Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2549 1312129 1311660 2026-05-08T16:30:09Z Seachránaí 53315 Catagóir:12ú haois in Éirinn 1312129 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Rí [[Laighean]] idir na blianta 1126 agus bliain a bháis ba ea '''Diarmaid Mac Murchadha''' ([[1110]] - [[1 Eanáir]], [[1171]]). ''"Fear bríomhar fuinniúil gan trua gan taise do dhuine ar bith - seo teist na n-údar ar Dhiarmaid Mac Murchadha"''.<ref>[https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000004881 Stair na hÉireann ó 800 A.D. go dtí 1600]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhí aighneas idir é féin agus [[Tighearnán Ua Ruairc]], agus chaill sé a choróin sa bhliain 1166 dá bharr. Tháinig na [[Normannaigh]] go hÉirinn sa bhliain [[1169]], áfach, tar éis dó cuireadh a thabhairt do rí [[Sasana|Shasana]] agus na Normainne [[Anraí II Shasana|Anraí II]] teacht i gcúnamh air. Mar gheall ar seo, tugtar '''Diarmaid na nGall''' air chomh maith. Gheall sé a iníon Aoife don Normannach [[Risteard FitzGilbert de Clare, 2ú hIarla Penfro|Strongbow]] mar pháirt den bheart céanna. == A shaol == Rugadh Diarmaid Mac Murchadha sa bhliain 1110 agus toghadh é ina rí ar [[Cúige Laighean|Chúige Laighean]] nuair nach raibh sé ach sé bliana déag d'aois, ach ní raibh an tArd-Rí sásta leis agus chuir sé an Ruarcach go Cúige Laighean leis an ríocht a bhaint de. Bhí Mac Murchadha ag troid ar feadh na mblianta as sin amach agus d'éirigh leis a ríocht a athghabháil faoi dheireadh sa bhliain [[1133]], agus bhí síocháin ina ríocht ar feadh na mblianta. Ach thosaigh an seanaighneas le Tighearnán Ua Ruairc arís agus chreach Diarmaid tailte Thighearnáin sa bhliain [[1152]]. Chuaigh Bean Uí Ruairc abhaile le rí caithréimeach Laighean agus lean an t-aighneas ar aghaidh mar gheall air sin. Díbríodh Diarmaid i [[1166]], agus theith sé chun na Breataine. Gheall sé go mbeadh an té a ghabhfadh a ríocht ar ais dó ina oidhre air agus thug sé saighdiúirí Normannacha leis abhaile chun a thailte a ghabháil ar ais. D'éirigh go seoigh leis na saighdiúirí [[Normannaigh|Normannacha]] faoi cheannas [[Strongbow]]. Ghabhadar [[Baile Átha Cliath]] agus pósadh Strongbow agus iníon Dhiarmada, Aoife, i [[Ardeaglais Theampall Chríost, Port Láirge|Ardeaglais Chríost]], atá suite i b[[Port Láirge]]. Ón am sin ar aghaidh, d'fhan an chumhacht Ghallda in Éirinn, óir lean na Sasanaigh na Normannaigh i dtiarnas ar an b[[An Pháil|Páil]], agus ar an tír ar fad ar deireadh. [[Íomhá:MarriageAoifeStrongbow.jpg|clé|400px|thumb|Pósadh a iníne Aoife le [[Strongbow]]]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Mac Murchadha, Diarmaid}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1110]] [[Catagóir:Básanna i 1171]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Uí Chinnsealaigh]] gajm5x3sfr429yycokh0atkr79nztji 0 3517 1312238 1244175 2026-05-08T21:06:53Z Kool992 73177 1312238 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír í '''an Ísiltír''' ([[Ollainnis|Ísiltíris]]: ''Nederland'', [[Freaslainnis]]: ''Nederlân'', [[An Phaipeamaintis]]: ''Hulanda''), go hoifigiúil '''Ríocht na hÍsiltíre''' ([[Ollainis|Ísiltíris]]: ''Koninkrijk der Nederlanden''), atá suite in iarthuaisceart mhórthír na [[an Eoraip|hEorpa]]. Tá teorainn aici leis [[an Bheilg|an mBeilg]] agus leis [[an Ghearmáin|an nGearmáin]]. Is monarcacht bhunreachtúil í. Is é Rí Willem-Alexander na hÍsiltíre an Ceann Stáit. Tá an rialtas suite sa [[An Háig|Háig]] ach tá [[Amstardam]] ina phríomhchathair chomh maith. Tá cónaí ar 16,318,199 duine san Ísiltír (meastachán as Iúil 2004). Tá an Ísiltír deighilte ina 12 cúige. Úsáidtear an [[euro]]. Is iad Ollainnis agus [[Freaslainnis]] na teangacha oifigiúla. Is é “Wilhelmus van Nassouwen” amhrán náisiúnta (bhí sé scríofa chun clú a chur ar [[Liam Oráiste]]). Is ball den [[Aontas Eorpach]] í. == Eacnamaíocht == Úsáidtear an [[euro]] mar airgeadra san Ísiltír. Dar le tuairisc na bliana 2017 ón [[Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|gCiste Airgeadúil Idirnáisiúnta]], is é geilleagar na hÍsiltíre an 27ú ceann is mó ar domhan de réir olltáirgeacht intíre ([[Olltáirgeacht intíre|OTI]]) paireachta cumhacht cheannaigh (PCC), agus an 18ú ceann de réir OTI ainmniúla. De réir OTI PCC de réir chónaithigh, is an 15ú geilleagar is mó ar domhan atá ag an Ísiltír, é ar $53,582 don chónaitheach. Dar le ''hInnéacs Forbartha Daonna Socraithe don Éagothroime'' na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]], a thomhaiseann caighdeán an tsaoil i dtíortha éagsúla de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamh-eacnamaíochta, is í an Ísiltír an 10ú tír is forbartha ar domhan, as 151 ceann a tomhaiseadh, agus an ceathrú tír is forbartha san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]], as 28 ceann.<ref>{{Lua idirlín|url=http://hdr.undp.org/en/composite/IHDI|teideal={{!}} Human Development Reports|work=hdr.undp.org|dátarochtana=2019-01-27}}</ref> I ''dTuarascáil Sonais Domhanda'' 2018 na Náisiún Aontaithe, meastar gurb í an Ísiltír an 6ú tír is sona, as 156 thír. I Mí Dheireadh Fómhair 2019, bhí ráta [[Dífhostaíocht|dífhostaithe]] na tíre ag 3.5%, an comh-cúigiú leibhéal is ísle san Aontas Eorpach. == Cúigí == Tá 12 cúige san Ísiltír: {| style="background:transparent;" cellspacing="2" | {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; |- style="text-align:left" ! width="55" | Bratach!! width="140" |Cúige!! width="80" | Príomhchathair !! width="80" | Cathair is mó !! width="60" | Achar (km²)!! width="70" | Daonra<ref>{{Lua idirlín| url=http://statline.cbs.nl/StatWeb/table.asp?D4=l&LA=nl&DM=SLNL&PA=03759ned&D1=0&D2=802-813&D3=0|language=Ollainnis|foilsitheoir=[[Statistics Netherlands]]|year=2007|accessdate=2007-10-13|teideal=Bevolking per regio naar leeftijd, geslacht en burgerlijke staat}}</ref> !! width="80" |Dlús <br />(/km²) |- | [[Íomhá:Flag Groningen.svg|27px]] || [[Groningen (cúige)|Groningen]] || [[Groningen, Groningen|Groningen]] || [[Groningen, Groningen|Groningen]] || style="text-align:right"|2,333|| style="text-align:right"|573,614|| style="text-align:right"|246 |- | [[Íomhá:Frisian flag.svg|27px]] || [[Friesland|an Fhreaslainn]] || [[Leeuwarden]] || [[Leeuwarden]] || style="text-align:right"|3,341|| style="text-align:right"|642,209|| style="text-align:right"|192 |- | [[Íomhá:Flag Drenthe.svg|27px]] || [[Drenthe]] || [[Assen]] || [[Assen]] || style="text-align:right"|2,641|| style="text-align:right"|486,197|| style="text-align:right"|184 |- | [[Íomhá:Flag Overijssel.svg|27px]] || [[Overijssel]] || [[Zwolle]] || [[Enschede]] || style="text-align:right"|3,325|| style="text-align:right"|1,116,374|| style="text-align:right"|336 |- | [[Íomhá:Flevolandflag.svg|27px]] || [[Flevoland]] || [[Lelystad]] || [[Almere]] || style="text-align:right"|1,417|| style="text-align:right"|374,424|| style="text-align:right"|264 |- | [[Íomhá:Flag of Gelderland.svg|27px]] || [[Gelderland]] || [[Arnhem]] || [[Nijmegen]] || style="text-align:right"|4,971|| style="text-align:right"|1,979,059|| style="text-align:right"|398 |- | [[Íomhá:Utrecht (province)-Flag.svg|27px]] || [[Utrecht (cúige)|Utrecht]] || [[Utrecht (cathair)|Utrecht]] || [[Utrecht (cathair)|Utrecht]] || style="text-align:right"|1,385|| style="text-align:right"|1,190,604|| style="text-align:right"|860 |- | [[Íomhá:Flag North-Holland, Netherlands.svg|27px]] || [[An Ollainn Thuaidh]] || [[Haarlem]] || [[Amstardam]] || style="text-align:right"|2,671|| style="text-align:right"|2,613,070|| style="text-align:right"|978 |- | [[Íomhá:Flag Zuid-Holland.svg|27px]] || [[An Ollainn Theas]] || [[An Háig]] || [[Rotterdam]] || style="text-align:right"|2,814|| style="text-align:right"|3,455,097|| style="text-align:right"|1228 |- | [[Íomhá:Flag of Zeeland.svg|27px]] || [[Zeeland]] || [[Middelburg]] || [[Middelburg]] || style="text-align:right"|1,787|| style="text-align:right"|380,497|| style="text-align:right"|213 |- | [[Íomhá:North Brabant-Flag.svg|27px]] || [[Brabant Thuaidh]]|| [['s-Hertogenbosch|Den Bosch]]<!-- spelled this way for table-aesthetic reasons--> || [[Eindhoven]] || style="text-align:right"|4,916|| style="text-align:right"|2,419,042|| style="text-align:right"|492 |- | [[Íomhá:NL-LimburgVlag.svg|27px]] || [[Limburg (an Ísiltír)|Limburg]] || [[Maastricht]] || [[Maastricht]] || style="text-align:right"|2,150|| style="text-align:right"|1,127,805|| style="text-align:right"|525 |} |} <ref>{{Lua idirlín|url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Unemployment_statistics|teideal=Unemployment statistics - Statistics Explained|work=ec.europa.eu|dátarochtana=2019-01-26}}</ref> == Gailearaí == <gallery> Íomhá:Cheese market in Gouda, South Holland in June 2019, 02.jpg|Margadh [[Cáis|cáise]] in Gouda, an [[An Ollainn Theas|Ollainn Theas]] Íomhá:Aardzee-Flevoland.jpg|''Aardzee'' ('Muir Talún'), saothar ealaíne le Piet Slegers, in [[Flevoland]] Íomhá:Ketelbrug 30-06-2019. (actm.). 01.jpg|''De'' ''Ketelbrug'' ('Droichead na Ketel') in [[Flevoland]] Íomhá:20100519 De Regentes Cascadecomplex Groningen NL.jpg|[[Groningen]], [[Groningen (cúige)|Cúige Groningen]] Íomhá:Bredevoort (NL), Hozenstraat -- 2016 -- 4162.jpg|Bredevoort, [[Gelderland]] Íomhá:Texel Landscape.jpg|Oileán [[Texel]], an [[An Ollainn Thuaidh|Ollainn Thuaidh]] Íomhá:HerdenkingVuurgrensRotterdam1940 2007 edit1.jpg|[[Rotterdam]], san [[An Ollainn Theas|Ollainn Theas]], i rith taispeántais soilse sa bhliain 2007 i gcuimhne bhuamáil na cathrach sa [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]] Íomhá:The Hague (16).jpg|Bloic [[árasán]] sa [[An Háig|Háig]], an [[An Ollainn Theas|Ollainn Theas]] Íomhá:Hortus Botanicus Amsterdam. (actm.).jpg|An ''Hortus Botanicus'' in [[Amstardam]], an [[An Ollainn Thuaidh|Ollainn Thuaidh]] Íomhá:Terschelling west.jpg|Oileán Terschelling, [[an Fhreaslainn]] Íomhá:Vlieland - View NE towards the Isle of Terschelling.jpg|Oileán Vrieland, [[an Fhreaslainn]] </gallery> == Tagairtí == {{reflist}} {{AE}} {{Síol}} {{DEFAULTSORT:Ísiltír, An}} [[Catagóir:An Ísiltír|*]] [[Catagóir:Ballstáit den Aontas Eorpach|Ísiltír, An]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|Í]] btouwgvehfd1v8ua6ssb7ftv2ftj9j2 1312239 1312238 2026-05-08T21:09:54Z Kool992 73177 1312239 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír í '''an Ísiltír''' ([[Ollainnis|Ísiltíris]]: ''Nederland'', [[Freaslainnis]]: ''Nederlân'', [[An Phaipeamaintis]]: ''Hulanda''), go hoifigiúil '''Ríocht na hÍsiltíre''' ([[Ollainis|Ísiltíris]]: ''Koninkrijk der Nederlanden''), atá suite in iarthuaisceart mhórthír na [[an Eoraip|hEorpa]]. Tá teorainn aici leis [[an Bheilg|an mBeilg]] agus leis [[an Ghearmáin|an nGearmáin]]. Is monarcacht bhunreachtúil í. Is é Rí Willem-Alexander na hÍsiltíre an Ceann Stáit. Tá an rialtas suite sa [[An Háig|Háig]] ach tá [[Amstardam]] ina phríomhchathair chomh maith. Tá cónaí ar 16,318,199 duine san Ísiltír (meastachán as Iúil 2004). Tá an Ísiltír deighilte ina 12 cúige. Úsáidtear an [[euro]]. Is iad Ollainnis agus [[Freaslainnis]] na teangacha oifigiúla. Is é “Wilhelmus van Nassouwen” amhrán náisiúnta (bhí sé scríofa chun clú a chur ar [[Liam Oráiste]]). Is ball den [[Aontas Eorpach]] í. == Eacnamaíocht == Úsáidtear an [[euro]] mar airgeadra san Ísiltír. Dar le tuairisc na bliana 2017 ón [[Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|gCiste Airgeadúil Idirnáisiúnta]], is é geilleagar na hÍsiltíre an 27ú ceann is mó ar domhan de réir olltáirgeacht intíre ([[Olltáirgeacht intíre|OTI]]) paireachta cumhacht cheannaigh (PCC), agus an 18ú ceann de réir OTI ainmniúla. De réir OTI PCC de réir chónaithigh, is an 15ú geilleagar is mó ar domhan atá ag an Ísiltír, é ar $53,582 don chónaitheach. Dar le ''hInnéacs Forbartha Daonna Socraithe don Éagothroime'' na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]], a thomhaiseann caighdeán an tsaoil i dtíortha éagsúla de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamh-eacnamaíochta, is í an Ísiltír an 10ú tír is forbartha ar domhan, as 151 ceann a tomhaiseadh, agus an ceathrú tír is forbartha san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]], as 28 ceann.<ref>{{Lua idirlín|url=http://hdr.undp.org/en/composite/IHDI|teideal={{!}} Human Development Reports|work=hdr.undp.org|dátarochtana=2019-01-27}}</ref> I ''dTuarascáil Sonais Domhanda'' 2018 na Náisiún Aontaithe, meastar gurb í an Ísiltír an 6ú tír is sona, as 156 thír. I Mí Dheireadh Fómhair 2019, bhí ráta [[Dífhostaíocht|dífhostaithe]] na tíre ag 3.5%, an comh-cúigiú leibhéal is ísle san Aontas Eorpach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Unemployment_statistics|teideal=Unemployment statistics - Statistics Explained|work=ec.europa.eu|dátarochtana=2019-01-26}}</ref> == Cúigí == Tá 12 cúige san Ísiltír: {| style="background:transparent;" cellspacing="2" | {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; |- style="text-align:left" ! width="55" | Bratach!! width="140" |Cúige!! width="80" | Príomhchathair !! width="80" | Cathair is mó !! width="60" | Achar (km²)!! width="70" | Daonra<ref>{{Lua idirlín| url=http://statline.cbs.nl/StatWeb/table.asp?D4=l&LA=nl&DM=SLNL&PA=03759ned&D1=0&D2=802-813&D3=0|language=Ollainnis|foilsitheoir=[[Statistics Netherlands]]|year=2007|accessdate=2007-10-13|teideal=Bevolking per regio naar leeftijd, geslacht en burgerlijke staat}}</ref>!! width="80" |Dlús <br />(/km²) |- | [[Íomhá:Flag Groningen.svg|27px]] || [[Groningen (cúige)|Groningen]] || [[Groningen, Groningen|Groningen]] || [[Groningen, Groningen|Groningen]] || style="text-align:right"|2,333|| style="text-align:right"|573,614|| style="text-align:right"|246 |- | [[Íomhá:Frisian flag.svg|27px]] || [[Friesland|an Fhreaslainn]] || [[Leeuwarden]] || [[Leeuwarden]] || style="text-align:right"|3,341|| style="text-align:right"|642,209|| style="text-align:right"|192 |- | [[Íomhá:Flag Drenthe.svg|27px]] || [[Drenthe]] || [[Assen]] || [[Assen]] || style="text-align:right"|2,641|| style="text-align:right"|486,197|| style="text-align:right"|184 |- | [[Íomhá:Flag Overijssel.svg|27px]] || [[Overijssel]] || [[Zwolle]] || [[Enschede]] || style="text-align:right"|3,325|| style="text-align:right"|1,116,374|| style="text-align:right"|336 |- | [[Íomhá:Flevolandflag.svg|27px]] || [[Flevoland]] || [[Lelystad]] || [[Almere]] || style="text-align:right"|1,417|| style="text-align:right"|374,424|| style="text-align:right"|264 |- | [[Íomhá:Flag of Gelderland.svg|27px]] || [[Gelderland]] || [[Arnhem]] || [[Nijmegen]] || style="text-align:right"|4,971|| style="text-align:right"|1,979,059|| style="text-align:right"|398 |- | [[Íomhá:Utrecht (province)-Flag.svg|27px]] || [[Utrecht (cúige)|Utrecht]] || [[Utrecht (cathair)|Utrecht]] || [[Utrecht (cathair)|Utrecht]] || style="text-align:right"|1,385|| style="text-align:right"|1,190,604|| style="text-align:right"|860 |- | [[Íomhá:Flag North-Holland, Netherlands.svg|27px]] || [[An Ollainn Thuaidh]] || [[Haarlem]] || [[Amstardam]] || style="text-align:right"|2,671|| style="text-align:right"|2,613,070|| style="text-align:right"|978 |- | [[Íomhá:Flag Zuid-Holland.svg|27px]] || [[An Ollainn Theas]] || [[An Háig]] || [[Rotterdam]] || style="text-align:right"|2,814|| style="text-align:right"|3,455,097|| style="text-align:right"|1228 |- | [[Íomhá:Flag of Zeeland.svg|27px]] || [[Zeeland]] || [[Middelburg]] || [[Middelburg]] || style="text-align:right"|1,787|| style="text-align:right"|380,497|| style="text-align:right"|213 |- | [[Íomhá:North Brabant-Flag.svg|27px]] || [[Brabant Thuaidh]]|| [['s-Hertogenbosch|Den Bosch]]<!-- spelled this way for table-aesthetic reasons--> || [[Eindhoven]] || style="text-align:right"|4,916|| style="text-align:right"|2,419,042|| style="text-align:right"|492 |- | [[Íomhá:NL-LimburgVlag.svg|27px]] || [[Limburg (an Ísiltír)|Limburg]] || [[Maastricht]] || [[Maastricht]] || style="text-align:right"|2,150|| style="text-align:right"|1,127,805|| style="text-align:right"|525 |} |} == Gailearaí == <gallery> Íomhá:Cheese market in Gouda, South Holland in June 2019, 02.jpg|Margadh [[Cáis|cáise]] in Gouda, an [[An Ollainn Theas|Ollainn Theas]] Íomhá:Aardzee-Flevoland.jpg|''Aardzee'' ('Muir Talún'), saothar ealaíne le Piet Slegers, in [[Flevoland]] Íomhá:Ketelbrug 30-06-2019. (actm.). 01.jpg|''De'' ''Ketelbrug'' ('Droichead na Ketel') in [[Flevoland]] Íomhá:20100519 De Regentes Cascadecomplex Groningen NL.jpg|[[Groningen]], [[Groningen (cúige)|Cúige Groningen]] Íomhá:Bredevoort (NL), Hozenstraat -- 2016 -- 4162.jpg|Bredevoort, [[Gelderland]] Íomhá:Texel Landscape.jpg|Oileán [[Texel]], an [[An Ollainn Thuaidh|Ollainn Thuaidh]] Íomhá:HerdenkingVuurgrensRotterdam1940 2007 edit1.jpg|[[Rotterdam]], san [[An Ollainn Theas|Ollainn Theas]], i rith taispeántais soilse sa bhliain 2007 i gcuimhne bhuamáil na cathrach sa [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]] Íomhá:The Hague (16).jpg|Bloic [[árasán]] sa [[An Háig|Háig]], an [[An Ollainn Theas|Ollainn Theas]] Íomhá:Hortus Botanicus Amsterdam. (actm.).jpg|An ''Hortus Botanicus'' in [[Amstardam]], an [[An Ollainn Thuaidh|Ollainn Thuaidh]] Íomhá:Terschelling west.jpg|Oileán Terschelling, [[an Fhreaslainn]] Íomhá:Vlieland - View NE towards the Isle of Terschelling.jpg|Oileán Vrieland, [[an Fhreaslainn]] </gallery> == Tagairtí == {{reflist}} {{AE}} {{Síol}} {{DEFAULTSORT:Ísiltír, An}} [[Catagóir:An Ísiltír|*]] [[Catagóir:Ballstáit den Aontas Eorpach|Ísiltír, An]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|Í]] gsx02cb6515rka7rcg5razg9scelqon 0 6222 1312107 1265449 2026-05-08T12:41:03Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1312107 wikitext text/x-wiki {{Bealtaine}} Is é an '''8 Bealtaine''' an 128ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 129ú lá i mbliain bhisigh. Tá 237 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[An Chóiré Theas]] - 어버이 날 (''Lá na dTuismitheoirí'') * [[An tSlóvaic]] - Deň víťazstva nad fašizmom * [[Poblacht na Seice]] - Den vítězství ''nó'' Den osvobození == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1720]] — [[William Cavendish, 4ú Diúc Devonshire|William Cavendish]], Príomh-Aire na Breataine (b. [[1764]]) * [[1828]] — [[Henry Dunant|Jean Henri Dunant]], daonchara Eilvéiseach (b. [[1910]]) * [[1884]] — [[Harry S. Truman]], uachtarán na Stát Aontaithe (b.[[1972]]) * [[1897]] — [[José María Pemán]], scríbhneoir Spáinneach (b. [[1981]]) * [[1899]] — [[Friedrich Hayek]], eacnamaí agus fealsamh as an Ostair (b. [[1992]]) * [[1902]] — [[André Michel Lwoff]], micribhitheolaí Francach (b. [[1994]]) * [[1913]] — [[Fritzie Zivic]], dornálaí Meiriceánach(b. [[1984]]) * [[1913]] — [[Sid James]], Aisteoir ón Afraic Theas (b. [[1976]]) * [[1926]] — [[David Attenborough]], craoltóir agus nádúraí * [[1926]] — [[Don Rickles]], fuirseoir Meiriceánach (b. [[2017]]) * [[1932]] — [[Sonny Liston]], dornálaí Meiriceánach (b. [[1970]]) * [[1934]] — [[Lennie Hoffmann, Barún Hoffmann]], breitheamh i Sasana * [[1935]] — [[Jack Charlton]], peileadóir agus bainisteoir sacair (b [[2020]]) * [[1936]] — [[Michael O'Leary (Aire)|Michael O'Leary]], polaiteoir Éireannach (b.[[2006]]) * [[1937]] — [[Thomas Pynchon]], úrscéalaí Meiriceánach * [[1942]] — [[Norman Lamont]], polaiteoir Briotanach * [[1947]] — [[Robert Horvitz]], bitheolaí Meiriceánach * [[1954]] — [[John Michael Talbot]], ceoltóir * [[1958]] — [[Roddy Doyle]], scríbhneoir agus drámadóir * [[1963]] — [[Kieran O'Donnell]], polaiteoir Éireannach * [[1969]] — [[Fabrice Tiozzo]], dornálaí Francach * [[1975]] — [[Enrique Iglesias]], amhránaí * [[1981]] — [[Donnacha Bastic]], imreoir peil Ghaelach * [[1989]] — [[Benoît Paire]], imreoir leadóige Francach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[535]] — [[Pápa Eoin II]] (r. [[470]]) * [[615]] — [[Pápa Bonifatius IV]] (r. [[550]]) * [[685]] — [[Pápa Beinidict II]] (r ~635) * [[1794]] — [[Antoine Lavoisier]], ceimiceoir Francach (r.[[1743]]) * [[1842]] — [[Jules Dumont d'Urville]], taiscéalaí Francach (r.[[1790]]) * [[1873]] — [[John Stuart Mill]], fealsamh agus eacnamaí Sasanach (r. [[1806]]) * [[1880]] — [[Gustave Flaubert]], úrscéalaí Francach (r.[[1821]]) * [[1884]] — [[José Eusebio Otalora]], polaiteoir Colómach (r. [[1826]]) * [[1910]] — [[Vittoria Aganoor]], Mionfhile (r. [[1855]]) * [[1916]] — [[Conchur Ó Colbaird]], réabhlóidí Éireannach (r.[[1896]]) * [[1916]] — [[Mícheál Ó Mulláin]], réabhlóidí Éireannach (r.[[1874]]) * [[1916]] — [[Seán Heuston]], réabhlóidí Éireannach (r.[[1891]]) * [[1916]] — [[Éamonn Ceannt]], réabhlóidí Éireannach (r.[[1881]]) * [[1952]] — [[P. J. Ruttledge]], polaiteoir Éireannach (r. [[1892]]) * [[1974]] — [[Charles Fagan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1881]]) * [[1988]] — [[Robert Anson Heinlein]], úrscéalaí agus gearrscéalaí (r.[[1907]]) * [[1990]] — [[Tomás Ó Fiaich]], Ardeaspag ar Dheoise Ard Mhacha (r.[[1923]]) * [[1995]] — [[Teresa Teng]], amhránaí Síneach (r. [[1953]]) * [[1999]] — [[Dirk Bogarde]], aisteoir Meiriceánach (r.[[1921]]) * [[2002]] — [[Máirtín Ó Corrbuí]], scríbhneoir Éireannach (r. [[1912]]) * [[2002]] — [[Sylvester Barrett]], polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil (r. [[1926]]) * [[2022]] — [[Dennis Waterman]], aisteoir Sasanach (r. [[1948]]) == Tarluithe eile == * [[1639]] - Bunaíodh [[Newport, Oileán Rhode]] * [[1721]] - Toghadh [[Pápa Innocentius XIII|Innocentius XIII]] [[pápa]] i [[Stáit an Phápa]] * [[1794]] - Bunaíodh [[United States Postal Service|Oifig an Phoist]] i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]]. * [[1886]] - Dhíol [[John Stith Pemberton|John Pemberton]] a dheoch charbónáitithe, darbh ainm ''[[Coca-Cola]]'', mar chógas oscailte den chéad uair * [[1898]] - Imríodh na chéad cluichí i sraith [[sacar|peile]] na [[An Iodáil|hIodáile]] * [[1899]] - Osclaíodh an [[Amharclann Liteartha Éireannach]], nó ''Irish Literary Theatre'' as Béarla, i m[[Baile Átha Cliath]] * [[1933]] - Thosaigh [[Mahatma Gandhi]] troscadh le haon lá is fiche * [[1945]] - D'fhógair [[Príomh-Aire]] na [[An Ríocht Aontaithe|Breataine]] - [[Winston Churchill]] - agus [[Uachtarán na Stát Aontaithe]] - [[Harry S. Truman]] - go raibh deireadh tagtha leis [[an Dara Cogadh Domhanda]] * [[1970]] - Chuir [[The Beatles]] amach a n-[[Albam ceoil|albam]] deireanach: [[Let It Be]] * [[1980]] - D'fhógair [[An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] go ndíothaítear [[bolgach]] * [[1984]] - Tharraing [[An tAontas Sóivéadach|Aontas na bPoblachtaí Sóivéadacha Sóisialacha]] amach as na [[Cluichí Oilimpeacha]] i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]] * [[1987]] - [[Luíochán Loch gCál]]: mharaigh [[Arm na Breataine|SAS na Breataine]] ochtar ball den [[An tIRA Sealadach|IRA]], chomh maith le sibhialtach amháin * [[2025]] - Toghadh [[Pápa Leo XIV]] mar an chéad [[pápa|phápa]] [[Meiriceánach]] [[Catagóir:Dátaí|0508]] [[Catagóir:Míonna|Bealtaine, 08]] szfil00rwyluk5v81xqoips6ua753uq 0 9643 1312209 1247524 2026-05-08T18:02:02Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312209 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Baineann an '''Ailiúitis''' (sa teanga féin: ''Unangam Tunuu'') le fine na dteangacha [[Teangacha Eiscimea-Ailiútacha|Eiscimea-Ailiútacha]]. Is iad na [[Ailiútaigh|hAiliútaigh]] a labhraíonn í. Tá cónaí orthu ar [[Oileáin Ailinie]], ar [[Oileáin Pribilof]], agus ar [[Oileáin Commander]]. Sa bhliain [[2007]], bhí an teanga ó dhúchas ag 150 duine. Aithnítear trí phríomhchanúint, mar atá, canúint an Oirthir, canúint Atka, agus canúint Attu. Tá canúint Attu in éag cheana féin, ach is í an chanúint Oirthearach an ceann is líonmhaire cainteoirí dúchais. Labhraítear an chanúint sin in [[Oileáin Pribilof]] agus in [[oileáin Unalaska]], Nikolski, Belkofski, Akutan, agus Kashega. An chanúint eile, arís, chluinfeá in [[Oileán Atka]] agus in Oileán Bering í. Nuair a bhí an Rúis i seilbh Alasca, d'fhág an Rúisis an-lorg ar na canúintí ar fad ó thaobh an fhoclóra de. In [[Oileán Bering]], labhraítear leagan [[Fásteanga|criólaithe]] de chanúint Attu, ó aslonnaíodh muintir [[Oileán Mednyi]] go dtí an t-oileán sin sa bhliain [[1969]]. Tá fásteanga Oileán Mednyi tar éis cuid mhaith míreanna gramadaí a ghlacadh isteach ón Rúisis. Cé go bhfuil gaol ag an teanga Ailiúitis leis na teangacha Eiscimeacha, níl sí intuigthe ag lucht a labhartha. Mar sin féin, tá sí cosúil leo ó thaobh na [[Tíopeolaíocht na dteangacha|tíopeolaíochta]] de, is é sin, is [[teanga iltáite]] nó teanga pholaisintéiseach í ina gcuirtear na míreanna gramadaí ina slabhra i ndiaidh a chéile, ionas gurb ionann aon fhocal amháin sa teanga Ailiúitis nó sna teangacha Eiscimeacha agus abairt fhada i dteanga cosúil leis an n[[Gaeilge]]. ==Tagairtí== {{reflist}} ==Naisc sheachtracha== {{Síol-teanga}} {{Síol-us}} [[Catagóir:Alasca]] [[Catagóir:Teangacha dúchasacha sna Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Teangacha Eiscimea-Ailiútacha atá i mbaol]] slx26w2xpgk8934bh441gyabzevobbb 1312218 1312209 2026-05-08T18:13:40Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312218 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Baineann an '''Ailiúitis''' (sa teanga féin: ''Unangam Tunuu'') le fine na dteangacha [[Teangacha Eiscimea-Ailiútacha|Eiscimea-Ailiútacha]]. Is iad na [[Ailiútaigh|hAiliútaigh]] a labhraíonn í. Tá cónaí orthu ar Oileáin Ailinie, ar [[Oileáin Pribilof]], agus ar Oileáin Commander. Sa bhliain [[2007]], bhí an teanga ó dhúchas ag 150 duine. Aithnítear trí phríomhchanúint, mar atá, canúint an Oirthir, canúint Atka, agus canúint Attu. Tá canúint Attu in éag cheana féin, ach is í an chanúint Oirthearach an ceann is líonmhaire cainteoirí dúchais. Labhraítear an chanúint sin in [[Oileáin Pribilof]] agus in oileáin Unalaska, Nikolski, Belkofski, Akutan, agus Kashega. An chanúint eile, arís, chluinfeá in Oileán Atka agus in Oileán Bering í. Nuair a bhí an Rúis i seilbh Alasca, d'fhág an Rúisis an-lorg ar na canúintí ar fad ó thaobh an fhoclóra de. In Oileán Bering, labhraítear leagan [[Fásteanga|criólaithe]] de chanúint Attu, ó aslonnaíodh muintir Oileán Mednyi go dtí an t-oileán sin sa bhliain [[1969]]. Tá fásteanga Oileán Mednyi tar éis cuid mhaith míreanna gramadaí a ghlacadh isteach ón Rúisis. Cé go bhfuil gaol ag an teanga Ailiúitis leis na teangacha Eiscimeacha, níl sí intuigthe ag lucht a labhartha. Mar sin féin, tá sí cosúil leo ó thaobh na [[Tíopeolaíocht na dteangacha|tíopeolaíochta]] de, is é sin, is teanga iltáite nó teanga pholaisintéiseach í ina gcuirtear na míreanna gramadaí ina slabhra i ndiaidh a chéile, ionas gurb ionann aon fhocal amháin sa teanga Ailiúitis nó sna teangacha Eiscimeacha agus abairt fhada i dteanga cosúil leis an n[[Gaeilge]]. ==Tagairtí== {{reflist}} ==Naisc sheachtracha== {{Síol-teanga}} {{Síol-us}} [[Catagóir:Teangacha dúchasacha Alasca]] [[Catagóir:Teangacha Eiscimea-Ailiútacha atá i mbaol]] hlhzsr245b634uvn78ax08og9mjt1ko 0 9670 1312215 1308509 2026-05-08T18:09:36Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312215 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Is [[Teangacha Atapascacha|teanga Atapascach]] í an '''Navachóis''' (''Diné bizaad'' a thugann lucht a labhartha ar a dteanga féin) a labhraíonn na [[Navachóigh]] (''Diné'') in iardheisceart [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|na Stát Aontaithe]]. Go geografach agus go teangeolaíoch, is ceann de na teangacha Atapascacha Deisceartacha - nó na teangacha Apáitseacha - í (tá formhór na dteangacha Atapascacha á labhairt in iarthuaisceart [[Ceanada|Cheanada]] agus in [[Alasca]]). Tá an Navachóis an-chosúil leis na teangacha nó na canúintí a labhraíonn na h[[Apáitsigh]]. Is féidir a rá, fiú, nach bhfuil ann ach ceann acu. Is iad an chanúint Iartharach (nó Apáitsis Coyotero), an chanúint Chiricahua (a bhí ó dhúchas ag [[Geronimo]]) agus an chanúint Mescalero na cineálacha Apáitsise is cóngaraí don Navachóis. Is iad seo canúintí Iartharacha na hApáitsise - nó teangacha Iartharacha an fhoghrúpa Apáitsigh san fhine Atapascach, más fearr leat. Tá na Navachóigh an-chosúil leis na h[[Apáitsigh]] ó thaobh an chultúir de, leis. Déanta na fírinne, is é traidisiún an Bhéarla an t-aon chúis amháin le hiad a scaradh ó na hApáitsigh féin. Tá níos mó cainteoirí ag an Navachóis ná ag aon teanga dhúchasach Mheiriceánach eile taobh thuaidh de theorainn na Stát Aontaithe agus Mheicsiceo, agus í ag breis is céad míle duine mar theanga dhúchais. Tá líon na gcainteoirí, fiú, ag dul in airde. == Gramadach == Is í moirfeolaíocht an bhriathair an chuid is deacra de ghramadach na Navachóise. Cruthaítear na briathra ó shraith réimíreanna, áit ar féidir réimír amháin nó níos mó a úsáid, agus téama briathartha, rud a thaispeánann [[aistreacht]] an bhriathair. <ref>Eddington, D., & Lachler, J. (2006). A computational analysis of Navajo verb stems.</ref> Is é seo a leanas ceann d'anailís struchtúr na Navachóise: {| class="wikitable" |+ |Réimír Lasmuigh |Iolra |Réimír Cúspóra |Réimír Lastigh |Réimír Ainmní |Aicmitheoir |Fréamh |} Is gá leis an mbriathar (neamhaistreach) aicmitheoir, réimír ainmní, agus réimír aimsire ar a laghad, óna féidir gach cheann díobh a bheith ina neamhní.<ref>Speas, P. (1982). Navajo verbal prefixes in current morphological theory.</ref> Tá seacht n-[[Aimsir (gramadach)|aimsir]] ag an gcuid is mó de bhriathra na Navachóise:<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |+ !Aimsir !Ciall |- |Neamhfhoirfe |Gníomh atá ar siúl i láthair, nó sa todhchaí láithreach uaireanta. |- |Fhoirfe |Gníomh a bhí críochnaithe ag am seo caite. |- |Fháistineach |Gníomh a bheidh sa todhchaí. |- |Ghnách |Gníomh a dhéantar go rialta nó go hiondúil, ar nós "bíonn" i nGaeilge. Tá béim ar an mbéas atá sa ghníomh. |- |Atriallach |Gníomh a bhíonn athdhéanta go minic, ina bhfuil béim curtha ar nádúr athfhillteach (.i. gan athrú) an ghnímh, i gcomparáid leis an aimsir ghnách. Chomh maith leis sin, is féidir a smaoineamh uirthi mar chodanna athdhéanta d'eachtra áirithe, in ionad an ghnáthaimh atá i gceist leis an aimsir ghnách. Úsáidtear í níos minice ná an aimsir ghnách. |- |Mhianúil |Úsáidtear í in abairtí áirithe a bhfuil mian i gceist iontu. |- |Leanúnach |Níl an aimsir seo ag cuid mhór de bhriathra na Navachóise. I mbriathra áirithe, úsáidtear í in áit na haimsire neamhfhoirfe, agus in mbriathra eile úsáidtear í chun béim a chur ar an dul chun cinn chuig a críoch. |} Tá dhá bhealach sa Navachóis ina marcaítear an aimsir. Athraítear réimír an ainmní, ach athraítear fréamh an bhriathair uaireanta freisin. Mar shampla, don bhriathair ''-ghaal'' (buail le cleith):<ref name=":0">Faltz, L. M. (1999). The structure of a lexicon: Navajo (and other) Verbs. I ''Western Conference On Linguistics'' (p. 129).</ref> {| class="wikitable" |+ !Aimsir !Fréamh |- |Neamhfhoirfe | -ghaał |- |Fhoirfe | -ghaal |- |Fháistineach | -ghał |- |Atriallach | -ghał |- |Mhianúil | -ghaał |} Is iad sin na fréamhacha don ''ghné nóiméid'', ceann amháin de na gnéithe atá ag briathra Navachóise. <ref name=":0" /><ref group=Nóta name=Nóta1></ref> Is féidir cúig bhall déag a chur sna gnéithe ar a mhéad, mar gheall ar doiléire an téarma. Is féidir naoi díobh a chur go deifnídeach sa ghrúpa, gnéithe a bhfuil leaganacha réimíre agus fréimhe speisialta acu. Rinne an teangeolaithe F. W. Hardy dealú eatarthu ina dhá chatagóir, próisis agus eachtraí. (Rinne sé níos mó idirdhealaithe, bunaithe ar rudaí ar nós "dinimicis" chun gach uile bhall den ghrúpa a rangú.) Is iad próisis briathra a chuireann gníomhacha a bhaineann le gníomhaíochtaí leanúnacha in iúl, agus is iad eachtraí briathra a chuireann gníomhacha críochnaithe in iúl.<ref name=":2" /> Is iad na gnéithe nóiméid, casta, leanúnacha, dáileacháin, dochloíte, marthanacha, aon uaire, "s-athráiteacha", agus idirthréimhseacha. <ref name="Nóta2" group="Nóta" /> I gcuntas gramadaí áirithe, tugtar an ainm "modh" d'aimsir an bhriathair. <ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=The Navajo verb: a grammar for students and scholars|publisher=University of New Mexico Press|date=1998|location=Albuquerque|author=Leonard M. Faltz}}</ref> Áfach, roinneann cuntais eile an dá ina gcatagóirí féin. <ref name=":2">Hardy, F. W. (1979). ''Navajo aspectual verb stem variation''. The University of New Mexico.</ref> Nuair a chuirtear é ina chatagóir féin, Is brí leis an modh modh gramadaí, a léirítear le nathanna ilfhoclacha. ==Notaí== {{reflist|group=Nóta|refs=<ref name=Nóta1> I mBéarla, tugtar an ainm "momentaneous aspect" dí.</ref> <ref name=Nóta2>I mBéarla, is iad na gnéithe "momentaneous, reversative, continuative, distributive, conclusive, durative, semelfactive, s-repetitive, and transitional"</ref>}} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-teanga}} {{Síol-us}} [[Catagóir:Arizona]] [[Catagóir:California]] [[Catagóir:Nua-Mheicsiceo]] [[Catagóir:Teangacha dúchasacha sna Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Utah]] 4mrlbme0lpybv1e8v54gbwohkauwetb 0 12089 1312296 1291358 2026-05-09T07:43:53Z Cicihwahyuni6 56512 1312296 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta‎}} Is [[comhlacht]] [[leictreonaice]] tomhaltais é '''Apple Inc.''' atá lonnaithe i g[[Cupertino]], [[California]], [[SAM]]. Tá an-tábhacht ag baint leis an gcomhlacht i stair na [[ríomhaireacht]]a. [[Íomhá:Apple Computer Logo rainbow.svg|clé|mion|[[An sean-lógó]]]] == Stair == Bhunaigh [[Steve Jobs]] agus Steve Wozniak an comhlacht i [[1976]]. Bhí an-tionchar ag táirgí Apple ar mhargadh na ríomhaireachta pearsanta ó shin i leith. Tháinig an Apple II, ceann de na chéad [[micriríomhaire|micriríomhairí]], amach i 1977. Ba í fhorbairt Lisa i [[1983]] a thaispeáin cumhacht an chomhéadain ghrafaigh don domhan. Thug Apple isteach an [[Macintosh]] i 1984, ag forbairt an cur chun cinn a bhí déanta acu le comhéadan grafach a bhíodh cairdiúil don úsáideoir. Tá clú ar úsáideoirí Apple mar thomhaltóirí dílse. D'fhulaing Apple faoin iomaíocht ó chórais a bhí comhoiriúnach le IBM le linn na [[1990í]]. Tháinig Steve Jobs ar ais mar phríomhoifigeach feidhmiúcháin i 1997 agus thosaigh sé ar líne táirgí an chomhlachta a athstruchtúrú. I 1998 bhí an-rath ar an iMac, go háirithe don dearadh tréshoilseach. D'eisídís an [[iPod]], seinnteoir ceoil digiteach, i 2001 agus tá níos mó ná 100 milliún díolta ó shin. Sheol Apple an [[iPhone]] i [[2007]]. Guthán soghluaiste atá ann agus tá éileamh ollmhór air ar fud an domhain. D'Athraíodh ainm an chomhlachta ó Apple Computer, Inc. go Apple Inc. ar an [[9 Eanáir]] [[2007]] chun béim a leagan ar a margadh nua, leictreonaic tomhaltais. == Táirgí == Ó bunaíodh an comhlacht go dtí tús na 2000idí, ba ríomhairí a phríomhtháirge. Tugadh Macintosh ar na ríomhairí seo ó na 1980idí. I 2001 seoladh an iPod, agus tháinig an iPhone i 2007 agus an iPad i 2010.<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.macrumors.com/2025/01/30/apple-active-devices-worldwide-record/|teideal=Apple Now Has 2.35 Billion Active Devices Worldwide|dáta=30 Eanáir 2025|láithreán=MacRumors|dáta rochtana=22 Lúnasa 2025}}</ref> Tá feistí eile ag Apple freisin: Apple Watch, Apple TV, AirPods, HomePod agus an Apple Vision Pro. Tá seirbhísí digiteacha ar nós an App Store, iCloud, Apple Music agus Apple TV+ anois tábhachtach do ghnó an chomhlachta.<ref name=":0" /> Moltar na feistí as oibriú go maith lena chéile agus éiceachóras a chruthú. Cuirtear cáineadh orthu freisin, mar gheall ar ghnéithe agus bogearraí dílseánaigh a dhéanann comhtháthú le táirgí eile níos deacra. Faoi 2025, bhí níos mó ná 2.35 billiún gléas Apple gníomhach ar fud an domhain.<ref name=":0" />[[Íomhá:Apple park cupertino 2019.jpg|clé|mion|Cupertino]] == Conspóidí == Tá an [[Díospóid chánach Apple - AE|díospóid chánach Apple - an tAontas Eorpach]] an t-agra dlí i gcoinne trusta is mór ar domhan riamh. Rialaigh an [[An Coimisiún Eorpach|Coimisiún Eorpach]] sa bhliain 2016 go raibh buntáiste ó thaobh cúrsaí cánach tugtha do [[Apple Inc.|Apple]] agus go raibh sé seo i gcoinne an dlí de réir rialacha an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] maidir le tacaíocht stáit.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Rialú Eorpach faoi chúnamh mídhleathach stáit|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/1221/840479-rialu-eorpach-faoi/|date=2016-12-21|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tá an cheist fós ina chogadh dearg idir an [[An Coimisiún Eorpach|Coimisiún Eorpach]], ar taobh amháin agus Apple agus [[Rialtas na hÉireann|Éire]] ar an taobh eile. Tá na himeachtaí dlí ag dul ar aghaidh i gcónaí i láthair na huaire (2023). {{Main|Díospóid chánach Apple - AE}} == Féach freisin == * [[Cás Apple - Aontas Eorpach]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Apple Inc.| ]] [[Catagóir:Comhlachtaí ríomhaireachta]] [[Catagóir:Comhlachtaí leictreonaice]] qewf9uscedpedd7pc2493d4kroatxki 0 12814 1312141 1292265 2026-05-08T16:40:56Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312141 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Ballinasloe St. Michael's Church South Aisle Fifth Window Sts Patrick and Rose of Lima by Harry Clarke Detail Patrick Preaching to His Disciples 2010 09 15.jpg|mion]] Is é '''Mainchín''' ({{lang-en|Munchin}}) éarlamh [[Cathair (lonnaíocht)|cathrach]] agus deoise [[Luimneach|Luimnigh]]. Ciallaíonn a ainm [[manach]] nó [[sagart]] beag. == Saol == Níl mórán eolais fágtha anois faoina shaol ach ach an méid atá le fáil i nginealaigh [[Dál gCais|Dhál gCais]]. Deirtear gur shíolraigh sé ó Shéanna, mac Cais.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/eanair/naomh-mainchin-easpag-3u.html|teideal=Naomh Mainchín, Easpag: 3ú Eanáir {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2021-01-02}}{{Dead link|date=Aibreán 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sa seachtú aois tugadh Inis Sibton dó in [[Inbhear na Sionainne]] (Luimnigh), ainneoin gur rugadh é, de réir cosúlachta, i gceantar [[Dál gCais|Dhál gCais]] mar a raibh paróiste agus seanreilig Chill Mhainchín ag deireadh an [[6ú haois]] é agus gur fuair sé [[bás]] sa [[7ú haois]]. Deirtear gurbh eisean an chéad [[easpag]] Luimnigh agus gur bhunaigh sé [[mainistir]] san áit ar a ghlaoitear anois Sparr Thumhan. Ach tar éis argóint le taoiseach na háite, bhí air bogadh amach as an gcathair. Nuair a d’imigh sé 6km siar ó dheas go Mungairit chun mhainistir eile a bhunú, chuir sé mallacht ar an gcathair ionas ná éireodh go deo le na háitreabhaigh ach go mbeadh an rath ag an strainséir amháin. [[Íomhá:St. Munchin’s Church built in 1827 (Church Of Ireland) - panoramio.jpg|clé|mion|288x288px|Eaglais Mhainchín (Luimneach, 1827)]] Tá iarsmaí mhainistir [[An Mheánaois|meánaoiseach]] fós le feiscint i Mungairit thart ar an sean-[[reilig]]. Tá [[paróiste]] Mainchín Naofa suite ar bhruach thuaidh cathair Luimnigh. Deirtear go bhfuil Séipéal Caitliceach Mhainchín suite ar shuíomh shuíomh na seanmhainistreach i Sparr Thuamhan in aice le Carraig an Chonartha agus Droichid Thuamhan. Is é Coláiste Mhainchín i gCorrbhaile [[meánscoil]] [[deoise Luimnigh]]. Ceiliúrtar lá fhéile Mainchín ar an [[2 Eanáir|2ú Eanáir]]<ref>''Martyrologium Romanum'' 80 (edito altera 2004).</ref> (nó 29 Nollaig le [[Mícheál Ó Cléirigh]] nó 3 Eanáir fiú<ref name=":0" />). == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine as Luimneach]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] iooy764n8p83ksa71poq3bcoulxid3c 0 14450 1312160 1292209 2026-05-08T17:06:16Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312160 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é Ardrí na hÉireann, go bhfreasúra, (ó [[1101]] go dtí [[1118]]) é '''Muirchertach Mac Toirdelbach Mór Ua Briain''' (c. [[1050]] – c. [[10 Márta]] [[1119]]).<ref>https://www.geni.com/people/Muirchertach-Ua-Briain-High-King-of-Ireland/6000000004533048198 Muirchertach Mac Toirdelbach Mor Ua Briain, High King of Ireland</ref> Mac le [[Toirdhealbhach Ua Briain]] (Ard-Rí na hÉireann ó [[1055]] go [[1086]] agus garmhac [[Brian Bóirmhe]]) ab ea Muircheartach. Ó ríshliocht [[Dál gCais]] a bhí sé, agus rugadh é in aice le g[[Cill Dá Lua]] i [[Contae an Chláir|gContae an Chláir]]. Ghabh sé ríocht [[Baile Átha Cliath|Áth Cliath]] sa bhliain [[1075]] i rith ard-ríocht a hathar. Fuair Toirdhealbhach bás sa bhliain 1086 agus roinntear [[Mumhan]] i trí chuid idir Muircheartach, Tadhc agus Diarmaid, a thrí mhic. Fuair Tadhc bás go luath, áfach, agus dhíbir Muircheartach Diarmaid as an cúige chun cumhacht a ghlacadh dó féin. [[Íomhá:Www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1014.gif|thumb|clé|200px|Léarscáil Éirinn timpeall ré Muircheartaigh]] Chuaigh Muircheartach ar ruathar go [[Contae na Mí|Mide]] agus [[Laighean]] sa bhliain [[1089]] agus ghlac sé ríochta Laighean agus Áth Cliath. Sa bhliain 1093, ghéill a dheartháir Diarmaid dó i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]], agus ghéill [[Domhnaill mac Flainn Ua Maíl Shechnaill]], rí [[Uí Néill]] [[Teamhair|Teamhrach]] freisin. Insíonn [[Annála Inis Faithleann]] faoi "cogadh mór" a tharla idir Muircheartach agus ríthe [[Leath Cuinn]] le tacaíocht [[Gofraid]], rí [[Lochlannach|Lochlannaigh]] Átha Cliath. Chuaigh Muircheartach ar mórshiúil chuig Baile Átha Cliath. Dhíbir sé Gofraid as an gcathair agus mharaigh sé Domhnaill mac Flainn Ua Maíl Shechnaill. Sa bhliain 1101, ghlac sé ardríocht na hÉireann agus chuaigh sé ar "turas an rí" timpeall na cúigí chun géilleadh na ríthe ruireach a dhaingniú. Bhí tionóil mór ag Muircheartach inar bhronnaigh sé dún Caiseal don [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglais]]. An bhliain ina dhiaidh sin, rinne sé comhaontas le [[Magnus III]] an t[[Iorua]] de bharr pósadh [[Sigurd I|Sigurd]] mac Magnus leis a hiníon. D'éirigh Muircheartach tinn sa bhliain [[1114]] agus ghabh Diarmaid ríocht Mumhan ó Muircheartach. Dhíbir sé as cathair [[Luimneach|Luimnigh]] é agus thóg sé níos mó ná bliain go dtí go raibh neart a dhóthain ag Muircheartach cumhacht a ghlacadh ar ais. Bhí sé i gcoimhlint le Diarmaid ó 1114 ar aghaidh maidir le ríocht an cúige. Fuair Muircheartach Ua Briain bás sa bhliain 1118. ==Féach freisin== * [[Ardrí na hÉireann]] * [[Liosta Ard-Ríthe na hÉireann]] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1050]] [[Catagóir:Básanna i 1119]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríshliocht Uí Bhriain]] [[Catagóir:Ríthe na Mumhan]] ik25d7wump0pkqiwcyueqlyao5c27v4 0 14617 1312212 1275084 2026-05-08T18:05:06Z Seachránaí 53315 Catagóir:An Haváis 1312212 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Is teanga Astrainéiseach í an '''Haváis''' (''‘Ōlelo Hawai‘i''). Tá stádas na teanga oifigiúla aici i [[Haváí|Stát Haváí]] sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], chomh maith leis an [[an Béarla|mBéarla]]. Idir na [[1830í|1830idí]] - na [[1950idí]], chuaigh an Béarla in áit na Haváise ar sé cinn de na seacht n-oileán. Faoi láthair, níl sí ó dhúchas ach ag 0.1% de mhuintir an stáit. Cúis iontais é go bhfuil an Haváis beagnach imithe inniu, cé go raibh sí ina teanga láidir chultúrtha sa [[19ú haois]] - le fírinne, is féidir meath na Haváise a chur i gcomparáid le himeacht na [[An Ghaeilge|Gaeilge]]. [[Íomhá:Wiki, Wikiwiki in New Pocket Hawaiian Dictionary, 1992.jpg|clé|mion|New Pocket Hawaiian Dictionary, 1992]] [[Íomhá:Definition of 'wiki' in Andrews' Hawaiian dictionary (1865).png|clé|mion|Lorrin Andrews, A Dictionary of the Hawaiian language, 1865]] === Tréithe === [[Íomhá:He Mele Lahui Hawaii - A Hawaiian National Song - Advertisement.jpg|clé|mion|1867]] Ceann de na [[teangacha Polainéiseacha]] í an Haváis, agus mar sin, tá sí gaolmhar leis an [[An Mhaorais|Maorais]], leis an [[Teanga (cumarsáid)|teanga]] Rapa Nui agus lena lán teangacha dá labhraítear timpeall an [[An tAigéan Ciúin|Aigéin Chiúin]]. === Stair === D'fhorbair na misinéirí [[An Chríostaíocht|Críostaí]] ó na Stáit Aontaithe caighdeán scríofa don Haváis sna [[1820í|1820idí]], agus d'éirigh [[Litríocht|scríbhneoireacht]] agus léitheoireacht coitianta sa teanga. Ach go gairid ina dhiaidh sin, ar chúiseanna éagsúla, tháinig laghdú mór ar líon chainteoirí dúchais na Haváise ó na [[1830í|1830idí]] go dtí na [[1950idí]]. Sa naoú haois déag, tháinig na sluaite de dhaoine go dtí Oileáin Haváí nach raibh ach Béarla acu mar theanga comhchumarsáide, agus iad ar nós cuma liom i leith theanga dhúchasach na n-oileán. Bunaíodh scoileanna Béarla sna hoileáin nuair a shealbhaigh na Stáit Aontaithe iad sa 19ú haois,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.archives.gov/education/lessons/hawaii-petition|teideal=The 1897 Petition Against the Annexation of Hawaii|dáta=2016-08-15|language=en|work=National Archives|dátarochtana=2023-08-11}}</ref> agus gur theastaigh ó mhuintir dhúchasach Haváí féachaint chuige go mbeadh Béarla maith ag a gclann, le go mbeadh oideachas maith orthu. Mar sin, de réir a chéile ní raibh aon duine sásta a chlann a chur sna scoileanna Haváise, agus sa deireadh thiar, dúnadh iad in éagmhais daltaí. Chosc an rialtas an teanga scun scan le dlí a chuaigh ar leabhar na reacht sa bhliain [[1896]]. Le bheith beacht, níor chuir an dlí seo cosc leis an teanga sa tsochaí fré chéile, ach d'fhoráil sé go gcaithfeadh gach scoil tús áit a thabhairt don Bhéarla mar theanga theagaisc, le haitheantas a fháil ó údaráis oideachais an rialtais. ==== Athbheochan ==== Ón mbliain [[1949]] anuas, thosaigh muintir an stáit ag cur suime sa tseanteanga arís, agus í á saothrú agus á teagasc dá réir. Is é Haváí an t-aon stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá ina bhfuil stádas oifigiúil stáit ag teanga dhúchais, rud a baineadh amach sa bhliain 1978. Sa bhliain [[1984]], cuireadh tús le naíonraí poiblí Haváise, ''Pūnana Leo'', le [[tumoideachas]] a thabhairt do na páistí sa teanga. Bunaíodh scoileanna tumoideachais eile ina dhiaidh sin. === An teanga inniu === Inniu, ní mhaireann an Haváis beo bríomhar ach in Oileán Ni'ihau. Maoin phríobháideach é an t-oileán, ach tá dearcadh cairdiúil ag na húinéirí ar an teanga, agus na bundúchasaigh a bhfuil cónaí orthu i Ni'ihau, is í an Haváis a dteanga dhúchais, agus caithfidh siad an Béarla a fhoghlaim ar scoil. Sna hoileáin eile, áfach, ní chasfaí ach an corrdhuine ort a mbeadh an Haváis ó dhúchas aige. Glactar leis go bhfuil sí ó dhúchas ag dhá chéad duine ar fad, an chuid is mó acu ina gcónaí i Ni'ihau. Tá sí foghlamtha ag dhá mhíle duine eile, áfach, de bharr na n-iarrachtaí athbheochana. ==== Tumoideachas ==== Tá cláir [[tumoideachas|tumoideachais]] réamhscolaíochta (Aha Punana Leo) agus bunscolaíochta (Ke Kula Kaiapuni) i bhfeidhm in Haváí, go príomha ar mhaithe leis an Haváis a chur chun cinn agus cuirtear an-bhéim ar chultúr, thraidisiúin agus fhealsúnacht dhúchasach Haváí sna múnlaí oideachais seo.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/-duibhir-et-al-solathar-oideachais-tri-mhionteangacha_athbhreithniu-ar-thaighde-idirnaisiunta_2015.pdf|teideal=Soláthar Oideachais trí Mhionteangacha: Athbhreithniú ar Thaighde Idirnáisiúnta|údar=COGG / An Roinn Oideachais agus Scileanna|dáta=2015|dátarochtana=2023|archivedate=2023-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230308032537/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/-duibhir-et-al-solathar-oideachais-tri-mhionteangacha_athbhreithniu-ar-thaighde-idirnaisiunta_2015.pdf}}</ref> Sa bhliain 2008, bhí thart ar 1,500 dalta Papahana Kaiapuni cláraithe i 19 suíomh K-12 ar fud na n-oileán (Hawai’i State Department of Education, 2008). Roinneann ar a laghad 15 scoil as an bhfigiúr seo a suíomh scoile le scoil phríomhshrutha Béarla.<ref name=":0" /> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:An Haváis]] lleyssyivdshb3bpiu7neyn735vn1nz 0 15126 1312196 1295000 2026-05-08T17:33:48Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312196 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Seon''',( Fr.Jean d'Angleterre) {{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Seon%20R%C3%AD%20Shasana/ga/|teideal="Seon Rí Shasana"|work=téarma.ie|dátarochtana=2025-04-26}}</ref> (24 Nollaig 1166–19 Deireadh Fómhair 1216) Rí Shasana ó 1199 go dtí a bhás sa bhliain 1216. Chaill sé Diúcacht na Normainne agus formhór a chuid tailte Francacha eile do Rí Pilib II na Fraince, rud a d’fhág gur thit an [[Impireacht Ainsivíneach]] agus gur chuir sé le fás cumhachta ríshliocht na gCapéiteach Francach (FR.''Les Capétiens'') le linn an 13ú haois. Thug tiarnaí cumhachtacha Shasana faoi éirí amach in aghaidh an Rí Seon, i dtreo dheireadh a réimeas. Mar thoradh ar a n-éirí amach síníodh agus séalaíodh an doiciméad ''[[Magna Carta]]'' a mheastar a bheith ina chloch mhíle bhunúsach i stair bhunreachtúil Shasana agus níos déanaí na Breataine. Ba é Seon an mac ab óige ag an [[Anraí II Shasana|Rí Anraí II]] agus an Bandiúc Eileanóir na hAcatáine (fr.Aliénor d'Aquitaine). Tugadh '''John Lackland''' (Fr.Jean sans Terre) mar leasainm air, toisc, mar mhac níos óige, nach rabhthas ag súil go bhfaigheadh sé tailte suntasacha le huacht. Tar éis dá dheartháireacha—Anraí an t-Óg Rí, Risteard, agus Séathrún—éirí amach a chur ar bun in aghaidh a n-athar i 1173–1174 agus an teip, bhí sé istigh leis an rí Anraí. Ceapadh Seon ina [[Tiarnas na hÉireann|Thiarna na hÉireann]] i 1177 sa bhliain 1177 agus tugadh tailte dó i Sasana agus ar an mór-roinn. Le linn réimeas a dhearthár Risteard I, rinne sé iarracht éirí amach i gcoinne riarthóirí ríoga Richard gan rath, agus an Rí ag glacadh páirte saníor éirigh leis iarracht éirí amach a dhéanamh in aghaidh riarthóirí ríoga Risteard, fad is a bhí an rí ag glacadh páirte sa [[An Tríú Crosáid|Tríú Crosáid]]. Fógraíodh Seon ina rí, áfach, tar éis do Risteard bás a fháil sa bhliain 1199. Tháinig sé ar chomhaontú le Pilib II na Fraince chun sealúchas Sheoin ar thalamh Ainsivíneach san mhór-roinn a aithint faoi chonradh síochána Le Goulet sa bhliain 1200. Nuair a bhris cogadh leis an bhFrainc amach arís sa bhliain 1202, bhain Seon buanna luatha amach, ach ba é an toradh a bhí ar ghanntanas acmhainní míleata agus an chaoi ar chaith sé le huaisle Normannacha, Briotánacha, agus Ainsivíneacha ná gur chlis ar a impireacht i dtuaisceart na Fraince sa bhliain 1204. Chaith sé cuid mhaith den chéad deich mbliana eile ag iarraidh na tailte seo a aisghabháil, ag ardú ioncam ollmhór, ag athchóiriú a fhórsaí armtha agus ag atógáil comhghuaillíochtaí ilchríochacha. Bhí éifeacht bhuan ag a leasuithe dlíthiúla ar chóras dlí choitinn Shasana, chomh maith leis an ioncam breise a tháinig astu. Mar thoradh ar a aighneas leis an [[Pápa Innocentius III|bPápa Innocentius III]] faoi thoghadh an Ardeaspaig Stephen Langton, cuireadh urghaire an Phápa air sa bhliain 1208, rud a chiallaigh go raibh seirbhísí eaglaise coiscthe go dtí 1214, chomh maith le Seon a chur faoi choinnealbhá an bhliain dár gcionn – aighneas ar thug sé aghaidh air faoi dheireadh i 1213. Theip ar iarracht Sheoin Pilib a shárú sa bhliain 1214 mar gheall ar bhua na Fraince ar chomhghuaillithe Sheoin ag Cath Bouvines. Nuair a d'fhill sé ar Shasana, bhí éirí amach ag mórchuid dá bharúin roimhe, a bhí míshásta lena bheartais fhioscacha agus leis an gcaoi ar chaith sé le go leor d’uaisle cumhachtacha Shasana. Dréachtaíodh an ''Magna Carta'' mar chonradh síochána idir Seon agus na barúin, agus comhaontaíodh é i 1215. Mar sin féin, níor chloígh ceachtar taobh lena choinníollacha agus bhris cogadh cathartha amach go gairid ina dhiaidh sin, le cabhair ó Phrionsa Louis na Fraince do na barúin. Níorbh fhada gur shíothlaigh sé i sáinn. Fuair Seán bás de bharr coinnealbháite a tolgadh agus é ar fheachtas in oirthear Shasana i ndeireadh na bliana 1216; chuaigh lucht tacaíochta a mhic Anraí III ar aghaidh chun bua a bhaint amach ar Louis agus ar bharúin na reibiliúnach an bhliain dár gcionn. Bhí croiniceoirí comhaimseartha cáinteach den chuid is mó ar fheidhmíocht Sheoin mar rí, agus tá a réimeas ina ábhar díospóireachtaí suntasacha agus athbhreithnithe tréimhsiúil ag staraithe ón 16ú haois i leith. Tá achoimre déanta ag an staraí Jim Bradbury ar an tuairim stairiúil atá ann faoi láthair maidir le cáilíochtaí dearfacha Sheoin, ag tabhairt faoi deara gur "riarthóir dícheallach, fear inniúil, ginearál cumasach" a mheasann daoine é go hiondúil sa lá atá inniu ann. Mar sin féin, aontaíonn staraithe nua-aimseartha go raibh go leor lochtanna air freisin mar rí, lena n - áirítear an méid a chuireann an staraí Ralph Turner síos mar ""distasteful, even dangerous personality traits"", mar shampla mionchúiseachas, mioscais, agus cruálacht. Thug na tréithe diúltacha seo ábhar fairsing do scríbhneoirí ficsean sa ré Victeoireach, agus leanann Seon mar charachtar atá le feiceáil arís agus arís i gcultúr an phobail iartharaigh, go príomha mar bhithiúnach i mbéaloideas Robin Hood.Chuir na cáilíochtaí diúltacha seo ábhar fairsing ar fáil do scríbhneoirí ficsin sa ré Victeoiriach, agus tá Seon fós ina charachtar athfhillteach laistigh de chultúr pobail an Iarthair, go príomha mar bhithiúnach i mbéaloideas Robin Hood. == Muintir == Rugadh Seon i [[Pálás Beaumont|bPálás Beaumont]], [[Oxford]], [[Sasana]]. B'é an cúigiú mac é agus an duine deireanach d'ochtar páistí a rugadh [[Anraí II Shasana|d'Anraí 11 Shasana]], agus [[Eleanor na hAcatáine|d'Eleanor na hAcatáine]]. Dearbhaíonn údair áirithe, toisc gur fhan Seon i Woodstock, garr d'Oxford, in éineacht le hEleanor, i Mí Márta na bliana 1166, gur sa bhliain sin 1166 agus ní sa bhliain 1167 a rugadh Seon. B'é Seon deartháir sóisearach leasghaolmhar, ar thaobh na máthar, [[Marie na Champagne|Mharie na Champagne]] agus [[Alix na Fraince]]. B'iad na paistí seo páistí a mháthair agus í pósta don chéad uair le [[Louis VII na Fraince.]] Cuireadh an pósadh seo ar neamhní níos moille. B'é deartháir óg [[Guillaume, Cunta Poitiers|Ghuillaume, Cunta Poitiers]]; [[Henri le Jeune]] (Gaeilge: ''Anraí óg''); [[Matilda, Bandiúc na Sacsaine]]; [[Risteard I Shasana|Risteard I Leonchroí]]; [[Geoffroy II, Diúc na Briotáine]]; [[Leonora, Banríon na Caistíle]] agus [[Jeanne na Sicile]]. == Túa a shaoil == Cé gurb é Seon 'mac an cheana' a athar, mar an duine is óige ní raibh sé ag súil le hoidhreacht, agus de dheasca sin fuair sé an leasainm "Gan-talamh" (nó sa Bnéarla "Lackland"), roimh dó theacht i gcoróin. Bhí a shaol teaghlaigh corraiceach go leor, mar go raibh a mháthair agus a shean-deartháireacha, arís is arís bainteach le [[Éirí Amach 1173-1174|reibiliúin i gcoinne Anraí]]. Chuir Anraí Eleanor faoi ghlas sa bhliain 1173, nuair nach raibh Seon ach ina pháiste beag. Agus é ina pháiste, bhí Seon geallta le Alys (fuaimnithe 'Alice' sa Bhéarla), iníon agus oidhre d'[[Humbert III na Saváí]]. Bhí tuismitheoirí Seon ag dúil go leathnóidh an pósadh tionchar ríshliocht na hAngevin trasna na nAlp, mar gur ghealladh oidhreacht na [[Saváí]], [[Piedmont (na hIodáile)|Phiemonte]], [[Maurienne|Mhaurienne]], agus na sealúchais eile a bhí ag an Cunta Humbert, do Sheon. == Oideachas agus inniúlacht == Bhí dúil ag Anraí ar dtús báire go bhfaigheadh Seon oideachas cuí le dul anonn chuig na hEaglaise, agus dá bharr sin ní bheadh comharbas talún nó eile de dhíth air. Sa bhliain 1171, áfach, chuaigh Anraí i mbun idirbheartaíocht chun cuir ar chumas a mhac a bheith pósta le hiníon an Chunta Humbert III na Saváí (té nach raibh mac aige féin go dtí sin agus mar sin bhí cliamhain uatha). Tar éis sin, ní raibh trácht a thoille faoi Sheon bheith ina ábhar sagairt. Bhí sár-oideachas faighte ag beirt tuismitheoirí Seon. Bhí Aonraí ilteangach, agus d'fhreastail Eleanor ar léachtaí in institiúid a bhí le bheith ina Ollscoil, sé sin Ollscoil Pháras- sa bhreis ar sin, d'fhoghlaim siad an dlí agus rialtas, reiligiún, agus litríocht. Bhí oideachas den scoth faighte ag Seon. Tá fianaise ann go raibh De Sacramentis Christianae Fidei le [[Hugues de Saint-Victor]], [[Magister Sententiarum]] le [[Pietro Lombardo]], An Tráchtas le [[Origen]], agus stair Shasana—a d’fhéadfadh a bheith [[Roman de Brut]] le [[Wace]], bunaithe ar [[Historia Regum Britanniae]] le [[Geoffroy de Monmouth]]. === Feachtas chuig Éirinn, 1185-1186 === {{Main|Feachtas Eoin Shasana chuig Éirinn, 1185-1186}} == Risteard as láthair == Le linn do Risteard bheith as láthair ar an Tríú Crosáid ó 1190 go 1194, rinne Seon iarracht fáil réidh le [[William de Longchamp]], Easpag Ely agus a ghiúisteoir ceaptha. Bhí gnaoi an phobail ar Seon níos mó ná ar de Longchamp i Londain, agus i mí Dheireadh Fómhair 1191 d'oscail saoránaigh Londan geataí na cathrach dó nuair a bhí de Longchamp faoi ghaibhniú sa túr. Gheall Seon go mbeadh saoránaigh na cathrach in ann iad fhéin a rialú mar [[común|chomún]] in éiric aitheantais a thabhairt do Seon mar oidhre toimhdean Richard. Seo ceann de na heachtraí a thug ar dhaoine Seon a mheabhrú mar bhithiúnach san fhinscéal [[Robin Hood]]. Agus é ar a shlí abhaile ón Chrosáid, gabh Leopold V, Diúc na hOstaire Richard, agus chuir Anraí VI, an tImpire Naofa Rómhánach é i bpríosúin. Bhí ar Eleanor fuascailt mhór a íoc chun é a scaoileadh saor. Agus é ar ais i Sasana sa bhliain 1194, thug Richard maithiúnas do Sheon agus d'ainmnigh sé é mar a oidhre. == Réimeas == Nuair a fuair Risteard bás, theip ar Seon aitheantas iomlán a fháil mar rí. De réir daoine áirithe b'é a nia óg, [[Artúr I na Briotáine]], mac le Geoffrey, deartháir déanach Seon , an t-oidhre dlisteanach. Throid Artúr in aghaidh Sheoin, le tacaíocht Rí Philip II na Fraince, chun an suíochán ríoga a bhuachaint. Bhí toradh marfach ar an choinbhleacht idir Artúr agus an Rí Seon . de réir Chonradh le Goulet, thug Philip tosaíocht do John thar Artúr, agus shocraigh siad lena chéile faoi vasáilleach Seon ar an Normainn agus na críocha Angevineacha. Bhí an síocháin eatarthu gearrshaolach áfach. Bhí barúin [[Poitou|Phoitou]] chomh trína chéile mar gheall an cogadh gur sheol siad achainí ar lorg an cor a chur ina cheart ó Rí na Fraince. Bhí Rí na Fraince ina ardtiarna feodach i leith críoch áirithe ar an mór-roinn. D'eisigh Rí na Fraince toghairm ar Seon teacht chun cúirte agus cúisimh áirithe a fhreagairt, ceann díobh gur fhuadaigh sé [[Isobel d'Angouleme]] agus gur phós sé í níos déanaí, cé go raibh sí réamhgheallta do [[Guy de Lusignan]]. Dhiúltaigh Seon an toghairm, agus, faoin dlí feodach, de réir gur theip sé freastail ar a thiarna, d'fhógair an Rí na Fraince éileamh críche ar fhearainn Seon agus é ina Chunta Poitou. Mhaígh Rí na Fraince gur leis na críocha a bhí ag Seon go dtí sin sa bhFrainc, ach amháin talamh Seon i [[Gascogne|nGascogne]] in iardheisceart na Fraince. D'ionsaigh na Francaigh an Normainn díreach ina dhiaidh sin; d'infheistigh an Rí Philip II Artúr I le na feoid go léir a bhí tráth ag Seon (cé is moite de an Normainn) agus gheall sé a iníon Marie dó mar bhean chéile. Nuair a bhí cogadh ar siúl ag Seon sa bhliain 1203, d'ordaigh sé na longchlóis go léir (fiú na cinn a bhí intíre, mar [[Gloucester|Ghloucester]]) i Sasana long amháin ar a laghad a sholáthair dó. Bhí na longchlóis nua thógtha, mar [[Portsmouth|Phortsmouth]], freagrach as roinnt cinn a thógáil. D'ainmnigh sé Portsmouth ina bhaile nua chabhlaigh. (Bhí longchlóis tógtha ag na ríthe Angla-Shacsanach, mar [[Éadbhard an tAdmhálaí]] ar an chósta theas ag Sandwich, agus an ceann is tábhachtaí ag Hastings.) Ag deireadh na bliana 1204, bhí 45 rámhlong ar fáil dó, agus ó sin ar aghaidh fuair sé ceithre cinn nua gach bliain. Chruthaigh sé Aimiréalacht, comhdhéanta de ceithre aimiréal. I rith Seon a bheith i réim tháinig feabhas mór ar dearadh long, méid breise seolta agus caisleáin tosaigh inbhainte san áireamh. Chruthaigh sé longa móra iompartha dá ngairtear 'buisses'. Faigheann Seon an chreidiúint in amanna as an cabhlach ríoga nua-aimseartha a bhunú. Tagann an méid atá ar eolas againn ó na 'Pipe Rolls', toisc nach raibh na h-éachtaí seo taifeadta ag na croiniceoirí agus lúth-staraithe. Bhí súil ag Seon trioblóid a sheachaint i Sasana agus sa Bhreatain Bheag agus é imithe thar sáile ag troid ar son a chuid tailte a fháil ar ais, le phósadh a iníon neamhdlisteanach, [[Joan]], chuig [[Llywelyn ab Iorwerth]] nó Llywelyn Fawr (Gaeilge: Llywelyn Mór). I rith na coimhlinte, rinne Artúr iarracht a mháthair mhór [[Aliénor d'Aquitaine]] a fhuadú, ag [[Mirebeau]], ach buadh air agus ghabh fórsaí Seon é. Cuireadh Artúr i bpríosúin ar dtús i [[Falaise|bhFalaise]] agus ansin i [[Rouen]]. Níl na staraithe cinnte dearfa de cad a bhí i ndán d'Artúr. De réir na [[Annála Margam|hAnnála Margam]], ar an 3ú Aibreán 1203: <blockquote>'Tar éis Artúr a bheith a bheith gafa ag Seon agus coimeádta beo i bpríosúin ar feadh tamaill i gcaisleán Rouen ... nuair a bhí (Seon) ar meisce mharaigh sé Artúr lena lámh féin agus tar éis cloch trom a cheangal lena choirp chaith sé é isteach sa Séin'.</blockquote>Mhaígh Hubert de Burgh, áfach, oifigeach i gceannas ar an dúnfort i Rouen, gur fhág sé Artúr ag an Cháisc 1203 faoi chúram gníomhairí an Rí a bhí curtha ann le haghaidh é a spochadh. Thug sé le fios go bhfuair Artúr bás mar gheall ar turraing. D'aistarraing de Burg a ráiteas níos déanaí agus mhaígh sé go raibh sé fós beo, ach ní fhaca éinne Artúr beo arís. Cheap pobal na Briotáine agus níos déanaí pobal na Normainne go raibh sé dúnmharaithe agus d'éirigh siad amach i gcoinne an Ri Seon. I dteannta le Artúr a ghabháil, ghabh Seon deirféar Artúr, a neacht [[Aliénor de Bretagne]]. == Aighneas le hArtúr I na Briotáine == gur féidir leis níos mó tionchair a imirt ar an Eaglais. Nuair nach raibh réiteach ar fáil ar an aighneas, thogh an Caibidil, faoi rún, ball da gcuid féin mar Ardeaspag. D'fhorchuir Seon an dara toghchán orthu agus tháinig ainmní nua as. Nuair a tháinig an bheirt díobh i láthair os comhair an Phápa sa Róimh, chuir an [[Pápa Innocentius III]] na toghcháin ar neamhní, agus toghadh Steven Langton, iarrthóir an Phápa, d'ainneoin ionadaithe an rí bheith ina choinne. Thug na barúin agus na hEaspaig i Sasana tacaíocht do Sheon agus dhiúltaigh an rí glacadh le Langton. Sciorr Seon an Caibidil i Mí Iúil 1207.agus ghearr an Pápa urghaire ar an Ríocht mar aisfhreagra. Ghabh Seon tailte na hEaglaise toisc gur theip an Eaglais mar frithbheart seirbhís fheodach a sholáthair.[[Íomhá:Innozenz3.jpg|thumb|Bhí aighneas idir an [[Pápa Innocentius III|Phápa Innocentius III]] agus an Rí Seon maidir le chomharb Ardeaspaig Canterbury, a lean ar aghaidh ó 1205 go dtí 1213.]] == Beartaíocht le Bordeaux == Sa bhliain 1203, thug Seon díolúine fhioscach do saoránaigh agus ceannaithe Bhordeaux ón 'Grande Coutume' a íoc, an cháin is mó a bhí le n-íoc acu ar easpórtáil earraí. Ar malairt, gheall réigiúin Bhordeaux, Bayonne agus Dax tacaíocht do Sheon in aghaidh Choróin na Fraince. D'éirigh le ceannaithe Ghascon a gcuid fíonta a dhíol i Sasana, don chéad uair gan bac, nuair a d'osclaíodh na calafoirt eatarthu i gcóir shaorthrádáil. An bhliain dár gcionn, dheonaigh Seon saorthrádáil do La Rochelle agus Phoiteau. == Aighneas leis an Phápa == Tar éis d'Ardaspag Chanterbury Hubert Walter bás a fháil sa bhliain 1205, d'éirigh argóint idir Seon agus an [[Pápa Innocentius III]]. D'éiligh Caibidil Ardeaglais Chanterbury go raibh an dlínse amháin acu comharba i dteideal a toghadh in áit Hubert agus thogh siad Reginald, iarrthóir áitiúil. Bhí suim áfach, ag na hArdaspaigh ar fud Sasana agus ag an Rí sa rogha chomharba don oifig chumhachtach seo. B'é John de Gray rogha an Rí, fear dá chuid féin, ionas gur féidir leis níos mó tionchair a imirt ar an Eaglais. Nuair nach raibh réiteach ar fáil ar an aighneas, thogh an Caibidil, faoi rún, ball dá gcuid féin mar Ardeaspag. D'fhorchuir Seon an dara toghchán orthu agus tháinig ainmní nua as. Nuair a tháinig an bheirt díobh i láthair os comhair an Phápa sa Róimh, chuir an Pápa Innocentius III na toghcháin ar neamhní, agus toghadh Steven Langton iarrthóir an Phápa, d'ainneoin ionadaithe an rí Seon bheith ina choinne. Thí tacaíocht na mbarún agus a lán Easpag i Sasana ag Seon agus dhiúltaigh Seon glacadh le Langton. Sciorr Seon an Caibidil i Mí Iúil 1207. agus ghearr an Pápa urghaire ar an Ríocht mar aisfhreagra. Ghabh Seon tailte na hEaglaise toisc gur theip an Eaglais mar frithbheart seirbhís fheodach a sholáthair. == Feachtas chuig Éirinn, 1210 == [[Íomhá:King John signing the Great Charter (Magna Carta) by English School.png|thumbnail|Seon ag síniú an [[Magna Carta]]]] == Aighneas leis na mBarúin == I ndiaidh gur éirigh leis Éirí Amach na Breataine Bige a chur faoi chois sa bhliain 1211, agus deireadh a chur leis an aighneas leis an Phápa, dhírigh Seon a chuid airde chuig a shealúchas thar sáile. Chríochnaigh cogaí na hÉorpa leis an bhriseadh ag Cogadh Bhouvines (1214), agus bhí ar Sheon glacadh le síocháin neamhfhabhrach leis an Fhrainc.(Fuair [[Anraí V Shasana|Anraí V]] Ri Shasana [[an Normainn]] agus [[An Acatáin|Acquitaine]] ar ais sa bhliain 1420). Thiontaigh an briseadh ag Bouvines móramh na mbarún i gcoinne Sheoin; bhí cuid acu ina aghaidh ón am a bhí Seon coinnealbháite ag an Phápa. D'aontaigh na barúin le chéile agus d'éiligh siad lamháltais. Bhuail Seon leo ag Runnymede, gar do [[Windsor, Berkshire|Windsor]] ar an 15 Meitheamh 1215 le haghaidh an [[An Chairt Mhór]] ([[Magna Carta]]) a shéalú. De réir gur shínigh Seon an Chairt faoi bhrú, áfach, thug an Pápa cead dó í a chuir ar neamhnaí ag deireadh na cogaíochta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bl.uk/collection-items/the-papal-bull-annulling-magna-carta|teideal=The papal bull annulling Magna Carta|work=The British Library|dátarochtana=2020-11-12|archivedate=2020-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201108135143/https://www.bl.uk/collection-items/the-papal-bull-annulling-magna-carta}}</ref> {{Main|Magna Carta}} [[Íomhá:King John's tomb.jpg|mion|Leacht an Rí]] == Bás == Agus é ag cúlaitheach, thóg Seon slí shábháilte timpeall talamh riascach an [[Wash]] mar go raibh fonn air an ceantar in [[Oirthear Anglia]] (East Anglia sa Bhéarla) a bhí i lámha reibiliúnach a sheachaint. Thóg a trucail bhagáiste (agus seoda na Ríochta Aontaithe san áireamh) an bealach díreach trasna an cheantair, áfach, agus scuabadh a ghiuirléidí go léir amach leis an taoide. Bhuail an caillteanas seo Seon go trom, agus chuir sé isteach ar a shláinte agus ar a shlánchiall. Tholg sé dinnireacht agus ag bogadh ó áit go háit, d'fhan sé i gCaisleán Sleaford roimh bás a fháil ar an 18 Deire Fómhar 1216 i gCaisleán Newark, [[Nottinghamshire]] (a bhí i [[Lincolnshire]] san am sin, ach atá anois i [[Nottinghamshire]]). Chuireadh é in Ardeaglais Worcester, Sasana. Tháinig a mhac, a bhí a naoi mbliana d'aois, i gcomharbacht ar agus déanadh Anraí III Shasana. Cé gur mhaígh Rí Louis na Fraince i gcónaí gur leis coróin Shasana, taobhaigh na barúin leis an Rí nua agus thug siad droim lámha do Louis Rí. Ghéill Louis an teideal úinéireachta agus [[Conradh Lambeth]] a shíniú aige sa bhliain 1217. == Féach freisin == * An [[Magna Carta]] nó [[An Chairt Mhór]] * [[Magna Carta Hiberniae]] * [[Caisleán an Rí]] * [[Caisleán Luimnigh]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1166]] [[Catagóir:Básanna i 1216]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:12ú haois sa Fhrainc]] [[Catagóir:13ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:13ú haois sa Fhrainc]] [[Catagóir:Angla-Normannaigh]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daoine Francacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Monarcacht na Breataine]] [[Catagóir:Ríthe Eorpacha]] [[Catagóir:Rítheaghlach Plantagenêt]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] te5zm4pr0rbo0kgkwp3tj271nex3p27 0 15162 1312184 1296266 2026-05-08T17:24:16Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312184 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Risteard II''' ([[6 Eanáir]] [[1367]] – [[14 Feabhra]] [[1400]]) , ar a dtugtar Richard de Bordeaux freisin, ina Rí Shasana ó 1377 go dtí gur cuireadh as a oifig é i 1399. Ba é mac Éadbhard an Phrionsa Dhuibh (Prionsa na Breataine Bige), agus Jeanne de Kent. Fuair an Prionsa Dubh bás i 1376, rud a d’fhág Risteard mar oidhre dealramhach ar a sheanathair, [[Éadbhard III Shasana|Éadbhard III]]. Nuair a fuair an Rí bás, tháinig Risteard, 10 mbliana d’aois, i gcomharbacht ar an ríchathaoir. Le linn chéad bhlianta Risteaird mar rí, bhí an rialtas faoi réir sraithe de chomhairlí na leasríochta, faoi thionchar uncailí Risteaird, Jean de Gand agus Thomas de Woodstock. Thug Sasana aghaidh ar fhadhbanna éagsúla, go háirithe [[An Cogadh Céad Bliain|an Cogadh Céad Bliain]]. Dúshlán mór a bhain leis an réimeas ab ea [[Éirí Amach na dTuathánach]] i 1381, agus bhí ról lárnach ag an rí óg i gcur faoi chois brúidiúil na géarchéime seo. Níos lú trodaí ná a athair nó a sheanathair, d'fhéach sé le deireadh a chur leis an gCogadh Céad Bliain. Mar do chreid sé go daingean sa phribhléid ríoga, chuir Risteard srian le cumhacht na n-uaisle, agus bhí sé ag brath ar mhuintir phríobháideach mar chosaint mhíleata ina ionad sin. Murab ionann agus a sheanathair, chothaigh Risteard atmaisféar suaimhneach, lárnaithe ar an ealaín agus ar an gcultúr ag an gcúirt, áit a raibh an rí ina fhigiúr ardchéimiúil. Ba é a spleáchas ar líon beag cúirtéirí ba chúis le míshuaimhneas i measc na n-uasal, agus sa bhliain 1387, gua ghlac grúpa de na huaisle, ar a dtugtaí na Tiarnaí Achainíocha, seilbh ar an rialtas. Faoin mbliain 1389, bhain Risteard an smacht amach arís, agus sa tréimhse ocht mbliana a lean, rialaigh sé i gcomhar measartha lena iar-chéilí comhraic. Sa bhliain 1397, bhain sé díoltas amach ar na hAchomharcóirí, agus cuireadh cuid mhaith acu chun báis nó ar deoraíocht. Thug staraithe " tíorántacht" Risteaird ar an dá bhliain ina dhiaidh sin. Sa bhliain 1399, tar éis do John of Gaunt bás a fháil, díshealbhaigh an Rí mac De Gand, Anraí IV (Anraí Bolingbroke), a raibh curtha ar deoraíocht roimhe sin. I mí an Mheithimh 1399, rinne Anraí ionradh ar Shasana le fórsa beag a mhéadaigh go tapa ina líon. Agus é ag teacht gan mórán ag cur in aghaidh, chuir sé Risteard as oifig agus chorónaíodh é féin mar rí. Meastar gur maraíodh Richard den ocras i mbraighdeanas, cé go bhfuil amhras fós ann maidir lena dheireadh. ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Risteard 2 Shasana}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1367]] [[Catagóir:Básanna i 1400]] [[Catagóir:14ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:14ú haois sa Fhrainc]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Cogadh Céad Bliain]] [[Catagóir:Daoine Francacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Daoine Sasanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Monarcacht na Breataine]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Ríthe Eorpacha]] [[Catagóir:Rítheaghlach Plantagenêt]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] efew9bn2sljepo6z4g0957narym6idf 0 15220 1312185 1291917 2026-05-08T17:25:34Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312185 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Risteard III''' ([[2 Deireadh Fómhair]] [[1452]] – [[22 Lúnasa]] [[1485]]) ina rí ar Shasana ó 1483 go dtí lá a bháis. Ba é an rí deireanach ar Shasana de theaghlach Eabhrac agus de ríora Plantagenet. Tháinig deireadh le [[Cogadh na Rósanna]] nuair a briseadh ar a arm agus nuair a maraíodh é féin, ag [[Cath Pháirc Bosworth]]. Tháinig [[Anraí VII Shasana|Anraí VII]], an chéad rí Túdarach, i gcomharbacht air. Scríobh an drámadóir clúiteach [[William Shakespeare]] dráma mór le rá faoi Risteard III, ina léiríodh é mar bhithiúnach uafásach. {{DEFAULTSORT:Risteard 3 Shasana}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1452]] [[Catagóir:Básanna i 1485]] [[Catagóir:15ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Daoine Sasanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Mairnéalaigh]] [[Catagóir:Monarcacht na Breataine]] [[Catagóir:Pearsanra míleata na Sasana]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Ríthe Eorpacha]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] bkyf6dlzv2b2srvl570sy8tqa647pi2 0 15264 1312202 1292207 2026-05-08T17:43:52Z Seachránaí 53315 Catagóir:11ú haois in Éirinn 1312202 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ard-Rí na hÉireann|Ard-Rí Éirinn]] go bhfreasúra ab ea '''Toirdhealbhach Ua Briain''' (1009–[[14 Iúil]] [[1086]]). Garmhac [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]] agus neacht [[Donnchadh mac Briain|Dhonnchaidh mac Briain]], Ard-ríthe eile, a bhí ann. Bhí éileamh aige ar ríocht na tíre ón mbliain [[1055]], nuair a thosaigh sé ag cur i gcoinne a uncail Donnchadh, go dtí a bhás sa bhliain [[1086]]. Bhí teagmháil aige leis an b[[Pápa Gréagóir VII]] agus le hArd-Easpaig rathúil Canterbury, Lanfranc. Shocraigh sé cathair [[Luimneach|Luimnigh]] mar phríomhchathair a ríochta. Thóg sé ríocht chathair [[Na Lochlannaigh|Ghallach]] [[Áth Cliath|Átha Cliath]] ó mhuintir na cathrach sin sa bhliain [[1072]], agus bhronn sé í ar a mhac [[Muircheartach Ua Briain|Muircheartach]] mar phrintíseacht ríochta. Tá fianaise go raibh lámh aige i bpolaitíocht [[Oileán Mhanann|Mhanann]] agus [[an Bhreatain Bheag|na Breataine Bige]]. Bhásaigh sé sa bhliain 1086 i gCeann Coradh tar éis tréimhse fhada fhulaingthe agus aithreachais, de réir na n-annála. ==Féach freisin== * [[Ardrí na hÉireann]] * [[Liosta Ard-Ríthe na hÉireann]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1009]] [[Catagóir:Básanna i 1086]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríshliocht Uí Bhriain]] [[Catagóir:Ríthe na Mumhan]] 6z9n3747zep5oq44ybyexzy99losm7i 0 15478 1312269 1289251 2026-05-08T23:16:49Z TGcoa 21229 1312269 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} Ba chlár [[teilifís]]e [[Éire]]annach a craoladh ó 4 Meitheamh 1979 go 1987 é '''Bosco''', agus leanadh air á athchraoladh ina dhaidh sin.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.rte.ie/tv/theden/ddn/bosco.html |teideal=Bosco ar rte.ie |dátarochtana=2007-10-22 |archivedate=2007-10-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071022041231/http://www.rte.ie/tv/theden/ddn/bosco.html }}</ref> Bhí an clár ina chuid den saol gach lá ag páistí ar fud na hÉireann, agus ráitis an phuipéid de ghlanmheabhair acu. Bhíodh sé ar an teilifís i ndiaidh na scoile sna 1980idí agus is iomaí gasúr a bhíodh ag deifriú abhaile le breathnú air. <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/beidh-ait-speisialta-ag-grainne-ui-mhaitiu-inar-gcroi-da-bharr/|teideal=Beidh áit speisialta ag Gráinne Uí Mhaitiú inár gcroí go deo|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=8 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> [[Íomhá:Bosco.jpg|thumb|220x220px|Bosco|clé]] == Bosco féin == Bhí Bosco ina phuipéad le gruaig dhearg agus éadaí glasa agus bána air (nó uirthi, ní raibh a inscne luaite ar an gclár i gcónaí. == Na láithreoirí == I rith na mblianta bhí roinnt mhaith láithreoirí ag obair le Bosco, leithéidí Jonathan (Ryan), Marian (Richardson), Frank (Twomey), [[Gráinne Uí Mhaitiú|Gráinne (Uí Mhaitiú]]) agus Philip. Éinne a d’fhás aníos in Éirinn sna 1980idí, cuimhneoidh siad ar ghlór Bhoscó agus é ag fógairt go mífhoighneach, “Tá sé sin UAFÁSACH, Gráinne (nó Philip srl)!” == Féach freisin == * [[Gráinne Uí Mhaitiú]] == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://www.boscosbox.com/ boscosbox.com] [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1979]] [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1981]] [[Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha]] [[Catagóir:Cláir do pháistí]] 7a4ix5ssxtwg4xwbi99cvairgt1szsz 0 16221 1312279 1303847 2026-05-08T23:37:21Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1312279 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán}} Is iris chultúir agus stíl mhaireachtála í '''''NÓS''''' a chlúdaíonn [[ceol]], [[scannánaíocht|scannáin]], taisteal, cúrsaí reatha, dearadh agus gníomhachas.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.gaelport.com/default.aspx?treeid=37&NewsItemID=3682 |teideal=Gaelport |dátarochtana=2018-03-17 |archivedate=2018-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180317231934/http://www.gaelport.com/default.aspx?treeid=37&NewsItemID=3682 }}</ref> Ba é [[Tomaí Ó Conghaile]], iar-leaseagarthóir le ''[[Lá Nua]]'' agus láithreoir le [[BBC]] Raidió Uladh, a bhunaigh ''NÓS'' agus bhí sé ina eagarthóir ar an iris ar feadh deich mbliana. Ceapadh [[Maitiú Ó Coimín]] mar eagarthóir i 2018<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/iar-iriseoir-le-tuairisc-ie-ceaptha-ina-eagarthoir-ar-nos-ie/|teideal=Iar-iriseoir le Tuairisc.ie ceaptha ina eagarthóir ar NÓS.ie|dáta=2018-01-12|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2023-10-12}}</ref> agus tháinig an Feirsteach, Conor Torbóid, i gcomharbas air i 2023.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/ni-mise-amhain-a-bheas-ar-stiuir-na-hirise-conor-torboid-ina-eagarthoir-nua-ar-nos/|teideal=‘Ní mise amháin a bheas ar stiúir na hirise’ - Conor Torbóid ina eagarthóir nua ar NÓS|údar=NÓS|dáta=2023-10-06|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2024-01-06}}</ref> == Ábhar == Is ‘iris chultúir agus stílmhaireachtála’ é ''NÓS'' a fhreastalaíonn go príomha ar dhaoine idir 18-34 bliain d’aois in Éirinn.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/committee/dail/33/comhchoiste_na_gaeilge_na_gaeltachta_agus_phobal_labhartha_na_gaeilge/submissions/2022/2022-03-09_raiteas-tosaigh-maitiu-o-coimin-an-teagarthoir-nos_en.pdf|teideal=Cur i láthair / oireachtas.ie|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2022|dátarochtana=2025}}</ref> Is iomaí ábhar a scríobhann na hiriseoirí faoi, mar shampla cúrsaí reatha, gnéas, ceol, scannáin agus taisteal. 50:50 an cóimheá idir léitheoirí ban agus léitheoirí fear. In 2021, bhí 46% de léitheoirí ''NÓS'' san aoisghrúpa sin, tá 34% san aoisghrúpa 35-54, agus 20% san aoisghrúpa os cionn 55 bliana d’aois. Léirigh figiúirí léitheoireachta na hirise in 2021 gur sna Sé Chontae Fichead atá 54% na léitheoirí (méadú ar an 49% a bhí ann in 2020), bhí 24% sna Stáit Aontaithe, agus 10% sa ‘Ríocht Aontaithe’ lena n-áirítear na Sé Chontae. Ar na tíortha eile ba mhó a bhí léitheoirí ''NÓS'' iontu bhí Ceanada, an Bheilg, an Fhrainc, an Ghearmáin, an Astráil, an Ísiltír, agus an Iorua.<ref name=":1" /> Thug tuairim is 47,000 duine uathúil cuairt ar an suíomh in 2017, méadaíodh an líon sin go 62,000 in 2018, go 69,000 in 2019 agus chomh hard le 92,000 i mbliain mhór na paindéime 2020. Léigh 72,000 duine an iris in 2021. Sa bhliain 2022, fuair ''NÓS'' £62,000 sa mbliain. Is é deontas Fhoras na Gaeilge an t-aon teacht isteach rialta atá ag ''NÓS''. Bíonn deontais eile ar fáil ón gCiste Craoltóireachta ó thuaidh anois is arís freisin.<ref name=":1" /> == Stair == Lá Fhéile Pádraig 2008 a chuir [[Tomaí Rua Ó Conghaile]] an chéad eagrán den iris ''NÓS'' ar líne.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-iris-chultuir-nos-ag-ceiliuradh-15-bliain-inniu/|teideal=An iris chultúir NÓS ag ceiliúradh 15 bliain inniu|dáta=2023-03-17|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2023-10-12}}</ref> Foilsíodh an iris go míosúil, saor in aisce, ar an [[idirlíon]] ar dtús. Scaipeadh na chéad sé eagrán den iris mhíosúil a chuirtí le chéile i seomra suí an eagarthóra i mBéal Feirste go dtí gur aimsíodh tuairim is 400 síntiúsóir a thug an t-airgead a theastaigh leis an rud a chur i gcló den chéad uair i mí Dheireadh Fómhair na bliana 2008. Scaipeadh é ar na meáin shóisialta a bhí ann ag an am – [[Bebo]], [[Myspace|MySpace]] agus an córas [[Ríomhphost|ríomhphoist]].<ref name=":0" /> Bhí ''NÓS'' ina shaorachán i mBéal Feirste ag an am agus é dírithe go príomha ar an gcathair sin, agus amantaí eile ar an gcuid eile de chúige Uladh.<ref name=":1" /> De réir a chéile bhí ''NÓS'' ar fáil i siopaí dála An Siopa Leabhar i mBaile Átha Cliath. Ansin tháinig an nuachtán ''Gaelscéal'' ar an saol agus bhí socrú ann ''NÓS'' a chur isteach mar fhorlíonadh uair sa mhí. Fuarthas maoiniú ó [[Foras na Gaeilge|Fhoras na Gaeilge]] le leagan clóite a bhí níos téagartha a chur amach in 2012. Tháinig deireadh sách tobann le Gaelscéal in 2013 agus b’éigean do ''NÓS'' a bhealach féin a dhéanamh. Rinneadh athdhearadh ar an iris arís agus tosaíodh á foilsiú ar bhonn míosúil agus á scaipeadh i siopaí móra ar fud na hÉireann – Eason’s agus a leithéid san áireamh. Faoin am sin bhí dearcadh ruainne beag níos uile-Éireann ag ''NÓS'' ach níorbh fhéidir a dhéanamh gur iris Fheirsteach go príomha a bhí inti i gcónaí. Bhí isteach is amach le míle cóip den iris chlóite á gceannach gach mí i gcaitheamh na mblianta sin. Bhronn Foras na Gaeilge conradh nua ar ''NÓS'' in 2014 le hiris ar líne a chur ar fáil. Rinne Foras na Gaeilge athstruchtúrú ar an gcóras maoinithe a bhí ann d’fhoilseacháin Ghaeilge in 2014 agus ghnóthaigh Rua Media (máthairchomhlacht ''NÓS'') an conradh le hiris ar líne do dhaoine óga a chur ar fáil. Tháinig méadú “mór millteach” ar líon na léitheoirí i ndiaidh don iris an suíomh nua idirlín a chur i bhfeidhm in 2015. Idir 2015-2023, bhí os cionn milliún cuairt tugtha ag 540,000 léitheoir ar ''NÓS'' ó foilsíodh na chéad ailt ar www.nos.ie ar an 15 Eanáir 2015.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Naisc sheachtracha == * Suíomh oifigiúil: [http://www.nos.ie/ nos.ie] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:NOS, iris}} [[Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge]] [[Catagóir:Láithreáin gréasáin]] [[Catagóir:Irisí ceoil]] [[Catagóir:Irisí Gaeilge]] [[Catagóir:Irisí Éireannacha]] [[Catagóir:Irisí nuachta]] [[Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]] [[Catagóir:Ceol na Gaeilge]] [[Catagóir:Ceol i 2008]] [[Catagóir:Míosacháin]] [[Catagóir:Saoracháin]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2008]] [[Catagóir:Bunaithe sna 2000í]] bujueu0cjealwr7etut3r0a8s1n7k5w 1312280 1312279 2026-05-08T23:37:31Z Taghdtaighde 60452 Taghdtaighde moved page [[Nós (iris)]] to [[NÓS]] over redirect 1312279 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán}} Is iris chultúir agus stíl mhaireachtála í '''''NÓS''''' a chlúdaíonn [[ceol]], [[scannánaíocht|scannáin]], taisteal, cúrsaí reatha, dearadh agus gníomhachas.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.gaelport.com/default.aspx?treeid=37&NewsItemID=3682 |teideal=Gaelport |dátarochtana=2018-03-17 |archivedate=2018-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180317231934/http://www.gaelport.com/default.aspx?treeid=37&NewsItemID=3682 }}</ref> Ba é [[Tomaí Ó Conghaile]], iar-leaseagarthóir le ''[[Lá Nua]]'' agus láithreoir le [[BBC]] Raidió Uladh, a bhunaigh ''NÓS'' agus bhí sé ina eagarthóir ar an iris ar feadh deich mbliana. Ceapadh [[Maitiú Ó Coimín]] mar eagarthóir i 2018<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/iar-iriseoir-le-tuairisc-ie-ceaptha-ina-eagarthoir-ar-nos-ie/|teideal=Iar-iriseoir le Tuairisc.ie ceaptha ina eagarthóir ar NÓS.ie|dáta=2018-01-12|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2023-10-12}}</ref> agus tháinig an Feirsteach, Conor Torbóid, i gcomharbas air i 2023.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/ni-mise-amhain-a-bheas-ar-stiuir-na-hirise-conor-torboid-ina-eagarthoir-nua-ar-nos/|teideal=‘Ní mise amháin a bheas ar stiúir na hirise’ - Conor Torbóid ina eagarthóir nua ar NÓS|údar=NÓS|dáta=2023-10-06|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2024-01-06}}</ref> == Ábhar == Is ‘iris chultúir agus stílmhaireachtála’ é ''NÓS'' a fhreastalaíonn go príomha ar dhaoine idir 18-34 bliain d’aois in Éirinn.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/committee/dail/33/comhchoiste_na_gaeilge_na_gaeltachta_agus_phobal_labhartha_na_gaeilge/submissions/2022/2022-03-09_raiteas-tosaigh-maitiu-o-coimin-an-teagarthoir-nos_en.pdf|teideal=Cur i láthair / oireachtas.ie|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2022|dátarochtana=2025}}</ref> Is iomaí ábhar a scríobhann na hiriseoirí faoi, mar shampla cúrsaí reatha, gnéas, ceol, scannáin agus taisteal. 