University College Cork, 1845–1995. Cork University Press, Cork 1995, &lt;nowiki&gt;ISBN 1-85918-056-6&lt;/nowiki&gt; (englisch). 
* John A. Murphy: Cuimhne dhá laoch : MacCurtain and MacSwiney. Cork Public Museum, 1995, Cork 1995, &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-898168-13-3&lt;/nowiki&gt; (englisch). 

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.oireachtas.ie/en/members/member/John-A-Murphy.S.1980-04-16/ Iontráil ar shuíomh gréasáin an Oireachtas]

== Tagairtí ==
&lt;references /&gt;
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Básanna in 2022]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1927]]
[[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]]
[[Catagóir:Seanadóirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>t9a6xpxbl7g062bslhnkjw8c6jsb27f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1311987</id>
      <parentid>1311986</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T15:33:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <origin>1311987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5580" sha1="8c31832ps9k5hm4l6hlelgpmuqe1sa1" xml:space="preserve">̺{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Bhí '''John Augustin Murphy''' (rugadh [[17 Eanáir]] [[1927]] i [[Maigh Chromtha]], [[Contae Chorcaí]], Éire ; d'éag [[28 Feabhra]] [[2022]] i gContae Chorcaí ) ina pholaiteoir [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannach]] agus ina sheanadóir i [[Seanad Éireann]], teach uachtarach Pharlaimint na hÉireann ( [[An tOireachtas|Oireachtas]] ).

Tar éis dó scoláireacht a bhuachan ó [[Comhairle Contae Chorcaí|Chomhairle Contae Chorcaí]] i 1945, rinne sé staidéar ar stair i [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|gColáiste na hOllscoile, Corcaigh]], agus bhain sé céim chéadonóracha amach sa bhliain 1948 agus an chéad áit sa Stair agus sa Laidin araon. 

Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Chumann Staire an Choláiste ina bhliain dheiridh ollscoile.

Rinne sé MA i gCorcaigh sula ndeachaigh sé i mbun poist mhúinteoireachta ag  Seimineár Deoise Fhearann Phiarais i gcathair Chorcaí. 

Tar éis aon bhliain déag i bhFhearann Phiarais (1949 -1960), rinneadh léachtóir cúnta de i  gColáiste na hOllscoile, Corcaigh agus i 1971 ina ollamh lánaimseartha le stair, post a bhí aige go dtí 1990. Bhí a leabhar ceannródaíoch, ''*Ireland in the Twentieth Century*'', a foilsíodh i 1975, ar cheann de na chéad suirbhéanna ar stair chomhaimseartha na hÉireann.[

Toghadh Murphy chuig an Seanad mar iarrthóir neamhspleách i 1977, ag déanamh ionadaíochta ar thoghlach ''[[Ollscoil na hÉireann|Ollscoil Náisiúnta na hÉireann]]'' . Choinnigh sé a shuíochán i dtoghcháin 1981 agus 1982. Chaill sé a shuíochán i dtoghcháin 1983 ach ghnóthaigh sé ar ais é i 1987 agus ansin chosain sé arís é i 1989. Níor sheas sé san toghchán arís ina dhiaidh sin. 

Mar sheanadóir, tugadh suntas dó as an abhcóideacht a rinne sé ar an iolrachas polaitiúil agus cultúrtha. Roimhe sin, ba thacadóir don Scéim Mháthar agus Linbh le [[Noel Browne]] é. Tugadh faoi deara freisin gur léirmheastóir géar ar Shinn Féin agus ar Arm Poblachtach Sealadach na hÉireann é Murphy, sóisialaí a raibh baint aige go minic le Páirtí na nOibrithe  agus Páirtí an Lucht Oibre, go dtí an pointe gur minic a luadh Murphy mar &quot;Fhrith-Phoblachtánach.&quot;  Cé gur thacaigh sé le hathaontú na hÉireann sna 1960idí ar dtús, , agus ag agóid i gcoinne tabhairt isteach imtheorannú na bpríosúnach Poblachtach i 1971,  chomh maith le hAcht Cumhachtaí Práinne 1976, faoi na 1980idí bhí seasamh Murphy aistrithe go dtí an tuairim nach raibh “an cheist náisiúnta” timpeall Thuaisceart Éireann mórán níos mó ná aighneas teorann. Shéan Murphy an IRA Sealadach mar &quot;&quot;armed Hibernianism&quot; a bhí &quot;unworthy&quot; den téarma &quot;Republicans &quot;, agus mhúscail sé fearg i measc ghluaiseacht an IRA shealadach nuair a cháin sé go poiblí stailc ocrais 1981. Sa bhliain 1982, thug Murphy óráid ag Béal na mBláth chun comóradh 60 bliain bhás Mhichíl Uí Choileáin a chomóradh, agus d'fhógair sé  nach raibh athaontú na hÉireann &quot;...worth the shedding of a single drop of blood&quot;. Sna 1990idí cháin Murphy John Hume as a bheith toilteanach dul i muinín Gerry Adams agus é ag iarraidh deireadh a chur leis na Trioblóidí go síochánta.

follas a dhéanamh do Gerry Adams agus é ag iarraidh deireadh a chur leis na Trioblóidí go síochánta .[ 8]Deirtear go raibh claonadh sóisialach ag Murphy, ach bhí sé ina cháinteoir ar [[Sinn Féin|Shinn Féin]] agus ar [[An tIRA Sealadach|an tIRA Sealadach]] chomh maith. Chuir sé é féin i láthair mar aindiachaí i gcoinne na hEaglaise Caitlicí, thacaigh sé le léirscaoileadh dlíthe ginmhillte, ach bhí sé i gcoinne pósadh comhghnéis.


Aindiachaí agus neamhchreidmheach ab ea Murphy, agus cháin sé ról chléir na hEaglaise Caitlicí i bpolaitíocht na hÉireann, agus chuir sé i gcoinne a dtionchair ar An tAcht Sláinte (Beartú Muiríne), 1979 (a bhain le díol frithghiniúna in Éirinn) agus ar reifreann an Cholscartha 1986(.i. an Deichiú Leasú ar an mBunreacht). In ainneoin a chlaonta forásacha roimhe sin, ar an 13 Bealtaine 2015, roimh an reifreann ar chomhionannas pósta in Éirinn, scríobh sé chuig The Irish Times, ag cur síos ar an leasú bunreachtúil atá beartaithe chun pósadh comhghnéis a cheadú mar &quot;grotesque nonsense&quot;.

Fuair ​​Murphy bás i gCorcaigh ar an 28 Feabhra 2022, ag aois 95. Ba pheileadóir Gaelach a athair Thade, a d’imir ar fhoireann chontae Chorcaí.

== Saothar foilsithe ==

* John A. Murphy: Justin MacCarthy, Lord Mountcashel, Commander of the First Irish Brigade in France. Cork University Press, Cork 1959 (englisch, google.com). 
* John A. Murphy: Ireland in the Twentieth Century. Gill and Macmillan, Dublin 1975, ISBN 0-7171-0568-7(englisch). 
* John A. Murphy, J. P. O'Carroll (Hrsg.), ''De Valera and his times'', Cork University Press, 1983. ISBN 0-902561-44-8. (englisch)
* John A. Murphy: The College : A history of Queen's/University College Cork, 1845–1995. Cork University Press, Cork 1995, &lt;nowiki&gt;ISBN 1-85918-056-6&lt;/nowiki&gt; (englisch). 
* John A. Murphy: Cuimhne dhá laoch : MacCurtain and MacSwiney. Cork Public Museum, 1995, Cork 1995, &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-898168-13-3&lt;/nowiki&gt; (englisch). 

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.oireachtas.ie/en/members/member/John-A-Murphy.S.1980-04-16/ Iontráil ar shuíomh gréasáin an Oireachtas]

== Tagairtí ==
&lt;references /&gt;
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Básanna in 2022]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1927]]
[[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]]
[[Catagóir:Seanadóirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>8c31832ps9k5hm4l6hlelgpmuqe1sa1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1311991</id>
      <parentid>1311987</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:09:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1311991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8484" sha1="2hq0jtlr64ycohhgsuchafwyb78svx5" xml:space="preserve">̺{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Bhí '''John Augustin Murphy''' (rugadh [[17 Eanáir]] [[1927]] i [[Maigh Chromtha]], [[Contae Chorcaí]], Éire ; d'éag [[28 Feabhra]] [[2022]] i gContae Chorcaí ) ina Staraí Éireannach agus ina sheanadóir i [[Seanad Éireann]], teach uachtarach Pharlaimint na hÉireann ( [[An tOireachtas|Oireachtas]] ).

