Iompar

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ga">
  <siteinfo>
    <sitename>Vicipéid</sitename>
    <dbname>gawiki</dbname>
    <base>https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Meán</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speisialta</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Plé</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Úsáideoir</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Plé úsáideora</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicipéid</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Plé Vicipéide</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Íomhá</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Plé íomhá</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Plé MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Teimpléad</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plé teimpléid</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Cabhair</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Plé cabhrach</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Catagóir</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Plé catagóire</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Iompar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2436</id>
    <revision>
      <id>1312359</id>
      <parentid>1062757</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Howohhoh</username>
        <id>63441</id>
      </contributor>
      <comment>chuir mé friotal níos ciclipéidí ann, agus thosaigh mé ag scríobh faoi stair an iompair.</comment>
      <origin>1312359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4530" sha1="de3aoy2r5vox0j5uo64dkm8cp2m1ltz" xml:space="preserve">[[Íomhá:1944-MetroMontreal.png|mion|Córas iompair, Montréal, 1944]]
Is éard is an t-'''iompar''' ann ná na bogadh na ndaoine, na n-ainmhithe agus na rudaí, bíodh sé ar thalamh, ar uisce, nó san aer.

== Stair ==
Ba iad an siúl agus an rith na chéad chineálacha iompair a bhí ann do dhaoine. Sa 4ú mílaois RCR, ceansaíodh asail san Éigipt, agus ceansaíodh capaill san am roimh an 3ú mílaois RCR i [[steip na hEoráise]]. Cé gur úsáideadh na ainmhithe sin dá bhfeoil nó dá mbainne ar dtús, is luath a thosaigh daoine á n-úsáid mar ainmhithe iompair. Sa 2ú mílaois RCR, tháinig carranna capaill ar an bhfód sa [[An Mheaspatáim|Mheaspatáim]]. &lt;ref&gt;Weissenbacher, M. (2009). ''Sources of Power: How Energy Forges Human History [2 volumes]''. 57-62. Bloomsbury Publishing USA.&lt;/ref&gt;

== Iompar ar uisce ==
Ba iad na báid an gnáthbhealach iompair ar uisce riamh, agus iad i bhfad níos áisiúla ná aon rud eile i dtír a raibh a lán lochanna agus aibhneacha. Mar seo a bhí daoine agus earraí á n-iompar i gcuid mhór den domhan le fada an lá, go háirithe in [[Éire|Éirinn]] sular leagadh formhór na gcoillte. Tá an-tábhacht leis an bhfarraige fós i gcúrsaí uisce, mar atá i gcónaí le haibhneacha móra an domhain, cé gur baol dóibh siúd an ganntanas uisce a leanfaidh téamh na haeráide. Ba mhór an áis na haibhneacha i dtús [[Ré na Tionsclaíochta]], nuair nach raibh [[bóithre iarainn]] ann ná bóithre maithe d’aon sórt eile go minic.

Ar feadh na n-aoiseanna cumadh an iliomad soitheach, idir bháid agus longa, chun imeacht ar bharr an uisce, agus chomh luath leis na 17ú haois bhí triail á baint as dul faoi uisce. Cumadh na chéad fhomhuireáin chearta sa 19ú haois, agus ba é an Gael-Meiriceánach [[John Phillip Holland]], cainteoir dúchais Gaeilge, a bhí ar tosach sna gnóthaí sin. Is le cabhlaigh agus taiscéalaithe formhór na bhfomhuireán atá anois ann.

== Iompar ar thalamh ==
Murach áiseanna iompair ní bheadh [[tráchtáil]] ná [[rialtas]] ann. Go fiú in aois an Idirlín, nuair is féidir rudaí a cheannach ó áit ar bith, caithfear iad a sheoladh chugat. Ba é cumadh an [[roth]]a an rud ba thábhachtaí ar fad i stair an iompair, cé gur féidir [[cultúr]] casta agus ard[[sibhialtacht]] féin a chothú gan rotha ar bith: féach ar tharla i [[Meiriceá Theas]] roimh theacht na [[Spáinnigh|Spáinneach]]. Rud eile a raibh gá leis ba ea deis tarraingthe – [[capall|capaill]], beithígh nó eile ar dtús agus ansin an t-[[inneall]], rud a fhéadann a chuid [[cumacht|cumhachta]] a fháil ó ábhar éigin nádúrtha. San 18ú haois ceapadh na chéad innill mhóra gaile agus [[gual]] acu mar [[breosla|bhreosla]]. Sa 19ú haois thosaigh tuiscint ag teacht ag daoine ar a bhféadfadh a dhéanamh leis an [[ola]] sna cúrsaí seo, agus ba ghearr nárbh fhéidir teacht gan é, go háirithe san Iarthar. Rinneadh an-dul chun cinn le húsáid an [[leictreachas|leictreachais]] freisin. Tá baint ag na foinsí cumhachta go léir le chéile ar shlí amháin nó ar shlí eile (an leictreachas a thiomáineann [[traein]], mar shampla, is féidir é a ghiniúint le gual), ach anois is léir go gcaithfear foinsí nua cumhachta a aimsiú, agus a rian sin ar na [[gluaisteán|gluaisteáin]] is déanaí.

== Iompar san aer ==
Tháinig glaoch ar an mbalún mar áis thaistil agus shiamsa chomh luath leis an 18ú haois (féach na deartháireacha [[Montgolfier]] sa Fhrainc) ach níor ceapadh na chéad [[eitleán|eitleáin]] go dtí deireadh an 19ú haois, a bhuíochas sin ar [[William Hargreaves]] san Astráil, na [[Deartháireacha Wright]] i Meiriceá agus eile. Tháinig an [[aerlong]] chun cinn freisin, cé gur tháinig droch-chlú uirthi mar áis iompair de bharr [[hidrigin]], gás an-inlasta, a bheith á húsáid ag an am mar áis shnámha. Ba iad na heitleáin a rug bua, mar sin. Cumadh an chéad [[scairdeitleán]] roimh an Dara Cogadh Domhanda, agus tar éis an chogaidh tháinig sé i réim i gcúrsaí tráchtála de réir a chéile agus i gcúrsaí troda go hanluath. Ach tá easpa breosla á tuar anois de bharr laghdú an méid ola, agus cuireann na scairdeitleáin go mór leis an méid [[dí-ocsaíd charabónach|dí-ocsaíde charbónaí]], gás teaschaomhnaithe, san atmaisféar. Ó am go chéile déantar trácht ar an úsáid nua a d’fhéadfaí a bhaint as na haerlonga agus iad i bhfad níos sábháilte anois, ach ní cosúil go bhfuil deireadh le réim na n-eitleán go fóill.

[[Catagóir:Iompar|*]]</text>
      <sha1>de3aoy2r5vox0j5uo64dkm8cp2m1ltz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312360</id>
      <parentid>1312359</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:34:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Howohhoh</username>
        <id>63441</id>
      </contributor>
      <comment>gramadach</comment>
      <origin>1312360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4527" sha1="6phhyv3bn3uv5umhlsn2k0zb4askbhr" xml:space="preserve">[[Íomhá:1944-MetroMontreal.png|mion|Córas iompair, Montréal, 1944]]
Is éard is an t-'''iompar''' ann ná bogadh na ndaoine, na n-ainmhithe agus na rudaí, bíodh sé ar thalamh, ar uisce, nó san aer.

== Stair ==
Ba iad an siúl agus an rith na chéad chineálacha iompair a bhí ann do dhaoine. Sa 4ú mílaois RCR, ceansaíodh asail san Éigipt, agus ceansaíodh capaill san am roimh an 3ú mílaois RCR i [[steip na hEoráise]]. Cé gur úsáideadh na ainmhithe sin dá bhfeoil nó dá mbainne ar dtús, is luath a thosaigh daoine á n-úsáid mar ainmhithe iompair. Sa 2ú mílaois RCR, tháinig carranna capaill ar an bhfód sa [[An Mheaspatáim|Mheaspatáim]]. &lt;ref&gt;Weissenbacher, M. (2009). ''Sources of Power: How Energy Forges Human History [2 volumes]''. 57-62. Bloomsbury Publishing USA.&lt;/ref&gt;

== Iompar ar uisce ==
Ba iad na báid an gnáthbhealach iompair ar uisce riamh, agus iad i bhfad níos áisiúla ná aon rud eile i dtír a raibh a lán lochanna agus aibhneacha. Mar seo a bhí daoine agus earraí á n-iompar i gcuid mhór den domhan le fada an lá, go háirithe in [[Éire|Éirinn]] sular leagadh formhór na gcoillte. Tá an-tábhacht leis an bhfarraige fós i gcúrsaí uisce, mar atá i gcónaí le haibhneacha móra an domhain, cé gur baol dóibh siúd an ganntanas uisce a leanfaidh téamh na haeráide. Ba mhór an áis na haibhneacha i dtús [[Ré na Tionsclaíochta]], nuair nach raibh [[bóithre iarainn]] ann ná bóithre maithe d’aon sórt eile go minic.

Ar feadh na n-aoiseanna cumadh an iliomad soitheach, idir bháid agus longa, chun imeacht ar bharr an uisce, agus chomh luath leis na 17ú haois bhí triail á baint as dul faoi uisce. Cumadh na chéad fhomhuireáin chearta sa 19ú haois, agus ba é an Gael-Meiriceánach [[John Phillip Holland]], cainteoir dúchais Gaeilge, a bhí ar tosach sna gnóthaí sin. Is le cabhlaigh agus taiscéalaithe formhór na bhfomhuireán atá anois ann.

== Iompar ar thalamh ==
Murach áiseanna iompair ní bheadh [[tráchtáil]] ná [[rialtas]] ann. Go fiú in aois an Idirlín, nuair is féidir rudaí a cheannach ó áit ar bith, caithfear iad a sheoladh chugat. Ba é cumadh an [[roth]]a an rud ba thábhachtaí ar fad i stair an iompair, cé gur féidir [[cultúr]] casta agus ard[[sibhialtacht]] féin a chothú gan rotha ar bith: féach ar tharla i [[Meiriceá Theas]] roimh theacht na [[Spáinnigh|Spáinneach]]. Rud eile a raibh gá leis ba ea deis tarraingthe – [[capall|capaill]], beithígh nó eile ar dtús agus ansin an t-[[inneall]], rud a fhéadann a chuid [[cumacht|cumhachta]] a fháil ó ábhar éigin nádúrtha. San 18ú haois ceapadh na chéad innill mhóra gaile agus [[gual]] acu mar [[breosla|bhreosla]]. Sa 19ú haois thosaigh tuiscint ag teacht ag daoine ar a bhféadfadh a dhéanamh leis an [[ola]] sna cúrsaí seo, agus ba ghearr nárbh fhéidir teacht gan é, go háirithe san Iarthar. Rinneadh an-dul chun cinn le húsáid an [[leictreachas|leictreachais]] freisin. Tá baint ag na foinsí cumhachta go léir le chéile ar shlí amháin nó ar shlí eile (an leictreachas a thiomáineann [[traein]], mar shampla, is féidir é a ghiniúint le gual), ach anois is léir go gcaithfear foinsí nua cumhachta a aimsiú, agus a rian sin ar na [[gluaisteán|gluaisteáin]] is déanaí.