50:50 an cóimheá idir léitheoirí ban agus léitheoirí fear. In 2021, bhí 46% de léitheoirí ''NÓS'' san aoisghrúpa sin, tá 34% san aoisghrúpa 35-54, agus 20% san aoisghrúpa os cionn 55 bliana d’aois. Léirigh figiúirí léitheoireachta na hirise in 2021 gur sna Sé Chontae Fichead atá 54% na léitheoirí (méadú ar an 49% a bhí ann in 2020), bhí 24% sna Stáit Aontaithe, agus 10% sa ‘Ríocht Aontaithe’ lena n-áirítear na Sé Chontae. Ar na tíortha eile ba mhó a bhí léitheoirí ''NÓS'' iontu bhí Ceanada, an Bheilg, an Fhrainc, an Ghearmáin, an Astráil, an Ísiltír, agus an Iorua.<ref name=":1" /> Thug tuairim is 47,000 duine uathúil cuairt ar an suíomh in 2017, méadaíodh an líon sin go 62,000 in 2018, go 69,000 in 2019 agus chomh hard le 92,000 i mbliain mhór na paindéime 2020. Léigh 72,000 duine an iris in 2021. Sa bhliain 2022, fuair ''NÓS'' £62,000 sa mbliain. Is é deontas Fhoras na Gaeilge an t-aon teacht isteach rialta atá ag ''NÓS''. Bíonn deontais eile ar fáil ón gCiste Craoltóireachta ó thuaidh anois is arís freisin.<ref name=":1" /> == Stair == Lá Fhéile Pádraig 2008 a chuir [[Tomaí Rua Ó Conghaile]] an chéad eagrán den iris ''NÓS'' ar líne.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-iris-chultuir-nos-ag-ceiliuradh-15-bliain-inniu/|teideal=An iris chultúir NÓS ag ceiliúradh 15 bliain inniu|dáta=2023-03-17|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2023-10-12}}</ref> Foilsíodh an iris go míosúil, saor in aisce, ar an [[idirlíon]] ar dtús. Scaipeadh na chéad sé eagrán den iris mhíosúil a chuirtí le chéile i seomra suí an eagarthóra i mBéal Feirste go dtí gur aimsíodh tuairim is 400 síntiúsóir a thug an t-airgead a theastaigh leis an rud a chur i gcló den chéad uair i mí Dheireadh Fómhair na bliana 2008. Scaipeadh é ar na meáin shóisialta a bhí ann ag an am – [[Bebo]], [[Myspace|MySpace]] agus an córas [[Ríomhphost|ríomhphoist]].<ref name=":0" /> Bhí ''NÓS'' ina shaorachán i mBéal Feirste ag an am agus é dírithe go príomha ar an gcathair sin, agus amantaí eile ar an gcuid eile de chúige Uladh.<ref name=":1" /> De réir a chéile bhí ''NÓS'' ar fáil i siopaí dála An Siopa Leabhar i mBaile Átha Cliath. Ansin tháinig an nuachtán ''Gaelscéal'' ar an saol agus bhí socrú ann ''NÓS'' a chur isteach mar fhorlíonadh uair sa mhí. Fuarthas maoiniú ó [[Foras na Gaeilge|Fhoras na Gaeilge]] le leagan clóite a bhí níos téagartha a chur amach in 2012. Tháinig deireadh sách tobann le Gaelscéal in 2013 agus b’éigean do ''NÓS'' a bhealach féin a dhéanamh. Rinneadh athdhearadh ar an iris arís agus tosaíodh á foilsiú ar bhonn míosúil agus á scaipeadh i siopaí móra ar fud na hÉireann – Eason’s agus a leithéid san áireamh. Faoin am sin bhí dearcadh ruainne beag níos uile-Éireann ag ''NÓS'' ach níorbh fhéidir a dhéanamh gur iris Fheirsteach go príomha a bhí inti i gcónaí. Bhí isteach is amach le míle cóip den iris chlóite á gceannach gach mí i gcaitheamh na mblianta sin. Bhronn Foras na Gaeilge conradh nua ar ''NÓS'' in 2014 le hiris ar líne a chur ar fáil. Rinne Foras na Gaeilge athstruchtúrú ar an gcóras maoinithe a bhí ann d’fhoilseacháin Ghaeilge in 2014 agus ghnóthaigh Rua Media (máthairchomhlacht ''NÓS'') an conradh le hiris ar líne do dhaoine óga a chur ar fáil. Tháinig méadú “mór millteach” ar líon na léitheoirí i ndiaidh don iris an suíomh nua idirlín a chur i bhfeidhm in 2015. Idir 2015-2023, bhí os cionn milliún cuairt tugtha ag 540,000 léitheoir ar ''NÓS'' ó foilsíodh na chéad ailt ar www.nos.ie ar an 15 Eanáir 2015.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Naisc sheachtracha == * Suíomh oifigiúil: [http://www.nos.ie/ nos.ie] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:NOS, iris}} [[Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge]] [[Catagóir:Láithreáin gréasáin]] [[Catagóir:Irisí ceoil]] [[Catagóir:Irisí Gaeilge]] [[Catagóir:Irisí Éireannacha]] [[Catagóir:Irisí nuachta]] [[Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]] [[Catagóir:Ceol na Gaeilge]] [[Catagóir:Ceol i 2008]] [[Catagóir:Míosacháin]] [[Catagóir:Saoracháin]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2008]] [[Catagóir:Bunaithe sna 2000í]] bujueu0cjealwr7etut3r0a8s1n7k5w 0 16361 1312304 1246103 2026-05-09T09:24:21Z TGcoa 21229 1312304 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[thraenálaí]] [[capall rása]] é '''Micheal Vincent Ó Briain''' (a rugadh ar an [[9 Aibreán]], [[1917]] i m[[Baile na hEaglaise]], [[Contae Chorcaí|Co. Chorcaí]] agus a d'éag ar an [[1 Meitheamh]] [[2009]]). Vótáladh é mar an tionchar ba mhó ar stair na [[rásaíocht capall|rásaíochta capall]], dar le vótáil a eagraíodh sa nuachtán ''[[The Racing Post]]''. Thraenáil sé sé chapall chun [[Dearbaí Epsom]] a bhaint amach agus ba é an Barrthraenálaí Sasanach faoi dhó agus níl ansin ach blaisín dá chuid gaiscí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/vincent-obrien-sarthraenalai-a-linne/|teideal=Vincent O’Brien – sárthraenálaí a linne|údar=Mártan Ó Ciardha|dáta=5 Bealtaine 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-05-05}}</ref> == Saol == Ar dtús, bhí sé ina thraenálaí do [[léimrásaí]] agus bhuaigh sé an [[Grand National]] ag [[Learpholl]] trí huaire: le EarlyMist i 1953, Royal Tan i 1954 agus Quare Times i 1955. Is dócha gurbh é an capall léimráis ab fhearr a thraenáil sé ná Cottage Rake a bhuaigh [[Corn Óir Cheltenham]] faoi thrí sna caogaidí. Bhuaigh sé an [[Cliathrás Seaimpíneach]] (Champion Hurdle) chomh maith, trí bliana i ndiaidh a chéile, le Hatton’s Grace. Go gairid ina dhiaidh sin, dhírigh sé ar rásaí ar an réidh agus bhunaigh sé a stáblaí i m[[Baile Dúill]] in aice le [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]], [[Contae Thiobraid Árann|Co. Thiobraid Árann]]. An chéad chapall rása ar an réidh den chéad scoth a bhí aige ná [[Ballymoss (capall rása)|Ballymoss]] agus ba leis an bhfear gnó Meiriceánach [[John McShain]] an capall seo. I [[1957]], thóg an bromach Duaiseanna Dhearbaí na hÉireann (Irish Derby Stakes) agus Duaiseanna St. Leger (St. Leger Stakes) i [[Sasana]]. Bhí an lá leis i [[1958]] chomh maith, nuair a bhain sé Prix de l’arc de Triomphe na Fraince. Rug Ballymoss an chraobh leis sa bhliain chéanna nuair a roghnaíodh é mar Chapall Eorpach na Bliana. Ba é céad bhuaiteoir O’Brien i nDearbaí Epsom ná Larkspur i [[1962]]. Ba iad a chuid buaiteoirí eile ná Sir Ivor (1968), Nijinsky (1970), Roberto (1972), The Minstrel (1977) agus a cheann deireanach, Golden Fleece i 1982. [[Íomhá:NijinskyII.jpg|clé|mion|Nijinsky II sna 1970idi<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Nijinsky (horse)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nijinsky_(horse)&oldid=1350557756|journal=Wikipedia|date=2026-04-22|language=en}}</ref>]] === Na seachtóidí === I rith na [[1970í|seachtóidí]], bhunaigh O’Brien agus an t-uinéar [[Robert Sangster]], chomh maith le cliamhain O’Brien, [[John Magnier]], siondacáit [[Graí Coolmore|Coolmore]], a chuaigh ó neart go neart mar ghnó capall rása agus síolraithe, suite ag [[Graí Coolmore]] agus ar fheirmeacha in [[Kentucky]] agus san [[An Astráil|Astráil]] freisin. Ba é an meascán den bhua dochreidte a bhí ag O’Brien na capaill is fearr ar domhan a phiocadh in éineacht le géire intinne i gcúrsaí gnó Magnier a bhrúigh chun cinn Graí Coolmore go tús áite sa domhan ráis agus cúis bhróid dóibh na sócmhainní a bhí acu, níos mó ná aon ghraí ráis eile san [[An Eoraip|Eoraip]], sa Mheánoirthear, nó i Meiriceá fiú. Ba í an tseift rúnda a bhí acu ná sliocht an chapaill Northern Dancer a úsáid. Síolraíodh an capall seo i g[[Ceanada]] agus bhuaigh sé [[Dearbaí Kentucky]]. Bromach dá shliocht a bhí in [[Nijinsky]], an capall ab fhearr a thraenáil O’Brien riamh, is dócha. Stiúir [[Lester Piggot]] é chun [[Dearbaí Epsom]] a bhuachan agus bhí Piggot ceangailte go dlúth le stáblaí Bhaile Dhúill, i rith na mblianta ba rathúla, idir na seascaidí deireanacha agus na seachtóidí. Sa deireadh, vótáladh O’Brien mar an traenálaí ab fhearr sa tSeilg Náisiúnta san fhichiú haois agus ina dhiaidh sin, an traenálaí ar an réidh ab fhearr san fhichiú haois. Vótáladh chomh maith é mar an duine ba mhó i stair na rásaíochta capall i vóta ollmhór sa nuachtán [[The Racing Post]]. Ba é Lester Piggot an dara duine ba mhó i ngrúpa de chéad iomaitheoir, a bhí roghnaithe go cúramach ag foireann de shaineolaithe rásaíochta. Fuair O’Brien 28% den vóta iomlán. == A mhac David == Chuaigh mac le O’Brien, [[David O’Brien|David]], leis an traenáil chomh maith agus bhuaigh sé Dearbaí Epsom i [[1984]] le [[Secreto]], a bhain an rás de cheann ó chapall a athar [[El Gran Senor]]. Ba é David an traenálaí ab óige riamh a bhuaigh Dearbaí Epsom, [[Dearbaí na hÉireann]] agus [[Dearbaí na Fraince]]. D’éirigh David as an traenáil, tar éis gur rugadh a chéad mhac Andrew, cinneadh a bhain preab uafásach as domhan na rásaíochta. Lean díospóireacht leanúnach an eachtra seo agus daoine ag rá go leanfadh sé lorg a athar agus go mbainfeadh sé an chraobh de i ndeireadh báire. D’éirigh Vincent as an traenáil sna nóchaidí tar éis gur bhuaigh [[Royal Academy]] an [[Breeders’ Cup]] Mile ag [[Páirc Belmont]] in [[Elmont]], [[Nua-Eabhrac (stát)|Nua-Eabhrac]] i 1990. Fostaíodh [[Aidan O’Brien]] in Coolmore ansin, chun tabhairt faoi fhreagrachtaí traenála Vincent. I gcodarsnacht le Vincent, a bhí páirteach i ngach chuid de roghnú, de thraenáil agus de shíolrú na gcapall, an t-aon ról atá ag Aidan ná cibé capall atá ceannaithe ag nó síolraithe ag Coolmore a thraenáil. Tugann an ról níos cúinge seo an deis d’Aidan an t-uafás buaiteoirí a chur amach ó shliocht dochreidte capall Vincent, ag cinntiú ainm Coolmore mar an comhlacht eachra folaíochta is mó ar domhan. == A bhean agus a chlann == Phós Vincent Jacqueline Wittenoom ó [[Perth]], [[an Astráil]] i [[1951]] agus bhí cúigear clainne acu, triúr inionacha Elizabeth (McClory), Susan (Magnier), Jane (Myerscough) agus beirt mhac, Charles agus David, a chuaigh leis an traenáil. Caith Vincent O’Brien agus a bhean leath de gach bliain ina baile dúchais siúd, Perth, an Astráil agus an chuid eile den bhliain in Éirinn. Fuair sé bás ar an [[1 Meitheamh]] [[2009]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:O'Brien, Vincent}} [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1917]] [[Catagóir:Básanna in 2009]] [[Catagóir:Traenálaithe capall]] agrjkj7y6j2sf30g86b03k0hqwk1i0j 0 16395 1312258 1311897 2026-05-08T22:24:41Z TGcoa 21229 1312258 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Tá '''David Attenborough''' (a rugadh i [[Londain]], [[Sasana]] ar an [[8 Bealtaine]] [[1926]]) ar dhuine de na [[Craoltóir|craoltóirí]] agus [[Nádúraí|nádúraithe]] is cáiliúla ar domhan. Aithnítear é ar dhuine de na ceannródaithe is tábhachtaí i léiriú clár faisnéise ar an [[Timpeallacht|dúlra]]. Tá aithne ag an saol mór ar Attenborough a bhuíochas dá chuid cláracha teilifíse ar nach mór gach aon ainmhí agus éan ar dhromchla na cruinne. Tá a ghuth údarásach ar an [[BBC]] ag dul siar go dtí na [[1950idí]]. Le seachtú bliain, tá Attenborough ag saothrú lena cheamara i ndufair agus i bhfiántais an domhain, a ghlór sainiúil ag tabhairt a léargas féin ar shlite maireachtála na gcréatúr seo uilig, go háirithe iad siúd atá i mbaol díobhaidh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An céad slánaithe inniu ag David Attenborough|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0508/1572399-an-cead-slanaithe-inniu-ag-david-attenborough/|date=2026-05-08|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref>[[Íomhá:David Attenborough at Great Barrier Reef.jpg|clé|mion|220x220px|Great Barrier Reef, 2015]] == Óige an tsaineolaí == [[Íomhá:David Attenborough.jpg|thumb|220x220px|David Attenborough (ARKive, 2003)|clé|alt=]] D’fhás Attenborough aníos i dTeach an Choláiste ar Champas Choláiste na hOllscoile, [[Leicester]], áit a raibh a athair, Frederick, ina phríomhoide. Bhí beirt deartháireacha ag David – [[Richard Attenborough]] (an t-aisteoir agus [[scannánaíocht|stiúrthóir scannán]] iomráiteach) agus John (a bhí ina fheidhmeannach leis an gcomhlacht Alfa Romeo). I rith [[an Dara Cogadh Domhanda]], d’uchtaigh a thuismitheoirí beirt chailíní [[Giúdachas|Giúdacha]] a bhí ina dteifigh. Chaith Attenborough cuid mhór dá óige ag bailiú [[Iontaise|iontais]]í, cloch agus eiseamal nádúrtha eile. Agus gan é ach seacht mbliana d’aois, thug an [[Seandálaíocht|seandálaí]] suntasach, Jacquetta Hawkes,<ref>www.bbc.co.uk: h2g2; Sir David Attenborough – Naturalist; lch. 1, alt 2, Growing Up.</ref> spreagadh dó leanúint ag cur lena ‘[[iarsmalann]]’ phearsanta. Cúpla bliain ina dhiaidh sin, thug duine dá dheirfiúracha uchtaithe píosa ómra dó a bhí líonta le créatúir [[An Réamhstair|réamhstair]]<nowiki/>iúla; caoga bliain ina dhiaidh sin, bheadh an [[iontaise]] chéanna mar bhunús an chláir "''The Amber Time Machine''".<ref>ibid.</ref> [[Íomhá:David Attenborough.jpeg|mion|220x220px|3D Creative Summit 2013|alt=|clé]] D’fhreastail Attenborough ar Scoil Ghramadaí Wyggeston in [[Leicester]]. Ghnóthaigh sé scoláireacht chuig [[Cambridge]], áit a ndearna sé staidéar ar [[Geolaíocht|gheolaíocht]] agus [[Zó-eolaíocht|zú-eolaíocht.]] Bhain sé céim amach sna h[[Eolaíocht nádúrtha|Eolaíochtaí Nádúrtha]]. [[Íomhá:David Attenborough Great Barrier Reef screening.jpg|mion|220x220px|Great Barrier Reef, 2015|alt=|clé]]Idir 1944 agus 1946 lean sé dá chuid staidéir acadúil, an babhta seo ar an [[antraipeolaíocht]], i Scoil na hEacnamaíochta, Londain. Ar chríochnú a chéime dó, chaith sé dhá bhliain i dTuaisceart na [[An Bhreatain Bheag|Breataine Bige]] agus in [[Albain]] mar chuid dá Sheirbhís Náisiúnta sa [[Cabhlach cogaidh|Chabhlach Ríoga]]. I 1950, phós Attenborough Jane Elizabeth Ebsworth Oriel. Mhair an pósadh go dtí a bás siúd i 1997. Bhí beirt pháistí (Robert agus Susan) ag an lánúin. == Slí bheatha sna meáin == Tar éis dó an [[Cabhlach cogaidh|cabhlach]] a fhágáil, fostaíodh Attenborough mar eagarthóir ar théacsleabhair [[eolaíocht]]<nowiki/>a do pháistí. Ní raibh an t-eachtránaí óg róthógtha le cúrsaí [[foilsitheoireacht]]<nowiki/>a, áfach, agus sa bhliain 1950, chuir sé isteach ar phost mar léiritheoir [[raidió]] leis an BBC. Cé nár éirigh leis an post a fháil, chuir Mary Adams, Ceannaire na Craoltóireachta Fíorasaí, le seirbhís úrnua [[teilifís]]e an BBC, suim in iarratas an eolaí óig. Ar nós thromlach mhuintir na [[An Bhreatain|Breataine Móire]] ag an am sin, ní raibh [[teilifíseán]] ag Attenborough agus ní raibh ach clár teilifíse amháin feicthe aige ina shaol go dtí sin!<ref>Attenborough, David, (2202), Life on Air; BBC Audiobooks Ltd. 2003; dlúthdhiosca 1, traic 2, 01:19 - 02:30n.</ref> Ghlac sé le tairiscint Adams, áfach, dul ar chúrsa oiliúna agus, i 1952, fostaíodh é go lánaimseartha sa BBC. Léiritheoir sa Rannóg Cainte (rannóg na gclár neamhfhicsin) a bhí ann agus i measc na dtionscadal a bhí faoina stiúir bhí an clár thráth na gceist, "''Animal, Vegetable, Mineral''" agus sraith ar [[Ceol Tíre|cheol tíre]], dar teideal "''Song Hunter''", á cur i láthair ag [[Alan Lomax]]. Cuireadh tús lena bhaint le cláir Stair an Dúlra nuair a ceapadh Attenborough ina láithreoir ar an tsraith "''The Pattern of Animals''". Clár stiúideo a bhí ann inar phléigh an bitheolaí Julian Huxley an úsáid a bhain na hainmhithe i [[Zú]] Londan as duaithníocht, taispeántais suirí agus a leithéid. Ag eascairt as an gcaidreamh sin leis an zú, shocraigh Attenborough agus maor theach na reiptílí, Jack Lester, tabhairt faoi thionscadal i bhfad níos dúshlánaí agus eachtrúla: an tsraith "''Zoo Quest''", bunaithe ar thurais ar fud an domhain chun ainmhithe a bhailiú don zú. Sa bhliain 1957, nuair a chuir an BBC Aonad Stair an Dúlra ar bun go hoifigiúil in [[Bristol]], dhiúltaigh Attenborough a chlann óg a aistriú ó Londain. Bheartaigh sé a rannóg féin a bhunú, áfach: An tAonad Taistil agus [[Taiscéalaíocht]]<nowiki/>a. Ó 1965 go 1969, bhí Attenborough ina Cheannaire ar an BBC. I measc na gclár a ndearna sé coimisiúnú orthu sa ré sin bhí "''Match of the Day''", "''Civilisation''", "''The Ascent of Man''", "''The Likely Lads''", "''The Old Grey Whistle Test''" agus "''The Money Programme''". Léiríonn an éagsúlacht seo i gcineálacha na gclár tuairim Attenborough gur chóir go mbeadh an réimse is leithne clár á chraoladh ag an BBC. Le linn na tréimhse céanna, ceann de na dualgais mhóra a bhí ar Attenborough ná an teilifís dhaite a thabhairt isteach sa Bhreatain Mhór. [[Íomhá:Attenborough Nature Reserve Visitor Centre - geograph.org.uk - 763738.jpg|mion|Attenborough Nature Reserve Visitor Centre|clé|220x220px]] [[Íomhá:Visitor Centre, Attenborough Nature Reserve - geograph.org.uk - 695381.jpg|mion|lárionad Attenborough Nature Reserve|clé|220x220px]]Ina phost mar Stiúrthóir ar Rannóg na gClár idir 1969 agus 1972, bhí Attenborough freagrach as cláir BBC 1 agus BBC 2. Shocraigh sé, áfach, gan glacadh leis an tairiscint a bheith ina Cheannasaí (Príomhstiúrthóir) ar an BBC. I 1972, d’éirigh sé as a phost feidhmiúcháin chun filleadh ar léiriú clár, ag maíomh, mar leithscéal, nach raibh [[na hoileáin Galapagos]] feicthe aige go fóill!<ref>www.bbc.co.uk: Science and Nature Homepage, Biography: Sir David Attenborough, lch. 1, alt 2, Seeing in Colour. </ref>[[Íomhá:Sir David Attenborough & President Obama.webm|mion|Físeán: le [[Barack Obama]], 2015|clé|220x220px]] Ó shin i leith, tá idir chláir aonair agus shraitheanna fada curtha i gcrích aige i réimse leathan ábhar ó ealaín treibheanna dúchasacha (a raibh an clár "''The Tribal Eye''" ar cheann acu) go cláir ar an ngéarchéim comhshaoil atá ag bagairt ar éiceolaíocht na Cruinne (leithéidí "''State of the Planet''"). Ábhar dáiríre, tromchúiseach a bhí i gceist i gcláir ar nós "''Sharing Planet Earth''": iniúchadh ar an tionchar atá ag an gcine daonna ar an bpláinéad. A mhalairt ar fad a bhí in "''Fabulous Animals''", sraith ina raibh ainmhithe miotaseolaíocha, ar nós na gríbhe, faoi mhionscrúdú ag an saineolaí! [[Íomhá:Attenborough's 'Life in Sheffield?' (8894090919).jpg|mion|'Life in Sheffield?', 2013|clé|220x220px]] Tharraing sé clú air féin mar [[scríbhneoir]] agus láithreoir na sraithe "''Life''" i gcomhar le hAonad Stair an Dúlra sa BBC (ó 1979 go dtí 2005)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Life_Collection</ref>. Léiríodh naoi sraith de "Life": cnuasach clár atá ina shuirbhé cuimsitheach ar gach cineál [[ainmhí]] agus fásra dhomhanda. Meastar go raibh lucht féachana de 500 milliún duine ag "''Life on Earth''".<ref>www.bbc.co.uk: Science and Nature Homepage; Biography: Sir David Attenborough; lch. 1, alt 4, Landmark TV.</ref> == Gradaim == Is liosta le háireamh é an líon gradam oifigiúil a thuill David Attenborough as ucht a chuid gaiscí craoltóireachta agus, sa bhliain 1985, bronnadh ridireacht air. I measc na nduaiseanna atá bainte aige, tá Bonn Institiúid na hÉiceolaíochta agus Bhainistíocht an Chomhshaoil (''The Institute of Ecology and Environmental Management Medal'') (2006), mar aitheantas ar a bhfuil déanta aige chun cur le dearcadh agus tuiscint an phobail ar an [[eiceolaíocht]].<ref>www.wikipedia.com; Sir David Frederick Attenborough; lch. 4</ref> Chaith David Attenborough a ochtódú breithlá ag scannánú olltoirtísí ar Oileáin Galápagos; ina measc bhí an olltoirtís, [[Lonesome George]], a bhí thart ar an aois chéanna leis an taiscéalaí léannta.<ref>www.bbc.co.uk: Science and Nature Homepage; Biography: Sir David Attenborough, lch. 1, alt 1.</ref> == Foinsí Eolais == * www.wikipedia.com: Sir David Frederick Attenborough. * www.bbc.co.uk: Science and Nature Homepage; Biography: Sir David Attenborough. * www.bbc.co.uk: h2g2 (Tionscnamh ciclipéide ar shuíomh an BBC); Edited Guide Entry: Sir David Attenborough – Naturalist. * Attenborough, David (2202), Life on Air, BBC Audiobooks Ltd. 2003. == Féach freisin == * [[Desmond Morris]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Attenborough, David}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1926]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]] [[Catagóir:BBC]] [[Catagóir:Craoltóirí]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe timpeallachta]] [[Catagóir:Grianghrafadóirí]] [[Catagóir:Iriseoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí]] [[Catagóir:Mairnéalaigh]] [[Catagóir:Nádúraithe Sasanacha]] [[Catagóir:Pearsanra míleata na Sasana]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin Sasanacha]] [[Catagóir:Staraithe]] [[Catagóir:Taiscéalaithe Sasanacha]] 3ik1e86oslls3f95zjf9u6e8onkzq3j 0 17892 1312117 1295072 2026-05-08T16:19:50Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312117 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Íomhá:Arms of Lionel of Antwerp, 1st Duke of Clarence.svg|thumb| Rítheaghlach na Plantagenet Armas Lionel d'Anvers|clé]] Ba é '''Lionel d'Anvers''' (nó Antwerp nó [[Antuairp]] nó '''Lionel''' [[Antuairp|'''Antuairpe''']] as [[An Ghaeilge|Gaeilge]]), Iarla Uladh, 'leasrí' ar Éirinn agus Diúc Chlarence ([[29 Samhain]] [[1338]] – [[7 Deireadh Fómhair]] [[1368]]) an tríú mac (ach an dara duine acu a mhair slán) ag [[Éadbhard III Shasana|Éadbhard III]], Rí [[Sasana|Shasana]] agus [[Philippa de Hainault]].[[Íomhá:LionelDukeOfClarenceAtWestminster.jpg|clé|mion|233x233px|Dealbh ([[19ú haois]]) san [[abtheach Westminster]]]] == Óige == Rugadh Lionel in [[Antuairp]]. Bhí sé geallta nuair a bhí sé fós ina leanbh. Bhí sé luaite le Elizabeth de Burgh, 4ú Chuntaois [[Cúige Uladh|Uladh]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Elizabeth de Burgh, 4th Countess of Ulster|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_de_Burgh,_4th_Countess_of_Ulster&oldid=1043863443|journal=Wikipedia|date=2021-09-12|language=en}}</ref> Ba é William Donn de Burgh, 3ú Iarla Uladh athair Elizabeth. Bhí sí ina bhanoidhre ar a eastát. Ach ghlac Lionel féin 'seilbh' ar eastát Elizabeth in [[Éirinn]] sa bhliain 1347 (in aois 9 dó ag an am) agus glaodh "Iarla Uladh" air. Phós Elizabeth agus Lionel sa bhliain 1352 (bhí Lionel 14 bliain d'aois ag an am). Tar éis dó a bheith ainmnithe mar ionadaí a athair i Sasana sa bhliain 1346, bhí Lionel comhcheangailte leis an sluaíocht chun na [[An Fhrainc|Fraince]] sa bhliain 1355 (17 bliain d'aois). == In Éirinn == Bhí rí Shasana, [[Éadbhard III Shasana|Éadbhard III]], buartha nach mbeadh na [[Normannaigh]] in Éirinn, na sean-Ghaill, dílis dó.<ref name=":0" /> Chonaic sé go raibh siad ag éirí an-Ghaelach. Mar sin, chuir sé a mhac go hÉirinn. Ceapadh Lionel ina 'ghobharnóir', nó 'leasrí',<ref name=":0" /> ar Éirinn sa bhliain 1361 agus tháinig sé i dtír i m[[Baile Átha Cliath]] go gairid ina dhiaidh sin. Bhí a athair, ag an am céanna, i mbun iarrachtaí, gan toradh, [[coróin]] na h[[Albain|Alban]] a aimsiú dó. I mí na Samhna 1362, ceapadh é mar 'Diúc Chlarence'. D'éag bean chéile Lionel i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1363. Ach d'fhág sí iníon ina diaidh, Philippa<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Philippa, 5th Countess of Ulster|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Philippa,_5th_Countess_of_Ulster&oldid=1039489684|journal=Wikipedia|date=2021-08-19|language=en}}</ref> (a d'éiriegh níos déanaí mar chuid den ríchathaoir Theach Eabhrach; Béarla: ''House of York''). Bhí iarrachtaí Lionel an tír a neartú is a athbhunú measartha rathúil. D'eagraigh sé [[parlaimint]] i [[Cill Chainnigh|gCill Chainnigh]], a rith [[Reachtanna Chill Chainnigh]] sa bhliain 1366. Ansin d'fhill Lionel ar ais go [[Sasana]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.yumpu.com/en/document/read/61744245/pr-9103ire-siul-siar-3|teideal=Siiúl Siar 3|údar=Máire Ní Ghallcobhair|dátarochtana=2021}}</ref> Socraíodh cleamhnas idir Lionel agus Violante Visconti san Iodáil; misean taidhleoireacht<nowiki/>a ollmhór agus uile-Eorpach a bhí ann, a thóg dhá bhliain chun ullmhú. Síníodh an gealltanas pósta i [[Londain]] i mí Aibreáin 1368.[[Íomhá:Visconti, Galeazzo II.jpg|mion|Galeazzo II Visconti|clé]] == Pósadh agus bás san Iodáil == Ar an [[28 Bealtaine]] [[1368]], i [[Milano]] a phós Lionel agus Violante Visconti. Girseach ghalánta a bhí inti, 13 nó 15 bliain d'aois ag an am (c. 1353/1355 - Samhain 1386)<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Violante Visconti|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Violante_Visconti&oldid=1042086805|journal=Wikipedia|date=2021-09-03|language=en}}</ref> agus iníon tiarna [[Pavia]] agus Milano, Galeazzo Visconti. Slua mór aíonna a bhí ann. bhí bainis acu a raibh maithe agus móruaisle na hEoroa uirthi, mar shampla, [[Geoffrey Chaucer]], [[Petrarch]], agus [[Jean Froissart]]. Bhí go leor éirí in airde ag baint leis an ócáid agus rachmas sómhar le feiceáil.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=The History and Politics of Exhumation (lch 119, 123 srl)|url=https://book4you.org/book/5288136/eefa27|date=2019|doi=10.1007/978-3-030-24047-9|language=en-gb|author=Michael L. Nash|issue=springer.com}}{{Dead link|date=Samhain 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> D'fhan Lionel san Iodáil, ag cóisireacht agus d'éirigh sé ina   bhuachaill báire is cosúil.<ref name=":1" /> Cúpla mí níos déanaí, fuair sé [[bás]] in Alba na h[[An Iodáil|Iodáile]]. Bhí tuairimíocht ann, cé nach bhfuil fianaise ar bith ann, gur nimhíodh é (agus fiú go raibh athair a chéile Galeazzo páirteach sa ghníomh. Ach tá an tuairim sin dochreidte, mar ní raibh spéis ar bith aige i mbás Lionel, a mhalairt ar fad).<ref name=":1" /> Bhí [[Putóg mhór|putóg]] Lionel curtha i [[Pavia]], socrú a d'iarr Lionel ina uacht agus tiomna deiridh. Bhí croí Lionel agus a chuid [[cnámh]] adhlactha sa phrióireacht Clare i [[Suffolk]].<ref name=":1" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://historytheinterestingbits.com/tag/lionel-of-antwerp/|teideal=Lionel of Antwerp – History… the interesting bits!|language=en|work=History... the interesting bits!|dátarochtana=2021-10-07}}</ref> == Féach freisin == * [[Abtheach Westminster]] * [[Reachtanna Chill Chainnigh]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Lionel d'Anvers}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1338]] [[Catagóir:Básanna i 1368]] [[Catagóir:14ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Rítheaghlach Plantagenêt]] [[Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] 8tnq9hzk5tpwsxv46dq3qmfu59nb3y5 0 17976 1312242 1085092 2026-05-08T21:41:58Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312242 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba rí [[Bréifne]] é '''Tighearnán Ua Ruairc''', ({{lang-en|Tiernan O'Rourke}}). Chuimsigh Bréifne a linne Deoise na Cille Móire an lá atá inniu ann agus achar eile 'Iarthar Bréifne' nó 'Bréifne Uí Ruairc' i [[Contae Liatroma|gContae Liatroma]]. Ba rí é gan trua gan taise agus ceann de na rithe cúige ba rathúla in Éirinn, sa [[12ú haois|Dara Céad Déag]]. {{Síol-beath-ie}} [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine as Contae Liatroma]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na hÉireann]] m81c6myg0kulnplxv4euss9uljp0h98 1312243 1312242 2026-05-08T21:42:56Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312243 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba rí [[Bréifne]] é '''Tighearnán Ua Ruairc''', ({{lang-en|Tiernan O'Rourke}}). Chuimsigh Bréifne a linne Deoise na Cille Móire an lá atá inniu ann agus achar eile 'Iarthar Bréifne' nó 'Bréifne Uí Ruairc' i [[Contae Liatroma|gContae Liatroma]]. Ba rí é gan trua gan taise agus ceann de na rithe cúige ba rathúla in Éirinn, sa [[12ú haois|Dara Céad Déag]]. {{Síol-beath-ie}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Liatroma]] [[Catagóir:Ríthe na hÉireann]] gfmc0zztkdpelup2kmtmt2jd0h627kt 1312244 1312243 2026-05-08T21:43:52Z Seachránaí 53315 Catagóir:Uí Bhriúin 1312244 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba rí [[Bréifne]] é '''Tighearnán Ua Ruairc''', ({{lang-en|Tiernan O'Rourke}}). Chuimsigh Bréifne a linne Deoise na Cille Móire an lá atá inniu ann agus achar eile 'Iarthar Bréifne' nó 'Bréifne Uí Ruairc' i [[Contae Liatroma|gContae Liatroma]]. Ba rí é gan trua gan taise agus ceann de na rithe cúige ba rathúla in Éirinn, sa [[12ú haois|Dara Céad Déag]]. {{Síol-beath-ie}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Liatroma]] [[Catagóir:Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Uí Bhriúin]] azvkilwb673v26w3xwi49kblhsl9jlw 0 19391 1312214 1268814 2026-05-08T18:07:19Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312214 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Is í '''an Ionúitis''' ('''ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ''')<ref>i mBéarla, ''Inuit languages''</ref> an t-ainm a thugtar ar na teangacha Ionúitise ar fad a labhraítear i g[[Ceanada]]. Tugtar aitheantas don Ionúitis mar theanga oifigiúil i [[Nunavut]] agus i [[Críocha an Iarthuaiscirt|gCríocha an Iarthuaiscirt]] agus tá aitheantas dlíthiúil tugtha ag Nunavik (ceantar i [[Quebec]]). Labhraítear an teanga seo ó thuaidh de ''líne na gcrann'', ceantair i d[[Talamh an Éisc agus Labradóir]], Québéc, [[Manitoba]] ina measc. Tá sí níos forleithne sna Chríocha Nunavut, agus Críocha an Iarthuiscirt, agus cósta an [[Iúcáin]]. [[Íomhá:Inuktitut dialect map.svg|thumb|left|Dáileadh na dteangacha Ionúitise san Artach.]] [[Íomhá:Diagram of the Inuit-Yupik-Unangan language family.png|clé|mion]] [[Íomhá:Inuit languages and dialects.svg|clé|mion|Canúintí]] [[Íomhá:InuitPlaceNames.png|clé|mion|Logainmneacha]] == Canúintí == ==== Críocha an Iarthuiscirt agus an Iúcáin ==== Glaoitear Ionúitigh nó Inuvialuit ar na hIonúití atá ina chónaí sna Chríocha Iarthuiscearta agus den cuid is mó tá siad ina chónaí sa Réigiún Lonnaithe na nIonúiteach atá ar an gcósta [[An tAigéan Artach|Artach]]. Gaoitear ''Inuvialuktun'' ar an ngrúpa canúintí a labhraítear sa réigiún seo, ach tá na trí chanúintí atá sa ghrúpa seo an difriúil óna chéile. * '''Kangiryuarmiutun''': Is iad an pobal Ulukhaktok den gcuid is mó a labhraíonn an canúint seo. Tá an chanúint seo an chosúil le Inuinnaqtun a labhraítear i Nunavut. * '''Siglitun''': Is iad na pobail Paulatuk, Sachs Harbour agus Tuktoyaktuk a labhraíonn an chanúint seo atá lonnaithe sna oileáin Artach. Ceaptar go raibh an chanúint marbh go dtí na 1980óidí nuair a thángthas trasna ar an teanga arís. * '''Uummarmiutun''': Is iad na pobail Inuvik agus Aklavik a labhraíonn an chanúint seo. ==== Nunavut ==== Is í Nunavut an réigiún is mó sa domhan Ionúiteach. Tá ceithre teanga oifigiúil ag Nunavut: [[Béarla]], [[Fraincis]], Inuktitut agus [[Inuinnaqtun]], ach níl sé soiléir go bhfuil Inuktitut agus Inuinnaqtun ina dteangacha difriúla nó canúintí don teanga céanna. Uaireanta úsáidtear ''Inuktitut'' le cur síos a dhéanamh ar an dá teanga. Tá thart ar 24,000 Ionúití ina gcónaí sa chríoch agus tá Inuktitut ag 80% acu (3,500 acu a labhair Inuktitut amháin). Dár leis an daonáireamh 2001, tá an teanga níos coitianta i measc na seandaoine ná na daoine óga agus go bhfuil stop churtha le cúlú an teanga agus tús le fás an teanga arís. * '''Inuinnaqtun''': Is í Inuinnaqtun teanga/canúint a labhraítear in iarthar an Réigiún Kitikmeot. Is é an modh scríbhneoireachta an phríomh-dhifríocht idir Inuinnaqtun agus gnáth Inuktitut. Úsáideann Inuinnaqtun an aibítir Rómhánach seachas córas siollaí. * '''Natsilingmiutut''': Labhraítear an chanúint seo in oirthear an Réigiún Kitikmeot. * '''Kivallirmiutut''': Labhraítear an chanúint seo sa Réigiún Kivalliq in aice an teorainn le Manitoba. == Polasaithe == Sa bhliain 2025, foilsíodh tuarascáil<ref>Coalition of Nunavut District Education Authorities - ''From Promise to Practice: Inuit Voices on Bilingual Education''   (2025)</ref> a mhaígh go raibh “an-mheas” agus “an-éileamh” ar an Ionúitis mar theanga theagaisc i mbunscoileanna in Nunavut. Ach ní raibh an t-oideachas dátheangach á chur i bhfeidhm mar is ceart i scoileanna na nIonúiteach i gCríocha Nunavut. Reáchtáladh cruinnithe le 24 pobal sa dúiche ina bhfuil teangacha dúchais na nIonúiteach fós á labhairt ag cuid den phobal. Dúradh sa tuarascáil go raibh ganntanas múinteoirí atá in ann a bheith ag múineadh san Ionúitis ann agus go bhfuil tuilleadh traenála agus tacaíochta ag teastáil ó na múinteoirí a bhfuil an teanga ar a dtoil acu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/imni-nach-bhfuil-an-t-oideachas-datheangach-a-chur-i-bhfeidhm-mar-is-ceart-i-scoileanna-na-nionuiteach/|teideal=Imní nach bhfuil an t-oideachas dátheangach á chur i bhfeidhm mar is ceart i scoileanna na nIonúiteach|dáta=2025-06-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-06-05}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cbc.ca/news/canada/north/report-finds-bilingual-inuktitut-education-not-being-properly-implemented-in-nunavut-1.7542169|teideal=Bilingual Inuktitut education not being properly implemented in Nunavut, report finds|údar=CBC|dáta=2025}}</ref> == Féach freisin == * [[Ionúitigh]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Alasca]] [[Catagóir:Ceanada]] [[Catagóir:Teangacha dúchasacha sna Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Teangacha Eiscimea-Ailiútacha]] [[Catagóir:Teangacha Mheiriceá Thuaidh]] lgnq1k4amxzvvd0p50rv4t7jcanuf0o 1312220 1312214 2026-05-08T18:14:57Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312220 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Is í '''an Ionúitis''' ('''ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ''')<ref>i mBéarla, ''Inuit languages''</ref> an t-ainm a thugtar ar na teangacha Ionúitise ar fad a labhraítear i g[[Ceanada]]. Tugtar aitheantas don Ionúitis mar theanga oifigiúil i [[Nunavut]] agus i [[Críocha an Iarthuaiscirt|gCríocha an Iarthuaiscirt]] agus tá aitheantas dlíthiúil tugtha ag Nunavik (ceantar i [[Quebec]]). Labhraítear an teanga seo ó thuaidh de ''líne na gcrann'', ceantair i d[[Talamh an Éisc agus Labradóir]], Québéc, [[Manitoba]] ina measc. Tá sí níos forleithne sna Chríocha Nunavut, agus Críocha an Iarthuiscirt, agus cósta an [[Yukon]]. [[Íomhá:Inuktitut dialect map.svg|thumb|left|Dáileadh na dteangacha Ionúitise san Artach.]] [[Íomhá:Diagram of the Inuit-Yupik-Unangan language family.png|clé|mion]] [[Íomhá:Inuit languages and dialects.svg|clé|mion|Canúintí]] [[Íomhá:InuitPlaceNames.png|clé|mion|Logainmneacha]] == Canúintí == ==== Críocha an Iarthuiscirt agus an Iúcáin ==== Glaoitear Ionúitigh nó Inuvialuit ar na hIonúití atá ina chónaí sna Chríocha Iarthuiscearta agus den cuid is mó tá siad ina chónaí sa Réigiún Lonnaithe na nIonúiteach atá ar an gcósta [[An tAigéan Artach|Artach]]. Gaoitear ''Inuvialuktun'' ar an ngrúpa canúintí a labhraítear sa réigiún seo, ach tá na trí chanúintí atá sa ghrúpa seo an difriúil óna chéile. * '''Kangiryuarmiutun''': Is iad an pobal Ulukhaktok den gcuid is mó a labhraíonn an canúint seo. Tá an chanúint seo an chosúil le Inuinnaqtun a labhraítear i Nunavut. * '''Siglitun''': Is iad na pobail Paulatuk, Sachs Harbour agus Tuktoyaktuk a labhraíonn an chanúint seo atá lonnaithe sna oileáin Artach. Ceaptar go raibh an chanúint marbh go dtí na 1980óidí nuair a thángthas trasna ar an teanga arís. * '''Uummarmiutun''': Is iad na pobail Inuvik agus Aklavik a labhraíonn an chanúint seo. ==== Nunavut ==== Is í Nunavut an réigiún is mó sa domhan Ionúiteach. Tá ceithre teanga oifigiúil ag Nunavut: [[Béarla]], [[Fraincis]], Inuktitut agus [[Inuinnaqtun]], ach níl sé soiléir go bhfuil Inuktitut agus Inuinnaqtun ina dteangacha difriúla nó canúintí don teanga céanna. Uaireanta úsáidtear ''Inuktitut'' le cur síos a dhéanamh ar an dá teanga. Tá thart ar 24,000 Ionúití ina gcónaí sa chríoch agus tá Inuktitut ag 80% acu (3,500 acu a labhair Inuktitut amháin). Dár leis an daonáireamh 2001, tá an teanga níos coitianta i measc na seandaoine ná na daoine óga agus go bhfuil stop churtha le cúlú an teanga agus tús le fás an teanga arís. * '''Inuinnaqtun''': Is í Inuinnaqtun teanga/canúint a labhraítear in iarthar an Réigiún Kitikmeot. Is é an modh scríbhneoireachta an phríomh-dhifríocht idir Inuinnaqtun agus gnáth Inuktitut. Úsáideann Inuinnaqtun an aibítir Rómhánach seachas córas siollaí. * '''Natsilingmiutut''': Labhraítear an chanúint seo in oirthear an Réigiún Kitikmeot. * '''Kivallirmiutut''': Labhraítear an chanúint seo sa Réigiún Kivalliq in aice an teorainn le Manitoba. == Polasaithe == Sa bhliain 2025, foilsíodh tuarascáil<ref>Coalition of Nunavut District Education Authorities - ''From Promise to Practice: Inuit Voices on Bilingual Education''   (2025)</ref> a mhaígh go raibh “an-mheas” agus “an-éileamh” ar an Ionúitis mar theanga theagaisc i mbunscoileanna in Nunavut. Ach ní raibh an t-oideachas dátheangach á chur i bhfeidhm mar is ceart i scoileanna na nIonúiteach i gCríocha Nunavut. Reáchtáladh cruinnithe le 24 pobal sa dúiche ina bhfuil teangacha dúchais na nIonúiteach fós á labhairt ag cuid den phobal. Dúradh sa tuarascáil go raibh ganntanas múinteoirí atá in ann a bheith ag múineadh san Ionúitis ann agus go bhfuil tuilleadh traenála agus tacaíochta ag teastáil ó na múinteoirí a bhfuil an teanga ar a dtoil acu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/imni-nach-bhfuil-an-t-oideachas-datheangach-a-chur-i-bhfeidhm-mar-is-ceart-i-scoileanna-na-nionuiteach/|teideal=Imní nach bhfuil an t-oideachas dátheangach á chur i bhfeidhm mar is ceart i scoileanna na nIonúiteach|dáta=2025-06-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-06-05}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cbc.ca/news/canada/north/report-finds-bilingual-inuktitut-education-not-being-properly-implemented-in-nunavut-1.7542169|teideal=Bilingual Inuktitut education not being properly implemented in Nunavut, report finds|údar=CBC|dáta=2025}}</ref> == Féach freisin == * [[Ionúitigh]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Ceanada]] [[Catagóir:Teangacha dúchasacha Alasca]] [[Catagóir:Teangacha Eiscimea-Ailiútacha]] [[Catagóir:Teangacha Mheiriceá Thuaidh]] 3n5boi1iqqd1sskhrrput2yi5l9nbe5 14 21553 1312228 671599 2026-05-08T18:28:23Z Seachránaí 53315 Catagóir:Teangacha na Ríochta Aontaithe 1312228 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cultúr na hAlban]] [[Catagóir:Teangacha na Ríochta Aontaithe]] 41wd65hn06ir2tnjn5v7symhhndxdcq 0 23463 1312234 1311659 2026-05-08T20:12:17Z TVShowsFan2005 71551 1312234 wikitext text/x-wiki Seo sampla de na cláir theilifíse a bhíonn (nó a bhíodh) le feiceáil ar [[TG4]]. == As Gaeilge == {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="3" width="100%" |- <!-- Table only gets ONE ROW --> | valign="top" width="*" | <!-- New COL --> * '''[[Nuacht]]''' ** ''[[Nuacht TG4]]'' * '''[[Spórt]]''' ** ''[[GAA Beo]]'' ** ''[[Laochra Gael]]'' ** ''[[Rugbaí Beo]]'' ** ''[[Sacar Beo]]'' ** ''[[Wimbledon Beo]]'' ** ''[[Underdogs]]'' ** ''[[Greyhound View]]'' * '''[[Clár faisnéise]]''' ** ''[[Anamnocht]]'' (2009-) ** ''[[Thar Sáile]]'' (2009-) ** ''[[Domhan an Dúlra]]'' ** ''[[Cogar]]'' ** ''[[Éalú]]'' ** ''[[Feirm (sraith teilifís)|Feirm]]'' (2014-) ** ''[[Fíorscéal]]'' (2009-) ** ''[[Mí na Meala]]'' ** ''[[Méirligh]]'' ** ''[[Uachtaráin]]'' ** ''[[Ceolchuairt]]'' | valign="top" width="*" |<!-- New COL --> * '''[[Dráma]]''' ** ''[[Ros na Rún]]'' (2009-) ** ''[[Seacht / Seven]]'' (2009-) * '''[[Páistí]] / [[Déagóirí]] 12+ **[[Bouli]] (1996) **[[Kuigear Kangaru]] (1996) **[[Lulu]] (1997) **[[Poochini]] (2001) **[[SpongeBob SquarePants]] (2002) **[[Lizzie McGuire]] (2003) **[[Sean Tom]] (2003) **[[Tec the Tractor]] (2003) **[[Superman: The Animated Series]] (2004) **[[Dastardly agus Muttley]] (2004) **[[Dora]] (2004) **[[Blinky Bill]] (2005) **[[Loonatics Unleashed]] (2005) **[[The Batman]] (2005) **''[[Aifric]]'' (2006) **''[[Foster's Home for Imaginary Friends|Foster's Home for Imaginary Friends]] (2006)'' **[[Doodlebops]] (2006) **[[Rith Diego Rith]] (2006) **[[Pet Alien]] (2006) **[[Wonder Pets]] (2006) **[[Coconut Fred]] (2007) **[[Legend of the Dragon]] (2007) **[[Horseland]] (2007) **[[Skunk Fu]] (2007) **[[Tar ag Spraoi Sesame]] (2007) **''[[Bog Stop|Bog Stop]] (2008)'' **[[Loopdidoo]] (2008) **[[Back at the Barnyard]] (2009) **[[Lola agus Virginia]] (2009) **[[Franny's Feet]] (2009) **''[[The Garfield Show‎|Garfield]] (2010)'' **[[Ben 10: Alien Force]] (2010) **[[Dinosaur Train]] (2010) **[[Tractor Tom]] (2011) **''[[Fanboy and Chum Chum]] (2011)'' **[[Fraggle Rock]] (2011) **[[Tickety Toc]] (2012) **[[Redakai]] (2013) **''[[Rekkit Rabbit]] (2014)'' **[[That's Joey]] (2021) * '''[[Greann]]''' ** ''[[Luí na Gréine]]'' ** ''[[Gleann Ceo]]'' ** ''[[Fear an Phoist]]'' ** ''[[FFC]]'' (2009-) ** ''[[Life with Derek]]'' ** ''[[South Park]]'' (2009-) ** ''[[An Gaeilgeoir is Greannmhaire]]'' (2014-) ** [[The Dukes of Hazzard]] (Roimhe seo) * '''[[Stair]]''' ** ''[[Cartaí Poist]]'' ** ''[[Éire Neodrach]]'' ** ''[[Séideán Staire]]'' ** ''[[Siar sna Seascaidí]]'' ** ''[[Siar sna Seachtóidí]]'' | valign="top" width="*" | <!-- New COL --> * '''[[Sraith]]''' ** ''[[Ó Tholg go tolg]]'' ** ''[[Spillane an Fánaí]]'' * '''[[Seó cainte]]''' ** ''[[Ardán]]'' ** ''[[Gleo]]'' ** ''[[Róisín]]'' ** ''[[7 Lá]]'' (2009-) * '''[[Ceol]]''' ** ''[[Busker Abú]]'' ** ''[[Is Maith liom Pop]]'' ** ''[[Pop 4]]'' (2009-) ** ''[[Scór Encore]]'' ** ''[[Glas Vegas]]'' ** ''[[Glór Tíre]]'' * '''[[Grá]]''' ** ''[[Paisean Faisean]]'' (2009-) ** ''[[Eochair an ghrá]]'' (2009-) ** ''[[Pioc do Ride]]'' (2015-) |} == Béarla == * ''[[Cold Case]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Carnivàle]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Dr. Vegas]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Everwood]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Eve (sraith)|Eve]]'' ([[sitcom]]) * ''[[EuroNuacht]]'' ([[Nuacht]]) * ''[[France 24]]'' ([[Nuacht]]) * ''[[George Lopez]]'' ([[dráma grinn]]) * ''[[Nip/Tuck]]'' (Dráma) * ''[[One Tree Hill (sraith)|One Tree Hill]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Oz (sraith)|Oz]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Survivor: Palau]]'' ([[teilifís réáltachta]]) * ''[[The O.C.]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Two and a Half Men]]'' ([[dráma grinn]]) * ''[[Without a Trace]]'' ([[Dráma]]) * ''[[The Wire (sraith)|The Wire]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Vanished]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Gossip Girl]] ([[Dráma]]) == Naisc sheachtracha == * [http://www.tg4.ie/ www.tg4.ie] [[Catagóir:Liostaí]] [[Catagóir:TG4]] [[Catagóir:Cláir TG4| ]] [[Catagóir:Cláir theilifíse de réir stáisiún]] bjuel5ti69ng35qhxzbmrmav2gdit0t 14 25674 1312227 670136 2026-05-08T18:27:31Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312227 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|English language}} [[Catagóir:Teangacha Gearmáinice]] [[Catagóir:Teangacha labhartha in Alasca]] [[Catagóir:Teangacha Mheiriceá Theas]] [[Catagóir:Teangacha na hAfraice]] [[Catagóir:Teangacha na hAstráile]] [[Catagóir:Teangacha na Malaeisia]] [[Catagóir:Teangacha na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Teangacha na Síne]] [[Catagóir:Teangacha oifigiúla an Aontais Eorpaigh]] [[Catagóir:Teangacha oifigiúla na Náisiún Aontaithe]] [[Catagóir:Teangacha sna Stáit Aontaithe]] nd2klfpib9biqt1xlwc1ei8uknw2ena 0 27743 1312140 1292705 2026-05-08T16:39:22Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312140 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Magnus III''' (Sean-Lochlannais: ''Magnus berfœttr'', [[Ioruais]]: ''Magnus Berrføtt'') ina Rí Lochlann ó 1093 go dtí 1103 agus ina Rí [[Inse Ghall]] agus [[Oileán Mhanann|Mhanann]] ó 1099 go dtí 1102. Ba mhac é le hOlaf Haraldsson nó Olav Kyrre agus ba gharmhac é le hAralt Sigurdsson (Sean-Lochlannais: ''Haraldr harðráði'', aistrithe go neamhbheacht mar "treoir dhian" nó "rialtóir crua") (Ioruais: ''Hardråde''). Ciallaíonn an buafhocal 'berfœtt' 'cosa nochta' agus tuigtear go coitianta go dtagann an leasainm ón a nós éadaí a chaitheamh i stíl na nGael, ag fágáil a chosa íochtaracha nocht. De réir teoirice eile, fuair sé an leasainm mar gheall go raibh iallach air teitheadh ó ionsaí ar a chosa nochta. {{Síol-nor}} {{Síol-om}} {{Síol-beath-ie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1073]] [[Catagóir:Básanna i 1103]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Oileán Mhanann]] [[Catagóir:Daoine Ioruacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ríthe na hÉireann]] kffn8pa7a3i4fbxd85bjedgc28cw64y 0 29652 1312137 1291865 2026-05-08T16:37:39Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312137 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Ba é '''Máel Mórda mac Murchada''' nó '''Máel Mórda mac Murchada Uí Fáeláin''' ([[An Mheán-Ghaeilge]]: Maol Mórdha Mac Murchadha Uí Fhaoláin) Rí [[Laighean]]. Rugadh é timpeall 965 agus maraíodh é ag [[Cath Chluain Tarbh]] ar an [[23 Aibreán]] [[1014]], mac le [[Murchad mac Finn]] agus deartháir le [[Gormflaith ingen Murchada|Gormlaith]] (bean chéile [[Brian Bóirmhe|Bhriain Bóramha]]) a bhí ann, agus é ina dhuine de mhuintir Uí Fhaoláin, ceann de threibheanna Uí Dhúnlainge a bhí lonnaithe timpeall na [[Life]] i [[an Nás|Nás na Rí]]. Cuimhnítear air, thar aon rud eile, mar namhad Bhrian Bóirmhe, agus maraíodh an bheirt ag Cath Chluain Tarbh ar Aoine an Chéasta 1014. D'éirigh sé amach níos luaithe freisin, sa bhliain 1012. Tar éis a bháis bhí Bran, a mhac, ina rí ar Chúige Laighean idir na blianta 1016 agus 1018. Ó shin amach ar aghaidh mhair ríogacht Uí Dhúnlainge le daoine de mhuintir Uí Mhuireadhaigh in áit mhuintir Uí Fhaoláin mar thoradh ar an slua mór a cailleadh ag [[Cluain Tarbh]]. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Máel Mórda mac Murchada}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 965]] [[Catagóir:Básanna i 1014]] [[Catagóir:10ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnlainge]] q4pa8ywhggl582jkf0zds7mng4lu5w5 0 29806 1312138 1293552 2026-05-08T16:38:07Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312138 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:A sculpture of Máel Seachnaill II in Trim, Co. Meath, by James McKenna.jpg|clé|mion|Dealbh, Máel Seachnaill II, Contae na Mí, le James McKenna]] Bhí '''Máel Sechnaill mac Domnaill''' (ar a dtugtar '''Máel Sechnaill Mór''' agus '''Máel Sechnaill II''' chomh maith) ina [[Ard-Rí na hÉireann]] faoi dhó idir na blianta [[980]] agus [[1002]], agus arís eile idir na blianta [[1014]] agus [[1022]]. Duine de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]] a bhí ann, cuid de na [[Ó Néill|Niallaigh]]. Bhí sé ina Ard-Rí go dtí gur thóg [[Brian Bóramha]] an teideal uaidh, ach bronnadh an teideal ar ais air tar éis bás Bhrian ag [[Cath Chluain Tarbh]]. Bhí ról cinniúnach ag mac Domnaill agus a chuid [[Fórsaí armtha|fórsaí]] ag deireadh an chatha, rud a fuair réidh leis na Lochlannaigh mar ghrúpa polaitiúil mór le rá sa tír. ==Féach freisin== * [[Ardrí na hÉireann]] * [[Liosta Ard-Ríthe na hÉireann]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 948]] [[Catagóir:Básanna i 1022]] [[Catagóir:10ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Mí]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Ríthe na Mí]] [[Catagóir:Uí Néill]] p3tqdfzid4wxyinzum4w92t20b7v0ic 0 29904 1312179 1292216 2026-05-08T17:21:16Z Seachránaí 53315 Catagóir:13ú haois in Éirinn 1312179 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ardrí na hÉireann]] idir na blianta [[1258]] agus [[1260]] ba ea '''Brian Ó Néill''', nó '''Brian Chatha an Dúna Ua Néill''' == Féach freisin == * [[Ardrí na hÉireann]] * [[Liosta d'Ardríthe na hÉireann]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ó Néill, Brian}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 1260]] [[Catagóir:13ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Uí Néill]] qv00py7c0i2i5gz17o5ntm7k99wspso 0 29968 1312156 1292211 2026-05-08T17:01:17Z Seachránaí 53315 Catagóir:12ú haois in Éirinn 1312156 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Muircheartach Mac Lochlainn''' ina Rí Chenél nEoghain, Rí Thír Eoghain agus [[Ard-Rí na hÉireann|Ard-Rí Éirinn]] ó [[1156]] go dtí lá a bháis sa bhliain [[1166]]. Tháinig sé i gcomharbas ar [[Toirdhealbhach mac Ruaidhrí Ua Conchobhair]] mar Ard-Rí. Choimeád sé coróin na tíre in ainneoin iarracht ó [[Ruaidri mac Tairrdelbach Ua Conchobair]] é a bhriseadh as sa bhliain 1159. Níor éirigh leis, áfach, an ceann ab fhearr a fháil ar a shean-naimhde Cenél Conaill agus na hUlaid. Sa bhliain 1166, rinne sé iarracht teacht ar shocrú taidhleoireachta lena chomharsana. Chuir sé sos cogaidh ar bun, agus thóg sé gialla ó chuid mhaith de chlanna Uladh. Mar pháirt den socrú, thug sé mionn sollúnta d'Easpag Ard Mhacha agus daoine mór le rá eile maidir lena deá-iompair. Níorbh fhada gur bhris sé an mionn, áfach, nuair a gabhadh agus dalladh Eochaid mac Con Ulad Mac Duinn Sléibe, Rí Uladh. Thréig a gcomhghuaillithe é láithreach bonn, agus fágadh Muircheartach gan mórán tacaíochta. Maraíodh eisean agus seisear déag dá chomrádaithe eile, rud a cuireadh síos de dhíoltas [[Naomh Pádraig]]. ==Féach freisin== * [[Ardrí na hÉireann]] * [[Liosta Ard-Ríthe na hÉireann]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 1166]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] [[Catagóir:Uí Néill]] f9tsn3921lja2k4ynvhb0md6asntuwv 0 30528 1312139 1293547 2026-05-08T16:38:35Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312139 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid''' (a fuair bás 27 Samhain 862) ina [[Ard-Rí na hÉireann|Ard-Rí ar Éirinn]] sa [[9ú haois|naoú céad]]. Tugann [[Annála Uladh]] le fios gurbh é Máel Sechnaill ''rí hÉrenn uile'', nuair a tuairiscíodh a bhás. Déanann an seanteideal seo idirdhealú idir Máel Sechnaill agus ríthe eile as [[Teamhair]] ar a dtugtaí 'Ard-Ríthe na hÉireann' i bhfoinsí déanacha, a leithéidí agus [[Annála na gCeithre Máistrí]] nó [[Foras Feasa ar Éirinn]]. ==Féach freisin== * [[Liosta Ard-Ríthe na hÉireann]] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Uí Néill]] amvddriciyfk0tghzqbd3nj64s5kjks 0 31017 1312113 1243554 2026-05-08T15:59:36Z TGcoa 21229 1312113 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Cumadóir [[An Iodáil|Iodálach]] ab ea '''Antonio Lucio Vivaldi ''' ([[4 Márta]] [[1678]] – [[28 Iúil]], [[1741]]). Nasc [[Seoirse Ó Dochartaigh|Seoirse]] [[Seoirse Ó Dochartaigh|Ó Dochartaigh]] ceol traidisiúnta na hÉireann le ceol clasaiceach an domhain., Vivaldi ina measc.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/oirfideach-ildanach-seoirse-o-dochartaigh-ceoltoir-scribhneoir-agus-ealaiontoir-ar-shli-na-firinne/|teideal=‘Oirfideach ildánach’ – Seoirse Ó Dochartaigh, ceoltóir, scríbhneoir agus ealaíontóir, ar shlí na fírinne|údar=Noel Ó Gallchóir|dáta=4 Nollaig 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} {{DEFAULTSORT:Vivaldi, Antonio}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1678|Antonio Vivaldi]] [[Catagóir:Básanna i 1741|Antonio Vivaldi]] [[Catagóir:Cumadóirí Iodálacha]] 26t6q930n7fciirhf4ae8s87xd930sc 1312114 1312113 2026-05-08T16:01:53Z TGcoa 21229 1312114 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Antonio Vivaldi.jpg|clé|mion|275x275px|1725]] [[Íomhá:Vivaldi - Four Seasons 1 Spring mvt 1 Allegro - John Harrison violin.oga|clé|mion|220x220px|Concerto No. 1 in E major, Op. 8, RV 269, "La primavera" (An tEarrach) — Gluais 1: Allegro  le John Harrison]] Cumadóir [[An Iodáil|Iodálach]] ab ea '''Antonio Lucio Vivaldi ''' ([[4 Márta]] [[1678]] – [[28 Iúil]], [[1741]]). Nasc [[Seoirse Ó Dochartaigh|Seoirse]] [[Seoirse Ó Dochartaigh|Ó Dochartaigh]] ceol traidisiúnta na hÉireann le ceol clasaiceach an domhain., Vivaldi ina measc.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/oirfideach-ildanach-seoirse-o-dochartaigh-ceoltoir-scribhneoir-agus-ealaiontoir-ar-shli-na-firinne/|teideal=‘Oirfideach ildánach’ – Seoirse Ó Dochartaigh, ceoltóir, scríbhneoir agus ealaíontóir, ar shlí na fírinne|údar=Noel Ó Gallchóir|dáta=4 Nollaig 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} {{DEFAULTSORT:Vivaldi, Antonio}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1678|Antonio Vivaldi]] [[Catagóir:Básanna i 1741|Antonio Vivaldi]] [[Catagóir:Cumadóirí Iodálacha]] echd4cbjpzxcsyupxtwaz4v2uxgi5nz 0 32673 1312149 1292266 2026-05-08T16:49:25Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312149 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:St. Malachy.jpg|thumb|Naomh Maelmhaedhoc Ó Morgair|alt=|clé]]{{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Ardeaspag|Ard-Easpag]] [[Ard Mhacha]] ab ea Naomh '''Maolmhaodhóg''' '''Ó Morgair'''<ref>nó '''Maelmhaedhoc,''' nó '''Máel Máedóc Ua Morgair'''</ref> ([[1094]] – [[2 Samhain]] [[1148]]). Is in aice le h[[Ard Mhacha]] a rugadh é sa bhliain 1094. Fuair sé [[bás]] i [[Clairvaux]], [[an Fhrainc]]. Ba leasaitheoir díograiseach é mar ab agus mar easpag.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/samhain/naomh-maolmhaodhog-easpag.html|teideal=Naomh Maolmhaodhóg, easpag|údar=cumannnasagart.ie|dáta=|dátarochtana=2018|archivedate=2021-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513101044/http://www.cumannnasagart.ie/samhain/naomh-maolmhaodhog-easpag.html}}</ref> Ba eisean a thug na Canónaigh Rialta isteach in Éirinn. Ba é an chéad Éireannach a bhí canóinithe ag Pápa (sa bhliain 1099). Scríobh an t-ab [[Cistéirsigh|Cistéirseach]] Naomh [[Bernard de Clairvaux]] a bheatha.[[Íomhá:RelicsOfSaintMalachy.JPG|clé|mion|Ville-sous-la-Ferté in aice le Clairvaux.]] == Saol == De réir Bernard, shíolraigh Maolmhaodhóg ón uasaicme, ach níl eolas níos cruinne ná sin ar a [[Teaghlach|mhuintir]]. Fuair sé [[oideachas]] manachiúl agus oirníodh ina [[Sagart|shagart]] é ag Ceallach Naofa, Easpag Ard Mhacha, sa bhliain 1119. Thogh Ceallach, easpag Ard Mhacha agus leasaitheoir, é mar bhiocáire agus níos déanaí ina ab ar mhainistir Ard Mhacha. Sa bhliain 1120, rinne Maolmhaodhóg sain-staidéar ar dhiagacht agus liotúirge i [[Mainistir]] [[Lios Mór|Lios Mhóir]] i b[[Port Láirge]] faoi Mhalchus Naofa. [[Íomhá:Metten Klosterkirche - Zwickelfresko 4a St.Malachias.jpg|clé|mion|Klosterkirche Metten, Niederbayern (1724)]] [[Íomhá:Monastery of St Bernard de Clairvaux 13.jpg|clé|mion|Clairvaux]]Sa bhliain 1123, toghadh Maolmhaodhóg ina ab ar Bheannchar agus an bhliain ina dhiaidh sin ina easpag ar Dhún. Tar éis bhás Cheallach sa bhliain 1129, toghadh Maolmhaodhóg ina easpag ar Ard Mhacha, ach ní raibh sé in ann dul ann toisc go raibh muintir Cheallach, Clann Siniaich, i gcumhacht ar an deoise. Bhí suíomh Chomharba Phádraig (mar a chuirtear ar Easpag Ard Mhacha ag an am) i lámha Chlainn Shiniaigh ar feadh níos mó ná dhá chead bhliain agus ní raibh sé éasca iad a bhriseadh as. Ghlac Maolmhaodhóg Ard Mhacha sa bhliain 1132 agus chuaigh sé i mbun atheagar a chuir ar chúrsaí eaglasta. == Easpag agus leagáid == Sa bhliain 1137, d'éirigh Maolmhaodhóg as mar Easpag Ard Mhacha, ach bhí fós mar Easpag an Dhúin. Thóg sé na Canóinigh Agaistíneacha isteach ina dheoise agus rinne sé cuairt ar an [[An Róimh|Róimh]] i 1137. Stop sé i gClairvaux ar bhealach agus d'éirigh cairdeas idir é agus Bernard. [[Íomhá:Kloster Eberbach Malachias (1666).JPG|mion|Kloster Eberbach Malachias (1666)|clé]]Chinn sé air féin na Cistéirsigh a thabhairt go Éireann. D'iarr sé ar an Pápa Innocentius II é a scaoileadh mar easpag chun é a ligint filleadh ar Chlairvaux mar mhanach. Níor thug an Pápa an cead sin agus cheap sé Maolmhaodhóg mar leagáid aige in Éirinn. Thóg sé cúigear manach ó Chlairvaux ar ais leis, leis An Mainistir Mór a chur ar bhun i g[[Contae Lú]] sa bhliain 1142. == Bás == Chuaigh Maolmhaodhóg ar an dara aistear aige chun na Róimhe sa bhliain 1148. Ag filleadh ón Róimh dó sa bhliain 1148, thug Maolmhaodhóg athchuairt ar Clairvaux, áit inar bhuail taom fiabhrais é agus d’éag sé i mbarróg Naomh Bearnard i gClairvaux ar an 1 /2 Samhain. Cuirtear Bernard in éineacht leis nuair a fuair sé féin bás cúpla bliain dár gcionn. Tá an bheirt acu curtha in aon uaigh i Clairvaux. Deirtear nach féidir na cnámha acu a scaireadh óna gcéile. == Tionchar == Chanóinigh an Pápa Innocentius III Maolmhaodhóg ar [[6 Iúil]] [[1199]]. Ba é an chéad Éireannach a bhí canóinithe ag Pápa. Cuireadh inár leith go raibh Maolmhaodhóg freagracht as faidheacht, ach ní raibh fianaise ann go dtí dá chéad bhliain tar éis bás dó... is cosúil. == Féach freisin == * Na [[Cistéirsigh]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 11ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 1148]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:12ú haois sa Fhrainc]] [[Catagóir:Ardeaspaig]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] 3itari4u5afbrf7mnogv5nrariy15gf 0 35220 1312262 1298408 2026-05-08T22:52:25Z TGcoa 21229 1312262 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] do [[Chill Mhantáin]] é''' Simon Harris''' (a rugadh ar an 17 Deireadh Fómhair 1986).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cosan-glan-ag-simon-harris-do-cheannaireacht-fhine-gael/|teideal=Cosán glan ag Simon Harris do cheannaireacht Fhine Gael|dáta=2024-03-21|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Simon Harris deimhnithe ina iarrthóir do cheannaireacht FG|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0321/1439118-aimniuchain-do-cheannaireacht-fg-ar-oscailt-anois/|date=2024-03-21|language=ga}}</ref> '''''Síomón Ó hEarchaí''''' a thugtar air as Gaeilge. Is é ceannaire Fhine Gael é agus toghadh ina Thaoiseach é i gcomharbacht ar [[Leo Varadkar]] in 2024. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Harris ina Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála agus Aire Cosanta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref> D'éirigh sé ina Aire Airgeadais i mí na Samhna 2025 tar éis do Paschal Donohoe éirí as. [[Íomhá:Simon Harris 2012 (cropped).jpg|clé|mion|Harris in 2012|273x273px]] [[Íomhá:Simon Harris, 2017 (cropped).jpg|clé|mion|294x294px|2017]] [[Íomhá:Simon Harris - European Council - June 2024.jpg|clé|mion|220x220px|Meitheamh 2024]] [[Íomhá:EPP (54486500506)(cropped).jpg|clé|mion|293x293px|2025]] == Gairm == '''Teachta Dála''' Toghadh Harris chun na Dála sa bhliain 2011 don chéad uair, le 11% de na vótaí céad rogha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/simon-24-continues-proud-fg-tradition-of-young-turks/26709065.html|teideal=Simon (24) continues proud FG tradition of Young Turks|dáta=2011-02-28|language=en|work=Irish Independent|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://electionsireland.org/result.cfm?election=2011&cons=235|teideal=ElectionsIreland.org: 31st Dáil - Wicklow First Preference Votes|work=electionsireland.org|dátarochtana=2024-03-21|archivedate=2024-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240321214109/https://electionsireland.org/result.cfm?election=2011&cons=235}}</ref> Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus toghadh é le 16% de na vótaí céad rogha. '''Aire sláinte, 2016-2020''' '''Aire Ardoideachais, 2020-2024''' I mí Lúnasa 2023, sheol Harris Plean Printíseachta na Seirbhíse Poiblí; sa phlean, leagadh amach réimsí éagsúla ina dtiocfaidh méadú ar líon na gclárúchán printíseachta sa tseirbhís phoiblí agus in údaráis áitiúla.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.publicjobs.ie/ga/mol-eolais/nuacht-agus-eachtrai-is-deanai/891-meafodar-lion-na-bprintiseachtai-faoi-dho-go-dti-750-roimh-2025-faoi-phlean-printiseachta-na-seirbhise-poibli|teideal=Meafódar líon na bprintíseachtaí faoi dhó go dtí 750 roimh 2025 faoi Phlean Printíseachta na Seirbhíse Poiblí|údar=publicjobs.ie|dáta=2023|dátarochtana=2024}}</ref> Léirigh Harris tacaíocht d’ollscoil i nDoire, togra a bhfuil dúil mhór ann taobh thiar den Bhanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/beidh-ga-le-fuinneamh-on-taoiseach-nua-ar-an-da-thaobh-den-teorainn/|teideal=Beidh gá le fuinneamh ón Taoiseach nua, ar an dá thaobh den teorainn|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=24 Márta 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-24}}</ref> '''Aire Dlí, 2022-2023''' '''Taoiseach''' 9 Aibreán 2024-23 Eanáir 2025 '''Aire Gnóthaí Eachtracha, 2025''' Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Harris ina Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála agus Aire Cosanta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02" /> '''Aire Airgeadais, 2025-''' Ar an 18 Samhain 2025, ceapadh Harris ina Aire Airgeadais tar éis do [[Paschal Donohoe]] éirí as.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Harris ceaptha ina Aire Airgeadais in áit Donohoe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1118/1544617-simon-harris-ceaptha-ina-aire-airgeadais-in-ait-paschal-dononhoe/|date=2025-11-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Gaeilge == Dúirt Harris sa bhliain 2022 go raibh sé ag iarraidh níos mó Gaeilge a labhairt bhí sé i gceist aige tabhairt faoi ranganna Gaeilge.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-taire-ardoideachais-le-tabhairt-faoi-ranganna-chun-a-chuid-gaeilge-a-fheabhsu/|teideal=An tAire Ardoideachais le tabhairt faoi ranganna chun a chuid Gaeilge a fheabhsú|dáta=2022-04-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> Mar Aire Breisoideachais agus Ardoideachais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2024/03/20/nuacht/an-taoiseach-tar-eis-leo/|teideal=Tar éis Leo, cé a bheidh mar chéad Taoiseach eile againn?|údar=ExtraG|dáta=2024-03-20|language=ga-IE|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>Bhí sé ina aire dhlí agus cirt sealadach nuair a bhí a chomhghleacaí [[Helen McEntee]] ar saoire mháithreachais</ref> ba mhinic a cháineadh é faoina mheon agus meon a Roinne i leith na Gaeilge. Nuair a foilsíodh in 2021 ceannteidil an bhille, ''Bille an Údaráis um Ard-Oideachas, 2022'', rinneadh cáineadh láidir ar Harris, an tAire Breisoideachais agus Ardoideachais ag an am, toisc nach raibh tagairt ar bith don Ghaeilge iontu. Mhol Harris go mbainfí tagairt láidir do "chosaint na Gaeilge" ó acht agus go gcuirfí tagairt ghinearálta do "chúrsaí cultúrtha" ina háit.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ionsai-naimhdeach-ar-an-teanga-caineadh-deanta-ar-mholadh-an-aire-ardoideachais-tagairt-don-ghaeilge-a-bhaint-i-mbille-nua/|teideal=‘An é atá á rá ag an Aire Harris nach bhfuil fás na Gaeilge ina aidhm náisiúnta a thuilleadh?’|dáta=2021-07-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> Ach rinneadh cáineadh láidir ar Harris. Deirtear anois sa Bhille go bhfuil sé mar chuspóir ag an Údarás tacú leis na hinstitiúidí tríú leibhéal atá faoina chúram an Ghaeilge a úsáid agus a chur chun cinn. Dúirt Harris ag an am go raibh “réimse leathan” cúrsaí ar fáil i nGaeilge agus dóthain acu ann chun freastal ar aon éileamh breise ar Ghaeilgeoirí a bheadh ann amach anseo de thoradh an Bhille Teanga.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/teachtai-dala-ag-iarraidh-go-dtabharfai-cosaint-nios-mo-don-ghaeilge-i-reachtaiocht-nua-oideachais/|teideal=Teachtaí Dála ag iarraidh go dtabharfaí cosaint níos mó don Ghaeilge i reachtaíocht nua oideachais|dáta=2022-02-01|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/athru-poirt-ag-harris-agus-tagairt-don-ghaeilge-curtha-i-mbille-oideachais-nua/|teideal=Athrú poirt ag Harris agus tagairt don Ghaeilge curtha i mbille oideachais nua|dáta=2022-01-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> == Pearsanta == D'fhreastail Harris ar an [[Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath|Institiúid Teicneolaíochta Átha Cliath]]. D'éirigh sé as a chúrsa chun dul ag obair le [[Frances Fitzgerald]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/health-family/simon-harris-as-minister-for-health-the-challenge-awaits-1.2646917|teideal=Simon Harris as Minister for Health: the challenge awaits|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> Phós Harris Caoimhe Wade in 2017. Tá beirt chlainne acu. Tá [[Galar Crohn]] ar Harris. === Géarleanúint === Ar an 20 Samhain 2025, tugadh Sandra Barry, as Tor an Rí, Baile Gadaí, i Leamhchán (40 bliain d'aois) os comhair Chúirt Dúiche Bhaile Átha Cliath agus í cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar Harris agus ar a theaghlach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fiosrúchán coiriúil faoi bhagairt ar an Tánaiste agus a chlann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0901/1531163-fiosruchan-coiriuil-faoi-bhagairt-ar-an-tanaiste-agus-a-chlann/|date=2025-09-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Bean cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar Simon Harris|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1120/1544939-bean-cuisithe-i-mbagairt-a-dheanamh-ar-simon-harris/|date=2025-11-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> I mí Dheireadh Fómhair 2025, phléadáil Patrick Grealish as eastát Gharraí an Choirce, [[Leitir Mealláin]] i gCo na Gaillimhe ciontach as bagairtí a dhéanamh ar Simon Harris agus a theaghlach tríd theachtaireacht ar na meáin shóisialta. Ciontaíodh Grealish as 70 cion roimhe seo. Bhain 24 dóibh sin le cionta bóthair agus bhain an chuid eile 46 le cionta gadaíochta. Dúirt Harris gur mhian leis go dtuigfeadh Grealish go bhfágann bagairtí droch bhail ar dhaoine, go ngortaíonn siad iad agus go gcothaíonn siad imní uafásach iontu. Ar an 17 Feabhra 2026 gearradh téarma ceithre mhí i bpríosún ar Grealish.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=4 mhí príosúin d'fhear a bhagair an Tánaiste Simon Harris a mharú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0217/1558950-4-mhi-priosuin-dfhear-a-bhagair-an-tanaiste-simon-harris-a-mharu/|date=2026-02-17|language=ga|author=Sorcha Ní Mhonacháin / Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Enda Kenny]] * [[Micheál Martin]] * [[Leo Varadkar]] * [[:Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCill Mhantáin]] * [[Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Harris, Simon}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1986]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Teicneolaíochta Átha Cliath]] [[Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 3u9j32nu88dc36yksvbh5sh9kn4wc70 0 58915 1312298 1217679 2026-05-09T08:57:23Z TGcoa 21229 1312298 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[baile]] suite in [[Gloucestershire]] é '''Cirencester'''. D'fhreastail [[Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire|Peregrine Andrew Morny Cavendish]], 12ú Diúc Devonshire KCVO, CBE, DL ar an Royal Agricultural College i [[Cirencester]] sna 1960idí. {{Síol-tír-en}} {{DEFAULTSORT:Cirencester}} [[Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana]] [[Catagóir:Gloucestershire]] ob9m22lezpfd4e0ap0how1kywb6883o 1312299 1312298 2026-05-09T08:57:42Z TGcoa 21229 1312299 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[baile]] suite in [[Gloucestershire]] é '''Cirencester'''. D'fhreastail an piara [[Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire|Peregrine Andrew Morny Cavendish]], 12ú Diúc Devonshire KCVO, CBE, DL ar an Royal Agricultural College i [[Cirencester]] sna 1960idí. {{Síol-tír-en}} {{DEFAULTSORT:Cirencester}} [[Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana]] [[Catagóir:Gloucestershire]] rbqzfsi2d47a29a5t43m0awdlx48h51 0 63785 1312313 1217596 2026-05-09T09:37:10Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Chatsworth House]] go [[Teach Chatsworth]] 1217596 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} [[Íomhá:Chatsworth_Bridge.jpg|clé|250px|mion|Chatsworth House]] Is [[Teach|teach mór]] suite in [[Derbyshire]] é '''Chatsworth House'''. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-en}} {{DEFAULTSORT:Chatsworth House}} [[Catagóir:Derbyshire]] 4jmtk502qtw9c19q10wdd0q3dsthe1d 0 69838 1312272 1303576 2026-05-08T23:18:13Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis agus mionathruithe 1312272 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán|logo=[[Íomhá:Lógó, Saol.jpg|220px]]}} Ba [[nuachtán]] [[Gaeilge]] é '''''[[Saol (Nuachtán)|Saol]]'''''. Foilsíodh gach mí é. Bhí an nuachtán ar fáil ar [https://www.Gaeilge.ie gaeilge.ie] go dtí 2013.<ref>[http://www.gaelport.com/nuacht?NewsItemID=6208 Gaelport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707170229/http://www.gaelport.com/nuacht?NewsItemID=6208|date=2011-07-07}}: Dar le Colm Ó Torna, Eagarthóir SAOL, beidh níos mó idirghníomhaíochta sa leagan idirlíon agus páirt níos mó ag léitheoirí sa nuachtán. “Táimid ag dúil le heolas cuimsitheach a sholáthar faoi gach a mbaineann le saol na Gaeilge ar an talamh, leithéidí ranganna, cúrsaí, ciorcail comhrá, grúpaí cuideachta agus cainte, imeachtaí éagsúla, idir chultúrtha agus shóisialta na Gaeilge, in Éirinn agus i gcéin”, a deir sé. Dúirt Colm freisin “in ainneoin go bhfuil Saol ag teacht i dtír ar an teicneolaíocht agus ar na meáin úra, beidh na gnéithe ba mhó a chuir léitheoirí suim iontu: leathanach na bhfoghlaimeoirí, an crosfhocal agus na hagallaimh ar fáil ar líne chomh maith (2 Meitheamh 2011).</ref><ref>[http://www.irishtimes.com/culture/no-news-is-good-news-1.295428 IrishTimes.com, 2001]: " SAOL is mainly funded by Foras na Gaeilge. It could not exist without this funding, says O Torna. He likens it to the funding of the arts: - "It's a minority thing."</ref> Bhí a cheanncheathrú suite i mBaile Átha Cliath, le [[Colm Ó Torna]] mar eagarthóir<ref>[https://www.facebook.com/raidionalife/posts/219627038182239 Colm Ó Torna ar Raidió na na Life, 2013]</ref> (chuir an ''[[An Curadh Connachtach|Curadh Connachtach]]'' i gcló é ar feadh tamaill). == Féach freisin == * ''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]'' * ''[[Tuairisc.ie]]'' * ''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]'' * ''[[Foinse]]'' (scortha) * ''[[Gaelscéal]]'' (scortha) == Naisc sheachtracha == * [http://www.egt.ie/lghlin/bnag/saol/saol9701.html Sampla] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Nuachtáin in Éirinn}} {{síol-nuachtán}} {{DEFAULTSORT:Saol, nuachtan)}} [[Catagóir:Irisí nuachta]] [[Catagóir:Nuachtáin na Gaeilge]] [[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn]] [[Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge]] [[Catagóir:Míosacháin]] [[Catagóir:Saoracháin]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1999]] [[Catagóir:Bunaithe sna 1990í]] b35nm75ahoesllon6ym52vsn4pe7ng7 0 72069 1312213 835352 2026-05-08T18:05:42Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312213 wikitext text/x-wiki Is í '''Ua Mau ke Ea o ka ʻĀina i ka Pono''' mana an stáit [[Haváí]] as [[An Haváis|Haváis]], agus ciallaíonn sí "Síoraítear flaithiúnas na tíre le fíréantacht". {{Síol-us}} [[Catagóir:An Haváis]] [[Catagóir:Haváí]] [[Catagóir:Mana]] 0mm05sdmx3516detdou6oujjvd69viv 14 72071 1312210 834737 2026-05-08T18:03:51Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312210 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Haváí]] [[Catagóir:Teangacha atá i mbaol]] [[Catagóir:Teangacha dúchasacha sna Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Teangacha Pholainéiseacha]] exodh800dy5qzrgmfdmlb0r5jlp5jc0 14 72072 1312211 834738 2026-05-08T18:04:48Z Seachránaí 53315 Catagóir:Teangacha na hAigéine 1312211 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Teangacha na hAigéine]] ikr2jg5uvwxs6cfqmks6nh50tnjtmq4 14 72778 1312223 839477 2026-05-08T18:20:12Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312223 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Teangacha a úsáidtear gleanúint]] [[Catagóir:Teangacha Mheiriceá Thuaidh]] f0hz0c5kbps1qoskos5ewidkser4ki8 0 72780 1312221 1245149 2026-05-08T18:18:26Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312221 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} [[Teanga (cumarsáid)|Teanga]] [[Teangacha Eiscimea-Ailiútacha|Eiscimea-Ailiútacha]] is ea an '''Alutiiqis'''. Tugtar '''Sugpiaq''' aici araon, nó Sugpiak. ==Stair== ==Tagairtí== {{reflist}} ==Naisc sheachtracha== {{Síol-teanga}} {{Síol-us}} [[Catagóir:Alutiiq]] [[Catagóir:Teangacha a úsáidtear gleanúint]] [[Catagóir:Teangacha dúchasacha Alasca]] [[Catagóir:Teangacha Eiscimea-Ailiútacha atá i mbaol]] [[Catagóir:Teangacha Yupik]] 02lv2jndf95p0bwsbcpojg7je1jw201 1312222 1312221 2026-05-08T18:19:05Z Seachránaí 53315 1312222 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} [[Teanga (cumarsáid)|Teanga]] [[Teangacha Eiscimea-Ailiútacha|Eiscimea-Ailiútacha]] is ea an '''Alutiiqis'''. Tugtar '''Sugpiaq''' aici araon, nó Sugpiak. ==Stair== ==Tagairtí== {{reflist}} ==Naisc sheachtracha== {{Síol-teanga}} {{Síol-us}} [[Catagóir:Alutiiq]] [[Catagóir:Teangacha dúchasacha Alasca]] [[Catagóir:Teangacha Eiscimea-Ailiútacha atá i mbaol]] [[Catagóir:Teangacha Yupik]] cvqossckpqldb1q7t10j27i9w0b9ozi 14 72812 1312219 1219660 2026-05-08T18:14:04Z Seachránaí 53315 Catagóir:Teangacha dúchasacha sna Stáit Aontaithe 1312219 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cultúr Dúchasach Alasca]] [[Catagóir:Teangacha dúchasacha sna Stáit Aontaithe]] 5azt35uob7lpz07o6s297i9zk6kyqwl 1312224 1312219 2026-05-08T18:21:05Z Seachránaí 53315 Catagóir:Teangacha labhartha in Alasca 1312224 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cultúr Dúchasach Alasca]] [[Catagóir:Teangacha dúchasacha sna Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Teangacha labhartha in Alasca]] jedqvrjgszfrfydmqtkrjesg82j5bjk 14 72814 1312217 1268018 2026-05-08T18:12:19Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312217 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]] [[Catagóir:Mionteangacha]] [[Catagóir:Teangacha sna Stáit Aontaithe]] 397mnzn7dqb7160g7gio2790kc8ihtf 1312226 1312217 2026-05-08T18:24:31Z Seachránaí 53315 Catagóir:Teangacha dúchasacha 1312226 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]] [[Catagóir:Mionteangacha]] [[Catagóir:Teangacha dúchasacha]] [[Catagóir:Teangacha sna Stáit Aontaithe]] 95xc2ccv96r3xlu5dlsn2c6r7u1q97c 14 72822 1312225 839629 2026-05-08T18:21:25Z Seachránaí 53315 1312225 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Teangacha sna Stáit Aontaithe]] o5xen8av0fnqi8lpala7q8pcpgtb4ne 14 80905 1312229 873637 2026-05-08T18:31:54Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312229 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Teangacha labhartha in Alasca]] [[Catagóir:Teangacha na hAsarbaiseáine]] [[Catagóir:Teangacha na Fionlainne]] [[Catagóir:Teangacha na Rúise]] [[Catagóir:Teangacha na Seoirsia]] [[Catagóir:Teangacha na Síne]] [[Catagóir:Teangacha oifigiúla na Náisiún Aontaithe]] [[Catagóir:Teangacha Slavacha]] 7oyp7qlolbar2p7eum0thuafr2qv0g5 0 81138 1312311 1311472 2026-05-09T09:33:40Z TGcoa 21229 1312311 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Naomh]] [[Caitliceach]] is ea '''Ralph Sherwin'''. Rugadh é ar an [[25 Deireadh Fómhair]] [[1550]] in [[Rodsley]], [[Derbyshire]] agus cuireadh chun báis é ar an [[1 Nollaig]] [[1581]], i d[[Tyburn]], [[Londain]]. {{Síol-beath-en}} {{Síol-creid}} {{DEFAULTSORT:Sherwin, Ralph}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1550]] [[Catagóir:Básanna i 1581]] [[Catagóir:Daoine curtha chun báis]] [[Catagóir:Mairtírigh Sasanacha]] [[Catagóir:Naoimh Sasanacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Daoine as Derbyshire]] 31jt6h5xfxjjx3o9anjnshwpgg0bw7v 0 84669 1312152 1292268 2026-05-08T16:58:40Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312152 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba mhisinéir Éireannach é '''Modestus''' (c. 720 – roimh 772),<ref>Níl mórán cinnteachta ag roinnt leis na dátaí a bhaineann le Modestus.<br>Catholic Truth: "died 722" [http://www.catholic-truth.info/saintyear/february.htm Catholic-truth.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915133613/http://www.catholic-truth.info/saintyear/february.htm |date=2008-09-15 }}<br>Friedrich Leitner: "dispatched in/before 757 Suffragan Modestus to the Alpine Slavs"[http://www.oe-journal.at/Gemeindedaten/Ktn/KtnAllg/Geschichte/geschichte1.htm OE-journal.at] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213174228/http://www.oe-journal.at/Gemeindedaten/Ktn/KtnAllg/Geschichte/geschichte1.htm |date=2012-02-13 }}<br>Archdiocese of Salzburg: "Before 767 Virgil sent Modestus and Libellus to Carinthia"[http://www.caritas-salzburg.at/portal/page.asp?id=10482 Caritas-salzburg.at]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br>Ecumenical Lexikon of Saints: "Modestus...went south in 750..."[http://www.heiligenlexikon.de/BiographienM/Modestus_von_Kaernten.htm Heiligenlexikon.de]</ref> a thug an Chríostaíocht chun na gCarantánach, Slavaigh Alpacha a bhí ina gcónaí i ndeisceart na hOstaire mar atá sí anois agus in oirthuaisceart na Slóivéine, agus a bhfuil cuid dá bpór sna Slóivéanaigh atá anois ann. ==Beatha== Aspal de [[Naomh Feargal]] ba ea Modestus. B’fhéidir gur lean sé Feargal, naomh a coisreacadh mar Easpag Salzburg timpeall 749, chun na dtailte Baváracha, a bhí faoi riail Odilo, Diúc na Baváire. Nuair a d’iarr Prionsa Cheitmar na Carantáine go ndéanfaí Críostaithe dá phobal chuir Fergil Modestus, in éineacht le ceathrar sagart, déagánach agus roinnt cléireach, i mbun na hoibre timpeall na bliana 755. Bhí céim ''chorepískopos'' (Gréigis: Χωρεπίσκοπος) aige, rud a d’fhág i bhfeighil mhuintir na tuaithe é.<ref>Wodka, Kirche in Österreich, lch 35</ref><ref>Bateson, Mary (1894). "Modestus". In Lee, Sidney. Dictionary of National Biography. 38. London: Smith, Elder & Co.</ref> Bhí údarás easpaig aige, ach is cosúil go raibh sé gan easpagóideacht dá chuid féin, de réir nós na hÉireann. [[File:Maria Saal Innenansicht.jpg|thumb|deas|200px|An taobh istigh d'Ardeaglais Maria Saal, mar a bhfuil tuama Modestus]] Ghlac Borut, a bhí ina phrionsa roimh Cheitmar, le hardtiarnas na Baváire timpeall 740, agus bhí sé de chuspóir ag misinéireacht Modestus an tír a dhaingniú in aghaidh ionradh na n[[Aváraigh|Avárach Panónach]]. Insíodh an scéal in "''Conversio Bagoariorum et Carantanorum''",<ref>[ https://rowandshhallan.firebaseapp.com/conversio-bagoariorum-et-carantanorum-das-weissbuch-der-salzburger-kirche-uber-die-erfolgreiche-mission-in-karantanien-und-pannonien-miz-zusatzen-und-erganzungen.html]</ref> cuntas a scríobhadh timpeall 870 mar mheamram de chuid Aldwin, ardeaspag Salzburg, i gcúirt dlí i láthair Louis Gearmánach, rí na Fraince Oirthearaí, in aghaidh an Easpaig Methodius, aspal na Slavach i bPrionsacht Fhrancach na Panóine Íochtaraí agus sa Mhoráiv Mhór. Sa mheamram sin chuir Ardeaspagóideacht Salzburg treise ar éacht Modestus mar mhisinéir. Deir na croinicí gur thóg Modestus trí eaglais: * "ad Undrimas" (a bhí le fáil, is dócha, ag Ingering in Styria Uachtarach);<ref>Bateson</ref> * "Liburnia civitate", mar a bhfuil Sankt Peter im Holz agus é i ngar do Spittal an der Drau sa Chairintia, i bpáirc a dtugtar Lurnfeld uirthi, is dócha; * "ecclesiam Sanctae Mariae", eaglais de chuid na Maighdine a bhí le fáil, is dócha, láimh le lár na prionsachta Slavaí in Karnburg (Krnski grad), rud a fhágann gurb é Maria Saal (''Gospa sveta'') atá i gceist, ar mhachaire na Cairintia. Deir na lámhscríbhinní is sine gur fhan Modestus sa Chairintia go dtí lá a bháis; deir lámhscríbhinn dhéanach go bhfuair sé bás sa Fhrainc.<ref>Bateson</ref> Is dócha gur cailleadh é sa bhliain 763, cé go luaitear dátaí eile. Deirtí go raibh lámhscríbhinn leis, “ad ecclesiam suam,” in Salzburg agus go raibh imleabhar dá chuid litreacha in Strasburg. Níl fáil ar cheachtar acu anois.<ref>Bateson</ref> ==Urraim== Deirtear go bhfuil a thuama le fáil in eaglais Ghotach Maria Saal, a tógadh in ionad eaglaise Rómhánúla de chuid an 12ú haois nó mar sin. Toisc gur éirigh chomh maith sin leis agus é ag déanamh Críostaithe de na Carantánaigh, tugadh "Aspal na Cairintia" air. Déantar a fhéile a cheiliúradh ar an 5ú Nollaig. ==Féach freisin== *[[Lámhscríbhinní Freising]] *[[Carantánaigh]] == Nótaí== {{Reflist}} ==Tagairtí== *Monumenta Germaniae historica, vol.11 (1890) *''Der Große Brockhaus. Handbuch des Wissens in 20 Baenden''. vol. 12, Leipzig 1932 * Lanigan, John. ''An ecclesiastical History of Ireland, from the first introduction of Christianity among the Irish, to the beginning of the thirteenth century. Compiled from the works of the most esteemed authors, foreign and domestic, who have written and published on matters connected with the Irish church; and from Irish annals and other authentic documents, still existing in manuscript.'' Dublin, 2nd ed. 1829 * Leitner, Friedrich. ''Kurzer Abriss der Kaerntner Geschichte vom Fruehmittelalter bis 1920'', Klagenfurt 2006 * Walsh, Michael J.''A New Dictionary of Saints'', London 2007 *''The Catholic Encyclopedia'', 1913 * Wodka, Josef. ''Modestus''. In: Lexikon der Theologie und Kirche, 2nd ed., vol.7, Freiburg i.Br. 1962 * Wodka, Josef. ''Kirche in Österreich. Ein Wegweiser durch ihre Geschichte'', Vín 1959 [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 8ú haois]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Daoine Ostaracha]] [[Catagóir:Daoine Slóivéanacha]] [[Catagóir:Diaspóra Éireannach]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Misinéirí]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] 3vr3m3ftcsfeqfxp3y91hx06j7zy1tj 0 84946 1312233 1299910 2026-05-08T19:55:23Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312233 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} File dátheangach ón [[An Ghúisearáit|Ghúisearáit]] san [[An India|India]] is ea '''Vihang A. Naik''' nó '''Vihang Ashokbhai Naik''' (2 September 1969) <ref>{{cite web|teideal=Sahitya Akademi : Who's Who of Indian Writers|url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/SASearchSystem/sauser/writerinfo.jsp?wrids=4061|website=Sahitya Akademi|publisher=Sahitya Akademi|accessdate=27 October 2015}}</ref>, agus Gúisearáitis aige mar theanga dhúchais. Tá a lán cnuasach filíochta foilsithe aige i mBéarla agus i nGúisearáitis, agus aistríonn sé ábhar ó Ghúisearáitis go Béarla.<ref name="Vihang A. Naik">{{cite web|author= Europa Publications |url= https://books.google.com/books?id=mAY2Ja6t6eAC&pg=PA1134|teideal= International Who's Who in Poetry 2005|publisher=Europa Publications, 2005}}</ref><ref name="Vihang A. Naik - The Poet">{{cite web|author= Research Scholar |url= http://researchscholar.co.in/downloads/35-dr-jitendra-arolia.pdf |teideal= Kaleidoscopic Vision in the Vihang Naik's Poetry |publisher= ResearchScholar, May 2013}}</ref><ref name=" About Vihang A. Naik">{{cite web |author= Magnus Publishing |url= http://www.magnuspublishing.com/thecontext/2349-4948-57.pdf |teideal= Reflective and Aesthetic Landscapes: The Poetry of Vihang A. Naik |publisher= Magnus Publishing, April 2015 |dátarochtana= 2018-07-11 |archivedate= 2016-03-04 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20160304040041/http://www.magnuspublishing.com/thecontext/2349-4948-57.pdf }}</ref><ref name=" Vihang A. Naik - News">{{cite web |author= AkilaNews |url= http://www.akilanews.com/30112014/nri-news/1417281704-6753 |teideal= Vihang A. Naik |publisher= Akila News |dátarochtana= 2018-07-11 |archivedate= 2017-06-14 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170614210328/http://www.akilanews.com/30112014/nri-news/1417281704-6753 }}</ref><ref name=" Vihang A. Naik on MeriNews">{{cite web|author= Dr. Ratan Bhattacharjee|url= http://www.merinews.com/article/vihang-anaik-a-versatile-poet-with-compassion/15870772.shtml|teideal= Vihang A. Naik, a versatile poet with compassion|publisher= Meri News|dátarochtana= 2018-07-11|archivedate= 2017-06-20|archiveurl= https://web.archive.org/web/20170620144541/http://www.merinews.com/article/vihang-anaik-a-versatile-poet-with-compassion/15870772.shtml}}</ref> ==Beatha agus saothar== Rugadh é in Surat in Gujarat, agus d’aistrigh ina dhiaidh sin chun cathracha eile. Fuair sé céim bhaitsiléara i mBéarla agus i bhFealsúnacht, agus fuair céim mháistir (Litríocht Bhéarla agus Litríocht Indiach aistrithe go Béarla) ó Ollscoil Maharaja Sayajirao in Baroda.