==Beathaisnéis==
Rugadh Murphy i [[Maigh Chromtha]], [[Contae Chorcaí]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irishexaminer.com/lifestyle/features/this-much-i-know-john-a-murphy-183249.html|title=This Much I Know]|work=[[Irish Examiner]]|date=11 February 2012|access-date=5 November 2016}}&lt;/ref&gt; agus tá sé ráite aige go raibh sé an-tugtha don léitheoireacht mar bhuachaill. Bhuaigh sé scoláireacht de chuid Chomhairle Contae Chorcaí i 1945, chun staidéar a dhéanamh ar an stair i [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|gColáiste na hOllscoile, Corcaigh]], agus bhain sé céim chéadonóracha amach amach i 1948 agus an chéad áit sa Stair agus sa Laidin araon. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Chumann Staire an Choláiste ina bhliain dheiridh ollscoile.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Doherty |first=Gabriel |date=20 March 2022 |title=John A Murphy: One of Ireland's foremost public intellectuals |url=https://www.irishexaminer.com/news/spotlight/arid-40831934.html |access-date=1 January 2025 |website=The Irish Examiner}}&lt;/ref&gt; Rinne sé MA i gCorcaigh sula ndeachaigh sé i mbun poist mhúinteoireachta ag an seimineár [[Deoise Chorcaí agus Rois|deoise]] ''St Finbarr's College,''Fearann Phiara i gCathair Chorcaí.

Tar éis aon bhliain déag i bhFhearann Phiarais (1949 -1960), rinneadh léachtóir cúnta de i  gColáiste na hOllscoile, Corcaigh agus i 1971 ina ollamh lánaimseartha le Stair, post a bhí aige go dtí 1990. Bhí a leabhar ceannródaíoch, ''*Ireland in the Twentieth Century*'', a foilsíodh i 1975, ar cheann de na chéad suirbhéanna ar stair chomhaimseartha na hÉireann.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.corkuniversitypress.com/John-A-Murphy-p/9781859183922.htm|title=Essays in Honour of John A Murphy|work=[[Cork University Press]]|access-date=6 November 2016|archive-date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107011536/http://www.corkuniversitypress.com/John-A-Murphy-p/9781859183922.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Toghadh Murphy chuig an Seanad mar iarrthóir neamhspleách i 1977, ag déanamh ionadaíochta ar thoghlach ''[[Ollscoil na hÉireann|Ollscoil Náisiúnta na hÉireann]]''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/John-A-Murphy.S.1980-04-16/|title=John A. Murphy |work=Oireachtas Members Database |access-date=3 February 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.corkuniversitypress.com/John-A-Murphy-p/9781859183922.htm|title=History and the Public Sphere: Essays in Honour of John A Murphy|work=[[Cork University Press]]|date=2005|access-date=6 November 2016|archive-date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107011536/http://www.corkuniversitypress.com/John-A-Murphy-p/9781859183922.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; . Choinnigh sé a shuíochán i dtoghcháin 1981 agus 1982. Chaill sé a shuíochán i dtoghcháin 1983 ach ghnóthaigh sé ar ais é i 1987 agus ansin chosain sé arís é i 1989. Níor sheas sé san toghchán arís ina dhiaidh sin. Mar sheanadóir, tugadh suntas dó as an abhcóideacht a rinne sé ar an iolrachas polaitiúil agus cultúrtha. Roimhe sin, ba thacadóir don Scéim Mháthar agus Linbh le [[Noel Browne]] é..&lt;ref name=&quot;guy&quot; /&gt; Tugadh faoi deara freisin gur léirmheastóir géar ar Shinn Féin agus ar Arm Poblachtach Sealadach na hÉireann é Murphy, sóisialaí a raibh baint aige go minic le Páirtí na nOibrithe  agus Páirtí an Lucht Oibre,&lt;ref name=&quot;Irish Times obituary&quot;&gt;{{cite news |last= |first= |date=5 March 2022 |title=John A Murphy obituary: Eminent historian and thorn in side of republicans |url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/people/john-a-murphy-obituary-eminent-historian-and-thorn-in-side-of-republicans-1.4817648 |work=[[Irish Times]] |location= |access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;  go dtí an pointe gur minic a luadh Murphy mar &quot;Fhrith-Phoblachtánach.&quot;&lt;ref name=&quot;Irish Times obituary&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Doherty 2022&quot;&gt;{{cite news |last=Doherty |first=Gabriel |date=20 March 2022 |title=John A Murphy: One of Ireland's foremost public intellectuals |url=https://www.irishexaminer.com/news/spotlight/arid-40831934.html |work=[[Irish Examiner]] |location=[[Cork City]] |access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;   Cé gur thacaigh sé le hathaontú na hÉireann sna 1960idí ar dtús, agus ag agóid i gcoinne tabhairt isteach imtheorannú na bpríosúnach Poblachtach i 1971,  chomh maith le hAcht Cumhachtaí Práinne 1976, faoi na 1980idí bhí seasamh Murphy aistrithe go dtí an tuairim nach raibh “an cheist náisiúnta” timpeall Thuaisceart Éireann mórán níos mó ná aighneas teorann. Shéan Murphy [[An tIRA Sealadach|an IRA Sealadach]] mar &quot;''armed Hibernianism''&quot; a bhí &quot;unworthy&quot; den téarma &quot;''Republicans'' &quot;, agus mhúscail sé fearg i measc ghluaiseacht an tIRA Shealadach nuair a cháin sé go poiblí [[Stailc ocrais 1981|stailc ocrais 1981]]. Sa bhliain 1982, thug Murphy óráid ag Béal na mBláth chun comóradh 60 bliain bhás Mhichíl Uí Choileáin a chomóradh, agus d'fhógair sé  nach raibh athaontú na hÉireann &quot;...''worth the shedding of a single drop of blood''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |last=John |first=Dolan |date=5 March 2022 |title=A tribute to John A: A truly great Corkman |url=https://www.echolive.ie/corkviews/arid-40820862.html |work= |location= |access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;  Sna 1990idí cháin Murphy John Hume as a bheith toilteanach dul i muinín Gerry Adams agus é ag iarraidh deireadh a chur leis na Trioblóidí go síochánta.

Aindiachaí agus neamhchreidmheach ab ea Murphy, agus cháin sé ról chléir na h[[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglaise Caitlicí]] i bpolaitíocht na hÉireann, agus chuir sé i gcoinne a dtionchair ar 'An tAcht Sláinte (Beartú Muiríne), 1979' (a bhain le díol [[Breithrialú|frithghiniúna]] in Éirinn) agus ar reifreann an [[Colscaradh|Cholscartha]] 1986(.i. an Deichiú Leasú ar an mBunreacht).&lt;ref name=&quot;Doherty 2022&quot;/&gt;  In ainneoin a chlaonta forásacha roimhe sin, ar an 13 Bealtaine 2015, roimh an reifreann ar chomhionannas pósta in Éirinn, scríobh sé chuig [[The Irish Times]], ag cur síos ar an leasú bunreachtúil atá beartaithe chun pósadh comhghnéis a cheadú mar &quot;''grotesque nonsense''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.irishtimes.com/opinion/letters/marriage-referendum-1.2209712|newspaper=[[The Irish Times]]|title=Marriage referendum|date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Doherty 2022&quot;/&gt;

Fuair Murphy bás i gCorcaigh ar an 28 Feabhra 2022, ag aois 95.&lt;ref name=&quot;obituary&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/historian-and-former-senator-john-a-murphy-dies-aged-95-1.4814516|title=Historian and former senator John A Murphy dies aged 95|newspaper=[[The Irish Times]] |date=28 February 2022}}&lt;/ref&gt; Ba [[Peil Ghaelach|pheileadóir Gaelach]] a athair Thade, a d’imir ar fhoireann chontae Chorcaí.