== Iompar san aer ==
Tháinig glaoch ar an mbalún mar áis thaistil agus shiamsa chomh luath leis an 18ú haois (féach na deartháireacha [[Montgolfier]] sa Fhrainc) ach níor ceapadh na chéad [[eitleán|eitleáin]] go dtí deireadh an 19ú haois, a bhuíochas sin ar [[William Hargreaves]] san Astráil, na [[Deartháireacha Wright]] i Meiriceá agus eile. Tháinig an [[aerlong]] chun cinn freisin, cé gur tháinig droch-chlú uirthi mar áis iompair de bharr [[hidrigin]], gás an-inlasta, a bheith á húsáid ag an am mar áis shnámha. Ba iad na heitleáin a rug bua, mar sin. Cumadh an chéad [[scairdeitleán]] roimh an Dara Cogadh Domhanda, agus tar éis an chogaidh tháinig sé i réim i gcúrsaí tráchtála de réir a chéile agus i gcúrsaí troda go hanluath. Ach tá easpa breosla á tuar anois de bharr laghdú an méid ola, agus cuireann na scairdeitleáin go mór leis an méid [[dí-ocsaíd charabónach|dí-ocsaíde charbónaí]], gás teaschaomhnaithe, san atmaisféar. Ó am go chéile déantar trácht ar an úsáid nua a d’fhéadfaí a bhaint as na haerlonga agus iad i bhfad níos sábháilte anois, ach ní cosúil go bhfuil deireadh le réim na n-eitleán go fóill.

[[Catagóir:Iompar|*]]</text>
      <sha1>6phhyv3bn3uv5umhlsn2k0zb4askbhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foclóirí Gaeilge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2604</id>
    <revision>
      <id>1312381</id>
      <parentid>1310078</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T21:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caoimhin</username>
        <id>600</id>
      </contributor>
      <comment>/* Foclóirí aonteangacha Gaeilge */</comment>
      <origin>1312381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29104" sha1="g83ielalo014n6p4xvpaouyag74bdk1" xml:space="preserve">Ní liosta críochnúil é seo a leanas.
[[Íomhá:Focal.ie.gif|mion|255x255px|[http://www.focal.ie/ga/ focal.ie suíomh]]]

== Láithreáin gréasáin ==

* [[Focloir.ie|foclóir.ie]]  [https://www.focloir.ie/ suíomh]
* [[téarma.ie]]  [https://www.tearma.ie/ suíomh]
* [[teanglann.ie]]   [https://www.teanglann.ie/ suíomh]
* [[potafocal.com]]   [http://www.potafocal.com/beo suíomh]
* [[gaois.ie]]  [https://www.gaois.ie/ suíomh]
* [[aistriulitriochta.ie]]  [https://www.aistriulitriochta.ie/ suíomh]
* [[Litreoir]], [[gramadóir]], [[teasáras]], inneall aistriúcháin, srl: féach ar [https://cadhan.com/ cadhan.com] ([https://cadhan.com/gramadoir/foirm.html suíomh])
* focal.ie  [http://www.focal.ie/ga/ suíomh]

== Foclóirí aonteangacha Gaeilge ==

* [[Mícheál Ó Cléirigh|Ó Cléirigh, Micheál]]. 1643. '''''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'''.'' [[Leuven|Lobháin]].
* [[Seoirse Mac Clúin|Mac Clúin, Seoirse]] le [[Tomás Ó Criomhthain|Criomhthain, Tomás Ó]]. 1922. '''''Réilthíní Óir'''''. [[Droichead Átha]]: [[Muinntir Uí Chathail, Teo.|Muinntir Uí Chathail, Teo]]. (272+267 lch: [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3077&amp;fsg_lang=g Iml. I], [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3078 Iml. II])
* [[Seán a' Chóta|Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha]]. 1942. '''''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'''.'' [[Maigh Nuad]]: [https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Foilsithe ar líne] (4045 lch).
* [[Foras na Gaeilge|Foras Teanga, An]]. 1991. '''''[[An Foclóir Beag]]''': Gaeilge-Gaeilge.'' Athchló. [[Baile Átha Cliath]]: [[An Gúm]]. ISBN 1-85791-364-7
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Le teacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/eolas-ginearalta-focloir-stairiuil-na-gaeilge|teideal=Eolas Ginearálta Foclóir Stairiúil na Gaeilge|údar=Acadamh Ríoga na hÉireann|dáta=|work=www.ria.ie|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829172904/https://www.ria.ie/eolas-ginearalta-focloir-stairiuil-na-gaeilge|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt; ''[[Foclóir Stairiúil na Nua-Ghaeilge|'''Foclóir Stairiúil na Nua-Ghaeilge''']]''.
** [[Éamonn Ó hÓgáin|Ó hÓgáin, Éamonn]]. 1984. '''''Díolaim Focal (A) ó Chorca Dhuibhne'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (192 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne |date=2019-08-29 }}&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, Tomás]]. 1985. '''''Foirisiún Focal as Gaillimh'''''. BÁC: ARÉ. (240 lch) [https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh |date=2019-08-29 }}&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Leaslaoi Lúcás|U. Lúcás, Leaslaoi]]. 1986. '''''Cnuasach Focal as Ros Goill'''''. BÁC: ARÉ. (46 lch) [https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill |date=2019-08-29 }}&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Caoilfhionn Nic Pháidín|Nic Phaidin, Caoilfhionn]]. 1987. '''''Cnuasach Focal ó Uíbh Ráthach'''''. BÁC: ARÉ. (135 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach |date=2019-08-29 }}&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Diarmuid Ó hAirt|Ó hAirt, Diarmuid]]. 1988. '''''Díolaim Dhéiseach'''''. BÁC: ARÉ. (160 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach |date=2019-08-29 }}&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Úna M. Uí Bheirn|Uí Bheirn, Úna M.]] 1989. '''''Cnuasach Focal as Teileann'''''. BÁC: ARÉ. (213 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann |date=2019-08-29 }}&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Máirtín Ó Cadhain|Ó Cadhain, Máirtín]]. 2021. '''''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'''''. BÁC: ARÉ. ([https://focloiruichadhain.ria.ie/ ar líne])
* [[Pádraig Ó Mianáin|Ó Mianáin, Pádraig]] (eag.). 2025. ''[[An Foclóir Nua Gaeilge|'''An Foclóir Nua Gaeilge''']]''. [[Foras na Gaeilge]]. ([https://www.focloir.ie/ga/ ar líne])

== Teasárais Gaeilge ==

* [[Breandán Ó Doibhlin|Ó Doibhlin, Breandán]]. 1998. '''''Gaoth an fhocail''': foclóir analógach.'' BÁC: [[Coiscéim]].

* [[Seán Mac Cionnaith|Mac Cionnaith, Seán]]. 2003. '''''Focail i bhfócas''': foclóir comhchiallach dátheangach.'' [[Binn Éadair]]: Coiscéim. (508 lch)

* [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin]]. 2006. '''''Líonra Séimeantach na Gaeilge'''.'' Foilsithe [https://web.archive.org/web/20190421014701/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/lsg-1.001.pdf ar líne]. (977 lch)
* [[Gary Bannister|Bannister, Garry]]. 2008. '''''Teasáras gearr na Gaeilge''' (Gaelic-English mini-thesaurus).'' BÁC: [[ForSai]].
* [[Dolores Stewart|Stewart, Dolores]]. 2012. '''''Ó Fhocal go Focal''': ceárta na filíochta''. BÁC: Coiscéim. (237 lch)
* [[Nicholas Williams|Williams, Nicholas]]. 2023. '''''Stórchiste''': Teasáras Aibítreach na Gaeilge''. [[Dùn Dèagh]]: [[Evertype]]. (613 lch)
* Bannister, Garry. 2023. '''''Teasáras Gaeilge-Béarla'''''. BÁC: [[New Island]]. (1,038 lch)

== Foclóirí canúnacha ==
==== Éagsúla: ====

* [[Diarmaid Ó Muirithe|Muirithe, Diarmaid Ó]]. 2000. '''''A Dictionary of Anglo-Irish''': Words and Phrases from Gaelic in the English of Ireland''. BÁC: [[Four Courts Press]]. ISBN 978-1-85182-445-8
* [[Déirdre D'Auria, Déirdre|D'Auria, Déirdre]], [[Mhearraí, Eilís Ní Mhearraí|Mhearraí, Eilís Ní]], et al. 2014. '''''Focail Fholaithe'''''. [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]: [http://focailfholaithe.fng.ie/ Foilsithe ar líne]. (Contaetha Chiarraí, Dhún na nGall, na Gaillimhe, [[Contae Mhaigh Eo|Mhaigh Eo]], na [[Contae na Mí|Mí]], Phort Láirge, agus [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]])

==== [[Contae Chiarraí]]: ====

* [[Seoirse Mac Clúin|Clúin, Seoirse Mac]] le [[Tomás Ó Criomhthain|Criomhthain, Tomás Ó]]. 1922. '''''Réilthíní Óir'''''. [[Droichead Átha]]: [[Muinntir Uí Chathail, Teo.|Muinntir Uí Chathail, Teo]]. (272+267 lch: [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3077&amp;fsg_lang=g Iml. I], [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3078 Iml. II])
* [[Seán a' Chóta|Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha]]. 1942. '''''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'''.'' [[Maigh Nuad]]: [https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Foilsithe ar Líne] (4045 lch).
* [[Stiofán Ó hAnnracháin|Annracháin, Stiofán Ó h–]]. 1964. '''''Caint an [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|Bhaile Dhuibh]]'''''. BÁC: [[An Clóchomhar]].
* [[Éamonn Ó hÓgáin|Ógáin, Éamonn Ó h–]]. 1984. '''''Díolaim Focal (A) ó Chorca Dhuibhne'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (192 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne |date=2019-08-29 }}
* [[Caoilfhionn Nic Pháidín|Phaidin, Caoilfhionn Nic]]. 1987. '''''Cnuasach Focal ó Uíbh Ráthach'''''. BÁC: ARÉ. (135 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach |date=2019-08-29 }}

==== [[Contae Chill Chainnigh]]: ====

* [[Séamus Moylan|Moylan, Séamus]]. 1996. '''''The Language of Kilkenny''': Lexicon, Semantics, Structures''. BÁC: [[Geography Publications]]. ISBN 0-906602-70-X (~3,000 ceannfhocal, idir Bhéarla agus Gaeilge&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Book Reviews|url=https://doi.org/10.1080/01434639908666370|journal=Journal of Multilingual and Multicultural Development|date=1999-01-01|issn=0143-4632|pages=70–87|volume=20|issue=1|doi=10.1080/01434639908666370|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;)

==== [[Contae an Chláir]]: ====

* [[Críona Ní Gháirbhith|Gháirbhith, Críona Ní]]. 2013. '''''Gaeilge an Chláir''': Séad-Chnuasach Focal ón mBéarla''. BÁC: Coiscéim. (Suas le 1,800 ceannfhocal) [http://coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html]

==== [[Contae Chorcaí]]: ====

* [[Mícheál Ó Briain|Briain, Mícheál Ó]] ⁊ [[Brian Ó Cuív|Ó Cuív, Brian]]. 1947. '''''Cnósach Focal Ó [[Baile Bhuirne|Bhaile Bhúirne]]''': I gCunndae Chorcaí''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|Institiúid Ard-Léighinn Bhaile Átha Cliath]].
* [[David J Webb|Webb, David J]]. 2018 (2&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; eag.). [https://corkirish.wordpress.com/2018/03/04/the-latest-version-of-my-dictionary/ Foilsithe ar líne] (533 lch).