<ref name=" Vihang A. Naik - Translation of his own book">{{cite web |author= Scilet |url= http://www.scilet.in/download/KB/KB20.pdf |teideal= Kavya Bharati |publisher= Scilet |dátarochtana= 2018-07-11 |archivedate= 2020-09-21 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20200921102252/http://www.scilet.in/download/KB/KB20.pdf }}</ref> Tá a chuid filíochta le fáil ina lán díolamaí agus irisí, leithéidí ''Anthology of Contemporary Indian Poetry'',<ref>{{cite web|teideal=Anthology of Contemporary Indian Poetry|url=http://bigbridge.org/BB17/poetry/indianpoetryanthology/Vihang_A_Naik.html|publisher=BigBridge.Org|accessdate=9 June 2016|dátarochtana=11 Iúil 2018|archivedate=19 Samhain 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181119025235/http://bigbridge.org/BB17/poetry/indianpoetryanthology/Vihang_A_Naik.html}}</ref> ''The Dance of the Peacock'',<ref name=brook>{{cite news|last1=Grove|first1=Richard|teideal=The Dance of the Peacock:An Anthology of English Poetry from India|url=http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html|accessdate=5 January 2015|issue=|publisher=Hidden Brook Press, Canada|dátarochtana=11 Iúil 2018|archivedate=29 Meán Fómhair 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180929050126/http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html}}</ref><ref name=press>{{cite web|last1=Press|first1=Hidden Brook|teideal=Hidden Brook Press|url=http://hiddenbrookpress.com|publisher=Hidden Brook Press|accessdate=5 January 2015}}</ref> ''The Indian P.E.N.'',''The Journal of Poetry Society (India)'',''The Journal of Literature and Aesthetics'', ''Indian Literature'', ''The Brown Critique'', ''Poetry Chain'', ''Kavya Bharati'', ''The Journal of Indian Writing In English'', ''Coldnoon: Travel Poetics'', ''Muse India''.<ref>{{cite web|teideal=Vihang A Naik: In Conversation with Ajit Kumar|date=Sep–Oct 2016|issue=69|ISSN=0975-1815|url=http://www.museindia.com/regularcontent.asp?issid=69&id=6831|website=Muse India|accessdate=18 November 2016|dátarochtana=11 Iúil 2018|archivedate=18 Samhain 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161118165132/http://www.museindia.com/regularcontent.asp?issid=69&id=6831}}</ref><ref name=" Vihang A. Naik - Poems in other journals and magazines">{{cite web |author= Achievers Journal |url= http://theachieversjournal.com/tag/dr-sanjay-prasad-pandey-in-conversation-with-vihang-a-naik |teideal= Vihang A. Naik on City Times and Other Poems |publisher= Achievers Journal |dátarochtana= 2018-07-11 |archivedate= 2017-06-29 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170629032513/https://theachieversjournal.com/tag/dr-sanjay-prasad-pandey-in-conversation-with-vihang-a-naik/ }}</ref><ref name=" Vihang A Naik in other literary journals and Magazines">{{cite web |author= LangLit |url= http://www.langlit.org/files/bookreviews/3.Book%20REVIEW%20Vihang%20A%20Naik.pdf |teideal= Vihang A Naik's City Times and Other Poems |publisher= LangLit - An International Peer-Reviewed Open Access Journal |dátarochtana= 2018-07-11 |archivedate= 2016-08-24 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20160824201900/http://www.langlit.org/files/bookreviews/3.Book%20REVIEW%20Vihang%20A%20Naik.pdf }}</ref> ==Liosta== '''Cnuasacha '''.<ref name=" Vihang A. Naik - Books">{{cite web|author= Criterion |url= http://www.the-criterion.com/V3/n4/VishwanathBite.pdf |teideal= Vihang A. Naik - Books|publisher= Criterion}}</ref><ref name=" Vihang A. Naik - City Times and Other Poems">{{cite web|author= SpectralHues|url= http://www.spectralhues.com/press-release/2014/11/vihang-a-naik-new-book-city-times-poems-receives-rave-reviews|teideal= Vihang A. Naik's City Times and Other Poems|publisher= Spectralhues}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''City Times and Other Poems'', foilsithe ag Kolkata: Writers Workshop, an India 1993.<ref name=" Vihang A Naik's Book - City Times and Other Poems">{{cite web|author= Vihang A Naik|url= https://www.worldcat.org/title/city-times-other-poems/oclc/32209677 |teideal= Vihang A. Naik's Book - City Times and Other Poems|publisher= Dr.Sachin Ketkar reviewed at Worldcat.Org, OCLC Number:32209677}}</ref> * ''Poetry Manifesto (New & Selected Poems)'', foilsithe ag Indialog Publications Pvt Ltd, [[New Delhi]], 2010.<ref name=" Vihang A Naik's Book - Poetry Manifesto">{{cite web|author= Vihang A Naik|url= http://www.literarycognizance.com/pdf/Issue02/Review/1_Review_Handibag_YS.pdf|teideal= Vihang A. Naik's Book - Poetry Manifesto|publisher= Literary Cognizance|dátarochtana= 2018-07-11|archivedate= 2016-03-04|archiveurl= https://web.archive.org/web/20160304041136/http://www.literarycognizance.com/pdf/Issue02/Review/1_Review_Handibag_YS.pdf}}</ref> * ''Making A Poem'' ([[Mumbai]]: [[Allied Publishers]], 2004) <ref name=" Vihang A. Naik - Making A Poem">{{cite journal|work= [[Indian Literature (journal)|Indian Literature]] |volume= 50|number= 4 (234)|date=July–August 2006|pp= 191–193 |publisher= [[Sahitya Akademi]]|location=New Delhi|jstor= 23346451|title= ''Making a Poem'' by Vihang Naik, Review by: Patricia Prime }}</ref> * ''Jeevangeet'' (filíocht i nGúisearáitis), foilsithe ag Navbharat Sahitya Mandir, Ahmedabad, 2001. ''' Dánta sna díolamaí a leanas:''' * ''Poets’ Travelogue : The Grand Indian Express '' (eag. an Dr. Ananad Kumar), 2017. * ''Selfhood: Varieties of Experience ''. [[United States]] (eag. Dustin Pickering agus Kiriti Sengupta), 2016. * ''Anthology of Contemporary Indian Poetry ''. Na Stáit Aontaithe (eag. Menka Shivdasani),2013.<ref>{{cite web|teideal=Anthology of Contemporary Indian Poetry|url=http://bigbridge.org/BB17/poetry/indianpoetryanthology/indian-poetry-anthology-contents.html|publisher=BigBridge (USA)|accessdate=24 April 2017|dátarochtana=11 Iúil 2018|archivedate=7 Meitheamh 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180607163051/http://bigbridge.org/BB17/poetry/indianpoetryanthology/indian-poetry-anthology-contents.html}}</ref> * ''The Dance of Peacock: An Anthology of English Poetry ''. Ceanada (eag. Vivekanand Jha), 2013.<ref>{{cite web|teideal=The Dance of the Peacock : An Indo/English Poetry Anthology|url=http://www.hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html|publisher=Hidden Brook Press (Canada)|accessdate=24 April 2017|dátarochtana=11 Iúil 2018|archivedate=29 Meán Fómhair 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180929050126/http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html}}</ref> * ''Indo–Australian Anthology of Contemporary Poetry '' (eag. an Dr. Sunil Sharma agus an Dr. Rob Harle), 2013. * ''Scaling Heights : An Anthology of Contemporary Indian English Poetry'' (eag. an Dr. Gopal Lahiri agus an Dr.Kirti Sengupta.) '', 2013. * ''Exiled Among Natives'' (eag. an tOllamh Charu Sheel Singh agus an Dr. Binod Mishra), 2013. * ''The Golden Treasure of Writers Workshop Poetry''. Writers Workshop, India (eag. Rubana Huq), 2008. * ''A New Book of Indian Poems In English '' Writers Workshop, an India (eag. Gopi Krishnan Kottoor), 2000. * ''Accent on Indian English Poetry''. Indian Literature. Delhi Nua, an India: Iris dhémhíosúil Sahitya Akademi, an India (eag. H. S. Shivaprakash), 1998. * ''A Decade of Poetry : Special edition of Poiesis : A Journal of Poetry Circle, Bombay'' (eag. Prabhanjan K. Mishra), 1997-98. '''Agallaimh:''' *''Modern Research Studies: An International Journal of Humanities and Social Sciences''(2017) <small>[http://files.hostgator.co.in/hostgator201172/file/2017040106.pdf Interview: Unfolding the World of Vihang A. Naik: Interview of an Indian Poet by Goutam Karmakar]{{Dead link|date=Lúnasa 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</small> *''Muse India''(2016), <small>[http://www.museindia.com/regularcontent.asp?issid=69&id=6831 Interview: Vihang A. Naik in conversation with Dr. Ajit Kumar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161118165132/http://www.museindia.com/regularcontent.asp?issid=69&id=6831 |date=2016-11-18 }}</small> *''The Criterion ''(2012), <small>[http://www.the-criterion.com/V3/n4/VNVB.pdf Interview: Vihang A. Naik, Indian Poet in Conversation with Vishwanath Bite]</small> ==Naisc== [[Litríocht Indiach i mBéarla]] ==Nótaí== {{Reflist|30em}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.vihang.org Suíomh Oifigiúil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180714093037/http://vihang.org/ |date=2018-07-14 }} * [http://www.recoursaupoeme.fr/po%C3%A8tes/vihang-naik I dtaobh Vihang A. Naik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170612112525/http://www.recoursaupoeme.fr/po%C3%A8tes/vihang-naik |date=2017-06-12 }} [[Catagóir:Litríocht Indiach]] [[Catagóir:Litríocht Indiach i mBéarla]] tfkqdmba1v6ep723xmj5jbqyrsm02cz 0 87099 1312274 1304374 2026-05-08T23:21:54Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1312274 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán}} [[Nuachtán]] seachtainiúil saor in aisce [[Éire]]annach is ea an '''''[[Limerick Post]]'''''. == Féach freisin == * == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{Nuachtáin in Éirinn}} {{síol-nuachtán}} [[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla]] [[Catagóir:Seachtanáin]] [[Catagóir:Saoracháin]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1986]] [[Catagóir:Bunaithe sna 1980í]] fabc0x9jsjw28fpd774i7l106zzexhb 0 90771 1312312 1311475 2026-05-09T09:34:21Z TGcoa 21229 1312312 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir de chuid [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]] sa [[Ríocht Aontaithe]] is ea '''Dennis Edward Skinner'''. Rugadh é i g[[Clay Cross]], [[Derbyshire]] ar an [[11 Feabhra]] [[1932]]. == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-en}} {{DEFAULTSORT:Skinner, Dennis}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1932]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe]] [[Catagóir:Derbyshire]] [[Catagóir:Eoraisceiptigh]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Mianadóirí]] [[Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Daoine as Derbyshire]] m9myzlo0ji2xswox7xhqalod2lq905q 0 90784 1312310 1311342 2026-05-09T09:33:07Z TGcoa 21229 1312310 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir de chuid an [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Choimeádaigh]] sa [[Ríocht Aontaithe]] is ea '''Nigel John Mills'''. Rugadh é i Jacksdale, [[Nottinghamshire]] ar an [[28 Deireadh Fómhair]] [[1974]]. {{Síol-beath-en}} {{DEFAULTSORT:Mills, Nigel}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1974]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]] [[Catagóir:Cuntasóirí Briotanacha]] [[Catagóir:Eoraisceiptigh]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Nottinghamshire]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Daoine as Derbyshire]] [[Catagóir:Daoine as Nottinghamshire]] 4oti0kpbi6cp1ef87r5r6wrf9t2hmdm 0 91883 1312230 1206313 2026-05-08T19:26:05Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312230 wikitext text/x-wiki Tugtar an t-ainm '''Uíbh Eachach Cobha''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Uí Echach Cobo''') do roinnt rannán críochach stairiúil in [[Ulaid|Ultaibh]] (''[[Contae an Dúin]], sa lá atá inniu ann'') arna rialú ag Uí Echach Cobo mar chuid de thuath Uladh. Príomhfhine na gCruithne ba ea iad. Roinn siad ríogacht na nUlad leis an [[Dál Fiatach]] agus a ngaolta, an [[Dál nAraidi]].<ref name="Placenames"/> Ba é Fothad mac Conaille (bás 552) an chéad rí Uí Eachach a bhfuil eolas againn faoi. Ón 12ú haois, bhí an fhine Mag Aonghusa ina gceannairí ar Uíbh Eachach. Bhí siad lonnaithe i [[Ráth Fraoileann]] agus insealbhaíodh iad i g[[Cnoc Uíbh Eachach]]. Tar éis [[Cogadh na Naoi mBliana (Éire)|Chogadh na Naoi mBliana]], d'umhlaigh taoisigh Uíbh Eachach roimh [[Séamas VI, Albain agus Séamas I, Sasana agus Éire|Choróin Shasana]] agus roinneadh an chríoch eatarthu. Rinneadh Uíbh Eachach (nó 'Iveagh' sa Bhéarla) ina [[barúntacht|bharúntacht]], ach ina dhiaidh sin, roinneadh ina hUibh Eachach Íochtarach agus ina hUibh Eachach Uachtarach. Bhí críoch Uibh Eachach mar bhunús [[Deoise an Droma Mhóir|Dheoise an Droma Mhóir]] (''Deoise Chaitleach''). [[File:UlsterDioceseKingdoms.png|thumb|''Ulaid'' i rith na 12ú haoise agus na trí príomhríochtaí ''Uí Echach Cobo'' san áireamh.]] An áit is airde sa dúiche ab ea ''Cnoc Uí Echach''.<ref name="PlacenamesDBR"/> B'fhéidir gurbh é seo lárionad chumhacht Uí Eachach. ''Magh Cobha'' ba ea ainm níos sine don cheantar, a caomhnaíodh mar ''Moycove'', an t-ainm is luaite sna hannála le haghaidh pharóiste [[Droim Bhaile Uí Ruanaí]], agus ainm chaisleáin Normannaigh idir 1188 – 1261.<ref name="PlacenamesDBR"/> Ón 12ú haois ar aghaidh, ba iad [[Mhic Aonghusa]] na taoisigh sa cheantar. Cruthaíodh [[Deoise an Droma Mhóir]] bunaithe ar chríocha na tuaithe. [[Íomhá:Arms of McGuinness.svg|mion|100px|Armas Mac Aonghasa]] ==Tagairtí sna hAnnála== Luaitear ''Uí Echach Cobo'' sna hannála Éireann ón mbliain 551 go dtí 1136. Feictear an teideal "[[Ríthe Éireann|ríg]] Coba'" i n[[Annála Tiarnaigh]] don bhliain 685,<ref name="T685"/> agus i n[[Annála Uladh]] do 735.<ref name="AU735"/> Tar éis na bliana 882 i nAnnála Uladh, ina bhfeictear "rex Cobho",<ref name="AU882"/> scríobhadh tiarna ''Uí Echach'' ina ionad. San iontráil deireanach don bhliain 1136, le fáil i n[[Annála na gCeithre Máistrí]], deirtear: ''Echrí Ua h-Aittéidh, tigherna Ua n-Eachdach, do mharbhadh d'Uibh Eachdach féisin.<ref name="Library"/><ref name=ACM1136/> ==Ginealach== De shliocht ''[[Fiachu Araide]]'', bunaitheoir eapainmneach an [[Dál nAraidi|Dáil Araí]], ba ea sinsear Uí Eachach Cobha, [[Eochaid mac Condlai|Eochaidh mac Connla]]. Ní fios go cruinn an tsinsearacht, toisc go gcaomhnaítear roinnt ginealach éagsúil: I n[[Annála Uladh]], faightear: * 553, ''Mors Euchach mc. [[Condlae mac Cóelbad|Conleid]] .i. rí Ulad in quo h-U Echach Ulad'' [[Eochaid mac Condlai|Eochu]], sinsear ''Uí Echach Ulad''.<ref name="AU553"/> Ginealaigh Rawlinson: * Cuid ''Genelach Dál Araide'': : ... ''m. Echdach m. Condlae m. Cóelbad m. Cruind Ba Druí.<ref name="Rawlinson"/> '' * Cuid ''Genelach Úa n-Echach'': : ... ''m. Echdach m. Condlae m. Ba Druí.<ref name="Rawlinson"/> * Cuid ''Genelach Úa n-Echach Coba'': : ... ''m. Echach Coba (a quo Úi Echach Coba) m. Cruind Ba Druí. * Cuid ''Genelach Mheg Aenghusu Indso'', clann ''Uí Eachach Cobo'': : ... ''m. Echach m. Condlai, m. Cóelbad Coba m. Cruind ba Drái, m. Echach Coba (''Ui Echach'') m. Lugdhach.<ref name="Rootsweb2"/> '''Laud Genealogies and Tribal Histories''': * Cuid ''Síl Fergusa'': : ... ''m. Echach m. Condlai m. Cóelbad Coba m. Cruind ba drái (ciuis filii Echu & Frecher athair Fergusa) m. Echach Coba m. Lugdhach : ... ''m. Echach m. Condlai m. Caelbad m. Cruind ba drui.<ref name="Laud"/> * Cuid ''De genelach hÚa nEchach Coba'': : ... ''m. Echach (a quo hÍ Echach) m. Cruind ba drui.. : ... ''m. Echach Coba m. Aililla m. Fedlimthe (sursum).<ref name="Laud"/> ==Ríthe Chobha== * Fothad mac Conaille (bás 552) * Áedán mac Mongáin (bás 616) * [[Fergus mac Áedáin]] (bás 692), rí Ulad ó 674 * Bressal mac Fergusa (bás 685) * Eochaid mac Bressail (bás 733) * Conchad mac Cúanach (bás 735) * Fergus Glut (bás 739) * Ailill mac Feidlimid (bás 761) * Gormgal mac Conaille (bás 776) * Eochu mac Aililla (bás 801) * [[Máel Bressail mac Ailillo]] (bás 825), rí Ulad ó 819 * Cernach mac Máele Bressail (bás 853) * Conallán mac Máele Dúin (bás 882) * [[Aitíth mac Laigni]] (bás 898), rí Ulad ó 896 ==Taoisigh Uí Eachach== Tráth dá raibh, bhí Uíbh Eachach faoi cheannas mhuintir ''Uí Aitidhe'',<ref name="Library"/><ref name="Names"/> ar feadh dhá chéad bliain a mhaítear. Is é ''Aodh Ua hAitidhe'' an chéad atá luaite sna hannála, leis an teideal "rí ''Uí Echach Cobo''", a mharaigh a mhuintir féin é sa bhliain AD 965.<ref name="Library"/> Tá an iontráil deireanach le fáil don bhliain 1136, ina maraíodh Eichre Ó hAití (''Echri Ua hAitidhe''), tiarna ''Uí Echach Cobo'', ag a mhuintir féin fosta.<ref name="Library"/><ref name="ACM1136"/> As sin amach, ní fheictear an t-ainm a thuilleadh sna hannála.<ref name="Library"/> Síolraithe ó Shárán Uí Eachach ba ea clann Uí Aití, Mhic Aonghasa, taoisigh Clann Aodha.<ref name="Names"/> Faoin 12ú haois, bhí Mhic Aonghasa i gceannas fosta Uí Eachach, agus [[Ráth Fraoileann]] mar bhunáit acu.<ref name="Names"/> Sa bhliain 1153, bronnadh cairt ar Mhainistir [[An tIúr|an Iúir]], fianaithe ag Aodh Mór Mac Aonghasa, taoiseach Clann Aodha.<ref name="Library"/> Luaitear Mhic Aonghasa fosta i litreacha ó [[Éadbhard II Shasana]], ina dtugtar an teideal ''Dux Hibernicorum de Ouehagh'' orthu.<ref name="Library"/> Le linn an 14ú haois, d'éirigh cinn an [[Cineál Fhártaigh|Cineáil Fhártaigh]] den chlann Mhic Artáin ina dtaoisigh Uíbh Eachach, cé go bhfeictear sna hannála Muircheartach Mac Artáin mar [[Tánaisteacht|thánaiste]] Uí Eachach chomh luath is an 11ú haois.<ref name="Library"/> Síolraithe ó Artán fionnó Mhongáin Mhic Aonghasa is ea clann Mhic Artáin.<ref name="Names137"/> Faoin 15ú haois, le cliseadh [[Iarlacht Uladh]], mhéadaigh Mhic Aonghasa críocha Uíbh Eachach soir go dtí [[Caisleán Dhún Droma]], áit a théann Contae an Dúin i [[Muir Éireann]] isteach.<ref name="Bardon"/> Míshocair ba ea Uí Eachach ámh, de bharr an achrainn idir ceithre príomhchlann Mhic Aonghasa — Caisleán Uidhilín, Corrdhoire, Coill Bhairrlinne agus Ráth Fraoileann.<ref name="Bardon"/> Sa bhliain 1539, chuaigh an chlann ar táin bó i g[[Contae na Mí]] isteach, ach tháinig [[Leonard Grey, 1st Viscount Grane|Lord Deputy Grey]] rompu agus chloígh sé iad ag [[Cath Bhéal Átha hÓ]]. Sa bhliain 1543, ghlac Art Mac Artáin le [[Géilleadh agus Athbhronnadh]] agus chuaigh sé ar turas go [[Palace of Placentia|Pálás Greenwich]] áit a rinneadh ridire de faoin ainm ''Sir Arthur Guinez'' ag [[Anraí VIII Shasana]].<ref>Burke's Peerage</ref> Sa bhliain 1575, d'éirigh le hAodh Mac Aonghasa ina achainí um chairt ar a chuid tailte ó [[Eilís I Shasana|Eilís I]] agus rinneadh ridire de sa bhliain 1576. Sa bhliain 1584, feabhsaíodh a thionacht trí dheonú ''in capite'' "den chontae no tailte Uíbh Eachach go léir". Sa bhliain 1585, bronnadh tiarnas agus mainéar [[Coill Bhairrlinne|Choill Bhairrlinne]] ar a chol ceathrar Eibhear mac Ruaidhrí Mac Aonghasa.<ref>Brady & Ohlmeyer eag., ''British Interventions in Early Modern Ireland'', Cambridge University Press 2005, ll. 59-60.</ref> Le linn [[Cogadh na Naoi mBliana (Éire)|Chogadh na Naoi mBliana]] (1594-1603), d'fhan taoiseach na clainne, Art Rua Mac Aonghasa, neodrach, cé go ndeachaigh mórán dá mhuintir i bpáirt le h[[Aodh Ó Néill]], Iarla Thír Eoghain (Caitríona Nic Aonghasa ba ea duine dá mhná chéile). D'insealbhaigh Ó Néill taoiseach nua sa bhliain 1595 agus scar an chlann as a céile. In ainneoin seo, rinne [[Charles Blount, 8ú Barún Mhuinseo|Charles Blount]], [[Fear Ionaid na hÉireann]], slad ar Uíbh Eachach chomh huafásach sin gur ghéill Art Rua chun díothú a mhuintir a chosc.<ref name="Bardon"/> ==''Iveagh''== Cruthaíodh [[barúntacht]] Uí Eachach (''Iveagh'') le linn réimse [[Eilís I Shasana]] as tailte na clainne. Tá an t-ainm ''Iveagh'' ann mar theideal in ''[[Peerage of Ireland]]'' agus ''[[Peerage of the United Kingdom]]'', go háirithe i dtaca le clanna ''Magennis'' agus ''Guinness'' ([[Mhic Aonghasa]]). ==Tagairtí== {{reflist| <ref name="Rootsweb">[http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/ulster.htm Ireland's History In Maps] - Ulster, Uí Eathach Cobha</ref> <ref name="Placenames">[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry=17705 Placenames NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200616170018/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry=17705 |date=2020-06-16 }} - Iveagh</ref> <ref name="ESDS">{{Lua idirlín |url=http://www.esds.ac.uk/doc/3582%5Cmrdoc%5Cpdf%5Cfields.pdf |teideal=Database of Irish Historical Statistics - Literacy Notes |dátarochtana=2020-02-17 |archivedate=2016-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160312065932/http://esds.ac.uk/doc/3582/mrdoc/pdf/fields.pdf }}</ref> <ref name="Rawlinson">[http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/text026.html Genealogies] ó [[Rawlinson B 502]], cuid 26</ref> <ref name="AU553">[[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/text122.html 553 AD]</ref> <ref name="UUC003">[http://www.ucc.ie/celt/published/E900000-003/text003.html Early Irish Population-Groups]: Their Nomenclature, Classification, and Chronology. Section 3, Sept-Names</ref> <ref name="AU735"> AU, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/text304.html 735 AD]</ref> <ref name="AU882">AU, [http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/text451.html 882 AD]</ref> <ref name="T685">[[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/online/G100002/text010.html 685 AD]</ref> <ref name="ACM1136">[[Annála na gCeithre Máistrí]], [https://celt.ucc.ie//published/G100005B/text024.html 1136 AD]</ref> <ref name="PlacenamesDBR">[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry=17600 Placenames NI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200616154621/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry=17600 |date=2020-06-16 }} - Drumballyroney</ref> <ref name="Rootsweb2">[http://archiver.rootsweb.ancestry.com/th/read/GENEALOGY-DNA/2006-08/1155780828 Rootsweb] - Irish/ Scots clans, Dalriada</ref> <ref name="Laud">''[http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/text001.html The Laud Genealogies and Tribal Histories]''</ref> <ref name="Library">Leabharlann na hÉireann, ''[http://www.libraryireland.com/articles/baronyiveaghjol/ The barony of Iveagh]''</ref> <ref name="Bardon">{{ cite book |author=Jonathan Bardon |isbn=978-0-7171-4738-0 |publisher=Gill & Macmillan |year=2011 |title=The Plantation of Ulster}}</ref> <ref name="Names">{{Cite book |title=The book of Ulster Surnames |author=Robert Bell |publisher=The Blackstaff Press |isbn=0-85640-602-3 |year=2003 |pages=163–4 }}</ref> <ref name="Names137">{{ cite book |title=The book of Ulster Surnames |author=Robert Bell |publisher=The Blackstaff Press |isbn=0-85640-602-3 |year=2003 |pages=137 }}</ref> <ref name="PRONI">Public Records Office of Northern Ireland [http://www.proni.gov.uk/index/local_history/geographical_index/baronies_.htm Baronies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100217120743/http://www.proni.gov.uk/index/local_history/geographical_index/baronies_.htm |date=2010-02-17 }}</ref> }} [[Catagóir:Ulaid]] [[Catagóir:Ríthe Uladh]] [[Catagóir:Cruithne]] 84zioijjwle92pupv237hdnbvkn4xqn 0 92274 1312263 1297198 2026-05-08T22:53:06Z TGcoa 21229 1312263 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[An tAontas Eorpach|Is]] príomh-aire na Ríochta Aontaithe é '''Sir Keir Rodney Starmer''' KCB (a rugadh ar an 2 Meán Fómhair 1962) agus ina cheannaire ar [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí]] an [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Lucht Oibre]]. D'éirigh sé ina [[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|Fheisire Parlaiminte]] do [[Holborn]] agus [[St Pancras, Londain|St Pancras]] sa bhliain 2015 agus ina Cheannaire ar an bhFreasúra in 2020. Tar éis dó cáiliú don bharra, ghníomhaigh sé go heisiach mar dhlíodóir cosanta a dhírigh ar shaincheisteanna a bhaineann le [[Cearta daonna|cearta an duine]], sular ceapadh é mar Abhcóide na Banríona (QC) i 2002. In 2008, rinneadh Stiúrthóir Ionchúiseamh Poiblí (DPP) agus Ceann Sheirbhís Ionchúiseamh na Corónach (CPS). Mar Cheannaire ar an bhFreasúra, bhí an róchoimeádachas á lua go láidir leis agus é ag diúltú sos comhraic láithreach a éileamh in [[Cogadh Iosrael-Gaza|Gaza]], seasamh arb é an toradh air gur tugadh bata agus bóthar do roinnt daoine ar a bhinse tosaigh nár aontaigh leis. Deir a lucht tacaíochta go bhfuil míthuiscint ar dhaoine faoi Starmer agus gur duine praiticiúil é a bhí meáite ar Pháirtí an Lucht Oibre a chur i mbun rialtais chun leas na tíre a dhéanamh, seachas a bheith ag cnáimhseáil sa fhreasúra agus gan aon athrú a dhéanamh.<ref name=":0" /> [[Íomhá:Reigate Grammar School.jpg|clé|mion|Reigate Grammar|220x220px]] [[Íomhá:Keir Starmer DPP.jpg|clé|mion|an Stiúrthóir Ionchúiseamh Poiblí, 2012|253x253px]] [[Íomhá:Keir Starmer and Jeremy Corbyn.jpg|clé|mion|Keir Starmer agus [[Jeremy Corbyn]], 2019|220x220px]] [[Íomhá:Keir Starmer, 2020 Labour Party leadership election hustings, Bristol 1.jpg|clé|mion|toghchánaíocht, 2020|220x220px]] [[Íomhá:Labour Party conference 2021 (51523239681).jpg|clé|mion|Ardfheis 2021: bhí an róchoimeádachas á lua go láidir le Starmer|220x220px]] [[Íomhá:Labour Party conference 2021 (51523459908).jpg|clé|mion|Ardfheis 2021: cur in aghaidh láidir|220x220px]] == Tús a shaoil == Rugadh Keir Starmer i [[Southwark]], [[Londain]] ar an 2 Meán Fómhair 1962. Bhí sé ar dhuine de chúigear leanaí de chuid Josephine (née Baker), [[altra]], agus Rodney Starmer, déantóir uirlisí. Bhí galar Still ar a mháthair. De réir tuairiscí ainmníodh é i ndiaidh Keir Hardie, an chéad cheannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/keir-strmer-an-chead-phriomhaire-eile-ar-an-mbreatain/|teideal=Keir Strmer an chéad phríomhaire eile ar an mBreatain|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> Ní raibh a mhuintir rómhaith as agus is minic é ráite aige gur bhraith a athair go raibh drochmheas ag daoine air mar gheall ar a shlí bheatha. Deir Starmer gur mhúnlaigh taithí sin a athar a mheon i leith na sochaí agus gur mhúin sé dó an gá atá le meas a léiriú ar chách. Ghnóthaigh sé an scrúdú 11-móide agus iontráil i Reigate Grammar School, ansin ina scoil stáit dheonach le cúnamh, cé gur thiontaigh sé go scoil ghramadaí neamhspleách a íocann táillí i 1976 nuair a bhí sé ann. Bhí Starmer ar an gcéad duine dá chlann a chuaigh go dtí an coláiste. Rinne sé staidéar ar an dlí in Ollscoil Leeds, agus bhain sé céim Bhaitsiléara Dlí (LLB) den chéad scoth amach i 1985. Thug sé faoi staidéir iarchéime i Halla St Edmund, Oxford, agus bhain sé céim amach in [[Ollscoil Oxford]] mar Bhaitsiléir sa Dlí Sibhialta (BCL) i 1986. == Gairm dlí == Rinneadh [[abhcóide]] de Starmer sa bhliain 1987, sa Mheán-Teampall. D’oibrigh sé i réimse chearta an duine sular ceapadh ina phríomh-ionchúisitheoir é in 2008. Bhí sé ina bhall de Doughty Street Chambers, ag obair go príomha ar shaincheisteanna a bhaineann le cearta an duine. Fógraíodh chun an bharra é i roinnt tíortha i Muir Chairib.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.middletemple.org.uk/bencher-persons-view?cid=32311|teideal=Middle Temple {{!}} The Honourable Society of the Middle Temple|dáta=2024-06-23|work=web.archive.org|dátarochtana=2024-07-05|archivedate=2024-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240623070042/https://www.middletemple.org.uk/bencher-persons-view?cid=32311}}</ref> D'oibrigh sé go háirithe do Helen Steel agus David Morris i gcás McLibel, a chuaigh chun cúirte i 1997. In agallamh, chuir sé síos ar an gcás go raibh sé go mór le “Dáiví agus Góla”, agus dúirt sé go raibh “foireann dlí thar a bheith maith ag gníomhú do [[McDonald's|McDonald’s]] ar chostas mór agus b’éigean do Dave agus Helen gníomhú ar a son féin agus go raibh sé mar saghas cúltaca saor in aisce nuair is féidir. Cuireadh faoi agallamh é do ''McLibel'', an clár faisnéise faoin gcás arna stiúradh ag Franny Armstrong agus [[Ken Loach]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.mcspotlight.org/people/interviews/starmer.html|teideal=Keir Starmen interview: The Transcript|údar=mcspotlight.org|dáta=2024-07-05|work=web.archive.org|dátarochtana=2024-07-05|archivedate=2024-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240705091252/https://www.mcspotlight.org/people/interviews/starmer.html}}</ref> Ceapadh é mar Abhcóide na Banríona i 2002, an bhliain chéanna a tháinig sé chun bheith ina chomhcheannasaí ar Doughty Street Chambers. D’fhóin Starmer freisin mar chomhairleoir um chearta an duine do [[Bord Póilíneachta Thuaisceart Éireann|Bhord Póilíneachta Thuaisceart Éireann]] agus do Chumann na bPríomhoifigeach Póilíní, agus bhí sé ina bhall freisin de Phainéal Comhairleach Phionós Báis na hOifige Eachtracha ó 2002 go 2008. Sa bhliain 2007, ainmníodh é mar "QC na Bliana" ag eolaire dlí na RA.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/01/humanrights.law|teideal='He has an ability to motivate and is not easily cowed. If there is a row with the government he will fight his corner'|údar=Stephen Bates|dáta=2008-07-31|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> I mí Iúil 2008, d’ainmnigh an tArd-Aighne [[Patricia Scotland]] Starmer mar Cheann nua ar Sheirbhís Ionchúiseamh na Corónach agus mar Stiúrthóir Ionchúiseamh Poiblí ; i gcomharbacht ar Ken Macdonald an 1 Samhain 2008. Rinneadh binseoir ansin de Starmer sa bhliain 2009. Bhí sé ina DPP go dtí 2013. Mar gheall ar a ról mar Stiúrthóir Ionchúiseamh Poiblí ceapadh é mar Cheannasaí Ridire ar an Order of the Bath. sna hOnóracha Athbhliana 2014. == Feisire == Níor chuaigh Starmer leis an bpolaitíocht go dtí go raibh sé sna caogaidí agus ba in 2015 a toghadh chun na [[Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe|parlaiminte]] den chéad uair é. Cheap iarcheannaire an pháirtí, [[Jeremy Corbyn|Jeremy Corbyn,]] Starmer mar Scáth-Aire Stáit um [[Inimirce]], ról ar éirigh Starmer as in 2016, in éineacht le go leor Feisirí Parlaiminte eile, mar agóid i gcoinne ceannaireachta Corbyn. Cé gur mhinic Starmer ag easaontú le hiarcheannaire an pháirtí, Jeremy Corbyn, thoiligh sé a bheith ina urlabhraí Breatimeachta don pháirtí. Ceapadh é ar an Scáth-Chomh-Aireachta i mí Dheireadh Fómhair 2016 mar Scáth-Rúnaí Stáit chun an tAontas Eorpach a Fhágáil, tar éis na vótála chun imeacht ón [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]]. Bhí sé glan in aghaidh an Bhreatimeachta ach deir sé nach ndéanfaidh sé aon iarracht é a chur ar ceal. Bhí Starmer ina abhcóide glórach don dara reifreann, ag rá go vótálfadh sé chun fanacht. Tar éis gur chaill an Lucht Oibre in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|olltoghchán 2019]], toghadh Starmer mar Cheannaire nua Pháirtí an Lucht Oibre ar an 4 Aibreán 2020. I mí na Bealtaine 2022, d’fhógair póilíní na Breataine go n-osclófaí imscrúdú ar shárú líomhnaithe ar na rialacha iata sláintíochta a bhí i bhfeidhm in 2021 sa Ríocht Aontaithe. == Ceannaire agus Príomh-aire == Ba é olltoghchán 2019 an t-olltoghchán is measa a bhí ag Páirtí an Lucht Oibre ó 1935 agus bhí a rás rite ag Corbyn mar cheannaire. Roghnaíodh Starmer mar chomharba air agus d’éirigh leis smacht a chur ar pháirtí a bhí scoilte go tóin. Chuir Keir Starmer roimhe an páirtí a bhogadh I dtreo an láir agus chaith sé i dtraipisí cuid mhór de chlár sóisialach Corbyn. Ghabh sé leithscéal as an bh[[fríth-Sheimíteachas]] a bhí ag scaipeadh sa pháirtí, de réir fiosrúchán inmheánach.<ref name=":0" /> Is minic é curtha i leith Starmer gur rómhinic  a fhaigheann an pragmatachas an ceann is fearr ar a chuid prionsabal. Rinne sé maolú chomh mór sin ar phlean go gcaithfeadh Páirtí an Lucht Oibre na billiúin ar an teicneolaíocht ghlas nach raibh ann sa deireadh ach sop in áit na scuaibe le taobh an chéad mholta. Fuarthas locht air chomh maith as fáil réidh le cuid de na gealltanais a rinne sé agus é ag seasamh do cheannaireacht an pháirtí. I measc na ngealltanas sin, bhí ardú ar cháin ioncaim, seirbhísí poiblí a chur faoi choimirce an stáit agus fáil réidh le táillí ollscoile.<ref name=":0" /> [[Íomhá:Prime Minister Keir Starmer meets Ireland Taoiseach Simon Harris (53978001186).jpg|clé|mion|220x220px|le Taoiseach Simon Harris]] [[Íomhá:Prime Minister Keir Starmer visits Northern Ireland (53842169662).jpg|clé|mion|220x220px|sa Tuaisceart le Michelle O'Neill]] [[Íomhá:President Donald Trump signs a memorandum of understanding at a business leader reception with Prime Minister Keir Starmer at Chequers, the prime minister’s house in Buckinghamshire, England (54805384088).jpg|clé|mion|220x220px|Comhaontú na S-A, R-A, 2025]] [[Íomhá:Prime_Minister_Keir_Starmer_hosts_a_business_roundtable_(54354095881).jpg|clé|mion|220x220px|Starmer le Petter Mandelson in 2025]] === Príomh-aire === Ar an 4-5 Iúil 2024, bhí ollbhua faighte ag Páirtí an Lucht Oibre in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|olltoghchán na Breataine]] agus scrios déanta ar na Tóraithe. Nuair a cuireadh clabhsúr le rialtas Caomhach na Breataine, bhí súil le hathrú. I ndiaidh scuaine Príomh-Airí agus praiseach is scannail ba ghníomh trócaire é Rishi Sunak agus na Tóraithe a chaitheamh i leataobh. Ar éigean a shíl éinne go mbeadh rialtas Lucht Oibre faoi cheannas Keir Starmer radacach ach ceapadh go mbeadh sé daonnachtúil agus seasmhach. Measadh go mbeadh údarás morálta agus polaitiúil ag an bPríomh-Aire nua.<ref name=":1">{{Lua idirlín|teideal=Rialtas na Breataine in anchaoi, beag is fiú déanta de choireanna in aghaidh cailíní|url=https://tuairisc.ie/265237-2/|work=Tuairisc.ie|dáta=8 Feabhra 2026|dátarochtana=2026-02-08|language=ga-IE|údar=Póilín Ní Chiaráin}}</ref> Liosta le háireamh iad na cinntí a rinne rialtas Starmer agus a cuireadh ar ceal toisc go raibh siad do-ghlactha, beartais eacnamaíochta caomhacha. Drochthuar ab ea é nuair a chinn siad i dtús a ré nach gcuirfidís deireadh leis an teorainn ar shochar leasa shóisialaigh do bheirt leanaí; beart de chuid na dTóraithe a threisigh ar bhochtanas i measc pháistí. I measc na mbeartas eile a cuireadh ar ceal nó a leasaíodh go mór bhí an cárta aitheantais digiteach éigeantach, cealú na n-íocaíochtaí ar bhreosla geimhridh do sheandaoine, rátaí ar thithe tábhairne agus cáin oidhreachta ar fheilméaraí.  Sa mhullach ar a thacaíocht do Binyamin Netanyahu agus an toirmeasc ar léirsiú go síochánta ar son Gaza chothaigh an liodán de u-chastaí an-chuid ceisteanna faoina chumas polaitiúil. Bhí míshástacht le Keir Starmer ag fás go seasta agus amhras ar mhórán nach mbeadh a Phríomh-Aireacht inmharthana i ndiaidh na dtoghchán áitiúil sa Bhealtaine. I mí Eanáir 2026, léirigh na comhaid faoi Epstein go raibh cairdeas idir Mandelson agus Epstein, caint ghraosta sna teachtaireachtaí eatarthu, agus airgead faighte ag "Prionsa an Uabhair", mar a tugadh ar Mandelson, ó Epstein.<ref name=":1" /> == Pearsanta == An íomhá a cuireadh chun cinn go minic de Keir Starmer ná gur dlíodóir go smior é a lean na faisin is déanaí de chuid na heite clé a bhí  liobrálach, bogásach, a bhain le scothaicme na cathrach agus gur beag a thuiscint ar fhadhbanna an ghnáthdhuine.<ref name=":0" /> Deir a lucht aitheantais nach duine leamh mímhuinteartha rócháiréiseach é, mar a mhaítear go minic, ach a mhalairt. Duine cairdiúil é a bhfuil slí bhreá leis agus bá aige le daoine, a deir siad.<ref name=":0" /> Tá an sacar agus [[Arsenal Football Club|Arsenal]] gar dá chroí agus d'imir sé féin le scata cairde as tuaisceart Londan go dtí 2024. In 2007, phós Starmer Victoria Alexander,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Victoria Starmer|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Victoria_Starmer&oldid=1232746906|journal=Wikipedia|date=2024-07-05|language=en}}</ref> [[aturnae]] agus [[An Giúdachas|Giúdach]]. Bhí siad ina gcónaí i [[Kentish Town]] go dtí 2024. Tá beirt chlainne acu, buachaill a rugadh in 2007 agus cailín in 2009. Mar Giúdaigh a tógadh iad == Féach freisin == * [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024]] ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Starmer, Keir}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1962]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Aindiachaithe]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Dlíodóirí Shasana]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Keir Starmer]] [[Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)]] [[Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] rnereqh1egbcm40ztta7hnoq67gqozf 0 93068 1312198 1292625 2026-05-08T17:35:57Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312198 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Rí [[Gall-Ghaeil]] ar [[Ríocht Dhuibhlinne]] ab ea '''Sitric II''', nó '''Sigtrygg II Olafsson''' (t. 970 - 1042). Mac [[Amlaíb Cuarán]] agus [[Gormflaith ingen Murchada]] a bhí ann, agus duine den ríshliocht [[Uí Ímair]]. Phós sé Sláine ingen Briain, iníon [[Brian Bóramha|Bhrian Bóramha]], agus saolaíodh leanbh amháin acu, mac darb ainm Amlaíb mac Sitric. Tá Sitric II go mór chun cinn sa [[Cogad Gáedel re Gallaib|Chogad Gáedel re Gallaib]] na 12ú aoise agus Sága Njáll na 13ú aoise. Anuas ar sin, bhí seisean ar an an bpríomh-cheannsaí Lochlannach le linn [[Cath Chluain Tarbh|Chath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014. {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Sitric 2}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 10ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 1042]] [[Catagóir:10ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Na Lochlannaigh]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ríthe na hÉireann]] 1xk34pmvhukq68s747mbubk6zs2gpix 0 93678 1312145 1292741 2026-05-08T16:43:10Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312145 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Rí na nUladh]] den [[Dál Fiatach]] ba ea '''Maol Cobha mac Fiachna''' ({{lang-sga|'Máel Cobo mac Fiachnai'}}) (bás 647). [[Fiachna mac Deamáin]] (bás 627) ba ea a athair agus [[Dúnchadh mac Fiachna]] (bás c. 644) a leasdeartháir, iar-aríthe beirt.<ref>Byrne, Tábla 6</ref><ref>Charles-Edwards, aguisín XXI</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 155</ref> Bhí sé i réim ó c. 644 go 647. Bhain an Dal Fiatach ríogacht na nUlad amach arís tar éis bhás [[Congal Cáech|Congal Caoch]] ag Cath Mhagh Roth sa bhliain 637 agus choinnigh siad orthu í go dtí 674. Bhíodh imreas clainne i measc an Dáil san aimsir sin. Maraíodh Maol Cobha féin ag a nia, [[Congal Cennfota mac Dúnchada|Congal Ceannfada]] (bás 674) sa bhliain 647.<ref>''[[Annála Uladh]]'', AU 647.1</ref><ref> ''[[Annála Tiarnaigh]]'', AT 648.1</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 100</ref> Ba iad a mhic ná: [[Blathmac mac Máele Cobo|Blathmac]] (bás 670), rí Ulad; agus Aonghas, a raibh a gharmhac [[Cathal mac Muiredaig|Cathal mac Muireadaigh]] ina shinsear chlann [[Leath Cathail]]. ==Féach freisin== * [[Ríthe na nUladh]] ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** ''[[Annála Uladh]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html G100001A] ** ''[[Annála Tiarnaigh]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/index.html G100002] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} * Gearoid Mac Niocaill (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Maol Cobha mac Fiachna}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na nUladh]] s1cls7brh67besijnpdp0trg1ffja37 0 93692 1312154 1292261 2026-05-08T17:00:11Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312154 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Moninne Chill Shléibhe''' ar dhuine de chéad ban-[[Naomh|naoimh]] na h[[Éire|Éireann]] (timpeall 435 - 517 AD).<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-moninne-chill-shleibh.html|teideal=Naomh Moninne Chill Shléibhe, ban-ab: Iúil 6 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-07-06|archivedate=2020-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200706165444/http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-moninne-chill-shleibh.html}}</ref> Thug [[Sagart|"sagart]] teagasc" di faoi bhunphrionsabail na beatha chrábhaidh. D’éirigh léi comhthionól [[Bean rialta|rialta]] a bhunú ag [[Sliabh gCuillinn|Sliabh gCuilinn]] i g[[Contae Ard Mhacha]] (inniu [[Cill Shléibhe]] nó Killevy nó Killeavy)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/2756|teideal=Cill Shléibhe/Killevy|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-07-06}}</ref>, a raibh ochtar maighdean, agus baintreach lena naíonán ina mbaill de. [[Íomhá:The grave of St. Monnina, Killeavy Graveyard.jpg|clé|mion|[[Uaimh (foirgneamh)|Uaimh]]]] Chaith siad saol díthreabhach a bhí bunaithe ar shampla [[Éilias]] agus [[Eoin Baiste|Eoin Bhaiste]].  D’éag sí sa bhliain 517/518. Ceiliúrtar a lá féile ar 6 Iúil. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:5ú haois]] [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Ban-naoimh na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Mná rialta]] 3ttwa8i6c9e6yd7b4lzbiucbqac4dcx 0 94337 1312200 1293519 2026-05-08T17:42:14Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312200 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ardrí na hÉireann]] ba ea '''Suibhne Meann''' ({{lang-sga|'Suibne Menn'}}<ref>[http://dil.ie/31960 2 menn, mend], meann (Lit.), stadach, ar eDIL</ref>) nó Suibhne mac Fiachna (''Suibne mac Fiachnai'') (bás [[628]]). Ball ba ea Suibhne de [[Cenél nEógain #Cineál Fhearadhaigh|Cenél Fhearadaigh]], ainmnithe as a sheanathair, Fearadach fionnó [[Níall Noígíallach|Néill Noaighiallaigh]], agus géag sóisearach de [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]]. Bhíodh [[Cineál Eoghain#Cineál Mhic Earca|Cineál Mhic Earca]], de mhuintir [[Muirchertach mac Ercai|Mhuircheartaigh]] dheartháir Fhearadaigh, i gceannas Chineál Eoghain ag an am. Ní raibh nó seanathair nó athair Shuibhne ina ríthe Chineál Eoghain. Fuair [[Áed Uaridnach|Aodh Fuariodnach]] de Chineál mhic Earca bás sa bhliain [[612]], agus tháinig [[Máel Coba mac Áedo|Maol Cobha mac Aodha]] de [[Cenél Conaill|Chineál Chonaill]] i gcoróin Uí Néill. Mharaigh Suibhne Maol Cobha sa bhliain [[615]], is amhlaidh i lár na tíre, agus tháinig seisean i gcoróin. Moltar go raibh comhaontas idir Suibhne géag sóisearach Uí Néill eile, [[Clann Cholmáin]] an deiscirt agus lig ar Shuibhne an ríogacht a choinneáil faoina cheannas. De réir na h[[annála Éireann]], bhí Aonghas, taoiseach Chlann Cholmáin, ina Ardrí ag uair a bháis sa bhliain [[621]]. B'fhéidir é gur bhronn Suibhne an ríogacht ar Aonghas sular tháinig seisean i réim. Sa bhliain 628, rinne deartháir Mhaoil Chobha, [[Domnall mac Áedo|Domhnall]] ionsaí ar Shuibhne, ach chloígh é agus theith sé. Muid deireanaí sa bhliain, ámh, maraíodh Suibhne, ag [[rí na nUladh|rí na nUlad]], [[Congal Cáech|Congal Caoch]], a d'insealbhaigh é féin mar Ardrí ina ionad. Measann Charles-Edwards gur éirigh le Congal "b'fhéidir le ruathar gan choinne". Ní raibh Ardrí ann den Cenél nEógain as sin amach go dtí an 8ú haois. Bhí ámh sliochtaigh Shuibhne, agus ní a n-iomaitheoirí den Cenél mhic Earca, i mbun ríogacht Cenél nEógain go dtí bás a fhionnó, [[Fland mac Máele Tuile|Flann mac Maoil Tuile]], c. [[700]]. ==Foinsí== * {{ cite web | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html | teideal = The Annals of Ulster AD 431-1201 | work = CELT: Corpus of Electronic Texts | accessdate = 2007-10-24 }} * [[Francis John Byrne|Byrne, Francis John]], ''Irish Kings and High-Kings.'' Batsford, Londain, 1973. {{ISBN|0-7134-5882-8}} * Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland.'' Cambridge University Press, Cambridge, 2000. {{ISBN|0-521-36395-0}} * {{ cite web | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/50129 | teideal = Suibne Menn mac Fiachnai (''d.'' 628) | accessdate = 2007-10-22 | last = Charles-Edwards | first = T.M. | year = 2004 | work = Oxford Dictionary of National Biography | publisher = Oxford University Press }} ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Máel Coba mac Áedo]] | teideal = [[Ardrí na hÉireann]] | bliain = 611-623 | tar éis = [[Domnall mac Áedo]] }} {{s-end}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] odrew98n2gdy70l3nid2cjb3w09hcbn 0 94340 1312206 1307850 2026-05-08T17:47:03Z Seachránaí 53315 Catagóir:6ú haois 1312206 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ard-Rí na hÉireann]] ba ea '''Tuathal mac Cormaic''' ({{lang-sga|'Túathal mac Cormaic'}}), aitheanta mar Tuathal Maolgharbh (''Túathal Máelgarb'') (bás 544). Meastar gur gharmhac [[Coirpre mac Néill|Cairbre mac Néill]] é. Sna scéalta is luaite, is amhlaidh gurbh eisean a rinne concas na dtailte a d'éireodh ina [[ríthe Bhreá|ríocht Bhreá]], ar son mhuintir [[Níall Noígíallach|Néill]]. Cé go dtugtar dó sna ginealaigh an t-ainm 'Tuathal mac Cormaic Chaoch mhic Cairbre mhic Néill Naoighiallaigh', ní hionann seo agus an cur síos den 7ú haois sa Bheatha [[Naomh Pádraig]] le [[Tíreachán]], a mhaíonn gur chuir Pádraig mallacht ar Chairbre agus a shliochtaigh ná raibh duine acu ina rí Theamhrach. Um an neamhréir seo a réiteach, d'fhág naomhsheanchais níos deireanaí Tuathal amach ón mallacht.<ref>Mac Shamhráin & Byrne, "Prosopography", ll. 175&ndash;176 & 181.</ref> Ó thaobh na [[annála Éireann|n-annál]] de, níl ach aon iontráil suntasach amháin maidir le Tuathal. Is tuairisc é seo faoi bhua a bhain sé amach in éadan na [[Ciannachta|gCiannacht]]: "Cath Luachra eiter da Inber", timpeall na bliana 535.<ref>[[Annála Uladh]], AU 535.2 & AU 539.2</ref><ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 533 (cóipeáilte i nAnnála Uladh)</ref> Logainm coitianta is ea Luachair, agus ní fios go cruinn cén inbhir atá i gceist.<ref>[[Thomas Charles-Edwards|Charles-Edwards]], ''Early Christian Ireland'', lch. 451; moltar [[An Bhóinn]] ([[Contae Lú]]) agus [[An Ainí]] ([[Contae na Mí]]), sin nó an Ainí agus an [[Dealbhna]] (Contae na Mí)</ref><ref>Mac Shamhráin & Byrne, ll. 181&ndash;182</ref> Creidtear gur bhunaigh an bua seo ceannas Uí Néill ar na Ciannachta agus ar Mhaigh Bhreá.<ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 468; Charles-Edwards, "Túathal".</ref> Cé nach taifid chomhaosacha iad na hiontrálacha seo sna h[[annála Éireann]], molann an teanga iontu gur an-luath iad, ag dul siar b'fhéidir ó dheireadh na 6ú haoise.<ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 451.</ref> Deirtear gur maraíodh Tuathal sna 540í. Faightear tuilleadh eolais a bhuí le gluaiseanna níos deireanaí ar na hannála, agus le scéalta faoi {{h|Diarmaid mac Cearbhaill]] agus Naomh [[Ciarán Chluain Mhic Nóis]], ach is dócha gur nósanna i bhfad níos déanaí iad. Insítear iontu go raibh Tuathal ag iarraidh an ruaig a chur ar Dhiarmaid, ach ina ionad sin maraíodh Tuathal ag leasdeartháir Dhiarmada ar thaobh a mháthar &mdash; nó a ghaol uchtála, de réir eile &mdash; ''Máel Mordha Ua Machí'' nó ''Máel Mór mac Argadaín''. Maraíodh Maol Mordha féin ar an dtoirt.<ref>Charles-Edwards, "Túathal"</ref><ref>Annála Uladh, AU 544.1</ref><ref>Annála Tiarnaigh, AT 543.1.</ref> ==Foinsí== * {{citation|url=http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/index.html |title=The Annals of Tigernach |date=1996 |accessdate=2008-05-26 }} * {{citation|url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html |title=The Annals of Ulster AD 431-1201 |date=2003 |accessdate=2008-05-26 }} * {{citation |last=Byrne |first=Francis John |authorlink=Francis John Byrne |title=Irish Kings and High-Kings |publisher=Batsford |location=London |date=1973 |isbn=0-7134-5882-8 }} * {{citation |last=Charles-Edwards |first=T. M. |title=Early Christian Ireland |publisher=Cambridge University Press |date=2000 |location=Cambridge |isbn=0-521-36395-0 }} * {{citation |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/19501 |contribution=Muirchertach mac Muiredaig (''d.'' 534) |accessdate=2007-10-22 |last=Charles-Edwards |first=T. M. |year=2004 |title=Oxford Dictionary of National Biography, |publisher=Oxford University Press |location=Oxford}} * {{citation |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/27785 |contribution=Tuathal Máelgarb mac Cormaic (''fl''. 535&ndash;539) |accessdate=2008-05-08 |last=Charles-Edwards |first=T. M. |year=2004 |title=Oxford Dictionary of National Biography, |publisher=Oxford University Press |location=Oxford}} * {{citation |last=De Paor |first=Liam |title=Ireland and Early Europe: Essays and Occasional Writings on Art and Culture |publisher=Four Courts Press |date=1997 |location=Dublin |isbn=1-85182-298-4 }} * {{citation |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/50095 |contribution=Coirpre mac Néill (''supp''. ''fl''. 485&ndash;494) |accessdate=2008-05-12 |last=Irwin |first=Philip |year=2004 |title=Oxford Dictionary of National Biography, |publisher=Oxford University Press |location=Oxford}} * {{citation |last=Mac Niocaill |first=Gearóid |title=Ireland before the Vikings |series=The Gill History of Ireland |volume=1|isbn=0-7171-0558-X |date=1972 |publisher=Gill and Macmillan |location=Dublin}} * {{citation |last=Mac Shamhráin |first=Ailbhe |last2=Byrne |first2=Paul |contribution=Kings named in ''Baile Chuinn Chétchathaig'' and the Airgíalla Charter Poem |editor-last=Bhreathnach |editor-first=Edel |title=The Kingship and Landscape of Tara |location=Dublin |publisher=Four Courts Press |isbn=1-85182-954-7 |year=2005 |pages=159&ndash;224 }} ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box| roimh = [[Muircheartach mac Muireadaigh|Muirchertach mac Ecrae]] | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = [[Diarmait mac Cerbaill]] | bliain = 528-538 | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Tuathal Maolgharbhb}} [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] azv802uxl8ieuy58o5cs5dgmvb59t3a 0 94377 1312143 1293518 2026-05-08T16:42:10Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312143 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ardrí na hÉireann]] ba ea '''Maol Cobha mac Aodha''' ({{lang-sga|'Máel Coba mac Áedo'}}) (bás 615). [[Áed mac Ainmuirech|Aodh mac Ainmhireach]] (bás 598) ba ea a athair, agus [[Domnall mac Áedo|Domhnall mac Aodha]] (bás 642) a dheartháir, Ardríthe beirt a mheastar. Na bhall iad de [[Cenél Conaill]] [[Uí Néill an Tuaiscirt]].<ref>Byrne, Tábla 4</ref><ref>Charles-Edwards, Aguisín IV</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 153</ref> D'éirigh Maol Cobha ina thaoiseach Cenél Conaill tar éis bhás a dhearthár, [[Conall Cú mac Áedo|Conall Cú mac Aodha]], sa bhliain 604. Dáileadh an ardríocht idir [[Cenél nEógain]] agus Cenél Conaill ó lár na 6ú haois ar aghaidh. Ba é [[Áed Uaridnach|Aodh Fuariodhnach]] réamhtheachtaí Mhaoil sna ríliostaí the king lists, agus tháinig seisean i gcomharbacht ar [[Suibhne Meann|Shuibhne Meann]], an bheirt de Cenél nEógain, cé go rítheaghlaigh iomaíochta. Bhí sé i réim ó 612 go 615.<ref>Tugtar réimeas 3 bliana sa [[Leabhar Laighneach]] agus 4 bliana i [[Sioncronachtaí Laud]].</ref> Sa bhliain 615, cloíodh agus maraíodh Maol Cobha ag Suibhne Meann i g[[Cath Shliabh Troim]], Tír Eoghain.<ref>[[Annála Uladh]], AU 615.1</ref><ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 613.1</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 90</ref> Insítear i dtéacsanna níos deireanaí, ámh, gur tháinig sé slán as an gcath, rinneadh file agus easpag Clochair de, agus ansin díseartach ag [[Droim an Iolair]]<ref>[https://www.logainm.ie/59918.aspx Droim an Iolair] ar logainm.ie</ref>, [[Béal Leice, Contae Fhear Manach|Béal Leice]], [[Contae Fhear Manach]], agus i ndeireadh na dála fuair sé bás den phlá.<ref>[https://archive.org/details/banquetofdunnang00trin/page/10/mode/ ''The banquet of Dun na n-Gedh and The battle of Magh Rath''] via archive.org.</ref><ref>[https://archive.org/details/leborgablare00macauoft/page/374/mode/2up ''Lebor gabála Érenn''] via archive.org</ref><ref>[https://archive.org/stream/genealogiaeregum00walsuoft#page/42/mode/2up ''Genealogiae regum et sanctorum Hiberniae''] via archive.org</ref><ref>''The Register of Clogher'', by K. W. Nicholls, in Clogher Record, Iml. 7, Uimh. 3 (1971/1972), lch. 381</ref><ref>[https://www.vanhamel.nl/codecs/O_Daly_(M%C3%A1ir%C3%ADn)_1969a Ó Daly, 1969a], ar CODECS</ref> Is amhlaidh gur insealbhaigh Suibhne Meann [[Óengus mac Colmáin|Aonghas mac Colmáin]] mar Ardrí, in ainm ar a laghad. Bhí beirt mhac aige a rinneadh Ardríthe díobh de réir roinnt foinsí, [[Cellach mac Máele Coba|Ceallach]] (bás 658) agus [[Conall Cóel|Conall]] (bás 654). Insítear gur gharmhac Mhaoil é ''[[Dúnchad mac Cinn Fáelad]]'', ab [[Í Cholm Cille|Oileán Í]], (bás 717). ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], ''Part 1'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html G100001A] ** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/index.html G100002] * [[Francis John Byrne|Byrne, Francis John]], ''Irish Kings and High-Kings.'' Batsford, Londain, 1973. {{ISBN|0-7134-5882-8}} * Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland.'' Cambridge University Press, Cambridge, 2000. {{ISBN|0-521-36395-0}} * Mac Niocaill, Gearoid (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan * {{ cite web | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/19501 | teideal = Suibne Menn mac Fiachnai (''d.'' 628) | accessdate = 2007-10-22 | last = Charles-Edwards | first = T.M. | year = 2004 | work = Oxford Dictionary of National Biography | publisher = Oxford University Press }} ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Áed Uaridnach]] | teideal = [[Ardrí na hÉireann]] | bliain = 608-610 | tar éis = [[Suibne Menn]] }} {{s-end}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Uí Néill]] 165vzblimo36wz73vig8hbjpgeb5zu9 1312144 1312143 2026-05-08T16:42:37Z Seachránaí 53315 1312144 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ardrí na hÉireann]] ba ea '''Maol Cobha mac Aodha''' ({{lang-sga|'Máel Coba mac Áedo'}}) (bás 615). [[Áed mac Ainmuirech|Aodh mac Ainmhireach]] (bás 598) ba ea a athair, agus [[Domnall mac Áedo|Domhnall mac Aodha]] (bás 642) a dheartháir, Ardríthe beirt a mheastar. Na bhall iad de [[Cenél Conaill]] [[Uí Néill an Tuaiscirt]].<ref>Byrne, Tábla 4</ref><ref>Charles-Edwards, Aguisín IV</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 153</ref> D'éirigh Maol Cobha ina thaoiseach Cenél Conaill tar éis bhás a dhearthár, [[Conall Cú mac Áedo|Conall Cú mac Aodha]], sa bhliain 604. Dáileadh an ardríocht idir [[Cenél nEógain]] agus Cenél Conaill ó lár na 6ú haois ar aghaidh. Ba é [[Áed Uaridnach|Aodh Fuariodhnach]] réamhtheachtaí Mhaoil sna ríliostaí the king lists, agus tháinig seisean i gcomharbacht ar [[Suibhne Meann|Shuibhne Meann]], an bheirt de Cenél nEógain, cé go rítheaghlaigh iomaíochta. Bhí sé i réim ó 612 go 615.<ref>Tugtar réimeas 3 bliana sa [[Leabhar Laighneach]] agus 4 bliana i [[Sioncronachtaí Laud]].</ref> Sa bhliain 615, cloíodh agus maraíodh Maol Cobha ag Suibhne Meann i gCath Shliabh Troim, Tír Eoghain.<ref>[[Annála Uladh]], AU 615.1</ref><ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 613.1</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 90</ref> Insítear i dtéacsanna níos deireanaí, ámh, gur tháinig sé slán as an gcath, rinneadh file agus easpag Clochair de, agus ansin díseartach ag Droim an Iolair<ref>[https://www.logainm.ie/59918.aspx Droim an Iolair] ar logainm.ie</ref>, [[Béal Leice, Contae Fhear Manach|Béal Leice]], [[Contae Fhear Manach]], agus i ndeireadh na dála fuair sé bás den phlá.<ref>[https://archive.org/details/banquetofdunnang00trin/page/10/mode/ ''The banquet of Dun na n-Gedh and The battle of Magh Rath''] via archive.org.</ref><ref>[https://archive.org/details/leborgablare00macauoft/page/374/mode/2up ''Lebor gabála Érenn''] via archive.org</ref><ref>[https://archive.org/stream/genealogiaeregum00walsuoft#page/42/mode/2up ''Genealogiae regum et sanctorum Hiberniae''] via archive.org</ref><ref>''The Register of Clogher'', by K. W. Nicholls, in Clogher Record, Iml. 7, Uimh. 3 (1971/1972), lch. 381</ref><ref>[https://www.vanhamel.nl/codecs/O_Daly_(M%C3%A1ir%C3%ADn)_1969a Ó Daly, 1969a], ar CODECS</ref> Is amhlaidh gur insealbhaigh Suibhne Meann [[Óengus mac Colmáin|Aonghas mac Colmáin]] mar Ardrí, in ainm ar a laghad. Bhí beirt mhac aige a rinneadh Ardríthe díobh de réir roinnt foinsí, [[Cellach mac Máele Coba|Ceallach]] (bás 658) agus [[Conall Cóel|Conall]] (bás 654). Insítear gur gharmhac Mhaoil é ''Dúnchad mac Cinn Fáelad'', ab [[Í Cholm Cille|Oileán Í]], (bás 717). ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], ''Part 1'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html G100001A] ** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/index.html G100002] * [[Francis John Byrne|Byrne, Francis John]], ''Irish Kings and High-Kings.'' Batsford, Londain, 1973. {{ISBN|0-7134-5882-8}} * Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland.'' Cambridge University Press, Cambridge, 2000. {{ISBN|0-521-36395-0}} * Mac Niocaill, Gearoid (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan * {{ cite web | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/19501 | teideal = Suibne Menn mac Fiachnai (''d.'' 628) | accessdate = 2007-10-22 | last = Charles-Edwards | first = T.M. | year = 2004 | work = Oxford Dictionary of National Biography | publisher = Oxford University Press }} ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Áed Uaridnach]] | teideal = [[Ardrí na hÉireann]] | bliain = 608-610 | tar éis = [[Suibne Menn]] }} {{s-end}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Uí Néill]] 36ddv179np0mnxb049td8xnsqyl9lmb 0 94666 1312165 1297534 2026-05-08T17:12:44Z Seachránaí 53315 Catagóir:14ú haois in Éirinn 1312165 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Saighdiúir agus státaire Sasanach meánaoiseach ab ea an Tiarna '''Thomas Mortimer''' (c. 1350–1399) a bhí, ar feadh tamaill ghairid, i seilbh roinnt oifigí stáit riaracháin agus breithiúnacha tábhachtacha in Éirinn agus a raibh páirt aige i bhfreasúra in aghaidh rialtas [[Risteard II Shasana|an Rí Risteard II]]. Ba bhall mídhlisteanach de theaghlach Mortimer é, a bhí ar cheann de phríomhtheaghlaigh uasal Shasana agus na hÉireann, agus chuidigh sé le tailte Mortimer a bhainistiú le linn mhionaois oidhre an teaghlaigh, a nia Roger, iarla Mharch. Bhí dlúthbhaint ag Sir Thomas freisin leis na Tiarnaí Achomharcóirí, baicle chumhachtach d'uaisle a chuir i gcoinne riarachán an Rí Risteard II. {{DEFAULTSORT:Mortimer, Thomas}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 14ú haois]] [[Catagóir:14ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Angla-Normannaigh]] [[Catagóir:Breithiúna Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] [[Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann]] 9ukxpmscm0ien9fv8suo59m1yr4tl8y 0 94668 1312197 1311473 2026-05-08T17:34:32Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312197 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Eaglaiseach Sasanach ab ea '''William Sherwood''' (a d’éag i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]], 3 Nollaig 1482). Bhí sé ina Easpag na Mí, agus ina Sheansailéir ar Éirinn ina dhiaidh sin. {{Síol-beath-en}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-creid}} {{DEFAULTSORT:Sherwood, William (easpaig)}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:15ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Creideamh i Sasana]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Daoine Sasanacha]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann]] 0amj3agz66tx554jew8otj30vdf4tc3 0 94685 1312201 1297619 2026-05-08T17:42:54Z Seachránaí 53315 Catagóir:15ú haois in Éirinn 1312201 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Coat_of_Arms_of_Sir_John_Tiptoft,_1st_Earl_of_Worcester,_KG.png|mion| Armas Sir John Tiptoft, 1ú Iarla Worcester, KG: ar ceathrúin 1 agus 4: ''Argent, sailtír gulesmhaisithe'' (Tiptoft); 2 agus 3: ''Nó, gules de leon ina cholgsheasamh'' (Powys) ]] '''Fear''' uasal agus scoláire Sasanach, Tiarna Ard-Chisteoir, Tiarna Ardchonstábla agus Fear Ionaid na hÉireann ab ea '''John Tiptoft, 1ú Iarla Worcester''' KG (8 Bealtaine 1427 &#x2013; 18 Deireadh Fómhair 1470). Tugadh "Búistéir Shasana" air.<ref>{{Lua idirlín |url=http://manybooks.net/support/b/brewere/brewere1143111431-8.exp.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-09-05 |archivedate=2016-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160119110057/http://manybooks.net/support/b/brewere/brewere1143111431-8.exp.html }}</ref> == Bunús == Rugadh é in Eversden i 1427, ba mhac é le John Tiptoft, 1ú Barún Tiptoft, agus Joyce Cherleton, comh-oidhre Edward Charleton, 5ú Barún Cherleton. Bhí sé suntasach as a chuid oideachais, ag staidéar i gColáiste na hOllscoile in Ollscoil [[Ollscoil Oxford|Oxford]] ó aois 13 go 16. ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Tiptoft, John 1u Iarla Worcester}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 15ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 1470]] [[Catagóir:15ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Coirpigh]] [[Catagóir:Daoine curtha chun báis]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] atmpizz7pzr99oqdwzqgb8u32d01ps9 0 94692 1312194 1293525 2026-05-08T17:32:22Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312194 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} :''le haghaidh [[ríthe Uí Chinnsealaigh|rí Uí Chinnsealaigh]], féach [[Sechnassach mac Colggen]] [[Ríthe Bhreá|Rí Bhreá]] agus [[Ard-Rí na hÉireann]] ba ea '''Seachnassach mac Blathmaic''' ({{lang-sga|'Sechnassach mac Blathmaic'}}) (bás 671), a tháinig i gcomharbacht ar a athair [[Blathmac mac Áedo Sláine]] (bás 665) agus uncail [[Diarmait mac Áedo Sláine|Diarmaid mac Aodha Sláine]] (bás 665). Ba bhall é de [[Síol Aodha Sláine|Shíol Aodha Sláine]] d'[[Uí Néill an Deiscirt]], ainmnithe as a sheanathair, [[Áed Sláine|Aodh Sláine]] (bás 604).<ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', Aguisín II</ref><ref>Irwin, "Sechnassach mac Blathmaic".</ref> Deirtear gur éag athair agus uncail Sheachnassaigh de phlá mór &mdash; the ''buide Chonaill'' &mdash; a tharla i [[Éire|nÉirinn]] ón mbliain 664 ní 665 ar aghaidh.<ref>Mac Niocaill, ''Ireland before the Vikings'', lch. 107</ref><ref>[[Annála Uladh]], AU 665.1.</ref> Cuireann comhaontais phósta Sheachnassaigh in iúl go raibh dlúthghaoil aige leis na [[Laigin]]. Le Fionndealbh ní Cheallaigh (''Findelb ingen Chellaig''), iníon b'fhéidir le ''[[Cellach Cualann|Ceallach Cualann]]'' (bás 715) a bhí an t-aon phósadh amháin aige dá bhfuil tuairisc ann. Phós a iníon, Bé Fáil (bás 741), in ann trátha Ceallach Cualann. Tá eolas ar bheirt iníonacha eile, Murgal agus Mumhain, ach ar mhac ar bith.<ref name="IrwinSechnassach">Irwin, "Sechnassach mac Blathmaic".</ref> Ní fhaightear ach pas beag sna hannála maidir le réimeas Sheachnassaigh seachas a bhás. Maraíodh é i Mí na Samhna, November 671 ag Dubh Dúin, rí [[Cenél Coirpri|Chineál Cairbre]], mion-ríocht Uí Néill ar imill uachtaracha [[An Bhóinn|na Bóinne]] gar do [[Cluain Ioraird|Chluain Ioraird]].<ref>Mac Niocaill, ''Ireland before the Vikings'', lch. 107</ref><ref>AU 671.3.</ref> Tháinig a dheartháir [[Ceann Faoladh mac Blathmaic]] i gcomharbacht air mar Ard-Rí, is dócha dá bhliain in 672.<ref name="IrwinSechnassach" /> Níl Seachnassach san áireamh mar Ard-Rí sa luath-ríliosta [[Baile Chuinn Chétchathaig|Buile Choinn]]. Is dócha gur fágadh ar lár é d'aon ghnó, óir gur tiomsaíodh an liosta le linn réimeas Fhíonsneachta, marfóir a dheartháir, Ceann Faoladh (bás 675).<ref>T.M. Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 492</ref> Tá sé dáiríre san áireamh mar Ard-Rí i g[[Croinic na hÉireann]], an bunleagan d'[[annála Éireann]] eile. Insítear i n[[Annála na gCeithre Máistrí]] maidir leis: :''Ba srianach, ba h-eachlascach :''in teach h-i m-bidh Seachnusach, :''Ba h-imdha fuigheall for slaitt :''h-istaigh i m-bidh mac Blatmaic. :Ba sarianta, ba eachlasca :i dtigh inár chónaigh Seachnasach :b'iomaí fuigheall slada :i dtigh inár chónaigh mac Bhlathmaic.<ref>AFM, M669.1.</ref> Feictear Seachnasach sna saothair, idir úrscéalta agus gearrscéaltá, Sister Fidelma mysteries le Peter Tremayne. ==Foinsí== * {{ cite book | last = Byrne | first = Francis John | authorlink = Francis John Byrne | title = Irish Kings and High-Kings | publisher = Batsford | location = Londain | date = 1973 | isbn = 0-7134-5882-8 }} * {{ cite web | url = http://www.oxforddnb.com/index/50127/ | teideal = Sechnassach mac Blaímaic (d. 671) | last = Irwin | first = Philip | work = Oxford Dictionary of National Biography | date = 2004 | accessdate = 2007-10-18 }} * {{ cite book | last = Charles-Edwards | first = T. M. | title = Early Christian Ireland | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | isbn = 0-521-36395-0 | year = 2000 }} * {{ cite book | last = Mac Niocaill | first = Gearóid | title = Ireland before the Vikings | volume = 1 | series = The Gill History of Ireland | location = Baile Átha Cliath | publisher = Gill & Macmillan | year = 1972 | isbn = 0-7171-0558-X }} ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Bhreá]] [[Catagóir:Uí Néill]] pr9vt2qkvhkgk6740cmawsqx08m3kob 0 94733 1312122 1293529 2026-05-08T16:25:47Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312122 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ard-Rí na hÉireann]] ba ea '''Loingseach mac Aonghasa''' ({{lang-sga|'Loingsech mac Óengusso'}}) (bás 703). Ba bhall é Loingseach de [[Cenél Conaill]] d'[[Uí Néill an Tuaiscirt]]. Bhí seanathair Loingsigh, [[Domnall mac Áedo|Domhnall mac Aodha]] (bás 642), ina Ard-Rí, cé nach raibh a athair.<ref>Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 4</ref> ==Luath-imeachtaí== Ní fhaightear sna hanála trácht ar a thrácht i gcoróin Chineál Chonaill. Tá taifead iontu ar bhás a uncail Ailill Flann Easa (bás 666) le linn blianta an phlá.<ref>AU 666.1</ref> Feictear Loingseach sna hannála don bhliain 672, nuair a chloígh sé ''Dúngal mac Máele Tuil'' de [[Cenél mBógaine|Chineál Bógaine]], géag de Chineál Chonaill lonnaithe in iardheisceart [[Contae Dhún na nGall|Dhún na nGall]]. Ní deir [[Annála Uladh]] gur bhuaiteoir é Loingseach, ach deir ''[[Annála Tiarnaigh]]'' amhlaidh.<ref>AU 672.1</ref><ref>AT 672.1</ref> Déanann ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', trácht ar Loingseach mar thaoiseach Chineál Chonaill, agus an t-imeacht seo á thuairisc acu.<ref>M 670.2</ref> ==Ard-Rí== Tar éis mharú an iar-rí, [[Fínsnechta Fledach|Fíonsneachta Fleách]] sa bhliain 695, de réir Annála Uladh, bhí Loingseach agus ''[[Congalach mac Conaing Cuirre]]'' (bás 696) de [[Síol Aodha Sláine|Shíol Aodha Sláine]] in iomaíocht a chéile le haghaidh na hArd-Ríogachta.<ref>AU 695.1, 696.7</ref> Bunaithe is dócha ar croinic chomhaimseartha scríofa ar Oileán Í, deir na hanála is gur thuaidh réimeas Loingsigh tar éis bhás Chongalaigh.<ref>T.M. Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 506</ref> Insítear i n[[Annála Tiarnaigh]] ámh, gur thosaigh réimeas Loingsigh sa bhliain 695, roimh bhás Chongalaigh.<ref>AT 695.4, 696.7</ref> Mar fíor, bhí sé i réim ón mbliain 695 go 703.<ref>Tugtar réimeas 8 mbliana do sa ''[[Leabhar Laighneach]]'' agus 9 mbliana in ''Ginealaigh Rawlinson'' agus ''[[Sioncronachtaí Laud]]''</ref> Le linn réimeas Loingsigh, tháinig [[Adhamhnán]], ball de Cenél Conaill, go hÉirinn chun an soiscéal a scaipeadh. Feictear Loingseach mar an chéad phearsa thuata a shínigh [[Cáin Adhamhnáin]], aontaithe ag [[Sionad Bhiorra]] sa bhliain 697. Thug Loingseach lán dá thacaíocht don dlí seo. Bhí daoine agus eallach araon cráite le [[plá]]nna agus gorta i gcaitheamh a réimis.<ref>AU 700.1, 700.6</ref> Deir [[Seathrún Céitinn]] gur lean an gorta ar aghaidh le trí bliana. ==Bás agus sleachta== Chuir a gceili comhraic, Cineál Chonaill, i gContae Dhoire isteach, stopadh ar leathadh [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]]. Dá bharr, ní raibh aon dul as acusan ach ionsú ó dheas i g[[Connacht]] isteach. Ag iarraidh fosta a ard-ríogacht a vvv, rinne Loingseach ábhairín sa bhliain 703.<ref>Byrne, lch. 247</ref> Maraíodh Loingseach an bhliain úd ag [[Cath Chorann]] (in [[Contae Shligigh]]), agus sean-rí ''[[Cellach mac Rogallaig]]'' na gConnacht (bás 705) ina gceannas.<ref>AU 703.2</ref><ref>AT 703.2</ref> Déanann ''Croinic na hÉireann'' trácht ar mar Ard-Rí ina thásc. Deirtear freisin gur maraíodh triúr mac Loingsigh (Artghal, Connachtach agus Flann Gerg), agus do leor eile, ina theannta. Tá rann ann leis an sean-rí, Ceallach states:<ref>AFM 701.2</ref> :''Ba uilcc thuilcc :''matan ro-mbi oc Glais Chuilcc, :''Beo-sa Loingseach and do chailg :''airdri Ereann ima cuird .i. ima cuairt :Dá uile thoilg :ar mhaidin ag Glais Chuilg; :Mharaigh mé Loingseach ann le claíomh :ard-rí Éireann ina cuairt. Bhí Loingseach pósta le Muireann ní [[Cellach Cualann|Cheallaigh mhic Chualann]] (bás 748), a hathair ina [[ríthe na Laighean|rí na Laighean]].<ref>[[Seathrún Céitinn]], [[Foras Feasa ar Éirinn]], Leabhar II, lch. 147</ref> Rinneadh Ard-Rí ina an trátha dá mac, [[Flaithbertach mac Loingsig|Flaithbheartach]] (bás 765). Bhí mac eile acu, Fearghal, i gceannas arm Uí Néill an Tuaiscirt nuair a bhuaigh siad in éadan na gConnacht sa bhliain 707, mar dhíoltas ar mharú a athair.<ref>AU 707.2</ref> Tháinig [[Congal Cennmagair|Conghal Ceannmhaghair]] (bás 710) i gcomharbacht ar Ard-Rí. ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], ''Part 1 (431–1201)'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]], Iml. 1, M2242 (aois domhain) - M902 (d'aois Chríost), [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/index.html G100005A] ** [[Seathrún Céitinn]], ''[[Foras Feasa ar Éirinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/index.html G100054] * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland.'' Cambridge University Press, Cambridge, 2000. {{ISBN|0-521-36395-0}} * {{ lua idirlín | sloinne = Meyer | ainm = Kuno | údarlink = Kuno Meyer | teideal = Cain Adamnain: An Old-Irish Treatise on the Law of Adamnan | work = Oxford | foilsitheoir = Clarendon Press | dáta = 1905 | url = http://www.fordham.edu/halsall/source/CainAdamnain.html | accessdate = 23ú Márta 2008 | }} ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Uí Néill]] bhrswpsqg2ul81uapzy3ilnjfh5runt 0 94743 1312175 1293541 2026-05-08T17:19:58Z Seachránaí 53315 Catagóir:8ú haois in Éirinn 1312175 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]] agus [[Ard-Rí na hÉireann]] den 8ú haois ba ea '''Niall mac Fearghail''' ({{lang-sga|'Niall mac Fergaile'}}) (718–778). [[Fergal mac Máele Dúin|Fearghal mac Maoil Dúin]] (bás 722), Ard-Rí, ba ea a athair, agus [[Áed Allán|Aodh Allán]] (bás 743), Ard-Rí, a dheartháir. Ba bhall de [[Cenél nEógain]], géag d'[[Uí Néill an Tuaiscirt]], an rítheaghlach seo.<ref>Byrne, Tábla 5</ref><ref>Charles-Edwards, Aguisín V</ref><ref>Mac Niocaill, 152</ref> Glaodh Niall Frasach (''Niall Frossach'') air mar leasainm, óir a deirtear gur tharla ceathanna airgid, meala agus cruithneachta ag uair a bhreithe ag [[Fathain]] ar [[Inis Eoghain]].<ref>[[Annála Uladh]], AU 718.7</ref> Tar éis bhás a dearthár, rinneadh rí Ailigh de, agus bhí sé i gcoróin ann ón mbliain 743 go 770. Ceapadh an tArd-Rí nua, [[Domnall Midi|Domhnall Mí]] (bás 763) de the [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]], céile comhraic Néill, [[Áed Muinderg|Aodh Muindearg]] (bás 747) de [[Cineál Chonaill|Chineál Chonaill]] mar a ionadaí [[Rí Éireann|sa tuaiscirt]]. Sa bhliain 756, tharla coimhlint idir Niall agus Domhnall, a tháinig le buíon mhór na Laigean chomh fada is Maigh Mhuirtheimhne, i gContae Lú An lár inniu,<ref>AU 756.3; [[Annála Tiarnaigh]], AT 756.4</ref><ref>Charles-Edwards, lch. 573</ref> ceantar a bhí le déanaí gafa faoina cheannas ag Aodh Allán deartháir Néill, sa bhliain 735. Tháinig Niall i gcomharbacht ar Dhomjnall na Mí mar Ard-Rí sa bhliain 763.<ref>AU 763.11</ref><ref>AT 763.9</ref> Meastar go suntasach go raibh síocháin i réim agus é i gcoróin. Cuireadh Cáin Naomh Pádraig i bhfeidhm arís sa bhliain 767.<ref>AU 767.10</ref> (Bhí Cáin [[Colm Cille]] curtha chun cinn ag Clann Cholmáin). Bhí [[Donnchad Midi|Donnchadh Mí mac Domhnaill]] (bás 797) i mbun an t-ard-ríogacht a éileamh ón mbliain 770 ar aghaidh, agus é ar feachtas in éadan na Laigean. Sa bhliain 771, chuaigh Donnchadh ó thuaidh i gceannas slua mór sna blianta 771 agus 772.<ref>AU 771.10</ref><ref>AU 772.3</ref> Meastar gur éirigh Niall as a choróin an éigin idir 772 agus 777, ach b'fhéidir chomh luath is 770''.<ref>Byrne, lch. 156</ref><ref>Charles-Edwards, lch. 577</ref> Fuair sé bás ar Oileán Í sa bhliain 778.<ref>AU 778.7</ref> Tháinig a nia [[Máel Dúin mac Áedo Alláin|Maol Dúin mac Aodha Alláin]] (bás 788) i gcomharbacht air mar rí Ailigh, agus Donnchadh na Mí de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]] mar Ard-Rí. Phós Niall Dunlaith (bás 798) de Chineál Chonaill, iníon an Ard-Rí, [[Flaithbertach mac Loingsig|Flaithbheartach mac Loingsigh]] (bás 765). Rinneadh Ard-Rí dá mac [[Áed Oirdnide|Aodh Oirdní]] (bás 819). Déanann an file Tuileagna Ó Maoil Chonaire tagairt dá bhreithiúnais i ndán dá chuid darb ainm ''Labhram ar iongnaibh Éireann'', a scríobh sé ocht gcéad bliain níos deireanaí. ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], ''Part 1 (431–1201)'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]], Iml. 1, M2242 (aois domhain) - M902 (d'aois Chríost), [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/index.html G100005A] ** [[Seathrún Céitinn]], ''[[Foras Feasa ar Éirinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/index.html G100054] * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland.'' Cambridge University Press, Cambridge, 2000. {{ISBN|0-521-36395-0}} * Mac Niocaill, Gearoid (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 8ú haois]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] ks1sqio6tevvnnuc5fq4ef6gja29ngx 0 94747 1312174 1293546 2026-05-08T17:19:05Z Seachránaí 53315 Catagóir:9ú haois in Éirinn 1312174 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ard-Rí na hÉireann]] ba ea '''Niall mac Aodha''' ({{lang-sga|'Níall mac Áeda'}} (bás 846), ar a glaodh Niall [[An Challainn|Caille]] (''Níall Caille'') air, um é a aithint óna gharmhac, [[Niall Glúndub|Niall Glúindhubh mac Aodha]] (bás 917). ==Tosca== Ba bhall é Niall de [[Cenél nEógain]], géag d'[[Uí Néill an Tuaiscirt]], dream a bhí i gceannas ar mórchuid na tíre. Iar Ard-Rí Aodh mac Néill (bás 819), ar a glaodh [[Áed Oirdnide|Aodha Oirdní]] air, ba ea a athair. De réir an 12th century ''[[Banseanchas|Bhanseanchais]]'' den 12ú haois, Maebh iníon ''[[Indrechtach mac Muiredaig|Indreachtaigh mhic Mhuiredaigh]]'', de mhuintir [[Uí Briúin]] ba g[[Connacht]], ba ea a mháthair.<ref>Hudson, "Niall mac Áeda".</ref> [[Íomhá:Ireland early peoples and politics.gif|mion|Dreamanna agus ríochtaí in Éirinn luathChríostaí.<ref>Féach Duffy, ''Atlas of Irish History'', ll. 18&ndash;19.</ref>]] Dáileadh an t-ard-ríogacht idir Cenél nEógain agus [[Clann Cholmáin]] d'[[Uí Néill an Deiscirt]]. Nuair a fuair athair Néill bás, tháinig [[Conchobar mac Donnchada|Conchúr mac Donnchadha]] de Chlann Cholmáin i gcomharbacht air. Bhí athair Donnchadha, [[Donnchad Midi|Donnchadh na Mí]] ina Ard-rí roimh Aodh. Níor tháinig Niall díreach i gceannas ar Chineál Eoghain tar éis bhás a athar, óir gur toghadh a chol seisear, [[Murchad mac Máele Dúin|Murchadh mac Maoil Dúin]] mar [[Ríthe Ailigh|rí Ailigh]]. Níorbh é go dtí an bhliain 823 gur cuireadh Murchadh as a choróin, agus rinneadh rí Ailigh de Niall.<ref>Hudson, "Niall mac Áeda"</ref><ref>Byrne, ''Irish Kings and High Kings'', ll. 221, 276 & 284</ref><ref>Charles-Edwards</ref><ref>Moody, Martin & Byrne (eag), ''New History of Ireland'', Imleabhar IX, lch. 194</ref><ref>AU 823.7</ref> ==Rí Ailigh== Sa bhliain 827, tharla achrann sa chomhluadar ag [[Ard Mhacha]], agus tharla cogadh dá bharr. De réir ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', chuir [[Cumascach mac Cathail]] Uí Chriomhthainn, [[Ríthe Oiriall|rí Oiriall]], an ruaig ar athair faoistine Néill, Eoghan Mainistrech. D'insealbhaigh sé mar ab a leasdeartháir féin, [[Artrí mac Conchobair|Airtrí mac Conchúir]], mac an Ard-Rí, Conchúr mac Donnchadha, a mheastar. I [[Annála Uladh]] don bhliain 825, deirtear gurbh [[Ard-Deoise Ard Mhacha|Easpag Ard Mhacha]] é Airtrí, nuair a chuir seisean agus [[Feidlimid mac Crimthainn|Feilimí mac Criomhthainn]], [[rí na Mumhan]], Cáin Phádraig i bhfeidhm sa [[Connacht|Chonnacht]], rud a chuir in iúl gur ab gníomhach é.<ref>Hudson, Charles-Edwards, Byrne, AU</ref> Thug Niall slua de Cenél nEógain agus [[Cenél nEógain]] agus rinne ionsaí ar Ard Mhacha. Tháinig Cumascach agus na hOirialla, i dteannta le [[Muireadach mac Eochadha]], [[rí na nUladh]] ina éadan. De réir [[Annála na gCeithre Máistrí]], mhair [[Cath Leath Cam]] (gar don [[An Chill Mhór, Contae Ard Mhacha|Chill Mhór]]) le trí sheachtain. Bua deimhneach a bhí ann do Niall agus Uí Néill an Tuaiscirt. Maraíodh Cumascach agus a dheartháir Congalach, agus, a deir ''Annála Uladh'', go leor ríthe na nOiriall eile. Baineadh a gcumhacht óna hOirialla mar thoradh na treascartha, a bhí faoi smacht ríthe Uí Néill an Tuaiscirt as sin amach. Briseadh Airtrí as oifig, agus d'insealbhaigh Niall is dóigh Eoghan Mainistreach ina ionad, óir go nglaoitear Ab Ard Mhacha air ina thásc i nAnnála Uladh don bhliain 834.<ref>Hudson, Charles-Edwards, Byrne, AU 834, Woolf</ref> == Rí na Teamhrach == Rinneadh Ard-Rí de Niall tar éis bhás [[Conchobar mac Donnchada|Chonchúir mhic Donnchadha]] sa bhliain 833. Bhí tús maith aice ina réimeas, le bua in éadan [[Lochlannach]] a bhí i mbinn [[Doire]] á chreachadh acu. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé ar feachtas in éadan na [[Laigin]] sa bhliain 835, agus d'ordaigh sé mar [[ríthe na Laighean|rí]] orthu [[Bran mac Fáeláin|Bran mac Faoláin]] [[Uí Dúnlainge]].<ref>AU 835.1</ref> An bhliain chéanna, rinne sé ionsaí ar Uí Néill an Deiscirt agus scrios sé an tuath ó dheas go dtí [[Contae Uíbh Fhailí]] mar atá inniu ann.<ref>Moody, Martin & Byrne (eag.), ''New History of Ireland'', Imleabhar IX</ref> An bhliain dár gcionn, 836, bhí comhrac idir Niall agus rí na Mumhan, [[Fedelmid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]. Rinne Feilimí, idir rí agus easpag, ionsaí ar [[Cill Dara|Chill Dara]] agus ghabh sé ''Forindán'', ab Ard Mhacha. Cé gurbh fhéidir é gur dhúshlán é seo do Niall, tugann [[Benjamin Hudson]] faoi ndeara gur tháinig Forindán in áit Diarmada uí Thiarnáin an bhliain roimhe sin, agus ní léir é cé acu a bhí Niall féin i mbun tacaithe. Sa bhliain 838, bhuail Niall agus Feilimí le chéile ag rídháil ag [[Cluain Conaire]] sin ní ag [[Cluain Fearta]]. Maíonn foinsí deisceartacha amhail is ''[[Annála Inis Faithlinn]]'' gur aithin Niall Feilimí mar Ard-Rí, ach ní thuairiscíonn foinsí tuaisceartacha amhail is Annála Uladh ach an dáil gan sonraí sa bhreis.<ref>Byrne</ref><ref>Charles-Edwards</ref><ref> ODNB Feidlimid</ref><ref> Hudson.</ref> Pé ar bith aontuithe a rinneadh ag an rídháil, níor chuir siad críoch leis an coimhlint idir Feidlimí agus Niall. Sa bhliain 840, chuaigh Feilimí i gceannas airm chuig [[Cnoc na Teamhrach]], agus rinne campa ann. Rinne Niall idir an dá linn ionsaí eile i nUíbh Fhailí isteach, chun an bonn a bhaint ó thacaíocht d'Fheilimí ann. Níor tharla Cath idir an bheirt go dtí an bhliain 841 ag ''Mag nÓchtair'', gar do Chluain Conaire, agus bhuaigh Niall. Tá dán ann i nAnnála Uladh a deir: :''Bachall Fheidlimidh fighligh<ref>[dil.ie/43351 figlech], diaganta, ar eDIL</ref> :''fo-racbadh isna draighnibh; :''dos-fuc Niall co nert n-atha :''a cert in catha claidhmigh. :Bachall Fheilimí dhiaganta :fágadh sna draighin; :thóg Niall, go neart chatha, :a cheart i gcath claimhte. Cé go raibh Feilimí i réim le cúig bliana níos mó, d'éag sé de ghalar b'fhéidir sa bhliain 847, gan feachtas eile déanta eile sa tuaisceart. Cé go ndeachaigh Niall i ngleic leis na Lochlannaigh ina chríocha féin sa tuaisceart, is aghaidh ndéana sé a leithéid sa deisceart. Le linn a réimis, bhí na Lochlannaigh gníomhach in oirthear agus lár na tíre. Lonnaigh siad gar d'[[Áth Cliath]], ach ag [[Loch nEathach]] fosta. Chloígh Niall na Lochlannaigh at ''Mag nÍtha'', i g[[Contae Dhún na nGall]] an lár inniu, sa bhliain 845. An bhliain i ndiaidh sin, bhádh Niall sa [[An Challainn|Challainn]] gar d'Ard Mhacha, agus dá bharr a leasainm. Adhlacadh é i nArd Mhacha féin. Tháinig [[Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid]] de Chlann Cholmáin i gcomharbacht ar Niall mar Ard-Rí. ==Teaghlach== Bhí Niall pósta le ''[[Gormflaith ingen Donncadha]]''. Fuair sí bás sa bhliain 861 agus deirtear ina tásc i n[[Annála Uladh]] gurbh í "banríon is áille na nGael".<ref>AU 861.2, "amenissima regina Scotorum"</ref> I measc páistí Néill, tá a leanas:<ref>Hudson.</ref> * [[Áed Findliath|Aodh Fionnliath]] (um é a aithint óna sheanathair) a rinneadh níos déanaí Ard-Rí de * iníon a phós Conaing mac Flainn de [[Síol Aodha Sláine|Shíol Aodha Sláine]] * roinnt mac eile ==Foinsí== * [[Annála Uladh]] * {{ cite book | last = Byrne | first = Francis John | authorlink = Francis John Byrne | title = Irish Kings and High-Kings | publisher = Batsford | location = Londain | year = 1973 | isbn = 0-7134-5882-8 }} * {{ cite book | last = Charles-Edwards | first = T. M. | title = Early Christian Ireland | publisher = Cambridge University Press | year = 2000 | location = Cambridge | isbn = 0-521-36395-0 }} * [[Oxford Dictionary of National Biography]] ** {{ lua idirlín | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/20076 | dátarochtana = 27ú Deireadh Fómhair 2007 | sloinne = Hudson | ainm = Benjamin T. | authorlink = Benjamin Hudson | bliain = 2004 | teideal = Niall mac Áeda (Niall Caille) (d. 846) | foilsitheoir = Oxford Dictionary of National Biography | work = Oxford }} ** {{ lua idirlín | url = https://doi.org/10.1093/ref:odnb/50110 | dátarochtana = 12ú Meán Fómhair 2020 | sloinne = Bracken | ainm = Damian | authorlink = Damian Bracken | bliain = 2004 | teideal = Feidlimid mac Crimthainn (d. 847), king of Munster | foilsitheoir = Oxford Dictionary of National Biography | work = Oxford }} * Moody, Martin & Byrne (eag.) * {{ cite book | last = Ó Corráin | first = Donnchadh | contribution = Ireland, Wales, Man and the Hebrides | editor-last = Sawyer | editor-first = Peter | title = The Oxford Illustrated History of the Vikings | url = https://archive.org/details/oxfordillustrate00sawy | year = 1997 | location = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-285434-8 | pages = [https://archive.org/details/oxfordillustrate00sawy/page/83 83]&ndash;109 }} ==Tagairtí== {{reflist|2}} {{s-start}} {{s-hou|[[Cenél nEógain]]}} {{s-reg}} {{s-bef||before=[[Murchad mac Máele Dúin]]}} {{s-ttl|title=[[Kings of Ailech|King of Ailech]] |years=823–846}} {{s-aft|after=[[Máel Dúin mac Áeda]]}} {{s-bef||before=[[Conchobar mac Donnchada]]}} {{s-ttl|title=[[List of High Kings of Ireland|High King of Ireland]] |years=833–846}} {{s-aft|after=[[Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid]]}} {{s-end}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 9ú haois]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] 5z26e6l5l0g6n6pqv9gnwfd03gj77sc 0 94899 1312176 1293550 2026-05-08T17:20:22Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312176 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]] de [[Cenél nEógain]] agus [[Ardrí na hÉireann]] den 10ú haois ba ea '''Niall Glúndubh mac Aodha''' ({{lang-sga|'Niall Glúndub mac Áedo'}}) (bás 14ú Meán Fómhair 919). [[Áed Findliath|Aodh Fionnliath]] ba ea a athair, agus [[Máel Muire ingen Cináeda|Maol Muire]] ní ''[[Coinneach mac Ailpín|Chináeda]]'' mhic Ailpín, rí na hAlban, a mháthair. ==Beatha== Feictear don chéad uair é Niall nuair a tháinig sí i gcomharbacht ar a dheartháir, [[Domhnall mac Aodha|Domhnall]], mar [[ríthe Ailigh|rí Ailigh]] sa bhliain 911. Chloígh Niall ríthe [[Dál nAraidi|Dhál Araí]] agus na h[[Ulaid]] ag [[Cath Áth Gláraigh]] ([[Contae Aontroma]] an lae inniu) agus [[Cath an Bhaile Meánaigh]] chun a chuid cumhachta a mhéadú. Chloígh an Ard-Rí, [[Flann Sinna|Flann Sinna mac Maíl Sechnaill]] de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]] Uí Néill, é áfach ag Cath [[Crosa Caoil|Chrosa Caoil]] ([[Contae na Mí]] an lae inniu). Bhí sé pósta, mar sin féin, le hiníon Fhlainn, [[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormlaith]]. I ndeireadh bhás Fhlainn sa bhliain 916, tháinig Niall i gcomharbacht air mar Ard-Rí. Le tacaíocht chlanna [[Leath Choinn]], ghlac clanna Uí Néill i ndeireadh na dála a éileamh don coróin. Le linn a réimis, athbhunaigh sé an t-aonach traidisiúnta ag [[Tailte]]. Sna blianta tar éis 914, rinne [[Uí Íomhair]], [[Lochlannaigh]], ionsaí ar dheisceart na hÉireann, laghdaíodh cumhacht na [[Eoghanachta|nEoghanacht]] sa Mhumhain, agus bunaíodh longfort ag Port Láirge. Chuaigh Niall ó dheas lena slua chun cur in éadan na Lochlannach agus tacú a thabhairt don Mhumhain, agus tharla cath mór sa samhradh 917. Bhí toradh éiginntitheacht ann, ach d'éag go leor uaisle agus [[ríthe Éireann|fo-ríthe]] Gaelacha. Scriosadh go holc arm rí na Laigean ámh gar do [[Tobar Moling|Thobar Moling]], agus tógadh an cúige faoi smacht na Lochlannach. In ainneoin a fheachtais in éadan na Lochlannach, lean go leor acu siúd ag lonnú in Éirinn. Athbhunaigh siad a longfort ag Duibhlinn (tar éis bearna 15-year) agus áiteanna eile ar an gcósta thoir, ag brú ar ríocht na Mí. Chuaigh Niall i [[Laigin]] isteach, le tacú chlanna Uí Néill, na [[Oirialla|nOiriall]] agus na [[Ulaid|nUlad]], ag lorg cogaidh. Cloíodh go holc a arm ámh ag na Lochlannaigh faoi cheannas [[Sihtric Cáech|Sihtric Caoch]], ag [[Cath na hInse]] ar an 14ú Meán Fómhair 919. Maraíodh Niall i dteannta le dhá thaoiseach déag eile,<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ | teideal = The Annals of Ulster| foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts]] (CELT) | accessdate = 4ú Aibreán 2010 }}</ref>o De réir tuairisc eile san ''[[Anglo-Saxon Chronicle]]'', mharaigh Sihtric '' his brother Niall '' sa bhliain 921.