== Saothar foilsithe ==
*{{cite book |last1=Murphy |first1=John A. |title=Justin MacCarthy, Lord Mountcashel, Commander of the First Irish Brigade in France |date=1959 |publisher=Cork University Press |location=Cork |isbn=0-7171-0568-7 |url=https://books.google.com/books?id=hDVIAAAAMAAJ}}
*{{Cite book |last=Murphy |first=John A. |title=Ireland in the Twentieth Century |year=1975 |publisher=Gill and Macmillan |location=Dublin |isbn=0-7171-0568-7 }}
*Murphy, John A.; O'Carroll, J. P. (eds), ''De Valera and his times'', Cork University Press, 1983. {{ISBN|0-7171-0568-7}}
*{{Cite book |last=Murphy |first=John A. |title=The College : A history of Queen's/University College Cork, 1845-1995 |year=1995 |publisher=Cork University Press |location=Cork |isbn=1-85918-056-6 }}
*{{Cite book |last=Murphy |first=John A. |title=Cuimhne dhá laoch : MacCurtain and MacSwiney |year=1995 |publisher=Cork Public Museum, 1995 |location=Cork |isbn=978-1-898168-13-3}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.oireachtas.ie/en/members/member/John-A-Murphy.S.1980-04-16/ Iontráil ar shuíomh gréasáin an Oireachtas]

== Tagairtí ==
&lt;references /&gt;
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Básanna in 2022]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1927]]
[[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]]
[[Catagóir:Seanadóirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>2hq0jtlr64ycohhgsuchafwyb78svx5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312040</id>
      <parentid>1311991</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1312040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8896" sha1="t1p7l0c0k75aejz5dubq796zp6wd1pt" xml:space="preserve">̺{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Bhí '''John Augustin Murphy''' (rugadh [[17 Eanáir]] [[1927]] i [[Maigh Chromtha]], [[Contae Chorcaí]], Éire ; d'éag [[28 Feabhra]] [[2022]] i gContae Chorcaí ) ina Staraí Éireannach agus ina sheanadóir i [[Seanad Éireann]], teach uachtarach Pharlaimint na hÉireann ( [[An tOireachtas|Oireachtas]] ).

==Beathaisnéis==
Rugadh Murphy i [[Maigh Chromtha]], [[Contae Chorcaí]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irishexaminer.com/lifestyle/features/this-much-i-know-john-a-murphy-183249.html|title=This Much I Know]|work=[[Irish Examiner]]|date=11 February 2012|access-date=5 November 2016}}&lt;/ref&gt; agus tá sé ráite aige go raibh sé an-tugtha don léitheoireacht mar bhuachaill. Bhuaigh sé scoláireacht de chuid Chomhairle Contae Chorcaí i 1945, chun staidéar a dhéanamh ar an stair i [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|gColáiste na hOllscoile, Corcaigh]], agus bhain sé céim chéadonóracha amach amach i 1948 agus an chéad áit sa Stair agus sa Laidin araon. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Chumann Staire an Choláiste ina bhliain dheiridh ollscoile.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Doherty |first=Gabriel |date=20 March 2022 |title=John A Murphy: One of Ireland's foremost public intellectuals |url=https://www.irishexaminer.com/news/spotlight/arid-40831934.html |access-date=1 January 2025 |website=The Irish Examiner}}&lt;/ref&gt; Rinne sé MA i gCorcaigh sula ndeachaigh sé i mbun poist mhúinteoireachta ag an seimineár [[Deoise Chorcaí agus Rois|deoise]] ''St Finbarr's College,''Fearann Phiara i gCathair Chorcaí.

Tar éis aon bhliain déag i bhFhearann Phiarais (1949 -1960), rinneadh léachtóir cúnta de i  gColáiste na hOllscoile, Corcaigh agus i 1971 ina ollamh lánaimseartha le Stair, post a bhí aige go dtí 1990. Bhí a leabhar ceannródaíoch, ''*Ireland in the Twentieth Century*'', a foilsíodh i 1975, ar cheann de na chéad suirbhéanna ar stair chomhaimseartha na hÉireann.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.corkuniversitypress.com/John-A-Murphy-p/9781859183922.htm|title=Essays in Honour of John A Murphy|work=[[Cork University Press]]|access-date=6 November 2016|archive-date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107011536/http://www.corkuniversitypress.com/John-A-Murphy-p/9781859183922.htm|url-status=dead|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=7 Bealtaine 2026|archivedate=7 Samhain 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161107011536/http://www.corkuniversitypress.com/John-A-Murphy-p/9781859183922.htm}}&lt;/ref&gt;

Toghadh Murphy chuig an Seanad mar iarrthóir neamhspleách i 1977, ag déanamh ionadaíochta ar thoghlach ''[[Ollscoil na hÉireann|Ollscoil Náisiúnta na hÉireann]]''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/John-A-Murphy.S.1980-04-16/|title=John A. Murphy |work=Oireachtas Members Database |access-date=3 February 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.corkuniversitypress.com/John-A-Murphy-p/9781859183922.htm|title=History and the Public Sphere: Essays in Honour of John A Murphy|work=[[Cork University Press]]|date=2005|access-date=6 November 2016|archive-date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107011536/http://www.corkuniversitypress.com/John-A-Murphy-p/9781859183922.htm|url-status=dead|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=7 Bealtaine 2026|archivedate=7 Samhain 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161107011536/http://www.corkuniversitypress.com/John-A-Murphy-p/9781859183922.htm}}&lt;/ref&gt; . Choinnigh sé a shuíochán i dtoghcháin 1981 agus 1982. Chaill sé a shuíochán i dtoghcháin 1983 ach ghnóthaigh sé ar ais é i 1987 agus ansin chosain sé arís é i 1989. Níor sheas sé san toghchán arís ina dhiaidh sin. Mar sheanadóir, tugadh suntas dó as an abhcóideacht a rinne sé ar an iolrachas polaitiúil agus cultúrtha. Roimhe sin, ba thacadóir don Scéim Mháthar agus Linbh le [[Noel Browne]] é..&lt;ref name=&quot;guy&quot; /&gt; Tugadh faoi deara freisin gur léirmheastóir géar ar Shinn Féin agus ar Arm Poblachtach Sealadach na hÉireann é Murphy, sóisialaí a raibh baint aige go minic le Páirtí na nOibrithe  agus Páirtí an Lucht Oibre,&lt;ref name=&quot;Irish Times obituary&quot;&gt;{{cite news |last= |first= |date=5 March 2022 |title=John A Murphy obituary: Eminent historian and thorn in side of republicans |url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/people/john-a-murphy-obituary-eminent-historian-and-thorn-in-side-of-republicans-1.4817648 |work=[[Irish Times]] |location= |access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;  go dtí an pointe gur minic a luadh Murphy mar &quot;Fhrith-Phoblachtánach.&quot;&lt;ref name=&quot;Irish Times obituary&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Doherty 2022&quot;&gt;{{cite news |last=Doherty |first=Gabriel |date=20 March 2022 |title=John A Murphy: One of Ireland's foremost public intellectuals |url=https://www.irishexaminer.com/news/spotlight/arid-40831934.html |work=[[Irish Examiner]] |location=[[Cork City]] |access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;   Cé gur thacaigh sé le hathaontú na hÉireann sna 1960idí ar dtús, agus ag agóid i gcoinne tabhairt isteach imtheorannú na bpríosúnach Poblachtach i 1971,  chomh maith le hAcht Cumhachtaí Práinne 1976, faoi na 1980idí bhí seasamh Murphy aistrithe go dtí an tuairim nach raibh “an cheist náisiúnta” timpeall Thuaisceart Éireann mórán níos mó ná aighneas teorann. Shéan Murphy [[An tIRA Sealadach|an IRA Sealadach]] mar &quot;''armed Hibernianism''&quot; a bhí &quot;unworthy&quot; den téarma &quot;''Republicans'' &quot;, agus mhúscail sé fearg i measc ghluaiseacht an tIRA Shealadach nuair a cháin sé go poiblí [[Stailc ocrais 1981|stailc ocrais 1981]]. Sa bhliain 1982, thug Murphy óráid ag Béal na mBláth chun comóradh 60 bliain bhás Mhichíl Uí Choileáin a chomóradh, agus d'fhógair sé  nach raibh athaontú na hÉireann &quot;...''worth the shedding of a single drop of blood''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |last=John |first=Dolan |date=5 March 2022 |title=A tribute to John A: A truly great Corkman |url=https://www.echolive.ie/corkviews/arid-40820862.html |work= |location= |access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;  Sna 1990idí cháin Murphy John Hume as a bheith toilteanach dul i muinín Gerry Adams agus é ag iarraidh deireadh a chur leis na Trioblóidí go síochánta.

Aindiachaí agus neamhchreidmheach ab ea Murphy, agus cháin sé ról chléir na h[[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglaise Caitlicí]] i bpolaitíocht na hÉireann, agus chuir sé i gcoinne a dtionchair ar 'An tAcht Sláinte (Beartú Muiríne), 1979' (a bhain le díol [[Breithrialú|frithghiniúna]] in Éirinn) agus ar reifreann an [[Colscaradh|Cholscartha]] 1986(.i. an Deichiú Leasú ar an mBunreacht).&lt;ref name=&quot;Doherty 2022&quot;/&gt;  In ainneoin a chlaonta forásacha roimhe sin, ar an 13 Bealtaine 2015, roimh an reifreann ar chomhionannas pósta in Éirinn, scríobh sé chuig [[The Irish Times]], ag cur síos ar an leasú bunreachtúil atá beartaithe chun pósadh comhghnéis a cheadú mar &quot;''grotesque nonsense''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.irishtimes.com/opinion/letters/marriage-referendum-1.2209712|newspaper=[[The Irish Times]]|title=Marriage referendum|date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Doherty 2022&quot;/&gt;

Fuair Murphy bás i gCorcaigh ar an 28 Feabhra 2022, ag aois 95.&lt;ref name=&quot;obituary&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/historian-and-former-senator-john-a-murphy-dies-aged-95-1.4814516|title=Historian and former senator John A Murphy dies aged 95|newspaper=[[The Irish Times]] |date=28 February 2022}}&lt;/ref&gt; Ba [[Peil Ghaelach|pheileadóir Gaelach]] a athair Thade, a d’imir ar fhoireann chontae Chorcaí.