==== [[Contae an Dúin]]: ====

* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2017. '''''Cnuasach Focal as an Dún''' agus nótaí eile''. BÁC: Coiscéim. (46 lch)

==== [[Contae Dhún na nGall]]: ====

* [[Leaslaoi U. Lúcás|Lúcás, Leaslaoi U.]]. 1986. '''''Cnuasach Focal as Ros Goill'''''. BÁC: ARÉ. (46 lch) [https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill |date=2019-08-29 }}
* [[Úna M. Uí Bheirn|Bheirn, Úna M. Uí]] 1989. '''''Cnuasach Focal as Teileann'''''. BÁC: ARÉ. (213 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann |date=2019-08-29 }}

==== [[Contae na Gaillimhe]]: ====

* [[Tomás de Bhaldraithe|Bhaldraithe, Tomás de]]. 1985. '''''Foirisiún Focal as Gaillimh'''''. BÁC: ARÉ. (240 lch) [https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh |date=2019-08-29 }}
* [[Brian Ó Curnáin|Curnáin, Brian Ó]]. '''''The Irish of Iorras Aithneach, County Galway''''', Vol IV, § 14 Vocabulary (lgh 2177–2373). BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (194+2 lch) [https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/celt-the-irish-of-iorras-aithneach-county-galway/]
* [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal)
* [[Máirtín Ó Cadhain|Cadhain, Máirtín Ó]]. 2021. '''''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'''''. BÁC: ARÉ. ([https://focloiruichadhain.ria.ie/ ar líne])

==== [[Contae Lú]] ⁊ na Contaetha máguaird: ====

* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2012. '''''Cnuasach Focal as [[Oirialla]]'''''. BÁC: Coiscéim. (163 lch)

==== [[Contae Phort Láirge]]: ====

* [[Diarmuid Ó hAirt|Airt, Diarmuid Ó h–]]. 1988. '''''Díolaim Dhéiseach'''''. BÁC: ARÉ. (160 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach |date=2019-08-29 }}

== Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile ==

* {{bratach|Brittany}} [[John Toland|Toland, John]]. 1726. '''''Vocabularium Armorico-Hibernicum'''''. Sa chnuasach ''A Collection of Several Pieces of Mr. John Toland ... Volume I'', lch 212-219. [[Londain]]: J. Peel. [https://books.google.ie/books?id=1Oaxglu_D0kC&amp;dq=vocabularium+hibernicum&amp;source=gbs_navlinks_s]
* {{bratach|Scotland}} [[Gordon Mac Gill-Fhinnein|Mac Gill-Fhinnein, Gordon]]. 1966. Gluais Gaeilge-Gàidhlig in '''''Gàidhlig Uidhist a Deas'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (Thart faoi 2000 focal&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;) [https://books.dias.ie/index.php?main_page=product_info&amp;cPath=8_37&amp;products_id=84]
* {{bratach|Brittany}} [[Loeiz Andouard|Andouard, Loeiz]] ⁊ [[Éamon Ó Ciosáin (fear léinn)|Ó Ciosáin, Éamon]]. 1987. ''[[Foclóir Gaeilge–Briotáinis Andouard ⁊ Uí Chiosáin|Geriadur Iwerzhoneg-Brezhoneg / '''Foclóir Gaeilge-Briotáinis''']]''. [[Mouladurioù Hor Yezh]] &lt;small&gt;[&lt;nowiki/&gt;[[:br:Mouladurioù Hor Yezh|br]]]&lt;/small&gt; (xiii+212 lch).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Review of Foclóir Gaeilge-Briotáinis (Geriadur iwerzhoneg/brezhoneg)|url=https://www.jstor.org/stable/20556311|journal=[[Comhar]]|issn=0010-2369|pages=lch 37|volume=46|issue=8|doi=10.2307/20556311|author=[[Henri Leperlier]]|year=1987|month=Lúnasa}}&lt;/ref&gt;
* {{bratach|Brittany}} [[Loïg Cheveau|Cheveau, Loïg]]. 2010. ''Geriadur-Chakod Brezhoneg-Iwerzhoneg / '''Foclóir Póca Gaeilge-Briotáinis'''''. [[Fouenant]]: [[Yoran Embanner]]. (xxi+278+ix+146 lch) [https://www.yoran-embanner.com/dicos-de-poche/141-dico-de-poche-bilingue-irlandaisbreton-bretonirlandais.html]
* {{bratach|Scotland}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014659/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gd2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (178 lch)
* {{bratach|Isle of Man}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Manainnis–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Manainnis–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014702/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gv2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (198 lch)
* {{bratach|Wales}} [[Joe Mitchell|Mitchell, Joe]]. 2017. ''[[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|Geiriadur Cymraeg ~ Gwyddeleg / '''Foclóir Breatnais ~ Gaeilge''']]''. [[An Bhreatain Bheag]]: [[Gwasg Gwaelod yr Ardd]]. (v+229+xxiii lch)&lt;!--[https://www.cantamilvintage.com/cynnyrch/geiriadur-cymraeg-gwyddeleg/?lang=cy]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--&gt;[https://web.archive.org/web/20210729173252/http://www.geiriadurgwyddeleg.com/ga.php]
* {{bratach|Isle of Man}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] ⁊ [[Phil Kelly|Kelly, Phil]] 2021. ''Lioar Raaghyn / '''[[Frásleabhar Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly|Frásleabhar]]''' / Phrase Book''. [https://kevinscannell.com/files/frasleabhar.pdf Foilsithe ar Líne]. (1625 lch)

== Foclóirí Gaeilge agus Béarla ==
=== Foclóirí Gaeilge–Béarla ===

* [[Edward Lhuyd|Lhuyd, Edward]]. 1707. '''''Foclóir Gaoidheilge-Shagsonach''': A Comparative Vocabulary of the Original Languages of Britain and Ireland'' in ''Archaeologia Britannica.'' [[Oxford]].
* [[Tadhg Ó Neachtain|Ó Neachtain, Tadhg]]. 1739. '''''Foclóir Gaedhil-bhéarlach'''.'' Lámhscríbhinn neamhfhoilsithe.
* [[Seán Ó Briain (foclóirí)|O'Brien, J.]] 1768. '''''Focalóir Gaoidhilge-Sax Bhéarla''', or an Irish-English Dictionary''. [[Páras]]. An dara heagrán, 1832.
* [[Thomas de Vere Coneys|Coneys, Thomas de Vere]]. 1849. '''''Foclóir Gaoidhilge-Sacs-Béarla''','' ''nó an'' ''Irish-English Dictionary''. Baile Átha Cliath.
* [[Éadbhard Ó Raghallaigh|O’Reilly, Edward]]. 1864. '''''An Irish-English Dictionary''' with copious quotations from the most esteemed ancient and modern writers, to elucidate the meaning of obscure words, and numerous comparisons of Irish words with those of similar orthography, sense, or sound in the Welsh and Hebrew languages.'' With a supplement containing many thousand Irish words, with their interpretations in English, collected throughout Ireland, and among ancient unpublished manuscripts by [[John O'Donovan]]. Baile Átha Cliath: James Duffy.
* [[Íomhá:An_Irish-English_dictionary,_being_a_thesaurus_of_words,_phrases_and_idioms_of_the_modern_Irish_language,_with_explanations_in_English.djvu|mion|''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]'' [[Pádraig Ua Duinnín|Uí Dhuinnín]], eagrán 1904]][[Pádraig Ua Duinnín|Dinneen, Patrick S.]] 1927. '''''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]''', An Irish-English Dictionary, being a thesaurus of the words, phrases, and idioms of the modern Irish language.'' New edition, revised and greatly enlarged. Reprinted with editions in 1934. Baile Átha Cliath: [[Cumann na Scríbheann nGaedhilge]].
* [[Ernest Gordon Quin|Quin, E.G]]. (Eag.). 1913-1976. '''''[[Dictionary of the Irish Language]]''': Based Mainly on Old and Middle Irish Materials''. BÁC: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (632 lch)  [https://www.dil.ie/ Leagan athchóirithe ar líne].
* [[Niall Ó Dónaill|Ó Dónaill, Niall]]. 1977. '''''Foclóir Gaeilge-Béarla'''.'' Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair.
* [[Diarmaid Ó Muirithe|Ó Muirithe, Diarmaid]]. 2000. '''''A Dictionary of Anglo-Irish''': Words and Phrases from Gaelic in the English of Ireland''. BÁC: [[Four Courts Press]]. ISBN 978-1-85182-445-8
* [[Brian Ó Curnáin|Curnáin, Brian Ó]]. '''''The Irish of Iorras Aithneach, County Galway''''', Vol IV, § 14 Vocabulary (lgh 2177–2373). BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (194+2 lch) [https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/celt-the-irish-of-iorras-aithneach-county-galway/]
* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2012. '''''Cnuasach Focal as [[Oirialla]]'''''. BÁC: Coiscéim. (163 lch)
* [[Críona Ní Gháirbhith|Ní Gháirbhith, Críona]]. 2013. '''''Gaeilge an Chláir: Séad-Chnuasach Focal ón mBéarla'''''. BÁC: Coiscéim. (Suas le 1,800 ceannfhocal) [http://coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html]
* [[Déirdre D'Auria, Déirdre|D'Auria, Déirdre]], [[Mhearraí, Eilís Ní Mhearraí|Mhearraí, Eilís Ní]], et al. 2014. '''''Focail Fholaithe'''''. ARÉ: [http://focailfholaithe.fng.ie/ Foilsithe ar líne].
* [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal)
* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2017. '''''Cnuasach Focal as [[Contae an Dúin|an Dún]]''' agus nótaí eile''. BÁC: Coiscéim. (46 lch)

=== Foclóirí Béarla–Gaeilge ===

* [[Conchubhar Ó Beaglaoich|Ó Beaglaoich, Conchubhar]] ⁊ [[Aodh Buí Mac Cruitín|Mac Cruitín, Aodh Buidhe]]. 1732. ''The English-Irish Dictionary: '''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge|Foclóir Béarla-Gaoidheilge]]'''.'' [[Páras]].
* [[Tadhg Ó Coinnialláin|Ó Coinnialláin, Tadhg]]. 1814. '''''An English-Irish Dictionary''' intended for the use of schools.'' Baile Átha Cliath.
* [[Daniel Foley|Foley, Daniel]]. 1855. '''''An English-Irish dictionary''' intended for the use of students of the Irish language.'' Baile Átha Cliath.
* [[Edmund Fournier d'Albe|Fournier d'Albe, Edmund E]]. 1903. '''''An English-Irish Dictionary and Phrase Book'''.'' Baile Átha Cliath.
* [[Timothy O'Neill Lane|O'Neill Lane, Timothy]]. 1904. '''''Lane's English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath.
* [[Láimhbheartach Mac Cionnaith|Mac Cionnaith, L.]] 1911. '''''English-Irish Phrase Dictionary'''''. Baile Átha Cliath: M.H. Gill &amp; Son, Ltd, 1911.
* Mac Cionnaith, L. 1935. '''''Foclóir Béarla agus Gaedhilge''': English-Irish dictionary.'' Baile Átha Cliath: Oifig Díolta Foilseachán Rialtais.
* [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, Tomás]]. 1959. '''''English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair.
* [[Mícheál Ó Siochfhradha|Ó Siochfhradha, Mícheál]]. 1971. '''''Learner's English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath: Comhlacht Oideachais na hÉireann.
* [[Garry Bannister|Bannister, Garry]]. 2008. '''''Kiss my…! Póg mo thóin'''. Dictionary of English-Irish slang''. [[Stigh Lorgan]]: New Island. (céad-foilsithe 1999 le For Sai, eagrán méadaithe 2016). ISBN 978-1-84840-521-9
* [[Foras na Gaeilge]]. 2012. '''''[[Foclóir Nua Béarla–Gaeilge Fhoras na Gaeilge|An Foclóir Nua Béarla-Gaeilge]]'''.'' [http://www.focloir.ie/ga/ Foilsithe ar líne]