<ref>{{cite web | url = http://mcllibrary.org/Anglo/part3.html | teideal = The Anglo-Saxon Chronicle | suíomh = mcllibrary.org | accessdate = 17ú Meán Fómhair 2017 | dátarochtana = 2020-09-25 | archivedate = 2017-12-13 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20171213073816/http://mcllibrary.org/Anglo/part3.html }}</ref> Tháinig [[Donnchad Donn]] mac Flainn Sinna i gcomharbacht ar Ghlúindubh mar Ard-Rí, agus a mac, [[Muirchertach mac Néill|Muircheartach]], "[[Eachtar]] an Iarthair", mar rí Ailigh. ==Craobh ghinealaigh== {{familytree/start}} {{familytree | |NAI|-|GOR|NAI=[[Niall Caille]]|GOR=Gormlaith}} {{familytree | | |)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.}} {{familytree | |AOD|-|GOR|-|LAN|-|MAO| |ain|-|CON|AOD=[[Áed Findliath|Aodh Fionnluath]]|GOR=Gormlaith Rapach|LAN=[[Land ingen Dúngaile|Lann]]|MAO=[[Máel Muire ingen Cináeda|Máel Muire]]|ain=''iníon anaithnid''|CON=[[Conaing mac Flainn|Conaing]]}} {{familytree |FLA|FLA=Flann}} {{familytree |ain| |GOR|ain=''máthair anaithnid''|GOR=Gormlaith}} {{familytree |DOM||EIT||DOD||MAO||MAD|DOM=Domhnall|EIT=Eithne|DOD=Domnall Dabaill|MAO=Maol Dub|MAD=Maol Dúin}} {{familytree |FLA|FLA=[[Flann Sinna]]}} {{familytree |NIA| |GOR|NIA=[[Niall Glúndub]]|GOR=Gormlaith}} {{familytree |MUI|MUI=[[Muirchertach mac Néill|Muircheartach]]}} {{familytree/end}} ==Foinsí== * Webb, Alfred. ''A Compendium of Irish Biography: Comprising Sketches of Distinguished Irishmen and of Eminent Persons Connected with Ireland by Office or by Their Writings'', Nua-Eabhrac: Lemma Publishing Corporation, 1970. ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Domnall mac Áeda]] | teideal = [[Ríthe Ailigh|rí Ailigh]] | bliain = 911–919 | regent1 = [[Flaithbertach mac Domnaill]] | bliain 1 =916–919 | tar éis = [[Fergal mac Domnaill]] }} {{s-end}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 9ú haois]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:10ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] m504epvua9mfci0mer7rj7b9gtjprmn 0 95040 1312150 1293824 2026-05-08T16:54:08Z Seachránaí 53315 Catagóiri 1312150 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na Mumhan|Rí na Mumhan]] d'[[Eoghanacht Chaisil]] ba ea '''Maonach mac Finghin''' ({{lang-sga|'Máenach mac Fíngin'}}) (bás 661<ref>gach dáta as ''The Chronology of the Irish Annals'' le Daniel P. McCarthy</ref>). [[Fíngen mac Áedo Duib|Finghin mac Aodha Dhuibh]] (bás 618), iar-rí, ba ea a athair,<ref>[[Francis John Byrne]], ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 12</ref> agus [[Mór Mumhan]] (bás 636), iníon [[Áed Bennán mac Crimthainn|Aodha Bheannáin mhic Criomhthainn]] d'[[Eoghanacht Locha Léin]], a mháthair.<ref>[[An Leabhar Muimhneach]], Rev.Eugene O'Keeffe, a deir fosta gur rí é a dheartháir Seachnasach, cé nach bhfeictear é i bhfoinsí eile</ref> Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar [[Cúán mac Amalgado|Chúán mac Amhalghadha]] sa bhliain 641.<ref>Tugtar réimeas ach aon bhliain déag dó i [[Sioncronachtaí Laud]].</ref> Níl tuairisc ar bith faoi le fáil sna hannála. Athair rí Mumhan níos deireanaí, [[Cormac mac Ailello|Cormac mac Ailealla]] (bás 713), ba ea a mac, Aillil. ==Féach freisin== * [[Ríthe na Mumhan]] ==Foinsí== * [[Annála Inis Faithlinn]] * [[An Leabhar Muimhneach]], Rev. Eugene O'Keeffe * [[Sioncronachtaí Laud]] * [[Francis John Byrne]], ''Irish Kings and High-Kings'' * ''The Chronology of the Irish Annals'', Daniel P. McCarthy ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Maonach mac Finghin}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Eoghanachta]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Mumhan]] 0bd1hk9wc4x22rw1vllfelgnp7eqe7k 0 95493 1312187 1291187 2026-05-08T17:26:29Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312187 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] ba ea '''Rónán mac Colmáin''', a tháinig i gcoróin tar éis [[Brandub mac Echach]] (bás [[605]]).<ref>Tugtar réimeas deich mbliana dó sa [[Leabhar Laighneach]]</ref> Bhí beirt fhear ann darbh ainm 'Rónán mac Colmáin' a bhí gníomhach sa Laigin go luath sa seachtú haois, agus ní fios go cruinn cé acu a bhí ina rí. Meascann foinsí níos deireanaí an bheirt, ach tugann an staraí [[Francis John Byrne]] faoi ndear nach ndéanann na foinsí is luaite a leithéid.<ref>Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High Kings'', lch. 137.</ref> ==Rí Uí Chinnsealaigh== Rí [[Uí Chinnsealaigh]] ba ea an chéad Rónán (bás [[624]])<ref>dátaí per ''The Chronology of the Irish Annals'' le Daniel P. McCarthy</ref> Colmán mac Cormaic de Síl Chormaic ba ea a athair.<ref>Byrne, ''Irish Kings and High Kings'', tábla 10.</ref> Creideann Byrne gurbh eisean a bhí ina rí na Laighean. Tá a thásc i n[[Annála Tiarnaigh]] agus [[Annála Uladh]] dís.<ref>[[Annála Uladh]], AU 624.1</ref><ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 625.1.</ref> [[Crundmáel Erbuilc]] (bás [[656]]), rí Laigean níos deireanaí, ba ea a mhac son. I measc mac eile, bhí Blathmhac (bás [[658]]) agus Cumascach, rí Uí Chinnsealaigh. Tháinig [[Crundmáel Bolg Luatha|Crudmáell Bolg Luatha]] mac Áedo (bás [[628]]) i gcomharbacht ar mar rí Uí Chinnsealaigh. ==Rí Uí Dhúnlainge== Rí [[Uí Dhúnlainge]] ba ea an dara Rónán (bás [[613]]). Colmáin Mór mac Cairbre (''Colmán Már mac Coirpri'') na ea a athair.<ref>Byrne, ''Irish Kings'', Tábla 9.</ref> Tugtar an teideal 'rí Laigean' do ina thásc i Annála Tiarnaigh.<ref>AT 613.4.</ref> Le linn na ré seo, chuir na hannála seo roinnt ríthe Laigean ó na ríliostaí. == Sága ''Fingal Rónáin'' == {{príomhalt|Fingal Rónáin}} Feictear Rónán mac Colmáin Uí Dhúnlainge sa sága ''Fingal Rónáin'',<ref>[http://dil.ie/22128 fingal], gortú nó marú gaoil, ar eDIL</ref> (aitheanta fosta mar 'Anbhás Maoil Fhothartaigh mhic Rónáin' (''Aided Máele Fothartaig meic Rónáin'')), dán [[Meán-Ghaeilge]] den 10ú haois. Caomhnaítear an scéal sa [[Leabhar Laighneach]]. Rónán Mac Áedo is ea ainm príomhphearsa an scéil, ach feictear sna ginealaigh gur mharaigh Rónán mac Colmáin a mhac.<ref>Bhí ''[[Rónán Crach]] mac Áedo Díbchine'' [[Uí Mháil]] ann ag an am chéanna.</ref> Tugann Dan Wiley faoi ndeara gur éirigh díofa í líne chlann Rónáin tar éis a bháis, agus gur de shliocht a dhearthár, [[Fáelán mac Colmáin|Faolán]], iad ríthe Uí Dhúnlainge na Laigean.<ref>Dan M. Wiley, [http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Fingal_Ronain.html "Fingal Rónáin"] {{ webarchive | url = https://web.archive.org/web/20060902103616/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Fingal_Ronain.html | date=2006-09-02 }}, ''The Cycles of the Kings''.</ref> De réir an tsága, Eithne ní Chumascaigh ba ea chéad bhean chéile Rónáin, agus bhí mac acu darbh ainm ''Máelfothartaig''. I ndiaidh bhás Eithne, phós sé arís le hiníon [[Eochaid Iarlaithe]] (bás [[666]]) den [[Dál nAraidi]]. An-óg a bhí an bhanríon nua, agus rinne sí iarracht a leasmhac a mhealladh. Chuaigh Máel Fothartaigh ar deoraíocht dá thoil féin dá bharr go hAlbain. Tháinig sé abhaile i ndeireadh na dála, ach lean an bhanríon léi lena cluanaireacht. Nuair a dhiúltaigh sé arís í, bhuail sí bob ar an rí a mhac a dúnmharú. ==Féach freisin== * [[Ríthe na Laighean]] ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]] ** [[Annála Tiarnaigh]] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen'' * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * MacKillop, James, ''A Dictionary of Celtic Mythology.'' Oxford University Press, Oxford, 1998. {{ISBN|0-19-280120-1}} ==Naisc sheachtracha== * ''[https://web.archive.org/web/20060902103616/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Fingal_Ronain.html Fingal Rónáin]'', ''Cycle of the Kings'' le Dan Wiley ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Rónán mac Colmáin}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine as Contae Cheatharlach]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Chinnsealaigh]] [[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnlainge]] jlwknmg0rz76clzo6ww8c08k7u4usmw 0 95510 1312170 1309349 2026-05-08T17:16:56Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312170 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Murchadh mac Brain Buta''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Murchad mac Brain Mut''') (bás 727). [[Bran Mut mac Conaill|Bran Buta mac Conaill]] (bás 696), iar-rí, ba ea a athair.<ref>Francis J. Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 9</ref> Bhí sé i réim ón mbliain 715 go dtí 727.<ref>Tugtar réimeas cúig bliana déag dó sa [[Leabhar Laighneach]].</ref> Feictear Murchadh ar dtús sna hannála agus é ar a ruathair insealbhaithe in éadan na [[Mumhain]] sa bhliain 715.<ref>[[Annála Uladh]], AU 715.4</ref> Bhí cogadh aige in éadan [[Uí Néill]]. Sa bhliain 719, rinne siad ruathair réir chuig ar na Laigin.<ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 719.7</ref> Bhí Murchadh i gcomhaontas le [[Cathal mac Finguine]] (bás 742), [[ríthe na Mumhan|rí Mumhan]], agus sa bhliain 721, rinne siadsan le chéile ruathair ar [[Ríthe Bhreá|Bhreá]].<ref>AU 721.6</ref> Sa bhliain 721 ámh, rinne Cathal suíocháin leis an Ardrí, [[Fergal mac Máele Dúin|Fearghal mac Maoil Dúin]] (bás 722) de [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]], agus d'ionsaigh Fearghal na Laigin chun an bhóramha a éileamh.<ref>AU 721.8</ref> Bhris fir na Laigean an sos cogaidh, ámh, agus d'ionsaigh Fearghal arís mar chúiteamh. I Mí na Nollag 722, áfach, maraíodh Fearghal agus go leor uaisle Uí Néill ag Cath Alúine ([[Contae Chill Dara]]) ag na Laigin faoi cheannas Mhurchadha.<ref>AU 722.8</ref> Throid Murchadha son [[Dúnchad mac Murchado|Dúnchadh]] (bás 728) agus [[Áed mac Colggen|Aodh mac Colgan]] (bás 738) [[Uí Chinnsealaigh]] ar son Laighean. Cuir siad ceann Fhearghaile chuig Cathal chun a chuid feirge a shuaimhniú.<ref>Dan M.Wiley, [http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Cath_Almaine.html Battle of Allen] {{ webarchive | url = https://web.archive.org/web/20060902103645/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Cath_Almaine.html | date = 2006-09-02 }}, ''The Cycle of the Kings''</ref> Deirtear i n[[Annála Tiarnaigh]] gur chloígh an Ardrí, [[Cináed mac Írgalaig|Cinnéad mac Iorgalaigh]] (bás 728) de [[Síl nÁedo Sláine|Shíol Aodha Sláine]], na Laigin ag Cath Mhaíne sa bhliain 726 agus gur bhain sé a éilimh amach, ach ní thacaíonn annála eile leis an scéal seo.<ref>AT 726.8</ref> Tháinig [[Uí Dhúnlainge]] chun cinn le cuidiú mheath [[Uí Mháil]]. Maraíodh beirt mhac a réamhtheachtaí, [[Cellach Cualann|Ceallach Chualann]] (bás 715), le linn a réimis: maraíodh [[Áed mac Cellaig|Aodh]] (bás 719) ag Cath Fhionnúirach ([[Fionnúir]], Co. Cill Dara), ina raibh na Laigin ag troid eatarthu féin; agus mharaigh Criomhthann (bás 726) ag Cath Bhealach Lice agus é óg.<ref>AU 719.4, 726.4</ref> Duine dá mhná céile ba ea Concheann ní Cheallaigh (bás 743) Uí Mháil. Máthair [[Fáelán mac Murchado|Fhaoláin]] (bás 738) agus [[Muiredach mac Murchado|Mhuireadaigh]] (bás 760), ba ea í, ríthe Laigean beirt. I measc mac eile aige, bhí [[Dúnchad mac Murchado|Dúnchadh]] (bás 728) agus [[Bran Becc mac Murchado|Bran Beag]] (bás 738), ríthe Laigean beirt fosta. ==Féach freisin== * [[Ríthe na Laighean]] ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]] ** [[Annála Tiarnaigh]] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen'' * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Wiley, Dan M., ''[https://web.archive.org/web/20060902103645/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Cath_Almaine.html Battle of Allen]'', ''The Cycle of the Kings'' ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Murchad mac Brain Mut}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnlainge]] 5cs5m73uv0vqyx5hfgvy270x1x4hafh 0 95566 1312166 1291260 2026-05-08T17:14:18Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312166 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Muireadhach mac Murchadha''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Muiredach mac Murchado''') (bás 760)<ref>[[Annála Uladh]], AU 760.5</ref> [[Murchad mac Brain Mut|Murchadha mac Brain Mhut]] (bás 727), iar-rí, ba ea a athair.<ref>Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 9</ref> Bhí sé i gcoróin ón mbliain 738 go dtí 760. Cloíodh na Laigin go dona i gCath Átha Seanaigh sa bhliain 738 ag an Ardrí [[Áed Allán|Aodh Allán]] mac Fearghaile (bás 743) de [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]]. Bhí dea-chaidreamh ámh idir Muireadhach agus Ardrí a linne, [[Domnall Midi|Domhnall Mí]] (bás 763) de Chlann Cholmáin. Phós [[Bran Ardchenn|Bran Ardcheann]] mac Muireadhaigh (bás 795) le hEithne ní Dhomhnaill. Sa bhliain 759, chuaigh Domhnall i gceannas agus mór na Laigean chomh fada is Magh Muirtheimhne, gar do [[Dún Dealgan|Dhún Dealgan]].<ref>AU 756.3</ref><ref>"Onomasticon Goedelicum", [http://publish.ucc.ie/doi/locus/M#navtop Muirthemne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191204005054/http://publish.ucc.ie/doi/locus/M#navtop |date=2019-12-04 }}</ref> Bhí muintir [[Uí Mháil]] tráth ina ríthe na Laigean, an rí deireanach ná [[Cellach Cualann|Ceallach Chualann]] mac Geirthí (bás 715). Sa bhliain 744, cloíodh iad ag Cath Ailéin dá Bhearrach, suite i gCuala, [[Contae Chill Mhantáin]], ag triail ar an ríogacht sin uair dheireanach.<ref>"Onomasticon Goedelicum", C [http://publish.ucc.ie/doi/locus/C#navtop cualu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201117043552/http://publish.ucc.ie/doi/locus/C#navtop |date=2020-11-17 }}</ref> Maraíodh beirt gharmhac Cheallaigh, Cathal agus Ailill.<ref>AU 744.5, 744.6</ref> Rinne an rí [[Osraí]], [[Amchaid mac Con Cherca|Amchaidh mac Con Chearca]] ruathar ar na Laigin ag Fotharta Feá (754),<ref>AU 754.6</ref> agus ar [[Uí Bhairrche]] agus [[Uí Chinnsealaigh]],<ref>T.M. Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 576</ref> le linn réimeas Mhuireadaigh. Sinsear mhuintir [[Uí Mhuireadhaigh]] ba ea Muireadhach féin, agus a mbaile ríoga ag [[Mullach Maistean]] in Iarthair Life. Rinneadh rí Laigean freisin dá mhac, [[Bran Ardchenn|Bran Ardcheann]] (bás 795). ==Foinsí== * [[Annála Uladh]] * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} * Hogan, SJ, Edmund (1910), Onomasticon Goedelicum: An Index to Irish Names of Places and Tribes (locorum et tribuum Hiberniae et Scotiae), ''Documents of Ireland'', Coláiste na hOllscoile Corcaigh [http://publish.ucc.ie/doi/locus?section=d4405e79] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220815062427/http://publish.ucc.ie/doi/locus?section=d4405e79 |date=2022-08-15 }} ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/ CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Muireadhach mac Murchadha}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnlainge]] 8x0l394fw0iej0izoa58jp6b76y121y 0 95765 1312191 1291262 2026-05-08T17:29:16Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312191 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Ruairí mac Faoláin''' ({{lang-sga|Ruaidrí mac Fáeláin}}) (bás 785). [[Fáelán mac Murchado| Faolán mac Murchadha]] (bás 738), iar-rí, ba ea a athair.<ref>Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 9</ref> Bhí sé i gcoróin ón mbliain 776 go dtí 785. Sa bhliain 770, ghéill na Laigin sin Ardrí, [[Donnchad Midi|Donnchadh Mí]] (bás 797) de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]]. Sa bhliain 777, chuaigh sé in éadan [[Síl nÁedo Sláine|Síol Aodha Sláine]] as [[Ríthe Bhreá|Breá]] le slua mór na Laigean.<ref>[[Annála Uladh]], AU 777.3</ref> Dhá bhliain níos deireanaí, rinne Donnchadh feachtas in éadan Laighen arís. Cloíodh Ruairí agus rí [[Uí Chinnsealaigh]], [[Cairpre mac Laidcnén|Cairbre mac Laoghchinn]], ag Cath Óchtar Ocha ([[Cill Choca]], gar do Chill Dara). Chuaigh Donnchadh ar a dtóir agus scrios agus sigh sé a gcuid tailte agus eaglaisí.<ref>AU 780.7</ref> Insítear i n[[Annála Uladh]] faoin eachtra seo: {{cquote | ''Sluaigh mair ... <br> ''croo do-snegat srota,<ref>[http://dil.ie/18472 do-snig] ar eDIL</ref> <br> ''sluagh d'allas Lipe,<br> ''coscrad Ochtair Ocha.<br><br> Slua mór ... <br> cró/fola do nigh féin sruth.<br> slua as Life<br> coscairt Óchtair Ocha.}} Bhriste é go ndearnadh Donnchadh an feachtas seo chun tacaíocht a thabhairt dá mhac céile, [[Bran Ardchenn|Bran Ardcheann]] mac Muireadaigh (bás 795), céile comhraic Ruairí.<ref>T.M. Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 578</ref> An bhliain chéanna, eagraíodh tionól idir [[Uí Néill]] agus na Laigin ag [[Teamhair|Teamhraigh]] and cuireadh síocháin ar ais i bhfeidhm.<ref>AU 780.12</ref> An bhliain dár gcionn áfach, tharla cogadh arís ar theorainn Bhreá. Tharla Cath na Rig agus maraíodh rí [[Uí Gharrchon]], Cú Chongelt.<ref>AU 781.4</ref> Sa bhliain 782, tharla cogadh idir Ruairí agus a chéile comhraic, Bran. Cloíodh Bran agus gabhadh é ag Cath an Churraigh. Maraíodh comhghuaillithe Bhrains, ''Mugrón'' mac Flainn, rí [[Uí Fhailí]], agus Dubh dhá Chríoch mac Laoghchinn Uí Chinnsealaigh.<ref>AU 782.3</ref> I measc a mac, bhí: [[Muiredach mac Ruadrach|Muireadach]] (bás 829), rí Laigin; agus Diarmaid (bás 832), rí Oirthir Life agus sinsear ríthe Uí Fhaoláin. ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/ CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ruairí mac Faoláin}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 8ú haois]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Category:Ríthe Uí Dhúnlainge]] m0347fhjk884yswhbnw3rgsecwytshr 0 95769 1312161 1291660 2026-05-08T17:07:58Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312161 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Muireadhach mac Brain''' ({{lang-sga|Muiredach mac Brain}}) Uí Dhúnchadha (bás 885). [[Bran mac Fáeláin]] (bás 838) ba ea a athair, agus [[Ruarc mac Brain|Ruarc]] (bás 862) a dheartháir, iar-ríthe beirt.<ref>Byrne, Tábla 9</ref><ref>Ó Corráin, lch. 185</ref> Is doiléir iad na ríliostaí Laighneacha sa tréimhse seo. Molann [[Francis John Byrne]] gurb í cúis an mhearbhaill seo ná gur lag a bhí ríthe Uí Dhúnlainge ag an am de bharr cumhacht a gcomharsan, [[Cerball mac Dúnlainge|Cearbhall mac Dunlaing]] (bás 888), [[ríthe na nOsraí|rí na nOsraí]], cé nach ndearna rí Laigean de féin riamh.<ref>Byrne, lch. 163</ref> Feictear Muireadhach don chéad uair sna hannála faoin mbliain 870. Rinne an tArdrí, [[Áed Findliath|Aodh Fionnliath]] (bás 879), ionradh ar na Laigin agus ghabh sé forlámhas ar an tír. An dá linn, rinne a chomhghuaillí [[Cerball mac Dúnlainge|Cearbhall mac Dúnlainge]] (bás 888), rí [[Osraí]], ionradh ar na Laigin ón iarthar. Shroich sé ''Dún Bolg'' (Dún Buaice, [[Contae Chill Mhantáin]]) áit a rinne na Laigin ionsaí air. Bhí an lámh in uachtar acusan ar dtús, ach cuireadh an ruaig orthu le frithionsaí. Muireadhach an té atá luaite mar ceannaire agus rí na Laigean.<ref>[[Annála Uladh]], AU 870.2</ref> D'éirigh leis an fhrithbheartaíocht seo cosc a chur ar an Ardrí gialla Laighneacha a ghabháil.<ref>[[Annála Easpacha na hÉireann]], FA 387</ref> Sa bhliain 871, maraíodh rí [[Ailill mac Dúnlainge]] ag Lochlannaigh Átha Cliath. Ina thásc tugadh an teideal rí Laigean dó, don chéad uair ón mbliain 838. Deirtear sna hannála go ndearnadh rí de [[Domhnall mac Muireacáin|Dhomhnall mac Muireacáin]] (bás 884) sa bhliain 880. Idir an dá linn, sa bhliain 874, rinne an tArdrí Aodh Fionnliath ionradh ar na Laigin, ag iarraidh smacht a chur orthu. Rinne sé creach ann agus dhóigh sé eaglaisí, ''Cell Ausili'' (Cill Uasaille, gar den [[an Nás|Nás]]) san áireamh.<ref>AU 874.4</ref> Bhain Muireadhach díoltas amach an bhliain dár gcionn. Rinne sé ionsaí ar thailte [[Uí Néill an Deiscirt]]. Scrios sé an tír chomh fada le Sliabh Monduirn i [[ríthe Bhreá|mBreá]].<ref>AU 875.2</ref> Fuair Domhnall bás sa bhliain in 884 agus d'éirigh Muireadhach ansin go dearfach ina rí. Tugadh an teideal rí Laigean dó ina thásc sna hannála.<ref>AU 885.9</ref> Abb Chill Dara fosta ba ea Muireadhach, i gcomharbacht ar a ghaol, Cobhthach mac Muireadhaigh, sa bhliain 870. Bhí an abacht seo faoi chlann Uí Dhúnchadha amháin ón mbliain 798. Easpag Chill Dara ba ea gaol eile leis, Suibhne Ó Fíonsneachta, idir 875-881.<ref>Byrne, ''A New History of Ireland'', Imleabhar I, lch. 674</ref> Rinneadh rí Laigean freisin dá mhac, [[Faolán mac Muireadhaigh|Faolán]] (bás 942). ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Chronicum Scotorum]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100016/ G100016] ** [[Annála Easpacha na hÉireann]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100017/ G100017] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Ó Corráin, Donnchad (1972), ''Ireland Before the Normans'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan * Ó Cróinín, Dáibhí (2005), ''A New History of Ireland'', Imleabhar 1, Oxford: Oxford University Press ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/ CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Muireadhach mac Brain}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnchadha]] 74709cvqflvfrdaiz773fc0tqql4fu1 0 95770 1312168 1291651 2026-05-08T17:15:02Z Seachránaí 53315 Catagóir:9ú haois in Éirinn 1312168 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Muireadach mac Ruairí''' ({{lang-sga|Muiredach mac Ruadrach}} (bás 829). [[Ruaidrí mac Fáeláin]] (died 785), iar-rí, ba ea a athair.<ref>Byrne, Tábla 9</ref> Bhí sé i gcoróin ón mbliain 805 go dtí 806 agus arís ó 808 go 829, mar chomhrí le [[Muireadach mac Brain Ardchinn]] go dtí a bhás sa bhliain 818.<ref>Tugtar réimeas 21 bliain sa [[Leabhar Laighneach]]</ref> Sa bhliain 805, chuir an tArdrí [[Áed Oirdnide|Aodh Oirdní]] (bás 819) de [[Cenél nEógain|Cineál Eoghain]] an ruaig ar rí Laigean, [[Fínsnechta Cethardec|Fíonsneachta Ceathairdheach]] (bás 808), agus chuir bheirt Mhuireadach i gcoróin.<ref>[[Annála Uladh]], AU 805.7</ref> Chuaigh Fíonsneachta chuid ''[[Muirgius mac Tommaltaig]]'' (bás 815), rí na gConnacht, ag lorg tearmainn, a chuaigh leis ansin a chuirinn a fháil ar ais sa bhliain 806.<ref>AU 806.4</ref> Dar leis an [[Leabhar Laighneach]], fuair Fíonsneachta a choróin ar ais tar éis dó beirt mhac Ruairí a chloí, is dóigh Muireadach agus a dheartháir, Diarmaid.<ref>Byrne, lch. 160</ref> Tar éis bhás Fhíonsneachta, tháinig an bheirt Mhuireadach ar ais i réim, Muiredach mac Ruadrach ina rí aonair tar éis bhás Muireadaigh mhic Bhrain sa bhliain 818. Sa bhliain úd, bhailigh Aodh Oirdní Araí a airm ar theorainn Laigean ag Dún Cuair agus rinne sé iarracht arís an cúige a rinne idir beirt 'gharmhac' Bhrain.<ref>AU 818.6</ref> Más fíor, bhí siad ró óg ag an am.<ref>Byrne, lch. 161</ref> Sa bhliain 818, bhí na Laigin ciontach i gcás dúnmharú abb ''Cell Mór Enir'' (gar do'[[Ard Mhacha]]<ref>AU 818.7</ref> An bhliain dár gcionn, rinne Aodh Oirdní ionsaí ar na Laigin mar dhíoltas, ag scrios [[Cuala|Chuala]] chomh fada le [[Gleann Dá Loch]].<ref>AU 819.1</ref> Sa bhliain 820, chuaigh na Laigin in éineacht leis an Ardrí nua, [[Conchobar mac Donnchada|Conchúr mac Donnchadha]] (bás 833) de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]], ar feachtas in éadan a comhraic, [[Murchad mac Máele Dúin|Murchadh mac Maoil Dúin]] de Chineál Eoghain, agus níor tharla cath ar bith.<ref>AU 820.2</ref> Níos deireanaí, sa bhliain 827, bhí achrann Aonach Cholmáin, ina ndearna Muireadach ruathair ar [[Uí Chinnsealaigh]].<ref>AU 827.9</ref> Tháinig a dheartháir, Diarmaid (bás 832), i gcomharbacht ar mar rí Uí Fhaoláin, agus glaoitear rí Oirthir Life air sna hannála.<ref>AU 832.8</ref> Rinneadh rí Laigean de mhac Dhiarmada, [[Muirecán mac Diarmata|Muireacán]] (bás 863). ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/ CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Muireadhach mac Ruairí}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 8ú haois]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnlainge]] pg9i0x59q4g48bfvxu3s8br9ejk34r6 1312169 1312168 2026-05-08T17:15:16Z Seachránaí 53315 Catagóir:8ú haois in Éirinn 1312169 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Muireadach mac Ruairí''' ({{lang-sga|Muiredach mac Ruadrach}} (bás 829). [[Ruaidrí mac Fáeláin]] (died 785), iar-rí, ba ea a athair.<ref>Byrne, Tábla 9</ref> Bhí sé i gcoróin ón mbliain 805 go dtí 806 agus arís ó 808 go 829, mar chomhrí le [[Muireadach mac Brain Ardchinn]] go dtí a bhás sa bhliain 818.<ref>Tugtar réimeas 21 bliain sa [[Leabhar Laighneach]]</ref> Sa bhliain 805, chuir an tArdrí [[Áed Oirdnide|Aodh Oirdní]] (bás 819) de [[Cenél nEógain|Cineál Eoghain]] an ruaig ar rí Laigean, [[Fínsnechta Cethardec|Fíonsneachta Ceathairdheach]] (bás 808), agus chuir bheirt Mhuireadach i gcoróin.<ref>[[Annála Uladh]], AU 805.7</ref> Chuaigh Fíonsneachta chuid ''[[Muirgius mac Tommaltaig]]'' (bás 815), rí na gConnacht, ag lorg tearmainn, a chuaigh leis ansin a chuirinn a fháil ar ais sa bhliain 806.<ref>AU 806.4</ref> Dar leis an [[Leabhar Laighneach]], fuair Fíonsneachta a choróin ar ais tar éis dó beirt mhac Ruairí a chloí, is dóigh Muireadach agus a dheartháir, Diarmaid.<ref>Byrne, lch. 160</ref> Tar éis bhás Fhíonsneachta, tháinig an bheirt Mhuireadach ar ais i réim, Muiredach mac Ruadrach ina rí aonair tar éis bhás Muireadaigh mhic Bhrain sa bhliain 818. Sa bhliain úd, bhailigh Aodh Oirdní Araí a airm ar theorainn Laigean ag Dún Cuair agus rinne sé iarracht arís an cúige a rinne idir beirt 'gharmhac' Bhrain.<ref>AU 818.6</ref> Más fíor, bhí siad ró óg ag an am.<ref>Byrne, lch. 161</ref> Sa bhliain 818, bhí na Laigin ciontach i gcás dúnmharú abb ''Cell Mór Enir'' (gar do'[[Ard Mhacha]]<ref>AU 818.7</ref> An bhliain dár gcionn, rinne Aodh Oirdní ionsaí ar na Laigin mar dhíoltas, ag scrios [[Cuala|Chuala]] chomh fada le [[Gleann Dá Loch]].<ref>AU 819.1</ref> Sa bhliain 820, chuaigh na Laigin in éineacht leis an Ardrí nua, [[Conchobar mac Donnchada|Conchúr mac Donnchadha]] (bás 833) de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]], ar feachtas in éadan a comhraic, [[Murchad mac Máele Dúin|Murchadh mac Maoil Dúin]] de Chineál Eoghain, agus níor tharla cath ar bith.<ref>AU 820.2</ref> Níos deireanaí, sa bhliain 827, bhí achrann Aonach Cholmáin, ina ndearna Muireadach ruathair ar [[Uí Chinnsealaigh]].<ref>AU 827.9</ref> Tháinig a dheartháir, Diarmaid (bás 832), i gcomharbacht ar mar rí Uí Fhaoláin, agus glaoitear rí Oirthir Life air sna hannála.<ref>AU 832.8</ref> Rinneadh rí Laigean de mhac Dhiarmada, [[Muirecán mac Diarmata|Muireacán]] (bás 863). ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/ CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Muireadhach mac Ruairí}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 8ú haois]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnlainge]] fi1ppyx5tihhagry7sja9o3p7v7he1e 0 95773 1312126 1291649 2026-05-08T16:28:55Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312126 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Lorcán mac Ceallaigh''' ({{lang-sga|Lorcán mac Cellaig}}) (fl. 848). [[Cellach mac Brain]] Uí Mhuireadaigh (bás 834), iar-rí, ba ea a athair.<ref>Byrne, Tábla 9</ref> Is doiléir iad na ríliostaí Laighneacha sa tréimhse seo. Sa [[Leabhar Laighneach]], tagann Lorcán i gcomharbacht ar [[Ruarc mac Brain]] (bás 862) Uí Dhúnchada agus [[Túathal mac Máele-Brigte|Tuathal mac Maoilbhríde]] (bás 854) i gcomharbacht airsean. Dar leis na liostaí ann, bhí réimeas 9 mbliana ag Ruarc (c. 838-847) agus trí bliana ag Túathal (c. 851-854). Dá mba fhíor, bheadh Lorcán i réim c. 847-851.<ref>[[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen''</ref> Molann [[Francis John Byrne]] gurb í cúis an mhearbhaill seo ná gur lag a bhí ríthe Uí Dhúnlainge ag an am de bharr cumhacht a gcomharsan, [[Cerball mac Dúnlainge|Cearbhall mac Dunlaing]] (bás 888), [[ríthe na nOsraí|rí na nOsraí]], cé nach ndearna rí Laigean de féin riamh.<ref>Byrne, lch. 163</ref> Sa bhliain 848, bhí Lorcán i gceannas comhaontais le [[Ólchobar mac Cináeda|hÓlchúr mac Cinnéide]] (bás 851), rí Mumhan, nuair a bhuaigh siad in éadan na Lochlannach ag Cath Sciath Nechtain gar do [[Díseart Diarmada|Dhíseart Diarmada]], Contae Chill Dara, cath inar thit an t-iarla Tomrair.<ref>[[Annála Uladh]], AU 848.5</ref> Bhí athair Lorcáin féin i gcomhaontas le [[Feidlimid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]] (bás 847), iar-rí na Mumhan. ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha y: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/ CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lorcán mac Ceallaigh}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnlainge]] m3lzygekoc6n5oosfody089rqv8xclk 0 95774 1312204 1291648 2026-05-08T17:45:28Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312204 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Tuathal mac Maoilbhríde''' ({{lang-sga|Túathal mac Máele-Brigte}}) (bás 854). D'fhéadfadh é gurbh é [[Muiredach mac Brain Ardchinn|Muiredach mac Brain]] (bás 818), iar-rí, a athair, b'fhéidir.<ref>Byrne, Tábla 9</ref> Glaoitear sna hannála mac Maoilbhríde air, cé nach fios cé hé an té.<ref> Byrne, corrigenda, lch. xxiv</ref> Is doiléir iad na ríliostaí Laighneacha sa tréimhse seo. Sa [[Leabhar Laighneach]], tagann Lorcán i gcomharbacht ar [[Ruarc mac Brain]] (bás 862) Uí Dhúnchada agus [[Túathal mac Máele-Brigte|Tuathal mac Maoilbhríde]] (bás 854) i gcomharbacht airsean. Dar leis na liostaí ann, bhí réimeas 9 mbliana ag Ruarc (c. 838-847) agus 3 bliana ag Túathal (c. 851-854). Dá mba fhíor, bheadh Lorcán i réim c. 847-851.<ref>[[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen''</ref> Molann [[Francis John Byrne]] gurb í cúis an mhearbhaill seo ná gur lag a bhí ríthe Uí Dhúnlainge ag an am de bharr cumhacht a gcomharsan, [[Cerball mac Dúnlainge|Cearbhall mac Dunlaing]] (bás 888), [[ríthe na nOsraí|rí na nOsraí]], cé nach ndearna rí Laigean de féin riamh.<ref>Byrne, lch. 163</ref> Ina thásc sna hannála don bhliain 854, insítear gur maraíodh go fealltach é ag a mhuintir féin. Ní thugtar dó ach an teideal rí Uí Dhúnlainge.<ref>[[Annála Uladh]], AU 854.1</ref> ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/ CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Túathal mac Máele-Brigte}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnlainge]] qpezxxk29fu8mwwe9w2qi7u0adqtm3e 0 95776 1312192 1291654 2026-05-08T17:29:57Z Seachránaí 53315 Catagóir:9ú haois in Éirinn 1312192 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Ruarc mac Brain''' (bás 862). An ceathrú rí ba ea é as deichniúr dá chlann féin, [[Uí Dhúnchadha]], bunaithe ar [[Cnoc Liamhna|Chnoc Liamhna]], [[Áth Cloch]], [[Contae Chill Dara]]. [[Bran mac Fáeláin|Bran mac Faoláin]] ba ea a athair. Duine de bheirt mhac Brain a rinneadh rí na Laigean de. Is doiléir í comharbacht ríthe na Laighean sa tréimhse úd. Dar leis na ríliostaí, tháinig Ruarc i gcomharbacht ar a athair, agus [[Lorcán mac Ceallaigh]], [[Túathal mac Máele-Brigte|Tuathal mac Maoilbhríde]] agus [[Muirecán mac Diarmata|Muireacán mac Diarmada]] ar a seal i gcomharbacht airsean. Sa bhliain 843, insítear i n[[Annála Uladh]] gur mharaigh go fealltach Artacán mac Domnaill ag Ruarc mac Brain, ach ní thugtar aitheantas ar bith eile. Mar an gcéanna sa bhliain 846, ní thugtar teideal dó nuair a throid sé i dteannta le [[Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid|Maol Seachnaill mac Maoil Rúnaí]] in éadan [[Tigernach mac Fócartai|Tiarnaigh mhic Fhógartaigh]], a chloígh iad. Ina thásc i nAnnála Uladh don bhliain 862, tugtar dó ach an teideal "rí Uí Dhúnlainge". Deirtear i n[[Annála na gCeithre Máistrí]] gur mharaigh [[Uí Néill]] é<!--, the leadership of which passed in theory from Máel Sechnaill to [[Áed Findliath|Aodh Fionnliath]] that same year at Máel Sechnaill's death, and perhaps in practice rather earlier-->. <!--''Other entries in the [[annála Éireann]] conflict with the regular succession shown in the king lists. In [[848]], when reporting one of the several defeats of [[Lochlannaigh]] that year, at Sciath Nechtain, near modern [[Diseart Diarmada]], County Kildare, the Annála Uladh say that the Leinstermen were led by Lorcán. In 854, Tuathal is called "king of Uí Dúnlainge" in the notice of his death and Muirecán is "king of [[Naas]]" in 863. [[Francis John Byrne|Byrne]] suggests that the root of this apparent confusion lay in the fact that the Uí Dúnlainge kings exercised little real authority due to the aggressions of their western neighbour [[Cerball mac Dúnlainge]], [[King of Osraige]]. Cerball, while unable to install himself as king of Leinster, was able to prevent any rival king exercising real power there.--> ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] * {{citation | last=Byrne | first=Francis John | authorlink=Francis John Byrne | title=Irish Kings and High-Kings | publisher=Batsford | location=Londain | date=1973 | isbn=0-7134-5882-8 }} * {{citation | last=Charles-Edwards | first=T. M. | title=Early Christian Ireland | publisher=Cambridge University Press | date=2000 | location=Cambridge | isbn=0-521-36395-0 }} ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/ CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ruarc mac Brain}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnlainge]] q7cebvpqhdik9hf07e57x1lupvcxg1s 0 95777 1312157 1291655 2026-05-08T17:02:32Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312157 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ceannaire}} [[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Muireacán mac Diarmada''' ({{lang-sga|Muirecán mac Diarmata}}) Uí Fhaoláin (bás 863). [[Diarmait mac Ruadrach|Diarmaid mac Ruairí]] (bás 832), rí Oirthear Life, ba ea a athair. [[Muiredach mac Ruadrach|Muireadach mac Ruairí]] (bás 829) ba ea a uncail, agus [[Ruaidrí mac Fáeláin|Ruairí mac Faoláin]] (bás 785) a sheanathair, iar-ríthe Laigean beirt.<ref>Byrne, Tábla 9</ref> Is doiléir iad na ríliostaí Laighneacha sa tréimhse seo. Sna ríliostaí le fáil sa [[Leabhar Laighneach]], feictear é i ndeireadh dhá rí a fuair bás ina dhiaidhse (869 agus 885), agus fuair an chéad rí eile sa liosta, [[Túathal mac Máele-Brigte|Tuathal mac Maoilbhríde]], bás sa bhliain 854. Fuair iar-rí eile, [[Ruarc mac Brain]], bás sa bhliain 862. Tugtar réimeas aon bhliain amháin dó, 862 - 863, dá mba fhíor.<ref>[[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen''</ref> Molann [[Francis John Byrne]] gurb í cúis an mhearbhaill seo ná gur lag a bhí ríthe Uí Dhúnlainge ag an am de bharr cumhacht a gcomharsan, [[Cerball mac Dúnlainge|Cearbhall mac Dunlaing]] (bás 888), [[ríthe na nOsraí|rí na nOsraí]], cé nach ndearna rí Laigean de féin riamh.<ref>Byrne, lch. 163</ref> Insítear ina thásc sna hannála don bhliain 863 gur mharaigh [[Lochlannaigh]] é. Ní thugtar ann ach an teideal rí [[An Nás|an Náis]] agus Oirthear Life.<ref>[[Annála Uladh]], AU 863.3</ref> Rinneadh ríthe Laigean fosta dá mhic, [[Domnall mac Muirecáin|Domhnall]] (bás 884) agus [[Cerball mac Muirecáin|Cearbhall]] (bás 904). Bhí a mhac ''[[Máel Mórda mac Muirecáin|Máel Mórda]]'' (bás 917) ina rí Oirthear Life. ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/ CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Muireacán mac Diarmada}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnlainge]] qld2d8a0ayh4tmniur10r81bu4c8xfp 0 95778 1312162 1291650 2026-05-08T17:08:50Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312162 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} :''Féach freisin rí Laighean [[Muiredach mac Brain|Muireadhach mac Brain]] (bás 885) [[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Muireadhach mac Brain''' ({{lang-sga|Muiredach mac Brain}}) (bás 818) [[Bran Ardchenn]] mac Muireadhaigh (bás 795), iar-rí, ba ea a athair.<ref>Byrne, Tábla 9</ref> Bhí sé i réim ón mbliain 805 go dtí 806, agus arís ó 808 go 818, mar chomhrí le [[Muiredach mac Ruadrach|Muireadhach mac Ruairí]] (bás 829) [[Uí Fhaoláin]] Ní fheictear Muireadhach i ríliostaí le fáil sa [[Leabhar Laighneach]], ach luaitear é sna h[[annála Éireann]].<ref>[[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen''</ref> Tugtar an teideal 'leath-ri' dó ina thásc i n[[Annála Uladh]].<ref>[[Annála Uladh]], AU 818.1</ref> Sa bhliain 795, maraíodh go fealltach a athair ag a chomharba, [[Fínsnechta Cethardec|Fíonsneachta Ceathairdheach]] (bás 808). Sa bhliain 805, chuir an tArdrí, [[Áed Oirdnide|Aodh Oirdní]] (bás 819) de [[Cenél nEógain|Chineál Eoghain]], an ruaig ar Fhíonsneachta, agus chuir sé an bheirt Mhuireadhach i gcoróin mar leath-ríthe.<ref>AU 805.7</ref> Chuaigh Fíonsneachta ag lorg tearmainn chuig ''[[Muirgius mac Tommaltaig]]'' (bás 815), rí na gConnacht, a thug cuidiú dó a choróin a fháil ar ais sa bhliain 806.<ref>AU 806.4</ref> Tar éis bhás Fhíonsneachta, tháinig an bheirt Mhuireadhach ar ais i réim. Sa bhliain 814, tá taifead sna hannála ar cath idir Uí Chinnsealaigh agus mic Bhrain,<ref>AU 814.8</ref> is dócha Muireadach agus a dheartháir [[Cellach mac Brain|Ceallach]] (bás 834), a bhuaigh.<ref>Byrne, lch. 161</ref> D'éirigh Muireadhach mac Ruadhrach ina rí aonair i ndiaidh bhás Mhuireadhaigh mhic Bhrain. I measc mhic Muireadhaigh, bhí; [[Túathal mac Máele-Brigte|Tuathal]] (bás 854) agus [[Dúnlaing mac Muiredaig|Dúnlaing]] (bás 869) ríthe Laigean beirt; agus Artúr (bás 847), rí Iarthair Life. ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/ CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Muireadhach mac Brain Ardchinn}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 8ú haois]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnlainge]] q42tq7u3bnkgq62rv189nmlzz6g7zyr 0 95911 1312127 1291671 2026-05-08T16:29:26Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312127 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Lorcán mac Faoláin''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Lorcán mac Fáeláin''' (bás [[943]]). Ina bhall de chlann [[Uí Dhúnchadha]] é. [[Fáelán mac Muiredaig|Faolán mac Muireadhaigh]] (bás 942) iar-rí, ba ea a athair.<ref>Byrne, lch. 289, Tábla 9</ref> Tháinig Lorcán i gcomharbacht ar a athair, Faolán, sa bhliain [[942]]. D'eag sé an bhliain dár gcionn, maraithe i mbun catha in éadan na [[Lochlannaigh|Lochlannach]].<ref>[[Annála Uladh]], AU 943.3</ref> Tháinig [[Bróen mac Máelmórda|Bran mac Maoil Mhórdha]] [[Uí Fhaoláin]] i gcomharbacht air. Rinneadh níos deireanaí rí Laigean dá mhac, [[Domnall Cláen|Domhnall Claon]].<ref>Moody, et al., ''A New History of Ireland'', ll. 134 & 200</ref> ==Féach freisin== * [[Ríthe na Laighean]] ==Foinsí== * [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Laigin'' * {{ cite book | authors = T.W Moody, F.X. Martin, F.J. Byrne | title = ''A New History of Ireland'' IX Maps, Genealogies, Lists | editor= Oxford University Press | place = Oxford | year = 2011 | pages = 134 & 200 Kings of Leinster to 1171 | isbn = 978-0-19-959306-4 }} * {{ cite book | first = Francis John | last = Byrne | authorlink = Francis John Byrne | title = Irish Kings and High-Kings | url = https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0 | editor = Four Courts Press | place = Baile Átha Cliath | year = 2001 | isbn = 978-1-85182-196-9 }} ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lorcán mac Faoláin}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:10ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] 98siodqv2sy5id7sdvyxglxeflxmvin 0 95912 1312205 1291675 2026-05-08T17:46:41Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312205 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dúnlainge]] ba ea '''Tuathal mac Augaire''' ({{lang-sga|Túathal mac Úgaire}}) (bás [[958]]). Ba bhall de chlann [[Uí Muiredaig|Uí Mhuireadhaigh]] é. [[Augaire mac Ailella|Augaire mac Ailealla]] ba ea a athair, agus [[Ailill mac Dúnlainge]] a sheanathair, iar-ríthe beirt. Bhí sé i gcoróin ón mbliain [[947]] go dtí [[958]].<ref>Byrne, lch. 289, Tábla 9.</ref> Feictear Tuathal don chéad uair sna h[[annála Éireann]] nuair a insítear i n[[Annála Easpacha na hÉireann]] go ndearnadh rí [[Uí Muiredaig|Uí Mhuireadhaigh]] de sa bhliain [[908]].<ref>[[Annála Easpacha na hÉireann]], AE 908</ref> An bhliain roimhe sin, bhí a athair éirithe ina rí Laigean. Sa bhliain [[935]], mharaigh sé ''Bruadar mac Duibhghilla'', rí [[Uí Chinnsealaigh]].<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 935</ref> Sa bhliain 948, tháinig sé i gcomharbacht ar [[Bróen mac Máelmórda|Bhran mac Maoil Mhórdha]] [[Uí Fhaoláin]] mar rí Laigean. Sa bhliain 950, bhuaigh sé in éadan na [[Loígis|Laoise]] agus Uí Fhairchealláin.<ref>ACM 950</ref> Tuairiscítear a bhás in [[Chronicon Scotorum]] agus i n[[Annála Inis Faithlinn]] sa bhliain 958.<ref>CS 958 & AI 958</ref> Tháinig [[Cellach mac Fáeláin|Ceallach mac Faoláin]] [[Uí Dhúnchadha]] i gcomharbacht air.<ref>Moody, et ál., ''A New History of Ireland'' ll. 134 & 200</ref> Bhí beirt mhac ag Lorcán, a rinneadh níos déanaí ríthe Laighean díobh, [[Úgaire mac Túathail|Augaire]] agus [[Dúnlaing mac Túathail|Dúnlaing]]. ==Féach freisin== * [[Ríthe na Laighean]] ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]] ** [[Annála Tiarnaigh]] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Laigin'' * {{ citation | authors = T.W Moody, F.X. Martin, F.J. Byrne | title = ''A New History of Ireland'' IX Maps, Genealogies, Lists | editor= Oxford University Press | place = Oxford | year = 2011 | pages = 134 & 200 Kings of Leinster to 1171 | isbn = 978-0-19-959306-4 }} * {{ citation | first = Francis John | last = Byrne | title = Irish Kings and High-Kings | editor = Four Courts Press | place = Baile Átha Cliath | year = 2001 | isbn = 978-1-85182-196-9 }} ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Túathal mac Úgaire}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:10ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] o0u4gh5do4ms7dg71kwh2wrvjlgksts 0 95916 1312208 1291860 2026-05-08T17:48:51Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312208 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Aughaire mac Tuathail''' ({{lang-sga|Úgaire mac Túathail}}). Ina bhall de chlann [[Uí Mhuireadhaigh]] é.<ref>Byrne, lch. 289, Tábla 9</ref>. Bhí sé i gcoróin ón mbliain [[972]] à [[978]]. [[Túathal mac Úgaire|Tuathal mac Augaire]] ba ea a athair, agus [[Augaire mac Ailella|Augaire mac Ailealla]], iar-rí Laighean, a sheanathair. Tháinig Augaire i gcomharbacht ar [[Murchad mac Finn]] [[Uí Fhaoláin]] mar rí Laighean sa bhliain 972. Insítear sa [[Chronicon Scotorum]] gur maraíodh é sa bhliain [[978]] ag na [[Gall-Ghaeil]] as [[Áth Cliath]] ag Cath Bhiothlainne (Biothlann, [[Contae Chill Dara]]), agus gur thit ina theannta [[Muiredach mac Rian|Muireadhach mac Rian]], rí [[Uí Chinnsealaigh]] agus Congalach mac Flann, rí ''Lege''.<ref>[[Chronicon Scotorum]], CS 978</ref> Rinneadh ansin rí Laighean de [[Domnall Cláen|Domhnall Claon]] mac Lorcáin [[Uí Dhúnchadha]].<ref>Moody, et al., ''A New History of Ireland'', ll. 134 & 200.</ref> ==Féach freisin== * [[Ríthe na Laighean]] ==Foinsí== * [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Laigin'' * {{ cite book | authors = T.W Moody, F.X. Martin, F.J. Byrne | title = ''A New History of Ireland'' IX Maps, Genealogies, Lists | editor= Oxford University Press | place = Oxford | year = 2011 | pages = 134 & 200 Kings of Leinster to 1171 | isbn = 978-0-19-959306-4 }} * {{ cite book | first = Francis John | last = Byrne | authorlink = Francis John Byrne | title = Irish Kings and High-Kings | url = https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0 | editor = Four Courts Press | place = Baile Átha Cliath | year = 2001 | isbn = 978-1-85182-196-9 }} ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Úgaire mac Túathail}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:10ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] jghn9r1vtrijx5qarjkd7vuupyvzlxo 0 95931 1312173 1291873 2026-05-08T17:18:37Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312173 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] de rítheaghlach [[Uí Dhúnlainge]] ba ea '''Murchadh mac Dúnlainge''' ([[An Mheán-Ghaeilge]] '''Murchad mac Dúnlainge''') (bás [[1042]]). Ba bhall de chlann [[Uí Mhuireadhaigh]] é, agus an rí Laigean deireanach den chlann úd.<ref>Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', lch. 289, Tábla 9.</ref> [[Dúnlaing mac Tuathail]] ba ea athair Murchadha, a cheathrú mac a rinneadh Laighean de. Tháinig sé i gcoróin tar éis bhás [[Donnchad mac Gilla Pátraic|Donnchadha mhic Giolla Phádraig]]. Dar leis an [[Leabhar Laighneach]] ní raibh ach réimeas aon bhliain aige.<ref>Moody, et al., ''A New History of Ireland'', ll. 134 & 200, 135 & 202</ref> Sa bhliain 1042, cloíodh agus maraíodh eisean agus [[Donnchad mac Aedha|Donnchadh mac Aodha]], rí [[Uí Bhairrche]], le linn ''[[Cath Magh Mailceth]]'' ag [[ríthe na nOsraí|rí Osraí]], [[Gilla Pátraic mac Donnchada|Giolla Pádraig mac Donnchadha]], mac a réamhtheachtaí mar rí Laigean, a raibh comhaontas aige le ''Cuicoigriche Ua Mordha'', rí [[Loígis|Laois]] agus [[Mac Raith Ua Donnchada|Mac Raith Ó Donnchadha]], rí na [[Eoghanachta|nEoghanacht]]. D'éag féin sa chath ''Gilla Emhin Ua h-Anrothain'', seigneur ''Uí Cremhtannai'' agus ''Eachdonn mac Dunlaig'', [[tánaiste]] Laighean.<ref>[[Annála Uladh]], AU 1042.5</ref><ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1042.9</ref>. Tháinig [[Diarmait mac Maíl na mBó|Diarmaid mac Maoil na mBó]] rí an chlann chomhraic [[Uí Chinnsealaigh]], agus garmhac Dhonnchadha mhic Giolla Phádraig agus nia Giolla Phádraig mac Donnchadha, i gcomharbacht ar Mhurchadh. Bhí Donnchadh sa bhliain [[1037]] tar éis a chuid cumhachta a neartú agus [[ríocht Phort Láirge|ríocht Lochlannach Phort Láirge]] clóite aige. Leis seo, tháinig deireadh le ré na dtrí clann [[Uí Dhúnlainge]] mar ríthe na Laigean. ==Féach freisin== * [[Ríthe na Laighean]] ==Foinsí== * [[Annála Uladh]] * [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Laigin'' * {{ cite book | authors = T.W Moody, F.X. Martin, F.J. Byrne | title = ''A New History of Ireland'' IX Maps, Genealogies, Lists | editor= Oxford University Press | place = Oxford | year = 2011 | pages = 134 & 200 Kings of Leinster to 1171 | isbn = 978-0-19-959306-4 }} * {{ cite book | first = Francis John | last = Byrne | authorlink = Francis John Byrne | title = Irish Kings and High-Kings | url = https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0 | editor = Four Courts Press | place = Baile Átha Cliath | year = 2001 | isbn = 978-1-85182-196-9 }} ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Murchadh mac Dúnlainge}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 1042]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] had6oxxdaqgy53jj6mq9yrkoy1757tb 0 95999 1312131 1291892 2026-05-08T16:34:31Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312131 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}:''Féach freisin [[Diarmait mac Énna meic Murchada|Diarmaid mac Éanna mhic Mhurchadha]] Rí [[Ríthe na Laighean|na Laighean]] agus [[Ríocht Dhuibhlinne]] de rítheaghlach [[Uí Chinnsealaigh]] ba ea '''Éanna Mac Murchadha''' ([[Meán-Ghaeilge]]: '''Énna Mac Murchada'''),<ref>Flanagan (2008)</ref><ref>O'Byrne (2005b)</ref><ref>Simms (2004)</ref><ref>Lydon (2001)</ref><ref>Duffy (1993).</ref> aitheanta fosta mar Éanna mac Donnchadha (''Énna mac Donnchada''),<ref>Ó Corráin (1971)</ref> agus Éanna mac Donnchadha mhic Mhurchadha (''Énna mac Donnchada meic Murchada'').<ref>[[#D3|Duffy (1992)]].</ref> Tháinig Éanna i réim tar éis bhás a choil cheathrair, [[Diarmaid mac Éanna]]. Le linn an coda is mó dá réimeas, d'aithin Éanna Ard ardcheannas [[Toirdhealbhach Ua Conchobhair]], rí na gConnacht, cé gur éirí sé amach gan rath ina choinne sa bhliain 1124 sula ndearna sé cúiteamh. Tar éis bhás Éanna sa bhliain 1126, tháinig Toirdhealbhach i dtír ar an folús cumhachta a tharla mar thoradh. [[Íomhá:Énna Mac Murchada (Bodleian Library MS Rawlinson B 503, folio 36r).jpg|mion|200px|Ainm Éanna mar a fheictear é ar folio 36r de Oxford Bodleian Library Rawlinson B 503 ([[Annála Inis Faithlinn]]): ''Ennu mc Diurmuta''.<ref>[[Annála Inis Faithlinn]], AI 1126.7</ref><ref>''Bodleian Library'' LS. Rawlinson B 503</ref>]] ==Laigin== [[Donnchad mac Murchada]], rí Laigean, ba ea athair Éanna.<ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> Bhí beirt mhac eile ag Donnchadh: maraíodh duine ansin acu sa bhliain 1115;<ref name="O1-20">Ó Corráin (1971), lch. 20.</ref> agus an duine eile [[Diarmait Mac Murchada|Diarmaid]].<ref>Flanagan (2004)</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 20.</ref> Sna 1040í, tháinig sin-seanathair Éanna, [[Diarmait mac Máel na mBó]] agus a mhuintir i gceannas sa Laigean. D'éirigh Diarmaid ina rí Átha Cliath, agus rinne fosta iarracht ar [[Ardrí na hÉireann|ard-ríogacht na hÉireann]] féin.<ref>Crooks (2005).</ref> Le céad bhliain i ndiaidh sin, rinneadh ríthe Laigean de dhaoine na clainne.<ref>Crooks (2005)</ref><ref>Wiley (2005).</ref> Sa bhliain 1117, bhí col ceathrar Éanna, Diarmaid mac Éanna, ina rí Uí Chinnsealaigh, na Laigean agus Átha Cliath. Fuair Diarmaid bás laistigh den bhliain,<ref>Duffy (1992), lch. 116</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> agus tháinig Éanna i gcomharbacht air mar rí Uí Chinnsealaigh agus na Laigean. Murab ionann agus taoisigh Uí Chinnsealaigh le déanaí, níor rí le freasúra é Éanna.<ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> ==Áth Cliath== Sa bhliain 1118, ghabh Toirdhealbhach Ua Conchobhair, rí na gConnacht, ríogacht Átha Cliath,<ref>Downham (2013), lch. 164</ref><ref>Duffy (1993), lch. 17</ref><ref>Ryan (1949), lch. 77</ref><ref>Ó Corráin (n.d.), lch. 35.</ref> tar éis dó an ruaig a chur ar [[Domnall Gerrlámhach|Dhomhnall Gearrlámhach Ó Briain]],<ref>Flanagan (2008), lch. 917</ref><ref>O'Byrne (2005b)</ref><ref>Duffy (1992), ll. 116–117; 116 n. 112</ref><ref>Ó Corráin (n.d.), lch. 35.</ref> a tháinig i gceannas ann tar éis bhás Dhiarmada an bhliain roimhe sin.<ref>Duffy (1992), ll. 116–117; 116 n. 112.</ref> Is amhlaidh go ndearnadh níos deireanaí ''rí Laigen ⁊ Gall'' d'Éanna, mar a tuairiscítear i n[[Annála Uladh]] agus Éanna ag géilleadh do Thoirdhealbhach sa bhliain 1122.<ref>[[Annála Uladh]], AU 1122.3</ref><ref>Simms (2004)</ref><ref>Duffy (1998), lch. 77</ref><ref>Duffy (1992), ll. 118–119.</ref> Lig Toirdhealbhach d'Éanna Áth Cliath a rialú mar íochtarán.<ref>Downham (2013), ll. 164–165</ref><ref>Flanagan (2008), lch. 917</ref><ref>Duffy (1993), lch. 17</ref><ref>Duffy (1992), ll. 118–119</ref><ref>Ó Corráin (n.d.), lch. 35.</ref> Cé go raibh caidreamh maith ag an mbeirt, d'éirigh Éanna amach in éadan Toirdhealbhaigh sa bhliain 1124,<ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> i dteannta leis an gceannaire [[Cormac Mac Cárthaigh]],<ref>Flanagan (2008), lch. 918</ref><ref>Jefferies (2005).</ref> Rinneadh síocháin eatarthu i ndearadh na dála,<ref>Flanagan (2008), lch. 918</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> agus rinne Toirdhealbhach turas go hÁth Cliath chun an ríogachta a bhronnadh air, mar atá tuairiscithe i n[[Annála Tiarnaigh]].<ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 1125.5</ref><ref>Duffy (1998), lch. 77.</ref> Le linn a réimis ann, bhronn Éanna eastát ''Realgeallyn'' ar [[Ardeaglais Theampall Chríost|Ardeaglais Theampall Chríost]].<ref>Hudson, BT (2005), lch. 178</ref><ref>Lydon (2001), lch. 130</ref><ref>Duffy (1992), lch. 118 n. 124</ref><ref>''The Twentieth Report'' (1888), ll. 102–104 § 364.</ref> [[Íomhá:Énna Mac Murchada (Bodleian Library MS Rawlinson B 489, folio 49v).jpg|mion|Sliocht as Oxford Bodleian Library [[Rawlinson B 489]] ([[Annála Uladh]]) maidir le bás Éanna sa bhliain 1126.<ref>''Bodleian Library MS. Rawl. B. 489''</ref> San iontráil seo, tá ainm seanathartha ag Éanna.]] Feictear tuairiscí faoi bhás Éanna sa bhliain 1126 i nAnnála amhail is [[Annála Inis Faithlinn]],<ref>AI 1126.7</ref><ref>Downham (2013), lch. 165</ref><ref>Duffy (1993), lch. 17.</ref> [[Annála Tiarnaigh]],<ref>AT 1126.1</ref><ref>O'Byrne (2005b).</ref> [[Annála na gCeithre Máistrí]]<ref>ACM 1126.9</ref> agus [[Annála Uladh]].<ref>AU 1126.1</ref><ref>Duffy (1992), lch. 119.</ref> Insítear fosta sa [[Leabhar Laighneach]] go bhfuair sé bás i [[Loch Garman]].<ref>LL 5500</ref><ref>Duffy (1992), ll. 119 n. 128, 120</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> Moltar seo go raibh caidreamh maith idir Mhic Mhurchadha agus an iamhchríoch [[Gael-Ghall|Ghael-Ghall]] seo,<ref>Duffy (1992), ll. 119 n. 128.</ref> agus is amhlaidh gur phríomhfhoinsí shaibhreas na Laighean iad an bhaile seo agus Áth Cliath.<ref>Duffy (1992), lch. 120.</ref> Bhain Toirdhealbhach leas as an easpa chumhachta tar éis bhás Éanna, agus an bhliain dár gcionn chuir sé a mhac féin, [[Conchobar Ua Conchobair|Conchúr]], i gcoróin Átha Cliath.<ref>Downham (2013), lch. 165</ref><ref>Flanagan (2008), lch. 918</ref><ref>O'Byrne (2005b)</ref><ref>Simms (2004)</ref><ref>Duffy (1998), lch. 77</ref><ref>Flanagan (1998), lch. 113</ref><ref>Duffy (1993), lch. 17</ref><ref>Ó Corráin (n.d.), lch. 35.</ref> Rinne Toirdhealbhach ansin ionsaí ar thailte Uí Chinnsealaigh, chuir duine Mhic Mhurchadha as agus Conchúr isteach.<ref>O'Byrne (2005b)</ref><ref>Flanagan (1998), lch. 113.</ref> B'fhéidir gurbh é [[Máel Sechlainn mac Diarmata]], col cúigear Éanna, an duine Mhic Mhurchadha úd.<ref>Flanagan (2004)</ref><ref>Ó Corráin (1971), ll. 20, 26–27</ref><ref>Ó Corráin (1977), ll. 71–72.</ref> D'fhéadfadh gurbh é deartháir Éanna, céile comhraic Mhaoil Sheachlainn, a bhí i gceist.<ref>Crooks (2005)</ref><ref>Flanagan (2004)</ref><ref>Ó Corráin (1971), ll. 26–27</ref><ref>Ó Corráin (1977), ll. 71–72.</ref> ==Ginealach== # Énna Mac Murchada (bás 1126) # Donnchad mac Murchada, rí Laigean (bás 1115) # [[Murchad mac Diarmata]], rí Laigean, Átha Cliath agus na nOileán (bás 1070)<ref name="O1-20"/> # [[Diarmait mac Máel na mBó]] (bás 1072)<ref name="O1-20"/> # Donnchad mac Diarmata (bás 1006).<ref>Hudson, B (2005)</ref><ref>Hudson, BT (2004)</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 20.</ref> # Aífe ingen Gilla Pátraic<ref>Hudson, B (2005)</ref><ref>Hudson, BT (2004)</ref> ==Foinsí== *{{ lua idirlín | url=https://celt.ucc.ie//published/G100004/index.html | teideal = Annála Inis Faithlinn | bliain = 2008 | website=[[Corpus of Electronic Texts]] | dáta = 23 October 2008 | foilisitheoir = [[University College Cork]] | dátarochtana = 5ú Feabhra 2015 | ref=A1 }} *{{ lua idirlín | url=https://celt.ucc.ie//published/G100005B/index.html | teideal = Annála na gCeithre Máistrí | bliain = 2013a | website=Corpus of Electronic Texts | dáta = 3 December 2013 | foilisitheoir = University College Cork | dátarochtana = 8ú Meitheamh 2015 | ref=A3 }} *{{ lua idirlín | url=https://celt.ucc.ie//published/G100002/index.html | teideal = Annála Tiarnaigh | bliain = 2005 | website=Corpus of Electronic Texts | dáta = 13 April 2005 | foilisitheoir = University College Cork | dátarochtana = 8ú Meitheamh 2015 | ref=A5 }} *{{ lua idirlín | url=http://image.ox.ac.uk/show?collection=bodleian&manuscript=msrawlb489 | teideal = Bodleian Library MS. Rawl. B. 489 | website=Early Manuscripts at Oxford University | foilisitheoir = [[Oxford Digital Library]] | dátarochtana = 10ú Meitheamh 2015 | ref=B3 }} *{{ lua idirlín | url=http://image.ox.ac.uk/show?collection=bodleian&manuscript=msrawlb503 | teideal = Bodleian Library MS. Rawl. B. 503 | website=Early Manuscripts at Oxford University | foilisitheoir = Oxford Digital Library | dátarochtana = 10ú Meitheamh 2015 | ref=B2 }} *{{ lua idirlín | url=https://celt.ucc.ie//published/G800011A/ | teideal = Book of Leinster, Formerly Lebar na Núachongbála | bliain = 2012 | website=Corpus of Electronic Texts | dáta = 14ú Feabhra 2012 | foilisitheoir = University College Cork | dátarochtana = 8ú Meitheamh 2015 | ref=B1 }} *{{ lua idirlín | url=https://celt.ucc.ie//published/G100001A/index.html | teideal = The Annála Ulster | bliain = 2008 | website=Corpus of Electronic Texts | dáta = 29 August 2008 | foilisitheoir = University College Cork | dátarochtana = 6ú Meitheamh 2015 | ref=T1 }} *{{ lua idirlín | url=http://www.oxforddnb.com/view/article/17697 | teideal =Mac Murchada, Diarmait (c.1110–1171) | last=Flanagan | first=MT | bliain = 2004 | website=[[Oxford Dictionary of National Biography]] | foilisitheoir = [[Oxford University Press]] | doi=10.1093/ref:odnb/17697 | dátarochtana = 5ú Iúil 2011 | url-access=subscription | ref=F3 }} *{{ lua idirlín | url=http://www.oxforddnb.com/view/article/50102 | teideal =Diarmait mac Máel na mBó (d. 1072) | last=Hudson | first=BT | bliain = 2004 | website=Oxford Dictionary of National Biography | foilisitheoir = Oxford University Press | doi=10.1093/ref:odnb/50102 | dátarochtana = 16ú Feabhra 2016 | url-access=subscription | ref=H7 }} *{{ lua idirlín | url=http://www.oxforddnb.com/view/article/20524 | teideal =Ua Conchobair, Toirdelbach Mór [Turlough the Great O'Connor] (1088–1156) | last=Simms | first=K | bliain = 2004 | website=Oxford Dictionary of National Biography | foilisitheoir = Oxford University Press | doi=10.1093/ref:odnb/20524 | dátarochtana = 7ú Márta 2013 | url-access=subscription | ref=S1 }} *{{ lua idirlín | url=https://www.ucc.ie/celt/General%20Vikings%20in%20Ireland.pdf | last=Ó Corráin | first=D | author-link=Donnchadh Ó Corráin | bliain = n.d. | teideal =The Vikings & Ireland | website=Corpus of Electronic Texts | foilisitheoir = University College Cork | dátarochtana = 24ú Meán Fomhair 2015 | ref=C2 }} *{{cite journal |year=1931 |editor-last=Dobbs |editor-first=ME |title=The Ban-Shenchus |url=http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb34418441f |journal=[[Revue Celtique]] |volume=48 |pages=163–234 |ref=D5 }} *{{cite journal |last=Duffy |first=S |date=1992 |title=Irishmen and Islesmen in the Kingdoms of Baile Átha Cliath and Man, 1052–1171 |journal=[[Ériu (journal)|Ériu]] |volume=43 |pages=93–133 |issn=0332-0758 |eissn=2009-0056 |jstor=30007421 |ref=D3 }} *{{cite journal |last=Duffy |first=S |year=1993 |title=Pre-Norman Baile Átha Cliath: Capital of Ireland? |journal=[[History Ireland]] |volume=1 |number=4 |pages=13–18 |issn=0791-8224 |jstor=27724114 |ref=D2 }} *{{cite book |year=1888 |title=The Twentieth Report of the Deputy Keeper of the Public Records and Keeper of the State Papers in Ireland |url=https://archive.org/details/reportofdeputyke1720irel |publisher=[[Her Majesty's Stationery Office]] |location=Baile Átha Cliath |ref=T4 }}<!-- The book linked to in the url is a multi-volumed book with the twentieth volume near the end. --> *{{cite book |year=1888 |title=The Twentieth Report of the Deputy Keeper of the Public Records and Keeper of the State Papers in Ireland |url=https://archive.org/details/reportofdeputyke1720irel |publisher=Her Majesty's Stationery Office |location=Baile Átha Cliath |ref=T4 }} *{{cite book |last=Crooks |first=P |year=2005 |chapter=Mac Murchada, Diarmait |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=[[Routledge]] |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/298 299]–302 |isbn=0-415-94052-4 |ref=C1 }} *{{cite book |last=Downham |first=C |year=2013 |chapter=Living on the Edge: Scandinavian Baile Átha Cliath in the Twelfth Century |title=No Horns on Their Helmets? Essays on the Insular Viking-Age |series=Celtic, Anglo-Saxon, and Scandinavian Studies |publisher=Centre for Anglo-Saxon Studies and The Centre for Celtic Studies, [[University of Aberdeen]] |location=Aberdeen |pages=157–178 |issn=2051-6509 |isbn=978-0-9557720-1-6 |ref=D1 }} *{{cite book |last=Duffy |first=S |year=1998 |chapter=Ireland's Hastings: The Anglo-Norman Conquest of Baile Átha Cliath |editor-last=Harper-Bill |editor-first=C |editor-link=Christopher Harper-Bill |title=Anglo-Norman Studies |volume=20 |publisher=[[The Boydell Press]] |location=Woodbridge |pages=69–85 |isbn=0-85115-573-1 |issn=0954-9927 |ref=D4 }} *{{cite book |last=Flanagan |first=MT |year=1998 |chapter=Strategies of Lordship in Pre-Norman and Post-Norman Leinster |editor-last=Harper-Bill |editor-first=C |title=Anglo-Norman Studies |volume=20 |publisher=The Boydell Press |location=Woodbridge |pages=107–126 |isbn=0-85115-573-1 |issn=0954-9927 |ref=F2 }} *{{cite book |last=Flanagan |first=MT |year=2008 |origyear=2005 |chapter=High-Kings With Opposition, 1072–1166 |editor-last=Ó Cróinín |editor-first=D |editor-link=Dáibhí Ó Cróinín |title=Prehistoric and Early Ireland |series=New History of Ireland |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |pages=899–933 |isbn=978-0-19-821737-4 |ref=F1 }} *{{cite book |last=Hudson |first=B |author-link=Benjamin Hudson |year=2005 |chapter=Diarmait mac Máele-na-mBó (Reigned 1036–1072) |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/126 127]–128 |isbn=0-415-94052-4 |ref=H6 }} *{{cite book |last=Hudson |first=BT |year=2005 |title=Viking Pirates and Christian Princes: Dynasty, Religion, and Empire in the North Atlantic |url=https://archive.org/details/vikingpirateschr0000huds |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-516237-0 |ref=H1 }} *{{cite book |last=Jefferies |first=HA |year=2005 |chapter=Mac Carthaig (Mac Carthy) |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/288 289]–290 |isbn=0-415-94052-4 |ref=J1 }} *{{cite book |last=Lydon |first=J |author-link=James Lydon (historian) |year=2001 |chapter=Dublin in Transition: From Ostman Town to English Borough |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Baile Átha Cliath |volume=2 |publisher=[[Four Courts Press]] |location=Baile Átha Cliath |pages=128–141 |isbn=1-85182-607-6 |ref=L1 }} *{{cite book |last=O'Byrne |first=E |author-link=Emmett O'Byrne |year=2005a |chapter=MacMurrough |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/302 302]–303 |isbn=0-415-94052-4 |ref=O4 }} *{{cite book |last=O'Byrne |first=E |year=2005b |chapter=Ua Conchobair, Tairrdelbach (1088–1156) |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/470 471]–474 |isbn=0-415-94052-4 |ref=O2 }} *{{cite book |last=Wiley |first=DM |year=2005 |chapter=Laigin |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |page=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/256 256] |isbn=0-415-94052-4 |ref=W1 }} *{{cite journal |last=Ó Corráin |first=D |year=1971 |title=Irish Regnal Succession: A Reappraisal |journal=[[Studia Hibernica]] |volume=11 |pages=7–39 |issn=0081-6477 |jstor=20495982 |ref=O1 }} *{{cite journal |last=Ó Corráin |first=D |date=1977 |title=The Education of Diarmait Mac Murchada |journal=Ériu |volume=28 |pages=77–81 |issn=0332-0758 |eissn=2009-0056 |jstor=30007407 |ref=O3 }} *{{cite journal |last=Ryan |first=J |year=1949 |title=Pre-Norman Dublin |journal=[[The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland]] |volume=79 |number=1/2 |pages=64–83 |issn=0035-9106 |jstor=25510687 |ref=R1 }} ==Tagairtí== {{reflist|3}} {{DEFAULTSORT:Mac Murchadha, Éanna}} [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Chinnsealaigh]] m67rp7j2oky5kfa6gklc3rnup7vzmmc 1312133 1312131 2026-05-08T16:35:04Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312133 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}:''Féach freisin [[Diarmait mac Énna meic Murchada|Diarmaid mac Éanna mhic Mhurchadha]] Rí [[Ríthe na Laighean|na Laighean]] agus [[Ríocht Dhuibhlinne]] de rítheaghlach [[Uí Chinnsealaigh]] ba ea '''Éanna Mac Murchadha''' ([[Meán-Ghaeilge]]: '''Énna Mac Murchada'''),<ref>Flanagan (2008)</ref><ref>O'Byrne (2005b)</ref><ref>Simms (2004)</ref><ref>Lydon (2001)</ref><ref>Duffy (1993).</ref> aitheanta fosta mar Éanna mac Donnchadha (''Énna mac Donnchada''),<ref>Ó Corráin (1971)</ref> agus Éanna mac Donnchadha mhic Mhurchadha (''Énna mac Donnchada meic Murchada'').<ref>[[#D3|Duffy (1992)]].</ref> Tháinig Éanna i réim tar éis bhás a choil cheathrair, [[Diarmaid mac Éanna]]. Le linn an coda is mó dá réimeas, d'aithin Éanna Ard ardcheannas [[Toirdhealbhach Ua Conchobhair]], rí na gConnacht, cé gur éirí sé amach gan rath ina choinne sa bhliain 1124 sula ndearna sé cúiteamh. Tar éis bhás Éanna sa bhliain 1126, tháinig Toirdhealbhach i dtír ar an folús cumhachta a tharla mar thoradh. [[Íomhá:Énna Mac Murchada (Bodleian Library MS Rawlinson B 503, folio 36r).jpg|mion|200px|Ainm Éanna mar a fheictear é ar folio 36r de Oxford Bodleian Library Rawlinson B 503 ([[Annála Inis Faithlinn]]): ''Ennu mc Diurmuta''.<ref>[[Annála Inis Faithlinn]], AI 1126.7</ref><ref>''Bodleian Library'' LS. Rawlinson B 503</ref>]] ==Laigin== [[Donnchad mac Murchada]], rí Laigean, ba ea athair Éanna.<ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> Bhí beirt mhac eile ag Donnchadh: maraíodh duine ansin acu sa bhliain 1115;<ref name="O1-20">Ó Corráin (1971), lch. 20.</ref> agus an duine eile [[Diarmait Mac Murchada|Diarmaid]].<ref>Flanagan (2004)</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 20.</ref> Sna 1040í, tháinig sin-seanathair Éanna, [[Diarmait mac Máel na mBó]] agus a mhuintir i gceannas sa Laigean. D'éirigh Diarmaid ina rí Átha Cliath, agus rinne fosta iarracht ar [[Ardrí na hÉireann|ard-ríogacht na hÉireann]] féin.<ref>Crooks (2005).</ref> Le céad bhliain i ndiaidh sin, rinneadh ríthe Laigean de dhaoine na clainne.<ref>Crooks (2005)</ref><ref>Wiley (2005).</ref> Sa bhliain 1117, bhí col ceathrar Éanna, Diarmaid mac Éanna, ina rí Uí Chinnsealaigh, na Laigean agus Átha Cliath. Fuair Diarmaid bás laistigh den bhliain,<ref>Duffy (1992), lch. 116</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> agus tháinig Éanna i gcomharbacht air mar rí Uí Chinnsealaigh agus na Laigean. Murab ionann agus taoisigh Uí Chinnsealaigh le déanaí, níor rí le freasúra é Éanna.<ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> ==Áth Cliath== Sa bhliain 1118, ghabh Toirdhealbhach Ua Conchobhair, rí na gConnacht, ríogacht Átha Cliath,<ref>Downham (2013), lch. 164</ref><ref>Duffy (1993), lch. 17</ref><ref>Ryan (1949), lch. 77</ref><ref>Ó Corráin (n.d.), lch. 35.</ref> tar éis dó an ruaig a chur ar [[Domnall Gerrlámhach|Dhomhnall Gearrlámhach Ó Briain]],<ref>Flanagan (2008), lch. 917</ref><ref>O'Byrne (2005b)</ref><ref>Duffy (1992), ll. 116–117; 116 n. 112</ref><ref>Ó Corráin (n.d.), lch. 35.</ref> a tháinig i gceannas ann tar éis bhás Dhiarmada an bhliain roimhe sin.<ref>Duffy (1992), ll. 116–117; 116 n. 112.</ref> Is amhlaidh go ndearnadh níos deireanaí ''rí Laigen ⁊ Gall'' d'Éanna, mar a tuairiscítear i n[[Annála Uladh]] agus Éanna ag géilleadh do Thoirdhealbhach sa bhliain 1122.<ref>[[Annála Uladh]], AU 1122.3</ref><ref>Simms (2004)</ref><ref>Duffy (1998), lch. 77</ref><ref>Duffy (1992), ll. 118–119.</ref> Lig Toirdhealbhach d'Éanna Áth Cliath a rialú mar íochtarán.<ref>Downham (2013), ll. 164–165</ref><ref>Flanagan (2008), lch. 917</ref><ref>Duffy (1993), lch. 17</ref><ref>Duffy (1992), ll. 118–119</ref><ref>Ó Corráin (n.d.), lch. 35.</ref> Cé go raibh caidreamh maith ag an mbeirt, d'éirigh Éanna amach in éadan Toirdhealbhaigh sa bhliain 1124,<ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> i dteannta leis an gceannaire [[Cormac Mac Cárthaigh]],<ref>Flanagan (2008), lch. 918</ref><ref>Jefferies (2005).</ref> Rinneadh síocháin eatarthu i ndearadh na dála,<ref>Flanagan (2008), lch. 918</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> agus rinne Toirdhealbhach turas go hÁth Cliath chun an ríogachta a bhronnadh air, mar atá tuairiscithe i n[[Annála Tiarnaigh]].<ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 1125.5</ref><ref>Duffy (1998), lch. 77.</ref> Le linn a réimis ann, bhronn Éanna eastát ''Realgeallyn'' ar [[Ardeaglais Theampall Chríost|Ardeaglais Theampall Chríost]].<ref>Hudson, BT (2005), lch. 178</ref><ref>Lydon (2001), lch. 130</ref><ref>Duffy (1992), lch. 118 n. 124</ref><ref>''The Twentieth Report'' (1888), ll. 102–104 § 364.</ref> [[Íomhá:Énna Mac Murchada (Bodleian Library MS Rawlinson B 489, folio 49v).jpg|mion|Sliocht as Oxford Bodleian Library [[Rawlinson B 489]] ([[Annála Uladh]]) maidir le bás Éanna sa bhliain 1126.<ref>''Bodleian Library MS. Rawl. B. 489''</ref> San iontráil seo, tá ainm seanathartha ag Éanna.]] Feictear tuairiscí faoi bhás Éanna sa bhliain 1126 i nAnnála amhail is [[Annála Inis Faithlinn]],<ref>AI 1126.7</ref><ref>Downham (2013), lch. 165</ref><ref>Duffy (1993), lch. 17.</ref> [[Annála Tiarnaigh]],<ref>AT 1126.1</ref><ref>O'Byrne (2005b).</ref> [[Annála na gCeithre Máistrí]]<ref>ACM 1126.9</ref> agus [[Annála Uladh]].<ref>AU 1126.1</ref><ref>Duffy (1992), lch. 119.</ref> Insítear fosta sa [[Leabhar Laighneach]] go bhfuair sé bás i [[Loch Garman]].<ref>LL 5500</ref><ref>Duffy (1992), ll. 119 n. 128, 120</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> Moltar seo go raibh caidreamh maith idir Mhic Mhurchadha agus an iamhchríoch [[Gael-Ghall|Ghael-Ghall]] seo,<ref>Duffy (1992), ll. 119 n. 128.</ref> agus is amhlaidh gur phríomhfhoinsí shaibhreas na Laighean iad an bhaile seo agus Áth Cliath.<ref>Duffy (1992), lch. 120.</ref> Bhain Toirdhealbhach leas as an easpa chumhachta tar éis bhás Éanna, agus an bhliain dár gcionn chuir sé a mhac féin, [[Conchobar Ua Conchobair|Conchúr]], i gcoróin Átha Cliath.<ref>Downham (2013), lch. 165</ref><ref>Flanagan (2008), lch. 918</ref><ref>O'Byrne (2005b)</ref><ref>Simms (2004)</ref><ref>Duffy (1998), lch. 77</ref><ref>Flanagan (1998), lch. 113</ref><ref>Duffy (1993), lch. 17</ref><ref>Ó Corráin (n.d.), lch. 35.</ref> Rinne Toirdhealbhach ansin ionsaí ar thailte Uí Chinnsealaigh, chuir duine Mhic Mhurchadha as agus Conchúr isteach.<ref>O'Byrne (2005b)</ref><ref>Flanagan (1998), lch. 113.</ref> B'fhéidir gurbh é [[Máel Sechlainn mac Diarmata]], col cúigear Éanna, an duine Mhic Mhurchadha úd.<ref>Flanagan (2004)</ref><ref>Ó Corráin (1971), ll. 20, 26–27</ref><ref>Ó Corráin (1977), ll. 71–72.</ref> D'fhéadfadh gurbh é deartháir Éanna, céile comhraic Mhaoil Sheachlainn, a bhí i gceist.<ref>Crooks (2005)</ref><ref>Flanagan (2004)</ref><ref>Ó Corráin (1971), ll. 26–27</ref><ref>Ó Corráin (1977), ll. 71–72.</ref> ==Ginealach== # Énna Mac Murchada (bás 1126) # Donnchad mac Murchada, rí Laigean (bás 1115) # [[Murchad mac Diarmata]], rí Laigean, Átha Cliath agus na nOileán (bás 1070)<ref name="O1-20"/> # [[Diarmait mac Máel na mBó]] (bás 1072)<ref name="O1-20"/> # Donnchad mac Diarmata (bás 1006).<ref>Hudson, B (2005)</ref><ref>Hudson, BT (2004)</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 20.</ref> # Aífe ingen Gilla Pátraic<ref>Hudson, B (2005)</ref><ref>Hudson, BT (2004)</ref> ==Foinsí== *{{ lua idirlín | url=https://celt.ucc.ie//published/G100004/index.html | teideal = Annála Inis Faithlinn | bliain = 2008 | website=[[Corpus of Electronic Texts]] | dáta = 23 October 2008 | foilisitheoir = [[University College Cork]] | dátarochtana = 5ú Feabhra 2015 | ref=A1 }} *{{ lua idirlín | url=https://celt.ucc.ie//published/G100005B/index.html | teideal = Annála na gCeithre Máistrí | bliain = 2013a | website=Corpus of Electronic Texts | dáta = 3 December 2013 | foilisitheoir = University College Cork | dátarochtana = 8ú Meitheamh 2015 | ref=A3 }} *{{ lua idirlín | url=https://celt.ucc.ie//published/G100002/index.html | teideal = Annála Tiarnaigh | bliain = 2005 | website=Corpus of Electronic Texts | dáta = 13 April 2005 | foilisitheoir = University College Cork | dátarochtana = 8ú Meitheamh 2015 | ref=A5 }} *{{ lua idirlín | url=http://image.ox.ac.uk/show?collection=bodleian&manuscript=msrawlb489 | teideal = Bodleian Library MS. Rawl. B. 489 | website=Early Manuscripts at Oxford University | foilisitheoir = [[Oxford Digital Library]] | dátarochtana = 10ú Meitheamh 2015 | ref=B3 }} *{{ lua idirlín | url=http://image.ox.ac.uk/show?collection=bodleian&manuscript=msrawlb503 | teideal = Bodleian Library MS. Rawl. B. 503 | website=Early Manuscripts at Oxford University | foilisitheoir = Oxford Digital Library | dátarochtana = 10ú Meitheamh 2015 | ref=B2 }} *{{ lua idirlín | url=https://celt.ucc.ie//published/G800011A/ | teideal = Book of Leinster, Formerly Lebar na Núachongbála | bliain = 2012 | website=Corpus of Electronic Texts | dáta = 14ú Feabhra 2012 | foilisitheoir = University College Cork | dátarochtana = 8ú Meitheamh 2015 | ref=B1 }} *{{ lua idirlín | url=https://celt.ucc.ie//published/G100001A/index.html | teideal = The Annála Ulster | bliain = 2008 | website=Corpus of Electronic Texts | dáta = 29 August 2008 | foilisitheoir = University College Cork | dátarochtana = 6ú Meitheamh 2015 | ref=T1 }} *{{ lua idirlín | url=http://www.oxforddnb.com/view/article/17697 | teideal =Mac Murchada, Diarmait (c.1110–1171) | last=Flanagan | first=MT | bliain = 2004 | website=[[Oxford Dictionary of National Biography]] | foilisitheoir = [[Oxford University Press]] | doi=10.1093/ref:odnb/17697 | dátarochtana = 5ú Iúil 2011 | url-access=subscription | ref=F3 }} *{{ lua idirlín | url=http://www.oxforddnb.com/view/article/50102 | teideal =Diarmait mac Máel na mBó (d. 1072) | last=Hudson | first=BT | bliain = 2004 | website=Oxford Dictionary of National Biography | foilisitheoir = Oxford University Press | doi=10.1093/ref:odnb/50102 | dátarochtana = 16ú Feabhra 2016 | url-access=subscription | ref=H7 }} *{{ lua idirlín | url=http://www.oxforddnb.com/view/article/20524 | teideal =Ua Conchobair, Toirdelbach Mór [Turlough the Great O'Connor] (1088–1156) | last=Simms | first=K | bliain = 2004 | website=Oxford Dictionary of National Biography | foilisitheoir = Oxford University Press | doi=10.1093/ref:odnb/20524 | dátarochtana = 7ú Márta 2013 | url-access=subscription | ref=S1 }} *{{ lua idirlín | url=https://www.ucc.ie/celt/General%20Vikings%20in%20Ireland.pdf | last=Ó Corráin | first=D | author-link=Donnchadh Ó Corráin | bliain = n.d. | teideal =The Vikings & Ireland | website=Corpus of Electronic Texts | foilisitheoir = University College Cork | dátarochtana = 24ú Meán Fomhair 2015 | ref=C2 }} *{{cite journal |year=1931 |editor-last=Dobbs |editor-first=ME |title=The Ban-Shenchus |url=http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb34418441f |journal=[[Revue Celtique]] |volume=48 |pages=163–234 |ref=D5 }} *{{cite journal |last=Duffy |first=S |date=1992 |title=Irishmen and Islesmen in the Kingdoms of Baile Átha Cliath and Man, 1052–1171 |journal=[[Ériu (journal)|Ériu]] |volume=43 |pages=93–133 |issn=0332-0758 |eissn=2009-0056 |jstor=30007421 |ref=D3 }} *{{cite journal |last=Duffy |first=S |year=1993 |title=Pre-Norman Baile Átha Cliath: Capital of Ireland? |journal=[[History Ireland]] |volume=1 |number=4 |pages=13–18 |issn=0791-8224 |jstor=27724114 |ref=D2 }} *{{cite book |year=1888 |title=The Twentieth Report of the Deputy Keeper of the Public Records and Keeper of the State Papers in Ireland |url=https://archive.org/details/reportofdeputyke1720irel |publisher=[[Her Majesty's Stationery Office]] |location=Baile Átha Cliath |ref=T4 }}<!-- The book linked to in the url is a multi-volumed book with the twentieth volume near the end. --> *{{cite book |year=1888 |title=The Twentieth Report of the Deputy Keeper of the Public Records and Keeper of the State Papers in Ireland |url=https://archive.org/details/reportofdeputyke1720irel |publisher=Her Majesty's Stationery Office |location=Baile Átha Cliath |ref=T4 }} *{{cite book |last=Crooks |first=P |year=2005 |chapter=Mac Murchada, Diarmait |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=[[Routledge]] |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/298 299]–302 |isbn=0-415-94052-4 |ref=C1 }} *{{cite book |last=Downham |first=C |year=2013 |chapter=Living on the Edge: Scandinavian Baile Átha Cliath in the Twelfth Century |title=No Horns on Their Helmets? Essays on the Insular Viking-Age |series=Celtic, Anglo-Saxon, and Scandinavian Studies |publisher=Centre for Anglo-Saxon Studies and The Centre for Celtic Studies, [[University of Aberdeen]] |location=Aberdeen |pages=157–178 |issn=2051-6509 |isbn=978-0-9557720-1-6 |ref=D1 }} *{{cite book |last=Duffy |first=S |year=1998 |chapter=Ireland's Hastings: The Anglo-Norman Conquest of Baile Átha Cliath |editor-last=Harper-Bill |editor-first=C |editor-link=Christopher Harper-Bill |title=Anglo-Norman Studies |volume=20 |publisher=[[The Boydell Press]] |location=Woodbridge |pages=69–85 |isbn=0-85115-573-1 |issn=0954-9927 |ref=D4 }} *{{cite book |last=Flanagan |first=MT |year=1998 |chapter=Strategies of Lordship in Pre-Norman and Post-Norman Leinster |editor-last=Harper-Bill |editor-first=C |title=Anglo-Norman Studies |volume=20 |publisher=The Boydell Press |location=Woodbridge |pages=107–126 |isbn=0-85115-573-1 |issn=0954-9927 |ref=F2 }} *{{cite book |last=Flanagan |first=MT |year=2008 |origyear=2005 |chapter=High-Kings With Opposition, 1072–1166 |editor-last=Ó Cróinín |editor-first=D |editor-link=Dáibhí Ó Cróinín |title=Prehistoric and Early Ireland |series=New History of Ireland |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |pages=899–933 |isbn=978-0-19-821737-4 |ref=F1 }} *{{cite book |last=Hudson |first=B |author-link=Benjamin Hudson |year=2005 |chapter=Diarmait mac Máele-na-mBó (Reigned 1036–1072) |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/126 127]–128 |isbn=0-415-94052-4 |ref=H6 }} *{{cite book |last=Hudson |first=BT |year=2005 |title=Viking Pirates and Christian Princes: Dynasty, Religion, and Empire in the North Atlantic |url=https://archive.org/details/vikingpirateschr0000huds |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-516237-0 |ref=H1 }} *{{cite book |last=Jefferies |first=HA |year=2005 |chapter=Mac Carthaig (Mac Carthy) |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/288 289]–290 |isbn=0-415-94052-4 |ref=J1 }} *{{cite book |last=Lydon |first=J |author-link=James Lydon (historian) |year=2001 |chapter=Dublin in Transition: From Ostman Town to English Borough |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Baile Átha Cliath |volume=2 |publisher=[[Four Courts Press]] |location=Baile Átha Cliath |pages=128–141 |isbn=1-85182-607-6 |ref=L1 }} *{{cite book |last=O'Byrne |first=E |author-link=Emmett O'Byrne |year=2005a |chapter=MacMurrough |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/302 302]–303 |isbn=0-415-94052-4 |ref=O4 }} *{{cite book |last=O'Byrne |first=E |year=2005b |chapter=Ua Conchobair, Tairrdelbach (1088–1156) |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/470 471]–474 |isbn=0-415-94052-4 |ref=O2 }} *{{cite book |last=Wiley |first=DM |year=2005 |chapter=Laigin |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |page=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/256 256] |isbn=0-415-94052-4 |ref=W1 }} *{{cite journal |last=Ó Corráin |first=D |year=1971 |title=Irish Regnal Succession: A Reappraisal |journal=[[Studia Hibernica]] |volume=11 |pages=7–39 |issn=0081-6477 |jstor=20495982 |ref=O1 }} *{{cite journal |last=Ó Corráin |first=D |date=1977 |title=The Education of Diarmait Mac Murchada |journal=Ériu |volume=28 |pages=77–81 |issn=0332-0758 |eissn=2009-0056 |jstor=30007407 |ref=O3 }} *{{cite journal |last=Ryan |first=J |year=1949 |title=Pre-Norman Dublin |journal=[[The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland]] |volume=79 |number=1/2 |pages=64–83 |issn=0035-9106 |jstor=25510687 |ref=R1 }} ==Tagairtí== {{reflist|3}} {{DEFAULTSORT:Mac Murchadha, Éanna}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Chinnsealaigh]] lt00w3ylq69342ilqqpry88muqlhobd 0 96491 1312203 1292751 2026-05-08T17:44:56Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312203 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na nUladh|Rí Ulad]] de chlann [[Uí Chóelbad|Uí Chaolbhadh]], géag de [[Dál nAraidi|Dhál Araí]] ba ea '''Tomaltach mac Ionrachtaigh''' ({{lang-sga|'Tommaltach mac Indrechtaig'}}) (bás 790). [[Indrechtach mac Lethlobair|Ionrachtach mac Leathlobhair]] (bás 741), iar-rí Dhál Araí, ba ea a athair.<ref>Byrne, Tábla 7</ref><ref>Charles-Edwards, Aguisín XXII</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 138</ref> Bhí sé i réim mar rí Dhál Araí ón mbliain 776, agus mar rí na nUlad ón mbliain 789, go dtí a bhás dá bhliain 790. Rinne Tomaltach a éilimh ar choróin Dhál Araí sa bhliain 776, le tacaíocht ó [[Eochaid mac Fiachnai|Eochaidh mac Fiachna]] (bás 810) de [[Dál Fiatach|Dhál Fhiatach]], mac rí na nUlad a bhí i réim. Bhuaigh siad ag Cath Drong, agus maraíodh rí ''[[Cináed Ciarrge mac Cathussaig]]'' agus a chomhghuaillí, Dúnghal rí [[Uí Tuirtri| Uí Thoirtre]] (dream [[Oirialla|Oiriall]], taobh thiar de [[Loch nEathach]]).<ref>[[Annála Uladh]], AU 776.7</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 139</ref> Sa bhliain 783, b'éigean do Thommaltach a choróin a chosaint agus bhuaigh sé Cath Duma Achad (Dún Eathach, [[Contae Aontroma]]) in éadan naimhde de chuid a mhuintire féin.<ref>AU 783.5</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 139</ref> Tar éis bhás the death of [[Fiachnae mac Áedo Róin|Fiachna mhic Aodha Róin]] (bás 789), rí na nUlad of Ulaid, tharla achrann cathartha i measc Dhál Fhiatach agus rinne Tomaltach rí Ulad de féin.<ref>Mac Niocaill, lch. 140</ref> Fuair sé bás ámh an an bhliain dár gcionn.<ref>AU 790.2</ref> An bhliain chéanna, rinne Dál Araí ár mór ar Dhál Fhiatach.<ref>AU 790.6</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 140</ref> Feictear seo tar éis thásc Thomaltaigh sna hannála, ach ní gá go mbeadh eachtraí bliantúla bheith liostaithe in ord croineolaíoch. Cé go bhfeictear é sa ríliosta Ulad sa [[Leabhar Laighneach]], ní thugtar ach an teideal rí Dhál Araí i n[[Annála Uladh]]. D'éirigh a gharmhac, [[Lethlobar mac Loingsig|Leathlobhar mac Loingsigh]] (bás 873), ina rí Ulad fosta. == Foinsí == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Inis Faithlinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100004/ G100004] ** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002] ** [[Annála Uladh]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Ulad'', ''Rig Dail Araide'' [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} * Mac Niocaill, Gearoid (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Tomaltach mac Ionrachtaigh}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Dhál Araí]] [[Catagóir:Ríthe na nUladh]] 8wlgv75lelq1cizothosuzzucj0x4ca 0 96494 1312142 1292852 2026-05-08T16:41:29Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312142 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na nUladh|Rí Ulad]] de chlann [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Chobha]], géag de [[Dál nAraidi|Dhál Araí]], ba ea '''Maol Bhreasail mac Ailealla''' ({{lang-sga|'Máel Bressail mac Ailello'}}) (bás 825). Bhí sé i réim ón mbliain 819 go dtí 825. Ba é an chéad duine de chlann Uí Eachach Chobha dá ndearnadh rí Ulad de, óna shin-sin-seanathair, [[Fergus mac Áedáin|Fearghas mac Aodháin]] (bás 692).