== Saothar foilsithe ==
*{{cite book |last1=Murphy |first1=John A. |title=Justin MacCarthy, Lord Mountcashel, Commander of the First Irish Brigade in France |date=1959 |publisher=Cork University Press |location=Cork |isbn=0-7171-0568-7 |url=https://books.google.com/books?id=hDVIAAAAMAAJ}}
*{{Cite book |last=Murphy |first=John A. |title=Ireland in the Twentieth Century |year=1975 |publisher=Gill and Macmillan |location=Dublin |isbn=0-7171-0568-7 }}
*Murphy, John A.; O'Carroll, J. P. (eds), ''De Valera and his times'', Cork University Press, 1983. {{ISBN|0-7171-0568-7}}
*{{Cite book |last=Murphy |first=John A. |title=The College : A history of Queen's/University College Cork, 1845-1995 |year=1995 |publisher=Cork University Press |location=Cork |isbn=1-85918-056-6 }}
*{{Cite book |last=Murphy |first=John A. |title=Cuimhne dhá laoch : MacCurtain and MacSwiney |year=1995 |publisher=Cork Public Museum, 1995 |location=Cork |isbn=978-1-898168-13-3}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.oireachtas.ie/en/members/member/John-A-Murphy.S.1980-04-16/ Iontráil ar shuíomh gréasáin an Oireachtas]

== Tagairtí ==
&lt;references /&gt;
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Básanna in 2022]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1927]]
[[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]]
[[Catagóir:Seanadóirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>t1p7l0c0k75aejz5dubq796zp6wd1pt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scarlet Witch: World of Witchcraft</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126065</id>
    <revision>
      <id>1312044</id>
      <timestamp>2026-05-07T19:16:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25320-02</username>
        <id>73770</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}}  Sraith leabhar grinn is ea '''''Scarlet Witch: World of Witchcraft''''' (''Cailleach Scarlóideach: Domhan na Draíochta''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar dara stua scéil [[Scarlet Witch (iml. 2)|''Scarlet Witch'' (iml. 2)]], bunaithe ar an carachtair [[Scarlet Witch|Wanda Maximoff / Scarlet Witch]] agus [[Quicksilver (carachtar)|Pietro Maximoff / Quicksilver]], scríofa ag [[James Robinson]], agus tarraing...'</comment>
      <origin>1312044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3509" sha1="qekfahetytv2bbhty8emntx47klrgil" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Sraith leabhar grinn is ea '''''Scarlet Witch: World of Witchcraft''''' (''Cailleach Scarlóideach: Domhan na Draíochta''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar dara stua scéil [[Scarlet Witch (iml. 2)|''Scarlet Witch'' (iml. 2)]], bunaithe ar an carachtair [[Scarlet Witch|Wanda Maximoff / Scarlet Witch]] agus [[Quicksilver (carachtar)|Pietro Maximoff / Quicksilver]], scríofa ag [[James Robinson]], agus tarraingthe ag [[Joelle Jones]], [[Tula Lotay]], [[Marguerite Sauvage]], [[Annie Wu]], agus [[David Aja]]. Foilsíodh an tsraith ó 4 Bealtaine go dtí 14 Meán Fómhair, [[2016]] thar cúig eagrán (ag cur ''[[Civil War II]]'' chun cinn), agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.themaskedmedic.com/p/comic-book-review-scarlet-witch-world|title=Comic Book Review – ''Scarlet Witch: World of Witchcraft''|author=The Masked Medic|date=22 Nollaig 2023|website=TheMaskedMedic|access-date=22 Nollaig 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://theslingsandarrows.com/scarlet-witch-world-of-witchcraft|title=Review – ''Scarlet Witch: World of Witchcraft''|last=Plowright|first=Frank|date=19 Eanáir 2017|website=Slings &amp; Arrows|access-date=19 Eanáir 2017}}&lt;/ref&gt; Lean ''[[Scarlet Witch: The Last Hex]]'' é.

==Eagráin bailithe==
===Eisiúintí===
{| Class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí
|-
| #6 || &quot;Paris, Je T'Aime&quot; || 4 Bealtaine, [[2016]] || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 2) #6|url=https://www.marvel.com/comics/issue/57102/scarlet_witch_2015_6|date=4 Bealtaine 2016|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #7 || &quot;Enter the Wu&quot; || 22 Meitheamh, 2016 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 2) #7|url=https://www.marvel.com/comics/issue/57103/scarlet_witch_2015_7|date=22 Meitheamh 2016|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #8 || &quot;A Day in the Life of Wanda Maximoff!&quot; || 6 Iúil, 2016 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 2) #8|url=https://www.marvel.com/comics/issue/57104/scarlet_witch_2015_8|date=6 Iúil 2016|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #9 || &quot;[[Civil War II]]&quot; (tie-in) || 10 Lúnasa, 2016 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 2) #9|url=https://www.marvel.com/comics/issue/57105/scarlet_witch_2015_9|date=10 Lúnasa 2016|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #10 || &quot;The Murder of the Aoi Master&quot; || 14 Meán Fómhair, 2016 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 2) #10|url=https://www.marvel.com/comics/issue/57106/scarlet_witch_2015_10|date=14 Meán Fómhair 2016|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|}

===Bailiúchán===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; width=&quot;100%&quot;
! width=&quot;35%&quot; | Teideal
! width=&quot;25%&quot; | Ábhar bailithe
! width=&quot;15%&quot; | Dáta foilsithe
! width=&quot;25%&quot; | ISBN
|-
| '''''Scarlet Witch: World of Witchcraft'''''
| ''Scarlet Witch'' (iml. 2) #6–10
| 19 Eanáir, [[2017]]
| {{ISBNT|978-0-7851-9683-9}}
|}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.marvel.com/comics/collection/57098/scarlet_witch_vol_2_world_of_witchcraft_trade_paperback ''Scarlet Witch: World of Witchcraft''] ag ''[[Marvel.com]]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Scarlet Witch}}
{{Quicksilver}}
{{Civil War II}}

[[Catagóir:Scarlet Witch]]
[[Catagóir:Quicksilver]]
[[Catagóir:Civil War II]]</text>
      <sha1>qekfahetytv2bbhty8emntx47klrgil</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312050</id>
      <parentid>1312044</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T21:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25320-02</username>
        <id>73770</id>
      </contributor>
      <origin>1312050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3510" sha1="tp9jbfr4zamsuxcl5zobk002mvr1t8s" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Sraith leabhar grinn is ea '''''Scarlet Witch: World of Witchcraft''''' (''Cailleach Scarlóideach: Domhan na Draíochta''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar dara stua scéil [[Scarlet Witch (iml. 2)|''Scarlet Witch'' (iml. 2)]], bunaithe ar an carachtair [[Scarlet Witch|Wanda Maximoff / Scarlet Witch]] agus [[Quicksilver (carachtar)|Pietro Maximoff / Quicksilver]], scríofa ag [[James Robinson]], agus tarraingthe ag [[Joelle Jones]], [[Tula Lotay]], [[Marguerite Sauvage]], [[Annie Wu]], agus [[David Aja]]. Foilsíodh an tsraith ó 4 Bealtaine go dtí 14 Meán Fómhair, [[2016]] thar cúig eagrán (ag cur ''[[Civil War II]]'' chun cinn), agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.themaskedmedic.com/p/comic-book-review-scarlet-witch-world|title=Comic Book Review – ''Scarlet Witch: World of Witchcraft''|author=The Masked Medic|date=22 Nollaig 2023|website=TheMaskedMedic|access-date=22 Nollaig 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://theslingsandarrows.com/scarlet-witch-world-of-witchcraft|title=Review – ''Scarlet Witch: World of Witchcraft''|last=Plowright|first=Frank|date=19 Eanáir 2017|website=Slings &amp; Arrows|access-date=19 Eanáir 2017}}&lt;/ref&gt; Lean ''[[Scarlet Witch: The Final Hex]]'' é.