=== Foclóirí Béarla–Gaeilge agus Gaeilge-Béarla ===

* Rialtas na hÉireann. 1986. '''''Foclóir Póca'''.'' Baile Átha Cliath: An Gúm.
* [[Séamus Mac Mathúna|Mac Mathúna, Séamus]], ⁊ [[Ailbhe Ó Corráin|Ó Corráin, Ailbhe]]. 1995. '''''Collins Gem Irish dictionary''': English-Irish Irish-English.'' [[Glaschú]]: HarperCollins. ISBN 0-00-470753-2
* [[Séamus Mac Mathúna|Mac Mathúna, Séamus]], ⁊ [[Ailbhe Ó Corráin|Ó Corráin, Ailbhe]]. 1997. '''''Collins Pocket Irish dictionary''': English-Irish Gaeilge-Bearla.'' Glaschú: HarperCollins. ISBN 0-00-470765-6
* [[Ó Cróinín|Ó Cróinín, Breandán]]. 1999. '''''Oxford Irish minidictionary''': Béarla-Gaeilge Gaeilge-Béarla.'' Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-860227-8
* [[Davidovic Mladen|Mladen, Davidovic]]. 2000. '''''Irish-English/English-Irish Dictionary and Phrasebook'''''. [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Hippocrene Books. ISBN 0-87052-110-1

== Foclóirí Gaeilge agus teangacha eile ==
{{Féach freisin|#Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile}}
* [[Íomhá:Flag_of_the_Roman_Empire.svg|25x25px]] [[Risteard Pluincéad|Pluincéad, Risdeard]]. 1662. ''Vocabularium Latinum et Hibernum / '''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge|Foclóir Lainne agus Gaoidheilge]]'''.'' [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_4_2_5/english/catalogue.html Lámhscríbhinn gan foilsiú].
* [[Íomhá:Flag_of_the_Roman_Empire.svg|25x25px]]{{bratach|England}} [[Proinsias Bhailís|Bhailís, Proinsias]] ⁊ [[Tadhg Ó Neachtan|Ó Neachtuin, Tadhg]]. 1730. ''Dictionarium, Latino Anglo Hibernicum / '''Focloir Laidnbhearlghaoidhilge'''''. [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_3_1_13/english/catalogue.html Lámhscríbhinn gan foilsiú].
* {{bratach|Germany}} [[Franz Nikolaus Finck|Finck, Franz Nikolaus]] (1899). '''''Die araner mundart: ein beitrag zur erforschung des westirischen. Zweiter band.''''' '''''Wörterbuch.''''' Marburg: N. G. Elwert'sche Verlagsbuchhandlung. (249 lch) [https://de.wikisource.org/wiki/Die_araner_mundart/W%C3%B6rterbuch][https://archive.org/details/diearanermundart00fincuoft]
* {{bratach|France}} [[Risteárd de Hae|Ae, Risteárd de h–]]. 1952. '''''[[Foclóir Gaedhilge agus Frainncise de hAe|Foclóir Gaedhilge agus Frainncise]]'''.'' Baile Átha Cliath: [[Oifig an tSoláthair]]. (440 lch)
* {{bratach|France}} [[Joseph Vendryes|Vendryes, Joseph]], [[Édouard Bachellery|Bachellery, É.]], ⁊ [[Pierre-Yves Lambert|Lambert, Pierre-Yves]]. 1959-1996 (nár críochnaíodh)''. '''Lexique étymologique de l'irlandais ancien'''''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]; [[Páras]]: CNRC Éditions.
* {{bratach|Germany}} [[Thomas Feito Caldas|Feito Caldas, Thomas]] ⁊ [[Clemens Schleicher|Schleicher, Clemens]]. 1999. '''''Wörterbuch Irisch-Deutsch''': Mit einem deutsch-irischen Wortindex''. Tübingen: [[Buske]]. (573 lch) [https://buske.de/worterbuch-irisch-deutsch.html]
* {{bratach|Germany}} [[Gavin Falconer|Falconer, Gavin]]. 2000. '''''Stór Focal Gearmáinise''' / Irische Vokabeln''. Cambridge, [[Ontario]]: In parentheses Publications. (127 lch) [https://web.archive.org/web/20190427122948/http://www.yorku.ca/inpar/language/StorFocal.pdf Foilsithe ar líne]
* {{bratach|Russia}} [[Alexey Shibakov|Shibakov, Alexey]]. 2002, 2ú Eag: 2006. ''Ирландско-Русскийсловар ('''Foclóir Gaeilge-Rúisis''')''. [https://web.archive.org/web/20120417085909/http://booksbooksbooks.ru/download/Irish-Russian_Chibakov.pdf Foilsithe ar líne] (363 lch). [https://web.archive.org/web/20241205070107/https://www.irish-russian.net/ Leagan athnuaite ar líne] &lt;small&gt;(sa chartlann)&lt;/small&gt;
* {{bratach|Spain}} [[David Barnwell|Barnwell, David]], [[Pádraig Ó Domhnalláin]] ⁊ [[Carmen Rodríguez Alonso]]. 2009. ''Diccionario Irlandés-Español / '''Foclóir Gaeilge-Spáinnise'''''. BÁC: Coiscéim. (368 lch) (2&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; eag. [https://www.evertype.com/books/dictionary-ga-es.html 2022])
* {{bratach|France}} [[Loïg Cheveau|Cheveau, Loïg]]. 2009. '''''Foclóir Póca Gaeilge-Fraincis''' / Dico de Poche Français-Irlandais''. [[Fouenant]]: [[Yoran Embanner]]. [https://www.yoran-embanner.com/dicos-de-poche/149-dico-de-poche-bilingue-irlandaisfrancais-francaisirlandais.html]
* {{bratach|Germany}}{{bratach|England}} [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal)
* {{bratach|Germany}} [[Hans Saffer|Saffer, Hans]]. 2017. '''''Taschenwörterbuch Irisch'''''. Folsithe go neamhspleách. (160 lch)

== Foclóirí Ghaeilge na hAlban ==

* [[Edward Dwelly|Dwelly, Edward]]. 1911. '''''Faclair Gàidhlig gu Beurla''' le Dealbhan/The Illustrated Gaelic - English Dictionary'' (10ú clóbhualadh). [[Dún Éideann]]: Birlinn Limited. ISBN 1874744041.
* [[Malcolm Maclennan|Maclennan, Malcolm]]. 1925. '''''A pronouncing and etymological dictionary of the Gaelic language''': Gaelic-English English-Gaelic.'' [[Dún Éideann]]: John Grant.
* [[Neil MacAlpine|MacAlpine, Neil]], ⁊ [[John Mackenzie|Mackenzie, John]]. 1943. '''''A pronouncing Gaelic-English Dictionary''''' agus '''''An English-Gaelic Dictionary'''.'' [[Glaschú]]: Alexander MacLaren &amp; Sons.
* [[R. W. Renton|Renton, R. W]]. ⁊ [[J. A. MacDonald|MacDonald, J. A.]] 1994. '''''Scottish Gaelic-English/English-Scottish Gaelic Dictionary'''.'' [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Hippocrene Books. (Bunfhoilsitheoir: [[Gairm Pubs]], [[Glaschú]], 1979). ISBN 0-7818-0316-0

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.dictionaryportal.eu/ga/ctlg/?metaLang=ga Tairseach Eorpach na bhFoclóirí]
* Liosta de chuid an [[Sabhal Mòr Ostaig|Sabhail Mòr Ostaig]] d'[http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/focloiri/ Fhoclóirí ar Líne]
* [http://www.smo.uhi.ac.uk/~oduibhin/#ulaidh_thoir Suíomh Chiaráin Uí Dhuibhín]
* [http://multidict.net/multidict/?sl=ga Foclóirí Gaeilge trí Multidict]
* [http://www.focal.ie/ FOCAL.IE]
* [http://www.csis.ul.ie/focloir/ An Foclóir Beag] ar líne&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.csis.ul.ie/focloir/|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2010-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212025006/http://www.csis.ul.ie/focloir/|archivedate=2010-12-12}}&lt;/ref&gt;
* [https://cadhan.com/ An Cadhan Aonair]
* [http://www.intergaelic.com/gd-ga/trans/ Intergaelic] – Foclóir Gaeilge/Gàidhlig/Gaelg
* [http://www.lexicelt.org/geiriadur/geiriadur.aspx?lang=ga Lexicelt] - Áis foghlaimthe na [[An Bhreatnais|Breatnaise]]
* [http://www.dil.ie/ eDIL]
* [http://focloir.com/?lang=ga Foclóir Gaeilge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825095803/http://focloir.com/?lang=ga |date=2018-08-25 }} &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://focloir.com/?lang=ga|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2018-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180825095803/http://focloir.com/?lang=ga|archivedate=2018-08-25}}&lt;/ref&gt; L.S. Gógan
* [https://www.yoran-embanner.com/ Yoran Embanner] Siopa Leabhar
* Suíomh do lucht labhartha na Rúisise atá ag foghlaim na Gaeilge: [https://web.archive.org/web/20241205070107/https://www.irish-russian.net/ irish-russian.net] &lt;small&gt;(sa chartlann)&lt;/small&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
====Nótaí====
{{reflist|group=nóta}}

{{Foclóirí na Gaeilge}}

{{DEFAULTSORT:Focloiri Gaeilge}}
[[Catagóir:Foclóirí Gaeilge| ]]
[[Catagóir:Foclóireacht na Gaeilge|*]]
[[Catagóir:Liostaí]]
[[Catagóir:Foclóirí|Gaeilge]]
[[Catagóir:Foclóireacht]]
[[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]]</text>
      <sha1>g83ielalo014n6p4xvpaouyag74bdk1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>9 Bealtaine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4182</id>
    <revision>
      <id>1312366</id>
      <parentid>1265495</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T19:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarluithe eile */</comment>
      <origin>1312366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4321" sha1="atexcwie253r2k78zepauvmbaowijrh" xml:space="preserve">{{Bealtaine}}
Is é an '''9 Bealtaine''' an 129ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 130ú lá i mbliain bhisigh. Tá 236 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* [[An tAontas Eorpach]] - Lá na hEorpa
* [[An Rómáin]] - Lá na Saoirse