<ref>Byrne, Tábla 7</ref> Bhí a athair Ailill mac Feidlimí (bás 761) agus a dheartháir Eocha (bás 801) beirt ina ríthe Chobha roimhe. Ní fios go cruinn cathain ar tháinig sé i gcoróin, cé go bhfeictear é tar éis a dhearthár i n[[Annála Uladh]]. Maraíodh iad a athair agus a dheartháir beirt ag troid in éadan [[Dál Fiatach|Dál Fhiatach]]. Sa bhliain 819, d'éirigh le Maol Bhreasail ríogacht Ulad. Sna ríliostaí mar shampla sa [[Leabhar Laighneach]] ní thugtar ach réimeas dhá bhliain dó. Ina thásc i nAnnála Uladh, ní thugtar an teideal rí Ulad dó well do not give him the title King of Ulaid at his death notice,<ref>[[Annála Uladh]], AU 825.6</ref> claonta mar atá i dtreo Dhál Fhiatach mar "fíor"-Ulaid.<ref>Byrne, lch. 108</ref> Tharlaíodh go minic ruathair Lochlannacha ar na hUlaid ag an am seo, agus rinneadh ionsaithe faoi dhó ar mhainistir [[Beannchar, Contae an Dúin|Beannchair]], sna blianta 823 agus 824.<ref>AU 823.8, 824.2</ref><ref>Byrne, ''A New History of Ireland'', lch. 610</ref> Rí Chobha fosta ba ea a mac, Cearnach (bás 853). == Féach freisin == * [[Ríthe na nUladh]] ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Tiarnaigh]] ** [[Annála Uladh]] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Ó Cróinín, Dáibhí (2005), ''A New History of Ireland'', Imleabhar 1, Oxford: Oxford University Press ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Maol Bhreasail mac Ailealla}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na nUladh]] cc9iitxyinnsn4oyysegjq0n0rpbch6 0 96495 1312163 1292853 2026-05-08T17:10:44Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312163 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na nUladh|Rí Ulad]] de [[Dál Fiatach|Dhál Fhiatach]] ba ea '''Muireadhach mac Eochadha''' ({{lang-sga|'Muiredach mac Eochada'}}) (bás 839). [[Eochaid mac Fiachnai]] (bás 810), iar-rí, ba ea a athair.<ref>Byrne, Tábla 6</ref><ref>Charles-Edwards, Aguisín XI</ref> Bhí sé i réim ón mbliain 825 go dtí 839. Bhí a athair clóite i mbun chatha ag a deartháir féin [[Cairell mac Fiachnai|Caireall mac Fiachna]] (bás 819) sa bhliain 809, agus fuair sé bás an bhliain dár gcionn. D'éirigh Caireall ina rí na nUlad ansin. Sa bhliain 819, bhain Muireadhach díoltas amach as cliste a athar, nuair a chloígh agus mharaigh sé Caireall i rith coimheascair. Rinneadh rí Dhál Fhiatach de dá bharr, ach ní rí Ulad, ach [[Máel Bressail mac Ailillo|Maoil Bhreasail mac Ailealla]] (bás 825) [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Chobha]] ina ionad. D'éirigh sé i ndeireadh na dála rí Ulad sa bhliain 825.<ref>Ní thugtar ach réimeas dhá bhliain sna ríliostaí do Mhaol Bhreasail, ach seacht mbliana déag dó Muireadhach</ref> Bhí ruathair Lochlannacha tar éis tosaithe cheana ar Éirinn, ar na hUlaid ach go háirithe. Rinneadh ionsaí ar mhainistir [[Beannchar, Contae an Dúin|Bheannchair]] sna blianta 823 agus 824. Sa bhliain 825, rinne na Lochlannaigh creach ar mhainistir ríoga Dhál Fhiatach ag Dún Leathghlaise ([[Dún Pádraig]]) agus dhóigh siad mainistir ''Magh mBili (Moville)'', Contae an Dúin.<ref>[[Annála Uladh]], AU 825.9, 825.10</ref><ref>Charles-Edwards, lch. 589</ref> Ní raibh na hUlaid in ann ná Lochlannaigh a chloí an bhliain úd ag Magh Inis (Leath Cathail).<ref>AU 825.11</ref><ref>Charles-Edwards, lch. 589</ref> Sa bhliain 833, bhí ruathar ar [[Loch Bricleann]] i gcríocha Uí Eachach Chobha sa bhliain 833.<ref>AU 833.12</ref> Sa bhliain 827, tharla achrann i bpríomheaglais Ard Mhacha, agus cogadh mar thoradh. Cuir Cumascach mac Cathail Uí Chriomthainn, rí [[Oirialla|Oiriall]], an ruaig ar athair faoistine [[Ríthe Ailigh|rí Ailigh]], Eoghan Mainistreach, as Ard Mhacha, agus chuir sé a leasdeartháir, Airtrí mac Conchúir, mar abb Ard Mhacha ina ionad.<ref>AU 827.2</ref> Chuaigh rí Ailigh, [[Niall Caille]] (bás 846) [[Uí Néill an Tuaiscirt]], i gceannas slua mhóir ar Ard Mhacha. Thug Muireadhach a thacaíocht do Chumascach agus tharla Cath Leth Cam, gar den [[An Chill Mhór, Contae Ard Mhacha|Chill Mhór]], Contae Ard Mhacha.<ref>AU 827.4</ref> Bhí bua cinniúnach ag Niall, áfach. Maraíodh Cumascach agus a dheartháir, Conghalach, cé gur tháinig Muireadhach slán. Mar thoradh an chliste, briseadh cumhacht na nOiriall, a bhíodh as sin amach faoi smacht Uí Néill an Tuaiscirt.<ref>Byrne, lch. 125</ref> Cuireadh Airtrí as Ard Mhacha agus insealbhaíodh Eoghan Mainistreach arís. Lean le naimhdeas in éadan mhuintir Uí Néill, áfach, agus mharaigh na hUlaid ''Cináed'' mac Néill Chaille sa bhliain 835.<ref>AU 835.2</ref> Sa bhliain 839, maraíodh Muireadhach ag a ghaol féin (ainmnithe mar Aodh agus Aonghas, a dheartháireacha).<ref>AU 839.4</ref><ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 838.8</ref> Glaoitear 'rí Cúige Conchúir' (''Coicidh Conchobuir'') airt ina thásc. Tháinig a mac [[Matudán mac Muiredaig|Madadán]] (bás 857) i gcomharbacht air. Phós a iníon, Gormalaith Rapach ("rábach")le [[Áed Findliath|hAodh Fionnliath]] (bás 879), Ardrí Éireann. == Féach freisin == * [[Ríthe na nUladh]] ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Inis Faithlinn]] ** [[Annála Tiarnaigh]] ** [[Annála Uladh]] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Muireadhach mac Eochadha}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na nUladh]] 0778kdh97avnx7b9ld65u3r0zkrlpy6 0 96496 1312134 1292854 2026-05-08T16:36:06Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312134 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na nUladh|Rí Ulad]] de [[Dál Fiatach|Dhál Fhiatach]] ba ea '''Madadán mac Muireadhaigh''' ({{lang-sga|'Matudán mac Muiredaig'}}) (bás 857). [[Muiredach mac Eochada]] (bás 839), iar-rí, ba ea a athair.<ref>Byrne, Tábla 6</ref> Bhí sé i réim ón mbliain 839 go dtí 857. Bhí a athair maraithe ag Aodh, a dheartháir féin. Mharaigh Madadán a uncail, ámh, agus d'éirigh ina rí.<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 838.9</ref> Bhí na [[Lochlannaigh]] ar [[Loch nEathach]] sa bhliain 839 agus d'fhanadar ann i rith an gheimhridh 840-841.<ref>[[Annála Uladh]], AU 839.7, 841.1</ref><ref>Ó Corráin</ref><ref>Charles-Edwards, lch. 590</ref> Sa bhliain 852, troideadh cath cabhlach dearg idir na Lochlannaigh agus daoine nua, na Dúghaill, i [[Loch Cairlinn]], ach chloígh go holc na Lochlannaigh. B'fhéidir gur thug Madadán tacaíocht tíre dosna Lochlannaigh sa chath úd.<ref>[[Annála Easpacha na hÉireann]], AE 235</ref><ref>AU 852.3</ref><ref>Ó Corráin, lch. 93</ref> Sa bhliain 851, bhí coinne ag Madadán leis an Ardrí [[Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid|Maol Seachnaill mac Maoil Rúnaí]] (bás 863) [[Uí Néill an Deiscirt]] i nArd Mhacha. Os comhair cléirigh Ard Mhacha agus na Mí, d'aithin Madadán go hoifigiúil údarás an Ardrí.<ref>Byrne, lch. 263</ref><ref>Ó Corráin, lch. 99</ref> Mar thoradh seo, rinne [[Áed Findliath|Aodh Fionnliath]], [[rí Ailigh]] ruathar sa bhliain 855. Theip ar an ruathar áfach, agaid agus d'fhág sé muintir maraithe ina dhiaidh.<ref>AU 855.3</ref><ref>Ó Corráin, lch. 100</ref> Bhí Aodh Fionnliath pósta le deirfiúr Madadáin, Gormlaith Rapach ("rábach"). Tá taifead sna hannála gurbh fhéidir é go raibh leath-[[ríthe Éireann|rí]] ann, Cathmhal mac Tomaltaigh as [[Leath Cathail]], cé nach bhfeictear é sna ríliostaí. Maraíodh Cathmhal an na Lochlannaigh sa bhliain 853.<ref>AU 853.6</ref> Fuair Madadán bás sa bhliain 857. Dar leis na hAnnála Easpacha, ghabh sé ord beannaithe roimh a bhás. Ní dhearnadh ríthe Ulad dá mhuintir (na duine ar bith), a shíolraigh óna uncail, Aodh. == Féach freisin == * [[Ríthe na nUladh]] ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Easpacha na hÉireann]] ** [[Annála Tiarnaigh]] ** [[Annála Uladh]] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} * Ó Corráin, Donnchad (1972), ''Ireland Before the Normans'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Madadán mac Muireadhaigh}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na nUladh]] 6vb1i2992hir449na8oi0vgeud3g5lz 1312135 1312134 2026-05-08T16:36:23Z Seachránaí 53315 1312135 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na nUladh|Rí Ulad]] de [[Dál Fiatach|Dhál Fhiatach]] ba ea '''Madadán mac Muireadhaigh''' ({{lang-sga|'Matudán mac Muiredaig'}}) (bás 857). [[Muiredach mac Eochada]] (bás 839), iar-rí, ba ea a athair.<ref>Byrne, Tábla 6</ref> Bhí sé i réim ón mbliain 839 go dtí 857. Bhí a athair maraithe ag Aodh, a dheartháir féin. Mharaigh Madadán a uncail, ámh, agus d'éirigh ina rí.<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 838.9</ref> Bhí na [[Lochlannaigh]] ar [[Loch nEathach]] sa bhliain 839 agus d'fhanadar ann i rith an gheimhridh 840-841.<ref>[[Annála Uladh]], AU 839.7, 841.1</ref><ref>Ó Corráin</ref><ref>Charles-Edwards, lch. 590</ref> Sa bhliain 852, troideadh cath cabhlach dearg idir na Lochlannaigh agus daoine nua, na Dúghaill, i [[Loch Cairlinn]], ach chloígh go holc na Lochlannaigh. B'fhéidir gur thug Madadán tacaíocht tíre dosna Lochlannaigh sa chath úd.<ref>[[Annála Easpacha na hÉireann]], AE 235</ref><ref>AU 852.3</ref><ref>Ó Corráin, lch. 93</ref> Sa bhliain 851, bhí coinne ag Madadán leis an Ardrí [[Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid|Maol Seachnaill mac Maoil Rúnaí]] (bás 863) [[Uí Néill an Deiscirt]] i nArd Mhacha. Os comhair cléirigh Ard Mhacha agus na Mí, d'aithin Madadán go hoifigiúil údarás an Ardrí.<ref>Byrne, lch. 263</ref><ref>Ó Corráin, lch. 99</ref> Mar thoradh seo, rinne [[Áed Findliath|Aodh Fionnliath]], [[Ríthe Ailigh|rí Ailigh]] ruathar sa bhliain 855. Theip ar an ruathar áfach, agaid agus d'fhág sé muintir maraithe ina dhiaidh.<ref>AU 855.3</ref><ref>Ó Corráin, lch. 100</ref> Bhí Aodh Fionnliath pósta le deirfiúr Madadáin, Gormlaith Rapach ("rábach"). Tá taifead sna hannála gurbh fhéidir é go raibh leath-[[ríthe Éireann|rí]] ann, Cathmhal mac Tomaltaigh as [[Leath Cathail]], cé nach bhfeictear é sna ríliostaí. Maraíodh Cathmhal an na Lochlannaigh sa bhliain 853.<ref>AU 853.6</ref> Fuair Madadán bás sa bhliain 857. Dar leis na hAnnála Easpacha, ghabh sé ord beannaithe roimh a bhás. Ní dhearnadh ríthe Ulad dá mhuintir (na duine ar bith), a shíolraigh óna uncail, Aodh. == Féach freisin == * [[Ríthe na nUladh]] ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Easpacha na hÉireann]] ** [[Annála Tiarnaigh]] ** [[Annála Uladh]] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} * Ó Corráin, Donnchad (1972), ''Ireland Before the Normans'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Madadán mac Muireadhaigh}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na nUladh]] 3chaptgc7tfc89r7mdnhws4r6verm2u 0 96497 1312116 1292855 2026-05-08T16:18:45Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312116 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na nUladh|Rí Ulad]] de chlann [[Uí Chóelbad|Uí Chaolbhadh]] as [[Magh Line]]. géag de [[Dál nAraidi|Dhál Araí]], ba ea '''Leathlobhar mac Loingsigh''' ({{lang-sga|'Lethlobar mac Loingsig'}}) (na 873). [[Tommaltach mac Indrechtaig|Tomaltach mac Ionrachtaigh]], iar-rí Ulad, ba ea a sheanathair.<ref>Byrne, Tábla 7</ref><ref>Charles-Edwards, Aguisín XXII</ref> Bhí séi réim mar rí Dhál Araí 824/849-873, mar leath-ri Ulad 857-871 agus rí aonar Ulaid 871-873. Feictear Leathlobhar don chéad sna [[annála Éireann|hannála]] sin bhliain 828 agus na [[Lochlannaigh]] á gcloí aige.<ref>[[Annála Uladh]], AU 828.5</ref> Glaoitear rí Dhál Araí air anseo. Tagann Leathlobhar i ndiaidh [[Eochaid mac Bressail|Eochadha mhic Bhreasail]] (bás 824) sna ríliostaí sa [[Leabhar Laighneach]].<ref>[[Leabhar Laighneach]], ''Rig Dail Araide''</ref> Feictear beirt ríthe Dhál Araí eile i nAnnála Uladh, ''[[Cináed mac Eochada]]'' (bás 832) agus [[Flannacán mac Eochada|Flannagán mac Eochadha]] (bás 849). Glaoitear orthu siúd agus Eochaidh mac Breasail mar rí Dhál Araí an Tuaiscirt, de shliocht [[Fiachra Cossalach|Fhiachra Chosalaigh]] (bás 710), gaolta b'fhéidir leis an ngéag tuaisceartach, [[Eilne]].<ref>Mac Niocaill, lch. 138</ref> Glaoitear i gcónaí sna hannála ríthe Chobha ar an ngéag deisceartach, [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Chobha]] in iarthair Contae an Dúin. Pé scéal é, is cinnte é go raibh Leathlobhar ina rí ón mbliain 849 ar aghaidh. Sa bhliain 857, fuair rí na nUlad de [[Dál Fiatach|Dhál Fhiatach]], [[Matudán mac Muiredaig|Madadán mac Muireadhaigh]], agus d'éirigh Leathlobhar ina leath-rí le [[Cathalán mac Indrechtaig|Cathalán mac Ionrachtaigh]] de [[Leath Cathail]].<ref>Tugtar réimeas 16 bliain dó mar rí Ulad sa [[Leabhar Laighneach]] ach fágadh Cathalán ar lár</ref> Maraíodh Cathalán sa bhliain 871 ar ord an Ardrí, [[Áed Findliath|Aodh Fionnliath]] d'[[Uí Neill an Tuaiscirt]] agus d'éirigh Leathlobhar ina rí aonair.<ref>AU 871.1</ref> Ina thásc sna hannála, deirtear gurbh aosta é (''uitam senilem finiuit'').<ref>AU 873.2</ref> Tháinig a mhac, [[Cenn Étig mac Lethlobair|Ceann Éidigh]] (bás 900), i gcomharbacht air mar rí Dhál Araí, agus rinneadh rí Ulad de in am trátha. Phós a iníon Barrdubh le [[Áed mac Eochocáin|hAodh mac Eochagáin]] (bás 919), rí Ulad de Dhál Fhiatach. == Féach freisin == * [[Ríthe na nUladh]] == Foinsí == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Inis Faithlinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100004/ G100004] ** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002] ** [[Annála Uladh]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] * [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Ulad'', ''Rig Dail Araide'' [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Dublin: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} * Mac Niocaill, Gearoid (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Ulaid}} {{DEFAULTSORT:Leathlobhar mac Loingsigh}} [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Dhál Araí]] [[Catagóir:Ríthe na nUladh]] e4tmgi3sw0mod2sc6qfrht6uobyn3vt 0 96505 1312164 1292862 2026-05-08T17:11:45Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312164 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na nUladh|Rí Ulad]] de [[Dál Fiatach|Dhál Fhiatach]] ba ea '''Muireadhach mac Eochocáin''' ({{lang-sga|'Muiredach mac Eochocáin'}}) (bás [[895]]). [[Eochocán mac Áedo]] (bás [[883]]), iar-rí Ulad, ba ea a athair.<ref>Byrne, Tábla 6</ref> Bhí sé i réim ón mbliain 893 go dtí 895.<ref>Tugtar réimeas ach aon bhliain amháin dó sa [[Leabhar Laighneach]]</ref> B'fhéidir é go raibh sé i gcoróin mar leath-[[ríthe Éireann|rí]], i dteannta le ''Máel Mocheirge mac Indrechtaig'' (bás 896) de [[Leath Cathail]], géag de Dhál Fhiatach. Bhí a chol ceathrar agus réamhtheachtaí, [[Bécc mac Airemóin|Bé]], maraithe ag [[Aitíth mac Laigni]] (bás 898) [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Chobha]] sa bhliain 893.<ref>[[Chronicum Scotorum]], CS 893</ref> Mharaigh Aitíth fosta é sa bhliain 895.<ref>[[Annála Uladh]], AU 895.4</ref> == Féach freisin == * [[Ríthe na nUladh]] == Foinsí == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Inis Faithlinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100004/ G100004] ** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002] ** [[Annála Uladh]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Ulad'', ''Rig Dail Araide'' [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] ** [[Chronicon Scotorum]], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100016/] at [http://www.ucc.ie/ University College Cork] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath : Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} == Naisc sheachtracha == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Muireadhach mac Eochagáin}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na nUladh]] n7cbm7sfshwrrulk9x1zy0m3iazswmp 0 96506 1312148 1292863 2026-05-08T16:47:32Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312148 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na nUladh|Rí Ulad]] de chlann [[Leath Cathail]], cuid de [[Dál Fiatach|Dhál Fhiatach]], ba ea '''Maol Mochéirí mac Indreachtaigh''' ({{lang-sga|'Máel Mochéirge mac Indrechtaig'}}<ref>[http://dil.ie/32411 moch II (a)], ''mochéirge'', moch-éirí, ar eDIL</ref>) (bás 896). [[Cathalán mac Indrechtaig|Cathalán]] (bás 871), iar-rí Ulad, ba ea a dheartháir.<ref>Byrne, Tábla 6</ref><ref>Charles-Edwards, Aguisín XXI</ref> Bhí sé i réim ón mbliain 893 go dtí 896, mar leath-[[ríthe Éireann|rí]] le [[Muiredach mac Eochocáin|Muireadhach mac Eochocáin]] (bás 895) de phríomhchlann Dhál Fhiatach. Maraíodh Muireadhach sa bhliain 895 ag ''[[Aitíth mac Laigni]]'' (bás 898) [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Chobha]].<ref>[[Annála Uladh]], AU 895.4</ref> Maraíodh Maol Mochéirí ag a mhuintir féin an bhliain dár gcionn.<ref>AU 896.4</ref> Bhí mac ag Muireadhach, darbh ainm Cumascach, ach ní dhearnadh rí Ulad de dhuine Leath Chathail ina dhiaidh. == Féach freisin == * [[Ríthe na nUladh]] == Foinsí == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Inis Faithlinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100004/ G100004] ** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002] ** [[Annála Uladh]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Ulad'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} == Naisc sheachtracha == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Maol Mochéirí mac Ionrachtaigh}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na nUladh]] 3cqg7iehy4le8eqpj5i3017vmdyduu5 0 96510 1312178 1292869 2026-05-08T17:20:52Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312178 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na nUladh|Rí Ulad]] de [[Dál Fiatach|Dhál Fhiatach]] ba ea '''Niall mac Eochadha''' ([[Meán-Ghaeilge]]: '''Niall mac Eochada''') (bás 1063).<ref name=ODNB>[[Benjamin T. Hudson]], ‘[http://www.oxforddnb.com/view/article/20079 Niall mac Eochada (d. 1063)]’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004.</ref> Bhí sé i réim ón mbliain 1016. Fuair a athair, Eochaidh mac ''Ardgair'', bás sa bhliain 1004. In éadan a mhuintire féin, [[Dál Fiatach|Dál Fhiatach]], a bhí a luath eachtra míleata. Chloígh sé a chol ceathrar sa bhliain 1012 i ‘gCath na Sléibhte’, agus sa bhliain 1020 chloígh agus dhall sé Flaithbeartach ó Eochadha.<ref name=ODNB /> Sa bhliain 1022, chloígh sé ar muir [[Lochlannaigh]] Átha Cliath.<ref>{{ cite book | last = Heald | first = Henrietta | title = Chronicle of Britain | publisher = Jacques Legrand | year = 1992 | page = [https://archive.org/details/oxfordcompaniont00conn/page/172 172] | isbn = 0-19-211695-9 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/oxfordcompaniont00conn/page/172 }}</ref> Chloígh sé ansin [[Oirialla]], fo-ríocht [[Cenél nEógain|Chineál Eoghain]]. Sa bhliain 1024, rinne sé ionradh ar Áth Cliath agus ghabh sé gialla, rud rathúil a rinne sé arís dhá bhliain i ndiaidh sin.<ref name=ODNB /> Sa bhliain 1044, rinne Niall ionsaí ar ríocht [[ríthe Bhreá|Bhreá]] d'[[Uí Néill an Deiscirt]], ach cloíodh é agus chaill sé 200 fearr.<ref name=ODNB /> Sa bhliain 1047, rinne sé comhaontas le [[Diarmait mac Maíl na mBó|Diarmaid mac Maoil na mBó]] rud a chuir brú ar ríochtaí of [[ríocht na Mí]], Breá and Átha Cliath ó thuaidh is ó dheas.<ref>[[Dáibhí Ó Cróinín]], ''Early Medieval Ireland: 400&ndash;1200'', Longman, Londain, 1995, lch. 52, {{ISBN|0-582-01565-0}}</ref> Sa bhliain 1056, ghabh fir Uí Néill 3,000 bó agus seasca giall ó [[Dál nAraidi|Dhál Araí]], fo-ríocht na nUlad. Rinne Cineál Eoghain ruathar ann sa bhliain 1059.<ref name=ODNB /> Measadh gur leath rí é Eochaidh mac Néill (bás 1062) was i dteannta lena athair. Rí Ulad fosta ba ea [[Donn Sléibe Ua hEochadha|Donn Sléibhe Ó hEochadha]] (bás 1091), maraon le an-chuid dá sliochtaigh.<ref>[[Francis John Byrne]], ''Irish Kings and High Kings'', Batsford, Londain, 1973, lch. 286, tábla 6. {{ISBN|0-7134-5882-8}}</ref> == Naisc sheachtracha == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Niall mac Eochadha}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na nUladh]] d7jl0j4jfb2ickroqb0huodhho9ns1h 0 96537 1312123 1292867 2026-05-08T16:27:19Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312123 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na nUladh|Rí Ulad]] de [[Dál nAraidi|Dhál Araí]] ba ea '''Loingseach mac Cinn Éidigh''' ({{lang-sga|'Loingsech mac Cinn Étig meic Lethlobair'}}) (bás [[932]]). Tríú is tríocha rí Dál nAraidi ón mbliain [[904]] agus naoú is tríocha rí Ulad ón mbliain [[925]] ba ea é. Sinsear eapainmneach chlann Uí Loinsigh ba ea é.<ref>{{ cite book | author = [[Francis John Byrne]] | first = Francis John | last = Byrne | title = Irish Kings and High-Kings | url = https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0 | place = Baile Átha Cliath | publisher = Courts Press History Classics | year = 2001 | passage = 287 Kings of Ulaid (Cruthin) Table 7| isbn = 1-85182-196-1}}.</ref> Ba bhall de phríomhchlann Dhál Araí, mar a bhí Uí Chaolbhadh (''Uí Chóelbad''), lonnaithe taobh thoir de [[Aontroim (baile)|bhaile Aontroma]]. [[Cenn Étig mac Lethlobair|Ceann Éidigh mac Leathlobhair]] (bás 900), iar-rí Dhál Araí agus leath-rí Ulad, ba ea a athair.<ref>{{ cite book | author = T.W Moody, F.X. Martin, F.J. Byrne | title = A New History of Ireland IX Maps, Genealogies, Lists. A companion to Irish History part II |place =Oxford passage = 133 Genealogical Tables. Table 7, Kings of Ulster (Cruthin) to 972 | publisher = Oxford University Press | year = 2011 | pages = 690 | isbn = 978-0-19-959306-4 }}</ref> De réir an [[Leabhar Laighneach|Leabhair Laighnigh]], tháinig sé i gcomharbacht ar a dheartháir, Bécc Ua Lethlobair mar rí Dhál Araí.<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 904.8.</ref> Feictear Loingseach sna h[[annála Éireann]] don chéad uair don bhliain [[912]]. I mí an Mheithimh, tháinig Niall mac [[Áed Findliath|Aodha Fhionnliath]], [[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]], le slua mór i nDál Araí isteach. Chuaigh Loingseach i ngleic le Niall ag ''Freghabhail'' (Contae Aontroma), ach cloíodh é. Maraíodh a dheartháir, ''Flathrua'', i rith an chatha. Chuaigh ansin [[Áed mac Eochocáin|Aodh mac Eochagáin]], rí Ulad i dteannta le Loingseach ar tóir Néill go dtí Carn Éireann. Chloígh Niall arís iad, gortaigh go holc Dubhghall mac Aodha agus maraíodh mórán fir nUlad. Rinneadh suíocháin ansin i mí na Samhna ag Tealach Óg, idir Niall agus Aodh.<ref>ACM 912.3</ref> Sa bhliain [[925]], maraíodh ''Dubgall mac Áeda'', rí Ulad, ag a mhuintir féin, agus rinneadh rí Ulad de Loingseach ansin. Bhí sé i réim le seacht mbliana dar le ''Mac Firbis'' (fol. 481) agus fuair sé bás sa bhliain [[932]].<ref>[[Annála Uladh]], AU 932.4</ref> D'éirigh ansin Eochaidh mac Conaill de Dhál ina rí Ulad le Dhál Araí, dar le leis an [[Leabhar Laighneach]]<!-- ???, est dévolu à son frère Tommaltach Ua Lethlobair-->. Rinneadh rí Dhál Araí agus Ulad dá mhac, [[Áed mac Loingsig|Aodh]]. Muintir Loingsigh nó Uí Loingsigh Uladh ba ea ainm a shliochtaigh. == Naisc sheachtracha == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Loingsech mac Cinn Étig}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:10ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Dhál Araí]] [[Catagóir:Ríthe na nUladh]] 6hdzvkbijeklzfisv2ig3a5zryi0bgy 0 96649 1312193 1293567 2026-05-08T17:30:39Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312193 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe Dáil Araidi|Rí Dhál Araí]] na g[[Cruithne]] ba ea '''Scannal mac ''Bécce'' ''' ({{lang-sga|'Scandal mac Bécce'}}) (bás 646). Fiachra Caoch (died 608) ba ea a sheanathair, agus [[Fiachnae mac Báetáin|Fiachna mac Baotáin]] (bás 626), rí Ulad, a sheanuncail.<ref>Byrne, Tábla 7</ref><ref>Charles-Edwards, Aguisín XXII</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 156</ref> Sna 6ú agus 7ú haoiseanna, bhí Dál Araí páirteach i gcónaidhm na gCruithne, agus é ina phríomhchlann, lonnaithe faoin seachtú haois ar Mhagh Eilne idir an [[An Bhanna|Banna]] agus an [[an Bhuais|Buais]].<ref>Byrne, lch. 109</ref> Sinsear na clainne úd ba ea Scannal.<ref>Charles-Edwards, lch. 65</ref> Is casta í croineolaíocht ríthe Dhál Araí idir Cath Mag Roth sa bhliain 637 agus an phlá den bhliain 666. Ní fheictear Scannal ach an oiread sa [[Leabhar Laighneach]] agus [[Sioncronachtaí Laud]]. Tugtar dó ámh a an teideal rí na gCruithne inav thásc sna hannála.<ref>[[Annála Uladh]], AU 646.1</ref><ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 647.1</ref> Bhí chríocha Éireannacha [[Dál Riada|Dhál Riada]] faoi bhrú Dhál Araí ó Chath Mag Roth i leith, agus bhí Scannal rannpháirteach i ruathair orthu agus ar a chill ar [[Oirthear Maí]].<ref>Charles-Edwards, lch. 65</ref> Ní tuairiscítear sna hannála ámh conas a fuair sé bás, ach amháin gur goineadh é. Agus gach rud san áireamh, b'fhéidir é go raibh sé i réim ón mbliain 637 go dtí 646. Caomhnaítear ginealach Scannail mhic ''Bécce'' i [[Leabhar na nGinealach]] mar a leanas:<ref>[[Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dubhaltach Mac Firbhisigh]]; [[Nollaig Ó Muraíle]], eag. (2004). [[Leabhar na nGinealach]]. DeBurca Books, Baile Átha Cliath, Imleabhar 2, lch 403.</ref> :Oilill m. Cumascaigh m. Flannagáin m. Eochada. Breasail m. Flaithrí m. Fiachrach Cos-salaigh m. Dúnghalaigh m. Scannail m. Béice m. Fiachrach Crach, agus é Teallán m. Baodáin m. Eochadha. == Foinsí == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Inis Faithlinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100004/ G100004] ** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002] ** [[Annála Uladh]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] ** [[Chronicon Scotorum]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100016/ G100016] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Ulad'', ''Rig Dail Araide'' [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} * Gearoid Mac Niocaill (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Scandal mac Bécce}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Dhál Araí]] iq5th28iyr0pxmuepwcabikdqayhfeg 0 96656 1312115 1293579 2026-05-08T16:17:49Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312115 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ [[Ríthe Dáil Araidi|Rí Dhál Araí]] na g[[Cruithne]], de chlann Uí Chaolbhadh, ba ea '''Leathlobhar mac Eachach''' ({{lang-sga|'Lethlobar mac Echach'}}) (bás [[709]]). [[Eochaid Iarlaithe|Eochaidh Iarlaithe]] mac Lorgan (bás [[666]]), iar-rí, ba ea a athair.<ref>Byrne, Tábla 7</ref><ref>Charles-Edwards, Aguisín XXII</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 138</ref> Bhí sé i réim ón mbliain 708 go dtí 709. Tháinig sé i gcoróin tar éis dúnmharú [[Cú Chuarán mac Dúngail Eilni|Chú Chuaráin mhic Dhúnghaile Eilne]] (bás 708), as [[Eilne]] féin, sa bhliain 708. Tuairiscítear bás Leathlobhair sna hannála i gCath Dul, ar Mhagh Eilne idir [[An Bhanna|an Banna]] agus agus an [[an Bhuais|Buais]] i g[[Contae Aontroma]].<ref>[[Annála Uladh]], AU 709.1</ref><ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 709.1</ref> Ní deirtear cé a bhuaigh, ach moltar [[Dál Fiatach|Dál Fhiatach]], a bhí díreach tar éis éirithe i ríogacht na nUlad.<ref>Mac Niocaill, lch. 709</ref> Deirtear gur phós iníon Leathlobhair, Barrdhubh, le ''[[Bécc Bairrche mac Blathmaic]]'' (bás 718) [[Ríthe na nUladh|rí Ulad]] de [[Dál Fiatach|Dhál Fhiatach]].<ref>Mac Niocaill, lch. 115</ref> Rinneadh rí Dhál Araí dá mac [[Indrechtach mac Lethlobair|Ionrachtach]] (bás 741). == Féach freisin == * [[Ríthe Dhál Araí]] == Foinsí == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Inis Faithlinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100004/ G100004] ** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002] ** [[Annála Uladh]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] ** [[Chronicon Scotorum]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100016/ G100016] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Ulad'', ''Rig Dail Araide'' [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} * Mac Niocaill, Gearoid (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Ulaid}} {{DEFAULTSORT:Leathlobhar mac Eachach}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Dhál Araí]] ea4liq4qdbver2zqujh9w55usvhbo42 0 96915 1312147 1292880 2026-05-08T16:45:33Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312147 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]] de [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]], clann [[Uí Néill an Tuaiscirt]], ba ea '''Maol Fithrigh mac Aodha''' ({{lang-sga|'Máel Fithrich<ref>[http://dil.ie/22262 fithrech], duileasc, feamainn inite; crann(?), ar eDIL</ref> mac Áedo'}}) (bás 630). [[Áed Uaridnach]] (bás 612), [[Ardrí na hÉireann|Ardrí Éireann]], ba ea a athair.<ref>T.M. Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', Aguisín V</ref> Bhí sé i gcoróin ón mbliain 628 go dtí 630.<ref>Tugtar réimeas dhá bhliain dó i [[Sioncronachtaí Laud]].</ref> Ba bhall é Maol Fithrigh de [[Cineál Eoghain#Cineál Mhic Earca|Chineál Mhic Earca]], a bhíodh i gceannas i ríogacht Ailigh go dtí a réamhtheachtaí, [[Suibne Menn|Suibhne Meann]] (bás 628) de [[Cineál Eoghain#Cineál Fhearadhaigh|Chineál Fhearadhaigh]]. Sa bhliain 630, tharla Cath Leitheirbe eatarthu agus maraíodh Maol Fithrigh ag tríd in éadan deartháir Shuibne, [[Ernaine mac Fiachnai|Earnaine mac Fiachna]] (bás 638).<ref>[[Annála Uladh]], AU 630.1</ref> Bhí Cineál Fhearadhaigh ansin i gceannas le linn an chuid eile 7ú haois. Rinneadh rí Ailigh fosta dá mhac, [[Máel Dúin mac Máele Fithrich|Maol Dúin]] (bás 681). == Foinsí == * [[Annála Uladh]] * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} == Naisc sheachtracha == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Maol Fithrigh mac Aodha}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] bmo167r5op8obn5afsbnpxky1e1cjiu 0 96919 1312146 1305669 2026-05-08T16:44:57Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312146 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]] de [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]], clann [[Uí Néill an Tuaiscirt]], ba ea '''Maol Dúin mac Maoil Fhithrigh''' ({{lang-sga|'Máel Dúin mac Máele Fithrich'}}) (bás 681). [[Máel Fithrich mac Áedo|Maol Fithrigh mac Aodha]] (bás 630) ba ea a athair, [[Áed Uaridnach|Aodh Fuariodhnach]] (bás 612), [[Ardrí na hÉireann|Ardrí Éireann]], a sheanathair.<ref>T.M. Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', Aguisín V </ref> Bhí sé i gcoróin ón mbliain c. 668 go dtí 681.<ref>Tugtar réimeas 11 bliain dó i [[Sioncronachtaí Laud]]</ref> Ba bhall de [[Cineál Eoghain#Cineál Mhic Earca|Cenél maic Ercae]]. Bhí [[Cineál Eoghain#Cineál Fhearadhaigh|Cineál iomaíochta Fhearadhaigh]] i gceannas ar feadh na coda is mó den 7ú haois. Insítear sna hannála conas a scriosadh Aileach sa bhliain 676 ag an Ardrí [[Fínsnechta Fledach|Fíonsneachta Fleách]] (bás 695) [[Uí Néill an Deiscirt]], agus é i mbun a údarás a dheimhniú sa tuaisceart.<ref>[[Annála Uladh]], AU 676.4</ref> Bhí Maol Dúin lárnach agus chumhacht Chineál Eoghain a mhéadú. Sa bhliain 677, mharaigh sé Dúnchadh mac Ultáin, rí [[Oirialla|Oiriall]] (as [[Tír Mhic Caoirthinn]], [[Loch Feabhail]]) i nDún ''Forgo''.<ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 677.2</ref> Sa samhradh 681, bhuaigh sé in éadan [[Dúngal Eilni mac Scandail|Dúnghal Eilne mhic Scannail]] de [[Dál nAraidi|Dhál Araí]] agus ''Cenn Faelad mac Suibni'' de [[Ciannachta Glen Geimin|Chiannachta Gleann Geimhin]] ag 'dó ná ríthe' i nDún Ceithirn ([[Cúil Raithin]]).<ref>''Combustio regum'', AU 681.1</ref> Ag tús an gheimhridh 681, cloíodh agus maraíodh Maol Dúin i gCath Bla Sléibe ([[Contae Dhoire]]) ag Ciannachta Ghleann Geimhin agus ag [[Fland mac Máele Tuile|Flann mac Maoil Tuile]] (bás 700) de Chineál Fhearadhaigh.<ref>AT 681.1</ref> Bhí Maol Dúin pósta le Cacht ní [[Cellach mac Máele Coba|Cellach mhic Maoil Choba]] de [[Cenél Conaill|Chineál Chonaill]]. D'éirigh a mac their son [[Fergal mac Máele Dúin|Fearghal]] (bás 722) ina Ardrí Éireann. Deirtear i Leabhar Uí Chléirigh gur shinsear [[Uí Dhálaigh]] filí é Maol Dúin.<ref>''Analecta Hibernica'' #18 R.I.A. MS. 23 D 17 589, Genelach Muintire Dálaigh.</ref> == Foinsí == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002] ** [[Annála Uladh]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] ** [[Chronicon Scotorum]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100016/ G100016] * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} * ''O'Clery Book of Genealogies'', Analecta Hibernica #18 R.I.A. MS. 23 D 17. [http://clanmaclochlainn.com/ocleryms.htm] == Naisc sheachtracha == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] == Tagairtí == {{reflist}} {{S-start}} {{succession box | roimh=[[Ferg mac Crundmaíl]]| teideal=[[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]]| bliain=668–681| tar éis=[[Fland mac Máele Tuile]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Maol Dúin mac Maoil Fhithrigh}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 681]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] [[Catagóir:Uí Néill]] 5sg8foghtape3mgul194ly38gwiy6zs 0 96922 1312136 1292893 2026-05-08T16:37:12Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312136 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]] de [[Cenél nEógain]], clann [[Uí Néill an Tuaiscirt]], ba ea '''Maol Dúin mac Aodha Alláinn''' ({{lang-sga|'Máel Dúin mac Áedo Alláin'}}) (bás 788). [[Áed Allán]] (bás 743), [[Ardrí na hÉireann|Ardrí Éireann]], ba ea a athair.<ref>Charles-Edwards, Appendix V</ref> Bhí sé i réim ón 770 go dtí 788. D'éirigh a uncail, Ardrí [[Niall Frossach|Niall Frasach]] (bás 778), as a choróin sa bhliain 770 nó 772, agus rinneadh ansin rí Ailigh de Mháel Dúin.<ref>Byrne, lch. 156</ref><ref>Charles-Edwards, lch. 577</ref> Insítear sna hannála go ndearna an tArdrí nua, [[Donnchad Midi|Donnchadh na Mí]] (bás 797) de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]], [[Uí Néill an Deiscirt]], feachtais sa tuaisceart sna blianta 771 agus 772 chun a údarás a dheimhniú.<ref>[[Annála Uladh]], AU 771.10, 772.3</ref><ref>Charles-Edwards, lch. 577</ref> '' Tá taifead fosta ar dhúnmharú Chonchúir, uncail Maoil Dúin, sa bhliain 772.<ref>AU 772.2</ref> Le linn réimeas Donnchadha na Mí, bhí [[Cenél Conaill]] i gceannas sa tuaisceart. Tugtar an teideal rí an Fhocla (''[rex] ind Fhoclai'') do [[Domnall mac Áeda Muindeirg|Dhomhnall mac Aodha Mhuindeirg]] (bás 804). Sa bhliain 787 ámh, chloígh Maol Dúin Domhnall agus Cenél Conaill agus tháinig chun cinn sa tuaisceart.<ref>AU 787.3</ref><ref>Byrne, ''A New History of Ireland'', lch. 657</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 143</ref> Ina thásc don bhliain 788, tugtar an teideal rí an Fhocla dó.<ref>AU 788.1</ref> Tháinig i gcomharbacht air a chol ceathrar [[Áed Oirdnide|Aodha Oirdní]] (bás 819), a d'éirigh ina Ardrí sa bhliain 797. Rinneadh rí Ailigh fosta dá mhac [[Murchad mac Máele Dúin|Murchadh]] (bás 823). == Foinsí == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002] ** [[Annála Uladh]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] ** [[Chronicon Scotorum]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100016/ G100016] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} * Mac Niocaill, Gearoid (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan * Ó Cróinín, Dáibhí (2005), ''A New History of Ireland'', Volume One, Oxford: Oxford University Press ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Máel Dúin mac Áedó Alláin}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 8ú haois]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] [[Catagóir:Uí Néill]] sevukpu5un26eflebxpg6unde8jf6br 0 96924 1312172 1292894 2026-05-08T17:18:05Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312172 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]] de [[Cenél nEógain]], clann [[Uí Néill an Tuaiscirt]], ba ea '''Murchadh mac Maoil Dúin''' ({{lang-sga|'Murchad mac Máele Dúin'}}) (beo 819–833). [[Máel Dúin mac Áedo Alláin|Maol Dúin mac Aodha Alláin]] (bás 788), iar-rí, ba ea a athair, [[Áed Allán]] (bás 743), [[Ardrí na hÉireann|Ardrí Éireann]], a shin-seanathair.<ref>Charles-Edwards, Appendix V</ref> Bhí sé i réim ón mbliain 819 go dtí 823. Tháinig sé i gcoróin tar éis bás a ghaol, an tArdrí [[Áed Oirdnide|Aodh Oirdní]] sa bhliain 819. D'éirigh [[Conchobar mac Donnchada|Conchúr mac Donnchadha]] (bás 833), de [[Clann Cholmáin]], [[Uí Néill an Deiscirt]], ina Ardrí, áfach. B'éigean do Mhurchadh lena linn sin caitheamh le dúshlán dá cheannas i measc Uí Néill an Tuaiscirt. Sa bhliain 819, chloígh sé [[Máel Bresail mac Murchada]] de [[Cineál Chonaill|Cineál iomaíochta Chonaill]], a maraíodh sa choimheascar.<ref>[[Annála Uladh]], AU 819.3</ref> Sa bhliain 820, rinne Murchadh triail ar an ard-ríogacht agus cuireadh i gceannas slua Uí Néill an Tuaiscirt go ''Druim ind Eich'' ([[Droimeanach]]? Áth Cliath), agus san am céanna chuaigh Conchúr le hUí Néill an Deiscirt agus na Laigin ó thuaidh. Níor tharla cath ámh.<ref>AU 820.2</ref> Sa bhliain 822, rinne Murchadh iarracht eile ar an ard-ríogacht, agus cuid le fir an tuaiscirt go h[[Ard Breacáin]] (Contae na Mí). Thréig faoi rún ansin go Murchadh fir [[ríthe Bhreá|Bhreá]], faoi cheannas [[Diarmait mac Néill|Diarmada mhic Néill]] (bás 826) de chlann [[Uí Chernaig|Uí Chearnaigh]], [[Síl nÁedo Sláine|Síol Aodha Sláine]]. Rinne Conchúr ionradh ar Bhreá agus rinne campa ag Gualu. Rinne sé ionradh agus ar dheisceart Bhreá agus bhí ár mór d'fhir Bhreá agus ghéill Uí Chearnaigh.<ref>AU 822.3</ref><ref>Charles-Edwards, lch. 557</ref> Rinne Murchadh Cumascach mac Tuathail, rí of [[Ard Ciannachta]], a dhúnmharú sa bhliain 822, is dócha mar dhíoltas as a chliseadh.<ref>AU 822.5</ref> Sa bhliain 823, cuireadh Murchadha as a choróin de bharr a chuid teipeanna ag a chol seisear, [[Niall Caille]] (bás 846).<ref>AU 823.7</ref><ref>Charles-Edwards, lch. 557</ref> Is amhlaidh gur ghlac Murchadh a chinniúint. Feictear é sin i dheireanach ag tacú le Niall agus [[Lochlannaigh]] in ''Daire Calgaig'' (Doire) a chloí sa bhliain 833.<ref>AU 833.4</ref><ref>Byrne, ''A New History of Ireland'', lch. 612</ref> B'fhéidir é go raibh bean chéile Lochlannach ag Murchadh. Feictear sna ginealaigh mac leis darbh ainm Erulb, nó ''Herulfr'' as [[Sean-Ioruais]].<ref>Byrne, ''NHI'', lch. 612</ref> B'athair Bhirn, sinsear [[Cineál Eoghain#Clann Bhirn|Chlann Bhirn]] suite i n[[Dún Geanainn]], [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]], é Ruairí, mac eile leis. == Foinsí == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002] ** [[Annála Uladh]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] ** [[Chronicon Scotorum]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100016/ G100016] * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} * Ó Cróinín, Dáibhí (2005), ''A New History of Ireland'', Volume One, Oxford: Oxford University Press == Naisc sheachtracha == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Murchad mac Máele Dúin}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 8ú haois]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] p4u0e7p39yx7zaqje10cr5z8g5wno8d 0 96926 1312158 1292896 2026-05-08T17:03:14Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312158 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]] ba ea ''' Muircheartach mac Néill ''' ([[Meán-Ghaeilge]]: '''Muirchertach mac Néill''' (bás 26 Feachtas 943), ar a glaodh ''Muirchertach na Cochall Craicinn'' air. == Clann == Ba bhall de [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]], géag d'[[Uí Néill an Tuaiscirt]], é Muircheartach. [[Niall Glúndub|Niall Glúndubh]] mac Aodha ba ea a athair, agus [[Gormlaith ní Fhlainn]] a mháthair, agus dá bharr, bhí idir a athair agus a bheirt seanaithreacha, [[Áed Findliath|Aodh Fionnliath]] agus [[Flann Sinna]], ina [[Ardrí na hÉireann|Ardríthe Éireann]]. Bhí máthair a athar, [[Máel Muire ingen Cináeda|Maol Mhuire]] (bás 913; ní [[Coinneach mac Ailpín|Choinnigh mhic Ailpín]]), pósta le hAodh agus, tar éis a bháis, Flann Sionna. Bhí beirt mhac aici le Flann, Domhnall (bás 921) agus Liagnach (bás 932). [[Dubhdara ingen Cellaig|Dubhdara]] ní [[Cellach mac Cerbaill|Cheallaigh mhic Cearbhaill]] agus deirfiúr [[Donnchad mac Cellaig|Donnchadha mhic Ceannaigh]], ríthe [[Osraí]] beirt.<ref>''[https://books.google.com/books?id=74QNAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The history and antiquities of the diocese of Ossory]'' (iml. 1), William Carrigan, lch. 44.</ref> ''[[Melkorka|Melkorka Mýrkjartansdóttir]], whose story is told in the Icelandic [[Laxdæla saga]], claimed to be the daughter of Muirchertach. Melkorka was sold as a slave to the Icelandic chieftain [[Höskuldur Dala-Kollsson]], with whom she had an illegitimate son named [[Olaf the Peacock|Ólafur “Pái” Höskuldsson]]. Ólafur became a successful chieftain in Iceland, and is one of the major characters of Laxdæla saga. == Luathshaol == Maraíodh athair Mhuircheartaigh i mbun catha in éadan na [[Gall-Ghaeil|nGall-Ghael]] gar d'[[Áth Cliath]] ar an 14ú Meán Fómhair 919, i dteannta le ríthe Gaelacha eile. D'éirigh uncail Mhuircheartaigh, [[Donnchad Donn mac Flainn]], ina Ardrí, agus Muircheartach ina rí Ailigh. == Gairmréim == Bhí Muircheartach pósta le hiníon Dhúnchadha, Flann, ach b'olc é an caidreamh idir an bheirt fhear. Tuairiscítear achrann eatarthu sna blianta 927, 929 agus 938, ach níor tharla cath eatarthu go dtí an bhliain 941, tar éis bhás a Fháil an bhliain roimh sin. Rinne Muircheartach ruathair ar an Mí, an [[Osraí]] agus an [[Mumhain]], agus ghabh sé rí Mumhan [[Cellachán Caisil|Ceallachán Chaisil]] mar ghiall, chun a chuid cumhachta agus laige Dhonnchadha a léiriú. Na gaiscíoch seantaithí é Muircheartach, agus maraíodh é sa deireadh i mbun chatha sa bhliain 943 ag [[Blácaire mac Gofrith]], [[rí Átha Cliath]]. Ina thásc i n[[Annála Uladh]], glaoitear "Echtoir iarthair beatha" air.<ref>AU 943.2</ref> Ní dhearnadh Ardrí do [[Domnall ua Néill|Dhomhnall]] mac Muirchertaigh tar éis bhás Donnchadha Dhoinn an bhliain dár gcionn. D'éirigh Domhnall ina Ardrí sa deireadh tar éis bhás chomharba Dhonnchadha, [[Congalach Cnogba|Conghalach Chnobha]] sa bhliain 956. == Craobh ghinealaigh== {{familytree/start}} {{familytree| | | FLA |v| GOR | | | | AED |v| MAE | | AED = [[Áed Findliath]]<br />Ardrí 862–879 | MAE = [[Máel Muire ingen Cináeda|Maol Mhuire]] | FLA = [[Flann Sinna]]<br />Ardrí 879–916 | GOR = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing|Gormlaith]]}} {{familytree| | | |,|-|^|-|.| | | | | | | |!| | | | |}} {{familytree| | | DON | | GOR |-|-|v|-|-| NEI | | | | DON = [[Donnchad Donn]]<br />Ardrí 919–944 | NEI = [[Niall Glúndub]]<br />Ardrí 916–919 | GOR = [[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormlaith]]}} {{familytree| | | |!| | | |,|-|-|-|^|-|-|-|.| | | | |}} {{familytree| | | FLA |v| MUI | | | | | | CON | | | | FLA = Flann | MUI = '''Muirchertach'''<br />rí Ailigh 938–943 | CON = Conaig}} {{familytree| | | |,|-|^|-|.| | | | | | | |!| | | | |}} {{familytree| | | FLA | | DUN | | | | | | DOM | | | | FLA = Flaithbertach | DUN = [[Domnall ua Néill|Domnall]]<br />Ardrí 956–980 | DOM = Domnall}} {{familytree| | | | | | | |!| | | | | | | |!| | | | |}} {{familytree| | | | | | | ONE | | | | | | FER | | | | ONE = [[Ó Néill]]'' | FER = [[Fergal mac Domnaill meic Conaing|Fergal]]<br />rí Ailigh 980–989}} {{familytree/end}} == Foinsí == * Byrne, Francis John, ''Irish Kings and High-Kings.'' Batsford, London, 1973. {{ISBN|0-7134-5882-8}} * {{cite DNB|wstitle=Muircheartach (d.943) |first=Norman |last=Moore|volume=39}} ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Fergal mac Domnaill]] | teideal = [[ríthe Ailigh|rí Ailigh]] | bliain = 938–943 | tar éis = [[Domnall ua Néill]] agus [[Flaithbertach mac Muirchertaig meic Néill]] }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Muircheartach mac Néill}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:10ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] mzwop53sn610pgc09e3e1lzg19iqki1 0 96930 1312119 1292905 2026-05-08T16:23:58Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312119 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]] de [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]], clann [[Uí Néill an Tuaiscirt]], ba ea '''Niall Mac Lochlainn''' (bás 1176).<ref>Lydon (2005), lch. 56.</ref> [[Muirchertach Mac Lochlainn|Muircheartach Mac Lochlainn]], iar-rí, ba ea a athair.<ref>Pollock (2005), ll. 14–15.</ref> Roinn [[Ruaidrí mac Tairrdelbach Ua Conchobair]], [[Ríthe na gConnacht|rí na gConnacht]], [[Tír Eoghain (ríocht)|Tír Eoghain]] idir Niall agus [[Aodh Méith Ó Néill]].<ref>Pollock (2005), ll. 14–15.</ref> Is amhlaidh gurbh iníon Néill í Fionnuala (''Findguala''), gariníon Mhuircheartaigh a phós Guðrøðr Óláfsson, [[Ríocht Dhuibhlinne|rí Átha Cliath]] agus na nOileán.<ref>Martin (2008), lch. 135</ref><ref>McDonald (2007a), lch. 52</ref><ref>McDonald (2007b), lch. 71</ref><ref>Pollock (2005), ll. 15, 16 n. 76</ref><ref>Flanagan (1989), lch. 103.</ref> == Foinsí == * {{ cite book | last=Flanagan |first=MT |year=1989 |title=Irish Society, Anglo-Norman Settlers, Angevin Kingship: Interactions in Ireland in the Late Twelfth Century |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |isbn=0-19-822154-1 |ref=F1 }} * {{ cite book | last=Lydon |first=J |author-link=James Lydon (historian) |year=2005 |origyear=1998 |title=The Making of Ireland: From Ancient Times to Present |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |isbn=0-415-01347-X |ref=L1 }} * {{ cite book | last=Martin |first=FX |author-link=F. X. Martin |year=2008 |origyear=1987 |chapter=John, Lord of Ireland, 1185–1216 |editor-last=Cosgrove |editor-first=A |editor-link=Art Cosgrove |title=Medieval Ireland, 1169–1534 |series=New History of Ireland|publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-821755-8 |pages=127–154 |ref=M1 }} * {{ cite book | last=McDonald |first=RA |year=2007 |chapter=Dealing Death From Man: Manx Sea Power in and around the Irish Sea, 1079–1265 |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=The World of the Galloglass: Kings, Warlords and Warriors in Ireland and Scotland, 1200–1600 |publisher=Four Courts Press |location=Baile Átha Cliath |isbn=978-1-85182-946-0 |pages=45–76 |ref=M2 }} * {{ cite book | last=McDonald |first=RA |year=2007 |title=Manx Kingship in its Irish Sea Setting, 1187–1229: King Rǫgnvaldr and the Crovan Dynasty |publisher=Four Courts Press |location=Baile Átha Cliath |isbn=978-1-84682-047-2 |ref=M3 }} * {{ cite book | last=McGettigan |first=D |year=2005 |chapter=Mac Lochlainn |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande00duff |url-access=limited |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande00duff/page/n326 294]–295 |isbn=0-415-94052-4 |ref=M4 }} * {{ cite journal | last=Pollock |first=M |year=2005 |title=Rebels of the West, 1209–1216 |journal=Cambrian Medieval Celtic Studies |volume=50 |pages=1–30 |issn=1353-0089 |ref=P1 }} == Naisc sheachtracha == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lochlainn, Niall Mac}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 1176]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] j0ehp3r9teq7lfoe47epu1ytn48yt9a 1312120 1312119 2026-05-08T16:24:28Z Seachránaí 53315 1312120 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]] de [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]], clann [[Uí Néill an Tuaiscirt]], ba ea '''Niall Mac Lochlainn''' (bás 1176).<ref>Lydon (2005), lch. 56.</ref> [[Muirchertach Mac Lochlainn|Muircheartach Mac Lochlainn]], iar-rí, ba ea a athair.<ref>Pollock (2005), ll. 14–15.</ref> Roinn [[Ruaidrí mac Tairrdelbach Ua Conchobair]], [[Ríthe na gConnacht|rí na gConnacht]], [[Tír Eoghain (ríocht)|Tír Eoghain]] idir Niall agus [[Aodh Méith Ó Néill]].<ref>Pollock (2005), ll. 14–15.</ref> Is amhlaidh gurbh iníon Néill í Fionnuala (''Findguala''), gariníon Mhuircheartaigh a phós Guðrøðr Óláfsson, [[Ríocht Dhuibhlinne|rí Átha Cliath]] agus na nOileán.<ref>Martin (2008), lch. 135</ref><ref>McDonald (2007a), lch. 52</ref><ref>McDonald (2007b), lch. 71</ref><ref>Pollock (2005), ll. 15, 16 n. 76</ref><ref>Flanagan (1989), lch. 103.</ref> == Foinsí == * {{ cite book | last=Flanagan |first=MT |year=1989 |title=Irish Society, Anglo-Norman Settlers, Angevin Kingship: Interactions in Ireland in the Late Twelfth Century |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |isbn=0-19-822154-1 |ref=F1 }} * {{ cite book | last=Lydon |first=J |author-link=James Lydon (historian) |year=2005 |origyear=1998 |title=The Making of Ireland: From Ancient Times to Present |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |isbn=0-415-01347-X |ref=L1 }} * {{ cite book | last=Martin |first=FX |author-link=F. X. Martin |year=2008 |origyear=1987 |chapter=John, Lord of Ireland, 1185–1216 |editor-last=Cosgrove |editor-first=A |editor-link=Art Cosgrove |title=Medieval Ireland, 1169–1534 |series=New History of Ireland|publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-821755-8 |pages=127–154 |ref=M1 }} * {{ cite book | last=McDonald |first=RA |year=2007 |chapter=Dealing Death From Man: Manx Sea Power in and around the Irish Sea, 1079–1265 |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=The World of the Galloglass: Kings, Warlords and Warriors in Ireland and Scotland, 1200–1600 |publisher=Four Courts Press |location=Baile Átha Cliath |isbn=978-1-85182-946-0 |pages=45–76 |ref=M2 }} * {{ cite book | last=McDonald |first=RA |year=2007 |title=Manx Kingship in its Irish Sea Setting, 1187–1229: King Rǫgnvaldr and the Crovan Dynasty |publisher=Four Courts Press |location=Baile Átha Cliath |isbn=978-1-84682-047-2 |ref=M3 }} * {{ cite book | last=McGettigan |first=D |year=2005 |chapter=Mac Lochlainn |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande00duff |url-access=limited |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande00duff/page/n326 294]–295 |isbn=0-415-94052-4 |ref=M4 }} * {{ cite journal | last=Pollock |first=M |year=2005 |title=Rebels of the West, 1209–1216 |journal=Cambrian Medieval Celtic Studies |volume=50 |pages=1–30 |issn=1353-0089 |ref=P1 }} == Naisc sheachtracha == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Mac Lochlainn, Niall}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 1176]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] ae0ojf3m5wp9hbnu9889gbfybdsgema 0 97336 1312315 1310835 2026-05-09T09:48:48Z Marcas.oduinn 33120 /* */ Mhuighmheadhóin 1312315 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Sinsear [[Connachta|Chonnacht]] ba ea '''Ailill mac Eachach Mhuighmheadhóin''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Ailill mac Echach Mugmedóin'''), a mar sa cheathrú haois. [[Eochaid Mugmedón]] (bás 362<ref>Daniel P. McCarthy, ''The Chronology of the Irish Annals''</ref>) [[Ardrí na hÉireann]], ba ea a athair, agus [[Mongfind]] deirfiúr [[Crimthann mac Fidaig|Chriomhthainn mhic Fhiodhaigh]] (bás 367) a mháthair.<ref>Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 1</ref> Clann [[Uí nAilello|Uí Ailealla]] ba ea a mhuintir. Insítear scéalta Ailealla agus a dheartháireacha, [[Brión mac Echach Muigmedóin|Brian]] agus [[Fiachrae|Fiachra]], in ''[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]'' agus ''[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]]''<ref>''[https://www.vanhamel.nl/codecs/Aided_Chrimthaind_maic_Fhidaig_ocus_Tr%C3%AD_mac_Echach_Muigmed%C3%B3in Aided Chrimthaind maic Fhidaig ⁊ Trí mac Echach Muigmedóin]'' ar CODECS</ref>. Chuaigh Ailill i dteannta le Fiachra ar ruathar rathúil sa [[Mumha|Mhumhain]] isteach, ach fuair Fiachra goin a bháis. Tar éis bhás Fhiachra, gabhadh agus cuireadh chun báis Ailill ag ''[[Eochaid mac Crimthainn]]'' na Mumhan. De réir sean-nóis, adhlacadh Ailill i m[[Baile an Chairn]], [[Contae Shligigh]].<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.askaboutireland.ie/reading-room/environment-geography/physical-landscape/the-wakeman-drawings/heapstown/ | teideal = Heapstown | suíomh = Askaboutireland.ie | dátarochtana = 14ú Deireadh Fómhair 2018 }}</ref> == Foinsí == * Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'' * Daniel P. McCarthy, ''The Chronology of the Irish Annals'' * Dan Wiley, ''[https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Cycles of the Kings]'' == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Connachta]] c403qtf29uts0l25kthh4itgkt42lny 0 97396 1312207 1299247 2026-05-08T17:47:35Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312207 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ [[Ríthe na gConnacht|Rí na gConnacht]] de chlann [[Uí Briúin|Uí Bhriúin]] ba ea '''Uada mac Aodha''' ({{lang-sga|'Uatu mac Áedo'}}) (bás 600<ref>Daniel P. McCarthy, ''The Chronology of the Irish Annals''</ref>). [[Áed mac Echach|Aodh mac Eachach]] Thirimcharna (bás 575) ba ea a athair.<ref>Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 19</ref> Feictear Uada sna ríliostaí tar éis a athar, a chuireann le fios gur tháinig sé i gcoróin sa bhliain 575. Coinníonn Byrne an t-ord seo, ach tugann sé faoi ndeara nach dtugtar an teideal rí dó ina thásc i n[[Annála Uladh]].<ref>[[Annála Uladh]], AU 602.4</ref> Ní aontaíonn sé go raibh luath-ríthe Uí Bhriúin ina [[ríthe Éireann|ríthe ruireacha]] na gConnacht.<ref>Byrne, lch. 246</ref> Rinneadh níos deireanaí rí dá mhac, [[Rogallach mac Uatach|Raghallach]] (bás 649). == Féach freisin == * [[Ríthe na gConnacht]] == Foinsí == * [[Annála Tiarnaigh]] * [[Annála Uladh]] * [[T. M. Charles-Edwards]], ''Early Christian Ireland'' * [[Francis J. Byrne]], ''Irish Kings and High-Kings'' * Daniel P. McCarthy, ''The Chronology of the Irish Annals'' == Naisc sheachtracha == * [[Corpus of Electronic Texts]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Uada mac Aodha}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na gConnacht]] [[Catagóir:Uí Bhriúin]] px2vfmuv70yzvtpr7v8v2ctk4uxl2ih 0 98112 1312247 1269357 2026-05-08T21:47:00Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312247 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ :''Gan bheith measctha le [[Tadhg Uí Dhiarmada]] {{WD Bosca Sonraí Duine}} Luath-[[ríthe Mhagh Loirg|rí Mhagh Loirg]] ba ea '''Tadhg mac Muircheartach''', ach is duine gan iomrá é. Ní fios fiú dátaí a réimis. Ní féidir a rá faoi ach gur mhair sé i lár na 11ú haoise agus gurbh é [[Muircheartach mac Maolruanaí Mhóir]] a athair. Tháinig a mhac, [[Maolruanaidh mac Taidhg|Maolruanaidh]], i gcomharbacht air timpeall na bliana 1080, ach níl ann ach tuairim mheáite. == Foinsí == * Dermot MacDermot (1996), "Mac Dermot of Moylurg: The Story of a Connacht Family". * [http://www.macdermot.com/ The MacDermot Clan Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009173311/http://www.macdermot.com/ |date=2017-10-09 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Muircheartach mac Maolruanaí Mhóir]] | teideal = [[Ríthe Mhagh Loirg|rí Magh Loirg]] | tar éis = [[Maolruanaidh mac Taidhg]] | bliain = ???? - ???? | }} {{s-end}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Mhagh Loirg]] s7mr7aw8hbwm2l7nrveupt3i0z9hbaq 0 98222 1312256 1309147 2026-05-08T21:54:22Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312256 wikitext text/x-wiki Géag [[Síl Muiredaig|Síol Muireadaigh]] ba ea '''Ríthe [[Mag Luirg|Mhagh Loirg]]'''. Deartháir [[Conchobar mac Taidg|Chonchúir mhic Thaidhg]], [[Ríthe na gConnacht|rí Chonnacht]] 967–973, ba ea a sinsear, [[Maolruanaidh Mór mac Taidhg]]. Roimhe sin, bhíodh Clann Mhic Riabhaigh i gceannas sa cheantar. Is dóigh go raibh beart éigin déanta ag Maolruanaidh, go mbeadh sé ina rí Magh Loirg, in ionad na clainne Mhic Riabhaigh a bhí ann ó dhúchas, mar chúiteamh ar aon éileamh ar ríogacht an chúige. Clann Mhaolruanaí, níos deireanaí Mhic Dhiarmada, ba ea a mhuintir. Glaodh [[Mhic Dhiarmada Rua]] ar géag níos deireanaí den chlann. Seo a leanas liosta de ríthe Mhagh Loirg, agus ansin tiarnaí agus cinn na fine go dtí an lá atá inniu ann. == Ríthe Mhagh Loirg == * [[Maolruanaidh Mór mac Taidhg]], beo 956, bunaitheoir [[Magh Loirg|Mhagh Loirg]] agus sinsear Chlann Mhaolruanaí. * [[Muircheartach mac Maolruanaí Mhóir]] * [[Tadhg mac Muircheartaigh]] * [[Maolruanaidh mac Taidhg]], beo 1080. * [[Tadhg Mór mac Maolruanaí]], 1120–1124. * [[Maelseachlainn mac Tadhg Mor]], 1124. * [[Diarmaid mac Tadhg Mor]], 1124–1159, sinsear [[Mhic Dhiarmada]]. * [[Muirgheas mac Tadhg Mor]], 1159–1187. * [[Conchúr mac Diarmada]], 1187–1196. * [[Tomaltach na Carraige Mac Diarmada]], 1196–1207. * Cathal Carrach Mac Diarmada, 1207–1215. * Diarmaid Mac Diarmada, 1215–1218. * [[Cormac Mac Diarmada (I)]], 1218–1244 * Muircheartach Mac Diarmada, 1245–1265 * Tadhg Mac Diarmada (I), 1256–1281. * Diarmaid Mideach Mac Diarmada, 1281–1287 * Cathal Mac Diarmada, 1288–1294 * Maolruanaidh Mac Diarmada (I), 1294–1331. * Tomaltach gCear Mac Diarmada, 1331–1336. * Conchúr Mac Diarmada, 1336–1343 * Fearghal Mac Diarmada, 1343–1368. * Aodh Mac Diarmada (I), 1368–1393. * Maolruanaidh Mac Diarmada (II), 1393–1398. * Conchúr Óg Mac Diarmada (II), 1398–1404. * Ruairí Caoch Mac Diarmada (I), 1404–1421. * Tomaltach an Einigh Mac Diarmada, 1421–1458. * Aodh Mac Diarmada (II), 1458–1465. * Conchúr Óg Mac Diarmada (III), 1456–1478. * Ruairí Óg Mac Diarmada (II), 1478–1486. * Conchúr Mac Diarmada (IV), 1486–1497. * Tadhg Mac Diarmada (II), 1497–1499. * Cormac Mac Diarmada (II), 1499–1528. * Diarmaid an Einigh Mac Diarmada, 1528–1533. * Eoghan Mac Diarmada, 1533–1534. * Aodh an Aba Mac Diarmada (III), 1534–1549. * Ruairí Mac Diarmada (III), 1549–1568 :''A school invitation was given by Mac Diarmada, i.e. Ruairí, at Christmas of this year; and it is not possible to count or over-reckon all that he gave to the poets, and professors, and learned men of Erinn, and to all men besides. * Toirdhealbhach Mac Diarmada, 1568–1576. * Tadhg Mac Diarmada (III), 1576–1585, rí ''de facto'' deireanach Mhagh Loirg. == Mac Diarmada na Carraige == * Brian na Carraige Mac Diarmada, 1585–1595, an chéad duine ar a tugadh an teideal "na Carraige" * Conchúr Óg Mac Diarmada, 1595–1603. * Brian Óg Mac Diarmada, 1603–1636. == Ceann na Fine == * Toirrdhealbhach Mac Diarmada, 1636 – c.1652, an chéad ar a tugadh an teideal [[Ceann na Fine]]. * Cathal Rua Mac Diarmada, c.1652 – c.1694. * Aodh Mac Diarmada, c.1694 – 1707. == ''The Prince of Coolavin'' == * Charles MacDermott, 1707–1758, ag chéad ar a tugadh an teideal to be styled ''[[Prince of Coolavin]]''. * Myles MacDermot, bás 1758–1792. * Hugh MacDermott, [[Doctor of Medicine|M.D.]], 1792–1824. * Charles Joseph MacDermot, [[Justice of the Peace|J.P.]], 1824–1873. * [[Hugh Hyacinth O'Rorke MacDermot]], 1873–1904. * Charles Edward MacDermot, 1904–1947. * Charles John MacDermot, 1947–1979. * [[Dermot MacDermot]], 1979–1989. * [[Niall Anthony MacDermot]], 1989–2003. * [[Rory MacDermot]], 2004– [[Mac Diarmada]], ''Prince of Coolavin'', Ceann na Fine. == Foinsí == * Dermot Mac Dermot, "Mac Dermot of Moylurg: The Story of a Connacht Family", 1996. * [http://www.macdermot.com/ The MacDermot Clan Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009173311/http://www.macdermot.com/ |date=2017-10-09 }} == Féach freisin == * [[Irish Royal Families]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Ríthe Mhagh Loirg]] [[Catagóir:Uí Bhriúin]] 3lmaazu27u1yx3omosvjc46oomw4d84 0 98241 1312245 1242670 2026-05-08T21:45:28Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312245 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} An chéad [[ríthe Mhagh Loirg|rí Magh Loirg]] ba ea '''Maolruanaidh Mór mac Taidhg''', agus sinsear gach rí ina dhiaidh. Deirtear de ghnáth gur mhair sé timpeall na bliana 956. [[Tadhg mac Cathail]] (rí Chonnacht 925–956) ba ea a athair agus [[Conchobar mac Taidg]], rí Chonnacht ón mbliain 967, a dheartháir. Bhí sé in ann deichniúr ar a laghad a mhaíomh mar shinsear ina [[ríthe na gConnacht|ríthe Chonnacht]] ón 6ú haois ar aghaidh. Is dóigh go raibh beart éigin déanta ag Maolruanaidh, go mbeadh sé ina rí Magh Loirg, in ionad na clainne Mhic Riabhaigh a bhí ann ó dhúchas, mar chúiteamh ar aon éileamh ar ríogacht an chúige. Clann Mhaolruanaí, níos deireanaí Mhic Dhiarmada, ba ea a mhuintir. Glaodh Mhic Dhiarmada Rua ar géag níos deireanaí den chlann. == Tagairtí == * Dermot MacDermot (1996), "Mac Dermot of Moylurg: The Story of a Connacht Family". * [http://www.macdermot.com/ The MacDermot Clan Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009173311/http://www.macdermot.com/ |date=2017-10-09 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = as nua | teideal = [[Ríthe Mhagh Loirg|rí Magh Loirg]] | tar éis = [[Muircheartach mac Maolruanaí Mhóir]] | bliain = 956 – ??? | }} {{s-end}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 10ú haois]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:10ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Mhagh Loirg]] b8zor7yzrci2k3f6aknwycywmcgmj1s 0 98242 1312246 1242671 2026-05-08T21:46:28Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312246 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Dara [[ríthe Mhagh Loirg|rí Mhagh Loirg]] '''Muircheartach mac Maolruanaí Mhóir''', ach is duine gan iomrá é. Ní fios fiú dátaí a réimis. Tháinig a mhac, Tadhg, i gcomharbacht air. == Foinsí == * [[Dermot MacDermot]] (1996), "Mac Dermot of Moylurg: The Story of a Connacht Family". * [http://www.macdermot.com/ The MacDermot Clan Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009173311/http://www.macdermot.com/ |date=2017-10-09 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Maolruanaidh Mór mac Taidhg]] | teideal = [[Ríthe Mhagh Loirg|rí Mhagh Loirg]] | tar éis = [[Tadhg mac Muircheartaigh]] | bliain = ??? - ??? | }} {{s-end}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Mhagh Loirg]] ccr0f8pn8ov6y4wh23bm5i6jqco4yct 0 98246 1312248 1242673 2026-05-08T21:47:42Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312248 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ Ceathrú [[ríthe Mhagh Loirg|rí Mhagh Loirg]] ba ea '''Maolruanaidh mac Taidhg'''. Bhí sé i gcoróin am éigin déanach san 11ú (agus b'fhéidir go luath sa 12ú) haois. Níl ach dáta amháin, 1080, nasctha lena réimeas. == Foinsí == * Dermot MacDermot (1996), "Mac Dermot of Moylurg: The Story of a Connacht Family". * [http://www.macdermot.com/ The MacDermot Clan Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009173311/http://www.macdermot.com/ |date=2017-10-09 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Tadhg mac Muircheartaigh]]| teideal = [[Ríthe Mhagh Loirg|rí Magh Loirg]] | tar éis = [[Tadhg Mór mac Maolruanaí]] | bliain = 1080 - ????| }} {{s-end}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Mhagh Loirg]] e6151t0sw72os0horktz4lx20gtml2a 0 98247 1312249 1242674 2026-05-08T21:49:12Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312249 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ Cúigiú [[ríthe Mhagh Loirg|rí Mhagh Loirg]] ba ea '''Tadhg Mór mac Maolruanaí'''. Is é Tadhg Mór an chéad rí Mhagh Loirg a bhfuil dátaí dearfa ann dó. Is dóigh go raibh réimeas gearr aige, murab ionann is a réamhtheachtaí, ach b'fhéidir go bhfuil botún an sna rí-liostaí. == Foinsí == * Dermot MacDermot (1996), "Mac Dermot of Moylurg: The Story of a Connacht Family". * [http://www.macdermot.com/ The MacDermot Clan Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009173311/http://www.macdermot.com/ |date=2017-10-09 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box| roimh = [[Maolruanaidh mac Taidhg]] | teideal = [[Ríthe Mhagh Loirg|rí Magh Loirg]] | tar éis = [[Maolseachlann mac Taidhg Mhóir]] | bliain = 1120 - 1124 | }} {{s-end}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Mhagh Loirg]] l0bjfgtqt787apm2plljo1q3kfcj9ji 0 98248 1312250 1242675 2026-05-08T21:49:35Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312250 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ [[ríthe Mhagh Loirg|Rí Mhagh Loirg]] ba ea '''Maelseachlainn mac Tadhg Mor'''. Feictear Maelseachlainn san iontráil gearr a leanas as [[Annála na gCeithre Máistrí]]:<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1124.7</ref> :''Mael Sechlainn mac Tadhg, mic Mael Ruanaidh, tigherna Maighe Luirg do mharbhadh lá Fiora Breifne & lá Tighearnán Ua Ruairc. == Foinsí == * Dermot MacDermot (1996), "Mac Dermot of Moylurg: The Story of a Connacht Family". * [http://www.macdermot.com/ The MacDermot Clan Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009173311/http://www.macdermot.com/ |date=2017-10-09 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Tadhg Mór mac Maolruanaí]] | teideal = [[Ríthe Mhagh Loirg|rí Magh Loirg]] | tar éis = [[Diarmaid mac Taidhg Mhóir]] | bliain = 1124–1124 | }} {{s-end}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Mhagh Loirg]] 5ibpdvvwg9n5grjyb2wszgmtv7kknml 0 98249 1312251 1242676 2026-05-08T21:50:37Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312251 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ Seachtú [[ríthe Mhagh Loirg|rí Mhagh Loirg]] ba ea '''Diarmaid mac Taidhg Mhóir'''. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 1124 go dtí 1159. Gaol agus faoi ghéillsine chlann Uí Chonchúir, [[ríthe na gConnacht]], ba ea é. Sinsear ba ea é de chlann [[Mhic Dhiarmada]], agus dá bharr freisin na géaga admháil úd Mhic Dhiarmada Rua, Mhic Dhonnchadha agus Uí Chruadhlaoich. == Foinsí == * Dermot MacDermot (1996), "Mac Dermot of Moylurg: The Story of a Connacht Family". * [http://www.macdermot.com/ The MacDermot Clan Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009173311/http://www.macdermot.com/ |date=2017-10-09 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Maolseachlann mac Taidhg Mhóir]] | teideal = [[Ríthe Mhagh Loirg|rí Magh Loirg]] | tar éis = [[Muirgheas mac Taidhg Mhóir]] | bliain = 1124–1159 | }} {{s-end}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 12ú haois]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Mhagh Loirg]] 54ffhnkjzkgsumuz6ixcp4d5bwzbo4f 0 98251 1312252 1242677 2026-05-08T21:51:45Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312252 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ Ochtú [[ríthe Mhagh Loirg|rí Mhagh Loirg]] ba ea '''Muirgheas mac Tadhg Mor'''. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 1159 go dtí 1187. An t-iar-rí [[Tadhg Mór mac Maolruanaí]] ba ea a dheartháir. Ina thásc don bhliain 1187, deirtear i n[[Annála na gCeithre Máistrí]]:<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1187.9</ref> :''Mac Diarmatta, Muirges mac Taidcc, tigerna Muighe Luircc d'écc i n-a thigh fein ar Claonloch h-i c-Cloinn Cuain. == Foinsí == * Dermot MacDermot (1996), "Mac Dermot of Moylurg: The Story of a Connacht Family". * [http://www.macdermot.com/ The MacDermot Clan Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009173311/http://www.macdermot.com/ |date=2017-10-09 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Diarmaid mac Taidhg Mhóir]]| teideal = [[Ríthe Mhagh Loirg|rí Magh Loirg]] | tar éis = [[Conchúr mac Diarmada]]| bliain = 1159–1187 | }} {{s-end}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Mhagh Loirg]] tk4yi2xvory2zppimu2yjsz1wvcsz51 0 98258 1312257 1242678 2026-05-08T21:55:41Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312257 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ Naoú [[ríthe Mhagh Loirg|rí Mhagh Loirg]] ba ea '''Conchúr mac Diarmada'''. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 1187 go dtí 1196. == Beatha == Feictear Conchúr sna [[annála Éireann|hannála]] don bhliain a rinneadh rí de. Bhuail tintreach Carraig Loch Cé agus loisceadh í agus bádh Duibheasa bean Chonchúir sa chlampar.<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1187.4</ref><ref>[[Annála Loch Cé]], ALC 1187.3</ref> Cuireann an iontráil seo in iúl go raibh an rítheaghlach ina chónaí chéanna féin ar an gCarraig i Loch Cé. Rinneadh rí de Chonchúr an bhliain tar éis bhás Muirghis. Ní fheictear arís é 1196, nuair a thug sé suas a choróin chun dul in ord i [[Mainistir na Búille]]. Tháinig [[Tomaltach na Carraige Mac Diarmada|Tomaltach na Carraige]] i gcomharbas air.<ref>ACM 1196.6</ref> Tuairiscítear a bhás ina thásc don bhliain dár gcionn, 1197.<ref>ACM 1197.6</ref><ref>ALC 1197.4</ref> == Ainm athartha nó sloinne == Mar shloinne, bheadh [[Uí Mhaol Rúnaí]], as a athair, [[Diarmaid mac Taidhg Mhóir]] Ó Maol Ruanaidh aige. Ainm athartha ba ea ''mac Diarmada'' ag an am. Sa chéad ghlúin eile, d'éirigh [[Mhic Dhiarmada|Mac Diarmada]] ina shloinne nua. == Foinsí == * [[Dermot MacDermot]] (1996), "Mac Dermot of Moylurg: The Story of a Connacht Family". * [http://www.macdermot.com/ The MacDermot Clan Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009173311/http://www.macdermot.com/ |date=2017-10-09 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Muirgheas mac Taidhg Mhóir]] | teideal = [[Ríthe Mhagh Loirg|rí Magh Loirg]] | tar éis = [[Tomaltach na Carraige Mac Diarmada]] | bliain = 1187 - 1196 | }} {{s-end}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Mhagh Loirg]] lrm6uz9mnr9nz7hghpmygvheb8qv4na 0 98270 1312254 1242682 2026-05-08T21:53:22Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312254 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ Tríú rí déag [[ríthe Mhagh Loirg|Mhagh Loirg]] ba ea '''Cormac Mac Diarmada'''. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 1218 go dtí 1244. D'éag Cormac i ''n-aibit Manaigh Léith.''<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1244.7</ref> Sinsear Mhic Dhiarmada Rua ba ea Diarmaid Rua Mac Diarmada, seandubhó Chormaic. == Foinsí == * Dermot MacDermot (1996), "Mac Dermot of Moylurg: The Story of a Connacht Family". * [http://www.macdermot.com/ The MacDermot Clan Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009173311/http://www.macdermot.com/ |date=2017-10-09 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Diarmaid Mac Diarmada]] | teideal = [[Ríthe Mhagh Loirg|rí Magh Loirg]] | tar éis = [[Muircheartach Mac Diarmada]]| bliain = 1218 - 1244 | }} {{s-end}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:13ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Mhagh Loirg]] 1dcnd3ojawwtoa92quqnilmdq5sm0fv 1312255 1312254 2026-05-08T21:53:42Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312255 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ Tríú rí déag [[ríthe Mhagh Loirg|Mhagh Loirg]] ba ea '''Cormac Mac Diarmada'''. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 1218 go dtí 1244. D'éag Cormac i ''n-aibit Manaigh Léith.''<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1244.7</ref> Sinsear Mhic Dhiarmada Rua ba ea Diarmaid Rua Mac Diarmada, seandubhó Chormaic. == Foinsí == * Dermot MacDermot (1996), "Mac Dermot of Moylurg: The Story of a Connacht Family". * [http://www.macdermot.com/ The MacDermot Clan Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009173311/http://www.macdermot.com/ |date=2017-10-09 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Diarmaid Mac Diarmada]] | teideal = [[Ríthe Mhagh Loirg|rí Magh Loirg]] | tar éis = [[Muircheartach Mac Diarmada]]| bliain = 1218 - 1244 | }} {{s-end}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:13ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Mhagh Loirg]] 7m79993qc26t6wz4dq2z4oos5twwj8m 0 98278 1312253 1242680 2026-05-08T21:52:47Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312253 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ [[ríthe Mhagh Loirg|Rí Mhagh Loirg]] ba ea '''Tomaltach na Cairge Mac Diarmata'''. Bhí sé i gcoróin ón mbliain 1197 go dtí 1207.<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1206.6, [bliain ''sic'']</ref><ref>[[Annála Loch Cé]], ALC 1207.1</ref> == Mhic Dhonnachadha == Sinsear chlann Mhic Dhonnchadh, ba ea Donnchadh mac Tomaltaigh. D'éirigh an chlann ina ríthe nó tiarnaí [[Tír Oirill]], [[Contae Shligigh]]. Ba é Tomaltach Mac Donnchadh, garmhac Dhonnchadha féin, beo sa bhliain 1315, an chéad a fheictear sna hannála leis an sloinne.<ref>ALC 1315.11</ref> == Lua annál == Feictear an iontráil a leanas sna hannála maidir le clann Mhic Dhiarmada agus a ngaoil, Uí Maolruanaí:<ref>ACM 1207.9</ref> :''Crech mor la Cathal Carrach mac Diarmata mic Taidhg, ar Chorbmac mac Tomaltaigh Mic Diarmata, & ar Ua f-Floinn Eassa, co ruccsat drem do Connachtaibh fair, .i. Diarmait mac Maghnusa mic Muircertaigh Uí Choncobhair, & Corbmac mac Tomaltaigh, Concobhar God O h-Eghra tigherna Luighne, & Donnchadh Ua Dubhda tighearna Ua n-Amhalgadha, & Ua f-Fiachrach go ro chuirsiot cliathaidh go ro muidh for Cathal Charrach, & go ro gabhadh é fein, & go ro dalladh, & ro marbhadh Muirghes a mhac, & Mac Chonghránna Uí Fhlannaccáin co sochaidhibh ele. :Creach mhór le Cathal Carrach mac Diarmada mhic Taidhg, ar Chormac mac Tomaltaigh agus ar Ó Floinn Easa, ach rugadh é ag dream na gConnacht, .i. Diarmaid mac Maghnusa mhic Muircheartaigh Uí Chonchúir agus Cormac mac Tomaltaigh, Conchúr ''God'' Ó hEaghra tiarna Luíne agus Donnchadh Ua Dubhda, tiarna Uí Amhalaí agus Uí Fhiachrach, agus tharla cath inar cloíodh Cathal Carrach, agus gabhadh é agus dalladh é agus maraíodh a mhac, Muirgheas, agus mac Chonghránna Uí Fhlannagáin, agus sochaí eile. <!-- An fíor seo a leanas, féach https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Tomaltach_na_Cairge_mac_Diarmata ==mac Diarmata vs. Mac Diarmata== Tomaltach's correct [[surname]] was [[Mulrooney|Ó Maol Ruanaidh]], his father being Diarmait Ó Maol Ruanaidh. The suffix ''mac Diarmata'' was at this point merely a [[Patronymic]]. Only in the generation subsequent to him and his brothers would it become a new surname, [[Mac Diarmata]]. --> == Foinsí == * Dermot MacDermot (1996), "Mac Dermot of Moylurg: The Story of a Connacht Family". * [http://www.macdermot.com/ The MacDermot Clan Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009173311/http://www.macdermot.com/ |date=2017-10-09 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Conchúr mac Diarmada]]| teideal = [[Ríthe Mhagh Loirg|rí Magh Loirg]] | tar éis = [[Cathal Carrach Mac Diarmada]] | bliain = 1196–1207 | }} {{s-end}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:13ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Mhagh Loirg]] ie7pv6oofd73ekkadtifb4mhj9126k5 0 98622 1312240 1241982 2026-05-08T21:36:45Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312240 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ [[Ríthe na hIarmhumhan|Rí Iarmhumhan]] de chlann [[Eoghanacht Locha Léin]] ba ea ''' ''Dauí'' Iarlaithe mac Maithne ''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Dauí Iarlaithe mac Maithni''') (beo c. 500). [[Coirpre Luachra mac Cuirc|Cairbre Luachra mac Coirc]], sinsear eapainmneach a mhuintire, ba ea a sheanathair.<ref>Byrne, Tábla 15</ref> B'fhéidir é gur [[ríthe na Mumhan|rí na Mumhan]] é fosta. Dar le dréacht ginealaigh, tháinig Dauí i gcomharbacht ar a athair, Maine mac Cairbre, san Iarmhumhain. Dhiúltaigh sé ámh a cháin chuig [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] a íoc agus tharla cogadh idir é agus a ghaol, [[Óengus mac Nad Froích|Aonghas mac Nadh Fraoigh]] (bás 489), rí Mumhan. B'fhéidir é gur éirigh Dauí ina rí Mumhan.<ref name="Byrne, lch. 194">Byrne, lch. 194</ref> Ní fheictear é áfach nó sna ríliostaí nó sna[[annála Éireann|hannála]], ina ndeirtear gur tháinig mic Aonghasa i gcomharbacht. Agus é más fíor ina rí Mumhan, deirtear gur throid sé leis na h[[Uaithne]] as ceantar [[Loch Deirgeirt]].<ref name="Byrne, lch. 194"/> Ba é Dauí a bhunaigh Iarmhumhain mar ríocht leath-neamhspleách ó Chaiseal. B'fhéidir é go ndearnadh rí Mumhan de roinnt dá shliochtaigh, amhail is a fhionnó, [[Áed Bennán mac Crimthainn|Aodh Beannáin mac Criomhthainn]] (bás 618). == Foinsí == * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:5ú haois]] [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Mumhan]] chis85g90xzcwmpcyvbkxgkt5a5xtaf 0 98624 1312241 1241985 2026-05-08T21:38:40Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312241 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ [[Ríthe na hIarmhumhan|Rí Iarmhumhan]] de chlann [[Eoghanacht Locha Léin]] '''Congal mac Maoil Dúin''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Congal mac Máele Dúin''') (bás 690). Ba ea mac [[Máel Dúin mac Áedo Bennán|Maol Dúin mac Aodha Beannáin]] (bás 661), iar-rí Iarmhumhan, ba ea a athair, agus [[Áed Bennán mac Crimthainn|Aodh Beannáin mac Criomhthainn]] (bás 618), a bhí b'fhéidir ina rí Mumhan, ab ea a sheanathair.<ref>Byrne, Tábla 15</ref> Bhí sé i réim ón mbliain 661 go dtí 690. Feictear é i ndréacht dlí Muimhneach darb ainm ''Cáin Fuithirbe,'' curtha i bhfeidhm sa bhliain 683 le linn réimeas [[Finguine mac Cathail|Fhinghin mhic Cathail]] (bás 696) in 683.<ref>Byrne, lch. 176</ref> Tugtar an teideal ''rex Iarmuman'' ina thásc i n[[Annála Uladh]] don bhliain 690.<ref>[[Annála Uladh]], AU 690.1</ref> deir na hannála gur maraíodh é, ag scoláire dar le [[Chronicum Scotorum]].<ref>[[Chronicum Scotorum]], CS 690, ''ab uno scolastico interfectus est''</ref> == Foinsí == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]] ** [[Chronicum Scotorum]] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Mumhan]] nhk6d9kalokyqv7yn6283br16jflu4z 0 98633 1312189 1292199 2026-05-08T17:27:55Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312189 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ [[Ríthe Ailigh|Rí Cenél Conaill]], agus dar le rinne foinsí [[Ardrí na hÉireann]], ba ea ''' Ruairí ó Canannáin ''' ([[Meán-Ghaeilge]] ''' Ruaidrí ua Canannáin''') (bás 30ú Samhain 950). Ó luath na 8ú haoise, bhí an lámh in uachtar ag [[Cenél nEógain]] [[ríthe Ailigh]] sa tuaisceart agus [[Clann Cholmáin]] [[ríthe na Mí]] sa deisceart ó thaobh na hArd-ríogachta de, agus coinníodh [[Cenél Conaill]] amach as. Bhí Ruairí ina shliochtach den seachtú ghlúin ón Ardrí deireanach de Chineál Chonaill, [[Flaithbertach mac Loingsig|Flaithbheartaigh mac Loingsigh]]. Maraíodh rídhamhna na hArd-ríogachta de Chineál Eoghain, [[Muirchertach mac Néill]], i mbun catha sa bhliain 943. Fuair an tArdrí féin, [[Donnchad Donn]] de Chlann Cholmáin, bás an bhliain dár gcionn. '' This left the field open. '' Dar le ríliostaí Uí Néill, rinneadh Ardrí de [[Congalach Cnogba|Chonghalach Chnóbha]] de [[Síl nÁedo Sláine|Shíol Aodha Sláine]], a chlann a bhí as an iomaíocht le tamall fada. Mac le deartháir Donnchadha ba ea Conghalach. Bhí gaol pósta idir Ruairí agus Donnchadh, ba í Cainneach ní Chanannáin (bás 929), an chéad bhean chéile Dhonnchadha. Feictear Ruairí ar dtús tar éis bhás Mhuircheartaigh. Sa bhliain 943, chloígh sé Cineál Eoghain agus na Lochlannaigh as [[Loch Feabhail]], agus mharaigh sé Maol Ruanaidh mac Flainn, col ceathrar Mhuirchertaigh. Agus Maol Ruanaidh agus Muirchertach ar shlí na fírinne, níorbh aon bhagairt iad Cineál Eoghain ar Ruairí agus tháinig sé chun cinn i nDún na nGall. Dar leis an chuid is mó seans foinsí, rinneadh Ardrí de Chonghalach Chnóbha i gcomharbacht ar Dhonnchadh. Is iad a leanas na foinsí a mhaíonn gurbh é Ruairí an tArdrí, nó ina aonar nó mar leath-rí le Congalach: * ''Fáistine Bhearcháin'', dán stairiúil de chuid na 11ú haoise, léirithe mar thairngreacht * Annála deisceartacha frith-Uí Néill [[Annála Inis Faithlinn|Inis Faithlinn]] * ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]]'' de chuid na 12ú haoise, dréacht bolscaireachta mór le rá, scríofa ar son mhuintir [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]]. San '' Fáistine, '' ní luaitear daoine lena n-ainmneacha ach le buafhocail, go minic doiléir. I gcás Ruaidrí, áfach, is soiléir é an t-aitheantas: :''After that a king from the North takes sovereignty...; Ruad will be the name of that king, he puts Ireland into anxiety. Feictear an bheirt fhear agus iad gníomhach i lár na tíre. Maraíodh fir Ruairí ag Conghalach agus [[Amlaíb Cuarán|Amhlaoibh Cuarán]], [[Ríocht Dhuibhlinne|ríthe Átha Cliath]], sa bhliain 945. Sa bhliain 947, chuaigh Ruairí i gceannas arm chuig [[Baile Shláine|Sláine]] i g[[Contae na Mí]], áit a chloígh sé Conghalach agus Amhlaoibh. '' Rinneadh ruathar ar Chineál Eoghain arís sa bhliain 949 nuair a mharaigh Flaithbheartach mac Muircheartaigh. Sa bhliain 950, Chuaigh Ruairí ar slógadh le sé mhí i iar na tíre. Chloígh sé Conghalach agus a chomhghuaillí, Gofraid mac Sitriuc, rí Átha Cliath. Rinne sé campa áit éigin idir [[Domhnach Phádraig]] agus [[Ceanannas]], agus rinne sé creach ar [[ríthe Bhreá|Bhreá]] agus ar an Mí. Dar le h[[Annála Uladh]], chloígh a arm gaill Átha Cliath agus iad i mbun ruathar a dhéanamh ar a champa ar an 30ú Samhain 950, ach maraíodh Ruairí féin agus a mhac, Niall. Ina thásc i nAnnála Uladh, tugtar an teideal "rídhamhna Éireann" dó, maraon le Muircheartach. De réir '' Fáistine Bhearcháin, '' bunaithe is dóigh ar nós eile, maraíodh Ruairí ag fear na [[Laigin|Laigean]]. Buacphointe a gcuid cumhachta do mhuintir a bhí réimeas Ruairí. Sna blianta ina dhiaidh, maraíodh a lán dóibh ag Congalach agus Cineál Eoghain. De bharr seo, agus teacht chun cinn a ngaol, Uí Mhaoildoraidh (''Ua Máel Doraid''), coinníodh amach iad fiú as ríogacht Chineál Chonaill. == Foinsí == * Byrne, Francis John, "Ireland and her neighbours ''c.'' 1014&ndash;''c'' 1072" in Ó Cróinín, Dáibhí (ed.), ''A New History of Ireland, volume 1.'' Oxford: Oxford University Press, 2005. * {{lua idirlín |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/50131 |teideal=Ruaidrí ua Canannáin |last=Doherty |first=Charles |work=Oxford Dictionary of National Biography |year=2004 |accessdate=2007-10-25|doi=10.1093/ref:odnb/50131}} * Hudson, Benjamin T., ''The Prophecy of Berchán: Irish and Scottish High-Kings of the Early Middle Ages.'' London: Greenwood, 1996. * Thomas Gildea Cannon's story. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ruaidrí ua Canannáin}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:10ú haois in Éirinn [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] [[Catagóir:Uí Néill]] t8x4zn2q10ldb06zezkma7wtp2twsxv 1312190 1312189 2026-05-08T17:28:11Z Seachránaí 53315 1312190 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ [[Ríthe Ailigh|Rí Cenél Conaill]], agus dar le rinne foinsí [[Ardrí na hÉireann]], ba ea ''' Ruairí ó Canannáin ''' ([[Meán-Ghaeilge]] ''' Ruaidrí ua Canannáin''') (bás 30ú Samhain 950). Ó luath na 8ú haoise, bhí an lámh in uachtar ag [[Cenél nEógain]] [[ríthe Ailigh]] sa tuaisceart agus [[Clann Cholmáin]] [[ríthe na Mí]] sa deisceart ó thaobh na hArd-ríogachta de, agus coinníodh [[Cenél Conaill]] amach as. Bhí Ruairí ina shliochtach den seachtú ghlúin ón Ardrí deireanach de Chineál Chonaill, [[Flaithbertach mac Loingsig|Flaithbheartaigh mac Loingsigh]]. Maraíodh rídhamhna na hArd-ríogachta de Chineál Eoghain, [[Muirchertach mac Néill]], i mbun catha sa bhliain 943. Fuair an tArdrí féin, [[Donnchad Donn]] de Chlann Cholmáin, bás an bhliain dár gcionn. '' This left the field open. '' Dar le ríliostaí Uí Néill, rinneadh Ardrí de [[Congalach Cnogba|Chonghalach Chnóbha]] de [[Síl nÁedo Sláine|Shíol Aodha Sláine]], a chlann a bhí as an iomaíocht le tamall fada. Mac le deartháir Donnchadha ba ea Conghalach. Bhí gaol pósta idir Ruairí agus Donnchadh, ba í Cainneach ní Chanannáin (bás 929), an chéad bhean chéile Dhonnchadha. Feictear Ruairí ar dtús tar éis bhás Mhuircheartaigh. Sa bhliain 943, chloígh sé Cineál Eoghain agus na Lochlannaigh as [[Loch Feabhail]], agus mharaigh sé Maol Ruanaidh mac Flainn, col ceathrar Mhuirchertaigh. Agus Maol Ruanaidh agus Muirchertach ar shlí na fírinne, níorbh aon bhagairt iad Cineál Eoghain ar Ruairí agus tháinig sé chun cinn i nDún na nGall. Dar leis an chuid is mó seans foinsí, rinneadh Ardrí de Chonghalach Chnóbha i gcomharbacht ar Dhonnchadh. Is iad a leanas na foinsí a mhaíonn gurbh é Ruairí an tArdrí, nó ina aonar nó mar leath-rí le Congalach: * ''Fáistine Bhearcháin'', dán stairiúil de chuid na 11ú haoise, léirithe mar thairngreacht * Annála deisceartacha frith-Uí Néill [[Annála Inis Faithlinn|Inis Faithlinn]] * ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]]'' de chuid na 12ú haoise, dréacht bolscaireachta mór le rá, scríofa ar son mhuintir [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]]. San '' Fáistine, '' ní luaitear daoine lena n-ainmneacha ach le buafhocail, go minic doiléir. I gcás Ruaidrí, áfach, is soiléir é an t-aitheantas: :''After that a king from the North takes sovereignty...; Ruad will be the name of that king, he puts Ireland into anxiety. Feictear an bheirt fhear agus iad gníomhach i lár na tíre. Maraíodh fir Ruairí ag Conghalach agus [[Amlaíb Cuarán|Amhlaoibh Cuarán]], [[Ríocht Dhuibhlinne|ríthe Átha Cliath]], sa bhliain 945. Sa bhliain 947, chuaigh Ruairí i gceannas arm chuig [[Baile Shláine|Sláine]] i g[[Contae na Mí]], áit a chloígh sé Conghalach agus Amhlaoibh. '' Rinneadh ruathar ar Chineál Eoghain arís sa bhliain 949 nuair a mharaigh Flaithbheartach mac Muircheartaigh. Sa bhliain 950, Chuaigh Ruairí ar slógadh le sé mhí i iar na tíre. Chloígh sé Conghalach agus a chomhghuaillí, Gofraid mac Sitriuc, rí Átha Cliath. Rinne sé campa áit éigin idir [[Domhnach Phádraig]] agus [[Ceanannas]], agus rinne sé creach ar [[ríthe Bhreá|Bhreá]] agus ar an Mí. Dar le h[[Annála Uladh]], chloígh a arm gaill Átha Cliath agus iad i mbun ruathar a dhéanamh ar a champa ar an 30ú Samhain 950, ach maraíodh Ruairí féin agus a mhac, Niall. Ina thásc i nAnnála Uladh, tugtar an teideal "rídhamhna Éireann" dó, maraon le Muircheartach. De réir '' Fáistine Bhearcháin, '' bunaithe is dóigh ar nós eile, maraíodh Ruairí ag fear na [[Laigin|Laigean]]. Buacphointe a gcuid cumhachta do mhuintir a bhí réimeas Ruairí. Sna blianta ina dhiaidh, maraíodh a lán dóibh ag Congalach agus Cineál Eoghain. De bharr seo, agus teacht chun cinn a ngaol, Uí Mhaoildoraidh (''Ua Máel Doraid''), coinníodh amach iad fiú as ríogacht Chineál Chonaill. == Foinsí == * Byrne, Francis John, "Ireland and her neighbours ''c.'' 1014&ndash;''c'' 1072" in Ó Cróinín, Dáibhí (ed.), ''A New History of Ireland, volume 1.'' Oxford: Oxford University Press, 2005. * {{lua idirlín |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/50131 |teideal=Ruaidrí ua Canannáin |last=Doherty |first=Charles |work=Oxford Dictionary of National Biography |year=2004 |accessdate=2007-10-25|doi=10.1093/ref:odnb/50131}} * Hudson, Benjamin T., ''The Prophecy of Berchán: Irish and Scottish High-Kings of the Early Middle Ages.'' London: Greenwood, 1996. * Thomas Gildea Cannon's story. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ruaidrí ua Canannáin}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:10ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] [[Catagóir:Uí Néill]] 9hvhle97yyownebexdz32x66g80v3i5 0 98635 1312171 1291858 2026-05-08T17:17:25Z Seachránaí 53315 Catagóir:10ú haois in Éirinn 1312171 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Ríthe na Laighean|Rí na Laigean]] ba ea ''' Murchadh mac Fionn ''' (bás [[972]]). Bhí sé i réim ón mbliain [[966]] go dtí [[972]]. == Stair == Ba bhall é Murchadh de chlann [[Uí Fáeláin|Uí Fhaoláin]], ar cheann de thrí chlann [[Uí Dhúnlainge]], a dáiltí coróin Laighean eatarthu. ''[[Bróen mac Máelmórda]]'' (bás 947), iar-rí, ba ea a sheanathair, agus [[Muirecán mac Diarmata|Muireacán mac Diarmada]] (bás 863) a shin-sin-seanathair. Tagann Murchadh mar sin sa séú glúin ó [[Fáelán mac Murchado|Fhaolán mac Murchadha]] (bás 738), sinsear eapainmneach na clainne. == Réimeas == Tar éis bás a dhearthár, an rídhamhna Maol Mórda, sa bhliain [[966]],<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 966.7</ref> rinneadh rí Laigean de Mhurchadh an bhliain chéanna, tar éis bhás [[Cellach mac Fáeláin|Ceallaigh mhic Fhaoláin]] de chlann Uí Dhúnchada.<ref>[[Annála Uladh]], AU 966.1 </ref> Mharaigh é go fealltach sa bhliain [[972]] ag nia a réamhtheachtaí, [[Domnall Claen mac Lorcáin|Domhnall Claon mac Lorcáin]].<ref>AU 972.2 </ref> Tháinig [[Úgaire mac Túathail|Augaire mac Tuathail]] de chlann Uí Muireadhaigh (bás 978), i gcomharbacht air. == Muintir == I measc a chlainne, bhí a leanas: * [[Máel Mórda mac Murchada|Maolmhórdha]], rí ón mbliain [[1003]], bás[[1014]] * [[Gormflaith ingen Murchada|Gormfhlaith]], bás [[1030]] == Foinsí == * [[Francis John Byrne]] ''Irish Kings and High Kings'': "Kings of Leinster": Genealogical Tables, lch. 290, Baile Átha Cliath, athchló (2004) {{ISBN|1851825525}}. * Theodore William Moody, [[Francis John Byrne]] Francis X. Martin ''A New History of Ireland", Tome IX; Maps Genealogies, Lists''. Oxford University Press {{ISBN|0198217455}}, lch. 201. == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Cellach mac Fáeláin]] | teideal = [[Ríthe na Laighean|rí Laighean]] | tar éis = [[Augaire mac Tuathail]] | bliain = [[966]]-[[972]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Murchad mac Finn}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 10ú haois]] [[Catagóir:10ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] b9yjbrxrahc2vkdao1h8v7cx58c754j 2 99001 1312106 1312070 2026-05-08T12:12:53Z Marcas.oduinn 33120 /* MsOmit 2017 */ 1312106 wikitext text/x-wiki == Scéal-liostaí A agus B == * [https://codecs.vanhamel.nl/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS * ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad * ''Tromdámh Guaire * ''It é saigte gona súain # [[Aided Con Culaind]] # [[Serglige Con Culainn]] # [[Tromdam Echach Aireman]] # [[Scél Uath hEcailsi]] # [[Gabail in tSidhe]] # [[Aislingi in Maic Oig]] # [[Tain Bo Cuailnge]] # [[Cupar in da Mucadha]] # [[Longus nUlad]] # [[Congala Conaild Cernaigh]] # [[Cathbuadha Con Roi]] # [[Caladhgleo Cethirn]] # [[Mellgleo Iliach]] # [[Fiacalgleo Finntain]] # [[Airecar nArad]] # [[Brislech Moighi Murtheimne]] # [[Imsligi Glendamnach]] # [[In Cath for Gairich ? Irgairich]] # [[Ús in Duiu Chuailngne dia Thir]] # [[Damghal ina Tarbh a Tarbda]] # [[Tochustal nUlad]] # [[Fercuitred Medhba]] # [[Mesca Ulad]] # [[Boithreim Ulad]] # [[Forbuis bFer bFalgae]] # [[Toicheim ina Buidhen]] # [[Airne Finghin]] # [[Scéla Alaxandair maic Pilip ac gabail righi 7 imperichta in domain]] # [[Trechuairt/Treochair Tigi Lir]] # [[Tunide Tige Burig/Buired]] # [[Smutgal Tige Duma]] # [[Deochair Tige Cathbadh]] # [[Togail Tige Nechtain]] # [[Togail Tige hEchada]] # [[Togail Bruidne Uí/Da Derga]] # [[Togail Bruidne Broin [Briain] meic Briuin]] # [[Togail Bruidne hUí Duile]] # [[Togail Bruidne Da Choca/Choga]] # [[Togail Trai]] # [[Togail Dio]] # [[Togail in Tuir]] # [[Togail Larisa]] # [[Togail Elcluaidi]] # [[Togail Duine Óenguso]] # [[Togail Bruidne Bélcon Breifne]] # [[Togail Dá Thi]] # [[Táin Bó Cuailnge]] # [[Táin teora n-erc Echdach]] # [[Táin Bó Rois/Ruis]] # [[Táin Bó Regamain]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Táin Bó Flidais(i)]] # [[Táin Bó Fraích]] # [[Táin Bó Fithir]] # [[Táin Bó Faílín]] # [[Táin Bó Gé/Gae]] # [[Táin Bó Dartada]] # [[Táin Bó Darti/Darta (?)]] # [[Táin Bó Crebain]] # [[Táin Bó Aidne]] # [[Tochmarc Meidbe]] # [[Tochmarc nEmire/Eimiri <la Coin Culaind>]] # [[Tochmarc Ailbe <ingine Cormaic le Find (úa Báiscne)>]] # [[Tochmarc Étaíne]] # [[Tochmarc Feafe/Fea]] # [[Tochmarc Feirbe]] # [[Tochmarc Finnine/Fininde]] # [[Tochmarc Greine Finne/Finde]] # [[Tochmarc Greine Duinne/Duinde]] # [[Tochmarc Saidbe Sescind/Seiscind]] # [[Tochmarc Fithirne 7 Darine da ingen Tuathail]] # [[Tochmarc mna Cruinn/Cruind (maic Agnomain)]] # [[Tochmarc Eithne Uathaige ingine Crimthaind]] # [[Cath Maige Tuired]] # [[Cath Talten/Taillten]] # [[Cath Maige Mucrama]] # [[Cath Dromma Dólach dara díta Cruthnig / Daloch dar dithaig Cruithnig]] # [[Cath Maige Rath]] # [[Cath Coraind]] # [[Cath Cláire]] # [[Cath Tóiden / Cath Boinde]] # [[Cath Temrach]] # [[Cath Cind Fabrat / Abrat]] # [[Cath Maige hIthe]] # [[Cath Cilli Osnaide/Osnada]] # [[Cath Aichli]] # [[Cath Dubchomair]] # [[Cath Frémand]] # [[Cath Nemed la Fomorchaib]] # [[Cath tanaisde Tuath De Danann]] # [[Uath Angeda]] # [[Uath Ecalsa Imchummair / Egailsi in Comair]] # [[Uath Belaig Con Glais]] # [[Uath Licce Blada/Blatha]] # [[Uath Maige Uatha]] # [[Uath Maige Imbolg / Bolg]] # [[Uath Beinne Etair]] # [[Uath Locha Lurgan]] # [[Uath Dercce Ferna]] # [[Uath Úama Crúachan]] # [[Imram (curaig) Maele Duin]] # [[Imram hua Corra]] # [[Imram Luinge Murchertaig maic Erca]] # [[Longes Breg Léith]] # [[Longes Brecain/Bracain]] # [[Longes Eithne Uathaige]] # [[Longes Labrada]] # [[Longes Fhothaid]] # [[Aided Con Ruí]] # [[Aided Con Culaind]] # [[Aided Fir Dead/Diag]] # [[Aided Conaill]] # [[Aided Celtchair]] # [[Aided Blaí Briugaid]] # [[Aided Loegaire]] # [[Aided Fergusa]] # [[Aided Chonchobair]] # [[Aided Fhiamain/Fiadmain]] # [[Aided Mael Fhathartaig maic Ronain]] # [[Aided Taidc maic Cein]] # [[Aided maic Fhamain]] # [[Aided Find]] # [[Feis Tige Fir Blaí]] # [[Feis Tige Bichair]] # [[Feis Tige Tulchinne / Tulcainde]] # [[Feis Tige Trichim / Treithim]] # [[Feis Tige Li]] # [[Feis Tige Linne]] # [[Feis Tige Guit/Guid]] # [[Feis Tige Gnaar/Gnair]] # [[Feis Tige trí mac Demonchatha]] # [[Feis Tige Auscle / Uichtcle]] # [[Feis Tige Mell Dolaig]] # [[Feis (Tige) Cruachan]] # [[Feis (Tige) Emna / Amna]] # [[Feis (Tige) Alend]] # [[Feis (Tige) Temra]] # [[Feis (Tige) Dúin Bolg]] # [[Feis Dúin Buchet]] # [[Feis Tige Bricrend]] # [[Feis Tige Monduirnd]] # [[Feis Tige (h)Ichtair]] # [[Feis Tige Caire]] # [[Feis Tige Gnen (?)]] # [[Feis Tige Gnoain]] # [[Feis Tige Nuclin]] # [[Feis Tige Melladain]] # [[Forbais Fer Fálga]] # [[Forbais Etair]] # [[Forbais Aichli / Oichli]] # [[Forbais Dúin Bárc]] # [[Forbais Dúin Binne]] # [[Forbais Fer Fidga]] # [[Forbais Life]] # [[Forbais Ladrann / Ladrand]] # [[Forbais Dromma Damgaire]] # [[Echtra Brain maic Febail]] # [[Echtra Fergusa maic Léiti]] # [[Echtra Nera <maic Niadain (maic Tacaim)>]] # [[Echtra Fiamain]] # [[Echtra Con Ruí]] # [[Echtra Óenguso maic Fergusa Find]] # [[Echtra Con Culaind]] # [[Echtra Conaill]] # [[Echtra Conchobair]] # [[Echra Crimthaind Nia Náir]] # [[Echra Macha ingine Aeda Ruaid]] # [[Echtra Nechtain maic Alfroinn]] # [[Echtra Ailchind maic Amalgaid / Eilcind maic Amalgada]] # [[Echtra Fhind i nDerc Ferna]] # [[Echtra Aedain maic Gabráin]] # [[Echtra Mael Uma maic Baitain/Baedain]] # [[Echtra Mongain maic Fiachna]] # [[Echtra Chuinn Cétchathaig]] # [[Echtra Airt maic Cuind]] # [[Echtra Muirchertach maic Erca]] # [[Echtra Cormaic uí Chuinn / maic Airt]] # [[Coimpert Conchobair]] # [[Coimpert Con Culainn]] # [[Coimpert Conaill Chernaig]] # [[Coimpert Cheltchair maic Uithechair]] # [[Coimpert Chormaic hui Cuind]] # [[Aitheda]] # [[Aithed Mugaine re Fiamain / Mugaine re Fiadaine]] # [[Aithed Deirdrinne re macaib Uisnech]] # [[Aithed Aefe ingine Eogain re Mes Dead / Deagad]] # [[Aithed Naise ingine Fergusa re Nertach mac ui Léith / mac Cuilein]] # [[Aithed mna Gaieir maic Deirg re Glass mac Cimbaetha]] # [[Aithed Bláthnaite ingine Puill/Paill maic Fhidaig re Coin Culaind]] # [[Aithed Grainne <ingine Cormaic> re Diarmait <ua nDuibne>]] # [[Aithed Muire re Dub Ruis]] # [[Aithed Ruithcherni re Cuanu mac Cailchin]] # [[Aithed Eirce ingine Loorin/Logairnn re Muiredach mac Eogain]] # [[Aithed Díge / Creide re Laidcnén]] # [[Aithed mná Ailella maic Eógain re Fothud Canann]] # [[Orgain Maige Cé Gala mac Febail / A. Muigi Ce Dala]] # [[Orgain Átha hÍ]] # [[Orgain Dune Dubglaisse]] # [[Orgain Dinn Ríg / Dindaraig]] # [[Orgain Atha Cliath]] # [[Orgain Duine Delga <or Delgon>]] # [[Orgain Tuir Chonaind]] # [[Orgain Ailig for Néitt mac Indui / A. Neid maic Indaig a nAileach]] # [[Orgain Belcon Breifne]] # [[Orgain Cairpri Cind Caitt for saerchlannaib hErend]] # [[Orgain Echach for a maccaib]] # [[Orgain Chaille Chonaill]] # [[Orgain Donnán Ego]] # [[Orgain Maic Da Thó]] # [[Orgain mac Mágach]] # [[Orgain Side Nenta]] # [[Orgain Sratha Cluada <or: Slúaga>]] # [[Orgain Sleibe Soilgech]] # [[Orgain Ratha Rigbaird]] # [[Orgain Ratha Ruis Guill]] # [[Orgain Ratha Túaige]] # [[Orgain Ratha Tuaisle]] # [[Orgain Ratha Tobachta]] # [[Orgain Ratha Timchill]] # [[Orgain Ratha Cuinge]] # [[Orgain Ratha Cuillend]] # [[Orgain Cróchan / A. Ratha Cruachan]] # [[Orgain Cathrach Boirche]] # [[Orgain Ratha Blai]] # [[Orgain Ratha Gaila / Guanlai <or: Guale>]] # [[Orgain Ratha Uillne]] # [[Orgain Ratha Náis]] # [[Orgain Benne/Beinde Cé]] # [[Orgain Ratha Grainaird]] # [[Orgain Ratha Búirig / Buirich]] # [[Braflang Scóine]] # [[Aigidecht Artúir / Aigse Airduus]] # [[Secht Orcain Lindais:]] # [[Orgain Duin Sobairce]] # [[Orgain Duin Cermna]] # [[Orgain Duin Bolg]] # [[Orgain Duin Bice]] # [[Orgain Duin Binne/Binde]] # [[Orgain Duin Catrach Con Roi]] # [[Orgain Duin Catrach Mail Milscothaig]] # [[Tomaidm Locha Echach]] # [[Tomaidm Locha Éirne]] # [[Tomaidm Brí]] # [[Fís mná Nemid]] # [[Fís Conchobair]] # [[Fís Cuind <Cétchathaig> .i. Báile in Scáil]] # [[Fís Fursa]] # [[Baile in Scáil]] # [[Baile Bricíne]] # [[Baile Bic maic Dé]] # [[Baile Cimba(o)ith ?átha]] # [[Baile Mochuda/Mochuta]] # [[Serc Caillige Berre do ?othud Chanand / Caille Berra do Fothad Canand]] # [[Serc Crede do Canann mac Gartnáin]] # [[Serc Duib Lacha do Mongan]] # [[Serc Gormlaithe do Niall]] # [[Sluagad Augaire/Ugaine Móir co hÉtail]] # [[Sluagad Da Thí co Sliab nElpa]] # [[Sluagad Neill maic Echach co Muir nIcht]] # [[Sluagad Fiachna maic Baítáin co Dún nGuaire i Saxanaib 7 prímsluagid hÉrend archena]] # [[Tochomlod Partholoin dochum nErend]] # [[Tochomlod Nemid co hErind]] # [[Tochomlod Fer mBolg]] # [[Tochomlod Tuaithe De Danand]] # [[Tochomlod Míl maic Bile co Espáin]] # [[Tochomlod mac Miled a hEspain in hErind]] # [[Tochomlod Cruithnech a Tracia (co Breatnaib) co hErind]] # [[<Ath>tochomlod (ó) hErind co Albain]] # [[Tochomlod Longsi/Loingse Fergusa a hUltaib]] # [[Tochomlod Muscraigi de Maig Bregoin/Breg]] # [[Tochomlod na nDési ó Themraig]] # [[Tochomlod Clainne Echach Mugmedoin a Mide]] # [[Tochomlod Céin a Caisil]] # [[Tochomlod Dáil Riatai i nAlbain]] == Mythen und Sagen aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Inhalt |- valign=top | [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]] |- valign=top | [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod |- valign=top | [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís |- valign=top | [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]] |- valign=top | [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s |- valign=top | [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern |- valign=top | [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten |- valign=top | [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín |- valign=top | [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod |- valign=top | [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta |- valign=top | [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen |- valign=top | [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau |- valign=top | [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]] |- valign=top | [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn |- valign=top | [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes |- valign=top | [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]] |- valign=top | [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster |- valign=top | [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof |- valign=top | [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]] |- valign=top | [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“ |- valign=top | [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]] |- valign=top | [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda |- valign=top | [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]] |- valign=top | [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s |- valign=top | [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]] |- valign=top | [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha |- valign=top | [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]] |- valign=top | [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]] |- valign=top | [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]]) |- valign=top | [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen |- valign=top | [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn |- valign=top | [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer |- valign=top | [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee |- valign=top | [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]] |- valign=top | [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]] |- valign=top | [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn |- valign=top | [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden |- valign=top | [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen |- valign=top | [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod |- valign=top | [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands |- valign=top | [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen |- valign=top | [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln |- valign=top | [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland |- valign=top | [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s |- valign=top | [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&nbsp;a. [[Aillen]] |- valign=top | [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]] |- valign=top | [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]] |- valign=top | [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln |- valign=top | [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s |- valign=top | [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt |- valign=top | [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters |- valign=top | [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft |- valign=top | [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]] |- valign=top | [[Scél Túain meic Cairill]] &rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]] |- valign=top | [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]] |- valign=top | [[Táin Bó Cuailnge]] || Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]] |- valign=top | [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh |- valign=top | [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]] |- valign=top | [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola |- valign=top | [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]] |- valign=top | [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]] |- valign=top | [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung |- valign=top | [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]] |- valign=top | [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]] |- |} == Sprüche-Sammlungen und Glossare == {| width="100%" class="wikitable sortable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Aois !! Nóta |- | [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&nbsp;Teil des [[Senchas Már]] |- | [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed |- | [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern |- | [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert) |- | [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]] |- | [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]] |- | [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile |- | [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen |- | [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]] |- | [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen |- | [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen |- | [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen |- | [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift |- |} == Sammelwerke aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Zeit !! Inhalt |- | [[Cín Dromma Snechtai]] || 8ú || |- | [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]] |- | [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]] |- | [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178 |- | [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú || |- | [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541 |- | [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú || |- | [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. || |- | [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú || |- |} == ISO == [ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ] # ''The Abbot of Drimnagh'' #* [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]], [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]], [[Cath Almaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Cert Claidib Cormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]], [[Compert Mongáin]] ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán, [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]], [[Echtra Cormaic]] i Tír Tairngirí, [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]], [[Esnada Tige Buchet]] # [[Feis tighe Chonáin]] #* [[Fingal Rónáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]], [[Geneamuin Chormaic]]=[[Genemuin Chormaic]], [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]] # [[Oenach indiu luid in rí]] #* [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]] # [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]] # [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]] # [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]] # [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] * [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+, == MsOmit 2017 == [https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán # [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]] #* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]] # [[Aided Chúanach meic Ailchini]] # [[Aided Chuind Chétchathaig]] # [[Aided Derbforgaill]] #* [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]=[[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]] # [[Aided Echach meic Maíreda]] #* [[Aided Fergusa meic Roich]]=[[Aided Fergusa maic Róich]] # [[Aided Guill 7 Gairb]] #* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]] #* [[Aided Maelodráin]] # [[Aided Meic Con]] # [[Aided Meidbe]] #* [[Aided Muirchertaig meic Erca]] # [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna) #* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]] # [[Aigidecht Aithirni]] # [[Airec Menman Uraird meic Coisse]] # [[Airem Muintire Finn]] #* [[Airne Fíngein]] #* [[Aislinge Meic Con Glinne]] #* [[Aislinge Oenguso]] # [[Baile Binnbérlach mac Búain]] #* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]] #* [[Baile in Scáil]] #* [[Bórama]]=[[Bóramha]] #* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]] # [[Bruiden Átha]] # [[Bruiden Da Choca]] # [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait) #* [[Caithréim Cellaig]] # [[Cath Airtig]] #* [[Cath Almaine]] # [[Cath Belaig Dúin Bolg]] #* [[Cath Cairn Chonaill]]=[[Cath Chairn Chonaill]] # [[Cath Cinn Abrad]] # [[Cath Crinna]] # [[Cath Cula Dremne]] #* [[Cath Maige Mucrama]] #* [[Cath Maige Rath]]=[[Cath Maige Rátha]] #* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first # Cath Maige Tuired - ''second # [[Cath Ruis na Ríg]] #* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig) #* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]] # [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc) #* [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]=[[Comrac Liadaineocus Cuirithir]] # [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]] # ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]] #* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull) # [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]] #* [[De Chophur in Dá Muccida]]&larr;[[De chophur in dá muccida]] # [[De Gabáil in tSída]] # [[De Maccaib Conairi]] # [[De Síl Chonairi Móir]] # [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]] #* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]] # [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]] #* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]] # [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'') # [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]] #* [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]]=[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]] #* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen) # [[Erchoitmed ingine Gulidi]] #* [[Esnada Tige Buchet]] #* [[Fingal Rónáin]] #* [[Finn agus Gráinne]]=[[Fionn agus Gráinne]] # ''[[Finn and the Man in the Tree]] #* [[Fled Bricrenn]] # [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]] # [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]] # [[Forfess Fer Falgae]] #* [[Fotha Catha Cnucha]] #* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe) # [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]] # [[Genemain Aeda Sláine]] #* [[Genemain Chormaic]]=[[Genemuin Chormaic]] # [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]] #* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar) # [[Immathchor nAilella 7 Airt]] #* [[Immram Brain]] #* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]] # [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille) # [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]] # [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]] # [[Longes Chonaill Chuirc]] #* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig) #* [[Macgnímartha Finn]] #* [[Mesca Ulad]] #* ''Mongán Stories'' #* [[Compert Mongáin]] # Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig] # Scél Mongáin # Tucait Baile Mongáin #* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad) # [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided) #* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad) # [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]] # ''[[Quarrel between Finn and Oisín]] # [[Reicne Fothaid Canainne]] # [[Scél na Fír Flatha]], [[Echtra Chormaic i Tír Tairngire]]=[[Echtra Cormaic]] 7 [[Cert Claidib Chormaic]]=[[Cert Claidib Cormaic]] # [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia) # [[Scéla Alaxandair]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'') # [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic) # [[Scéla Mosauluim]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]] # [[Senchas Airgiall]] #* [[Senchas Fagbála Caisil]] #* [[Serglige Con Culainn]] # [[Siaburcharpat Con Culainn]] # [[Suidigud Tellaig Themra]] #* [[Táin Bó Cúailnge]] # [[Táin Bó Dartada]] #* [[Táin Bó Flidais]] #* [[Táin Bó Fraích]] #* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Talland Étair]] # [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]] # [[Tochmarc Ailbe]] #* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]] #* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]] #* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III # [[Tochmarc Ferbe]] #* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] # [[Tochmarc Momera]] #* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga # [[Togail Troí]] # [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]] #* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]]) # [[Úath Beinne Étair]] # [[Verba Scáthaige]] == Celtic Language Collective == [http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] (maryjones) === '' Manuscripts '' === # [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]] # [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]] # [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] # [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]] # [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]] # [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]] # [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]] # [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]] # [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]] === '' The Mythological Cycle '' === # [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]] # [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL) # [[Lebor Bretnach]]=[[]] # [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] # [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]] # [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]] # [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]] # [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]] # [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782) # [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]] # [[Aislinge Óenguso]]=[[]] # [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]] # [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]] # [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]] # [[Eachtra Léithín]]=[[]] # [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]] # [[Moí coire coir goiriath]]=[[]] # [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]] # [[Cóir Anmann]]=[[]] # [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]] # [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]] # [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]] # [[Metrical Dindsenchas]]=[[]] # [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]] # [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]]) === '' The Ulster Cycle '' === # [[]]=[[]] n1iaobidyck2z294u9j4vkgdnxcfsc8 0 99238 1312181 1292270 2026-05-08T17:22:09Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312181 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Saolaíodh '''Naomh Odhrán''' i gceantar ina bhfuil [[Co. na Mí]] sa lá atá inniu ann, ar deireadh an 5ú haois. Bhí Odhrán ina chónaí ar feadh breis agus daichead bliain i gceantar darb ainm Leatracha, i dTuaisceart [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árainn]], mar a bhfuil an paróiste [[Béal Átha Gabhann]] anois. Ba ann a bhunaigh sé mainistir sa bhliain 520. Deirtear go raibh suas le 3,000 scoláire ag staidéar ann tráth. Níl fágtha sa lá atá inniu ann ach fothracha agus reilig. Níos lú ná aon chiliméadar ó na fothracha tá tobar le sruth beag ag sileadh as agus claí cloiche timpeall air. Tá an tobar tiomnaithe d’Odhrán. Bíonn oilithreacht bhliaintiúil ar an 15ú Lúnasa ina léitear an tAifreann. Dertear go bhfuil leigheas in uisce an tobair do shúile atá tinn. Is é Naomh Odhrán naomhphátrún pharóiste Bhéal Átha Gabhann, Contae Thiobraid Árann. Tá muintir Thiobraid Árainn thar a bheith bródúil as oidhreacht Odhráin is tugtar ‘Cill Odhráin’ ar go leor de na bailte fearainn sa chontae. Sa bhliain 563, bhí sé i measc an dáréag a chuaigh in éineacht le Naomh [[Colm Cille]] chuig [[Oileán Í]] as cósta na [[Alban]]. Cé gur oileán iarghúlta é, ba chuid lárnach den ríocht Gaelach cumhachtach, [[Dál Riata]], é. Ba ríocht é seo lena n-áiríodh oirthuaisceart na hÉireann agus codanna d’iarthar na hAlban. Is trí chumhacht na ríochta seo a scaip an Gaelachas tríd an Alba uilig. Is tríd an gcumhacht spioradálta Mhainistir Oileán Í a scaip an Chríostaíocht tríd an tír sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://gript.ie/naomh-odhran/|teideal=Naomh Odhrán|údar=Pól Ó Meadhra|dáta=2020-10-26|language=ga|work=Gript|dátarochtana=2021-09-27}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=4888|teideal=St. Odhran of Iona - Saints & Angels|údar=Catholic Online|language=en|work=Catholic Online|dátarochtana=2021-09-27}}</ref> Go gairid i ndiaidh dó teacht chun an oileáin, bhraith Odhrán go raibh an bás i ndán dó go luath is dúirt le Naomh Colmcille; ‘''Ba mhaith liom a bheith ar an chéad duine le bás a fháil ar an oileán seo faoi chúnant nua an ríocht Dé''’. D’fhreagair Colmcille, ‘''Tabharfaidh mé an ríocht sin duit, is ina theannta sin, geallaim duit nach bhfaighidh an té a ghuíonn chugam aon ní uaim go dtí go nguíonn sé chugat freisin''’. Deirtear go bhfaca Colmcille diabhail agus aingil ag troid thar anam Odhráin sula ndeachaigh sé suas ar neamh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://gript.ie/naomh-odhran/|teideal=Naomh Odhrán|údar=Pól Ó Meadhra|dáta=2020-10-26|language=en-GB|work=Gript|dátarochtana=2021-09-27}}</ref> Ainmníodh an séipéal is sine ar Í Cholm Cille i ndiaidh Naomh Odhrán. Chomh maith leis sin tugtar Reilig Odhráin ar an reilig máguaird mar chuimhne air. Roghnaigh na Lochlannaigh é mar phátrún ar chathair [[Port Láirge|Phort Láirge]] i 1096 agus roghnaíodh ina dhiaidh sin é mar phátrún na deoise. Is díol suntais é gur roghnaigh [[Lochlannaigh]] Phort Láirge mar phatrún na lonnaíochta sin. Tá an cuma air gur d’eascair an deabhóid a bhí acu dó ón obair mhiseanach a rinne sé lena chomhlochlannaigh le linn dó a bheith ar Oileán Í. Cuireadh roinnt mhaith lochlannach ar an oileán céanna thar na blianta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://gript.ie/naomh-odhran/|teideal=Naomh Odhrán|údar=Pól Ó Meadhra|dáta=2020-10-26|language=en-GB|work=Gript|dátarochtana=2021-09-27}}</ref> Is é an 27 Deireadh Fómhair lá féile Naomh Odhrán. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-creid}} {{DEFAULTSORT:Odhrán Naomh}} [[Catagóir:5ú haois]] [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Mí]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]] en71471i5fqf15k86lybfgqjdpnuzes 0 99453 1312195 1293782 2026-05-08T17:32:48Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312195 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Rí [[Cenél Loairn|Chineál Loairn]] agus [[Ríthe Dhál Riada|rí Dhál Riada]] in iarthar na [[Albain|hAlban]] ba ea ''' Sealbhach mac Fearchair ''' ({{lang-sga|'Selbach mac Ferchair'}}) (bás 730). Déantar trácht go minic air i n[[annála Éireann]]. [[Ferchar Fota|Fearchar Fada]] ba ea a athair. Bhí sé ina rí Chineál Loairn ón mbliain c. 698 go dtí gur éirigh sé as a choróin sa bhliain 723. B'fhéidir é nach raibh sé i réim gan freasúra mar rí Dhál Riada ach faoi dheireadh a réimis. Cé nach bhfeictear Sealbhach ar dtús ach tar éis bhás [[Fiannamail ua Dúnchado|Fianamhala uí Dhúnchadha]] (bás 700), is dócha é ámh go raibh a dheartháir [[Ainbcellach mac Ferchair|Ainfhaichilleach]] curtha as aige sa bhliain 698.<ref>[[Annála Uladh]], AU 698.4</ref> Scrios sé Caisleán [[Dún Olaigh]] sa bhliain 701,<ref>AU 701.8</ref> ach ní fios an é seo in éadan Ainfhaichilligh; nó rí a chomhrac, Cineál Ghabhráin; nó naimhde eile. Tuairiscítear roinnt cathanna agus Dál Riada páirteach ann le linn ré Sealbhaigh: cliseadh i ''nGlen Lemnae'' in 704;<ref>AU 704.1</ref> agus buanna in éadan na [[Ríocht Strath Chluaidh|mBriotanach]] ag ''Lorg Ecclet'' sa bhliain 711<ref>AU 711.5</ref> agus arís ag Carraig ''Minuirc'' sa bhliain 717,<ref>AU 717.5</ref> ach níl Sealbach ann. Sa bhliain 712, chuir Sealbach ''Aberte'' ([[Dunaverty]], gar do [[Ceann mu Dheas, Cinn Tíre]], i gcríocha Chineál Ghabhráin) faoi léigear.<ref>AU 712.5</ref> Rinne sé Dún Olaigh a atógáil sa bhliain 714.<ref>AU 714.2</ref> I mí Mheán Fómhair 719, throid Sealbach in éadan a dhearthár Ainfhaichilleach ag ''Finnglen'' (gar do [[Loch Fine]] b'fhéidir).<ref>AU 719.6</ref> Maraíodh Ainfhaichilleach sa chath. Mí ansin i ndiaidh sin, chuaigh sé i mbun chath mara amach ó ''Ard Nesbi'' in éadan [[Dúnchad Bec|Dúnchadha Bhig]], rí [[Cinn Tíre|Chinn Tíre]].<ref>AU 719.7</ref> Cloíodh Sealbach, ach fuair Dúnchad Beag bás sa bhliain in 721,<ref>AU 721.1</ref> agus b'fhéidir é go raibh Sealbach ansin ina rí gan freasúra Dhál Riada. Sa bhliain 723, d'éirigh Sealbach as a choróin mar rí Dhál Riada agus chuaigh sé ar scor chuig mainistir.<ref>AU 723.4</ref><ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 723.4</ref> Tháinig a mhac Dúnghal i gcomharbacht air, agus tháinig [[Eochaid mac Echdach]] ina ionadsa sa bhliain 726.<ref>AT 726.9</ref> Feictear Sealbach ar an bhfód sa bhliain 727, ag troid in éadan lucht leanúna Eochach ag ''Irros Foichnae''.<ref>AU 727.3</ref> Bhí beirt mhac as Sealbhach a bhfuil eolas orthu, [[Dúngal mac Selbaig|Dúngal]] agus Feredach. Feictear athair despair agus Nia Shealbhaigh mar réamhtheachtaí [[Maol Choilm III na hAlban|Mhaoil Colm III mac Donnchadha]] sa dán molta, [[Duan Albanach]], acu ní Sealbhach féin. B'fhéidir gur ''[[damnatio memoriae]]'' é seo. == Naisc sheachtracha == * [[Corpus of Electronic Texts]] **[http://www.ucc.ie/celt/published/G00002/index.html Annála Tiarnaigh] **[http://www.ucc.ie/celt/published/G00001A/index.html Annála Uladh] **[http://www.ucc.ie/celt/online/G100028/text002.html ''Duan Albanach''] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sealbhach mac Fearchair}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Dhál Riada]] eya8auukref98diovm0evh4lr0dm0k2 0 99458 1312159 1293787 2026-05-08T17:05:17Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312159 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Rí [[Cenél Loairn|Chineál Loairn]] agus [[Ríthe Dhál Riada|Rí Dhál Riada]] in iarthar na [[Albain|hAlban]] ba ea '''Muireadhach mac Ainfhaichilligh''' ({{lang-sga|'Muiredach mac Ainbcellaig'}}) ón mbliain 733 go dtí 736. [[Ainbcellach mac Ferchair|Ainfhaichilleach mac Fearchair]] ba ea a athair. Tuairiscítear a theacht i réim sa bhliain 733,<ref>[[Annála Uladh]], AU 733.2</ref> cé nach follasach é sna h[[annála Éireann]] ar tháinig sé i gcomharbacht ar [[Eochaid mac Echdach|Eochaidh mac Eochach]], rí Dál Riada. Níl sé soiléir ach oiread cé ar tháinig sé i gcomharbacht air mar rí Chineál Loairn, ach d'fhéadfadh é gurbh é a chol ceathrar, [[Dúngal mac Selbaig|Dúngal mac Sealbhaigh]], a bhí i gceist. Feictear Muireadhach sa dán molta den 11ú haois, [[Duan Albanach]]. Is dócha gur tháinig deireadh leis tar éis do Dhál Riada bheith cliste ag na Cruithneach faoi cheannas [[Óengus I na gCruithneach|Aonghasa I]]. Tuairiscítear fosta go ndeachaigh [[Talorgan mac Fergusa|Talorgan]] deartháir Aonghasa ar tóir 'mhic Ainfhaichilligh', ach ní deirtear ar mharaigh sé é.<ref>AU 736.1, 736.2</ref> Is é [[Áed Find|Aodh Fionn]] de Chineál Ghabhráin an chéad rí eile ainmnithe sna hannála, don bhliain 768. De réir roinnt foinsí Albanacha, ''[[Chronicle of Melrose]]'' ina measc, tháinig [[Eógan mac Muiredaig|Eoghan mac Muireadhaigh]] i gcomharbacht air. Feictear tásc Mhuireadhaigh i n[[Annála na gCeithre Máistrí]] faoin mbliain 771,<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 771.11</ref> a fhreagraíonn le c. 776, nó chomh déanach le 778, óir go bhfeictear tásc Aodha Fhionn don bhliain chéanna.<ref>ACM 771.18</ref> == Naisc sheachtracha == * [[Corpus of Electronic Texts]] **[http://www.ucc.ie/celt/published/G00001A/index.html Annála Uladh] **[http://www.ucc.ie/celt/published/G00002/index.html Annála Tiarnaigh] **[http://www.ucc.ie/celt/online/G100028/text002.html ''Duan Albanach''] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Muireadhach mac Ainfhaichilligh}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Dhál Riada]] cziieubmv5jes0z1n854nituq9kzpsz 0 100363 1312264 1311848 2026-05-08T23:08:04Z TGcoa 21229 1312264 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Bosco.jpg|clé|mion|220x220px|''[[Bosco]]'']] Iriseoir agus láithreoir teilifíse RTÉ ba ea '''Gráinne Uí Mhaitiú,''' née Ní Eifearnáin (1953/1954 - 2 Bealtaine 2026).<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/grainne-ui-mhaitiu-wicklow-valleymount-629632|teideal=Death Notice of Gráinne Uí Mhaitiú (née Ní Eifearnáin) (Valleymount, Wicklow) {{!}} rip.ie|údar=rip.ie|language=ga-IE|work=rip.ie|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> Chuir sí i láthair ''[[Bosco]]'' i 1979-1980<ref>{{Lua idirlín |url=https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2282/026.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2022-02-01 |archivedate=2022-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220201182429/https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2282/026.html }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2282/025.html|teideal=Grianghraf|údar=Stillslibrary.rte.ie|dáta=1979|dátarochtana=2026}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/beidh-ait-speisialta-ag-grainne-ui-mhaitiu-inar-gcroi-da-bharr/|teideal=Beidh áit speisialta ag Gráinne Uí Mhaitiú inár gcroí go deo|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=8 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-08}}</ref><ref>Éinne a d’fhás aníos in Éirinn timpeall 1979/1980, cuimhneoidh siad ar ghlór Bhoscó agus é ag fógairt go mífhoighdeach, “Tá sé sin UAFÁSACH, Gráinne!” </ref> agus ''[[SBB ina Shuí]]'' i láthair le [[Seán Bán Breathnach]] idir 1976 agus 1982.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2019/0401/1039886-sbb-ina-shui/|teideal=SBB ina Shuí|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> D'oibrigh sí ar an iris do dhéagóirí ''[[Mahogany Gaspipe]]'' idir 1980 agus 1984. Bhuail ailse í agus d'éag 2 Bealtaine 2026, in aois 72 bliain di. Bhí sí pósta le [[Séamus Ó Maitiú]] agus bhí beirt chlainne acu, Connla agus Aoife. == Féach freisin == * ''[[Bosco]]'' ==Tagairtí== {{reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Maitiú, Gráinne Uí}} [[Catagóir:Básanna in 2026]] [[Catagóir:Láithreoirí teilifíse RTÉ]] [[Catagóir:Craoltóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin]] 3j0kzzop0j1rqhheae8vgbvrughcwhu 1312270 1312264 2026-05-08T23:17:26Z TGcoa 21229 1312270 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Bosco.jpg|clé|mion|220x220px|''[[Bosco]]'']] Iriseoir agus láithreoir teilifíse RTÉ ba ea '''Gráinne Uí Mhaitiú,''' née Ní Eifearnáin (1953/1954 - 2 Bealtaine 2026).<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/grainne-ui-mhaitiu-wicklow-valleymount-629632|teideal=Death Notice of Gráinne Uí Mhaitiú (née Ní Eifearnáin) (Valleymount, Wicklow) {{!}} rip.ie|údar=rip.ie|language=ga-IE|work=rip.ie|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> Chuir sí i láthair ''[[Bosco]]'' i 1979-1980<ref>{{Lua idirlín |url=https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2282/026.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2022-02-01 |archivedate=2022-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220201182429/https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2282/026.html }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2282/025.html|teideal=Grianghraf|údar=Stillslibrary.rte.ie|dáta=1979|dátarochtana=2026}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/beidh-ait-speisialta-ag-grainne-ui-mhaitiu-inar-gcroi-da-bharr/|teideal=Beidh áit speisialta ag Gráinne Uí Mhaitiú inár gcroí go deo|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=8 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-08}}</ref><ref>Éinne a d’fhás aníos in Éirinn timpeall 1979/1980, cuimhneoidh siad ar ghlór Bhoscó agus é ag fógairt go mífhoighdeach, “Tá sé sin UAFÁSACH, Gráinne!” </ref> agus ''[[SBB ina Shuí]]'' i láthair le [[Seán Bán Breathnach]] idir 1976 agus 1982.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2019/0401/1039886-sbb-ina-shui/|teideal=SBB ina Shuí|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> D'oibrigh sí ar an iris do dhéagóirí ''[[Mahogany Gaspipe]]'' idir 1980 agus 1984. Bhuail ailse í agus d'éag 2 Bealtaine 2026, in aois 72 bliain di. Bhí sí pósta le [[Séamus Ó Maitiú]] agus bhí beirt chlainne acu, Connla agus Aoife. == Féach freisin == * ''[[Bosco]]'' ==Tagairtí== {{reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Maitiú, Gráinne Uí}} [[Catagóir:Básanna in 2026]] [[Catagóir:Láithreoirí teilifíse RTÉ]] [[Catagóir:Craoltóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] 5lh4txb4dudl89gjqbdbawir4s2fssl 0 103606 1312199 1227928 2026-05-08T17:41:08Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312199 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Banríon Éireannach ba ea ''' Gormlaith ní Mhurchadha ''' (960–1030), ([[Meán-Ghaeilge]] ''' Gormflaith ingen Murchada'''). == Beatha == Rugadh Gormlaith i [[an Nás|Nás na Ríq]], [[Contae Chill Dara]]. Murchadh mac Fionn, [[ríthe na Laighean|rí Laighean]], ba ea a athair agus [[Máel Mórda mac Murchada|Maol Mórdha]] a deartháir. Dar leis na hannála, phós sí le h[[Amlaíb Cuarán]], rí [[Lochlannach]] [[Áth Cliath|Átha Cliath]] agus [[Eabhrac]] go dtí a bháis sa bhliain 981;<ref>{{cite journal |last=Ni Mhaonaigh |first=Maire |title=Tales of Three Gormlaith's in Medieval Irish Literature |journal=[[Ériu (iriseán)|Ériu]] |year=2002 |volume=52 |page=18}}</ref> agus bhí mac acu, rí [[Sitric II]].<ref name="Forte 2005">{{cite book |last=Forte |first=Angelo |title=Viking empires |url=https://archive.org/details/vikingempires0000fort |year=2005 |publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge |isbn=0521829925 |edition=1d |author2=Oram, Richard |author3=Pedersen, Frederik}}</ref> Tar éis do Shictric do cloíodh ag Cath Ghleann Máma sa bhliain 999, phós Gormlaith le [[Brian Bóramha]], [[ríthe na Mumhan|rí Mumhan]] agus [[Ardrí na hÉireann]]. Bhí a mac, [[Donnchad mac Briain|Donnchadh]], níos deireanaí ina rí Mumhan. Maítear fosta gur phós sí le [[Máel Sechnaill mac Domnaill|Maol Seachnaill mac Domhnaill]] tar éis bhás Amhlaoibh, ach is beag iontaofa iad na foinsí ina bhfeictear an pósadh seo. Tá míchlú mór ar Ghormlaith as an maíomh gur chothaigh sí [[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014. Ní dócha gur tharla an eachtra seo, and, óir nár scríobhadh na foinsí ina fhaightear é le linn a saoil féin.<ref name="Contextualizing Gormlaith">{{cite book |last=Wade |first=Christina|title=Contextualizing Gormlaith: Portrayals and Perceptions of a Medieval Irish Queen |year=2012 |publisher=Unpublished MPhil Dissertation |location=Ath Cliath}}</ref> Tá taifead a bás le feiceál sna hannála faoin mbliain 1030 (féach thíos). == Tagairtí sna hannála == Feictear an chéad tagairt annál maidir le Gormlaith i n[[Annála Inis Faithlinn]] as an [[Mumhain]], cumtha dhá bhliain is seasca tar éis a báis:<ref name="The Annals of Inisfallen">{{cite book |last=Mac Airt |first=Sean |title=The Annals of Inisfallen |year=1951 |publisher=[[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] |location=Baile Átha Cliath |page=xxi}}</ref><ref>[[Annála Inis Faithlinn]], AI 1030.4</ref> {{cquote|''Ingen Murcha[da] m. Find, rigan Muman, moritur.}} In ord croineolaíoch, is iad [[Annála Tiarnaigh]] as lár na tíre an chéad taifead eile agus tagairt iontu ar Ghormlaith:<ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 1030.15</ref> {{cquote|''Gormlaith ingen Murchadha meic Floind, máthair Sitriuca meic Amlaim, rig Gall, & Dondchada meic Briain, rig Muman, mortua est.}} Feictear Gormlaith i nginealaigh áirithe scríofa níos mó ná céad bliain i ndiaidh a báis. Sa {{h|Banseanchas}}, a catalóg de mhná cáiliúla Éireann,<ref>{{cite journal |last=Connon |first=Anne |editor=Alfred P. Smyth |title=The Banshenchas and the Ui Neill queens of Tara |journal=Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History, and Literature in Honour of Francis J. Byrne |year=2000 |page=98}}</ref> tá ann a fir chéile Amhlaoibh Cuaráin agus Brian Bóramha, agus a mic Sictric agus Donnchadh. Feictear Gormlaith fosta sa [[Leabhar Laighneach]] de chuid na 12ú haoise. Tá le feiceáil ann an rann mór le rá maidir le "trí léim Gormlatha":<ref>{{cite book |editor-last=Sullivan |editor-first=Anne |title=Book of Leinster Vol. 6 |year=1988 |publisher=Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath |location=Baile Átha Cliath |pages=1492–1493, ''Do Síl Daimini''}}, </ref> {{cquote|''Trí lemend ra ling Gormlaith <br/>ni lingfea ben co bráth. <br/>léim i n-Ath Cliath. leim i Temraig <br/>leim i Cassel carnmaig ós chach}} Molann roinnt scoláirí gur fianaise é seo lena trí phósfadh le Amhlaoibh Cuaran, Maol Seachnaill agus Brian Bóramha, ag teacht salach ar na hannála. Pléitear ach go háirithe bailíocht an phósta le Maol Seachnaill agus a colscaradh más fíor ó Bhrian Bóramha. Deir roinnt scoláirí gur páistí iad na "léimeanna", ní póstaí.<ref>{{cite journal |last=Ní Dhonnchadha |first=Maire |editor=Angela Bourke |title=Gormlaith and Her Sisters c. 750-1400 |journal=Field Day Anthology of Irish Writing |year=2002 |volume= 4: Irish Women's Writing and Traditions |page=188}}</ref> == An mheánaois == Tá an-cháil ar Ghormlaith as ucht an chuir síos in ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]],''<ref name="Cogadh Gaedhel Re Gallaibh">{{cite book |title=Cogadh Gaedhel Re Gallaibh |url=https://archive.org/details/cogadhgaedhelreg00todd|year=1867|publisher=Longmans, Green, Reader, and Dyer |location=Londain |editor=James Henthorn Todd}}</ref> bolscaireacht cumtha idir na blianta 1103 agus 1111 ar ord [[Muircheartach Ua Briain|Mhuircheartaigh Uí Bhriain]].<ref>{{cite book |last=Ní Mhaonaigh |first=Máire |title=Brian Boru: Ireland's Greatest King? |url=https://archive.org/details/brianboruireland0000nimh |year=2007 |publisher=Tempus |location=Stroud |pages=[https://archive.org/details/brianboruireland0000nimh/page/45 45]–46}}</ref> Insítear sa scéal gur thit a deartháir, Maol Mordha, faoi smacht Bhriain Bóramha, agus gur chothaigh Gormlaith é, gan rath, dul chun cogaidh in éadan Bhriain Brian.<ref>Todd, Cogadh Gaedhel Re Gallaibh, lch. 143.</ref> Sa seanscéal Íoslannach den 13ú haois Saga Njál,<ref name="Njal's Saga">{{cite book |last=Cook |first=Robert |title=Njal's Saga |year=2001 |publisher=Penguin |location=Londain}}</ref> déantar trácht uirthi faoin ainm Kormloð,'' agus léirithe mar bhean cholscartha éadmhar, i bhfách le díoltas ar a hiarfhear céile, Brian Bóramha.<ref>Cook, Njál's Saga, lch. 296</ref> Insítear sa sága seo conas mar a chothaíonn sí a mac, Sictric, chun tacú a fháil ó Lochlannaigh thar lear, go háirithe [[Sigurd Ramhar|Sigurd]] as [[Inse Orc]] agus [[Brodir and Ospak of Man|Brodir]] as [[Oileán Mhanann]], ag geallúint ceiliúr pósta a chur orthu. Is é seo an chéad fhoinse a mhaíonn gur go raibh Gormlaith agus Brian Bóramha scartha as a gcéile. == Téacsanna nua-aimseartha == Ina shaothar ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' le [[Seathrún Céitinn]] scríofa as [[Gaeilge Chlasaiceach]] sa bhliain 1634, déantar nasc makes explicit idir chothú Ghormlatha agus an fógairt cogaidh a rinne Maol Mórdha.<ref>{{cite book |last=Keating |first=Geoffrey |title=Forsa Feasa ar Eirinn le Seathrun Ceitinn |year=1902 |publisher=Irish Texts Society |location=Londain |page=268 |display-authors=etal}}</ref> Pléitear fosta cén fáth a rinne Céitinn an nasc úd. Dar leis an scoláire [[Meidhbhín Ní Úrdail]], bhí Céitinn faoi thionchar ''Chronicle of Ireland'' le Meredith Hamner, foilsithe sa bhliain 1633, ina deirtear go raibh "bean chéile ceannaí” gan ainm ina cúis an chatha ag Cluain Tarbh.<ref>{{cite book |last=Ní Úrdail |first=Meidhbhin |title=Cath Cluana Tarbh: 'The Battle of Clontarf' |year=2011 |publisher=Irish Texts Society |location=Londain |chapter=Introduction |page=14}}</ref> Bhí tionchar ag saothar Chéitinne ar théacs eile den tréimhse úd, ''Cath Cluana Tarbh''. Níl fheictear Gormlaith ach i leagan ansin den scéal seo, ach tagann an léiriú as Foras Feasa.<ref>{{cite book |last=Ní Úrdail |title="Introduction" of Cath Cluana Tarbh |page=1}}</ref> == Féach freisin == * [[Mongfind]] == Tuilleadh le léamh == * '' Ancestral Roots of Certain American Colonists Who Came to America Before 1700'', le Frederick Lewis Weis == Naisc sheachtracha == * ''The Story of Gormlaith: [http://dh.tcd.ie/clontarf/The%20Story%20of%20Gormlaith%3A%20Jealous%20Divorcee%20or%20Literary%20Victim%3F%20 Jealous Divorcee or Literary Victim?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210902224210/https://dh.tcd.ie/clontarf/The%20Story%20of%20Gormlaith%3A%20Jealous%20Divorcee%20or%20Literary%20Victim%3F%20 |date=2021-09-02 }}'', dh.tcd.ie/ * ''[http://www.vikinganswerlady.com/scotland.htm Vikings in Scotland and the Western Isles]'', Viking Answer Lady * ''Battle of Clontarf, [http://www.doyle.com.au/battleclontarf.htm Brian Boru’s last costly victory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606215532/http://doyle.com.au/battleclontarf.htm |date=2014-06-06 }},'' Clann Dubhghaill * [https://web.archive.org/web/20000125135112/http://www.worldwideschool.org/library/books/lit/epics/TheStoryofBurntNjal/toc.html ''Njal's Saga''], via archive.org * [http://www.genealogics.org/getperson.php?personID=I00250085&tree=LEO Gormlaith ingen Murchada], Leo's Genealogics Website <!--* [http://www.kildare.ie/library/ehistory/2008/02/gormflaith_a_naas_woman.asp Gormflaith was a Naas woman]--> * [http://eprints.nuim.ie/2867/1/MNB_Gormlaith.pdf ''Who was Gormlaith's mother? A detective story''], le [[Muireann Ní Bhrolcháin]], in: ''Lost and Found II – Rediscovering Ireland's past''. (Éire, 2009), ll.&nbsp;83–94. * [https://www.jstor.org/discover/10.2307/30008176?uid=3738232&uid=2&uid=4&sid=21103570195011 ''<nowiki/>'Tales of three Gormlaiths in early Irish literature''] le Máire Ní Mhaonaigh, in: [[Ériu (iriseán)|Ériu]] 52 (2002), ll.&nbsp;1–24. * [https://www.academia.edu/5306598/Viking-Age_Queens_and_the_Formation_of_Identity ''Viking Age Queens and Identity]'' le Shannon Lewis-Simpson, in: ''The Viking Age: Ireland and the West,'' ''Proceedings of the Fifteenth Viking Congress'' (Corcaigh, 2005), John Sheehan & [[Donnchadh Ó Corráin]] (eag), ll.&nbsp;217–226. * [https://archive.org/details/romanceofirishhe00mccriala ''Gormflaith, the Queen''] le L. M. McCraith, in: ''Romance of Irish Heroines'' (Baile Átha Cliath), ll.&nbsp;42–50. * [https://www.jstor.org/discover/10.2307/30104362?uid=3738232&uid=2481137913&uid=2&uid=3&uid=60&sid=21103681448921 ''Gormflaith and the Northmen of Dublin''] le G. C. Stacpoole, in: ''Dublin Historical Record,'' iml. XX, ui. 1, Nollaig (1964), ll.&nbsp;4–18. * [http://www.vikingage.mic.ul.ie/pdfs/lecture_gormlaith_agent-provocatrice.pdf ''Gormlaith ingen Murchada ben Briain''] le Catherine Swift, in: ''Brian Boru Lecture Series,'' Mary Immaculate College. * [http://1014retold.com/contextualizing-gormlaith-portrayals-and-perceptions-of-a-medieval-irish-queen/ ''Contextualizing Gormlaith: Portrayals and Perceptions of a Medieval Irish Queen''] le Christina Wade, tráchtas M.Phil. neamhfhoilsithe, 2012. * [http://1014retold.com/queen-gormlaith-brian-boru-and-the-northmen-of-dublin/ ''Queen Gormlaith, Brian Boru and the Northmen of Dublin''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150819052919/http://1014retold.com/queen-gormlaith-brian-boru-and-the-northmen-of-dublin/ |date=2015-08-19 }} le Howard B Clarke, ''Dublin City Lunchtime Lecture Series,'' 8ú Aibreán 2014. *[http://www.kildare.ie/ehistory/index.php/gormflaith-a-naas-woman/ "Gormflaith - A Naas Woman?"] le James Durney, ''Co. Kildare Online Electronic Journal,'' 16ú Feabhra 2008. * [http://www.kildare.ie/ehistory/index.php/a-game-of-thrones-leinster-vs-munster-at-the-battle-of-clontarf/ "A Game of Thrones: Leinster v Munster at the Battle of Clontarf"] le James Durney, ''Co. Kildare Online Electronic Journal,'' 27ú Márta 2014, == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:10ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Banríonacha]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine as Eabhrac]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Mná Éireannacha]] ls3esp2lssz6znspfi8d6c7d128xa49 0 104935 1312231 1306299 2026-05-08T19:39:45Z TVShowsFan2005 71551 1312231 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} Is sraith bheochana í '''''Bouli''''' a craoladh ar dtús sa Fhrainc idir [[1989]] go dtí [[1991]]. Craoladh leagan dubáilte Gaeilge ar [[RTÉ Two]] ón 2 Meán Fómhair [[1991]], agus ar TnaG ([[TG4]] anois) ina dhiaidh sin go déanach sna 1990dí. ==Amhrán aitheantais== :Geimhreadh beagnach caite :Tá an fear sneachta ina sheasamh ins an ghrian :Céard a dhéanfaidh sé anois :Nuair a aireoidh sé an teas mór ar a dhroim? :Tá an ghealach thuas sa spéir :Bíonn sí i gcónaí ag spraoi :Le réalta beaga geala ar feadh na hoích' :Ach ansin feiceann sí nach bhfuil an fear sneachta :Leath sách fuar - ansin :Is le beagán draíocht' a abraíonn sí Bouli :Fear sneachta bán - hata ar a cheann :Sin é Bouli ag imeacht leis síos :Éistigí anois agus féachaigí :Seo scéal faoi Bouli 'gus a chairde :Bouli - Bouli :Bouli - Bouli :Bouli - Bouli :Bouli - Bouli == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # Bouli agus an peingeanóg óg == Féach freisin == * ''[[Bluey]]'' == Tagairtí == {{reflist}} [[catagóir:Beochan Gaeilge]] gbtpg9ctprv917pozj4ndxj1uytqisp 0 105285 1312153 1292269 2026-05-08T16:59:22Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312153 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Easpag Gaelach ba ea Naomh Molaise a bhunaigh mainistir ar [[Inis Muirígh]], [[Sligeach|Co. Shligigh]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.molaise.com/pages/posts/inishmurray-island-7.php|teideal=Scoil Naomh Molaise - Local History|work=www.molaise.com|dátarochtana=2022-11-05|archivedate=2022-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221105204310/http://www.molaise.com/pages/posts/inishmurray-island-7.php}}</ref> Comórtar an naomh ar 12 Lúnasa. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Molaise Naomh}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 638]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] 0wv80a8guy5xwexssbxvnjq1oyrl5ya 0 105939 1312289 1187589 2026-05-09T02:57:36Z Xqbot 3926 Bot: Ag socrú athsheolta dúbailte → [[NÓS]] 1312289 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[NÓS]] kj94y80v0x6lsdjewr8npi66x1vxxfe 0 109119 1312151 1292267 2026-05-08T16:54:41Z Seachránaí 53315 Catagóir:An Mheánaois Luath 1312151 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Naomh manachúil Éireannach ab ea '''Mobhí Cláraineach''' (nó '''Bearchán'''), a áirítear mar dhuine de [[Dhá Aspal Déag na hÉireann]]. Bhí sé ina ab ar mhainistir i [[Glas Naíon|nGlas Naíon]], áit ar mhúin sé [[Colm Cille]], [[Naomh Cainneach]], [[Comhghall]], agus [[Ciarán Saighre]]. == Cúlra == Ina shaothar ''Trias Thaumaturga'', rinne [[Seán Mac Colgáin]] cur síos ar Mhobhí mar a leanas: “Naomh Berchanus, ar a thugtaí Mobianus Clairenach, mac Beoain, mic Bressal, mic Ailgin, mic Igna, mic Athra, mic Lughna Trinog, mic Brecdulb, mic Airt Corp, mic Cairbre Niadh, &c... in áit ar a dtugtar [[Glas Naíon]], sa dúiche Galengae 12 Deireadh Fómhair agus cois [[abhainn na Life]] sa Lagenia.”<ref name="monasticum">{{Cite book-en|title=Monasticon Hibernicum|first=Mervyn|last=Archdall|volume=II|location=Dublin|publisher=W.B. Kelly|year=1876|url=https://archive.org/stream/monasticonhiber01archgoog#page/n95/mode/1up|pages=83–84}}</ref><ref>{{Cite book-en|title=Acta sanctorum veteris et maioris Scotiae seu Hiberniae sanctorum insulae|first=Seán|last=Mac Colgáin|page=613|quote=Sanctus Berchanus, qui & Mobianus cognomento Clairenach filius Beoani, filii Bressalii, filii Ailgini filii Igna, filii Athra, filii Lughna Trinog, filii Brecdulbii, filii Arturi Corbi, filii Carbrei Niadh &c. vt supra, Colitur in loco qui dicitur Clas-naoidhen, in regione Galengae 12. Octobr. & iuxta Liffeum fluuium in Lagenia}}</ref> Ba ghaol le [[Naomh Bríd|Bríd Chill Dara]] é.<ref name="monasticum" /> I ''Martarlaig [[Óengus mac Óengobann|Oengus]]'', déantar cur síos air mar “Mobí mac Beoain do Corco trí do Luignib Connacht,” agus deir sé gurb í “Huaine ingen Fhindbarr” a mháthair.<ref name="martyrology">{{Cite book-en|author=Félire Óengusso Céli Dé|title=The Martyrology of Oengus the Culdee|location=London|year=1905|publisher=Harrison and Sons|pages=216–225|url=https://archive.org/stream/martyrologyofoen29oenguoft#page/216/mode/1up}}</ref> == Saol == Ciallaíonn an t-ainm ''cláraineach'' “duine a bhfuil aghaidh chothrom air”,<ref name='FGB'>{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/cl%E1raineach|title=Foclóir Gaeilge-Béarla (Ó Dónaill): cláraineach|editor=[[Niall Ó Dónaill]], eag.|year=1977|publisher=[[An Gúm]]|location=[[Baile Átha Cliath]]|isbn=978-1857910384|access-date=2023-07-09|language=ga|work=Teanglann.ie}}</ref> toisc go deirtear gur rugadh gan súile gan srón é.<ref name="david">{{Cite book-en|url=https://books.google.com/books?id=LN9DSKZfItcC&pg=PA117|title=St David of Wales: Cult, Church and Nation|publisher=The Boydell Press|location=Woodbridge|year=2007|isbn=9781843833222}}</ref> An chúis a bhí leis an gcuma aisteach seo ná gur “chuir an domhan brú air” nuair a rugadh é (''Clar enech he, ar ro thairin talamh he corbo aenchlar'').<ref name="martyrology" /> Deirtear gur leigheasadh go míorúilteach é nuair a steall sé uisce baiste [[Naomh Dáibhí|Dháibhí]] ar a aghaidh trí huaire.<ref name="david" /> Ba mhúinteoir i scoil mhainistreach é Mobhí, áit ar mhúin sé go leor naomh Éireannach mór le rá. Nuair a bhí an scoil i mbarr a réime, bhí tuairim is caoga scoláire ann.<ref name="monasticum"/> Ba é Mobhí a thug cead do Cholm Cille, ag uair a bháis, Scoil Dhoire a bhunú.<ref name="outofthemist">{{Cite book-en|title=Out of the Mist|first=Thomas|author=Faulkenbury|url=https://books.google.com/books?id=qinRflGeMu0C&pg=PA102}}</ref> Fuair sé bás ar 12 Deireadh Fómhair 544 den phlá a scoir a scoil.<ref name="insula">{{Cite book-en|title=Insula Sanctorum et Doctorum; or Ireland's Ancient Schools and Scholars|first=John|last=Healy|year=1893|publisher=Library of Alexandria|url=https://books.google.com/books?id=6wW7_lxnCVcC&pg=PT90|pages=90–91|isbn=9781465560506}}</ref> == Adhradh == D’aithin a dhaltaí féin Mobhí mar naomh go luath i ndiaidh a bháis. Dúirt an tArdeaspag John Healy, ina leabhar ''Insula Sanctorum et Doctorum,'' gur “máistir mór ar an saol spioradálta” é Mobhí.<ref name="insula"/> Ceiliúrtar a fhéile ar 12 Deireadh Fómhair,<ref name="dec12celticsaints">{{Cite web-en|url=http://celticsaints.org/2007/1212a.html|title=St. Finnian of Clonard, Bishop|author=Mooney|first=Ambrose|date=21 January 2009|work=Celtic and Old English Saints|access-date=9 March 2014}}</ref> agus inniu tá paróiste de chuid [[Eaglais na hÉireann]] i nGlas Naíon ainmnithe i ndiaidh Naomh Mobhí.<ref name="parish">{{Cite web-en|url=http://dublin.anglican.org/santry/|title=Santry, Glasnevin and Finglas|year=2008|publisher=The United Dioceses of Dublin & Gendalough|access-date=10 March 2014}}</ref> Tá sé luaite i ''[[Mícheál Ó Cléirigh|Martarlaig Dhún na nGall]]'' ar an 12 Deireadh Fómhair, lá a bháis, agus déantar cur síos air mar a leanas: “Mobhí Cláraineach, ab Ghlas Naíon, i bhFine Gall, ar bruach abhainn na Life, an taobh thuaidh; agus Bearchán ainm eile dó.”<ref name="monasticum"/><ref name="donegal">{{Cite book-en|title=Martyrologium Dungallense|first=Mícheál|last=Ó Cléirigh|trans-title=Martarlaig Dhún na nGall|year=1864|pages=273–275|location=Baile Átha Cliath|publisher=Irish Archaeological and Celtic Society|url=https://archive.org/stream/martyrologydone00reevgoog#page/n331/mode/2up|quote=Mobhi clairenech, ab ó Glais Naoidhen i nGallaibh for bru abhand Life don leith a tuaidh, acus Berchan ainm oile do.}}</ref> == Féach freisin == * [[Cill Mobhí]] * [[Scoil Mobhí]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 544]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] c9aamsp2p2ulczmd40y7v25a4yqcg3n 0 110164 1312290 1187574 2026-05-09T02:57:41Z Xqbot 3926 Bot: Ag socrú athsheolta dúbailte → [[NÓS]] 1312290 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[NÓS]] kj94y80v0x6lsdjewr8npi66x1vxxfe 0 110889 1312278 1303840 2026-05-08T23:36:39Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1312278 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán |periodicitat=Bliantán |genere=Iris liteartha |publicat_a=[[Corcaigh]] |edicions=7 |distribucio=I gcló |preu=Saor in aisce }} Irisleabhar is ea '''''[[Breac (iris)|Breac]]''''' a bunaíodh sa bhliain 2021. Is le [[An Chuallacht Ghaelach|Cuallacht Ghaelach]] [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]] an iris. Cuirtear eagrán amach go bliantúil, le linn [[Seachtain na Gaeilge|Sheachtain na Gaeilge.]] Is í an Chuallacht a cheapann an t-eagarthóir. == Ábhar na hirise == Bíonn polaitíocht, cúrsaí reatha, cúrsaí taistil, spórt, filíocht, léirmheasanna liteartha, cúrsaí ceoil agus taighde faoi chaibidil san irisleabhar. Cuirtear an iris ar fáil saor in aisce. Sa bhliain 2023 a thosaigh an iris ag glacadh le fógraí tráchtála. Is é ''[[Tuathal (iris)|Tuathal]]'' i g[[Coláiste na Tríonóide]] an t-aon irisleabhar ollscoile eile a fhoilsítear go hiomlán i nGaeilge. == Méid na hirise == Bhí 15 scríbhneoir foilsithe in eagrán 2022 agus 19 scríbhneoir foilsithe in eagrán 2023. Bhí 32 scríbhneoir foilsithe in eagrán 2024. Is é eagrán 2026 an t-eagrán is mó riamh le 70 leathanach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cultur-aontas-le-craoladh-iris-nua-filiochta-leabhair-o-aine-ni-ghlinn-agus-brian-o-tiomain-amhran-gaeilge-o-mischa-and-the-bear/|teideal=Eagrán nua den iris Breac á sheoladh i UCC|dáta=2026-02-27|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-02-27}}</ref> == Naisc sheachtracha== * [https://issuu.com/uccstudentmedia/docs/breac ''Breac'' Eagrán 1] * [https://issuu.com/uccstudentmedia/docs/_breac_magazine ''Breac'' Eagrán 2] ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Breac, iris}} [[Catagóir:Meáin na mac léinn]] [[Catagóir:Irisí Gaeilge]] [[Catagóir:Irisí Éireannacha]] [[Catagóir:Irisí liteartha]] [[Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge]] [[Catagóir:Irisí nuachta]] [[Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]] [[Catagóir:Bliantáin]] [[Catagóir:Saoracháin]] [[Catagóir:Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2021]] [[Catagóir:Bunaithe sna 2020í]] {{síol-nuachtán}} {{Meáin mac léinn in Éirinn}} 9ie0l6surfqo05w644iwigzsfnyjmzw 0 112209 1312182 1295077 2026-05-08T17:22:50Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312182 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Richard Plantagenêt''', 3ú Diúc Eabhrac (21 Meán Fómhair 1411 – 30 Nollaig 1460), darbh ainm '''Richard d'York''' chomh maith, ina cheannaire Sasanach chun tosaigh agus ina éilitheoir ar an ríchathaoir le linn [[Cogadh na Rósanna|Chogaí na Rósanna]]. Bhí sé ina bhall de [[Teaghlach na bPlantaigíneach|Thealach na bPlantaigíneach]], de bhua a bheith ina shliocht fireann díreach d' Edmond de Langley, an ceathrú mac a mhair ag Rí [[Éadbhard III Shasana|Éadbhard III]]. Mar sin féin, ba trína mháthair, Anne de Mortimer, de shliocht [[Lionel d'Anvers|Lionel de Antuairp]], an dara mac d' Éadbhard III, a tháinig slán, a bhfuair Richard an t-éileamh ba láidre, mar gur shíolraigh an t-iomaitheoir ó Theaghlach Lancaster ó Jean de Gand, Diúc Lancaster, an tríú mac d'Éadbhard III a bhí fós beo. Fuair sé eastáit ollmhóra le hoidhreacht freisin agus bhí sé in oifigí stáit éagsúla in [[Tiarnas na hÉireann|Éirinn]], [[Ríocht na Fraince|sa Fhrainc]] agus [[Ríocht Shasana|i Sasana]], tír a raibh sé i gceannas uirthi faoi dheireadh mar Thiarna Cosantóra le linn babhtaí buile an Rí [[Anraí VI Shasana|Anraí VI]]. ==Tagairtí== [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 15ú haois]] [[Catagóir:15ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Cogadh Céad Bliain]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Daoine Sasanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oifigigh rialtais]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Rítheaghlach Plantagenêt]] [[Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] n5cf3tt557hup39tj3or52n7a7csbc6 0 114224 1312277 1304156 2026-05-08T23:30:17Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis agus mionathruithe 1312277 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán |editor=Peter Dunne |website={{URL|http://www.gcn.ie}} |periodicitat=I gcló gach re mí, ar líne go laethúil |llengua=An Béarla (corr-alt i nGaeilge) |nom=GCN |nom_original=nom original |nomo=(Gay Community News) |abreviatura=''GCN'' |tipus=Iris [[LADT|LADTA+]] |idioma=idioma |fundacio=1988 |direccio=Michael Brett |fundador=[[Tonie Walsh]] agus [[Catherine Glendon]] |propietari=NXF ([[An Chónaidhm Náisiúnta LADT]]) |seu=[[Baile Átha Cliath]] |estat=estat |editorial=NXF ([[An Chónaidhm Náisiúnta LADT]]) |accesobert=Tá |preu=Saor in aisce |edicions=384+ |distribucio=I gcló agus ar líne |genere=Nuacht, siamsaíocht, stíl mhaireachtála |tema=Cúrsaí [[LADT| LADTA+]] |publicat_a=[[Éire]] |premis=Spiders Awards 2022 Emerging Stronger Digital for Good Award / Not for Profit |precedit_per=TheOutmost.com |web=web |lloc web=lloc web |registre_veu=registre_veu }} Tá '''''GCN''''' (''Gay Community News'') ar an bhfoilsitheoir [[LADT|LADTA+]] agus ar an bhfoilseachán saor in aisce LADTA+ is faide ar an bhfód dá bhfuil in [[Éire|Éirinn]]. Is i m[[Baile Átha Cliath|BÁC]] atá sé lonnaithe agus bunaíodh in 1988 é.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.nlgf.ie/Our_History.html|title=Our History|access-date=2 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103180627/http://www.nlgf.ie/Our_History.html|archive-date=3 November 2013}}</ref> Tá sé faoi ghradam faoi leith ag pobal LADTA+ na hÉireann.<ref name=":2">{{Cite web-en|url=https://www.hotpress.com/opinion/can-gcn-survive-the-web-revolution-6243518|title=Can GCN Survive The Web Revolution?|author=Moore|first=Dermod|date=22 February 2010|work=[[Hotpress]]|access-date=2021-06-21}}</ref> == Stair == Go déanach sna 1980í, d'fhéach na gníomhaithe [[Tonie Walsh]] agus [[Catherine Glendon]] le foilseachán LADTA+ a bhunú a bheadh saor in aisce. Bhí an ''National Gay Federation'' (Gaeilge: An Chónaidhm Náisiúnta Aerach; ''The'' ''National LGBT Federation'' a thugtar anois uirthi, nó NXF, Gaeilge: [[An Chónaidhm Náisiúnta LADT]]) tar éis dhá thréimhseachán LADTA+ a fhoilsiú cheana ar teipeadh orthu, ach d'aontaigh siad nuachtán LADTA+ a bhunú. Foilsíodh an chéad eagrán de ''GCN'' ar an 10 Feabhra 1988<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/a-birthday-to-have-pride-in-1.700270|teideal=A birthday to have pride in|údar=Brian Finnegan|dáta=14 February 2009|language=en|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=17 Meitheamh 2021}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://gcn.ie/gcn-marks-33-years-as-irelands-national-lgbtq-press/|title=GCN marks 33 years as Ireland's National LGBTQ+ press|author=Connell|first=Lisa|date=2021-02-10|language=en|work=GCN|access-date=2021-06-17}}</ref> mar nuachtán táblóideach ocht leathanach. Niall Sweeney a dhear an chéad eagrán seo<ref name=":1">{{Cite web-en|url=https://www.nxf.ie/our-history/|title=History – National LGBT Federation|language=en-US|access-date=2021-06-17}}</ref> agus sna 1990idí chuir an ''Meath Chronicle'' (Gaeilge: [[Croinic na Mí]]) i gcló é.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|author=Pettit|first=Lance|date=2016-11-02|title=Ireland's Alternative Press: Writing from the Margins|url=https://arrow.tudublin.ie/icr/vol7/iss1/2|journal=Irish Communication Review|volume=7|issue=1|doi=10.21427/D7WH9V|issn=0791-0010}}</ref> Foilsítear é go seasta gach mí ó shin i leith, gan ach eisceacht amháin.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2021)">lua de dhíth</span>''&#x5D;</sup> Is trí na tithe tábhairne agus na clubanna a bhí baint ag an bpobal LADTA+ leo a rinneadh é a dháileadh go príomha, chomh maith le spásanna eile a bhí báúil leo ar nós aontais mhac léinn, roinnt siopaí leabhar, agus ionaid phobail agus ealaíon.<ref name=":3" /> Tá ''GCN'' faoi úinéireacht NXF, ar eagraíocht dheonach í, agus is í a fhoilsíonn.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.image.ie/self/13-irish-lgbtqi-charities-to-support-this-pride-month-and-every-month-272179|title=13 Irish LGBTQI+ charities to support this Pride month and every month|author=Finnan|first=Sarah|date=2021-06-01|language=en-US|work=IMAGE.ie|access-date=2021-06-17}}</ref> Ba é Stát na hÉireann a mhaoinigh ''GCN'' ar dtús le linn na tréimhse sna 1980í agus go luath sna 1990í a bhí deacair ó thaobh na heacnamaíochta de. Tá comharthaí maoinithe air fós ón [[Plean Forbartha Náisiúnta|bPlean Forbartha Náisiúnta]] agus ó [[Pobal (eagraíocht)|Phobal]] (nach ionann é agus POBAL).<ref name=":0" /> Dúirt ''GCN'' nach raibh tionchar ag maoiniú ón rialtas agus ó fhógraíocht ar roghanna eagarthóireachta an fhoilseacháin.<ref name=":3" /> Go luath sna 1990idí, d’oibrigh na gníomhaithe agus scríbhneoirí mór le rá, [[Suzy Byrne]] agus [[Junior Larkin]] ar an bhfoilseachán.<ref>{{Cite web-en|url=https://gcn.ie/remembering-junior-larkin/|title=Remembering Junior Larkin • GCN|author=Finnegan|first=Brian|date=2017-07-24|language=en|work=GCN|access-date=2022-08-08}}</ref> Is i rannóg na bhfógraí ''GCN'' a chuir [[Ray Ó Gealbháin]] an fógra ar chuir tús leis an [[Gaeilgeoirí Aeracha Aontaithe|GAA]]. D’eagrán 100, i 1997, rinne ''GCN'' urraíocht ar an gcéad ''Irish Queer Writers Award'' (Gaeilge: Gradam do Scríbhneoirí Aiteacha na hÉireann), a bhuaigh [[Mícheál Ó Conghaile|Micheál Ó Conghaile]] agus Padraig Rooney ina bhliain tionscnaimh. Le linn an ama seo, d'fhoilsigh ''GCN'' roinnt cartún colláis le [[Margaret Lonergan]] faoin gcultúr leispiach.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Madden|first=Ed|date=2013|title=Queering Ireland, In the Archives|url=https://www.jstor.org/stable/24576820|journal=Irish University Review|volume=43|issue=1|pages=184–221|doi=10.3366/iur.2013.0064|jstor=24576820|issn=0021-1427}}</ref> Faoi 1998, bhí beirt bhall foirne lánaimseartha ag an bhfoilseachán agus 21 post páirtaimseartha maoinithe ag FÁS<ref name=":3" /> agus bileog 38 leathanach á cur ar fáil acu saor in aisce.<ref name=":0" /> I mí Iúil 2003, ceapadh Brian Finnegan ina eagarthóir agus athsheoladh ''GCN'' mar iris lándaite mar iarracht an foilseachán a dhéanamh níos inmharthana ón thaobh tráchtála de,<ref name=":1" /> le maoiniú ó ''Atlantic Philanthropies''.<ref name=":0" /> Mar thoradh ar an athsheoladh seo bhí ioncam le maíomh ag an bhfoilseachán tar éis roinnt blianta de chaillteanais. Tar éis an choir chun donais eacnamaíoch in 2008 agus caillteanas ioncam fógraíochta, thosaigh ''GCN'' ag reáchtáil feachtais tiomsaithe airgid.<ref name=":1" /> Thosaigh láithreacht ar líne ''GCN'' sa bhliain 2000. Athsheoladh an suíomh gréasáin i mí Eanáir 2014, faoin ainm nua TheOutmost.com.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.nxf.ie/events/the-outmost-gcns-new-website/|title=The Outmost – GCN's new website – National LGBT Federation|language=en-US|access-date=2021-06-21}}</ref> Athraíodh teideal an tsuímh ghréasáin ar ais go ''GCN'' le bheith ag teacht le hathbhrandáil agus athsheoladh iomlán na hirise in 2017.<ref>{{Cite web-en|url=https://viralbamboo.com/project/gcn/|title=GCN|language=en-US|work=Viralbamboo|access-date=2021-06-21}}</ref> In 2019, ceapadh Lisa Connell ina hEagarthóir Bhainistíochta ar ''GCN''<ref>{{Cite web-en|url=https://gcn.ie/gcn-appoints-new-managing-editor/|title=GCN appoints new Managing Editor: Lisa Connell|author=Dunne|first=Peter|date=2019-03-22|language=en|work=GCN|access-date=2023-07-19}}</ref> chun an eagraíocht a stiúradh isteach ina chéad chaibidil eile, le Peter Dunne ina Eagarthóir ar an iris chlóite agus le Ceannaire Digiteach, Margaíochta agus Forbartha, Stefano Pappalardo, i gceannas ar chúrsaí digiteacha. In 2022 bronnadh an ''Spider Award'' ‘''Emerging Stronger – Digital for Good Award / Not-for-Profit''’ ar ''GCN'', a thugann aitheantas d'eagraíochtaí gan beann ar [[Brabús|bhrabús]] a spreagann feabhas digiteach ar fud a láithreáin ghréasáin, meáin shóisialta nó seirbhísí.<ref>{{Cite web-en|url=https://gcn.ie/gcn-spiders-awards-2022/|title=GCN wins 'Digital for Good Award' at 2022 Spiders Awards|author=GCN|first=Intern|date=2022-04-01|language=en|work=GCN|access-date=2023-07-19}}</ref> I mí Eanáir 2023, cheap ''GCN'' an Bainisteoir Grúpa Michael Brett chun asraon meán náisiúnta LADTA+ na hÉireann a threorú ina sheirbhís don phobal. I mí an Mheithimh 2023, sheol ''GCN'' a [https://archive.gcn.ie/ Chartlann Dhigiteach], rud a chuir eagráin an chéad deich mbliana den iris ar fáil saor in aisce do léitheoirí ar líne don chéad uair ina stair 35 bliain. Maoiníodh digitiú chartlann ''GCN'' tríd an gciste Seirbhísí Pobail LGBTI+ ón Roinn Leanaí, Comhionannais, Míchumais, Lánpháirtíochta agus Óige. Sa lá atá inniu ann, tá ''GCN'' tar éis tiontú diaidh ar ndiaidh ó iris mhíosúil go preas náisiúnta LADTA+ saor in aisce na hÉireann agus go acmhainn lárnach don phobal, ag feidhmiú mar mhol agus ag féachaint le heolas, siamsaíocht agus ardán a thabhairt don phobal, le hoideachas a chur air, lena nascadh, agus le tacú leo. Tá láithreacht bhríomhar chlóite agus dhigiteach ag ''GCN'' lena iris, lena shuíomh gréasáin nuachta, siamsaíochta agus stíl mhaireachtála, agus lena tionscnaimh dhigiteacha, feachtais, imeachtaí beo, cainéil meán sóisialta agus [https://shop.gcn.ie/ siopa ar líne]. == Féach freisin == * [[Gaeilgeoirí Aeracha Aontaithe]] * [[AerachAiteachGaelach]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.gcn.ie ''GCN'' ar líne] * [https://archive.gcn.ie/ Cartlann Dhigiteach ''GCN''] * [https://dri.ie/atlanticphilanthropies/spotlight/amplifying-change/catalog/dfe5b916544e85dd2966d2e7aff7656a Agallamh le Tonie Walsh ina bpléann sé bunú ''GCN'']{{Dead link|date=Feabhra 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn]] [[Catagóir:Suímh ghréasáin]] [[Catagóir:Meáin na hÉireann]] [[Catagóir:Irisí Éireannacha]] [[Catagóir:Irisí nuachta]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]] [[Catagóir:Meáin LADT|*]] [[Catagóir:Cultúr LADT]] [[Catagóir:Stair lucht LADT in Éirinn]] [[Catagóir:LADT]] [[Catagóir:Démhíosacháin]] [[Catagóir:Saoracháin]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1988]] [[Catagóir:Bunaithe sna 1980í]] {{Nuachtáin in Éirinn}} im98tk86xyyhsyf418rpci7isopn2zx 0 116728 1312112 1281565 2026-05-08T15:39:25Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312112 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is feachtas pobalbhunaithe é '''[[TINTEÁN (feachtas)|TINTEÁN]]''' atá dírithe ar dhul i ngleic leis an ngéarchéim tithíochta sa [[An Ghaeltacht|Ghaeltacht]].<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://cnag.ie/ga/nuacht/1898-seoladh-tinte%C3%A1n-feachtas-nua-ag-dul-i-ngleic-leis-an-ng%C3%A9arch%C3%A9im-tith%C3%ADochta-sa-ghaeltacht.html|teideal=Seoladh TINTEÁN: Feachtas Nua ag Dul i nGleic leis an nGéarchéim Tithíochta sa Ghaeltacht - Conradh na Gaeilge {{!}} Ar son phobal na Gaeilge|dáta=12 Samhain 2024|work=[[Conradh na Gaeilge|cnag.ie]]|dátarochtana=2024-11-24}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Géirchéim Tithíochta na Gaeltachta - Clár Tús Áite|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0313/1501751-geircheim-tithiocht-na-gaeltachta-tus-aite/|date=2025-03-13|language=ga-IE|author=Cearbhall Ó Síocháin ar RnaG}}</ref> Comhiarracht é idir an grúpa [[Bánú na Tuaithe|BÁNÚ]] ó Ghaeltacht [[Conamara|Chonamara]] agus [[Conradh na Gaeilge]], agus tá sé dírithe ar phobail Ghaeltachta uile na h[[Éire|Éireann]]. == Easpa tithíochta == Is fadhb náisiúnta í an ghéarchéim tithíochta agus ní eisceacht na Gaeltachtaí. Tá cíosanna ag ardú as cuimse, easpa tithíochta fadtéarmach agus fadhbanna maidir le cead pleanála.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.socialistparty.ie/2025/09/gaeilge-faoi-ionsai-gearcheim-tithiochta-sa-ghaeltacht-ciorruithe-agus-easpa-muinteoiri/|teideal=Gaeilge faoi ionsaí – Géarchéim tithíochta sa Ghaeltacht, ciorruithe agus easpa múinteoirí|dáta=2025-09-15|language=en-US|work=Socialist Party (Ireland)|dátarochtana=2025-09-29}}</ref> Géarchéim chultúrtha agus teanga atá sa ngéarchéim thithíochta sa nGaeltacht, chomh maith le ceann eacnamaíochta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-teaghlaigh-oga-ag-imeacht-ona-gceantar-duchais-easpa-gnimh-an-rialtais-ar-fhadhb-na-tithiochta-cainte-sa-dail/|teideal=‘Tá teaghlaigh óga ag imeacht óna gceantar dúchais’ – easpa gnímh an rialtais faoi fhadhb tithíochta na Gaeltachta cáinte sa Dáil|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=1 Bealtaine 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-29}}</ref> Tá fadhbanna tithíochta ag cur inmharthanacht na Gaeilge mar theanga phobail i mbaol sa Ghaeltacht féin.<ref name=":2" /> Dá réir sin, tá TINTEÁN ag iarraidh ar na polaiteoirí tosaíocht a dhéanamh de chearta tithíochta sna ceantair Ghaeltachta a chomhlíonadh.<ref name=":1" /> <blockquote>"Le blianta tá ráite ag pobal na Gaeltachta go bhfuil géarchéim tithíochta ag réabadh na gceantar seo, agus ag réabadh na Gaelainne dá réir. Ní féidir linn glacadh a thuilleadh le polasaithe rialtais atá ag éascú an léirscriosta." —Róisín Ní Chinnéide<ref name=":1" /></blockquote> Mar shampla, tá cuimse lucht tithe saoire meallta ag áilleacht [[Cloch na Rón|Chloch na Rón]] - as 600 teach agus árasán, níl ach 196 acu i seilbh mhuintir na háite. Tháinig laghdú 22% ar dhaonra bhaile Chloch na Rón ó aimsir Dhaonáireamh 1991 go dtí 2022.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cara-agus-namhaid-san-am-ceanna-i-an-ailleacht-i-gcloch-na-ron/|teideal=Cara agus namhaid san am céanna í an áilleacht i gCloch na Rón|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=29 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-29}}</ref> == Éilimh == Tá TINTEÁN ag éileamh: * cumhachtaí tithíochta d'[[Údarás na Gaeltachta]], * scéim dheontais a dtithe Ghaeltachta (a cuireadh ar ceal in aimsir na déine tar éis [[Géarchéim bhaincéireachta na hÉireann, 2008|chliseadh na mbanc]]<ref>{{Luaigh foilseachán|date=1 Nollaig 2021|url=https://comhartaighde.ie/eagrain/7/oceallaigh/|title=Breithiúnas an Bhoird Snip Nua agus Toil an Troika: Polasaí Gaeilge i bPoblacht na hÉireann, 2008–2018|journal=[[COMHARTaighde]]|issue=7|doi=https://doi.org/10.18669/ct.2021.05|first=Ben|last=Ó Ceallaigh|issn=2009-8626|year=}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) a thabhairt ar ais, * dréacht treoirlínte pleanála a fhoilsiú agus * srian a chur ar thithe saoire sa Ghaeltacht.<ref name=":2" /> Go dtí seo, tá dhá shuíomh roghnaithe ag an Údarás mar áiteanna go bhféadfaí a bhforbairt i scéim tithíochta, rud a chuir TINTEÁN fáilte roimhe, ach scéal eile is ea an plean atá ag an Údarás na suíomhanna a aistriú go dtí dream éigin eile, "go speisialta nuair nach bhfuil an tÚdarás sásta a inseacht don phobal céard iad na dreamanna eile seo."<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cumhacht-shoileir-a-heileamh-dudaras-na-gaeltachta-i-leith-na-tithiochta/|teideal=‘Cumhacht shoiléir’ i leith na tithíochta á héileamh d’Údarás na Gaeltachta|dáta=2024-11-06|language=|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-11-24}}</ref> Deir siad 'go bhfuil "cumhacht shoiléir" ag teastáil ón Údarás féin, le "[[Comhlacht Ceadaithe Tithíochta]]" a bhunú "lena chinntiú gur ar mhaithe le tithíocht a chur ar fáil do chainteoirí líofa Gaeilge a bheadh na suíomhanna á bhforbairt amach anseo".<ref name=":0" /> == Ainm == Tá ainm an fheachtais bunaithe ar an [[seanfhocal]] "Níl aon tinteán ar do thinteán féin". Deir TINTEÁN féin [go bhfuil] 'sciar mór daoine ann nach féidir an seanfhocal a thástáil.'<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/tuarascail/2024/11/04/meadu-suntasach-ar-fhograiocht-tri-ghaeilge-ach-ceisteanna-maidir-le-caighdeain/|teideal=€14.2m caite ar fhógraíocht trí Ghaeilge in 2023|údar=[[Éanna Ó Caollaí]]|dáta=04-11-2-24|language=|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2024-11-24}}</ref> == Seoladh == Seoladh an feachtas go hoifigiúil i rith phríomhfhéile na n[[An Ghaeilge|Gael]], [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtas na Samhna]] 2024. I measc na gcainteoirí ag an imeacht sin bhí an craoltóir [[Dara Ó Cinnéide]], [[Pádraig Ó Tiarnaigh]] ón [[An Dream Dearg|Dream Dearg]] agus Conradh na Gaeilge, agus [[Adhna Ní Bhraonáin]] ó BÁNÚ.