==Eagráin bailithe==
===Eisiúintí===
{| Class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí
|-
| #6 || &quot;Paris, Je T'Aime&quot; || 4 Bealtaine, [[2016]] || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 2) #6|url=https://www.marvel.com/comics/issue/57102/scarlet_witch_2015_6|date=4 Bealtaine 2016|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #7 || &quot;Enter the Wu&quot; || 22 Meitheamh, 2016 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 2) #7|url=https://www.marvel.com/comics/issue/57103/scarlet_witch_2015_7|date=22 Meitheamh 2016|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #8 || &quot;A Day in the Life of Wanda Maximoff!&quot; || 6 Iúil, 2016 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 2) #8|url=https://www.marvel.com/comics/issue/57104/scarlet_witch_2015_8|date=6 Iúil 2016|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #9 || &quot;[[Civil War II]]&quot; (tie-in) || 10 Lúnasa, 2016 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 2) #9|url=https://www.marvel.com/comics/issue/57105/scarlet_witch_2015_9|date=10 Lúnasa 2016|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #10 || &quot;The Murder of the Aoi Master&quot; || 14 Meán Fómhair, 2016 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 2) #10|url=https://www.marvel.com/comics/issue/57106/scarlet_witch_2015_10|date=14 Meán Fómhair 2016|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|}

===Bailiúchán===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; width=&quot;100%&quot;
! width=&quot;35%&quot; | Teideal
! width=&quot;25%&quot; | Ábhar bailithe
! width=&quot;15%&quot; | Dáta foilsithe
! width=&quot;25%&quot; | ISBN
|-
| '''''Scarlet Witch: World of Witchcraft'''''
| ''Scarlet Witch'' (iml. 2) #6–10
| 19 Eanáir, [[2017]]
| {{ISBNT|978-0-7851-9683-9}}
|}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.marvel.com/comics/collection/57098/scarlet_witch_vol_2_world_of_witchcraft_trade_paperback ''Scarlet Witch: World of Witchcraft''] ag ''[[Marvel.com]]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Scarlet Witch}}
{{Quicksilver}}
{{Civil War II}}

[[Catagóir:Scarlet Witch]]
[[Catagóir:Quicksilver]]
[[Catagóir:Civil War II]]</text>
      <sha1>tp9jbfr4zamsuxcl5zobk002mvr1t8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scarlet Witch: The Final Hex</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126066</id>
    <revision>
      <id>1312052</id>
      <timestamp>2026-05-07T22:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25320-02</username>
        <id>73770</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}}  Sraith leabhar grinn is ea '''''Scarlet Witch: The Final Hex''''' (''Cailleach Scarlóideach: An Heics Deiridh''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar thríú stua scéil [[Scarlet Witch (iml. 2)|''Scarlet Witch'' (iml. 2)]], bunaithe ar an carachtair [[Scarlet Witch|Wanda Maximoff / Scarlet Witch]] agus [[Agatha Harkness]], scríofa ag [[James Robinson]], agus tarraingthe ag [[Shawn Crystal]], [[Leila Del Duca]],...'</comment>
      <origin>1312052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3507" sha1="2hsji17x3ij7wbwl52kvoqz92sr9om9" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Sraith leabhar grinn is ea '''''Scarlet Witch: The Final Hex''''' (''Cailleach Scarlóideach: An Heics Deiridh''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar thríú stua scéil [[Scarlet Witch (iml. 2)|''Scarlet Witch'' (iml. 2)]], bunaithe ar an carachtair [[Scarlet Witch|Wanda Maximoff / Scarlet Witch]] agus [[Agatha Harkness]], scríofa ag [[James Robinson]], agus tarraingthe ag [[Shawn Crystal]], [[Leila Del Duca]], [[Jonathan Marks]], [[Annapaola Martello]], [[Vanesa Del Rey]], agus [[David Aja]]. Foilsíodh an tsraith ó 5 Deireadh Fómhair, [[2016]] go dtí 22 Feabhra, [[2017]] thar cúig eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://theslingsandarrows.com/scarlet-witch-the-final-hex|title=Review – ''Scarlet Witch: The Final Hex''|last=Verhoven|first=Karl|date=2 Bealtaine 2017|website=Slings &amp; Arrows|access-date=2 Bealtaine 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://andria-kennedy.com/2022/05/18/review-of-scarlet-witch-the-final-hex|title=Read or Die: Review of ''Scarlet Witch'' Vol. 3: ''The Final Hex''|last=Kennedy|first=Andria|date=18 Bealtaine 2022|website=AndriaKennedy|access-date=18 Bealtaine 2022}}&lt;/ref&gt; Lean ''[[Scarlet Witch: The Last Door]]'' é.

==Eagráin bailithe==
===Eisiúintí===
{| Class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí
|-
| #11 || &quot;The Scarlet Witch Travels to Serbia!&quot; || 5 Deireadh Fómhair, [[2016]] || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 2) #11|url=https://www.marvel.com/comics/issue/57107/scarlet_witch_2015_11|date=5 Deireadh Fómhair 2016|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #12 || &quot;Unravelling the Tangled Web of the Past!&quot; || 2 Samhain, 2016 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 2) #12|url=https://www.marvel.com/comics/issue/57108/scarlet_witch_2015_12|date=2 Samhain 2016|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #13 || &quot;Return to the Witches' Road!&quot; || 7 Nollaig, 2016 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 2) #13|url=https://www.marvel.com/comics/issue/60028/scarlet_witch_2015_13|date=7 Nollaig 2016|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #14 || &quot;A Race Against Time to Save Witches Everywhere!&quot; || 4 Eanáir, [[2017]] || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 2) #14|url=https://www.marvel.com/comics/issue/60029/scarlet_witch_2015_14|date=4 Eanáir 2017|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #15 || &quot;Witchcraft is Safe! But What Does That Mean for Wanda?&quot; || 22 Feabhra, 2017 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Scarlet Witch'' (iml. 2) #15|url=https://www.marvel.com/comics/issue/60138/scarlet_witch_2015_15|date=22 Feabhra 2017|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|}

===Bailiúchán===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; width=&quot;100%&quot;
! width=&quot;25%&quot; | Teideal
! width=&quot;30%&quot; | Ábhar bailithe
! width=&quot;20%&quot; | Dáta foilsithe
! width=&quot;25%&quot; | ISBN
|-
| '''''Scarlet Witch: The Final Hex'''''
| ''Scarlet Witch'' (iml. 2) #11–15 agus ''Uncanny Avengers Annual'' #1
| 2 Bealtaine, [[2017]]
| {{ISBNT|978-1-3029-0266-7}}
|}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.marvel.com/comics/collection/60027/scarlet_witch_vol_3_the_final_hex_trade_paperback ''Scarlet Witch: The Final Hex''] ag ''[[Marvel.com]]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Scarlet Witch}}

[[Catagóir:Scarlet Witch]]</text>
      <sha1>2hsji17x3ij7wbwl52kvoqz92sr9om9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teimpléad:Scarlet Witch</title>
    <ns>10</ns>
    <id>126067</id>
    <revision>
      <id>1312053</id>
      <timestamp>2026-05-07T22:14:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25320-02</username>
        <id>73770</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Navbox | name   = Scarlet Witch | title  = ''[[Scarlet Witch]]'' | state  = {{{state|autocollapse}}}  | group1 = Carachtair | list1  = [[Scarlet Witch]] • [[Quicksilver (carachtar)|Quicksilver]] • [[The Vision]] • [[Wiccan (carachtar)|Wiccan]] • [[Speed (carachtar)|Speed]] • [[Agatha Harkness]] • [[Doctor Doom]] • [[Magneto (carachtar)|Magneto]] • [[Doctor Strange]]  | group2 = Leabhair ghrinn | list2  = ''[[West Coast Avengers]]'' • ''Avenge...'</comment>
      <origin>1312053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3018" sha1="pd8n497gx1rh9c6edhpjwrb4mf3dqvo" xml:space="preserve">{{Navbox
| name   = Scarlet Witch
| title  = ''[[Scarlet Witch]]''
| state  = {{{state|autocollapse}}}

| group1 = Carachtair
| list1  = [[Scarlet Witch]] • [[Quicksilver (carachtar)|Quicksilver]] • [[The Vision]] • [[Wiccan (carachtar)|Wiccan]] • [[Speed (carachtar)|Speed]] • [[Agatha Harkness]] • [[Doctor Doom]] • [[Magneto (carachtar)|Magneto]] • [[Doctor Strange]]