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1800]] — [[John Brown (daonfhuascailteoir)|John Brown]], daonfhuascailteoir Meiriceánach (b. [[1859]])
* [[1828]] — [[Charles J. Kickham]], scríbhneoir agus réabhlóidí Éireannach (b. [[1882]])
* [[1860]] — [[J. M. Barrie]], scríbhneoir Albanach (b. [[1937]])
* [[1874]] — [[Howard Carter]], seandálaí Sasanach  (b. [[1939]])
* [[1883]] — [[Tadhg Ó Scanaill (aisteoir)|Tadhg Ó Scanaill]], aisteoir agus scríbhneoir Éireannach (b. [[1967]])
* [[1896]] — [[Austin Clarke]], filí, drámadóir, úrscéalaí (b.[[1974]])
* [[1919]] — [[Anne Butler Yeats|Anne Yeats]], péintéir Éireannach (b. [[2001]])
* [[1919]] — [[Joseph Bermingham]], polaiteoir Éireannach (b. [[1995]])
* [[1922]] — [[Seán Casey]], polaiteoir Éireannach (b. [[1967]])
* [[1930]] — [[Joan Sims]], aisteoir Sasanach (b. [[2001]])
* [[1936]] — [[Albert Finney]], aisteoir Sasanach (b. [[2019]])
* [[1936]] — [[Glenda Jackson]], ban-aisteoir agus iarpholaiteoir Sasanach (b. [[2023]])
* [[1936]] — [[Terry Downes]], Dornálaí Sasanach (b. [[2017]])
* [[1938]] — [[Bernard Alliot]], scríbhneoir Francach (b. [[1998]])
* [[1943]] — [[Vince Cable]], Polaiteoir de chuid Pháirtí Daonlathach Liobrálach sa Ríocht Aontaithe
* [[1949]] — [[Billy Joel]], amhránaí
* [[1956]] — [[Brendan Howlin]], polaiteoir Éireannach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre
* [[1967]] — [[Jutta Paulus]], polaiteoir Gearmánach
* [[1974]] — [[Pan Yueming]], aisteoir Síneach
* [[1975]] — [[Chris Diamantopoulos]], aisteoir Ceanadach
* [[1983]] — [[Gilles Müller]], imreoir leadóige Lucsamburgach
* [[1987]] — [[Terry Reintke]], polaiteoir Gearmánach
* [[1989]] — [[Katie Bouman]], ríomheolaí Meiriceánach
* [[1995]] — [[Dominick Cunningham]], gleacaí Briotanach
* [[1996]] — [[Grace Reid]], tumadóir Albanach
* [[1998]] — [[Douglas Luiz]], imreoir sacair Brasaíleach

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1805]] — [[Friedrich Schiller]], scríbhneoir Gearmánach (r. [[1759]])
* [[1850]] — [[Joseph Louis Gay-Lussac]], Ceimicí agus fisiceoir (r. [[1778]])
* [[1916]] — [[Tomás Ceannt]], náisiúnaí Éireannach (r.[[1865]])
* [[1931]] — [[Albert Abraham Michelson]], 78, fisiceoir (r.[[1852]])
* [[1937]] — [[Harry S. New|Harry Stewart New]], polaiteoir Meiriceánach (r. [[1858]])
* [[1939]] — [[An Bhantiarna Mary Heath]], eitleoir Éireannach (r. [[1896]])
* [[1962]] — [[Peadar Cowan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1903]])
* [[1976]] — [[Ulrike Meinhof]], iriseoir agus míliteach Gearmánach (r. [[1934]])
* [[1978]] — [[Aldo Moro]], polaiteoir Iodálach (r. [[1916]])
* [[1981]] — [[Margaret Lindsay]], ban-aisteoir (r. [[1910]])
* [[1984]] — [[Maureen O'Carroll]], polaiteoir Éireannach (r. [[1913]])
* [[1998]] — [[Alice Faye]], ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach (r. [[1915]])
* [[2008]] — [[Nuala O'Faolain]], Iriseoir Éireannach (r. [[1940]])
* [[2013]] — [[Andrew Simpson]], seoltóir Briotanach (r. [[1976]])
* [[2019]] — [[Freddie Starr]], aisteoir agus fuirseoir Sasanach (r. [[1943]])
* [[2020]] — [[Little Richard]], Amhránaí Meiriceánach (r. [[1932]])

== Tarluithe eile ==
* [[1936]] - D'ionghabh [[an Iodáil]] [[an Aetóip]]
* [[1945]] - [[Dara Cogadh Domhanda]]: Saoradh [[Oileáin Mhuir nIocht]] ó [[Gearmáin na Naitsithe|réimeas na Naitsithe]]
* [[1950]] - Chuir [[Robert Schuman]] an [[Dearbhú Schuman]] i láthair. Meastar moladh Schuman mar thús an tionscadail as ar fhás [[an tAontas Eorpach]].
* [[1955]] - Ligeadh [[an Ghearmáin Thiar]] isteach in [[Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh]]
* [[1979]] - Maraíodh 18 agóideoir nuair a scaoil na póilíní urchair leo ag agóid i gcoinne an rialtais i [[San Salvador]]
* [[2002]] - Chríochnaigh léigear ag [[Eaglais Breith Chríost]] i m[[Beithil]]
* [[2023]] - Tharla círéibeacha i roinnt cathracha [[An Phacastáin|Pacastánaí]] nuair a gabhadh an t-iarphríomhaire, [[Imran Khan]]

[[Catagóir:Dátaí|0509]]
[[Catagóir:Míonna|Bealtaine, 09]]</text>
      <sha1>atexcwie253r2k78zepauvmbaowijrh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312367</id>
      <parentid>1312366</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T19:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tarluithe eile */</comment>
      <origin>1312367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4321" sha1="o8xu0j9sr0konewxzlzetwqzz4z04b0" xml:space="preserve">{{Bealtaine}}
Is é an '''9 Bealtaine''' an 129ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 130ú lá i mbliain bhisigh. Tá 236 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* [[An tAontas Eorpach]] - Lá na hEorpa
* [[An Rómáin]] - Lá na Saoirse

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1800]] — [[John Brown (daonfhuascailteoir)|John Brown]], daonfhuascailteoir Meiriceánach (b. [[1859]])
* [[1828]] — [[Charles J. Kickham]], scríbhneoir agus réabhlóidí Éireannach (b. [[1882]])
* [[1860]] — [[J. M. Barrie]], scríbhneoir Albanach (b. [[1937]])
* [[1874]] — [[Howard Carter]], seandálaí Sasanach  (b. [[1939]])
* [[1883]] — [[Tadhg Ó Scanaill (aisteoir)|Tadhg Ó Scanaill]], aisteoir agus scríbhneoir Éireannach (b. [[1967]])
* [[1896]] — [[Austin Clarke]], filí, drámadóir, úrscéalaí (b.[[1974]])
* [[1919]] — [[Anne Butler Yeats|Anne Yeats]], péintéir Éireannach (b. [[2001]])
* [[1919]] — [[Joseph Bermingham]], polaiteoir Éireannach (b. [[1995]])
* [[1922]] — [[Seán Casey]], polaiteoir Éireannach (b. [[1967]])
* [[1930]] — [[Joan Sims]], aisteoir Sasanach (b. [[2001]])
* [[1936]] — [[Albert Finney]], aisteoir Sasanach (b. [[2019]])
* [[1936]] — [[Glenda Jackson]], ban-aisteoir agus iarpholaiteoir Sasanach (b. [[2023]])
* [[1936]] — [[Terry Downes]], Dornálaí Sasanach (b. [[2017]])
* [[1938]] — [[Bernard Alliot]], scríbhneoir Francach (b. [[1998]])
* [[1943]] — [[Vince Cable]], Polaiteoir de chuid Pháirtí Daonlathach Liobrálach sa Ríocht Aontaithe
* [[1949]] — [[Billy Joel]], amhránaí
* [[1956]] — [[Brendan Howlin]], polaiteoir Éireannach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre
* [[1967]] — [[Jutta Paulus]], polaiteoir Gearmánach
* [[1974]] — [[Pan Yueming]], aisteoir Síneach
* [[1975]] — [[Chris Diamantopoulos]], aisteoir Ceanadach
* [[1983]] — [[Gilles Müller]], imreoir leadóige Lucsamburgach
* [[1987]] — [[Terry Reintke]], polaiteoir Gearmánach
* [[1989]] — [[Katie Bouman]], ríomheolaí Meiriceánach
* [[1995]] — [[Dominick Cunningham]], gleacaí Briotanach
* [[1996]] — [[Grace Reid]], tumadóir Albanach
* [[1998]] — [[Douglas Luiz]], imreoir sacair Brasaíleach

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1805]] — [[Friedrich Schiller]], scríbhneoir Gearmánach (r. [[1759]])
* [[1850]] — [[Joseph Louis Gay-Lussac]], Ceimicí agus fisiceoir (r. [[1778]])
* [[1916]] — [[Tomás Ceannt]], náisiúnaí Éireannach (r.[[1865]])
* [[1931]] — [[Albert Abraham Michelson]], 78, fisiceoir (r.[[1852]])
* [[1937]] — [[Harry S. New|Harry Stewart New]], polaiteoir Meiriceánach (r. [[1858]])
* [[1939]] — [[An Bhantiarna Mary Heath]], eitleoir Éireannach (r. [[1896]])
* [[1962]] — [[Peadar Cowan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1903]])
* [[1976]] — [[Ulrike Meinhof]], iriseoir agus míliteach Gearmánach (r. [[1934]])
* [[1978]] — [[Aldo Moro]], polaiteoir Iodálach (r. [[1916]])
* [[1981]] — [[Margaret Lindsay]], ban-aisteoir (r. [[1910]])
* [[1984]] — [[Maureen O'Carroll]], polaiteoir Éireannach (r. [[1913]])
* [[1998]] — [[Alice Faye]], ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach (r. [[1915]])
* [[2008]] — [[Nuala O'Faolain]], Iriseoir Éireannach (r. [[1940]])
* [[2013]] — [[Andrew Simpson]], seoltóir Briotanach (r. [[1976]])
* [[2019]] — [[Freddie Starr]], aisteoir agus fuirseoir Sasanach (r. [[1943]])
* [[2020]] — [[Little Richard]], Amhránaí Meiriceánach (r. [[1932]])

== Tarluithe eile ==
* [[1936]] - D'ionghabh [[an Iodáil]] [[an Aetóip]]
* [[1945]] - [[Dara Cogadh Domhanda]]: Saoradh [[Oileáin Mhuir nIocht]] ó [[Gearmáin na Naitsithe|réimeas na Naitsithe]]
* [[1950]] - Chuir [[Robert Schuman]] an [[Dearbhú Schuman]] i láthair. Meastar moladh Schuman mar thús an tionscadail as ar fhás [[an tAontas Eorpach]].
* [[1955]] - Ligeadh [[an Ghearmáin Thiar]] isteach in [[Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh]]
* [[1979]] - Maraíodh 18 agóideoir nuair a scaoil na póilíní urchair leo ag agóid i gcoinne an rialtais i [[San Salvador]]
* [[2002]] - Chríochnaigh léigear ag [[Eaglais Breith Chríost]] i m[[Beithil]]
* [[2023]] - Tharla círéibeacha i roinnt cathracha [[An Phacastáin|Pacastánach]] nuair a gabhadh an t-iarphríomhaire, [[Imran Khan]]

[[Catagóir:Dátaí|0509]]
[[Catagóir:Míonna|Bealtaine, 09]]</text>
      <sha1>o8xu0j9sr0konewxzlzetwqzz4z04b0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312369</id>
      <parentid>1312367</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T19:57:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tarluithe eile */</comment>
      <origin>1312369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4322" sha1="rzeaauvaabkc6aam2e4mocnc1uai1jb" xml:space="preserve">{{Bealtaine}}
Is é an '''9 Bealtaine''' an 129ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 130ú lá i mbliain bhisigh. Tá 236 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* [[An tAontas Eorpach]] - Lá na hEorpa
* [[An Rómáin]] - Lá na Saoirse