<ref name=":1" /> == Olltoghchán 2024 == Agus na polaiteoirí ag lorg vótaí an phobail in [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán 2024]], d'iarr TINTEÁN ar na hiarrthóirí casadh leo chun géarchéimeanna na Gaeltachta a phlé leo.<ref name=":0" /> D'aontaigh teachtaí dála de chuid [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ([[Pearse Doherty]], [[Mairéad Farrell (polaiteoir)|Mairéad Farrell]], [[Pa Daly]] agus [[Aengus Ó Snodaigh]]) an scéal a phlé leo ar an 6^ú Samhain.<ref name=":0" /> Fuair TINTEÁN locht ar cháipéis polasaí [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] ''Ag Bogadh Ar Aghaidh le Chéile''. "Gheall Fianna Fáil arís agus arís eile go bhfoilseofaí na treoirlínte pleanála don Ghaeltacht", rud nach luaitear ina bhforógra.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Conchúr Ó Faoláin]]|date=20-11-2024|url=https://www.pressreader.com/ireland/irish-independent-seachtain/20241120/page/1/textview|title=Tá tábhacht leis an 'Gaelvóta' sa toghchán: Conradh na Gaeilge|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]] / [[Irish Independent|The Irish Independent]]}}</ref> === Gealltanais === [[Íomhá:Bord_Pleanála_HQ.jpg|mion|An Bord Pleanála]] De réir a bhfreagraí don cheistneoir [[GaelVóta#Gealltanais|GaelVóta]], tá gach páirtí ar son dhá cheann de na héilimh.<ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|date=29-11-2024|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/?p=835|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=5|title=Gealltanais na bpáirtithe nochtaithe ag “Gaelvóta”}}</ref> Ceann acu sin is ea treoirlínte pleanála Gaeltachta, a bhíothas ag súil leo ar feadh dhá bhliain um an dtaca sin, a fhoilsiú "gan mhoill", rud a bheifí ag súil leis go laghdódh sé an siar is aniar idir an Roinn Tithíochta agus Roinn na Gaeltachta a bhain leo le fada,<ref>{{Luaigh foilseachán|date=27-11-2024|title=Glacann gach páirtí leis an mholadh don oideachas lán-Ghaeilge|journal=[[Seachtain]]|url=https://m.independent.ie/seachtain/olltoghchan-lacann-gach-pairti-leis-an-mholadh-don-oideachas-lan-ghaeilge/a1048180932.html|pages=lch 1}}</ref> agus go gcuirfí i bhfeidhm iad.<ref name=":4" /> Is é an gealltanas eile atá gach páirtí ar a shon ná go gcuirfear Straitéis Daonra agus Tithíochta i bhfeidhm i ngach [[Acht na Gaeltachta 2012|limistéar pleanála teanga]] sa Ghaeltacht.<ref name=":4" /> Maidir le Scéim na nDeontas Tithíochta Gaeltachta, bhí gach páirtí i bhfabhar í a chur i bhfeidhm arís, ach amháin FG agus FF. Bhí FF sásta "athbhreithniú" a dhéanamh air.<ref name=":4" /> Bhí gach páirtí sásta na cumhachtaí le rannóg tithíochta a thabhairt d'Údarás na Gaeltachta ach amháin FG, FF, agus an [[Comhaontas Glas]]. Sé a dúirt FG ná "go n-oibreoidh" siad leis an Údarás chun tithíocht a chur ar fáil<ref name=":4" /> agus d'admhaigh siad go bhfuil "riachtanais ar leith ag na pobail Ghaeltachta".<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/a-gcuid-gealltanas-don-ghaeilge-deanta-ag-fine-gael/|teideal=A gcuid gealltanas don Ghaeilge tugtha ag Fine Gael|dáta=2024-11-18|language=|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-11-28}}</ref> Bhí FF sásta "athbhreithniú" a dhéanamh ar an gceist<ref name=":4" /> agus dúirt go mbeadh lámh lárnach ag an Údarás i soláthar tithíochta sa Ghaeltacht.<ref name=":5">{{Luaigh foilseachán|date=29-11-2024|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/?p=832|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=5|title=Ceist na Gaeilge i bhforógraí na bpáirtithe polaitiúla|author=Kerron Ó Luain}}</ref> Mhol an Comhaontas Glas an cheist seo a chíor mar chuid de "straitéis chomhtháite Ghaeltachta" a chuireadh san áireamh anailís ó fhorais stáit agus ranna rialtais éagsúla.<ref name=":4" /> (Tá easpa comhordaithe idir na ranna rialtais ina ábhar frustrachais do ghníomhaithe agus saineolaithe teanga le fada.<ref name=":5" />) Gheall siad freisin toghcháin an Údaráis a chur ar bun arís maraon le "córas nua tacaíochta do lucht Gaeilge sa Ghaeltacht", [[Tuismitheoirí na Gaeltachta (eagraíocht)|Tuismitheoirí na Gaeltachta]] san áireamh.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|date=27-11-2024|title=Cén páirtí atá in ann an Gaelvóta a mhealladh... déan suas d'intinn anois|journal=[[Seachtain]]|url=https://m.independent.ie/seachtain/olltoghchan-lacann-gach-pairti-leis-an-mholadh-don-oideachas-lan-ghaeilge/a1048180932.html|pages=lch 4}}</ref> Luaigh [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] cead a thabhairt don Údarás "diúltú ar thithe príobháideacha a cuireadh ar díol sna Gaeltachtaí ionas go leanfaidh siad de bheith ar fáil don phobal teanga."<ref name=":5" /> ==Féach freisin== * [[Bánú (grúpa feachtais)]] * [[Bánú na Tuaithe]] * [[Conradh na Gaeilge]] * [[Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]] * [[GaelVóta|#GaelVóta]] * [[Olltoghchán na hÉireann, 2024]] ==Naisc sheachtracha== * [https://www.instagram.com/tinteandonghaeltacht/ Tinteán] ar [[Instagram]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Tintean}} [[Catagóir:Agóidíocht na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Cearta Gaeilge|*]] [[Catagóir:Grúpaí Gaeilge]] [[Catagóir:Eagraíochtaí Gaeilge]] [[Catagóir:Gaeltacht|*]] [[Catagóir:2024]] [[Catagóir:Tithíocht in Éirinn]] [[Catagóir:Easpa dídine]] sksf4mrcx2e1hixqhovftyn1knfiasj 0 120225 1312273 1304144 2026-05-08T23:19:19Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1312273 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán |idioma=[[An Ghaeilge]] |fundacio=23/04/2010 |tancament=2014<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-ghaeltacht-dhigiteach-ina-cuis-dochais/|teideal=‘An Ghaeltacht’ dhigiteach ina cúis dóchais|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2015-01-05|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-07-07}}</ref> |fundador=[[Danny Brown]] agus [[Caomhán Ó Scolaí]] |seu=Na Trí Paróistí |periodicitat=Míosachán |dia_publicacio=Dé hAoine |genere=Nuachtán pobail |tema=[[Nuacht]], [[Cultúr]], [[Litríocht]], [[Spórt]], cúrsaí áitiúla |editor=[[Danny Brown]] agus [[Caomhán Ó Scolaí]] |publicat_a=[[Éire]] |preu=Saor in aisce |distribucio=I gcló agus ar líne |website=[https://web.archive.org/web/20150408013033/http://www.goitse.org/ goitse.org] (cartlannaithe) }} [[Íomhá:Errigal.jpg|mion|Páipéar áitiúil do na Trí Paróistí ab ea ''Goitse''<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=http://antuairisceoir.com/2013/11/12/goitse-ar-ais/|teideal=Goitse ar ais?|údar=[[Danny Brown]]|work=[[An Tuairisceoir]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171116160038/http://antuairisceoir.com/2013/11/12/goitse-ar-ais/|archivedate=16 Samhain 2017}}</ref>]] [[Nuachtán|Páipéar nuachta]] áitiúil neamhspleách ab ea '''''[[Goitse]]''''' do phobal [[An Ghaeltacht|Ghaeltacht]] iarthar [[Contae Dhún na nGall|Thír Chonaill]].<ref name=":0">[[Regina Uí Chollatáin|Uí Chollatáin]] (2011), lgh 63–64.</ref><ref name=":9">[[Regina Uí Chollatáin|Uí Chollatáin]] (2011), lch 207.</ref> Bhíodh sé ar fáil saor in aisce, uair sa mhí.<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20456794/|teideal=Barrscéalta {{!}} Danny Brown|dáta=2013-10-17|work=[[Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-07-08}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":7">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20483274/|teideal=Barrscéalta {{!}} Danny Browne|dáta=2013-11-29|work=[[Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-07-08}}</ref> Nuachtán sé leathanach déag a bhíodh ann, é lán-daite.<ref name=":0" /><ref name=":3">{{Lua idirlín|url=http://www.fundit.ie/project/goitse|teideal=Goitse {{!}} Description|work=[[Fundit.ie]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131114013016/http://www.fundit.ie/project/goitse|archivedate=14 Samhain 2013}}</ref> [[Danny Brown]] (iaririseoir le ''[[Lá Nua]]'') agus [[Caomhán Ó Scolaí]] a bhí ina n-eagarthóirí air.<ref name=":0" /> "Fóram ceart cumarsáide" a thug sé do mhuintir na háite. Toradh [[Obair deonach|oibre deonaí]] a bhí ann nach raibh maoinithe ag eagrais stáit ar bith,<ref name=":0" /><ref name=":4" /> Ainneoin sin, aithníodh go raibh ag éirigh "go seoigh leis mar thogra pobail."<ref name=":1">[[Regina Uí Chollatáin|Uí Chollatáin]] (2011), lch 174.</ref> "Páipéar ar dóigh" a thug [[Rónán Mac Aodha Bhuí]] air<ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20472620/|teideal=Rónán Beo {{!}} Danny Browne|dáta=2013-11-13|work=[[Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-07-08}}</ref> agus ba "sárnuachtán" é dar leis an [[Léachtóir|Léachtóir Sinsireach]] le h[[iriseoireacht]] [[Ite Ní Chionnaith|Íte Ní Chionnaith]].<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cungu-agus-tachtadh-seachas-fas-agus-blathu-tuairimi-faoi-phlean-fhoras-na-gaeilge-do-na-meain-ghaeilge/|teideal=‘Cúngú agus tachtadh seachas fás agus bláthú’ – tuairimí faoi phlean Fhoras na Gaeilge do na meáin|údar=[[Méabh Ní Thuathaláin]] <nowiki>[</nowiki>[[Íte Ní Chionnaith]]<nowiki>]</nowiki>|dáta=2019-07-10|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-07-08}}</ref> == Cur chuige == === Áitiúlachas === Bhí ''Goitse'' dírithe go sonrach ar "na trí paróistí" in iarthar Dhún na nGall .i. [[na Rosa]], [[Cloch Cheann Fhaola|Cloch Cheannfhaola]] agus [[Gaoth Dobhair]]. Dúirt an t-eagarthóir Danny Brown gur chreid an fhoireann bheag daoine a bhí i mbun an nuachtáin "go bhfuil sé tábhachtach go mbeadh páipéar nuachta ag soláthar nuachta agus tuairimí as Gaeilge do phobal na Gaeltachta."<ref name=":3" /> Chinn lucht ''Goitse'' ón dtús go mba nuachtán [[Canúint Ghaeilge Uladh|canúnach]] a bheadh ann. Ar an dóigh sin, "má tá leisc ar dhaoine Gaeilge a léamh, ar a laghad tuigfidh siad an méid atá scríofa ina gcanúint féin."<ref name=":0" /> Lig cur chuige ''Ghoitse'' "don phobal seilbh a ghlacadh ar an meán cumarsáide atá ag soláthar na seirbhíse."<ref name=":1" /> Tugadh le fios gur spreag an nuachtán daoine sa cheantar gabháil ag scríobh den chéad uair.<ref name=":4" /> Bhíothas ag amharc ar ''Ghoitse'' mar mhúnla a d'fhéadfadh le pobail eile a leanúint.<ref name=":1" /> Leoga dúirt Brown gurb é an dóchas a bhí ag an bhfoireann ná "go mbeadh daoine eile sásta a leithéid a chur ar bun ina gceantar Gaeltachta féin agus go dtiocfadh linn gréasán de nuachtáin áitiúla a bhunú fríd na ceantracha Gaeltachta uilig."<ref name=":4" /> === Deonachas === Is i ngeall ar obair gan pá a bhí ''Goitse'' ann ar chor ar bith. "Freastal ar phobal, seachas airgead nó brabach a dhéanamh" a bhí mar sprioc ag na daoine a bhí páirteach sa togra.<ref name=":0" /> Rinneadh an obair uilig – scríobh, [[Dearadh grafach|leagan amach]], dáileachán agus [[margaíocht]] – ar bhonn deonach. "Ní bhfuair muid pingin rua i bhfoirm maoinithe ó na heagraíochtaí stáit, cé gur thug siad fógra nó dhó dúinn", a dúirt Brown. Bhíodh an páipéar ar fáil don phobal saor in aisce agus ghlanadh an fhoireann costais an nuachtáin le [[fógraíocht]].<ref name=":4" /><ref name=":8">{{Luaigh foilseachán|date=06 Eanáir 2014|url=http://www.gaelscoileanna.ie/news/media/gabh-chuig-goitse/|title=Gabh chuig Goitse!|journal=Derry Journal}}</ref><ref name=":5" /> Níor léir do gach duine gur chun leas an nuachtán ab ea an cur chuige deonach. Ba dhóigh le tráchtaire amháin gur chóir ''Goitse'' "a chur ar bonn [[Trádáil|trachtála]] agus dáiliúchán a shocrú. Is léir go bhfuil na féidearthachtaí ann. De réir cosúlachta tá suim ag daoine i nGaeltachtaí eile ina leithéid."<ref name=":8" /> == Stair == Is ar an 23ú Aibreán 2010 a chuaigh an chéad eagrán de ''Ghoitse'' go dtí na siopaí.<ref name=":0" /><ref name=":4" /> Ní raibh suíomh idirlíne ag ''Goitse'' i rith na tréimhse seo, rud a d'aithin siad mar laige.<ref name=":6" /> Ar leathanaigh an nuachtáin sé leathanach déag lán-daite bhíodh "scéalta nuachta, gné-ailt, colúin, spórt, litríocht agus stíl bheatha agus go leor grianghraf".<ref name=":3" /> Dhéanfadh siad imeachtaí agus spórt áitiúil a chumhdach ach go háirithe agus bhíodh [[Cartún|cartúin]], gearrscéalta agus filíocht acu freisin.<ref name=":4" /> Bhí sé ina údar bróid faoi leith don fhoireann ab ea é gur spreag ''Goitse'' scríbhneoirí úra as an gceantar gabháil i mbun pinn don chéad uair.<ref name=":4" /> Choinnigh an foireann an nuachtán ag gabháil ar feadh 14 mí ach tar éis eagrán an Mheithimh 2011 tháinig deireadh leis ceal maoinithe.<ref name=":4" /><ref name=":8" /><ref name=":3" /><ref name=":5" /> === Athsheoladh === Sa bhliain 2013 (dhá bhliain ina dhiaidh<ref name=":6" />), tar éis gur cuireadh deireadh le ''[[Gaelscéal]]'', agus scor ''[[Foinse]]'' fógartha, thosaigh lucht ''Goitse'' ag smaoineamh arís faoin nuachtán sin a chur ar a chosa arís. Dúirt Brown "is dóiche gur chreid muid gur mhór an fheall é nach raibh nuachtán clóite Gaeilge áit ar bith sa tír."<ref name=":4" /> Fuair an nuachtán ardmholadh ó réimse daoine, tuarascáil a d'fhoilsigh [[Foras na Gaeilge]] san áireamh, ach níor éirigh le cainteanna leis an bhForas maidir le socrú maoinithe.<ref name=":4" /><ref name=":6" /><ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":9" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-comhar-a-bheadh-i-bplean-fhoras-na-gaeilge-cathal-goan/|teideal=Deireadh le Comhar a bheadh i bplean Fhoras na Gaeilge – Cathal Goan|údar=[[Méabh Ní Thuathaláin]]|dáta=2019-07-08|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-07-07}}</ref> I ndiaidh cruinnithe poiblí inar léirigh daoine den phobal áitiúil go raibh páipéar clóite ag teastáil uathu, chuir lucht an nuachtáin feachtas [[Sluamhaoiniú|sluamhaoinithe]] ar bun sa bhliain 2013 chun ''Goitse'' a thabhairt ar an bhfód arís,<ref name=":4" /><ref name=":3" /><ref name=":5" /> feachtas rathúil. Cuireadh fáilte roimhe nuair a thosaigh ''Goitse'' ag foilsiú an athuair ag deireadh na bliana, i gcló agus ar líne.<ref>{{Lua idirlín|url=http://nuacht24.com/nuacht/www-goitse-org-goitse-ar-line-ar-fheabhas/index.html|teideal=www.goitse.org – Goitse ar líne – ar fheabhas!|dáta=23 Nollaig 2013|work=[[Nuacht24]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170404151839/http://nuacht24.com/nuacht/www-goitse-org-goitse-ar-line-ar-fheabhas/index.html|archivedate=04 Aibreán 2017}}</ref> Bhí sé ar fáil saor in aisce mar a bhíodh roimhe agus an uair seo, lá nó dhó tar éis dó bheith ar fáil sna siopaí bhíodh sé curtha ar fáil ar an suíomh idirlíne.<ref name=":7" /> Sa chéad eagrán nua bhí leathanach iomlán do dhaoine óga agus gearrscéal le Bríghid Ní Mhonachán, i measc na bpáirteanna eile.<ref name=":8" /> Rinneadh suntas den chuma "an-phroifisiúnta" a bhí ar an nuachtán deonach.<ref name=":8" /> === Deireadh === I Mí Dheireadh Fómhair 2014 tugadh le fios go raibh deireadh tar éis teacht le ''Goitse'' nua. Dúirt eagarthóir Danny Brown gur glacadh an cinneadh de dheasca go raibh sé "doiligh fógraíocht a dhíol sa cheantar agus nach raibh sé ar a gcumas duine a chur amach leis an obair sin a dhéanamh."<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/nuacht-gaeltachta/2014/1006/650339-nuacht-an-tuaiscirt-mainear-ui-chuinneagain/|teideal=Nuacht an Tuaiscirt: Taisme i Leitir Ceanainn {{!}} Nuachtán Goitse|dáta=06 Deireadh Fómhair 2014|work=[[Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=08 Iúil 2025}}</ref> == Naisc sheachtracha == * Suíomh oifigiúil (cartlannaithe): [https://web.archive.org/web/20150408013033/http://www.goitse.org/ goitse.org] == Féach freisin == * [[Nós (iris)|''NÓS'']] * ''[[Cuisle (iris)|Cuisle]]'' * ''[[Metro Éireann]]'' * ''[[Mionlach (iris)|Mionlach]]'' ==Foinsí== * [[Regina Uí Chollatáin|Chollatáin, Dr Regina Uí]] (18 Aibreán 2011). [https://web.archive.org/web/20140401053959/http://www.forasnagaeilge.ie/dynamic/publications/TuarascailEarnailnaMeanGhaeilge.pdf ''"Tuarascáil ar straitéis úr maidir le Foras na Gaeilge i leith earnáil na meán Gaeilge clóite agus ar líne: Athláithriú agus athshealbhú teanga"'']. ==Tagairtí == {{Reflist}} ==Nótaí== {{reflist|group=nóta}} {{Nuachtáin in Éirinn}} {{DEFAULTSORT:Goitse}} [[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn]] [[Catagóir:Nuachtáin áitiúla i nGaeilge]] [[Catagóir:Nuachtáin na Gaeilge]] [[Catagóir:Gaoth Dobhair]] [[Catagóir:Na Rosa]] [[Catagóir:Gaeltacht Thír Chonaill]] [[Catagóir:Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Irisí Gaeilge]] [[Catagóir:Irisí Éireannacha]] [[Catagóir:Irisí nuachta]] [[Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge]] [[Catagóir:Míosacháin]] [[Catagóir:Saoracháin]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2010]] [[Catagóir:Bunaithe sna 2010í]] [[Catagóir:Nuachtáin]] [[Catagóir:Nuacht]] jnhu8qioghlmm8lmoonoyhy37oahc2k 0 121313 1312216 1286909 2026-05-08T18:10:49Z Seachránaí 53315 Catagóir:Teangacha dúchasacha sna Stáit Aontaithe 1312216 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}}Teanga dhúchais de chuid Mheiriceá Thuaidh is ea '''Seactáis'''<ref>i mBéarla, Choctaw</ref> a bhaineann le teaghlaigh teangacha ''[[Muskogean]]''. Tá gaol gairid dlúthghaol aici le Chickasaw chomh maith. Bhíodh an teanga á labhairt go forleathan sa Deisceart den mhór-roinn roimh theacht na nEorpach, go háirithe i Mississippi, Alabama, Louisiana agus Florida. [[Íomhá:Choctaw greeting.jpg|clé|mion|220x220px|"Conas atá tú"?]] [[Íomhá:Choctaw alphabet.svg|clé|mion|220x220px|[[Aibítir]]]] [[Íomhá:Grammar of the Choctaw Language (IA jstor-981486).pdf|clé|mion|353x353px|Gramadach, 1870]] [[Íomhá:Choctaw nation map.png|clé|mion|220x220px|Léarscáil]] [[Íomhá:Complete Choctaw definer - English with Choctaw definition (IA completechoctawd00watkrich).pdf|clé|mion|314x314px|Foclóir le Ben Watkins, 1892]] == An Pobal == Is náisiún aitheanta iad muintir na [[Seactách]] agus tá a gceannceathrú i Durant, Oklahoma inniu. Bhí orthu aistriú ó thalamh a sinsear sa Deisceart sna 1830idí mar chuid de "Trail of Tears" - imeacht tubaisteach faoi ''Indian Removal Act''. Fuair na mílte bás ar an mbealach go Oklahoma. Tá breis is 200,000 ball cláraithe ag an Náisiún Seactách faoi láthair, rud a fhágann gurb é ceann de na náisiúin dhúchasacha is mó sna Stáit Aontaithe é. Tá an chuid is mó díobh ina gcónaí i Oklahoma fós. Tá rialtas féin-rialachais ag an Náisiún Seactách, le taoiseach tofa, comhairle, agus córas cúirte. Tá a gcuid seirbhísí sláinte, oideachais agus cúraim shóisialta acu féin. Bhí tionchar mór ag an bpobal Seactách ar chultúr agus ar stair Oklahoma. Bhí ról lárnach acu i bhforbairt an stáit agus tá a n-oidhreacht le feiceáil fós sna hainmneacha áite, sna traidisiúin, agus sa phobal áitiúil. == Staid na Teanga == Tá an tSeactáis i mbaol. Meastar nach bhfuil ach timpeall 9,000-10,000 cainteoirí fágtha, agus tá an chuid is mó acu sin os cionn 60 bliain d'aois. Tá sí liostaithe mar theanga atá "i mbaol tromchúiseach" ag [[UNESCO]]. Tá an Náisiún Seactách gníomhach maidir le cur chun cinn na teanga: * Ranganna teanga do dhaoine fásta agus do pháistí * Clár tumtha teanga do pháistí óga * Acmhainní ar líne, lena n-áirítear foclóir agus ábhair foghlama * Craoltaí agus físeáin sa teanga * Togra comharthaí sráide; crochadh na chéad chomharthaí Seactáise ar Choctaw Avenue i lár chathair McAlester sa bhliain 2025, chun ómós a léiriú don tSeactáis agus d’oidhreacht na Seactách. Ba é seo an chéad uair i stair na Stát Aontaithe a raibh an Béarla agus an tSeactáis taobh le chéile ar chomharthaí sráide.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/comharthai-sraide-seactaise-crochta-i-meiricea-den-chead-uair-riamh/|teideal=Comharthaí sráide Seactáise crochta i Meiriceá den chéad uair riamh|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=12 Deireadh Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-12}}</ref> == Éire == Tá nasc ar leith ag muintir na hÉireann leis an bpobal Seactách mar gheall ar an tabhartas flaithiúil a thug an pobal sin don tír seo le linn an [[An Gorta Mór|Ghorta Mhóir]]. == Féach freisin == * [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha]] * [[Seactách]] (an pobal) == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Seactách]] [[Catagóir:Teangacha dúchasacha sna Stáit Aontaithe]] k8nhibim1203zefavm6o0tlv2xrdle2 0 121716 1312108 1291005 2026-05-08T13:06:22Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312108 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Bogearraí}} Is [[Aip shoghluaiste|aip]] rochtana teanga é '''[[Sibrwd]]''' (<small>"cogar" i m[[An Bhreatnais|Breatnais]];<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sibrwd|author=[[Joe Mitchell]]|date=2017|journal=[[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|Foclóir Breatnais–Gaeilge]]}}</ref> Fuaimniú: /ˈsɪbrʊd/ SUIB-rud<ref>{{Lua idirlín|url=https://en.wiktionary.org/wiki/sibrwd|teideal=sibrwd|language=as Béarla|work=[[Wiktionary]]}}</ref></small>), arna fhorbairt ag an gcomhlacht amharclannaíochta [[Theatr Cymru]] <small>[<nowiki/>[[:cy:Theatr_Cymru|cy]]]</small>. Le focal ar scáileán nó le cogar i gcluasán, cabhraíonn sé le daoine sult a bhaint as léiriúchán i dteanga nach bhfuil ar a dtoil acu.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mairtin-o-cadhain-agus-an-bhriotainis-feile-liteartha-chorca-dhuibhne-scoil-cheoil-an-earraigh-ar-tg4/|teideal=Máirtín Ó Cadhain agus an Bhriotáinis, Féile Liteartha Chorca Dhuibhne, Scoil Cheoil an Earraigh ar TG4|údar=[[Bridget Bhreathnach]]|dáta=2025-11-14|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-11-16}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.antaibhdhearc.com/ga/an-fathach-leithleasach|teideal=An Fathach Leithleach|work=[[Taibhdhearc]]|dátarochtana=2025-11-16}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://theatr.cymru/y-cwmni/sibrwd/|teideal=Sibrwd|language=as [[Breatnais]]|work=theatr.cymru|dátarochtana=2025-11-16}}</ref><ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2RZkM2YjVNL19JDCJ9clKZS/ap-sibrwd-elwa-mwy-ar-y-cyngerdd|teideal=BBC - BBC National Orchestra and Chorus of Wales - Ap SIBRWD - Elwa mwy ar y cyngerdd|language=as [[Breatnais]]|work=[[BBC]]|dátarochtana=2025-11-17}}</ref> Is féidir leis an lucht féachana an aip a íoslódáil chuig a bh[[Fón cliste|fóin]] chun [[fotheidil]], leideanna, nó ábhar breise a fháil. Faightear rochtain le cód QR agus nasc le wifi na hamharclainne.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /> Tá an [[Taibhdhearc na Gaillimhe|Taibhdhearc]] tar éis leas a bhaint as Sibrwd agus [[Geamaireacht (dráma Nollag)|geamaireacht]] á léiriú acu.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Aipeanna]] [[Catagóir:Ateangaireacht]] [[Catagóir:Amharclannaíocht]] [[Catagóir:Foghlaim teangacha]] {{Síol-bogearraí}} tqiddzq52enu1ezqadws2vhw9r1iz2p 0 122219 1312155 1295457 2026-05-08T17:00:48Z Seachránaí 53315 Catagóir:14ú haois in Éirinn 1312155 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Fear státaire Sasanach a rugadh sa cheathrú haois déag ab ea '''Sir John Morice, Morris nó Moriz''' (a fuair bás sa bhliain 1362) ach a chaith a shaol oibre den chuid is mó in [[Éire|Éirinn]]. Cuimhnítear air go príomha as a chuid iarrachtaí díograiseacha, cé nach raibh siad an-rathúil, chun riarachán na hÉireanna leasú, agus as an bhfíric go bhfuil portráid de ann fós. Deirtear gurb é seo an portráid is luaithe de bhreitheamh Éireannach agus tá sé ar taispeáint don phobal. == Gairme luath == Rugadh é i [[Bedfordshire|mBedfordshire]]. Deirtear gur mhuintir uaisle a theaghlach, a raibh eastát maith nach raibh mórán gaol cumhachta acu. Chuir sé tús lena ghairm bheatha i seirbhís an uasail chumhachtaigh Angla-Francach Aymer de Valence, an 2ú Iarla Penfro, agus d'fhóin sé dó go tréimhsiúil go dtí bás an Iarla i 1324. Sa bhliain 1313, tugadh pardún dó as a bheith i gcomhcheangal le [[Dúnmharú|dhúnmharfóirí]] Piers Gaveston, an fear is ansa leis an Rí . Ba ridire den tsiorracht é do Bedfordshire i bParlaimint 1322.<ref name =Ball>Ball, F. Elrington ''"The Judges in Ireland 1221-1921"'' London John Murray 1926 Vol.1 pp.78-9</ref> Cloistear trácht air den chéad uair in Éirinn i 1324 i dtionlacan Giúisteoir na hÉirrann, John Darcy, an 1ú Barún Darcy de Knayth .<ref name="Ball" /> Bhí Morice féin i seilbh oifigí an Giúisteora agus an Leas-Ghiúisteoir ar roinnt ócáidí agus bhí sé ina Ard-Seansailéir ar Éirinn ar feadh tamaill ghearr i 1345-6.<ref name="Ball" /> Tuairiscíonn Smyth gur b’éigean dó taistil go [[Cill Mocheallóg]] chun a bharántas mar Sheansailéir a chur i láthair na Comhairle. Bhí sé ina Eiséatóir ar Éirinn ó 1329 go 1336 freisin, agus bhí sé ina shuí ar roinnt coimisiún speisialta i Sasana, den chuid is mó ina bhaile dúchais Bedfordshire. D'ordaigh Ríchomhairle na hÉireann 100 marc a íoc leis as chuid costas 1344. Bronnadh [[Ridire|ridireacht]] air roimh 1342 (ní bhfuair ridire [[Parlaimint|Parlaiminte]] an onóir seo i gcónaí faoin am sin). Sa bhliain 1343, mar Leas-Ghiúisteoir, chuir sé deontas na Corónach i bhfeidhm do shaoránaigh Bhaile [[Baile Átha Cliath|Átha Cliath]]; cead ''pavage'' ar feadh cúig bliana, is é sin an cead dola a ghearradh chun na sráideanna a phábháil. == Athchóiritheoir == Mar Ghiúisteoir, chuir an Rí de chúram air clár uaillmhianach athchóirithe a chur i bhfeidhm, rud a spreag go leor gearán faoi dhrochriarachán i gcoinne oifigigh Choróin na hÉireann. Bhí an clár leagtha amach i ndá ordanás Ríoga sa bhliain 1341. Chuimsigh sé fiosrúchán críochnúil i ngach gné den riarachán Corónach, imscrúdú ar líomhaintí [[Éillitheacht|éillithe]] oifigiúla, deireadh a chur le hoifigí Corónacha neamhriachtanacha, ionadú iomlán státseirbhíseach Éireannach le Sasanaigh, fir shubstaintiúla agus maoine más féidir, bailiú láithreach gach [[Fiach (airgeadas)|fiachas]] Corónach agus atosú gach deontas de thalamh Corónach ó 1307 i leith (cé gur gealladh cúiteamh cóir dóibh siúd a cailleadh a gcuid tailte leis seo).<ref name=Mackay>Mackay, Ronan "Morice (Moriz), John" ''Cambridge Dictionary of Irish Biography''</ref> Tá cur síos déanta ar an gclár mar chlár "wholly unrealistic and largely impractical". Nuair a sheol Morice tuarascáil gan bhun ná barr faoin togra, chun deontais na Corónach a chúlghairm don Státchiste, mhúscail sé naimhdeas géar i measc na haicme rialaithe Angla-Éireannaí, go háirithe toisc, gan mhíniú, nár phoibligh Morice an gealltanas cúitimh a fhógairt go poiblí. Ní raibh an cumas ná an stádas aige chun aghaidh a thabhairt ar fhreasúra eagraithe, agus nuair a chuir sé cuid mhór dá oifigigh Éireannacha as a phost, ní dhearna sé ach é féin a scoite amach agus an riarachán i gcíor thuathail. Léirigh dhá sheisiún de [[Parlaimint na hÉireann|Pharlaimint na hÉireann]], i mBaile Átha Cliath agus [[Cill Chainnigh|i gCill Chainnigh]], a bhfreasúra i gcoinne na n-athchóirithe go soiléir, agus sheol a comhaltaí tuile achainíocha chuig an Rí [[Éadbhard III Shasana|Éadbhard III]] ag éileamh iad a chealú. Agus meon an phobail á mheas i gceart aige, chuir an Rí na hOrduithe a raibh an clár mar chuid díobh ar ceal go tapaidh. Lean sé air ag cur as oifig formhór riarachán na hÉireann, seachas Morice féin, a choinnigh leibhéal áirithe fabhar, cé gur lagaíodh a údarás go mór.<ref name="Mackay" /> Tá cur síos déanta ar a cheapadh mar bhotún nach ndéanfaí i ré níos socraí: in ainneoin a thaifid fhada seirbhíse don Choróin, ba dhuine den dara grád é go mór mór, a bhí easnamhach maidir le ceangail teaghlaigh thábhachtacha, agus gan aon bhuanna den scoth. == Feachtais mhíleata == Ba chúis le go leor trácht géar ó uaisle [[Angla-Éireannach|Angla-Éireannacha]] é a easpa inniúlachta míleata, scil riachtanach d'aon Iaria san am sin. Mar sin féin, rinne sé roinnt slógadh míleata i gcoinne clanna Éireannacha a bhagair síocháin [[An Pháil|na Páile]] i [[Contae na Mí|gContae na Mí]], agus i gcoinne [[Uí Chinnsealaigh|ríshliocht MhicMurchú-Chaomhánaigh]], [[Ríthe na Laighean|Ríthe Laighean]]. Bhí trioblóid ann freisin leis an uaisle [[Angla-Éireannach]]: Gabhadh Sir Risteárd de Tuit (de shliocht cheann de na lonnaitheoirí [[Tiarnas Angla-Normannach|Angla-Normannacha]] bunaidh a tháinig go hÉirinn le [[Aodh de Léis, Tiarna na Mí|Hugh de Lacy, Tiarna na Mí]] ) ar amhras [[Tréas|tréasa]] . Cuireadh namhaid i bhfad níos cumhachtaí, Maurice FitzGerald, 1ú Iarla Deasmhumhan, i bpríosún freisin ar chúiseanna éirí amach agus ar chúisimí éirí amach agus forghabhadh a chuid tailte: ceapadh Morice ina sheanascal ar na tailte seo. Fuair Deasmhumhan pardún sa deireadh agus fuair sé a chuid tailte ar aisd.<ref name=Otway-Ruthven>Otway-Ruthven, A.J. ''History of Mediaeval Ireland'' Barnes and Noble New York 1993 pp.257-263</ref> Sa bhliain 1346, d’eagraigh Morice, mar Leas-Ghiúisteoir, scaoileadh saor Maurice FitzGerald, 4ú Iarla Chill Dara, a bhí i bpríosún ar amhras comhcheilge le Deasumhan. Sa bhliain chéanna, thug sé cuairt ar [[Westminster]] chun dul i gcomhairle leis an Rí. In earrach na bliana 1346 bhí an Giúisteoir, Sir Ralph d’Ufford, chomh tinn sin gur ceapadh nach mairfeadh sé (is cosúil gur mhair an tinneas ar feadh i bhfad). Bhí a leas-ionadaí, Morice, i láthair an Rí ag an am, agus chuir an Rí teachtaireacht leis trí Morice Giúisteoir le treoracha dó, ach chuir sé an ráiteas bagrach seo leis: "if he reaches him alive."<ref name=Patent>''Patent Roll 20 Edward III''</ref> Ní dócha gur shroich Morice D'Ufford fad a bhí sé beo, mar fuair sé bás i [[Cill Mhaighneann|gCill Mhaighneann]] in aice le Baile Átha Cliath ar an 9 Aibreán. Tháinig Morice i gcomharbacht air mar Ghiúisteoir, ar feadh tamaill. I mí Lúnasa na bliana sin, d’ordaigh an Rí do Mhorice cúistiúnacht a dhéanamh ó "worthy gentleman" ó [[Contae Phort Láirge|Chontae Phort Láirge]] agus [[Contae Thiobraid Árann|Chontae Thiobraid Árann]] maidir leis [[Feileonacht|na coireanna tromchúiseacha]] agus na sáruithe uile a rinneadh ann. I dtreo dheireadh na bliana, glaodh go Sasana air arís.<ref name="Patent" /> == Athghairm == In ainneoin na ndea-rúin a bhí aige lena theacht go hÉirinn, is léir nár éirigh lena rialtas, bíodh sé mar Sheansailéir nó mar Ghiúisteoir, dúirt staraí amháin gur státseirbhíseach den dara grád é nár cheart go mbeadh ardoifig tugtha dó riamh, agus bhí an chaoi ar láimhseáil sé an clár athchóirithe thar a bheith neamhéifeachtach. Tá litir chaointeach a scríobh sé chuig údaráis Choróin Shasana fós ann, ag gearán faoi shuaitheadh na síochána, faoi phraghas ard an ghráin agus faoi naimhdeas an phobail ina leith, agus ag fiafraí an raibh sé i dteideal gníomhú mar Sheansailéir ar chor ar bith ós rud é nár tháinig a bharántas ceapacháin. Glaodh ar ais go Sasana é sa bhliain 1349 agus fuair sé bás ansin sa bhliain 1362. Phós sé faoi dhó agus bhí mac amháin ar a laghad aige, John. == Portráid == Tá sé léirithe i Rolla Cairte Phort Láirge ó 1372/3: deirtear gurb é seo an chéad [[Portráid|phortráid]] de bhreitheamh Éireannach nó Sasanach. Bhí cuspóir polaitiúil ag baint leis an bportráid,, toisc gur thug Morice breithiúnas a dhaingnigh pribhléidí [[Calafort|chalafort]] Phort [[Port Láirge|Láirge]]: ba é príomhchuspóir an Rolla Cairte fabhar Ríoga a fháil do Phort Láirge, ar chostas [[Ros Mhic Thriúin]], agus go háirithe a stádas mar chalafort ríoga a chaomhnú, rud a thug an chumhacht dó dolaí a ghearradh. Tá an Rolla Cairte ar taispeáint go poiblí anois i [[Maoin Phort Láirge|Músaem na Seoda Phort Láirge]] . [[Íomhá:Waterford_Charter_Roll_-_Edward_III_on_throne.jpg|mion|Rolla Cairte Phort Láirge, ina bhfuil an Rí le feiceáil; tá Morice le feiceáil sa Rolla freisin, a deirtear gurb é an chéad phortráid de bhreitheamh Éireannach é.]] == Tagairtí == {{Reflist|2}} {{DEFAULTSORT:Morice, John}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 1362]] [[Catagóir:14ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Breithiúna Éireannacha]] [[Catagóir:Breithiúna Sasanacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] [[Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann]] 13k67bcit0ew5cnhlvccj8b1jtsbt27 1 123408 1312317 1311937 2026-05-09T11:21:12Z Ériugena 188 /* Please do not add unreferenced content */ Freagra 1312317 wikitext text/x-wiki == About my motivation to create this article == I have created this article to collect and define botanical terms in Irish, because there is a lot of specialised vocabulary in botany. I have found it difficult to find the correct Irish terms. Some terms do not appear to have a direct translation. Perhaps this article will help people to find the correct words. It would also be useful to compile a list of untranslated terms on this talk page. Hopefully, someone else will find a translation for these words. Greetings, [[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 23:05, 28 Feabhra 2026 (UTC) :https://www.tearma.ie/ceist/ :Terminology Queries :If you have not found an Irish version of the English term you were looking for in téarma.ie, you can fill in this form to request an Irish version from An Coiste Téarmaíochta, Foras na Gaeilge. :All fields with a red asterisk next to them must be filled in. When you are finished, click the button 'Seol • Send' at the bottom of the form.̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 19:06, 1 Márta 2026 (UTC) ::Hello @[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]],</br>thank you for sending me this link! I knew there was a committee accepting requests for new words, but I wasn't aware of the details. I will submit a few requests when I find some time, as I feel there are very few Irish technical terms available in the area of botany. Some of the words could easily be created by combining existing ones.</br>Greetings, [[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 09:14, 14 Márta 2026 (UTC) :::Tá fáilte romhatǃ̴̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 16:32, 4 Aibreán 2026 (UTC) ==List of terms apparently without a translation in Irish== There are numerous botanical terms apparently without a translation in Irish: {{div col}} *androgynophore *andromonoecious *androphore *gynophore *homosporous *marcescent *megasporophyll *megastrobilus *microstrobilus *microgametophyte<nowiki>*</nowiki> *pedicellate *petiolate *phorophyte *pseudanthium *pyriform *resupinate *sagittate {{div col end}} <nowiki>*</nowiki> A translation request has been submitted to An Coiste Téarmaíochta, Foras na Gaeilge. == Please do not add unreferenced content == Hello @[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]],</br> I noticed that you added a few more entries to the Foclóir téarmaí luibheolaíochta article. Thank you for contributing to this list!</br> However, I must ask you to provide citations for your new entries, and not to add any further unreferenced content.</br> This is a new article, and it should remain free of unreferenced content.</br> While I appreciate that you provided a source for the "''piorrachruthach - pyriform''" entry, please also provide sources at least for the definitions of any new terms you add in future.</br> I hope you understand.</br> Greetings,</br> [[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 20:00, 11 Aibreán 2026 (UTC) :Sehr geehrter Herr Wolff, :B’fhéidir gur chóir duit dul i gcomhairle liom i nGaeilge nó fiú i nGearmáinis; tar éis an tsaoil seo an Vicipéid? :''Wer rastet, der rostet''ǃ :Éamonn (Ériugena) :̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 15:54, 12 Aibreán 2026 (UTC) ::Hello @[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]],</br> ::I am writing to you in English, because it is much easier and faster for me. Please do not ignore my valid constructive criticism, just because it is not written in Irish.</br> ::Citing sources for content you add is a basic requirement on Wikipedia, and this also applies to an Vicipéid (see [[Vicipéid:Luaigh do chuid foinsí]]). Therefore, it is not unreasonable for me to ask you not to add unreferenced content. And technical botanical terms like ''micreastrobalas'' are not general common knowledge and require a source.</br> ::Since my last comment, you have added more unreferenced content. The "''micreastrobalas - microstrobilus''" and "''peitínáit - petiolate''" entries require a source for the term's definition. Your ''peitínáit''-entry is not supported by the source that you provided, and when you open the link it just says "Níor aimsíodh téarma ar bith. No terms found."</br> ::There are plenty of online sources and books available with definitions of botanical terms that can easily be properly cited using an online citation generator. Adding bare URLs is much less helpful than providing a full citation.</br> ::If you add more entries to the article, please provide a proper source. I appreciate your participation in expanding this article, and I think it's great that you are adding more entries, but I will revert new edits that add unreferenced content.</br> ::Greetings,</br> ::[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 19:46, 12 Aibreán 2026 (UTC) :::A Chonáin, a chara, :::Ar an gcéad dul síos, tá an ceart agat faoin easpa seo sa Ghaeilge, ach bhí orainn (lucht na Gaeilge) focail/téarmaí úra nua a chumadh linn féin, toisc nach raibh an Stát ná comhlachtaí príobháideacha srl. sásta tabhairt faoi! :::D'fhág sin go raibh ar dhaoine a leaganacha féin á chumadh i rith an ama. :::Tá a fhios againn go mbíonn cúrsaí eolaíochta ag brath ar téarmaí faoi leith, agus tá cur chuige i bhfeidhm ag IATE mar shampla (Féach;https://iate.europa.eu/home) maidir leis na teangacha oifigiúla san AE ó bhí 1999 ann agus sa tír seo ag Tearma.ie. :::Ar an drochuair, ní féidir linn (''daoine atá ag obair san earnáil oideachais srl.'') a bheith ag brath ar a leithéid agus Tearma.ie an t-easnamh a chomhlíonadh i gcónaí nó in am, nuair a chaithfear focal úr nua a chumadh ''ab initio''. Níl toirmeasc ar lucht an Bhéarla faoi seo agus tagann focail/téarmaí nua isteach sa Bhéarla de réir a chéile, beag beann ar an Stát. Thug tú le fios nach bhfuil na téarmaí seo ar fáil go fóill i nGaeilge... ach tá tú saor an folús seo a réiteach! :::Ní raibh tú in ann teacht ar leagan Gaeilge de 'microgametophyte' ar Téarma.ie, ach bhí 'megagametophyte' ar fáil ann mar: '''meigeagaiméitifít''' bain2▼ gu '''meigeagaiméitifíte'''. Mar sin, ní raibh ort ach '''micro-''' a fháil amach chun téarma nua a chumadh... deir Téarma.ie an méid seo faoi 'micro-' (Tagairt: https://www.tearma.ie/q/micro-/) '''micrea'''- réimír roimh chons. leathan▼ micri- réimír roimh chons. caol▼ miocr- réimír roimh ghuta leathan▼ mion- réimír▼ micr- réimír roimh ghuta caol▼. Ní raibh ort ach an réimír chuí a fháil ar dtús agus ansin í a chur roimh 'gaiméitifít' chun teacht ar '''micreagaiméitifít'''! :::Níl fonn ar bith orm níos mó ama a chaitheamh ag cur leis an bhfiontar seo de do chuid, ach guím gach rath ort, agus ar ndóigh más féidir liom cabhrú leat/comhairle a thabhairt duit thairis sin ná bíodh aon leisce ort fios a chur orm. :::Alles Gute für dein neues Vorhabenǃ :::Éamonn Ó Gribín, BA,BSc,ADO (H.Dip.Ed), FIBMS :::I.S. :::Maidir le; :::androgynophore (Tá gynospore s▼ gíneaspór fir1 ann) :::andromonoecious (Tá monoecious a▼ moinéiciach a1▼ ann) :::androphore (Tá androspore s▼ andraspór fir1 ann) :::gynophore ( Tá gínea- réimír roimh chons. leathan▼ agus -phore suff s▼-fór iarmh fir1 ann) :::homosporous (Tá spor- pref▼ sporo- pref▼ spóra- réimír roimh chons. leathan▼ srl ann) :::marcescent (Féach;https://www3.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/donncha/focal/focal206.html) :::megasporophyll (Tá sporophyll s▼ spóraifill bain2▼ gu spóraifille ann) :::megastrobilus (Tá strobilus s▼ strobalas fir1 ann) :::microstrobilus (Tá strobilus s▼ strobalas fir1 ann) :::microgametophyte (Ag Terma.ie anoisǃ micreagaiméitifít bain2 :::petiolate (Tá petiole s▼ peitín fir4▼ gu peitín, iol peitíní ann) :::phorophyte (Tá phoronid s▼ foróinid bain2 agus bryophyte s▼ brífít bain2 againn) :::pseudanthium ( Pseudo- súda- sudaí- again aus -ium suff -iam ann freisin) :::pyriform (Tá piorrachruthach ag focloir.ie) :::resupinate aisiompaigh (https://www.focloir.ie/ga/dictionary/ei/invert) :::sagittate (Tá sagittal a▼ saighdeach a1 ann) [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 19:27, 13 Aibreán 2026 (UTC) ::::Hello @[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]],</br> ::::there are certain straightforward, uncontroversial words that I will put together that already have similar terms and just require new combinations of various pre-existing parts. However, I am very reluctant to invent words where the translation is not absolutely obvious, as I want to avoid creating inaccurate or strange-sounding translations.</br> ::::However, as you have seen yourself, I had already created an entry for "microgametophyte", which is why you removed your own new "microgametophyte"-entry, as there was already one.</br> ::::I completely understand that you don't want to spend any more time on this article, and that's fine with me.</br> ::::Regardless, thanks for your suggestions, kind words, and participation.</br> ::::Greetings,</br> ::::[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 11:30, 18 Aibreán 2026 (UTC) :::::A Chonáin, a chara, :::::Tá an-áthas orm gur féidir linn fanacht inár gcairde – níl uainn beirt ach rudaí maithe le teacht ónár n - iarrachtaí umhal! B'fhéidir má tá tú riamh in aice le Duibhlinn, gur mhaith leat bualadh liom le haghaidh beorach nó caife, srl? :::::Ich bin sehr froh, dass wir Freunde bleiben können – wir beide wünschen uns nur Gutes von unseren bescheidenen Unternehmungen! Vielleicht, wenn du in der Nähe von Dublin bist, möchtest du dich mit mir auf ein Bier oder einen Kaffee usw. treffen? :::::Bleib-sicher :::::Éamonn [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 17:44, 26 Aibreán 2026 (UTC) ::::::Hello @[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]],</br> ::::::I have just returned from my holiday in Ireland and I passed through Dublin last Sunday, but I don't tend to stay around Dublin. Maybe that could fit in another time.</br> ::::::I usually just see Dublin during the bus ride from and to the airport.</br> ::::::Greetings,</br> ::::::[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 20:18, 6 Bealtaine 2026 (UTC) :::::::Is trua sinǃ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 11:21, 9 Bealtaine 2026 (UTC) svcq49s7kvf5byyhgmqama9qzj16pbv 14 124543 1312276 1304458 2026-05-08T23:29:36Z Taghdtaighde 60452 Féach freisin agus sórtáil 1312276 wikitext text/x-wiki {{Féach freisin|Catagóir:Eagarthóirí ar nuachtáin Ghaeilge}} [[Catagóir:Daoine gnó Éireannacha de réir tionscail|Nuachtain]] [[Catagóir:Lucht na nuachtáin de réir náisiúntachta|Eire]] [[Catagóir:Daoine sna meáin chumarsáide in Éirinn|Nuachtain]] [[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn|Nuachtáin in Éirinn]] 2p393otc4a7mi38d3v4el0wmffc186t 14 124587 1312275 1304456 2026-05-08T23:26:34Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1312275 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Lucht na nuachtáin| Naisiuntacht]] [[Catagóir:Daoine sna meáin chumarsáide de réir náisiúntachta|Nuachtain]] [[Catagóir:Nuachtáin de réir tíre| Lucht]] t6dfjdawkms86h9f3yxnvu12cw4eze3 0 124884 1312282 1305381 2026-05-08T23:38:01Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1312282 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán |llengua=an Béarla; colún amháin i nGaeilge }} Is í '''''[[Wings]]''''' iris na cuallachta ''[[BirdWatch Ireland]]''. Faigheann na baill trí eagrán in aghaidh na bliana.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://birdwatchireland.ie/publications-list/publications-wings/|teideal=Publications - Wings|language=as Béarla|work=[[BirdWatch Ireland]]|dátarochtana=2026-03-29}}</ref> Foilsítear uirthi nuacht, treoracha do shuíomhanna faoi leith, ailt faoi speicis faoi leith, grianghrafanna, eolas faoi imeachtaí, agus léirmheasanna leabhar. Is i m[[An Béarla|Béarla]] atá formhór mór an ábhair ach tá colún rialta i n[[An Ghaeilge|Gaeilge]] ag [[Fearghas Mac Lochlainn]]: "Ainmneacha Éanlaith Éireann".<ref name=":0" /> == Naisc amach == * [https://birdwatchireland.ie/publications-list/publications-wings/ Suíomh oifigiúil] <small>(i mBéarla)</small> ==Tagairtí== {{Reflist}} [[Catagóir:Irisí Éireannacha]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla]] [[Catagóir:Trianbhliantáin]] [[Catagóir:Saoracháin]] [[Catagóir:Timpeallacht na hÉireann]] [[Catagóir:Éaneolaíocht]] <!--Cathain ar bunaíodh í?--> {{Síol-irisleabhar}} 59r6utf3x1ki7tnt6iwdiam6xl1wqyy 2 124967 1312260 1312049 2026-05-08T22:35:26Z Marcas.oduinn 33120 /* = Feis tighe Chonáin */ 1312260 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] #* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] # [[Oenach indiu luid in rí]] # [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Feis tighe Chonáin = Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').<ref name=iso /> == Achoimre (sleachta) Bhí Fionn ag Feis i dtighe Chonáin, a d'iarr air roinnt scéalta a insint. === Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá Is iad a leanas na hainmneacha 'saige luaite ag Fionn: * Glas Díge * Giolla an Chuasáin * Giolla na gCroiceann Tar éis dá mháthair altrama, [[Bodhmall|Bodbmall]], a mharú ag clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]]), chuaigh Fionn ar shiúl. Bhuail sé lá le Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]], a bhí ag iarraidh thar Léim na Brice Blá a léimt, coibhche dá ghrá, Adhnait iníon Dáire an tSí. Má thrí air siúd, d'éirigh le Fionn. Luigh sé le hAdhnait, a chuir faoi {{h|geasa}} é an léim a dhéanamh gach bliain. === Fios Fhionn Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air. Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas: * [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96<ref name=isoSources /> ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS]) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376<ref name=codecs /> * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19<ref name=codecs /> * [[British Library]], LS Egerton 106 === Eagráin * {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}} === Aistriúcháin * {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}} * {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> <ref name=codecs>{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Oenach indium luid an rí == Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indium luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''. Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí'' * [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí'' === Eagráin agus aistriúcháin * {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location = | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}} * {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}} * {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell & Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS * ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] == Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx]) * Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS]) === Eagráin * {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}} === Aistriúcháin * {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ bqnzi20134o1223erbx7coknfsobqoy 1312261 1312260 2026-05-08T22:40:40Z Marcas.oduinn 33120 /* Feis tighe Chonáin */ 1312261 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] #* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] # [[Oenach indiu luid in rí]] # [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Feis tighe Chonáin == Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').<ref name=iso /> == Achoimre (sleachta) Bhí Fionn ag Feis i dtighe Chonáin, a d'iarr air roinnt scéalta a insint. === Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá Is iad a leanas na hainmneacha 'saige luaite ag Fionn: * Glas Díge * Giolla an Chuasáin * Giolla na gCroiceann Tar éis dá mháthair altrama, [[Bodhmall|Bodbmall]], a mharú ag clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]]), chuaigh Fionn ar shiúl. Bhuail sé lá le Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]], a bhí ag iarraidh thar Léim na Brice Blá a léimt, coibhche dá ghrá, Adhnait iníon Dáire an tSí. Má thrí air siúd, d'éirigh le Fionn. Luigh sé le hAdhnait, a chuir faoi {{h|geasa}} é an léim a dhéanamh gach bliain. === Fios Fhionn Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air. Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas: * [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96<ref name=isoSources /> ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS]) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376<ref name=codecs /> * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19<ref name=codecs /> * [[British Library]], LS Egerton 106 === Eagráin * {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}} === Aistriúcháin * {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}} * {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> <ref name=codecs>{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Oenach indium luid an rí == Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indium luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''. Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí'' * [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí'' === Eagráin agus aistriúcháin * {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location = | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}} * {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}} * {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell & Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS * ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] == Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx]) * Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS]) === Eagráin * {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}} === Aistriúcháin * {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 0dokq8kwekqhy3rkpculyqp1jujin27 1312291 1312261 2026-05-09T04:45:38Z Marcas.oduinn 33120 /* Feis tighe Chonáin */ 1312291 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] #* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] # [[Oenach indiu luid in rí]] # [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Feis tighe Chonáin == Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').<ref name=iso /> Insíonn Fionn féin roinnt scéalta dá óige. == Achoimre (sleachta) Bhí Fionn ag Feis i dtighe Chonáin, a d'iarr air roinnt scéalta a insint. === Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá Is iad a leanas na hainmneacha 'saige luaite ag Fionn: * Glas Díge * Giolla an Chuasáin * Giolla na gCroiceann Tar éis dá mháthair altrama, [[Bodhmall]], a mharú ag clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]]), chuaigh Fionn ar seachrán. Bhuail sé lá le Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]], a bhí ag iarraidh thar Léim na Brice Blá a léimt, coibhche dá ghrá, Adhnait iníon Dáire an tSí. Má theip air siúd, d'éirigh le Fionn. Luigh sé le hAdhnait, a chuir faoi {{h|geasa}} é an léim a dhéanamh gach bliain. === Fios Fhionn Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air. Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas: * [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96<ref name=isoSources /> ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS]) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376<ref name=codecs /> * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19<ref name=codecs /> * [[British Library]], LS Egerton 106 === Eagráin * {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}} === Aistriúcháin * {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}} * {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> <ref name=codecs>{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Oenach indium luid an rí == Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indium luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''. Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí'' * [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí'' === Eagráin agus aistriúcháin * {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location = | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}} * {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}} * {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell & Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS * ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] == Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx]) * Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS]) === Eagráin * {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}} === Aistriúcháin * {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ hbbvldiw2udophfr0lxy7vb8urs7kv6 1312292 1312291 2026-05-09T05:13:00Z Marcas.oduinn 33120 /* Feis tighe Chonáin */ 1312292 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] #* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] # [[Oenach indiu luid in rí]] # [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Feis tighe Chonáin == Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').<ref name=iso /> Insíonn Fionn féin roinnt scéalta dá óige. == Achoimre (sleachta) Bhí Fionn ag Feis i dtighe Chonáin, a d'iarr air roinnt scéalta a insint. === Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá Is iad a leanas na hainmneacha 'saige luaite ag Fionn: * Glas Díge * Giolla an Chuasáin * Giolla na gCroiceann Tar éis dá mháthair altrama, [[Bodhmall]], a mharú ag clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]]), chuaigh Fionn ar seachrán. Bhuail sé lá le Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]], a bhí ag iarraidh thar Léim na Brice Blá a léimt, coibhche dá ghrá, Adhnait iníon Dáire an tSí. Má theip air siúd, d'éirigh le Fionn. Luigh sé le hAdhnait, a chuir faoi {{h|geasa}} é an léim a dhéanamh gach bliain. === Fios Fhionn Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air. Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas: * [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96<ref name=isoSources /> ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS]) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376<ref name=codecs /> * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19<ref name=codecs /> * [[British Library]], LS Egerton 106 === Eagráin * {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}} === Aistriúcháin * {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}} * {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS * [https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000068834?utm_source=perplexity Feis tighe Chonain] le Maud Joynt ar [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]] * [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> <ref name=codecs>{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Oenach indium luid an rí == Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indium luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''. Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí'' * [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí'' === Eagráin agus aistriúcháin * {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location = | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}} * {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}} * {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell & Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS * ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] == Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx]) * Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS]) === Eagráin * {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}} === Aistriúcháin * {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ iqwtghtdd8bw5eg6fiegdwr04j0717u 1312293 1312292 2026-05-09T05:15:26Z Marcas.oduinn 33120 1312293 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] #* [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] # [[Oenach indiu luid in rí]] # [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Oenach indium luid an rí == Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indium luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''. Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí'' * [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí'' === Eagráin agus aistriúcháin * {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location = | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}} * {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}} * {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell & Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS * ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] == Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx]) * Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS]) === Eagráin * {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}} === Aistriúcháin * {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ a7h4w49aze6af2p0ies9r24ierx3mx2 1312295 1312293 2026-05-09T05:22:26Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1312295 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] # [[Oenach indiu luid in rí]] # [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Oenach indium luid an rí == Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indium luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''. Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí'' * [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí'' === Eagráin agus aistriúcháin * {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location = | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}} * {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}} * {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell & Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS * ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] == Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx]) * Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS]) === Eagráin * {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}} === Aistriúcháin * {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ k9hnuuzfgbkdxxyqtaxt1vdv9luq2tm 1312302 1312295 2026-05-09T09:18:22Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1312302 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochaidh Moighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] # [[Oenach indiu luid in rí]] # [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Oenach indium luid an rí == Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indium luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''. Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí'' * [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí'' === Eagráin agus aistriúcháin * {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location = | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}} * {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}} * {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell & Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS * ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] == Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx]) * Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS]) === Eagráin * {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}} === Aistriúcháin * {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ aocx4it1dd2ryccw1zqbbv293gn4saj 1312303 1312302 2026-05-09T09:21:49Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1312303 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] # [[Oenach indiu luid in rí]] # [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Oenach indium luid an rí == Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indium luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''. Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí'' * [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí'' === Eagráin agus aistriúcháin * {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location = | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}} * {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}} * {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell & Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS * ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] == Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx]) * Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS]) === Eagráin * {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}} === Aistriúcháin * {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ l5b2t83oyj5y2fr09p24fd3wcppo8ke 1312316 1312303 2026-05-09T10:05:56Z Marcas.oduinn 33120 /* Oenach indiu luid an rí */ 1312316 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] # [[Oenach indiu luid in rí]] # [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Oenach indiu luid an rí == Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indiu luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''. Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí'' * [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí'' === Eagráin agus aistriúcháin * {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location = | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}} * {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}} * {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell & Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS * ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] == Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').<ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx]) * Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS]) === Eagráin * {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}} === Aistriúcháin * {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 1154xuwcyq46labc4kjz0fryonjh4pd 0 125817 1312297 1310506 2026-05-09T08:16:48Z Marcas.oduinn 33120 /* Achoimre */ As... 1312297 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Scéal MeánGhaeilge rómánsaíochta is ea '''Comhrac Liadaine agus Cuirithir''' (MeánGhaeilge: '''Comrac Liadaine ocus Cuirithir'''). Grá idir éigeas agus banéigeas is ea ábhar ach scéil, agus 'chomhrac' idir an ghrá agus reiligiún. Is léir gurbh é mar príomh aidhm an scríbhneora ná na rainn a chaomhnú. Níl ann sa phrós easpach ach creat gann don fhilíocht.<ref name=isoText /> == Achoimre == Thit Cuirithir, éigeas as [[Connachta]], i ngrá le Líadain banéigeas as [[Corca Dhuibhne]]. Leosan adúirt [[Cuimhín Fada]], easpag {{h|Cluain Fearta}}, luí le chéile ach dalta eatarthu. In ainneoin sin, briseadh móid gheanmnaíochta. An lá dár gcionn, áfach, agus sise faoi chaille, díbríodh Cuirithir agus chuaigh sé ar oilithreacht go tír na n[[Déise]]. D'éag Líadain croíbhríste ar an leac ar a mbíodh Cuirithir ag guí, agus adhlacadh í faoi. == Foinsí == === Lámhscríbhinní === Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], Harleian 5280 * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnT]], LS 1337 === Eagráin agus aistriúcháin === * {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = Liadain and Curithir: an Irish love-story of the ninth century | location = Londain | publisher = David Nutt | year = 1902 | pages = }} * {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Cíobháin | authorlink = Pádraig Ó Cíobháin | title = Dréachta Chrích Fódla | location = Baile Átha Cliatha | publisher = Coiscéim | year = 2018 | volume = 2 | pages = 70-80}} == Naisc sheachtracha == * [https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-index.html Comrac Liadaine ocus Cuirithir] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Comrac_Liadaine_ocus_Cuirithir Comrac Líadaine ocus Cuirithir] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G303027/ Comrac Liadaine ocus Cuirithir] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] * [https://sites.nd.edu/manuscript-studies/2018/10/22/love-and-commitments-in-early-medieval-ireland-the-account-of-liadain-and-cuirithir/?utm_source=perplexity Love and Commitments in Early Medieval Ireland: The Account of Líadain and Cuirithir], University of Notre Dame == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-index.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-sources.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-text.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Comrac Liadaine 7 Cuirithir | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G303027/text001.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} 3oiwek7e0jhzokm5npkn2na0wx1rq5v 1312300 1312297 2026-05-09T09:07:19Z Marcas.oduinn 33120 Bhog Marcas.oduinn an leathanach [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] go [[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]]: Leagann NuaGhaeilge 1312297 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Scéal MeánGhaeilge rómánsaíochta is ea '''Comhrac Liadaine agus Cuirithir''' (MeánGhaeilge: '''Comrac Liadaine ocus Cuirithir'''). Grá idir éigeas agus banéigeas is ea ábhar ach scéil, agus 'chomhrac' idir an ghrá agus reiligiún. Is léir gurbh é mar príomh aidhm an scríbhneora ná na rainn a chaomhnú. Níl ann sa phrós easpach ach creat gann don fhilíocht.<ref name=isoText /> == Achoimre == Thit Cuirithir, éigeas as [[Connachta]], i ngrá le Líadain banéigeas as [[Corca Dhuibhne]]. Leosan adúirt [[Cuimhín Fada]], easpag {{h|Cluain Fearta}}, luí le chéile ach dalta eatarthu. In ainneoin sin, briseadh móid gheanmnaíochta. An lá dár gcionn, áfach, agus sise faoi chaille, díbríodh Cuirithir agus chuaigh sé ar oilithreacht go tír na n[[Déise]]. D'éag Líadain croíbhríste ar an leac ar a mbíodh Cuirithir ag guí, agus adhlacadh í faoi. == Foinsí == === Lámhscríbhinní === Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], Harleian 5280 * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnT]], LS 1337 === Eagráin agus aistriúcháin === * {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = Liadain and Curithir: an Irish love-story of the ninth century | location = Londain | publisher = David Nutt | year = 1902 | pages = }} * {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Cíobháin | authorlink = Pádraig Ó Cíobháin | title = Dréachta Chrích Fódla | location = Baile Átha Cliatha | publisher = Coiscéim | year = 2018 | volume = 2 | pages = 70-80}} == Naisc sheachtracha == * [https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-index.html Comrac Liadaine ocus Cuirithir] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Comrac_Liadaine_ocus_Cuirithir Comrac Líadaine ocus Cuirithir] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G303027/ Comrac Liadaine ocus Cuirithir] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] * [https://sites.nd.edu/manuscript-studies/2018/10/22/love-and-commitments-in-early-medieval-ireland-the-account-of-liadain-and-cuirithir/?utm_source=perplexity Love and Commitments in Early Medieval Ireland: The Account of Líadain and Cuirithir], University of Notre Dame == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-index.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-sources.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-text.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Comrac Liadaine 7 Cuirithir | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G303027/text001.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} 3oiwek7e0jhzokm5npkn2na0wx1rq5v 0 125937 1312308 1311133 2026-05-09T09:31:36Z Marcas.oduinn 33120 Bhog Marcas.oduinn an leathanach [[Genemuin Chormaic]] go [[Giniúint Chormaic]]: Leagann NuaGhaeilge 1311133 wikitext text/x-wiki Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Giniúint Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Genemain Chormaic'''). Insítear conas a gineadh agus a rugadh é [[Cormac mac Airt]], agus i dteannta sin, conas a mhair sé mar [[Ardrí na hÉireann|Ardrí]] agus conas a d'éag sé. Is é príomhaidhm an scéil ná údar a thabhairt le cumhacht agus ard-ríogacht na [[Connachta|gConnacht]] agus [[Uí Néill]]. == Achoimre == Chuaigh [[Art mac Coinn]] Aonfhear le [[Cath Maige Mucrama|cath Mucramha]] a thabhairt in aghaidh [[Mac Con|Mhic Con]] (a chol ceathrar, Lughaidh). Chaith Art an oíche roimh ré i dteach Oilc Acha. Tugadh tuar don ghabha go nginfeadh 'onóir mhór' uaidh. Luigh Art mar sin lena hiníon [[Achtan]] agus gineadh Cormac. Dúirt Art léi go mbéarfadh sí mac, go n-éireodh sé ina rí agus go marófaí é féin arna mhárach. Tharla mar a tuaradh. Chuaigh Achtan ansin chuig Lughna Fear Trí, áit a rug sí Cormaic ar an saol. Tháinig soith mic tíre áfach agus rug sí an leanbh léi. Fuair Greag mac Arad ar ais é, agus bronnadh 'Geagraighe' air i ndíol air seo. D'éirigh Cormac ina rí Teamhrach. Fuair sé bás i ráth Spealáin, brughaidh, agus adhlacadh é i Ros na Rí. == Foinsí == === Lámhscríbhinní =={ Tá dhá lámhscríbhinn atá ar mharthain mar a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_12.html ISoS]) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS]) === Eagráin === * {{cite journal | first = Vernam | last = Hull | authorlink = Vernam Hull | title = Geneamuin Chormaic | journal = [[Ériu (iriseán)|Ériu]] | publisher = | year = 1952 | volume = 16 | pages = 79-85}} * Cuid 13, [[Osborn Bergin|Bergin, Osborn]] agus {{cite book | first = Richard Irvine | last = Best | authorlink = Richard Irvine Best | title = Senchas na relec, Lebor na hUidre: Book of the Dun Cow | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | year = 1929 | pages = 127}} === Aistriúcháin === * Béarla: {{cite book | first = Standish H. | last = O’Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | volume = 2 | pages = 286-289}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone|McCone, Kim]] agus {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 45, 47-50}} == Féach freisin == * [[Cath Maige Mucrama|Cath Maighe Mucramha]] == Naisc sheachtracha == * [https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-index.html Geneamuin Chormaic] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Geneamuin_Chormaic_ua_Chuind Geneamuin Chormaic ua Chuind] ar CODECS == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-index.html | teideal = Geneamuin Chormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 29-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-sources.html | teideal = Geneamuin Chormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 29-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Genemain Chormaic | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 29-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] 8ocmj8pnnq5hccswry05k1jzh21c5ub 0 126068 1312118 1312063 2026-05-08T16:21:37Z AoifeMcG 74018 1312118 wikitext text/x-wiki = The Shan Vans = Grúpa ceoil as Béal Feirste i gCondae Aontroime, Éire, is ea '''The Shan Vans'''. Is banna dúchasach neamhspleách punc iad, a tháinig le chéile sa bhliain 2023, tá cuigéar sa bhanna a sheinnim ceoil trí mhéan na Gaeilge agus Béarla. Aithnítear iad do a rac-ceoil chomhaimseartha le téamaí ar nós, athbheothán na Gaeilge, féiniúlacht chultúrtha agus gníomhachtú polaitiúil. <ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://irishrockers.com/artist/The%20Shan%20Vans|teideal=The Shan Vans profile on IrishRockers.com|language=en|work=IrishRockers.com|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> == Stair == Bunaíodh The Shan Vans in Iarthar Bhéal Feirste sa bhliain 2023, is gaelgóirí iad ar fad agus b'iardhaltaí Coláiste Feirste iad <ref>{{Lua idirlín|url=https://belfastmedia.com/west-belfast-irish-language-indie-rockers-the-shan-vans-to-feature-on-utv|teideal=West Belfast Irish language indie rockers The Shan Vans to feature on UTV|údar=Joe McCann|language=en|work=Belfast Media Group|dátarochtana=2026-05-07}}</ref>. Tháinig ainm an banna ó '[[:en:The_Sean-Bhean_bhocht|An Sean-Bhean bhocht]]'. Ón fíor thús, b'aidhm s'acu mar ghrúpa le ceol a chruthú faoin saol sa lá atá inniu ann chomh miath le hoidhreacht chultúrtha na hÉireann. I gcéad bliain s'acu mar bhanna, cuir siad amach a gcéad shingil 'Inside', agus is é an ceannaire naisiúach Padráig Mac Piarais agus a chuid filíochta a spreag an t-amhrán seo. Níos moille sa bhliain chéanna, chuir siad a dara amhrán amhach, 'This is our Religion', amhrán a dhéanann iniúchadh ar thírdhreach na hÉireann agus ar an cheangal idir nadúr, mhiotseolaíocht agus an teanga. <ref name=":0" /> == Taibhithe beo == I ndiaidh dóibh a gcéad amhrán a chuir amach, fuair an banna aitheantas níos leithne sna meáin. Feictear iad ar cháinéail ar nós BBC, UTV, RTÉ, TG4 agus fiú NVTV. Bhí siad ar an raidió agus sna paipéar nuachtáin chomh maith. <ref name=":0" /> Sa bhliain 2023, sheinn The Shan Vans i bhFeile an Pobail i mBéal Feirste, bhí siad i mbun ceolchoirm i Raidió Failte, i nidiaidh sin, sheinn siad le bannaí eile ar nós Kneecap agus The Whistlin' Donkeys, ar a bharr seo ar fad, sheinn siad i Liú Lúnasa agus Electric Picnic. <ref name=":0" /> == Gníomhachtú agus tionscadail == Tá gníomhachtú cultúrtha agus polaitiúil ríthabhachtach maidir le féiniúlacht an bhanna. I mí Nollag 2023. Ghlac siad páirt san imeacht [https://artistsforpalestine.org.uk/ Artists for Palestine] i mBéal Feirste. <ref name=":0" /> Sa bhliain 2025, chuir siad amach an singil 'The Shan Van'. Bhí seo mat thionscadal comhoibritheach mór de cheoltóirí idirnáisiúnta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://imro.ie/news/west-belfasts-the-shan-vans-to-release-bold-anthem-the-shan-van-feat-mikey-cullen-february-7th/|teideal=West Belfast’s The Shan Vans to release bold anthem 'The Shan Van' feat. Mikey Cullen February 7th|údar=Zoé Piater|dáta=2025-01-20|language=en-GB|work=IMRO|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> == Dioscagrafaíocht == === Singilí === 'Inside' - 2023 'This is our Religion'- 2023 'The Shan Van' - 2025 === Baill an Bhanna === Conchur (Jake Óg) Mac Siacais - Príomh-amhránaí Breandán McGlone - Príomh-ghíotar Aidan Mackin - Giotár Colm Gillen - Dordghiotár Adam Gamble - Drumaí == Forléargas == Ó a bhunaíodh iad i 2023, rinne The Shan Vans dul chun cinn ollmhór mar chuid den chéad ghlúin eile de cheoltóirí Éireannacha a nascann rac-ceoil le athbheochán na Gaeilge agus feasacht pholaitiúil tá siad go háirithe aitheanta mar gheall ar a ndátheangachas agus a gcuid téamaí cultúrtha atá fite fuaite ina gcuid ceoil. <ref name=":0" /> <references /> t6ine011x7w503549s6fbx9t7ut7156 1312125 1312118 2026-05-08T16:27:44Z AoifeMcG 74018 1312125 wikitext text/x-wiki = The Shan Vans = Grúpa ceoil as Béal Feirste i gCondae Aontroime, Éire, is ea '''The Shan Vans'''. Is banna dúchasach neamhspleách punc iad, a tháinig le chéile sa bhliain 2023, tá cuigéar sa bhanna a sheinnim ceoil trí mhéan na Gaeilge agus Béarla. Aithnítear iad do a rac-ceoil chomhaimseartha le téamaí ar nós, athbheothán na Gaeilge, féiniúlacht chultúrtha agus gníomhachtú polaitiúil. <ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://irishrockers.com/artist/The%20Shan%20Vans|teideal=The Shan Vans profile on IrishRockers.com|language=en|work=IrishRockers.com|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> == Stair == Bunaíodh The Shan Vans in Iarthar Bhéal Feirste sa bhliain 2023, is gaelgóirí iad ar fad agus b'iardhaltaí Coláiste Feirste iad <ref>{{Lua idirlín|url=https://belfastmedia.com/west-belfast-irish-language-indie-rockers-the-shan-vans-to-feature-on-utv|teideal=West Belfast Irish language indie rockers The Shan Vans to feature on UTV|údar=Joe McCann|language=en|work=Belfast Media Group|dátarochtana=2026-05-07}}</ref>. Tháinig ainm an banna ó '[[:en:The_Sean-Bhean_bhocht|An Sean-Bhean bhocht]]'. Ón fíor thús, b'aidhm s'acu mar ghrúpa le ceol a chruthú faoin saol sa lá atá inniu ann chomh maith le hoidhreacht chultúrtha na hÉireann. I gcéad bliain s'acu mar bhanna, cuir siad amach a gcéad shingil 'Inside', agus is é an ceannaire naisiúach Padráig Mac Piarais agus a chuid filíochta a spreag an t-amhrán seo. Níos moille sa bhliain chéanna, chuir siad a dara amhrán amhach, 'This is our Religion', amhrán a dhéanann iniúchadh ar thírdhreach na hÉireann agus ar an cheangal idir nadúr, mhiotseolaíocht agus an teanga. <ref name=":0" /> == Taibhithe beo == I ndiaidh dóibh a gcéad amhrán a chuir amach, fuair an banna aitheantas níos leithne sna meáin. Feictear iad ar chainéal teilifíse ar nós BBC, UTV, RTÉ, TG4 agus fiú NVTV. Bhí siad ar an raidió agus sna paipéar nuachtáin chomh maith. <ref name=":0" /> Sa bhliain 2023, sheinn The Shan Vans i bhFeile an Pobail i mBéal Feirste, bhí siad i mbun ceolchoirme i Raidió Failte, i nidiaidh sin, sheinn siad le bannaí eile ar nós Kneecap agus The Whistlin' Donkeys, ar a bharr seo ar fad, sheinn siad i Liú Lúnasa agus Electric Picnic. <ref name=":0" /> == Gníomhachtú agus tionscadail == Tá gníomhachtú cultúrtha agus polaitiúil ríthabhachtach maidir le féiniúlacht an bhanna. I mí Nollag 2023, ghlac siad páirt san imeacht [https://artistsforpalestine.org.uk/ Artists for Palestine] i mBéal Feirste. <ref name=":0" /> Sa bhliain 2025, chuir siad amach an singil 'The Shan Van'. Bhí seo mar thionscadal comhoibritheach mór de cheoltóirí idirnáisiúnta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://imro.ie/news/west-belfasts-the-shan-vans-to-release-bold-anthem-the-shan-van-feat-mikey-cullen-february-7th/|teideal=West Belfast’s The Shan Vans to release bold anthem 'The Shan Van' feat. Mikey Cullen February 7th|údar=Zoé Piater|dáta=2025-01-20|language=en-GB|work=IMRO|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> == Dioscagrafaíocht == === Singilí === 'Inside' - 2023 'This is our Religion'- 2023 'The Shan Van' - 2025 === Baill an Bhanna === Conchur (Jake Óg) Mac Siacais - Príomh-amhránaí Breandán McGlone - Príomh-ghíotar Aidan Mackin - Giotár Colm Gillen - Dordghiotár Adam Gamble - Drumaí == Forléargas == Ó a bhunaíodh iad i 2023, rinne '''The Shan Vans''' dul chun cinn ollmhór mar chuid den chéad ghlúin eile de cheoltóirí Éireannacha a nascann rac-ceoil le athbheochán na Gaeilge agus feasacht pholaitiúil tá siad go háirithe aitheanta mar gheall ar a ndátheangachas agus a gcuid téamaí cultúrtha atá fite fuaite ina gcuid ceoil. <ref name=":0" /> <references /> g8f7erxhblmp53f1yiq3smznn7bq9q9 1312130 1312125 2026-05-08T16:32:57Z AoifeMcG 74018 1312130 wikitext text/x-wiki = The Shan Vans = Grúpa ceoil as Béal Feirste i gCondae Aontroime, Éire, is ea '''The Shan Vans'''. Is banna dúchasach neamhspleách punc iad, a tháinig le chéile sa bhliain 2023, tá cuigéar sa bhanna a sheinnim ceoil trí mhéan na Gaeilge agus Béarla. Aithnítear iad do a rac-ceoil chomhaimseartha le téamaí ar nós, athbheothán na Gaeilge, féiniúlacht chultúrtha agus gníomhachtú polaitiúil. <ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://irishrockers.com/artist/The%20Shan%20Vans|teideal=The Shan Vans profile on IrishRockers.com|language=en|work=IrishRockers.com|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> == Stair == Bunaíodh The Shan Vans in Iarthar Bhéal Feirste sa bhliain 2023, is gaelgóirí iad ar fad agus b'iardhaltaí Coláiste Feirste iad <ref>{{Lua idirlín|url=https://belfastmedia.com/west-belfast-irish-language-indie-rockers-the-shan-vans-to-feature-on-utv|teideal=West Belfast Irish language indie rockers The Shan Vans to feature on UTV|údar=Joe McCann|language=en|work=Belfast Media Group|dátarochtana=2026-05-07}}</ref>. Tháinig ainm an banna ó '[[:en:The_Sean-Bhean_bhocht|An Sean-Bhean bhocht]]'. Ón fíor thús, b'aidhm s'acu mar ghrúpa le ceol a chruthú faoin saol sa lá atá inniu ann chomh maith le hoidhreacht chultúrtha na hÉireann. I gcéad bliain s'acu mar bhanna, cuir siad amach a gcéad shingil 'Inside', agus is é an ceannaire naisiúach [[Pádraig Mac Piarais|Padráig Mac Piarais]] agus a chuid filíochta a spreag an t-amhrán seo. Níos moille sa bhliain chéanna, chuir siad a dara amhrán amhach, 'This is our Religion', amhrán a dhéanann iniúchadh ar thírdhreach na hÉireann agus ar an cheangal idir nadúr, mhiotseolaíocht agus an teanga. <ref name=":0" /> == Taibhithe beo == I ndiaidh dóibh a gcéad amhrán a chuir amach, fuair an banna aitheantas níos leithne sna meáin. Feictear iad ar chainéal teilifíse ar nós BBC, UTV, RTÉ, TG4 agus fiú NVTV. Bhí siad ar an raidió agus sna paipéar nuachtáin chomh maith. <ref name=":0" /> Sa bhliain 2023, sheinn The Shan Vans i bhFeile an Pobail i mBéal Feirste, bhí siad i mbun ceolchoirme i Raidió Failte, i nidiaidh sin, sheinn siad le bannaí eile ar nós Kneecap agus The Whistlin' Donkeys, ar a bharr seo ar fad, sheinn siad i Liú Lúnasa agus Electric Picnic. <ref name=":0" /> == Gníomhachtú agus tionscadail == Tá gníomhachtú cultúrtha agus polaitiúil ríthabhachtach maidir le féiniúlacht an bhanna. I mí Nollag 2023, ghlac siad páirt san imeacht [https://artistsforpalestine.org.uk/ Artists for Palestine] i mBéal Feirste. <ref name=":0" /> Sa bhliain 2025, chuir siad amach an singil 'The Shan Van'. Bhí seo mar thionscadal comhoibritheach mór de cheoltóirí idirnáisiúnta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://imro.ie/news/west-belfasts-the-shan-vans-to-release-bold-anthem-the-shan-van-feat-mikey-cullen-february-7th/|teideal=West Belfast’s The Shan Vans to release bold anthem 'The Shan Van' feat. Mikey Cullen February 7th|údar=Zoé Piater|dáta=2025-01-20|language=en-GB|work=IMRO|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> == Dioscagrafaíocht == === Singilí === 'Inside' - 2023 'This is our Religion'- 2023 'The Shan Van' - 2025 === Baill an Bhanna === Conchur (Jake Óg) Mac Siacais - Príomh-amhránaí Breandán McGlone - Príomh-ghíotar Aidan Mackin - Giotár Colm Gillen - Dordghiotár Adam Gamble - Drumaí == Forléargas == Ó a bhunaíodh iad i 2023, rinne '''The Shan Vans''' dul chun cinn ollmhór mar chuid den chéad ghlúin eile de cheoltóirí Éireannacha a nascann rac-ceoil le athbheochán na Gaeilge agus feasacht pholaitiúil tá siad go háirithe aitheanta mar gheall ar a ndátheangachas agus a gcuid téamaí cultúrtha atá fite fuaite ina gcuid ceoil. <ref name=":0" /> <references /> 4ds4aqs3l7dsmvu58lager0lojebuul 1312132 1312130 2026-05-08T16:34:47Z AoifeMcG 74018 1312132 wikitext text/x-wiki = The Shan Vans = Grúpa ceoil as Béal Feirste i gCondae Aontroime, Éire, is ea '''The Shan Vans'''. Is banna dúchasach neamhspleách punc iad, a tháinig le chéile sa bhliain 2023, tá cuigéar sa bhanna a sheinnim ceoil trí mhéan na Gaeilge agus Béarla. Aithnítear iad do a rac-ceoil chomhaimseartha le téamaí ar nós, athbheothán na Gaeilge, féiniúlacht chultúrtha agus gníomhachtú polaitiúil. <ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://irishrockers.com/artist/The%20Shan%20Vans|teideal=The Shan Vans profile on IrishRockers.com|language=en|work=IrishRockers.com|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> == Stair == Bunaíodh The Shan Vans in Iarthar Bhéal Feirste sa bhliain 2023, is gaelgóirí iad ar fad agus b'iardhaltaí Coláiste Feirste iad <ref>{{Lua idirlín|url=https://belfastmedia.com/west-belfast-irish-language-indie-rockers-the-shan-vans-to-feature-on-utv|teideal=West Belfast Irish language indie rockers The Shan Vans to feature on UTV|údar=Joe McCann|language=en|work=Belfast Media Group|dátarochtana=2026-05-07}}</ref>. Tháinig ainm an banna ó '[[:en:The_Sean-Bhean_bhocht|An Sean-Bhean bhocht]]'. Ón fíor thús, b'aidhm s'acu mar ghrúpa le ceol a chruthú faoin saol sa lá atá inniu ann chomh maith le hoidhreacht chultúrtha na hÉireann. I gcéad bliain s'acu mar bhanna, cuir siad amach a gcéad shingil 'Inside', agus is é an ceannaire naisiúach [[Pádraig Mac Piarais|Padráig Mac Piarais]] agus a chuid filíochta a spreag an t-amhrán seo. Níos moille sa bhliain chéanna, chuir siad a dara amhrán amhach, 'This is our Religion', amhrán a dhéanann iniúchadh ar thírdhreach na hÉireann agus ar an cheangal idir nadúr, mhiotseolaíocht agus an teanga. <ref name=":0" /> == Taibhithe beo == I ndiaidh dóibh a gcéad amhrán a chuir amach, fuair an banna aitheantas níos leithne sna meáin. Feictear iad ar chainéal teilifíse ar nós BBC, UTV, RTÉ, TG4 agus fiú NVTV. Bhí siad