| group2 = Leabhair ghrinn
| list2  = ''[[West Coast Avengers]]'' • ''[[Avengers West Coast]]'' • ''[[Force Works]]'' • ''[[Heroes Reborn]]'' • [[The Vision and the Scarlet Witch (iml. 1)|''The Vision and the Scarlet Witch'' (iml. 1)]] • [[The Vision and the Scarlet Witch (iml. 2)|''The Vision and the Scarlet Witch'' (iml. 2)]] • [[Scarlet Witch (iml. 1)|''Scarlet Witch'' (iml. 1)]] • ''[[Avengers Disassembled]]'' • ''[[House of M]]'' • ''[[Avengers: The Children's Crusade]]'' • ''[[Uncanny Avengers]]'' • ''[[Avengers vs. X-Men]]'' • ''[[AXIS]]'' • [[Scarlet Witch (iml. 2)|''Scarlet Witch'' (iml. 2)]] (''[[Scarlet Witch: Witches' Road|Witches' Road]]'' • ''[[Scarlet Witch: World of Witchcraft|World of Witchcraft]]'' • ''[[Scarlet Witch: The Final Hex|The Final Hex]]'') • ''[[Secret Empire]]'' • ''[[Dawn of X]]'' • ''[[Strange Academy]]'' • ''[[Empyre]]'' • ''[[Hellfire Gala]]'' • ''[[X-Men: The Trial of Magneto]]'' • [[Scarlet Witch (iml. 3)|''Scarlet Witch'' (iml. 3)]] (''[[Scarlet Witch: The Last Door|The Last Door]]'' • ''[[Scarlet Witch: Magnum Opus|Magnum Opus]]'') • ''[[Scarlet Witch &amp; Quicksilver]]'' • [[Scarlet Witch (iml. 4)|''Scarlet Witch'' (iml. 4)]] (''[[Scarlet Witch: Queen of Chaos|Queen of Chaos]]'' • ''[[Scarlet Witch: Amaranth Rising|Amaranth Rising]]'') • [[The Vision and the Scarlet Witch (iml. 3)|''The Vision and the Scarlet Witch'' (iml. 3)]] • [[Sorcerer Supreme (iml. 1)|''Sorcerer Supreme'' (iml. 1)]] • [[Strange Tales (iml. 6)|''Strange Tales'' (iml. 6)]] • ''[[Strange Tails Infinity]]'' • ''[[House of Harkness]]''

| group3 = Oiriúnuithe
| list3  = ''[[The Marvel Super Heroes]]'' (1966) • ''[[Iron Man: The Animated Series]]'' (1994–1996) • ''[[X-Men: The Animated Series]]'' (1996) • ''[[Avengers: United They Stand]]'' (1999–2000) • ''[[X-Men: Evolution]]'' (2001–2003) • ''[[Wolverine and the X-Men]]'' (2009) • ''[[The Super Hero Squad Show]]'' (2009–2011) • ''[[Captain America: The Winter Soldier]]'' (2014) • ''[[Avengers: Age of Ultron]]'' (2015) • ''[[Captain America: Civil War]]'' (2016) • ''[[Avengers: Infinity War]]'' (2018) • ''[[Avengers: Endgame]]'' (2019) • ''[[WandaVision]]'' (2021) • ''[[Doctor Strange in the Multiverse of Madness]]'' (2022) • ''[[What If…? (sraith teilifíse)|What If…?]]'' (2021–2024) • ''[[Marvel Zombies (sraith teilifíse)|Marvel Zombies]]'' (2025 i láthair)

| below  =   [[Book:Scarlet Witch|Leabhar]] • [[:Catagóir:Scarlet Witch|Catagóir]] 

}}&lt;noinclude&gt;
[[Catagóir:Scarlet Witch|*]][[Catagóir:Navbox]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pd8n497gx1rh9c6edhpjwrb4mf3dqvo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312055</id>
      <parentid>1312053</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T22:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25320-02</username>
        <id>73770</id>
      </contributor>
      <origin>1312055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3025" sha1="i1wdanis8fru62gzc7ks6xrldf1nxaj" xml:space="preserve">{{Navbox
| name   = Scarlet Witch
| title  = ''[[Scarlet Witch]]''
| state  = {{{state|autocollapse}}}

| group1 = Carachtair
| list1  = [[Scarlet Witch]] • [[Quicksilver (carachtar)|Quicksilver]] • [[Vision|The Vision]] • [[Wiccan (carachtar)|Wiccan]] • [[Speed (carachtar)|Speed]] • [[Agatha Harkness]] • [[Doctor Doom]] • [[Magneto (carachtar)|Magneto]] • [[Doctor Strange]]

| group2 = Leabhair ghrinn
| list2  = ''[[West Coast Avengers]]'' • ''[[Avengers West Coast]]'' • ''[[Force Works]]'' • ''[[Heroes Reborn]]'' • [[The Vision and the Scarlet Witch (iml. 1)|''The Vision and the Scarlet Witch'' (iml. 1)]] • [[The Vision and the Scarlet Witch (iml. 2)|''The Vision and the Scarlet Witch'' (iml. 2)]] • [[Scarlet Witch (iml. 1)|''Scarlet Witch'' (iml. 1)]] • ''[[Avengers Disassembled]]'' • ''[[House of M]]'' • ''[[Avengers: The Children's Crusade]]'' • ''[[Uncanny Avengers]]'' • ''[[Avengers vs. X-Men]]'' • ''[[AXIS]]'' • [[Scarlet Witch (iml. 2)|''Scarlet Witch'' (iml. 2)]] (''[[Scarlet Witch: Witches' Road|Witches' Road]]'' • ''[[Scarlet Witch: World of Witchcraft|World of Witchcraft]]'' • ''[[Scarlet Witch: The Final Hex|The Final Hex]]'') • ''[[Secret Empire]]'' • ''[[Dawn of X]]'' • ''[[Strange Academy]]'' • ''[[Empyre]]'' • ''[[Hellfire Gala]]'' • ''[[X-Men: The Trial of Magneto]]'' • [[Scarlet Witch (iml. 3)|''Scarlet Witch'' (iml. 3)]] (''[[Scarlet Witch: The Last Door|The Last Door]]'' • ''[[Scarlet Witch: Magnum Opus|Magnum Opus]]'') • ''[[Scarlet Witch &amp; Quicksilver]]'' • [[Scarlet Witch (iml. 4)|''Scarlet Witch'' (iml. 4)]] (''[[Scarlet Witch: Queen of Chaos|Queen of Chaos]]'' • ''[[Scarlet Witch: Amaranth Rising|Amaranth Rising]]'') • [[The Vision and the Scarlet Witch (iml. 3)|''The Vision and the Scarlet Witch'' (iml. 3)]] • [[Sorcerer Supreme (iml. 1)|''Sorcerer Supreme'' (iml. 1)]] • [[Strange Tales (iml. 6)|''Strange Tales'' (iml. 6)]] • ''[[Strange Tails Infinity]]'' • ''[[House of Harkness]]''

| group3 = Oiriúnuithe
| list3  = ''[[The Marvel Super Heroes]]'' (1966) • ''[[Iron Man: The Animated Series]]'' (1994–1996) • ''[[X-Men: The Animated Series]]'' (1996) • ''[[Avengers: United They Stand]]'' (1999–2000) • ''[[X-Men: Evolution]]'' (2001–2003) • ''[[Wolverine and the X-Men]]'' (2009) • ''[[The Super Hero Squad Show]]'' (2009–2011) • ''[[Captain America: The Winter Soldier]]'' (2014) • ''[[Avengers: Age of Ultron]]'' (2015) • ''[[Captain America: Civil War]]'' (2016) • ''[[Avengers: Infinity War]]'' (2018) • ''[[Avengers: Endgame]]'' (2019) • ''[[WandaVision]]'' (2021) • ''[[Doctor Strange in the Multiverse of Madness]]'' (2022) • ''[[What If…? (sraith teilifíse)|What If…?]]'' (2021–2024) • ''[[Marvel Zombies (sraith teilifíse)|Marvel Zombies]]'' (2025 i láthair)

| below  =   [[Book:Scarlet Witch|Leabhar]] • [[:Catagóir:Scarlet Witch|Catagóir]] 