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1800]] — [[John Brown (daonfhuascailteoir)|John Brown]], daonfhuascailteoir Meiriceánach (b. [[1859]])
* [[1828]] — [[Charles J. Kickham]], scríbhneoir agus réabhlóidí Éireannach (b. [[1882]])
* [[1860]] — [[J. M. Barrie]], scríbhneoir Albanach (b. [[1937]])
* [[1874]] — [[Howard Carter]], seandálaí Sasanach  (b. [[1939]])
* [[1883]] — [[Tadhg Ó Scanaill (aisteoir)|Tadhg Ó Scanaill]], aisteoir agus scríbhneoir Éireannach (b. [[1967]])
* [[1896]] — [[Austin Clarke]], filí, drámadóir, úrscéalaí (b.[[1974]])
* [[1919]] — [[Anne Butler Yeats|Anne Yeats]], péintéir Éireannach (b. [[2001]])
* [[1919]] — [[Joseph Bermingham]], polaiteoir Éireannach (b. [[1995]])
* [[1922]] — [[Seán Casey]], polaiteoir Éireannach (b. [[1967]])
* [[1930]] — [[Joan Sims]], aisteoir Sasanach (b. [[2001]])
* [[1936]] — [[Albert Finney]], aisteoir Sasanach (b. [[2019]])
* [[1936]] — [[Glenda Jackson]], ban-aisteoir agus iarpholaiteoir Sasanach (b. [[2023]])
* [[1936]] — [[Terry Downes]], Dornálaí Sasanach (b. [[2017]])
* [[1938]] — [[Bernard Alliot]], scríbhneoir Francach (b. [[1998]])
* [[1943]] — [[Vince Cable]], Polaiteoir de chuid Pháirtí Daonlathach Liobrálach sa Ríocht Aontaithe
* [[1949]] — [[Billy Joel]], amhránaí
* [[1956]] — [[Brendan Howlin]], polaiteoir Éireannach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre
* [[1967]] — [[Jutta Paulus]], polaiteoir Gearmánach
* [[1974]] — [[Pan Yueming]], aisteoir Síneach
* [[1975]] — [[Chris Diamantopoulos]], aisteoir Ceanadach
* [[1983]] — [[Gilles Müller]], imreoir leadóige Lucsamburgach
* [[1987]] — [[Terry Reintke]], polaiteoir Gearmánach
* [[1989]] — [[Katie Bouman]], ríomheolaí Meiriceánach
* [[1995]] — [[Dominick Cunningham]], gleacaí Briotanach
* [[1996]] — [[Grace Reid]], tumadóir Albanach
* [[1998]] — [[Douglas Luiz]], imreoir sacair Brasaíleach

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1805]] — [[Friedrich Schiller]], scríbhneoir Gearmánach (r. [[1759]])
* [[1850]] — [[Joseph Louis Gay-Lussac]], Ceimicí agus fisiceoir (r. [[1778]])
* [[1916]] — [[Tomás Ceannt]], náisiúnaí Éireannach (r.[[1865]])
* [[1931]] — [[Albert Abraham Michelson]], 78, fisiceoir (r.[[1852]])
* [[1937]] — [[Harry S. New|Harry Stewart New]], polaiteoir Meiriceánach (r. [[1858]])
* [[1939]] — [[An Bhantiarna Mary Heath]], eitleoir Éireannach (r. [[1896]])
* [[1962]] — [[Peadar Cowan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1903]])
* [[1976]] — [[Ulrike Meinhof]], iriseoir agus míliteach Gearmánach (r. [[1934]])
* [[1978]] — [[Aldo Moro]], polaiteoir Iodálach (r. [[1916]])
* [[1981]] — [[Margaret Lindsay]], ban-aisteoir (r. [[1910]])
* [[1984]] — [[Maureen O'Carroll]], polaiteoir Éireannach (r. [[1913]])
* [[1998]] — [[Alice Faye]], ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach (r. [[1915]])
* [[2008]] — [[Nuala O'Faolain]], Iriseoir Éireannach (r. [[1940]])
* [[2013]] — [[Andrew Simpson]], seoltóir Briotanach (r. [[1976]])
* [[2019]] — [[Freddie Starr]], aisteoir agus fuirseoir Sasanach (r. [[1943]])
* [[2020]] — [[Little Richard]], Amhránaí Meiriceánach (r. [[1932]])

== Tarluithe eile ==
* [[1936]] - D'ionghabh [[an Iodáil]] [[an Aetóip]]
* [[1945]] - [[Dara Cogadh Domhanda]]: Saoradh [[Oileáin Mhuir nIocht]] ó [[Gearmáin na Naitsithe|réimeas na Naitsithe]]
* [[1950]] - Chuir [[Robert Schuman]] an [[Dearbhú Schuman]] i láthair. Meastar moladh Schuman mar thús an tionscadail as ar fhás [[an tAontas Eorpach]].
* [[1955]] - Ligeadh [[an Ghearmáin Thiar]] isteach in [[Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh]]
* [[1979]] - Maraíodh 18 agóideoir nuair a scaoil na póilíní urchair leo ag agóid i gcoinne an rialtais i [[San Salvador]]
* [[2002]] - Chríochnaigh léigear ag [[Eaglais Breith Chríost]] i m[[Beithil]]
* [[2023]] - Tharla círéibeacha i roinnt cathracha [[An Phacastáin|Pacastánacha]] nuair a gabhadh an t-iarphríomhaire, [[Imran Khan]]

[[Catagóir:Dátaí|0509]]
[[Catagóir:Míonna|Bealtaine, 09]]</text>
      <sha1>rzeaauvaabkc6aam2e4mocnc1uai1jb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Gorta Mór</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6483</id>
    <revision>
      <id>1312412</id>
      <parentid>1311279</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* An Imirce */</comment>
      <origin>1312412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31808" sha1="e3sjju25bwf29ycgfaidkhh9ktjpkwn" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Is é '''an Drochshaol''' nó '''Gorta Mór na hÉireann''' an gorta a bhuail [[Éire]] ón mbliain [[1845]] ar aghaidh agus a mharaigh is a ruaig as an tír cúpla milliún Éireannach. Tháinig galar dubh – an [[fungas]] úd ''Phytophora infestans'' – ar na [[práta]]í ar fud na hÉireann, agus bhí formhór na ndaoine bochta i dtuilleamaí an phráta mar bhia, fuair na sluaite acu bás. An t-éag mór seo agus an imirce millteanach a lean é, scrios siad na struchtúir shóisialta a bhí ina gcrann taca don [[Ghaeilge]] go dtí sin, agus dá thoradh sin, thosaigh an teanga ag cúlú go dtí nach raibh ach iarsmaí beaga fágtha di sna Gaeltachtaí ar chósta thiar na tíre. Ní raibh na húdaráis fonnmhar bia a sholáthar do lucht an ocrais, rud a mhéadaigh ar an ngéarchéim. 

Is é an chiall a bhain na [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaithe Éireannacha]] as an scéal ina dhiaidh sin ná go raibh na [[Sasana]]igh d'aon ogham ag féachaint leis na hÉireannaigh a chur de dhroim an tsaoil. Sin é an tuige gurb iomaí duine a thugann '''[[Uileloscadh]] na nGael''' ar an Drochshaol freisin. Is dócha, áfach, gur mhó an líon daoine a fuair bás de dheasca [[Gorta Éireannach 1740 – 1741|ghorta mhór na mblianta 1740 agus 1741 (&quot;Bliain an Áir&quot;)]]. 

[[Íomhá:Sir robert peel cropped.jpg|mion|Sir [[Robert Peel]],  [[Príomh-Aire]]|clé|369x369px]]

== Galar Dubh na bPrátaí ==

As [[Meicsiceo]] (gleann Toluca) a d'eascair dúchan na b[[práta]]í sa chéad dul síos. Galar nua a bhí i gceist le galar dubh na bprátaí, galar a tháinig chun solais ar chósta thoir na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]] sa bhliain [[1843]]. Rinne an galar a bhealach go géar gasta i dtreo Lár Iarthair na Stát Aontaithe.

I rith am samhraidh 1845, bhuail an galar [[Flóndras]], deisceart na [[An Fhrainc|Fraince]], oirthear na [[An Ghearmáin|Gearmáine]] agus deisceart [[Críoch Lochlann|Chríoch Lochlann]]. Ba é ba chúis leis an tolgadh sciobtha seo ná go raibh tráchtáil na bprátaí ag dul chun [[Domhandú|domhandais]] san am seo féin.

Cuireadh an chéad sonrú sa ghalar dubh in Éirinn i dtús Mheán Fómhair 1845, ach má cuireadh, níor éirigh na daoine buartha i gceart ach i lár na chéad mhíosa eile. Bhí [[Dúchan prátaí|dúchan na bprátaí]] luaite ag an ''Dublin Evening Post'' don chéad uair ar an [[9 Meán Fómhair]] [[1845]].

Na barra a bhí le baint faoi dheireadh an [[Fómhar|fhómhair]] a fuarthas truaillithe ag an n[[Galar|galar.]] Sa bhliain 1845, b'é oirthear na tíre ba mhó a bhí thíos leis an tolgadh. Cailleadh an tríú cuid de phrátaí dheireadh an fhómhair, agus faitíos ceart ag teacht ar na daoine go raibh gorta mór ar na bacáin.

:''De réir mar a chuala mé faoin ngalar, tháinig sé de léim oíche nó cúpla oíche. Bhuail smol dubh na barraí agus leáigh siad ar shiúl, agus lobh siad i ndeireadh Mhí Iúil. Ní raibh a fhios ag na daoine cén fáth nó cén chaoi ar tháinig an dúchan ar na prátaí i dtosach san am a chonaic siad é sin, ach bhí a fhios acu nach raibh sé go maith. D'imigh an aimsir thart go raibh sé in am a bheith ag baint na bprátaí i ndeireadh an Fhómhair, agus ní raibh na prátaí baol ar a bheith chomh maith nó leath chomh maith agus a bhídís na blianta roimhe sin. Ach mar a bhí siad, baineadh iad agus cuireadh i bpoill iad, agus is amhlaidh mar a bhí sé, lobh siad sna poill tar éis iad a bhaint, agus uaidh sin amach riamh ó sin, bhí siad ag lobhadh de réir a chéile agus ní raibh siad ag fás riamh ó sin chomh maith agus a bhí siad roimh an ngalar agus roimh an Drochshaol.''&lt;ref&gt;Sliocht as ''Glórtha ón Ghorta - Béaloideas na Gaeilge agus an Gorta Mór''. In eagar ag Cathal Póirtéir. Coiscéim, Baile Átha Cliath 1996. (Litriú caighdeánaithe.)&lt;/ref&gt;

== Ceist an Pholasaí Eacnamaíochta agus an Drochshaol ==
San am seo ba é [[Robert Peel|Sir Robert Peel]] a bhí ina [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] ar an Ríocht Aontaithe. Bhí roinnt dlíthe i bhfeidhm a chuir cosc ar iompórtáil arbhair go dtí [[an Ríocht Aontaithe]], agus bhí Peel, mar fear mór saorthrádála, ag iarraidh na dlíthe siúd a chealú. Dlíthe [[Cosantachas|cosantachais]] a bhí ann, is é sin, dlíthe a bhí ceaptha leis na feirmeoirí dúchasacha a chosaint ar earraí saora ón gcoigríoch. Níor aontaigh an chuid ba mhó dá chomrádaithe Coiméadacha le Peel faoi cheist na ndlíthe seo, áfach, agus lorg sé ansin tacaíocht na bhFuigithe chun an reachtaíocht a aisghairm. Nuair a chualathas iomrá ar ghorta in Éirinn, shíl Peel go bhféadfadh sé buntáiste a ghlacadh ar an tubaiste seo le fáil réidh de na dlíthe cosanta faoi dheireadh. 