ar an raidió agus sna paipéar nuachtáin chomh maith. <ref name=":0" /> Sa bhliain 2023, sheinn '''The Shan Vans''' i bh[[Féile an Phobail|Feile an Pobail]] i mBéal Feirste, bhí siad i mbun ceolchoirme i [[Raidió Fáilte|Raidió Failte]], i nidiaidh sin, sheinn siad le bannaí eile ar nós [[Kneecap]] agus The Whistlin' Donkeys, ar a bharr seo ar fad, sheinn siad i [[Liú Lúnasa]] agus [[An Phicnic Leictreach|Electric Picnic]]. <ref name=":0" /> == Gníomhachtú agus tionscadail == Tá gníomhachtú cultúrtha agus polaitiúil ríthabhachtach maidir le féiniúlacht an bhanna. I mí Nollag 2023, ghlac siad páirt san imeacht [https://artistsforpalestine.org.uk/ Artists for Palestine] i mBéal Feirste. <ref name=":0" /> Sa bhliain 2025, chuir siad amach an singil 'The Shan Van'. Bhí seo mar thionscadal comhoibritheach mór de cheoltóirí idirnáisiúnta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://imro.ie/news/west-belfasts-the-shan-vans-to-release-bold-anthem-the-shan-van-feat-mikey-cullen-february-7th/|teideal=West Belfast’s The Shan Vans to release bold anthem 'The Shan Van' feat. Mikey Cullen February 7th|údar=Zoé Piater|dáta=2025-01-20|language=en-GB|work=IMRO|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> == Dioscagrafaíocht == === Singilí === 'Inside' - 2023 'This is our Religion'- 2023 'The Shan Van' - 2025 === Baill an Bhanna === Conchur (Jake Óg) Mac Siacais - Príomh-amhránaí Breandán McGlone - Príomh-ghíotar Aidan Mackin - Giotár Colm Gillen - Dordghiotár Adam Gamble - Drumaí == Forléargas == Ó a bhunaíodh iad i 2023, rinne '''The Shan Vans''' dul chun cinn ollmhór mar chuid den chéad ghlúin eile de cheoltóirí Éireannacha a nascann rac-ceoil le athbheochán na Gaeilge agus feasacht pholaitiúil tá siad go háirithe aitheanta mar gheall ar a ndátheangachas agus a gcuid téamaí cultúrtha atá fite fuaite ina gcuid ceoil. <ref name=":0" /> <references /> 0043dtdrext0uaajrh4lz3zln79zpsa 1312167 1312132 2026-05-08T17:14:54Z AoifeMcG 74018 cúpla nascanna 1312167 wikitext text/x-wiki = The Shan Vans = Grúpa ceoil as [[Béal Feirste]] i gCondae Aontroime, Éire, is ea '''The Shan Vans'''. Is banna dúchasach neamhspleách punc iad, a tháinig le chéile sa bhliain 2023, tá ceathrar sa bhanna a sheinnim ceoil trí mhéan na Gaeilge agus Béarla. Aithnítear iad do a rac-ceoil chomhaimseartha le téamaí ar nós, athbheothán na Gaeilge, féiniúlacht chultúrtha agus gníomhachtú polaitiúil. <ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://irishrockers.com/artist/The%20Shan%20Vans|teideal=The Shan Vans profile on IrishRockers.com|language=en|work=IrishRockers.com|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> == Stair == Bunaíodh The Shan Vans in Iarthar Bhéal Feirste sa bhliain 2023. Ina measc, tá Gaelgóirí acu, atá mar iardhaltaí de Coláiste Feirste<ref>{{Lua idirlín|url=https://belfastmedia.com/west-belfast-irish-language-indie-rockers-the-shan-vans-to-feature-on-utv|teideal=West Belfast Irish language indie rockers The Shan Vans to feature on UTV|údar=Joe McCann|language=en|work=Belfast Media Group|dátarochtana=2026-05-07}}</ref>. Tháinig ainm an banna ó '[[:en:The_Sean-Bhean_bhocht|An Sean-Bhean bhocht]]'. Ón fíor thús, b'aidhm s'acu mar ghrúpa le ceol a chruthú faoin saol sa lá atá inniu ann chomh maith le hoidhreacht chultúrtha na hÉireann. I gcéad bliain s'acu mar bhanna, cuir siad amach a gcéad shingil 'Inside', agus is é an ceannaire naisiúach [[Pádraig Mac Piarais|Padráig Mac Piarais]] agus a chuid filíochta a spreag an t-amhrán seo. Níos moille sa bhliain chéanna, chuir siad a dara amhrán amhach, 'This is our Religion', amhrán a dhéanann iniúchadh ar thírdhreach na hÉireann agus ar an cheangal idir nadúr, mhiotseolaíocht agus an teanga. <ref name=":0" /> == Taibhithe beo == I ndiaidh dóibh a gcéad amhrán a chuir amach, fuair an banna aitheantas níos leithne sna meáin. Feictear iad ar chainéal teilifíse ar nós BBC, UTV, RTÉ, TG4, Al Jazeera, agus fiú NVTV. Maidir leis an raidió, bíonn '''The Shan Vans''' le cloistéail go minic ar raidió náisiúnta agus ar ardáin idirnáisiúnta, ar KEXP, NPR, Raidió Fáilte agus Raidió na Life. Chomh maith leis sin, feictear an banna sna paipéair nuachtáin ar nós, The Irish Independant, Sunday World agus ar réimse de phodchraoltaí idirnáisiúnta, priontaí agus ar na meáin chumarsáide. I mí Márta 2026, bhí '''The Shan Vans''' le feicéail ar chlár teilifíse náisiúnta ar TG4 a dhírigh isteach ar an bhanna agus a bpróiseas cruthaitheach. Sa bhliain 2023, sheinn '''The Shan Vans''' i bh[[Féile an Phobail|Feile an Pobail]] i mBéal Feirste, bhí siad i mbun ceolchoirme i [[Raidió Fáilte|Raidió Failte]], i nidiaidh sin, sheinn siad le bannaí eile ar nós [[Kneecap]] agus The Whistlin' Donkeys, [[Hothouse Flowers]], Brian Cross, Enola Gay agus Beoga Huartan. Ar a bharr seo ar fad, sheinn siad i [[Liú Lúnasa]] agus [[An Phicnic Leictreach|Electric Picnic]]. <ref name=":0" /> == Gníomhachtú agus tionscadail == Tá gníomhachtú cultúrtha agus polaitiúil ríthabhachtach maidir le féiniúlacht an bhanna. I mí Nollag 2023, ghlac siad páirt san imeacht [https://artistsforpalestine.org.uk/ Artists for Palestine] i mBéal Feirste. <ref name=":0" /> Sa bhliain 2025, chuir siad amach an singil 'The Shan Van'. Bhí seo mar thionscadal comhoibritheach mór de cheoltóirí idirnáisiúnta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://imro.ie/news/west-belfasts-the-shan-vans-to-release-bold-anthem-the-shan-van-feat-mikey-cullen-february-7th/|teideal=West Belfast’s The Shan Vans to release bold anthem 'The Shan Van' feat. Mikey Cullen February 7th|údar=Zoé Piater|dáta=2025-01-20|language=en-GB|work=IMRO|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> Tár éis eisiúint 'The Shan Van', tugadh cuireadh taisteala chun na Palaistíne ag an bhanna, ina chuir siad amhráin agus físeáin i láthair ag Al Ma'mal Foundation for Contemporary Art in Jerusalem. == Dioscagrafaíocht == === Singilí === '[https://www.youtube.com/watch?v=H9wMtiAkvps&list=RDH9wMtiAkvps&start_radio=1 Inside]' - 2023 'This is our Religion'- 2023 '[https://www.youtube.com/watch?v=lQyDihm49s0&list=PLNgrKigTn0bT3carY_EMAWt-kgJYX6viu&index=2 The Shan Van]' - 2025 === Baill an Bhanna === Jake Óg Mac Siacais - Príomh-amhránaí Breandán McGlone - Príomh-ghíotar Colm Gillen - Dordghiotár Caolan Fitzsimons - Méarchlár == Forléargas == Ó a bhunaíodh iad i 2023, rinne '''The Shan Vans''' dul chun cinn ollmhór mar chuid den chéad ghlúin eile de cheoltóirí Éireannacha a nascann rac-ceoil le athbheochán na Gaeilge agus feasacht pholaitiúil tá siad go háirithe aitheanta mar gheall ar a ndátheangachas agus a gcuid téamaí cultúrtha atá fite fuaite ina gcuid ceoil. <ref name=":0" /> <references /> hqjyl5qbfp5347wyvc5oupz5ls2ismg 1312177 1312167 2026-05-08T17:20:27Z AoifeMcG 74018 /* Stair */ 1312177 wikitext text/x-wiki = The Shan Vans = Grúpa ceoil as [[Béal Feirste]] i gCondae Aontroime, Éire, is ea '''The Shan Vans'''. Is banna dúchasach neamhspleách punc iad, a tháinig le chéile sa bhliain 2023, tá ceathrar sa bhanna a sheinnim ceoil trí mhéan na Gaeilge agus Béarla. Aithnítear iad do a rac-ceoil chomhaimseartha le téamaí ar nós, athbheothán na Gaeilge, féiniúlacht chultúrtha agus gníomhachtú polaitiúil. <ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://irishrockers.com/artist/The%20Shan%20Vans|teideal=The Shan Vans profile on IrishRockers.com|language=en|work=IrishRockers.com|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> == Stair == Bunaíodh The Shan Vans in Iarthar Bhéal Feirste sa bhliain 2023. Ina measc, tá Gaelgóirí acu, atá mar iardhaltaí de Coláiste Feirste<ref>{{Lua idirlín|url=https://belfastmedia.com/west-belfast-irish-language-indie-rockers-the-shan-vans-to-feature-on-utv|teideal=West Belfast Irish language indie rockers The Shan Vans to feature on UTV|údar=Joe McCann|language=en|work=Belfast Media Group|dátarochtana=2026-05-07}}</ref>. Tháinig ainm an banna ó '[[:en:The_Sean-Bhean_bhocht|An Sean-Bhean bhocht]]'. Ón fíor thús, b'aidhm s'acu mar ghrúpa le ceol a chruthú faoin saol sa lá atá inniu ann chomh maith le hoidhreacht chultúrtha na hÉireann. I gcéad bliain s'acu mar bhanna, cuir siad amach a gcéad shingil 'Inside', agus is é an ceannaire naisiúach [[Pádraig Mac Piarais|Padráig Mac Piarais]] agus a chuid filíochta a spreag an t-amhrán seo. Níos moille sa bhliain chéanna, chuir siad a dara amhrán amhach, 'This is our Religion', amhrán a dhéanann iniúchadh ar thírdhreach na hÉireann agus ar an cheangal idir nadúr, mhiotseolaíocht agus an teanga. <ref name=":0" /> == Taibhithe beo == I ndiaidh dóibh a gcéad amhrán a chuir amach, fuair an banna aitheantas níos leithne sna meáin. Feictear iad ar chainéal teilifíse ar nós BBC, UTV, [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]], [[TG4]], [[Al Jazeera]], agus fiú NVTV. Maidir leis an raidió, bíonn '''The Shan Vans''' le cloistéail go minic ar raidió náisiúnta agus ar ardáin idirnáisiúnta, ar KEXP, NPR, [[Raidió Fáilte]] agus [[Raidió na Life|Raidió na Life.]] Chomh maith leis sin, feictear an banna sna paipéair nuachtáin ar nós, The Irish Independant, [[Sunday World]] agus ar réimse de phodchraoltaí idirnáisiúnta, priontaí agus ar na meáin chumarsáide. I mí Márta 2026, bhí '''The Shan Vans''' le feicéail ar chlár teilifíse náisiúnta ar TG4 a dhírigh isteach ar an bhanna agus a bpróiseas cruthaitheach. Sa bhliain 2023, sheinn '''The Shan Vans''' i bh[[Féile an Phobail|Feile an Pobail]] i mBéal Feirste, bhí siad i mbun ceolchoirme i Raidió Failte, i ndiaidh sin, sheinn siad le bannaí eile ar nós [[Kneecap]] agus The Whistlin' Donkeys, [[Hothouse Flowers]], Brian Cross, Enola Gay agus Beoga Huartan. Ar a bharr seo ar fad, sheinn siad i [[Liú Lúnasa]] agus [[An Phicnic Leictreach|Electric Picnic]]. <ref name=":0" /> == Gníomhachtú agus tionscadail == Tá gníomhachtú cultúrtha agus polaitiúil ríthabhachtach maidir le féiniúlacht an bhanna. I mí Nollag 2023, ghlac siad páirt san imeacht [https://artistsforpalestine.org.uk/ Artists for Palestine] i mBéal Feirste. <ref name=":0" /> Sa bhliain 2025, chuir siad amach an singil 'The Shan Van'. Bhí seo mar thionscadal comhoibritheach mór de cheoltóirí idirnáisiúnta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://imro.ie/news/west-belfasts-the-shan-vans-to-release-bold-anthem-the-shan-van-feat-mikey-cullen-february-7th/|teideal=West Belfast’s The Shan Vans to release bold anthem 'The Shan Van' feat. Mikey Cullen February 7th|údar=Zoé Piater|dáta=2025-01-20|language=en-GB|work=IMRO|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> Tár éis eisiúint 'The Shan Van', tugadh cuireadh taisteala chun na Palaistíne ag an bhanna, ina chuir siad amhráin agus físeáin i láthair ag [[:en:Al_Ma'mal_Foundation_for_Contemporary_Art|Al Ma'mal Foundation for Contemporary Art in Jerusalem]]. == Dioscagrafaíocht == === Singilí === '[https://www.youtube.com/watch?v=H9wMtiAkvps&list=RDH9wMtiAkvps&start_radio=1 Inside]' - 2023 'This is our Religion'- 2023 '[https://www.youtube.com/watch?v=lQyDihm49s0&list=PLNgrKigTn0bT3carY_EMAWt-kgJYX6viu&index=2 The Shan Van]' - 2025 === Baill an Bhanna === Jake Óg Mac Siacais - Príomh-amhránaí Breandán McGlone - Príomh-ghíotar Colm Gillen - Dordghiotár Caolan Fitzsimons - Méarchlár == Forléargas == Ó a bhunaíodh iad i 2023, rinne '''The Shan Vans''' dul chun cinn ollmhór mar chuid den chéad ghlúin eile de cheoltóirí Éireannacha a nascann rac-ceoil le athbheochán na Gaeilge agus feasacht pholaitiúil tá siad go háirithe aitheanta mar gheall ar a ndátheangachas agus a gcuid téamaí cultúrtha atá fite fuaite ina gcuid ceoil. <ref name=":0" /> <references /> 3rndiagstkd3jqupea8vxp6rmrql5f8 1312180 1312177 2026-05-08T17:22:01Z AoifeMcG 74018 1312180 wikitext text/x-wiki = The Shan Vans = Grúpa ceoil as [[Béal Feirste]] i gCondae Aontroime, Éire, is ea '''The Shan Vans'''. Is banna dúchasach neamhspleách punc iad, a tháinig le chéile sa bhliain 2023, tá ceathrar sa bhanna a sheinnim ceoil trí mhéan na Gaeilge agus Béarla. Aithnítear iad do a rac-ceoil chomhaimseartha le téamaí ar nós, athbheothán na Gaeilge, féiniúlacht chultúrtha agus gníomhachtú polaitiúil. <ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://irishrockers.com/artist/The%20Shan%20Vans|teideal=The Shan Vans profile on IrishRockers.com|language=en|work=IrishRockers.com|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> == Stair == Bunaíodh The Shan Vans in Iarthar Bhéal Feirste sa bhliain 2023. Ina measc, tá Gaelgóirí acu, atá mar iardhaltaí de Choláiste Feirste<ref>{{Lua idirlín|url=https://belfastmedia.com/west-belfast-irish-language-indie-rockers-the-shan-vans-to-feature-on-utv|teideal=West Belfast Irish language indie rockers The Shan Vans to feature on UTV|údar=Joe McCann|language=en|work=Belfast Media Group|dátarochtana=2026-05-07}}</ref>. Tháinig ainm an banna ó '[[:en:The_Sean-Bhean_bhocht|An Sean-Bhean bhocht]]'. Ón fíor thús, b'aidhm s'acu mar ghrúpa le ceol a chruthú faoin saol sa lá atá inniu ann chomh maith le hoidhreacht chultúrtha na hÉireann. I gcéad bliain s'acu mar bhanna, cuir siad amach a gcéad shingil 'Inside', agus is é an ceannaire naisiúach [[Pádraig Mac Piarais|Padráig Mac Piarais]] agus a chuid filíochta a spreag an t-amhrán seo. Níos moille sa bhliain chéanna, chuir siad a dara amhrán amhach, 'This is our Religion', amhrán a dhéanann iniúchadh ar thírdhreach na hÉireann agus ar an cheangal idir nadúr, mhiotseolaíocht agus an teanga. <ref name=":0" /> == Taibhithe beo == I ndiaidh dóibh a gcéad amhrán a chuir amach, fuair an banna aitheantas níos leithne sna meáin. Feictear iad ar chainéal teilifíse ar nós BBC, UTV, [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]], [[TG4]], [[Al Jazeera]], agus fiú NVTV. Maidir leis an raidió, bíonn '''The Shan Vans''' le cloistéail go minic ar raidió náisiúnta agus ar ardáin idirnáisiúnta, ar KEXP, NPR, [[Raidió Fáilte]] agus [[Raidió na Life|Raidió na Life.]] Chomh maith leis sin, feictear an banna sna paipéair nuachtáin ar nós, The Irish Independant, [[Sunday World]] agus ar réimse de phodchraoltaí idirnáisiúnta, priontaí agus ar na meáin chumarsáide. I mí Márta 2026, bhí '''The Shan Vans''' le feicéail ar chlár teilifíse náisiúnta ar TG4 a dhírigh isteach ar an bhanna agus a bpróiseas cruthaitheach. Sa bhliain 2023, sheinn '''The Shan Vans''' i bh[[Féile an Phobail|Feile an Pobail]] i mBéal Feirste, bhí siad i mbun ceolchoirme i Raidió Failte, i ndiaidh sin, sheinn siad le bannaí eile ar nós [[Kneecap]] agus The Whistlin' Donkeys, [[Hothouse Flowers]], Brian Cross, Enola Gay agus Beoga Huartan. Ar a bharr seo ar fad, sheinn siad i [[Liú Lúnasa]] agus [[An Phicnic Leictreach|Electric Picnic]]. <ref name=":0" /> == Gníomhachtú agus tionscadail == Tá gníomhachtú cultúrtha agus polaitiúil ríthabhachtach maidir le féiniúlacht an bhanna. I mí Nollag 2023, ghlac siad páirt san imeacht [https://artistsforpalestine.org.uk/ Artists for Palestine] i mBéal Feirste. <ref name=":0" /> Sa bhliain 2025, chuir siad amach an singil 'The Shan Van'. Bhí seo mar thionscadal comhoibritheach mór de cheoltóirí idirnáisiúnta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://imro.ie/news/west-belfasts-the-shan-vans-to-release-bold-anthem-the-shan-van-feat-mikey-cullen-february-7th/|teideal=West Belfast’s The Shan Vans to release bold anthem 'The Shan Van' feat. Mikey Cullen February 7th|údar=Zoé Piater|dáta=2025-01-20|language=en-GB|work=IMRO|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> Tár éis eisiúint 'The Shan Van', tugadh cuireadh taisteala chun na Palaistíne ag an bhanna, ina chuir siad amhráin agus físeáin i láthair ag [[:en:Al_Ma'mal_Foundation_for_Contemporary_Art|Al Ma'mal Foundation for Contemporary Art in Jerusalem]]. == Dioscagrafaíocht == === Singilí === '[https://www.youtube.com/watch?v=H9wMtiAkvps&list=RDH9wMtiAkvps&start_radio=1 Inside]' - 2023 'This is our Religion'- 2023 '[https://www.youtube.com/watch?v=lQyDihm49s0&list=PLNgrKigTn0bT3carY_EMAWt-kgJYX6viu&index=2 The Shan Van]' - 2025 === Baill an Bhanna === Jake Óg Mac Siacais - Príomh-amhránaí Breandán McGlone - Príomh-ghíotar Colm Gillen - Dordghiotár Caolan Fitzsimons - Méarchlár == Forléargas == Ó a bhunaíodh iad i 2023, rinne '''The Shan Vans''' dul chun cinn ollmhór mar chuid den chéad ghlúin eile de cheoltóirí Éireannacha a nascann rac-ceoil le athbheochán na Gaeilge agus feasacht pholaitiúil tá siad go háirithe aitheanta mar gheall ar a ndátheangachas agus a gcuid téamaí cultúrtha atá fite fuaite ina gcuid ceoil. <ref name=":0" /> <references /> ceifzhfp29i34c7e5b4vonpqmpzvpq4 1312183 1312180 2026-05-08T17:23:08Z AoifeMcG 74018 1312183 wikitext text/x-wiki = The Shan Vans = Grúpa ceoil as [[Béal Feirste]] i gCondae Aontroime, Éire, is ea '''The Shan Vans'''. Is banna dúchasach neamhspleách punc iad, a tháinig le chéile sa bhliain 2023, tá ceathrar sa bhanna a sheinnim ceoil trí mhéan na Gaeilge agus Béarla. Aithnítear iad do a rac-ceoil chomhaimseartha le téamaí ar nós, athbheothán na Gaeilge, féiniúlacht chultúrtha agus gníomhachtú polaitiúil. <ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://irishrockers.com/artist/The%20Shan%20Vans|teideal=The Shan Vans profile on IrishRockers.com|language=en|work=IrishRockers.com|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> == Stair == Bunaíodh The Shan Vans in Iarthar Bhéal Feirste sa bhliain 2023. Ina measc, tá Gaelgóirí acu, atá mar iardhaltaí de [[Coláiste Feirste|Choláiste Feirste]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://belfastmedia.com/west-belfast-irish-language-indie-rockers-the-shan-vans-to-feature-on-utv|teideal=West Belfast Irish language indie rockers The Shan Vans to feature on UTV|údar=Joe McCann|language=en|work=Belfast Media Group|dátarochtana=2026-05-07}}</ref>. Tháinig ainm an banna ó '[[:en:The_Sean-Bhean_bhocht|An Sean-Bhean bhocht]]'. Ón fíor thús, b'aidhm s'acu mar ghrúpa le ceol a chruthú faoin saol sa lá atá inniu ann chomh maith le hoidhreacht chultúrtha na hÉireann. I gcéad bliain s'acu mar bhanna, cuir siad amach a gcéad shingil 'Inside', agus is é an ceannaire naisiúach [[Pádraig Mac Piarais|Padráig Mac Piarais]] agus a chuid filíochta a spreag an t-amhrán seo. Níos moille sa bhliain chéanna, chuir siad a dara amhrán amhach, 'This is our Religion', amhrán a dhéanann iniúchadh ar thírdhreach na hÉireann agus ar an cheangal idir nadúr, mhiotseolaíocht agus an teanga. <ref name=":0" /> == Taibhithe beo == I ndiaidh dóibh a gcéad amhrán a chuir amach, fuair an banna aitheantas níos leithne sna meáin. Feictear iad ar chainéal teilifíse ar nós BBC, UTV, [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]], [[TG4]], [[Al Jazeera]], agus fiú NVTV. Maidir leis an raidió, bíonn '''The Shan Vans''' le cloistéail go minic ar raidió náisiúnta agus ar ardáin idirnáisiúnta, ar KEXP, NPR, [[Raidió Fáilte]] agus [[Raidió na Life|Raidió na Life.]] Chomh maith leis sin, feictear an banna sna paipéair nuachtáin ar nós, The Irish Independant, [[Sunday World]] agus ar réimse de phodchraoltaí idirnáisiúnta, priontaí agus ar na meáin chumarsáide. I mí Márta 2026, bhí '''The Shan Vans''' le feicéail ar chlár teilifíse náisiúnta ar TG4 a dhírigh isteach ar an bhanna agus a bpróiseas cruthaitheach. Sa bhliain 2023, sheinn '''The Shan Vans''' i bh[[Féile an Phobail|Feile an Pobail]] i mBéal Feirste, bhí siad i mbun ceolchoirme i Raidió Failte, i ndiaidh sin, sheinn siad le bannaí eile ar nós [[Kneecap]] agus The Whistlin' Donkeys, [[Hothouse Flowers]], Brian Cross, Enola Gay agus Beoga Huartan. Ar a bharr seo ar fad, sheinn siad i [[Liú Lúnasa]] agus [[An Phicnic Leictreach|Electric Picnic]]. <ref name=":0" /> == Gníomhachtú agus tionscadail == Tá gníomhachtú cultúrtha agus polaitiúil ríthabhachtach maidir le féiniúlacht an bhanna. I mí Nollag 2023, ghlac siad páirt san imeacht [https://artistsforpalestine.org.uk/ Artists for Palestine] i mBéal Feirste. <ref name=":0" /> Sa bhliain 2025, chuir siad amach an singil 'The Shan Van'. Bhí seo mar thionscadal comhoibritheach mór de cheoltóirí idirnáisiúnta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://imro.ie/news/west-belfasts-the-shan-vans-to-release-bold-anthem-the-shan-van-feat-mikey-cullen-february-7th/|teideal=West Belfast’s The Shan Vans to release bold anthem 'The Shan Van' feat. Mikey Cullen February 7th|údar=Zoé Piater|dáta=2025-01-20|language=en-GB|work=IMRO|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> Tár éis eisiúint 'The Shan Van', tugadh cuireadh taisteala chun na Palaistíne ag an bhanna, ina chuir siad amhráin agus físeáin i láthair ag [[:en:Al_Ma'mal_Foundation_for_Contemporary_Art|Al Ma'mal Foundation for Contemporary Art in Jerusalem]]. == Dioscagrafaíocht == === Singilí === '[https://www.youtube.com/watch?v=H9wMtiAkvps&list=RDH9wMtiAkvps&start_radio=1 Inside]' - 2023 'This is our Religion'- 2023 '[https://www.youtube.com/watch?v=lQyDihm49s0&list=PLNgrKigTn0bT3carY_EMAWt-kgJYX6viu&index=2 The Shan Van]' - 2025 === Baill an Bhanna === Jake Óg Mac Siacais - Príomh-amhránaí Breandán McGlone - Príomh-ghíotar Colm Gillen - Dordghiotár Caolan Fitzsimons - Méarchlár == Forléargas == Ó a bhunaíodh iad i 2023, rinne '''The Shan Vans''' dul chun cinn ollmhór mar chuid den chéad ghlúin eile de cheoltóirí Éireannacha a nascann rac-ceoil le athbheochán na Gaeilge agus feasacht pholaitiúil tá siad go háirithe aitheanta mar gheall ar a ndátheangachas agus a gcuid téamaí cultúrtha atá fite fuaite ina gcuid ceoil. <ref name=":0" /> <references /> rncd5omoyk2dxecav4sw3mt3qaiy3al 1312186 1312183 2026-05-08T17:26:04Z AoifeMcG 74018 1312186 wikitext text/x-wiki = The Shan Vans = Grúpa ceoil as [[Béal Feirste]] i gCondae Aontroime, Éire, is ea '''The Shan Vans'''. Is banna dúchasach neamhspleách punc iad, a tháinig le chéile sa bhliain 2023, tá ceathrar sa bhanna a sheinneann ceoil trí mhéan na Gaeilge agus Béarla. Aithnítear iad do a rac-ceoil chomhaimseartha le téamaí ar nós, athbheothán na Gaeilge, féiniúlacht chultúrtha agus gníomhachtú polaitiúil. <ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://irishrockers.com/artist/The%20Shan%20Vans|teideal=The Shan Vans profile on IrishRockers.com|language=en|work=IrishRockers.com|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> == Stair == Bunaíodh The Shan Vans in Iarthar Bhéal Feirste sa bhliain 2023. Ina measc, tá Gaelgóirí acu, atá mar iardhaltaí de [[Coláiste Feirste|Choláiste Feirste]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://belfastmedia.com/west-belfast-irish-language-indie-rockers-the-shan-vans-to-feature-on-utv|teideal=West Belfast Irish language indie rockers The Shan Vans to feature on UTV|údar=Joe McCann|language=en|work=Belfast Media Group|dátarochtana=2026-05-07}}</ref>. Tháinig ainm an banna ó '[[:en:The_Sean-Bhean_bhocht|An Sean-Bhean bhocht]]'. Ón fíor thús, b'aidhm s'acu mar ghrúpa le ceol a chruthú faoin saol sa lá atá inniu ann chomh maith le hoidhreacht chultúrtha na hÉireann. I gcéad bliain s'acu mar bhanna, cuir siad amach a gcéad shingil 'Inside', agus is é an ceannaire naisiúach [[Pádraig Mac Piarais|Padráig Mac Piarais]] agus a chuid filíochta a spreag an t-amhrán seo. Níos moille sa bhliain chéanna, chuir siad a dara amhrán amhach, 'This is our Religion', amhrán a dhéanann iniúchadh ar thírdhreach na hÉireann agus ar an cheangal idir nadúr, mhiotseolaíocht agus an teanga. <ref name=":0" /> == Taibhithe beo == I ndiaidh dóibh a gcéad amhrán a chuir amach, fuair an banna aitheantas níos leithne sna meáin. Feictear iad ar chainéal teilifíse ar nós BBC, UTV, [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]], [[TG4]], [[Al Jazeera]], agus fiú NVTV. Maidir leis an raidió, bíonn '''The Shan Vans''' le cloistéail go minic ar raidió náisiúnta agus ar ardáin idirnáisiúnta, ar KEXP, NPR, [[Raidió Fáilte]] agus [[Raidió na Life|Raidió na Life.]] Chomh maith leis sin, feictear an banna sna paipéair nuachtáin ar nós, The Irish Independant, [[Sunday World]] agus ar réimse de phodchraoltaí idirnáisiúnta, priontaí agus ar na meáin chumarsáide. I mí Márta 2026, bhí '''The Shan Vans''' le feicéail ar chlár teilifíse náisiúnta ar TG4 a dhírigh isteach ar an bhanna agus a bpróiseas cruthaitheach. Sa bhliain 2023, sheinn '''The Shan Vans''' i bh[[Féile an Phobail|Feile an Pobail]] i mBéal Feirste, bhí siad i mbun ceolchoirme i Raidió Failte, i ndiaidh sin, sheinn siad le bannaí eile ar nós [[Kneecap]] agus The Whistlin' Donkeys, [[Hothouse Flowers]], Brian Cross, Enola Gay agus Beoga Huartan. Ar a bharr seo ar fad, sheinn siad i [[Liú Lúnasa]] agus [[An Phicnic Leictreach|Electric Picnic]]. <ref name=":0" /> == Gníomhachtú agus tionscadail == Tá gníomhachtú cultúrtha agus polaitiúil ríthabhachtach maidir le féiniúlacht an bhanna. I mí Nollag 2023, ghlac siad páirt san imeacht [https://artistsforpalestine.org.uk/ Artists for Palestine] i mBéal Feirste. <ref name=":0" /> Sa bhliain 2025, chuir siad amach an singil 'The Shan Van'. Bhí seo mar thionscadal comhoibritheach mór de cheoltóirí idirnáisiúnta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://imro.ie/news/west-belfasts-the-shan-vans-to-release-bold-anthem-the-shan-van-feat-mikey-cullen-february-7th/|teideal=West Belfast’s The Shan Vans to release bold anthem 'The Shan Van' feat. Mikey Cullen February 7th|údar=Zoé Piater|dáta=2025-01-20|language=en-GB|work=IMRO|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> Tár éis eisiúint 'The Shan Van', tugadh cuireadh taisteala chun na Palaistíne ag an bhanna, ina chuir siad amhráin agus físeáin i láthair ag [[:en:Al_Ma'mal_Foundation_for_Contemporary_Art|Al Ma'mal Foundation for Contemporary Art in Jerusalem]]. == Dioscagrafaíocht == === Singilí === '[https://www.youtube.com/watch?v=H9wMtiAkvps&list=RDH9wMtiAkvps&start_radio=1 Inside]' - 2023 'This is our Religion'- 2023 '[https://www.youtube.com/watch?v=lQyDihm49s0&list=PLNgrKigTn0bT3carY_EMAWt-kgJYX6viu&index=2 The Shan Van]' - 2025 === Baill an Bhanna === Jake Óg Mac Siacais - Príomh-amhránaí Breandán McGlone - Príomh-ghíotar Colm Gillen - Dordghiotár Caolan Fitzsimons - Méarchlár == Forléargas == Ó a bhunaíodh iad i 2023, rinne '''The Shan Vans''' dul chun cinn ollmhór mar chuid den chéad ghlúin eile de cheoltóirí Éireannacha a nascann rac-ceoil le athbheochán na Gaeilge agus feasacht pholaitiúil tá siad go háirithe aitheanta mar gheall ar a ndátheangachas agus a gcuid téamaí cultúrtha atá fite fuaite ina gcuid ceoil. <ref name=":0" /> <references /> 11s1immvyf44465hxb6jd5s5ry5tzrw 1312188 1312186 2026-05-08T17:26:54Z AoifeMcG 74018 1312188 wikitext text/x-wiki = The Shan Vans = Grúpa ceoil as [[Béal Feirste]] i gCondae Aontroime, Éire, is ea '''The Shan Vans'''. Is banna dúchasach neamhspleách punc iad, a tháinig le chéile sa bhliain 2023, tá ceathrar sa bhanna a sheinneann ceolta trí mhéan na Gaeilge agus Béarla. Aithnítear iad do a rac-ceoil chomhaimseartha le téamaí ar nós, athbheothán na Gaeilge, féiniúlacht chultúrtha agus gníomhachtú polaitiúil. <ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://irishrockers.com/artist/The%20Shan%20Vans|teideal=The Shan Vans profile on IrishRockers.com|language=en|work=IrishRockers.com|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> == Stair == Bunaíodh The Shan Vans in Iarthar Bhéal Feirste sa bhliain 2023. Ina measc, tá Gaelgóirí acu, atá mar iardhaltaí de [[Coláiste Feirste|Choláiste Feirste]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://belfastmedia.com/west-belfast-irish-language-indie-rockers-the-shan-vans-to-feature-on-utv|teideal=West Belfast Irish language indie rockers The Shan Vans to feature on UTV|údar=Joe McCann|language=en|work=Belfast Media Group|dátarochtana=2026-05-07}}</ref>. Tháinig ainm an banna ó '[[:en:The_Sean-Bhean_bhocht|An Sean-Bhean bhocht]]'. Ón fíor thús, b'aidhm s'acu mar ghrúpa le ceol a chruthú faoin saol sa lá atá inniu ann chomh maith le hoidhreacht chultúrtha na hÉireann. I gcéad bliain s'acu mar bhanna, cuir siad amach a gcéad shingil 'Inside', agus is é an ceannaire naisiúach [[Pádraig Mac Piarais|Padráig Mac Piarais]] agus a chuid filíochta a spreag an t-amhrán seo. Níos moille sa bhliain chéanna, chuir siad a dara amhrán amhach, 'This is our Religion', amhrán a dhéanann iniúchadh ar thírdhreach na hÉireann agus ar an cheangal idir nadúr, mhiotseolaíocht agus an teanga. <ref name=":0" /> == Taibhithe beo == I ndiaidh dóibh a gcéad amhrán a chuir amach, fuair an banna aitheantas níos leithne sna meáin. Feictear iad ar chainéal teilifíse ar nós BBC, UTV, [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]], [[TG4]], [[Al Jazeera]], agus fiú NVTV. Maidir leis an raidió, bíonn '''The Shan Vans''' le cloistéail go minic ar raidió náisiúnta agus ar ardáin idirnáisiúnta, ar KEXP, NPR, [[Raidió Fáilte]] agus [[Raidió na Life|Raidió na Life.]] Chomh maith leis sin, feictear an banna sna paipéair nuachtáin ar nós, The Irish Independant, [[Sunday World]] agus ar réimse de phodchraoltaí idirnáisiúnta, priontaí agus ar na meáin chumarsáide. I mí Márta 2026, bhí '''The Shan Vans''' le feicéail ar chlár teilifíse náisiúnta ar TG4 a dhírigh isteach ar an bhanna agus a bpróiseas cruthaitheach. Sa bhliain 2023, sheinn '''The Shan Vans''' i bh[[Féile an Phobail|Feile an Pobail]] i mBéal Feirste, bhí siad i mbun ceolchoirme i Raidió Failte, i ndiaidh sin, sheinn siad le bannaí eile ar nós [[Kneecap]] agus The Whistlin' Donkeys, [[Hothouse Flowers]], Brian Cross, Enola Gay agus Beoga Huartan. Ar a bharr seo ar fad, sheinn siad i [[Liú Lúnasa]] agus [[An Phicnic Leictreach|Electric Picnic]]. <ref name=":0" /> == Gníomhachtú agus tionscadail == Tá gníomhachtú cultúrtha agus polaitiúil ríthabhachtach maidir le féiniúlacht an bhanna. I mí Nollag 2023, ghlac siad páirt san imeacht [https://artistsforpalestine.org.uk/ Artists for Palestine] i mBéal Feirste. <ref name=":0" /> Sa bhliain 2025, chuir siad amach an singil 'The Shan Van'. Bhí seo mar thionscadal comhoibritheach mór de cheoltóirí idirnáisiúnta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://imro.ie/news/west-belfasts-the-shan-vans-to-release-bold-anthem-the-shan-van-feat-mikey-cullen-february-7th/|teideal=West Belfast’s The Shan Vans to release bold anthem 'The Shan Van' feat. Mikey Cullen February 7th|údar=Zoé Piater|dáta=2025-01-20|language=en-GB|work=IMRO|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> Tár éis eisiúint 'The Shan Van', tugadh cuireadh taisteala chun na Palaistíne ag an bhanna, ina chuir siad amhráin agus físeáin i láthair ag [[:en:Al_Ma'mal_Foundation_for_Contemporary_Art|Al Ma'mal Foundation for Contemporary Art in Jerusalem]]. == Dioscagrafaíocht == === Singilí === '[https://www.youtube.com/watch?v=H9wMtiAkvps&list=RDH9wMtiAkvps&start_radio=1 Inside]' - 2023 'This is our Religion'- 2023 '[https://www.youtube.com/watch?v=lQyDihm49s0&list=PLNgrKigTn0bT3carY_EMAWt-kgJYX6viu&index=2 The Shan Van]' - 2025 === Baill an Bhanna === Jake Óg Mac Siacais - Príomh-amhránaí Breandán McGlone - Príomh-ghíotar Colm Gillen - Dordghiotár Caolan Fitzsimons - Méarchlár == Forléargas == Ó a bhunaíodh iad i 2023, rinne '''The Shan Vans''' dul chun cinn ollmhór mar chuid den chéad ghlúin eile de cheoltóirí Éireannacha a nascann rac-ceoil le athbheochán na Gaeilge agus feasacht pholaitiúil tá siad go háirithe aitheanta mar gheall ar a ndátheangachas agus a gcuid téamaí cultúrtha atá fite fuaite ina gcuid ceoil. <ref name=":0" /> <references /> plb4nrauv3ut580uncqap1erkml6sar 1312232 1312188 2026-05-08T19:51:17Z AoifeMcG 74018 1312232 wikitext text/x-wiki = The Shan Vans = Grúpa ceoil as [[Béal Feirste]] i gCondae Aontroime, Éire, is ea '''The Shan Vans'''. Is banna dúchasach neamhspleách punc iad, a tháinig le chéile sa bhliain 2023, tá ceathrar sa bhanna a sheinneann ceolta trí mhéan na Gaeilge agus Béarla. Aithnítear iad do a rac-ceoil chomhaimseartha le téamaí ar nós, athbheothán na Gaeilge, féiniúlacht chultúrtha agus gníomhachtú polaitiúil. <ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://irishrockers.com/artist/The%20Shan%20Vans|teideal=The Shan Vans profile on IrishRockers.com|language=en|work=IrishRockers.com|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> == Stair == Bunaíodh The Shan Vans in Iarthar Bhéal Feirste sa bhliain 2023. Ina measc, tá Gaelgóirí acu, atá mar iardhaltaí de [[Coláiste Feirste|Choláiste Feirste]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://belfastmedia.com/west-belfast-irish-language-indie-rockers-the-shan-vans-to-feature-on-utv|teideal=West Belfast Irish language indie rockers The Shan Vans to feature on UTV|údar=Joe McCann|language=en|work=Belfast Media Group|dátarochtana=2026-05-07}}</ref>. Tháinig ainm an banna ó '[[:en:The_Sean-Bhean_bhocht|An Sean-Bhean bhocht]]'. Ón fíor thús, b'aidhm s'acu mar ghrúpa le ceol a chruthú faoin saol sa lá atá inniu ann chomh maith le hoidhreacht chultúrtha na hÉireann. I gcéad bliain s'acu mar bhanna, cuir siad amach a gcéad shingil 'Inside', agus is é an ceannaire naisiúach [[Pádraig Mac Piarais|Padráig Mac Piarais]] agus a chuid filíochta a spreag an t-amhrán seo. Níos moille sa bhliain chéanna, chuir siad a dara amhrán amhach, 'This is our Religion', amhrán a dhéanann iniúchadh ar thírdhreach na hÉireann agus ar an cheangal idir nadúr, mhiotseolaíocht agus an teanga. <ref name=":0" /> == Taibhithe beo == I ndiaidh dóibh a gcéad amhrán a chuir amach, fuair an banna aitheantas níos leithne sna meáin. Feictear iad ar chainéal teilifíse ar nós BBC, UTV, [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]], [[TG4]], [[Al Jazeera]], agus fiú NVTV. Maidir leis an raidió, bíonn '''The Shan Vans''' le cloistéail go minic ar raidió náisiúnta agus ar ardáin idirnáisiúnta, ar KEXP, NPR, [[Raidió Fáilte]] agus [[Raidió na Life|Raidió na Life.]] Chomh maith leis sin, feictear an banna sna paipéair nuachtáin ar nós, The Irish Independant, [[Sunday World]] agus ar réimse de phodchraoltaí idirnáisiúnta, priontaí agus ar na meáin chumarsáide. I mí Márta 2026, bhí '''The Shan Vans''' le feicéail ar chlár teilifíse náisiúnta ar TG4 a dhírigh isteach ar an bhanna agus a bpróiseas cruthaitheach. Sa bhliain 2023, sheinn '''The Shan Vans''' i bh[[Féile an Phobail|Feile an Pobail]] i mBéal Feirste, bhí siad i mbun ceolchoirme i Raidió Failte, i ndiaidh sin, sheinn siad le bannaí eile ar nós [[Kneecap]] agus The Whistlin' Donkeys, [[Hothouse Flowers]], Brian Cross, Enola Gay agus Beoga Huartan. Ar a bharr seo ar fad, sheinn siad i [[Liú Lúnasa]] agus [[An Phicnic Leictreach|Electric Picnic]]. <ref name=":0" /> == Gníomhachtú agus tionscadail == Tá gníomhachtú cultúrtha agus polaitiúil ríthabhachtach maidir le féiniúlacht an bhanna. I mí Nollag 2023, ghlac siad páirt san imeacht [https://artistsforpalestine.org.uk/ Artists for Palestine] i mBéal Feirste. <ref name=":0" /> Sa bhliain 2025, chuir siad amach an singil 'The Shan Van'. Bhí seo mar thionscadal comhoibrithe mór de cheoltóirí idirnáisiúnta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://imro.ie/news/west-belfasts-the-shan-vans-to-release-bold-anthem-the-shan-van-feat-mikey-cullen-february-7th/|teideal=West Belfast’s The Shan Vans to release bold anthem 'The Shan Van' feat. Mikey Cullen February 7th|údar=Zoé Piater|dáta=2025-01-20|language=en-GB|work=IMRO|dátarochtana=2026-05-07}}</ref> Tár éis eisiúint 'The Shan Van', tugadh cuireadh taisteala chun na Palaistíne ag an bhanna, ina chuir siad amhráin agus físeáin i láthair ag [[:en:Al_Ma'mal_Foundation_for_Contemporary_Art|Al Ma'mal Foundation for Contemporary Art in Jerusalem]]. == Dioscagrafaíocht == === Singilí === '[https://www.youtube.com/watch?v=H9wMtiAkvps&list=RDH9wMtiAkvps&start_radio=1 Inside]' - 2023 'This is our Religion'- 2023 '[https://www.youtube.com/watch?v=lQyDihm49s0&list=PLNgrKigTn0bT3carY_EMAWt-kgJYX6viu&index=2 The Shan Van]' - 2025 === Baill an Bhanna === Jake Óg Mac Siacais - Príomh-amhránaí Breandán McGlone - Príomh-ghíotar Colm Gillen - Dordghiotár Caolan Fitzsimons - Méarchlár == Forléargas == Ó a bhunaíodh iad i 2023, rinne '''The Shan Vans''' dul chun cinn ollmhór mar chuid den chéad ghlúin eile de cheoltóirí Éireannacha a nascann rac-ceoil le athbheochán na Gaeilge agus feasacht pholaitiúil tá siad go háirithe aitheanta mar gheall ar a ndátheangachas agus a gcuid téamaí cultúrtha atá fite fuaite ina gcuid ceoil. <ref name=":0" /> <references /> 0vy3bkfh3d7od6aapwl8su3274imtjl 0 126071 1312109 2026-05-08T13:43:16Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1349120926|William Plunket, 4th Baron Plunket]]" 1312109 wikitext text/x-wiki Bhí '''William Conyngham Plunket, 4ú Barún Pluincéad''' (26 Lúnasa 1828 – 1 Aibreán 1897) ina Dhéan ar Ardeaglais Eaglais Chríost agus ina Ardeaspag ar Bhaile Átha Cliath in Eaglais na hÉireann . == Saol == I [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]] a rugadh, agus ba é an mac ba shine é le John Plunket, 3ú Barún Pluincéad agus Charlotte Bushe. Fuair '''William''' a chuid oideachais i gColáiste Cheltenham agus i [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] (BA 1853; MA 1864) sular ceapadh ina shéiplíneach agus ina rúnaí príobháideach dá uncail, Easpag Thuama, é sa bhliain 1857, post a bhí aige ar feadh seacht mbliana. An bhliain dár gcionn, rinneadh Reachtaire ar Chill Mhaighneann agus Cummer de i [[Contae na Gaillimhe|gContae na Gaillimhe]] . Sa bhliain 1864, d’fhill sé ar [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] mar Chisteoir [[Ardeaglais Naomh Pádraig, Baile Átha Cliath|Ardeaglais Naomh Pádraig]], agus ceapadh ina Theagascóir é sa bhliain 1869. [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Chnocán Iaróm]] [[Catagóir:Básanna i 1897]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1828]] f6q5dnors7j3a2utxci1l7r2221qg1c 0 126072 1312110 2026-05-08T13:48:11Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1349120926|William Plunket, 4th Baron Plunket]]" 1312110 wikitext text/x-wiki Bhí '''William Conyngham Plunket, 4ú Barún Pluincéad''' (26 Lúnasa 1828 – 1 Aibreán 1897) ina Dhéan ar Ardeaglais Eaglais Chríost agus ina Ardeaspag ar Bhaile Átha Cliath in Eaglais na hÉireann . == Saol == I [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]] a rugadh, agus ba é an mac ba shine é le John Plunket, 3ú Barún Pluincéad agus Charlotte Bushe. Fuair '''William''' a chuid oideachais i gColáiste Cheltenham agus i [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] (BA 1853; MA 1864) sular ceapadh ina shéiplíneach agus ina rúnaí príobháideach dá uncail, Easpag Thuama, é sa bhliain 1857, post a bhí aige ar feadh seacht mbliana. An bhliain dár gcionn, rinneadh Reachtaire ar Chill Mhaighneann agus Cummer de i [[Contae na Gaillimhe|gContae na Gaillimhe]] . Sa bhliain 1864, d’fhill sé ar [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] mar Chisteoir [[Ardeaglais Naomh Pádraig, Baile Átha Cliath|Ardeaglais Naomh Pádraig]], agus ceapadh ina Theagascóir é sa bhliain 1869. Sa bhliain 1871, fuair sé Sean-Chonnacht le huacht agus shocraigh sé bogadh isteach sa teach agus sa mhaoin máguaird mar gur chaith sé go leor ama ann lena sheanathair. Sa bhliain 1876, coisricíodh an Tiarna Pluincéad (mar a tugadh air nuair a tháinig sé i gcomharbacht ar a athair sa bhliain 1871) mar Easpag na Mí, agus sa bhliain 1884 ceapadh ina Ardeaspag ar Bhaile Átha Cliath é faoi dheireadh, oifig a bhí aige go dtí a bhás. Bhí sé ina Dhéan ar [[Ardeaglais Theampall Chríost|Ardeaglais Christ Church]] ó 1884 go dtí 1887 (nuair a tháinig nia a dhearthár céile, William Greene, i gcomharbacht air). Fuair Plunket céim oinigh ó [[Ollscoil Cambridge]] i 1888. <ref>{{Acad|id=PLNT888WC|name=Plunket, William Conyngham, Baron}}</ref> D’fhóin sé freisin mar Choimisinéir Oideachais ó 1895 ar aghaidh agus bhí sé ina sheanadóir ar Ollscoil Ríoga na hÉireann . [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Chnocán Iaróm]] [[Catagóir:Básanna i 1897]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1828]] m7knprjlwg4cqcxhsfyie730u0p8dqy 1312111 1312110 2026-05-08T14:23:06Z Ériugena 188 1312111 wikitext text/x-wiki ̺{{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''William Conyngham Plunket, 4ú Barún Pluincéad''' (26 Lúnasa 1828 – 1 Aibreán 1897) ina Dhéan ar Ardeaglais Eaglais Chríost agus ina Ardeaspag ar Bhaile Átha Cliath in Eaglais na hÉireann.<ref>Langtry, Joe and Nikki Carter, eds. ''Mount Jerome: A Victorian Cemetery''. Staybro Printing Ltd., Dublin 1997. p. 25</ref> == Saol == I [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]] a rugadh, agus ba é an mac ba shine é le John Plunket, 3ú Barún Pluincéad agus Charlotte Bushe. Fuair William a chuid oideachais i gColáiste Cheltenham agus i [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] (BA 1853; MA 1864) sular ceapadh ina shéiplíneach agus ina rúnaí príobháideach dá uncail, Easpag Thuama, é sa bhliain 1857, post a bhí aige ar feadh seacht mbliana. An bhliain dár gcionn, rinneadh Reachtaire ar Chill Mhaighneann agus Cummer de i [[Contae na Gaillimhe|gContae na Gaillimhe]] . Sa bhliain 1864, d’fhill sé ar [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] mar Chisteoir [[Ardeaglais Naomh Pádraig, Baile Átha Cliath|Ardeaglais Naomh Pádraig]], agus ceapadh ina Theagascóir é sa bhliain 1869. Sa bhliain 1871, fuair sé Sean-Chonnacht le huacht agus shocraigh sé bogadh isteach sa teach agus sa mhaoin máguaird mar gur chaith sé go leor ama ann lena sheanathair. Sa bhliain 1876, coisricíodh an Tiarna Pluincéad (mar a tugadh air nuair a tháinig sé i gcomharbacht ar a athair sa bhliain 1871) mar Easpag na Mí, agus sa bhliain 1884 ceapadh ina Ardeaspag ar Bhaile Átha Cliath é faoi dheireadh, oifig a bhí aige go dtí a bhás. Bhí sé ina Dhéan ar [[Ardeaglais Theampall Chríost|Ardeaglais Christ Church]] ó 1884 go dtí 1887 (nuair a tháinig nia a dhearthár céile, William Greene, i gcomharbacht air). Fuair Plunket céim oinigh ó [[Ollscoil Cambridge]] i 1888. <ref>{{Acad|id=PLNT888WC|name=Plunket, William Conyngham, Baron}}</ref> D’fhóin sé freisin mar Choimisinéir Oideachais ó 1895 ar aghaidh agus bhí sé ina sheanadóir ar Ollscoil Ríoga na hÉireann. Bhí ról lárnach aige i bhforbairt ''Kildare Place Schools'' (coláiste oiliúna múinteoirí Eaglais na hÉireann) <ref>[http://www.mountjerome.ie/?grave=19 William C. Plunkett (1828-1897) Fourth Lord Plunkett and Archbishop of Dublin] Mount Jerome Cemetery Website.</ref> , agus bhí sé ina abhcóide agus ina thacadóir don chreideamh athchóirithe sa Spáinn, sa Phortaingéil agus san Iodáil. ==Teaghlach== [[Image:William Conyngham.jpg|thumb|right|upright|Séadchomhartha do William Conyngham, an Ceathrú Barún Pluincéad, i [[Sráid Chill Dara]], [[Baile Átha Cliath]] in aice le [[Teach Laighean]]]] Sa bhliain 1863, phós sé Anne Lee Guinness, iníon an Ridire Benjamin Lee Guinness . Bhí gairmréim rathúil i riarachán an rialtais ag a mac William. Bhí mac eile, Benjamin, ina Easpag ar an Mhí agus ba é athair Olive, an Chuntaois Fitzwilliam é. Phós a dheirfiúr níos sine Anna John Darley, easpag Chill Mhór, Ail Finn, agus Ardach. <ref>B. H. Blacker, '[[Darley, John Richard]] (1799–1884)', rev. M. C. Curthoys, ''[[Oxford Dictionary of National Biography]]'', Oxford University Press, 2004.</ref> Tar éis dá bhean chéile bás a fháil roimhe sa bhliain 1889, fuair an Tiarna Pluincéad bás ag 68 bliain d'aois i mBaile Átha Cliath, agus cuireadh i Reilig Chnocán Iaróm é. Is sainchomhartha é a dhealbh in aice le Teach Laighean i Sráid Chill Dara, Baile Átha Cliath. <ref>{{cite DNBSupp|wstitle=Plunket, William Conyngham (1828-1897) |first=Cæsar Litton |last=Falkiner}}</ref> ==Tagairtí== [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Chnocán Iaróm]] [[Catagóir:Básanna i 1897]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1828]] dyh72xymzefzok4fjpthg7vh8pwj12o 0 126073 1312121 2026-05-08T16:25:02Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:es:Special:Redirect/revision/166337122|Edith Young]]" 1312121 wikitext text/x-wiki Eagróir agus sufragóir Éireannach ab ea '''Edith Young''' ( [[Deilginis|Dailcigh]], 1882 - [[Gaillimh]], 1974). == Beathaisnéis == Rugadh Edith Mary O'Connor ar an 10 Meán Fómhair 1882, do John O'Connor, Cléireach [[Na Ceithre Cúirteanna|na gCeithre Cúirteanna]], agus Lizzey Morrissy i [[Deilginis|nDeilginis]], [[Contae Bhaile Átha Cliath]] . Phós sí Joseph Samuel Young sa bhliain 1902; ba [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceach]] í agus ba [[An Protastúnachas|Phrotastúnach]] é. Phós siad i [[Eaglais na hÉireann|séipéal paróiste Naomh Seoirse, Eaglais na hÉireann,]] i mBaile Átha Cliath. As sin amach , bhí Young ina chónaí i [[Gaillimh|nGaillimh]]. <ref name="DIB">{{Cite web-en|url=http://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a1951|title=Dictionary of Irish Biography|work=Cambridge University Press|access-date=2018-12-06}}</ref> == Gníomhaíochas vótála == Ghlac Young páirt i ngrúpaí éagsúla i [[Gaillimh|nGaillimh]], agus sa bhliain 1911 bhí sí ina ball poiblí de Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná ( '''Irish Women's Franchise League''' ) le linn dá fear céile a bheith ina chomhairleoir ceantair uirbigh. D'oibrigh Young chun rúin tacaíochta a fháil don '''Parliamentary Franchise (Women) Bill''' de 1911. Labhair fear céile Young sa chomhairle i gcoinne an chórais a cheadaigh do mhná táillí a íoc ach a dhiúltaigh dóibh an vóta i dtoghcháin náisiúnta, cé go raibh fear ar bith, íocóir táille nó nach raibh, i dteideal ceann a fháil. Ba é an réiteach áitiúil tacú le ceart vótála na mban má chomhlíon siad na ceanglais trí mhaoin ar fiú 10 bpunt ar a laghad agus ar choinníoll nach raibh siad pósta. <ref name="DIB">{{Cite web-en|url=http://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a1951|title=Dictionary of Irish Biography|work=Cambridge University Press|access-date=2018-12-06}}</ref> <ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/studies-highlight-early-political-work-by-women-1.260502|language=en}}</ref> <ref name="RyanWard2018">{{Cite book-en|author=Louise Ryan|title=Irish Women and the Vote: Becoming Citizens, New Edition|url=https://books.google.com/books?id=IK1JDwAAQBAJ&pg=PT99|date=2018-02-01|publisher=Irish Academic Press|isbn=978-1-78855-015-4|pages=99–}}</ref> Measadh go raibh na sufragóirí as Gaillimh coimeádach agus meánaicmeach, rud a léirigh an réitigh ab ansa leo, in ainneoin gur shlógadh iad ag an ngrúpa seo a bhí níos míleata de ghnáth. Laghdaigh an tacaíocht beagán nuair a theip ar an mBille Réitigh, agus d'éirigh na sufragóirí a bheith níos míleata, ag úsáid modhanna gníomhaíochta neamhdhleathacha. Bhunaigh Young cumann sufraigéidí neamh-mhíleata i nGaillimh a rinne ionadaíocht ar an sciathán ní ba mheasartha. Toghadh í ina huachtarán ar an Connaught Women's Franchise League, cuid den ''Irish Women's Suffrage Federation.'' Dhírigh an eagraíocht ar oideachas agus ar bholscaireacht trí nuachtáin agus cruinnithe míosúla, a reáchtáil Young ina teach. Chuir siad ina luí ar nuachtáin an fhreasúra spás rialta a thabhairt dóibh chun saincheisteanna a chlúdach, lena n-áirítear doiciméid na gcomhaltaí a léadh ag cruinnithe an chumainn Is minic a roinneadh Young an t-ardán le sufragóirí mór le rá Shasana ar nós [[Christabel Pankhurst]] . <ref name="IT" /> <ref name="DIB" /> <ref name="UL">{{Cite web-en|url=https://www.ul.ie/wic/content/town-hall|title=Town Hall {{!}} Women, Ireland & Commemoration 1912-22|work=www.ul.ie|access-date=15 de septiembre de 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915072741/https://www.ul.ie/wic/content/town-hall|archive-date=15 de septiembre de 2021}}</ref> <ref name="RyanWard2018" /> <ref name="AD">{{Lua idirlín|url=https://www.advertiser.ie/galway/article/103679/christabel-pankhurst-in-galway}}</ref> Sa bhliain 1914, rinne an grúpa agóid i gcoinne billí oideachais a raibh pá míchothrom do mhúinteoirí baineann san áireamh iontu agus mainneachtain soláthar a dhéanamh do chigirí baineann i scoileanna cailíní. Chreid Young i réimse feimineach níos leithne ná obair ar son cearta vótála amháin agus d’fhóin sí ar choiste ''Chumann Náisiúnta Sláinte na mBan'' leis an mBantiarna Aberdeen. Bhíodh Young ag tairbhiú ar stáitse agus bhí clú uirthi as a baint leis na healaíona, go hiondúil trí thiomsú airgid agus obair charthanachta.. Le linn an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], cuireadh cearta vótála na mban i leataobh ó thaobh tacú leis an iarracht chogaidh, agus bhí Young gníomhach san ''Galway War Fund Association..'' D’fhan sí ina hoibrí carthanachta agus ina gníomhaí sóisialta suntasach. <ref name="RyanWard2018">{{Cite book-en|author=Louise Ryan|title=Irish Women and the Vote: Becoming Citizens, New Edition|url=https://books.google.com/books?id=IK1JDwAAQBAJ&pg=PT99|date=2018-02-01|publisher=Irish Academic Press|isbn=978-1-78855-015-4|pages=99–}}</ref> D’fhan sí i nGaillimh go dtí roinnt blianta tar éis bhás a fir chéile i 1958. <ref name="RyanWard2018" /> <ref name="AD">{{Lua idirlín|url=https://www.advertiser.ie/galway/article/103679/christabel-pankhurst-in-galway}}</ref> Ag an bpointe sin, d’fhill Young ar Bhaile Átha Cliath chun cónaí, áit ar bhásaigh sí de bharr cliseadh croí i 1974. <ref name="DIB">{{Cite web-en|url=http://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a1951|title=Dictionary of Irish Biography|work=Cambridge University Press|access-date=2018-12-06}}</ref> == Duaiseanna agus aitheantais == * Sa bhliain 1920, ba í Young an chéad bhean a toghadh mar ''Chaomhnóir Dhlí na mBocht'' sa chathair. <ref name="AD">{{Lua idirlín|url=https://www.advertiser.ie/galway/article/103679/christabel-pankhurst-in-galway}}</ref> <ref name="UL">{{Cite web-en|url=https://www.ul.ie/wic/content/town-hall|title=Town Hall {{!}} Women, Ireland & Commemoration 1912-22|work=www.ul.ie|access-date=15 de septiembre de 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915072741/https://www.ul.ie/wic/content/town-hall|archive-date=15 de septiembre de 2021}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Daoine as Gaillimh (cathair)]] [[Catagóir:Básanna i 1974]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Mná]] ehoga8u5x2ocz8wjv6d3a89hrbpm5p3 1312124 1312121 2026-05-08T16:27:31Z Ériugena 188 1312124 wikitext text/x-wiki ̺{{WD Bosca Sonraí Duine}} Eagróir agus sufragóir Éireannach ab ea '''Edith Young''' ( [[Deilginis|Dailcigh]], 1882 - [[Gaillimh]], 1974). == Beathaisnéis == Rugadh Edith Mary O'Connor ar an 10 Meán Fómhair 1882, do John O'Connor, Cléireach [[Na Ceithre Cúirteanna|na gCeithre Cúirteanna]], agus Lizzey Morrissy i [[Deilginis|nDeilginis]], [[Contae Bhaile Átha Cliath]] . Phós sí Joseph Samuel Young sa bhliain 1902; ba [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceach]] í agus ba [[An Protastúnachas|Phrotastúnach]] é. Phós siad i [[Eaglais na hÉireann|séipéal paróiste Naomh Seoirse, Eaglais na hÉireann,]] i mBaile Átha Cliath. As sin amach , bhí Young ina chónaí i [[Gaillimh|nGaillimh]]. <ref name="DIB">{{Cite web-en|url=http://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a1951|title=Dictionary of Irish Biography|work=Cambridge University Press|access-date=2018-12-06}}</ref> == Gníomhaíochas vótála == Ghlac Young páirt i ngrúpaí éagsúla i [[Gaillimh|nGaillimh]], agus sa bhliain 1911 bhí sí ina ball poiblí de Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná ( ''Irish Women's Franchise League'' ) le linn dá fear céile a bheith ina chomhairleoir ceantair uirbigh. D'oibrigh Young chun rúin tacaíochta a fháil don ''Parliamentary Franchise (Women) Bill'' de 1911. Labhair fear céile Young sa chomhairle i gcoinne an chórais a cheadaigh do mhná táillí a íoc ach a dhiúltaigh dóibh an vóta i dtoghcháin náisiúnta, cé go raibh fear ar bith, íocóir táille nó nach raibh, i dteideal ceann a fháil. Ba é an réiteach áitiúil tacú le ceart vótála na mban má chomhlíon siad na ceanglais trí mhaoin ar fiú 10 bpunt ar a laghad agus ar choinníoll nach raibh siad pósta. <ref name="DIB">{{Cite web-en|url=http://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a1951|title=Dictionary of Irish Biography|work=Cambridge University Press|access-date=2018-12-06}}</ref> <ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/studies-highlight-early-political-work-by-women-1.260502|language=en}}</ref> <ref name="RyanWard2018">{{Cite book-en|author=Louise Ryan|title=Irish Women and the Vote: Becoming Citizens, New Edition|url=https://books.google.com/books?id=IK1JDwAAQBAJ&pg=PT99|date=2018-02-01|publisher=Irish Academic Press|isbn=978-1-78855-015-4|pages=99–}}</ref> Measadh go raibh na sufragóirí as Gaillimh coimeádach agus meánaicmeach, rud a léirigh an réitigh ab ansa leo, in ainneoin gur shlógadh iad ag an ngrúpa seo a bhí níos míleata de ghnáth. Laghdaigh an tacaíocht beagán nuair a theip ar an mBille Réitigh, agus d'éirigh na sufragóirí a bheith níos míleata, ag úsáid modhanna gníomhaíochta neamhdhleathacha. Bhunaigh Young cumann sufraigéidí neamh-mhíleata i nGaillimh a rinne ionadaíocht ar an sciathán ní ba mheasartha. Toghadh í ina huachtarán ar an Connaught Women's Franchise League, cuid den ''Irish Women's Suffrage Federation.'' Dhírigh an eagraíocht ar oideachas agus ar bholscaireacht trí nuachtáin agus cruinnithe míosúla, a reáchtáil Young ina teach. Chuir siad ina luí ar nuachtáin an fhreasúra spás rialta a thabhairt dóibh chun saincheisteanna a chlúdach, lena n-áirítear doiciméid na gcomhaltaí a léadh ag cruinnithe an chumainn Is minic a roinneadh Young an t-ardán le sufragóirí mór le rá Shasana ar nós [[Christabel Pankhurst]] . <ref name="IT" /> <ref name="DIB" /> <ref name="UL">{{Cite web-en|url=https://www.ul.ie/wic/content/town-hall|title=Town Hall {{!}} Women, Ireland & Commemoration 1912-22|work=www.ul.ie|access-date=15 de septiembre de 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915072741/https://www.ul.ie/wic/content/town-hall|archive-date=15 de septiembre de 2021}}</ref> <ref name="RyanWard2018" /> <ref name="AD">{{Lua idirlín|url=https://www.advertiser.ie/galway/article/103679/christabel-pankhurst-in-galway}}</ref> Sa bhliain 1914, rinne an grúpa agóid i gcoinne billí oideachais a raibh pá míchothrom do mhúinteoirí baineann san áireamh iontu agus mainneachtain soláthar a dhéanamh do chigirí baineann i scoileanna cailíní. Chreid Young i réimse feimineach níos leithne ná obair ar son cearta vótála amháin agus d’fhóin sí ar choiste ''Chumann Náisiúnta Sláinte na mBan'' leis an mBantiarna Aberdeen. Bhíodh Young ag tairbhiú ar stáitse agus bhí clú uirthi as a baint leis na healaíona, go hiondúil trí thiomsú airgid agus obair charthanachta.. Le linn an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], cuireadh cearta vótála na mban i leataobh ó thaobh tacú leis an iarracht chogaidh, agus bhí Young gníomhach san ''Galway War Fund Association..'' D’fhan sí ina hoibrí carthanachta agus ina gníomhaí sóisialta suntasach. <ref name="RyanWard2018">{{Cite book-en|author=Louise Ryan|title=Irish Women and the Vote: Becoming Citizens, New Edition|url=https://books.google.com/books?id=IK1JDwAAQBAJ&pg=PT99|date=2018-02-01|publisher=Irish Academic Press|isbn=978-1-78855-015-4|pages=99–}}</ref> D’fhan sí i nGaillimh go dtí roinnt blianta tar éis bhás a fir chéile i 1958. <ref name="RyanWard2018" /> <ref name="AD">{{Lua idirlín|url=https://www.advertiser.ie/galway/article/103679/christabel-pankhurst-in-galway}}</ref> Ag an bpointe sin, d’fhill Young ar Bhaile Átha Cliath chun cónaí, áit ar bhásaigh sí de bharr cliseadh croí i 1974. <ref name="DIB">{{Cite web-en|url=http://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a1951|title=Dictionary of Irish Biography|work=Cambridge University Press|access-date=2018-12-06}}</ref> == Duaiseanna agus aitheantais == * Sa bhliain 1920, ba í Young an chéad bhean a toghadh mar ''Chaomhnóir Dhlí na mBocht'' sa chathair. <ref name="AD">{{Lua idirlín|url=https://www.advertiser.ie/galway/article/103679/christabel-pankhurst-in-galway}}</ref> <ref name="UL">{{Cite web-en|url=https://www.ul.ie/wic/content/town-hall|title=Town Hall {{!}} Women, Ireland & Commemoration 1912-22|work=www.ul.ie|access-date=15 de septiembre de 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915072741/https://www.ul.ie/wic/content/town-hall|archive-date=15 de septiembre de 2021}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Daoine as Gaillimh (cathair)]] [[Catagóir:Básanna i 1974]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Mná]] 01ji2a6iwjutejxz77qw8mt9shhoqko 1312128 1312124 2026-05-08T16:29:34Z Ériugena 188 1312128 wikitext text/x-wiki ̺{{WD Bosca Sonraí Duine}} Eagróir agus sufragóir Éireannach ab ea '''Edith Mary Young''' ( [[Deilginis|Dailcigh]], 1882 - [[Gaillimh]], 1974). == Beathaisnéis == Rugadh Edith Mary O'Connor ar an 10 Meán Fómhair 1882, do John O'Connor, Cléireach [[Na Ceithre Cúirteanna|na gCeithre Cúirteanna]], agus Lizzey Morrissy i [[Deilginis|nDeilginis]], [[Contae Bhaile Átha Cliath]] . Phós sí Joseph Samuel Young sa bhliain 1902; ba [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceach]] í agus ba [[An Protastúnachas|Phrotastúnach]] é. Phós siad i [[Eaglais na hÉireann|séipéal paróiste Naomh Seoirse, Eaglais na hÉireann,]] i mBaile Átha Cliath. As sin amach , bhí Young ina chónaí i [[Gaillimh|nGaillimh]]. <ref name="DIB">{{Cite web-en|url=http://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a1951|title=Dictionary of Irish Biography|work=Cambridge University Press|access-date=2018-12-06}}</ref> == Gníomhaíochas vótála == Ghlac Young páirt i ngrúpaí éagsúla i [[Gaillimh|nGaillimh]], agus sa bhliain 1911 bhí sí ina ball poiblí de Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná ( ''Irish Women's Franchise League'' ) le linn dá fear céile a bheith ina chomhairleoir ceantair uirbigh. D'oibrigh Young chun rúin tacaíochta a fháil don ''Parliamentary Franchise (Women) Bill'' de 1911. Labhair fear céile Young sa chomhairle i gcoinne an chórais a cheadaigh do mhná táillí a íoc ach a dhiúltaigh dóibh an vóta i dtoghcháin náisiúnta, cé go raibh fear ar bith, íocóir táille nó nach raibh, i dteideal ceann a fháil. Ba é an réiteach áitiúil tacú le ceart vótála na mban má chomhlíon siad na ceanglais trí mhaoin ar fiú 10 bpunt ar a laghad agus ar choinníoll nach raibh siad pósta. <ref name="DIB">{{Cite web-en|url=http://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a1951|title=Dictionary of Irish Biography|work=Cambridge University Press|access-date=2018-12-06}}</ref> <ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/studies-highlight-early-political-work-by-women-1.260502|language=en}}</ref> <ref name="RyanWard2018">{{Cite book-en|author=Louise Ryan|title=Irish Women and the Vote: Becoming Citizens, New Edition|url=https://books.google.com/books?id=IK1JDwAAQBAJ&pg=PT99|date=2018-02-01|publisher=Irish Academic Press|isbn=978-1-78855-015-4|pages=99–}}</ref> Measadh go raibh na sufragóirí as Gaillimh coimeádach agus meánaicmeach, rud a léirigh an réitigh ab ansa leo, in ainneoin gur shlógadh iad ag an ngrúpa seo a bhí níos míleata de ghnáth. Laghdaigh an tacaíocht beagán nuair a theip ar an mBille Réitigh, agus d'éirigh na sufragóirí a bheith níos míleata, ag úsáid modhanna gníomhaíochta neamhdhleathacha. Bhunaigh Young cumann sufraigéidí neamh-mhíleata i nGaillimh a rinne ionadaíocht ar an sciathán ní ba mheasartha. Toghadh í ina huachtarán ar an Connaught Women's Franchise League, cuid den ''Irish Women's Suffrage Federation.'' Dhírigh an eagraíocht ar oideachas agus ar bholscaireacht trí nuachtáin agus cruinnithe míosúla, a reáchtáil Young ina teach. Chuir siad ina luí ar nuachtáin an fhreasúra spás rialta a thabhairt dóibh chun saincheisteanna a chlúdach, lena n-áirítear doiciméid na gcomhaltaí a léadh ag cruinnithe an chumainn Is minic a roinneadh Young an t-ardán le sufragóirí mór le rá Shasana ar nós [[Christabel Pankhurst]] . <ref name="IT" /> <ref name="DIB" /> <ref name="UL">{{Cite web-en|url=https://www.ul.ie/wic/content/town-hall|title=Town Hall {{!}} Women, Ireland & Commemoration 1912-22|work=www.ul.ie|access-date=15 de septiembre de 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915072741/https://www.ul.ie/wic/content/town-hall|archive-date=15 de septiembre de 2021}}</ref> <ref name="RyanWard2018" /> <ref name="AD">{{Lua idirlín|url=https://www.advertiser.ie/galway/article/103679/christabel-pankhurst-in-galway}}</ref> Sa bhliain 1914, rinne an grúpa agóid i gcoinne billí oideachais a raibh pá míchothrom do mhúinteoirí baineann san áireamh iontu agus mainneachtain soláthar a dhéanamh do chigirí baineann i scoileanna cailíní. Chreid Young i réimse feimineach níos leithne ná obair ar son cearta vótála amháin agus d’fhóin sí ar choiste ''Chumann Náisiúnta Sláinte na mBan'' leis an mBantiarna Aberdeen. Bhíodh Young ag tairbhiú ar stáitse agus bhí clú uirthi as a baint leis na healaíona, go hiondúil trí thiomsú airgid agus obair charthanachta.. Le linn an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], cuireadh cearta vótála na mban i leataobh ó thaobh tacú leis an iarracht chogaidh, agus bhí Young gníomhach san ''Galway War Fund Association..'' D’fhan sí ina hoibrí carthanachta agus ina gníomhaí sóisialta suntasach. <ref name="RyanWard2018">{{Cite book-en|author=Louise Ryan|title=Irish Women and the Vote: Becoming Citizens, New Edition|url=https://books.google.com/books?id=IK1JDwAAQBAJ&pg=PT99|date=2018-02-01|publisher=Irish Academic Press|isbn=978-1-78855-015-4|pages=99–}}</ref> D’fhan sí i nGaillimh go dtí roinnt blianta tar éis bhás a fir chéile i 1958. <ref name="RyanWard2018" /> <ref name="AD">{{Lua idirlín|url=https://www.advertiser.ie/galway/article/103679/christabel-pankhurst-in-galway}}</ref> Ag an bpointe sin, d’fhill Young ar Bhaile Átha Cliath chun cónaí, áit ar bhásaigh sí de bharr cliseadh croí i 1974. <ref name="DIB">{{Cite web-en|url=http://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a1951|title=Dictionary of Irish Biography|work=Cambridge University Press|access-date=2018-12-06}}</ref> == Duaiseanna agus aitheantais == * Sa bhliain 1920, ba í Young an chéad bhean a toghadh mar ''Chaomhnóir Dhlí na mBocht'' sa chathair. <ref name="AD">{{Lua idirlín|url=https://www.advertiser.ie/galway/article/103679/christabel-pankhurst-in-galway}}</ref> <ref name="UL">{{Cite web-en|url=https://www.ul.ie/wic/content/town-hall|title=Town Hall {{!}} Women, Ireland & Commemoration 1912-22|work=www.ul.ie|access-date=15 de septiembre de 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915072741/https://www.ul.ie/wic/content/town-hall|archive-date=15 de septiembre de 2021}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Daoine as Gaillimh (cathair)]] [[Catagóir:Básanna i 1974]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Mná]] b91klucrjob76a2g2jiktafjnribuzd 0 126074 1312235 2026-05-08T20:19:37Z TVShowsFan2005 71551 Leathanach cruthaithe le 'Is Clár teilifíse é Lulu a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # Cailín Gnó/An Lacha Peataí/Seirbhís Scáthanna Fola Lulu (25 Nollaig 1997)' 1312235 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Lulu a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # Cailín Gnó/An Lacha Peataí/Seirbhís Scáthanna Fola Lulu (25 Nollaig 1997) fqedg4h4a95jt7nwfy0f4clfvwopp15 1312236 1312235 2026-05-08T20:20:24Z TVShowsFan2005 71551 1312236 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Lulu a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # Cailín Gnó/An Lacha Peataí/Seirbhís Scáthanna Fola Lulu (25 Nollaig 1997) [[Catagóir:Cartúin]] ipvy2g60x4yeklbic0p3v8je4x7kqxx 1312237 1312236 2026-05-08T20:26:49Z TVShowsFan2005 71551 1312237 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Lulu a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # Cailín Gnó/An Lacha Peataí/Seirbhís Scáthanna Fola Lulu (25 Nollaig 1997) # Cairde agus Naimhde/An Comórtas Áilleachta/Buachaill Beag Saibhir Bocht (26 Nollaig 1997) [[Catagóir:Cartúin]] mqgbgdes2bxvhux0xq918mw028x3bzg 0 126075 1312259 2026-05-08T22:26:37Z EvaNicG 73832 Chruthaigh mé an leathanach seo. 1312259 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} ''San [[:en:Korean_name|ainm Cóiréach]] seo, is é [[:en:Jeon_(surname)|Jeon]] an sloinne.'' Is amhránaí agus cumadóir amhrán ón g[[An Chóiré Theas|Cóiré Theas]] é '''Jeon Jungkook''' (Cóiréis: 전정국; rugadh 1 Meán Fómhair, 1997), ar a dtugtar '''Jung Kook''' go gairmiúil. Is é an ball agus amhránaí is óige den bhanna buachaillí Cóiré Theas [[BTS]] é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://kprofiles.com/jungkook-facts-profile/|teideal=Jungkook (BTS) Profile and Facts (Updated!)|údar=KProfiles|dáta=2016-08-31|language=en-US|work=Kpop Profiles|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> == Saol luath agus oideachas == Rugadh Jeon Jung-kook ar an 1 Meán Fómhair 1997, i [[Busan]], sa Chóiré Theas.<ref>{{Lua idirlín|url=https://kprofiles.com/jungkook-facts-profile/|teideal=Jungkook (BTS) Profile and Facts (Updated!)|údar=KProfiles|dáta=2016-08-31|language=en-US|work=Kpop Profiles|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> Tá deartháir amháin níos sine aige. D’fhreastail sé ar Bhunscoil agus Meánscoil Baekyang i Busan. Nuair a bhí sé ina thraenálaí idol, aistrigh sé go Meánscoil Singu i [[Súl]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://thestar.chosun.com/m/view.html?query=INEEDU&contid=2015043001593|teideal=[더스타프로필] 방탄소년단 정국 "빅뱅 GD 선배님 본 이후로 가수를 꿈꿨어요"|work=thestar.chosun.com|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> Sa bhliain 2011, rinne Jung Kook éisteacht don seó tallainne Cóiré Theas Superstar K le linn a éisteachtaí i Daegu. Cé nár roghnaíodh é, fuair sé tairiscintí réitigh ó sheacht gcuideachta siamsaíochta. Sa deireadh roghnaigh sé Big Hit Entertainment mar gheall ar RM, atá anois ina cheannaire ar BTS.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=BTS (방탄소년단) Reply To Fans Online|url=https://www.youtube.com/watch?v=PKoaxkX4wGw|date=2026-03-06|author=GQ}}</ref> === Ballraíochtaí === I mí Eanáir 2024, tugadh ardú céime do Jung Kook ina bhall iomlán de [[:en:Korea_Music_Copyright_Association|Korea Music Copyright Association]]. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.starnewskorea.com/music/2024/02/01/2024020108255952101|teideal=BTS 정국·(여자)아이들 소연·세븐틴 버논..한음저협 정회원 승격|údar=문완식|dáta=2024-01-31|language=ko|work=스타뉴스|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> === Tionchair === Luaigh Jung Kook Justin Bieber, Justin Timberlake, agus Usher mar chuid dá inspioráidí ceoil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dailymotion.com/video/x7m2cb2|teideal=Dailymotion|language=en-US|work=www.dailymotion.com|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> === Seirbhís mhíleata === Ar an 22 Samhain, 2023, d’fhógair Big Hit trí Weverse gur thosaigh Jung Kook, agus a chomhghleacaithe banna RM, Jimin, agus V, an bpróiseas liostála chun a sheirbhís mhíleata éigeantach a dhéanamh. Thosaigh sé a sheirbhís mhíleata ar an 12 Nollaig, 2023 leis an gcomhghleacaí Jimin ag baint úsáide as an gcóras cairdeas. Scaoileadh saor iad beirt ar an 11 Meitheamh, 2025. == Dioscliosta == Príomhalt: [[:en:Jung_Kook_discography|Dioscliosta Jung Kook]] Le haghaidh saothar Jung Kook le BTS, féach [[:en:BTS_singles_discography|dioscliosta singlí BTS]] agus [[:en:BTS_albums_discography|dioscliosta albam BTS]]. * [[:en:Golden_(Jung_Kook_album)|Golden]] (2023) == Tagairtí == gm3sld0dgvxf1xfliyrtle7kh7rp4wd 14 126076 1312265 2026-05-08T23:11:38Z Taghdtaighde 60452 Leathanach cruthaithe le '{{DEFAULTSORT:Saorachain}} [[Catagóir:Tréimhseacháin]] [[Catagóir:Fógraíocht]] [[Catagóir:Praghsáil]]' 1312265 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Saorachain}} [[Catagóir:Tréimhseacháin]] [[Catagóir:Fógraíocht]] [[Catagóir:Praghsáil]] k29f3vxn9aj6bpgu5wabunk38tub3x4 1312271 1312265 2026-05-08T23:17:55Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis 1312271 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Saorachain}} [[Catagóir:Tréimhseacháin]] [[Catagóir:Fógraíocht]] [[Catagóir:Praghsáil]] [[Catagóir:Nuachtáin]] [[Catagóir:Irisí]] l1k3u18r2kccpzrnramroegr9lmfmow 0 126077 1312266 2026-05-08T23:14:29Z Taghdtaighde 60452 Ag athdhíriú go [[Catagóir:Saoracháin]] 1312266 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[:Catagóir:Saoracháin]] 35yrxzfxsd2mas39oia4n0taysjdf9i 1312267 1312266 2026-05-08T23:15:18Z Taghdtaighde 60452 Uicishonraí 1312267 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1312268 1312267 2026-05-08T23:16:03Z Taghdtaighde 60452 Uicishonraí 1312268 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[:Catagóir:Saoracháin]] 35yrxzfxsd2mas39oia4n0taysjdf9i 0 126078 1312281 2026-05-08T23:37:32Z Taghdtaighde 60452 Taghdtaighde moved page [[Nós (iris)]] to [[NÓS]] over redirect 1312281 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[NÓS]] kj94y80v0x6lsdjewr8npi66x1vxxfe 0 126079 1312283 2026-05-08T23:52:06Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Duine}} Tiarna talún, ilmhilliúnaí agus [[piara]] is ea '''Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire''' KCVO, CBE, DL (a rugadh ar an 27 April 1944). === Cúlra === Tá stair mhuintir Cavendishe fite fuaite leis an gcoilíneachas in Éirinn, an t-impiriúlachas agus sclábhaíocht. Cé gur laghdaíodh go leor de shealúchas na dtiarnaí talún i ndiaidh Chogadh na Talún, d’éirigh le muintir Devonshire seilbh a choinneáil ar na tailte...' 1312283 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Tiarna talún, ilmhilliúnaí agus [[piara]] is ea '''Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire''' KCVO, CBE, DL (a rugadh ar an 27 April 1944). === Cúlra === Tá stair mhuintir Cavendishe fite fuaite leis an gcoilíneachas in Éirinn, an t-impiriúlachas agus sclábhaíocht. Cé gur laghdaíodh go leor de shealúchas na dtiarnaí talún i ndiaidh Chogadh na Talún, d’éirigh le muintir Devonshire seilbh a choinneáil ar na tailte a bhí acu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/stair-mhuintir-devonshire-agus-lios-mor/|teideal=Stair mhuintir Devonshire agus Lios Mór|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2026-05-08|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> === Maoin === Sa lá atá inniu ann déantar bainistíocht ar thailte mhuintir Devonshires in Éirinn trí chomhlacht darb ainm Lismore Holdings, atá cláraithe in Jersey. Tá 7,700 acra i gceist chomh maith le cearta iascaireachta ar Abhainn Mhór na Mumhan. Tá 70,000 acra ag an gclann ag Teach Chatsworth i Sasana áit a bhfuil bailiúchán ollmhór ealaíon agus lámhscríbhinní == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Lucht an rachmais]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]] [[Catagóir:Billiúnaithe]] [[Catagóir:Tiarnaí]] [[Catagóir:Tiarnaí talún]] [[Catagóir:Piaraí]] [[Catagóir:Alumni Choláiste Eton]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Daoine as Derbyshire]] qdgyzijxp97sowc5e751idsuxi7xt5e 1312284 1312283 2026-05-08T23:52:48Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Peregrine Cavendish, 12ú Dúc Devonshire]] go [[Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire]] 1312283 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Tiarna talún, ilmhilliúnaí agus [[piara]] is ea '''Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire''' KCVO, CBE, DL (a rugadh ar an 27 April 1944). === Cúlra === Tá stair mhuintir Cavendishe fite fuaite leis an gcoilíneachas in Éirinn, an t-impiriúlachas agus sclábhaíocht. Cé gur laghdaíodh go leor de shealúchas na dtiarnaí talún i ndiaidh Chogadh na Talún, d’éirigh le muintir Devonshire seilbh a choinneáil ar na tailte a bhí acu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/stair-mhuintir-devonshire-agus-lios-mor/|teideal=Stair mhuintir Devonshire agus Lios Mór|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2026-05-08|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> === Maoin === Sa lá atá inniu ann déantar bainistíocht ar thailte mhuintir Devonshires in Éirinn trí chomhlacht darb ainm Lismore Holdings, atá cláraithe in Jersey. Tá 7,700 acra i gceist chomh maith le cearta iascaireachta ar Abhainn Mhór na Mumhan. Tá 70,000 acra ag an gclann ag Teach Chatsworth i Sasana áit a bhfuil bailiúchán ollmhór ealaíon agus lámhscríbhinní == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Lucht an rachmais]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]] [[Catagóir:Billiúnaithe]] [[Catagóir:Tiarnaí]] [[Catagóir:Tiarnaí talún]] [[Catagóir:Piaraí]] [[Catagóir:Alumni Choláiste Eton]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Daoine as Derbyshire]] qdgyzijxp97sowc5e751idsuxi7xt5e 1312286 1312284 2026-05-08T23:54:29Z TGcoa 21229 1312286 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Tiarna talún, ilmhilliúnaí agus [[piara]] is ea '''Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire''' KCVO, CBE, DL (a rugadh ar an 27 April 1944). === Cúlra === Tá stair mhuintir Cavendishe fite fuaite leis an gcoilíneachas in Éirinn, an t-impiriúlachas agus sclábhaíocht. Cé gur laghdaíodh go leor de shealúchas na dtiarnaí talún i ndiaidh Chogadh na Talún, d’éirigh le muintir Devonshire seilbh a choinneáil ar na tailte a bhí acu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/stair-mhuintir-devonshire-agus-lios-mor/|teideal=Stair mhuintir Devonshire agus Lios Mór|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2026-05-08|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> === Maoin === Sa lá atá inniu ann déantar bainistíocht ar thailte mhuintir Devonshires in Éirinn trí chomhlacht darb ainm Lismore Holdings, atá cláraithe in Jersey. Tá 7,700 acra i gceist chomh maith le cearta iascaireachta ar Abhainn Mhór na Mumhan. Tá 70,000 acra ag an gclann ag Teach Chatsworth i Sasana áit a bhfuil bailiúchán ollmhór ealaíon agus lámhscríbhinní == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}}{{DEFAULTSORT:Cavendish, Peregrine }} [[Catagóir:Lucht an rachmais]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]] [[Catagóir:Billiúnaithe]] [[Catagóir:Tiarnaí]] [[Catagóir:Tiarnaí talún]] [[Catagóir:Piaraí]] [[Catagóir:Alumni Choláiste Eton]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Daoine as Derbyshire]] 562qjqayzjfbwmnvxicumrd0u66r776 1312287 1312286 2026-05-08T23:56:23Z TGcoa 21229 1312287 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Tiarna talún, ilmhilliúnaí agus [[piara]] is ea '''Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire''' KCVO, CBE, DL (a rugadh ar an 27 April 1944). [[Íomhá:The Duke of Devonshire at Chatsworth.jpg|clé|mion|220x220px|An Diúc ag Chatsworth, 1985]] === Cúlra === Tá stair mhuintir Cavendishe fite fuaite leis an gcoilíneachas in Éirinn, an t-impiriúlachas agus sclábhaíocht. Cé gur laghdaíodh go leor de shealúchas na dtiarnaí talún i ndiaidh Chogadh na Talún, d’éirigh le muintir Devonshire seilbh a choinneáil ar na tailte a bhí acu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/stair-mhuintir-devonshire-agus-lios-mor/|teideal=Stair mhuintir Devonshire agus Lios Mór|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2026-05-08|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> === Maoin === Sa lá atá inniu ann déantar bainistíocht ar thailte mhuintir Devonshires in Éirinn trí chomhlacht darb ainm Lismore Holdings, atá cláraithe in Jersey. Tá 7,700 acra i gceist chomh maith le cearta iascaireachta ar Abhainn Mhór na Mumhan. Tá 70,000 acra ag an gclann ag Teach Chatsworth i Sasana áit a bhfuil bailiúchán ollmhór ealaíon agus lámhscríbhinní == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}}{{DEFAULTSORT:Cavendish, Peregrine }} [[Catagóir:Lucht an rachmais]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]] [[Catagóir:Billiúnaithe]] [[Catagóir:Tiarnaí]] [[Catagóir:Tiarnaí talún]] [[Catagóir:Piaraí]] [[Catagóir:Alumni Choláiste Eton]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Daoine as Derbyshire]] ag8pe23voqtowqwj76or9sfi89krqiw 1312306 1312287 2026-05-09T09:26:20Z TGcoa 21229 1312306 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Tiarna talún (in Éirinn), ilmhilliúnaí agus [[piara]] is ea '''Peregrine Andrew Morny Cavendish, 12ú Diúc Devonshire''' KCVO, CBE, DL (a rugadh ar an 27 Aibréan 1944 i dTeach Chatsworth, [[Derbyshire]]). [[Íomhá:The Duke of Devonshire at Chatsworth.jpg|clé|mion|220x220px|Teach Chatsworth sa bhliain 1985 agus an 11ú Diúc, athair Peregrine]] === Cúlra === Tá stair mhuintir Cavendishe fite fuaite leis an gcoilíneachas in Éirinn, an t-impiriúlachas agus sclábhaíocht. Cé gur laghdaíodh go leor de shealúchas na dtiarnaí talún i ndiaidh Chogadh na Talún, d’éirigh le muintir Devonshire seilbh a choinneáil ar na tailte a bhí acu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/stair-mhuintir-devonshire-agus-lios-mor/|teideal=Stair mhuintir Devonshire agus Lios Mór|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2026-05-08|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> === Tús a shaoil === Is é Peregrine Cavendish an t-aon mhac beo é de chuid Andrew Cavendish, 11ú Diúc Devonshire, agus a bhean chéile Deborah Mitford. Ba í máthair Cavendish an duine ba óige de na deirfiúracha Mitford. Ghlac Peregrine leis an teideal "Diúc" tar éis bhás a athar ar an 3 Bealtaine 2004. Roimhe sin, thugtaí Marquess Hartington air ó 1950 go 2004. Phós sé Amanda Heywood-Lonsdale sa bhliain 1967. Tá triúr clainne acu: William Cavendish, Iarla Burlington; Lady Celina Cavendish; agus Lady Jasmine Cavendish. Fuair sé a chuid oideachais i g[[Coláiste Eton]], agus ina dhiaidh sin i gColáiste Exeter, [[Ollscoil Oxford]], áit ar "léigh" sé stair. D'fhreastail sé freisin ar an Royal Agricultural College i [[Cirencester]]. '''Rásaíocht chapall''' Tá cáil ar Chavendish i saol na [[Rásaíocht chapall|rásaíochta capall]]. Toghadh é sa Jockey Club sa bhliain 1980 agus ceapadh é ina chathaoirleach sa bhliain 1989. Bhí sé ina Ionadaí ag Ascot thar ceann na Banríona ó 1997 go 2011. Ceapadh é ina CBE sa bhliain 1997 as a chuid seirbhíse don rásaíocht, agus ina KCVO sa bhliain 2009. === Maoin agus conspóid === Sa lá atá inniu ann déantar bainistíocht ar thailte mhuintir Devonshires in Éirinn trí chomhlacht darb ainm Lismore Holdings, atá cláraithe in Jersey. Tá 7,700 acra i gceist chomh maith le cearta iascaireachta ar Abhainn Mhór na Mumhan. Tá 70,000 acra ag an gclann ag Teach Chatsworth i Sasana áit a bhfuil bailiúchán ollmhór ealaíon agus lámhscríbhinní == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Cavendish, Peregrine }} [[Catagóir:Lucht an rachmais]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]] [[Catagóir:Billiúnaithe]] [[Catagóir:Tiarnaí]] [[Catagóir:Tiarnaí talún]] [[Catagóir:Piaraí]] [[Catagóir:Alumni Choláiste Eton]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Daoine as Derbyshire]] [[Catagóir:Traenálaithe capall]] g0jrblrobiublbsppm8tldsdkbrgx05 0 126080 1312285 2026-05-08T23:52:48Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Peregrine Cavendish, 12ú Dúc Devonshire]] go [[Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire]] 1312285 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire]] 0s5y06xsv8gghv7v0es310pgezquu48 0 126081 1312288 2026-05-09T02:15:41Z ~2026-28011-56 74035 Leathanach cruthaithe le '[[Íomhá:Petite sirène de Copenhague (conforme à la loi danoise).JPG|mion]] Is dealbh cré-umha í an '''Mhaighdean Mhaighdean Bheag''' le [[Edvard Eriksen]], ina léirítear maighdean mhara ag éirí daonna. Tá an dealbh ar taispeáint ar charraig cois uisce ag promanáid Langelinie i [[Cóbanhávan|gCóbanhávan]], sa [[An Danmhairg|Danmhairg]]. Bunaithe ar an scéal sí den ainm céanna ón mbliain 1837 leis an údar Danmhargach [[Hans Christian Andersen]]...' 1312288 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Petite sirène de Copenhague (conforme à la loi danoise).JPG|mion]] Is dealbh cré-umha í an '''Mhaighdean Mhaighdean Bheag''' le [[Edvard Eriksen]], ina léirítear maighdean mhara ag éirí daonna. Tá an dealbh ar taispeáint ar charraig cois uisce ag promanáid Langelinie i [[Cóbanhávan|gCóbanhávan]], sa [[An Danmhairg|Danmhairg]]. Bunaithe ar an scéal sí den ainm céanna ón mbliain 1837 leis an údar Danmhargach [[Hans Christian Andersen]], is íocón de chuid Chóbanhávan an dealbh bheag neamhshuimiúil seo agus tá sí ina tarraingt mhór turasóireachta ó nochtadh í i 1913. Le blianta beaga anuas, tá sí ina sprioc choitianta do loitiméirí agus do ghníomhaithe polaitiúla. == Tagairtí == [[Catagóir:Dealbha]] [[Catagóir:An Danmhairg]] 8nj24l34emdw1thgv04yfny3sebmfvf 0 126082 1312294 2026-05-09T05:18:52Z Marcas.oduinn 33120 Cruthaithe 1312294 wikitext text/x-wiki Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Teach Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').<ref name=iso /> Insíonn Fionn féin roinnt scéalta dá óige. == Achoimre (sleachta) == Bhí Fionn ag Feis i dtighe Chonáin, a d'iarr air roinnt scéalta a insint. === Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá === Is iad a leanas na hainmneacha 'saige luaite ag Fionn: * Glas Díge * Giolla an Chuasáin * Giolla na gCroiceann Tar éis dá mháthair altrama, [[Bodhmall]], a mharú ag clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]]), chuaigh Fionn ar seachrán. Bhuail sé lá le Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]], a bhí ag iarraidh thar Léim na Brice Blá a léimt, coibhche dá ghrá, Adhnait iníon Dáire an tSí. Má theip air siúd, d'éirigh le Fionn. Luigh sé le hAdhnait, a chuir faoi {{h|geasa}} é an léim a dhéanamh gach bliain. === Fios Fhionn === Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air. Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach. == Foinsí == === Lámhscríbhinní === Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas: * [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96<ref name=isoSources /> ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS]) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376<ref name=codecs /> * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19<ref name=codecs /> * [[British Library]], LS Egerton 106 === Eagráin === * {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}} === Aistriúcháin === * {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}} * {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }} == Naisc sheachtracha == * [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] * [https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000068834?utm_source=perplexity Feis tighe Chonain] le Maud Joynt ar [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]] == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> <ref name=codecs>{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] cz2u9tyzwp3pdqm34zj22ipjsf07r8w 0 126083 1312301 2026-05-09T09:07:19Z Marcas.oduinn 33120 Bhog Marcas.oduinn an leathanach [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] go [[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]]: Leagann NuaGhaeilge 1312301 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]] e5fks8a2px4038ahsbkm65l6hyifc06 14 126084 1312305 2026-05-09T09:25:18Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Rásaíocht chapall]] [[Catagóir:Lucht spóirt]]' 1312305 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Rásaíocht chapall]] [[Catagóir:Lucht spóirt]] 5zphxvxyleic17f7tenciool004lcrn 14 126085 1312307 2026-05-09T09:29:18Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Derbyshire]] [[Catagóir:Daoine Sasanacha]]' 1312307 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Derbyshire]] [[Catagóir:Daoine Sasanacha]] 1xy0hfco87mwbto5e3zf4efncced411 0 126086 1312309 2026-05-09T09:31:36Z Marcas.oduinn 33120 Bhog Marcas.oduinn an leathanach [[Genemuin Chormaic]] go [[Giniúint Chormaic]]: Leagann NuaGhaeilge 1312309 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Giniúint Chormaic]] ox1p4er9w6gzkq3jkb5oit65l7xzvxz 0 126087 1312314 2026-05-09T09:37:11Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Chatsworth House]] go [[Teach Chatsworth]] 1312314 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Teach Chatsworth]] ri4gn5vyiyne89n1s0998ksbnh3ndr1