}}&lt;noinclude&gt;
[[Catagóir:Scarlet Witch|*]][[Catagóir:Navbox]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1wdanis8fru62gzc7ks6xrldf1nxaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Shan Vans</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126068</id>
    <revision>
      <id>1312059</id>
      <timestamp>2026-05-07T23:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27707-80</username>
        <id>74017</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '= The Shan Vans = Grúpa ceoil as Béal Feirste i gCondae Aontroime, Éire, is ea '''The Shan Vans'''. Is banna dúchasach neamhspleách punc iad, a tháinig le chéile sa bhliain 2023, tá cuigéar sa bhanna a sheinnim ceoil trí mhéan na Gaeilge agus Béarla. Aithnítear iad do a rac-ceoil chomhaimseartha le téamaí ar nós, athbheothán na Gaeilge, féiniúlacht chultúrtha agus gníomhachtú polaitiúil. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://irishrockers...'</comment>
      <origin>1312059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3721" sha1="910jriuj099u8mitjneeo9ci9nxqj4a" xml:space="preserve">= The Shan Vans =
Grúpa ceoil as Béal Feirste i gCondae Aontroime, Éire, is ea '''The Shan Vans'''. Is banna dúchasach neamhspleách punc iad, a tháinig le chéile sa bhliain 2023, tá cuigéar sa bhanna a sheinnim ceoil trí mhéan na Gaeilge agus Béarla. Aithnítear iad do a rac-ceoil chomhaimseartha le téamaí ar nós, athbheothán na Gaeilge, féiniúlacht chultúrtha agus gníomhachtú polaitiúil. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://irishrockers.com/artist/The%20Shan%20Vans|teideal=The Shan Vans profile on IrishRockers.com|language=en|work=IrishRockers.com|dátarochtana=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Bunaíodh The Shan Vans in Iarthar Bhéal Feirste sa bhliain 2023, is gaelgóirí iad ar fad agus b'iardhaltaí Coláiste Feirste iad &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://belfastmedia.com/west-belfast-irish-language-indie-rockers-the-shan-vans-to-feature-on-utv|teideal=West Belfast Irish language indie rockers The Shan Vans to feature on UTV|údar=Joe McCann|language=en|work=Belfast Media Group|dátarochtana=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;. Tháinig ainm an banna ó '[[:en:The_Sean-Bhean_bhocht|An Sean-Bhean bhocht]]' Ón tús, b'aidhm s'acu ceol a chruthú faoin saol sa lá atá inniu ann chomh miath le hoidhreacht chultúrtha na hÉireann. I gcéad bliain s'acu mar bhanna, cuir siad amach a gcéad shingil 'Inside', agus is é an ceannaire naisiúach Padráig Mac Piarais agus a chuid filíochta a spreag an t-amhrán seo. Níos moille sa bhliain chéanna, chuir siad a dara amhrán amhach, 'This is our Religion', amhrán a dhéanann iniúchadh ar thírdhreach na hÉireann agus ar an cheangal idir nadúr, mhiotseolaíocht agus an teanga. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Taibhithe beo ==


I ndiaidh dóibh a gcéad amhrán a chuir amach, fuair an banna aitheantas níos leithne sna meáin. Feictear iad ar cháinéail ar nós BBC, UTV, RTÉ, TG4 agus fiú NVTV. Bhí siad ar an raidió agus sna paipéar nuachtáin chomh maith. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Sa bhliain 2023, sheinn The Shan Vans i bhFeile an Pobail i mBéal Feirste, bhí siad i mbun ceolchoirm i Raidió Failte, i nidiaidh sin, sheinn siad le bannaí eile ar nós Kneecap agus The Whistlin' Donkeys, ar a bharr seo ar fad, sheinn siad i Liú Lúnasa agus Electric Picnic. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Gníomhachtú agus tionscadail ==

Tá gníomhachtú cultúrtha agus polaitiúil ríthabhachtach maidir le féiniúlacht an bhanna. I mí Nollag 2023. Ghlac siad páirt san imeacht [https://artistsforpalestine.org.uk/ Artists for Palestine] i mBéal Feirste. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Sa bhliain 2025, chuir siad amach an singil 'The Shan Van'. Bhí seo mat thionscadal comhoibritheach mór de cheoltóirí idirnáisiúnta. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://imro.ie/news/west-belfasts-the-shan-vans-to-release-bold-anthem-the-shan-van-feat-mikey-cullen-february-7th/|teideal=West Belfast’s The Shan Vans to release bold anthem 'The Shan Van' feat. Mikey Cullen February 7th|údar=Zoé Piater|dáta=2025-01-20|language=en-GB|work=IMRO|dátarochtana=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;

== Dioscagrafaíocht ==

=== Singilí ===
'Inside' - 2023

'This is our Religion'- 2023

'The Shan Van' - 2025

=== Baill an Bhanna ===
Conchur (Jake Óg) Mac Siacais - Príomh-amhránaí

Breandán McGlone - Príomh-ghíotar

Aidan Mackin - Giotár

Colm Gillen - Dordghiotár

Adam Gamble - Drumaí 

== Forléargas ==
Ó a bhunaíodh iad i 2023, rinne The Shan Vans dul chun cinn ollmhór mar chuid den chéad ghlúin eile de cheoltóirí Éireannacha a nascann rac-ceoil le athbheochán na Gaeilge agus feasacht pholaitiúil tá siad go háirithe aitheanta mar gheall ar a ndátheangachas agus a gcuid téamaí cultúrtha atá fite fuaite ina gcuid ceoil. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;


&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>910jriuj099u8mitjneeo9ci9nxqj4a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312062</id>
      <parentid>1312059</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T23:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AoifeMcG</username>
        <id>74018</id>
      </contributor>
      <origin>1312062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3719" sha1="k2saw5icads1f931b28zhdq1p35kjbc" xml:space="preserve">= The Shan Vans =
Grúpa ceoil as Béal Feirste i gCondae Aontroime, Éire, is ea '''The Shan Vans'''. Is banna dúchasach neamhspleách punc iad, a tháinig le chéile sa bhliain 2023, tá cuigéar sa bhanna a sheinnim ceoil trí mhéan na Gaeilge agus Béarla. Aithnítear iad do a rac-ceoil chomhaimseartha le téamaí ar nós, athbheothán na Gaeilge, féiniúlacht chultúrtha agus gníomhachtú polaitiúil. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://irishrockers.com/artist/The%20Shan%20Vans|teideal=The Shan Vans profile on IrishRockers.com|language=en|work=IrishRockers.com|dátarochtana=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Bunaíodh The Shan Vans in Iarthar Bhéal Feirste sa bhliain 2023, is gaelgóirí iad ar fad agus b'iardhaltaí Coláiste Feirste iad &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://belfastmedia.com/west-belfast-irish-language-indie-rockers-the-shan-vans-to-feature-on-utv|teideal=West Belfast Irish language indie rockers The Shan Vans to feature on UTV|údar=Joe McCann|language=en|work=Belfast Media Group|dátarochtana=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;. Tháinig ainm an banna ó '[[:en:The_Sean-Bhean_bhocht|An Sean-Bhean bhocht]]' Ón tús, b'aidhm s'acu ceol a chruthú faoin saol sa lá atá inniu ann chomh miath le hoidhreacht chultúrtha na hÉireann. I gcéad bliain s'acu mar bhanna, cuir siad amach a gcéad shingil 'Inside', agus is é an ceannaire naisiúach Padráig Mac Piarais agus a chuid filíochta a spreag an t-amhrán seo. Níos moille sa bhliain chéanna, chuir siad a dara amhrán amhach, 'This is our Religion', amhrán a dhéanann iniúchadh ar thírdhreach na hÉireann agus ar an cheangal idir nadúr, mhiotseolaíocht agus an teanga. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Taibhithe beo ==
I ndiaidh dóibh a gcéad amhrán a chuir amach, fuair an banna aitheantas níos leithne sna meáin. Feictear iad ar cháinéail ar nós BBC, UTV, RTÉ, TG4 agus fiú NVTV. Bhí siad ar an raidió agus sna paipéar nuachtáin chomh maith. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Sa bhliain 2023, sheinn The Shan Vans i bhFeile an Pobail i mBéal Feirste, bhí siad i mbun ceolchoirm i Raidió Failte, i nidiaidh sin, sheinn siad le bannaí eile ar nós Kneecap agus The Whistlin' Donkeys, ar a bharr seo ar fad, sheinn siad i Liú Lúnasa agus Electric Picnic. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Gníomhachtú agus tionscadail ==

Tá gníomhachtú cultúrtha agus polaitiúil ríthabhachtach maidir le féiniúlacht an bhanna. I mí Nollag 2023. Ghlac siad páirt san imeacht [https://artistsforpalestine.org.uk/ Artists for Palestine] i mBéal Feirste. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Sa bhliain 2025, chuir siad amach an singil 'The Shan Van'. Bhí seo mat thionscadal comhoibritheach mór de cheoltóirí idirnáisiúnta. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://imro.ie/news/west-belfasts-the-shan-vans-to-release-bold-anthem-the-shan-van-feat-mikey-cullen-february-7th/|teideal=West Belfast’s The Shan Vans to release bold anthem 'The Shan Van' feat. Mikey Cullen February 7th|údar=Zoé Piater|dáta=2025-01-20|language=en-GB|work=IMRO|dátarochtana=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;