An ”coimisiún eolaíochtúil” a cuireadh ag taighde cheist an tsoláthar bia in Éirinn, is é an breithiúnas a thug sé go raibh gorta ag bagairt ar an tír i ndáiríre. Bhí na Feisirí Éireannacha ag éileamh coisc ar easpórtáil an arbhair as Éirinn, agus iad araiciseach chun calafoirt na tíre a oscailt d'arbhar iompórtáilte. Ní bhfuair siad ceachtar den dá chuid. Dhiúltaigh an Rialtas faoin chéad éileamh iad, agus lucht an chosantachais ag cur in aghaidh an dara ceann, cé go raibh Peel ag tacú leis an smaoineamh. Le teacht as an leamhsháinn seo, cheannaigh Peel [[arbhar Indiach]] as na Stáit Aontaithe ar chúla téarmaí, le bochtáin na hÉireann a bheathú.

Ní raibh Peel leis an arbhar seo go léir a bhronnadh ar na bochtáin saor in aisce, áfach. Is é an scéim a bhí aige ná go ndíolfaí cuid de ar an saormhargadh le praghas an arbhair a chur ag ísliú. An chuid eile, arís, shíl Peel go bhféadfaí é a dhíol ar sladmhargadh leis na coistí áitiúla rilífe.

Bhí Peel den tuairim go bhféadfaí leas a bhaint as an ngorta mar shiocair le talmhaíocht na hÉireann a thabhairt chun nua-aimsearthachta agus chun éagsúlachta. Theastaigh uaidh an rilíf a cheangal d'oibreacha poiblí – is é sin, chaithfeadh na bochtáin a gcuid a shaothrú ag obair – agus cibé scéal é, b'fhearr leis soláthar na rilífe a fhágáil faoi na tiarnaí talún áitiúla.

Ar dtús, bhí an chuma ar an scéal go raibh ag éirí leis an scéim seo. Ní bhfuair an iomarca bás i rith an gheimhridh 1845-1846, agus ní raibh caill ar an arbhar Indiach mar bhia ach oiread. Bhí a lán daoine barúlach, nó dóchasach ar a laghad, gur seachnaíodh an gorta mór.

== An Tubaiste ar na Bacáin ==
[[Íomhá:Phytophtora_infestans-effects.jpg|clé|220x220px|thumb|Práta a bhfuil an dúchan air.]]
I rith an chéad gheimhreadh seo i ndiaidh theacht an fhungais, b'í [[Mór-roinn|Ilchríoch]] [[An Eoraip|na hEorpa]] ba mhó a bhí thíos leis an éag a bhí ag siúl ar na prátaí, go háirithe [[an Ísiltír]] agus [[an Bheilg]]. B'é samhradh na bliana 1846, áfach, a thug an fíor-ocras a fhad le hÉirinn. B'í aeráid bhog fhliuch iarthar na hÉireann ba mhó a bhí ag fabhrú don fhungas, agus b'amhlaidh ba mheasa an galar dubh. Tháinig Sasana agus an Ilchríoch slán an turas seo, ach ní raibh an t-ádh céanna le hÉirinn. Le teacht an [[An Lúnasa|Lúnasa]], bhí na prátaí ag meath ar fud oileán na hÉireann go léir. Ní raibh bia d'aon chineál eile ar fáil leis na bochtáin a choinneáil beo thar an chéad gheimhreadh eile.

Nuair a thosaigh siad ag stiúgadh le hocras, bhí arbhar á easpórtáil as Éirinn i gcónaí. Bhí cuid mhór daoine an-mhíshásta leis seo, agus iad inbharúla go bhféadfaí an t-arbhar seo a roinnt ar lucht an ocrais. Bhí sé ní ba shaoire an coirce a easpórtáil agus arbhar Indiach a cheannach ó na Meiriceánaigh ná an coirce a choinneáil sa bhaile mar scamhard do na bochta. B'é oighear an scéil, áfach, nár thosaigh an t-arbhar iompórtáilte ag tonnadh isteach ó na Stáit ach le teacht an earraigh [[1847]], agus mar sin, fuair na sluaite móra bás idir an dá linn, i rith an fhómhair agus an gheimhridh. 

Má rinne lucht roinnte na rilífe a ngearán faoi seo leis an Státchíste, ní bhfuair siad ach cur ó dhoras: fágaigí faoin tsaorthrádáil agus faoin saormhargadh an fhadhb a fhuascailt! Faoin am seo, bhí Peel éirithe as mar Phríomh-Aire cheana féin, agus rialtas nua curtha i dtoll le chéile as measc pholaiteoirí Pháirtí na bhFuigithe. Ba é [[John Russell, 1ú Iarla Russell|John Russell]] an Príomh-Aire, agus [[Charles Trevelyan]] i gceann an Státchíste. Saorthrádálaí dian a bhí ann, mar Trevelyan, agus é den tuairim nach dtarraingeodh sé ach tuilleadh trioblóide ar Éirinn agus ar an Ríocht Aontaithe go léir dá bhféachfadh an Rialtas lena ladar a chur in iomaíocht nádúrtha na bhfórsaí margaidh. Níor thuig sé, áfach, go raibh córas na heacnamaíochta féin chomh tearcfhorbartha in Iarthar na hÉireann agus nach bhféadfadh na daoine bia ar bith a cheannach – ní hamháin go raibh siad bocht, ach is ar éigean má bhí ciall ar bith acu don airgead, chomh hannamh is a d'fheicidís é mar rud.

== An Gorta ag Pléascadh Amach ==

D'fhéach Trevelyan le córas na n-oibreacha poiblí a leasú, ach mar a d'iompaigh na cúrsaí amach, ní dhearna sé ach dochar. Bhí praghsanna an bhia ag dul in airde go tiubh, ach san am céanna, ní raibh ardú pá ar bith ag dul do na bochtáin a bhí fostaithe le haghaidh na n-oibreacha. Mar sin, bhí na hoibrithe ag stiúgadh le hocras, agus na hoibreacha ag dul in abar. Thairis sin, ní raibh riachtanas ar bith leis an gcineál oibre a bhí idir lámhaibh acu - ní raibh ann ach cur i gcéill, go bunúsach. Ag druidim chun deiridh don bhliain 1846, b'fhollasach go raibh teipthe ar scéim na n-oibreacha poiblí mar shlí bheatha do na bochtáin. I dtús na bliana a bhí chugainn, chuala an saol mór iomrá ar an Sciobairín, mar ar theip ar an rilíf go hiomlán, agus muintir na háite ag síothlú le hocras. D'iompaigh an [[An Sciobairín|Sciobairín]] ina shiombaile don Drochshaol ar fad. Fuair an chéad duine bás le hocras ar an [[24 Deireadh Fómhair]] [[1846]], agus le teacht na Nollag bhí an tóin tite as an gcoiste áitiúil rilífe faoi bhrú na holltubaiste a bhí ag déanamh léirscriosa ar fud na háite.

== Na Galair ag Siúl ar Lucht na Fannlaige ==

Tháinig na galair thógálacha sna sálaí ag an ngorta féin. Iad siúd nach bhfuair bás le hocras, bhí siad thar a bheith braiteach ar na tolgáin. Is iomaí galar a bhí ag rith damhsa i measc na mbocht, cosúil leis an bhfiabhras tiofóideach agus leis an bhfiabhras buí. B'iad na dreancaidí a bhí ag iompar an dá ghalar seo, agus ó bhí tithíocht na ndaoine bochta chomh plódaithe is a bhí, is beag iontas a bhí ann go raibh an galar an-ghasta ag preabadh ó dhuine go duine. Galar eile a bhí ag scuabadh rompu i mblianta an Drochshaoil ab ea an [[dinnireacht]]. Ní chaithfeá ionfhabhtú tromchúiseach den chineál sin a tholgadh, áfach, le bás a fháil i mblianta an Drochshaoil. Bhí imdhíonacht na ndaoine lagaithe ag an síorchealacán, agus mar sin, ba leor fliú nó sciodar leis an duine a mharú. Is follasach go raibh galair easpa vitimíní, ar nós an [[Scorbach|scorbaigh]], na [[xéaroftailme]], agus an [[Peallagra|pheallagra]], coitianta freisin.

Ní raibh seirbhísí [[Sláinte in Éirinn|sláinte na hÉireann]] chomh dona is a shílfeá, nó bhí mogalra maith d'ospidéil agus d'íoclanna ann, ach nuair a thosaigh na céadta othair ag tonnadh isteach, is léir gur cuireadh na dochtúirí thar a n-acmhainn. Rinneadh iarrachtaí ospidéil nua a oscailt agus tuilleadh foirne a fhostú le freastal ar riachtanaisí na héigeandála, ach is beag gar a bhí ann nuair a tháinig an crú ar an tairne. Thairis sin, ní raibh leigheaseolaíocht an ama in ann ag an dinnireacht ná ag go leor eile de na galair thógálacha a chuaigh leis an ngorta.

== Lá na dTithe Súip ==
[[Íomhá:Doolough.jpg|mion|Tragóid, An Dúloch, 30 Márta 1849]]
I dtús na bliana 1847, tháinig an tuiscint ag an lucht [[Rialtas|rialtais]] go gcaithfí, roimh aon rud eile, [[muintir na hÉireann]] a choinneáil beo. Mar sin, cinneadh ar bhia a sholáthar do na bochtáin as tithe súip. Bhí [[Cumann na gCarad]] – na Caecair – i mbun oibre den chineál seo cheana féin, agus iad ag áitiú ar an Rialtas an sampla a leanúint.

Ar an [[20 Márta]] [[1847]], tosaíodh ag scaoileadh leis na daoine a bhí fostaithe de réir na scéimeanna oibreacha éigeandála. Bhí cuid de na fir oibre míshásta leis an scaoileadh, áfach, ó nach raibh slí bheatha eile ar fáil dóibh. Bhí siad buartha go mór faoina mbeadh i ndán dóibh i ndiaidh iad na jabanna fóirithinte a chailleadh, mar sin.

Maidir leis na tithe súip, is iomaí áit nár tháinig siad in úsáid ach faoi lár an t[[Samhradh|samhraidh]]. San idirlinn, fuair cuid mhór daoine [[bás]] le hocras. I mbreis air sin, bhí an bia gann i gcónaí, rud a chothaigh fearg i measc na mbocht. Mar sin féin, ba mhór an cuidiú iad na tithe súip. Ní raibh an Rialtas fonnmhar, áfach, iad a choinneáil ag obair thar an chéad ghéar-riachtanas. Le teacht [[Deireadh Fómhair|Dheireadh Fómhair]], bhí siad dúnta arís.

== An Ghéarchéim ag Dul chun Donais ==
[[Íomhá:Skibbereen by James Mahony, 1847.JPG|mion|An Sciobairín, ag  James Mahony, 1847]]
Chreid an Rialtas anois go raibh an gorta thart, rud nárbh fhíor dóibh ar aon nós. Nuair nach raibh súp ar fáil a thuilleadh, tharraing na sluaite síoraí ar thithe na mbocht. Bhí cuid mhór de na tithe seo róphlódaithe cheana féin le glacadh le tuilleadh daoine isteach, agus b'éigean rilíf a thál ar na bochtáin thar tairseach amach, cé go raibh cosc air. 

B'é an polasaí a bhí ag an Rialtas na bochtáin a chur ag obair agus pá a íoc leo, le go bhféadfaidís a gcuid bia a cheannach ar airgead. Ní dea-smaoineamh a bhí ann go díreach, nó bhí formhór na ndaoine seo chomh lagaithe ag an ocras is nach bhféadfaidís breith ar uirlis oibre ar bith. Iad siúd a raibh maith éigin iontu le haghaidh oibre, ní raibh jabanna ann dóibh pé scéal é. Mar sin, b'éigean do na húdaráis an rilíf thar tairseach amach a cheadú.