== Dioscagrafaíocht ==

=== Singilí ===
'Inside' - 2023

'This is our Religion'- 2023

'The Shan Van' - 2025

=== Baill an Bhanna ===
Conchur (Jake Óg) Mac Siacais - Príomh-amhránaí

Breandán McGlone - Príomh-ghíotar

Aidan Mackin - Giotár

Colm Gillen - Dordghiotár

Adam Gamble - Drumaí  

== Forléargas ==
Ó a bhunaíodh iad i 2023, rinne The Shan Vans dul chun cinn ollmhór mar chuid den chéad ghlúin eile de cheoltóirí Éireannacha a nascann rac-ceoil le athbheochán na Gaeilge agus feasacht pholaitiúil tá siad go háirithe aitheanta mar gheall ar a ndátheangachas agus a gcuid téamaí cultúrtha atá fite fuaite ina gcuid ceoil. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;


&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>k2saw5icads1f931b28zhdq1p35kjbc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312063</id>
      <parentid>1312062</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T23:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AoifeMcG</username>
        <id>74018</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1312063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3720" sha1="mli95p5uht650kfzry37xfglialn5ai" xml:space="preserve">= The Shan Vans =
Grúpa ceoil as Béal Feirste i gCondae Aontroime, Éire, is ea '''The Shan Vans'''. Is banna dúchasach neamhspleách punc iad, a tháinig le chéile sa bhliain 2023, tá cuigéar sa bhanna a sheinnim ceoil trí mhéan na Gaeilge agus Béarla. Aithnítear iad do a rac-ceoil chomhaimseartha le téamaí ar nós, athbheothán na Gaeilge, féiniúlacht chultúrtha agus gníomhachtú polaitiúil. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://irishrockers.com/artist/The%20Shan%20Vans|teideal=The Shan Vans profile on IrishRockers.com|language=en|work=IrishRockers.com|dátarochtana=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Bunaíodh The Shan Vans in Iarthar Bhéal Feirste sa bhliain 2023, is gaelgóirí iad ar fad agus b'iardhaltaí Coláiste Feirste iad &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://belfastmedia.com/west-belfast-irish-language-indie-rockers-the-shan-vans-to-feature-on-utv|teideal=West Belfast Irish language indie rockers The Shan Vans to feature on UTV|údar=Joe McCann|language=en|work=Belfast Media Group|dátarochtana=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;. Tháinig ainm an banna ó '[[:en:The_Sean-Bhean_bhocht|An Sean-Bhean bhocht]]'. Ón tús, b'aidhm s'acu ceol a chruthú faoin saol sa lá atá inniu ann chomh miath le hoidhreacht chultúrtha na hÉireann. I gcéad bliain s'acu mar bhanna, cuir siad amach a gcéad shingil 'Inside', agus is é an ceannaire naisiúach Padráig Mac Piarais agus a chuid filíochta a spreag an t-amhrán seo. Níos moille sa bhliain chéanna, chuir siad a dara amhrán amhach, 'This is our Religion', amhrán a dhéanann iniúchadh ar thírdhreach na hÉireann agus ar an cheangal idir nadúr, mhiotseolaíocht agus an teanga. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Taibhithe beo ==
I ndiaidh dóibh a gcéad amhrán a chuir amach, fuair an banna aitheantas níos leithne sna meáin. Feictear iad ar cháinéail ar nós BBC, UTV, RTÉ, TG4 agus fiú NVTV. Bhí siad ar an raidió agus sna paipéar nuachtáin chomh maith. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Sa bhliain 2023, sheinn The Shan Vans i bhFeile an Pobail i mBéal Feirste, bhí siad i mbun ceolchoirm i Raidió Failte, i nidiaidh sin, sheinn siad le bannaí eile ar nós Kneecap agus The Whistlin' Donkeys, ar a bharr seo ar fad, sheinn siad i Liú Lúnasa agus Electric Picnic. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Gníomhachtú agus tionscadail ==

Tá gníomhachtú cultúrtha agus polaitiúil ríthabhachtach maidir le féiniúlacht an bhanna. I mí Nollag 2023. Ghlac siad páirt san imeacht [https://artistsforpalestine.org.uk/ Artists for Palestine] i mBéal Feirste. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Sa bhliain 2025, chuir siad amach an singil 'The Shan Van'. Bhí seo mat thionscadal comhoibritheach mór de cheoltóirí idirnáisiúnta. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://imro.ie/news/west-belfasts-the-shan-vans-to-release-bold-anthem-the-shan-van-feat-mikey-cullen-february-7th/|teideal=West Belfast’s The Shan Vans to release bold anthem 'The Shan Van' feat. Mikey Cullen February 7th|údar=Zoé Piater|dáta=2025-01-20|language=en-GB|work=IMRO|dátarochtana=2026-05-07}}&lt;/ref&gt;

== Dioscagrafaíocht ==

=== Singilí ===
'Inside' - 2023

'This is our Religion'- 2023

'The Shan Van' - 2025

=== Baill an Bhanna ===
Conchur (Jake Óg) Mac Siacais - Príomh-amhránaí

Breandán McGlone - Príomh-ghíotar

Aidan Mackin - Giotár

Colm Gillen - Dordghiotár

Adam Gamble - Drumaí  

== Forléargas ==
Ó a bhunaíodh iad i 2023, rinne The Shan Vans dul chun cinn ollmhór mar chuid den chéad ghlúin eile de cheoltóirí Éireannacha a nascann rac-ceoil le athbheochán na Gaeilge agus feasacht pholaitiúil tá siad go háirithe aitheanta mar gheall ar a ndátheangachas agus a gcuid téamaí cultúrtha atá fite fuaite ina gcuid ceoil. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;


&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>mli95p5uht650kfzry37xfglialn5ai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Sochtheangeolaithe</title>
    <ns>14</ns>
    <id>126069</id>
    <revision>
      <id>1312061</id>
      <timestamp>2026-05-07T23:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Teangeolaithe]]'</comment>
      <origin>1312061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="71g5817u87fnu0umnyfkz28kwiifpxn" xml:space="preserve">[[Catagóir:Teangeolaithe]]</text>
      <sha1>71g5817u87fnu0umnyfkz28kwiifpxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cuntas reatha (comhardú na n-íocaíochtaí)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126070</id>
    <revision>
      <id>1312064</id>
      <timestamp>2026-05-08T00:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le 'I réimse na trádála idirnáisiúnta, is éard atá i gceist leis an '''gcuntas reatha''' ná tomhas leathan de thrádáil idirnáisiúnta tíre in earraí agus seirbhísí'''.'''  == Féach freisin ==  * [[Comhardú na n-íocaíochtaí]] * [[Comhardú na trádála]]: An difríocht idir easpórtáil sofheicthe agus iompórtáil sofheicthe. * [[Cuntas reatha (baincéireacht)]]  == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Trádáil idirnáisiúnta]] Catag...'</comment>
      <origin>1312064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="531" sha1="npumw6k128hk72nh6xy9gcy3mk71zks" xml:space="preserve">I réimse na trádála idirnáisiúnta, is éard atá i gceist leis an '''gcuntas reatha''' ná tomhas leathan de thrádáil idirnáisiúnta tíre in earraí agus seirbhísí'''.'''

== Féach freisin ==

* [[Comhardú na n-íocaíochtaí]]
* [[Comhardú na trádála]]: An difríocht idir easpórtáil sofheicthe agus iompórtáil sofheicthe.
* [[Cuntas reatha (baincéireacht)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol}}
[[Catagóir:Trádáil idirnáisiúnta]]
[[Catagóir:Eacnamaíocht]]
[[Catagóir:Comhardú na n-íocaíochtaí]]</text>
      <sha1>npumw6k128hk72nh6xy9gcy3mk71zks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312066</id>
      <parentid>1312064</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T00:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="848" sha1="i81lodourtr0mk3lry2crp4reszk6zl" xml:space="preserve">[[Íomhá:US Current Account Balance 2017 Computation.png|mion|an suntas reatha sna Stáit Aontaithe, 2017]]
I réimse na trádála idirnáisiúnta, is éard atá i gceist leis an '''gcuntas reatha'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''current account (balance of payments)''

&lt;/ref&gt; ná tomhas leathan de thrádáil idirnáisiúnta tíre in earraí agus seirbhísí'''.'''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://super.tearma.ie/q/Current%20account%20/|teideal=cuntas reatha|údar=super.tearma.ie|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Comhardú na n-íocaíochtaí]]
* [[Comhardú na trádála]]: An difríocht idir easpórtáil sofheicthe agus iompórtáil sofheicthe.
* [[Cuntas reatha (baincéireacht)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol}}
[[Catagóir:Trádáil idirnáisiúnta]]
[[Catagóir:Eacnamaíocht]]
[[Catagóir:Comhardú na n-íocaíochtaí]]</text>
      <sha1>i81lodourtr0mk3lry2crp4reszk6zl</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>