A lán daoine a bhí i dtuilleamaí na rilífe seo le haghaidh bia agus beatha, bhí cónaí orthu i bhfad bhfad ar shiúl ó áit an tsoláthair. Mar sin, chaithfidís turas fada a chur díobh ag coisíocht le sásamh a n-ocrais a fháil. Fuair go leor acu bás gan cheann a scríbe a bhaint amach choíche.

''Mhothaigh mé féin sean-Tomás Ó Gearbháin a rá go dtagadh daoine as áiteanna eile an bealach seo ag iarraidh bia. Dúirt sé gur tháinig bean amháin agus go raibh páiste beag léi. Ní raibh sí i bhfad san áit nó go bhfuair sí bás. Dúirt sí nach raibh sé ag déanamh aon smid bhréige go bhfaca sé an páiste ag diúl bhrollach a mháthar agus í fuar marbh.'' (''Glórtha ón Ghorta'', lch. 112.)
[[Íomhá:William Smith O'Brien.jpg|mion|[[William Smith O’Brien|William Smith O'Brien]]]]
Na feidhmeannaigh a raibh de dhualgas orthu Dlí na mBocht a chur i gcrích, d'aithin siad go raibh an tóin ag titim as córas na rilífe.D'áitigh siad go raibh tuilleadh airgid ag teastáil le freastal ar na fadhbanna go léir, agus d'éirigh leo an méid seo a chur abhaile ar Clarendon, a bhí ina [[Fear Ionaid an Rí in Éirinn|Fhear Ionaid]] ag an Rí in Éirinn san am. Chuaigh Clarendon i dteagmháil le Trevelyan chun tuilleadh maoiniú a mhealladh ón Státchiste. Ní bhfuair sé a dhóthain, áfach, cé go raibh sé suite siúráilte go rachadh na bochta chun ceannairce nó chun cearmansaíochta ar na húdaráis, mura bhfaigheadh sé an méid a bhí sé a iarraidh.

Má bhí an [[Rialtas]] ag déanamh go mbeadh na tiarnaí talún fonnmhar jabanna agus rilíf a chur ar fáil do na daoine bochta, d'fhéadfá a rá go raibh fuar acu. Iad siúd a raibh meas na daonnachtúlachta orthu féin acu, shíl siad gurbh í an imirce an fhuascailt. Iad siúd nach raibh, ní raibh cúl ar bith orthu a gcuid tionóntaí a dhíshealbhú. Go háirithe i [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]] agus i g[[Contae an Chláir]], is iomaí tionónta a chaithfeadh an bóthar a thabhairt air féin. Chuaigh sé le fánaíocht, agus b'fhéidir fuair sé bás le hocras, le tuirse nó le galar éigin.

Ní raibh cách sásta glacadh leis an dúchinniúint seo faoi chroí mór maith, áfach. A mhalairt ar fad. Chuaigh cuid nár bheag de na bochtáin i muinín na láimhe láidre le hiad féin a chosaint. Maraíodh roinnt tiarnaí talún, fiú, ach ar ndóigh ní raibh siad siúd ná údaráis an Stáit i bhfad ag tabhairt an choir in aghaidh an chaim. In iarthar na tíre is mó a chuaigh an foréigean chun donais, nó san oirthear b'fhearr leis na tionóntaí cumainn a bhunú lena leas a bhaint amach go dlíthiúil. Ní raibh lucht an rialtais in ann an [[ceartchreidmheachas]] fioscach a shárú, áfach.
[[Íomhá:John Mitchel (Young Ireland).JPG|clé|200px|thumb|[[Seán Mistéal|Seán Ó Mistéil]].]]
Maidir leis na hÉireannaigh Óga, chuaigh siadsan go mór chun radacachais i bhfianaise an Drochshaoil. Sa bhliain 1847, d'fhoilsigh Séamus Fionntán Ó Leathlobhair sraith altanna ag áitiú ar na tionóntaí éirí amach agus ruaigeadh a chur ar na tiarnaí talún. Bhí [[Seán Mistéal|Seán Ó Mistéil]], arís, ag gríosú na scológ chun na tiarnaí talún a dhiúltú faoi chíos. In Earrach na bliana 1848, thosaigh na hÉireannaigh Aontaithe ag ullmhú ceannairce, agus d'éirigh siad amach i mBaile an Gharraí, [[Contae Thiobraid Árann]], ar an [[29 Iúil]] [[1848]]. Ní raibh ann i ndáiríre ach eachtra ghreanntragóideach, áfach. Thug na ceannairceoirí cúpla óráid uathu, ach nuair a tuigeadh do na bochta nach raibh bia ar bith á dháileadh, d'ionsaigh siad na ceannairceoirí le greidimíní a thabhairt dóibh. Ina dhiaidh sin, ní bhfuair na péas deacair iad a chloí ná a chimiú. 

Cé nach raibh sa cheannairc féin ach sórt ubh ghliogair, ghlac an rialtas an-dáiríre í. Níor cuireadh na reibiliúnaigh chun báis, ach mar sin féin, gearradh pionós dian dóibh, is é sin, cuireadh an loch amach iad go dtí oileán na Tasmáine (nó ”tír Van Diemen”, mar a thugtaí ar an oileán san am) in aice leis an Astráil.

Ní raibh an Gorta críochnaithe go fóill, áfach. Tháinig galar dubh na bprátaí ar ais i Mí Iúil 1848, go háirithe in iarthar na tíre. Bhí an t-éag mór ag scuabadh roimhe faoin tuath, agus na daoine ag tabhairt ruathair faoi thithe na mbocht ar lorg rilífe. Ar ndóigh, iad siúd a raibh áit dóibh i dtithe na mbocht, fuair cuid mhór acu bás le galair thógálacha, chomh plódaithe is a bhí na tithe. I dtús na bliana 1849, bhí 2500 duine acu siúd ag bású in aghaidh na seachtaine ar fud na hÉireann. Lasmuigh de na tithe, áfach, bhí na cúrsaí ní ba mheasa fós, agus níl áireamh orthu siúd a bhí ag síothlú amuigh ansin. Cheal airgid, ní raibh Aontais Dhlí na mBocht ábalta freastal ar na sluaite síoraí seo, agus mar sin, bhí feidhmeannaigh na nAontas ag éileamh tuilleadh maoiniú ar an Stát. Ní bhfuair siad ach cur ó dhoras, ámh. Bhí na tiarnaí talún ag díshealbhú tionóntaí nárbh acmhainn dóibh a leabhar a ghlanadh. Níor mhaolaigh seo ar an ngéarchéim go díreach, ar ndóigh. In áiteanna, bhí bardaigh [[Dlí|Dhlí na mBocht]] ag déanamh neamairt dá gcuid dualgais: d'íoc an [[Rialtas]] leo as rilíf nár sholáthair siad.

Bhain dreamanna áirithe sainchreidimh leas as cruachás na mbocht leis an b[[An Protastúnachas|Protastúnacha]]&lt;nowiki/&gt;s a scaipeadh. Thairg siad bia don duine a bheadh sásta glacadh leis an gcreideamh nua. Ní raibh sé ceadaithe coinníollacha den chineál seo a chur le rilíf oifigiúil an Stáit, ach de réir mar a bhí ag teip ar rilíf an Rialtais, tháinig misinéirí neamhscrupallacha ó Shasana le ”súpair” a earcú as measc na mbocht. Bhunaigh siad ”coilíneachtaí” faoin tuath le haghaidh na súpar, in Oileán Acla mar shampla.

:''Bhíodh pota mór istigh sa Dún in aimsir na bProtastúnach agus na mBíoblóirí, agus ní raibh sé riamh folamh.''&lt;ref&gt;''Glórtha ón Ghorta'', lch. 65. Ó Chorr na Mara i gContae na Gaillimhe an sliocht seo.&lt;/ref&gt;

Ní raibh rilíf na n-eagraíochtaí cráifeacha féin dospíonta. I Meitheamh 1849, d'éirigh [[Cumann na gCarad]] féin as rilíf a sholáthar, nó bhí siad i ndeireadh a gcuid acmhainní, agus iad éadóchasach ar fad as staid na hÉireann. Go bunúsach, is é an tátal a bhain siad as cuma na gcúrsaí ná nach mbeadh ach an Rialtas ábalta tarrtháil a thabhairt do na daoine, an oiread is a chuaigh an scéal chun donais. 
I dtús na bliana 1849, chinn an Príomh-Aire Russell ar chánacha breise a ghearradh de chúigí saibhre na tíre – an tOirthear agus an Tuaisceart, go bunúsach – le beatha a choinneáil leis an Iarthar. Bhí bunadh Chúige Uladh, ach go háirithe, an-mhíshásta leis na cánacha seo.

== Torthaí an Ghorta ==

Thaispeáin [[daonáireamh]] na bliana 1851 go raibh dhá mhilliún go leith de mhuintir na hÉireann ar iarraidh, nó níos mó ná duine as gach ceathrar a bhí ann roimh an nGorta. Is léir nach bhfuair gach aon duine acu bás le hocras ná leis na galair, nó is iomaí duine a thóg an bád bán go Meiriceá. Ina dhiaidh sin féin, is dócha go raibh ní ba mhó ná milliún duine básaithe san idirlinn. Cé go ndearna an Rialtas a lán leis an nGorta a mhaolú, go háirithe trí struchtúir shóisialta agus eagraíochtaí a chur ar bun a bhí in ann rilíf a thabhairt do na bochtáin, is follas nár tugadh a ndóthain airgid do na heagraíochtaí seo le srianta a chur leis an ocras agus leis na tolgáin a bhí ag dul leis. 

An fear a bhí i gceannas ar riarachán rilife an Stáit, an tArd-Choimisinéir Edward Twisleton, d'éirigh sé as a oifig i Márta 1849 lena mhíshástacht i dtaobh pholasaithe an [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtais]] a chur in iúl. Chomh patuar is a bhí [[Teach na dTeachtaí|Teach na dTeachta]]í i leith na hÉireann, bhí an chosúlacht ar na cúrsaí go raibh na [[Teachta Dála|Feisirí]] meáite ar na Gaeil a mharú le hocras d'aon turas. Ós rud é gur fear roinnte rilífe a bhí ann féin, níorbh eisean an fear ceart le polasaithe cinedhíothaitheacha den chineál seo a chur i gcrích, arsa Twisleton le greann dóite duairc. Dúirt sé fosta nach raibh ach ”suim réasúnta beag airgid” de dhíth ar an [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] leis an ”náire” a sheachaint ”go ligfí d'aon duine de na bochtáin bás a fháil le hocras”. 

Mura bhfuair lucht na rilífe an maoiniú a bhí dlíte dóibh, b'é ba príomhchúis leis ná go raibh rialtas na Ríochta Aontaithe ródhoirte don tuiscint idé-eolaíoch a bhí acu do chás na hÉireann – is é sin, nach gcuirfeadh sé ach leis an leisceoireacht choitianta rilíf a sholáthar saor in aisce, agus go gcaithfeadh na bochtáin a gcuid a shaothrú as allas a malacha ar nós gach duine eile.

=== An Imirce ===
[[Íomhá:Emigrants Leave Ireland by Henry Doyle 1868.jpg|deas|250px|thumb|''Emigrants Leave Ireland'' le [[Henry Doyle]] (1868).]]
[[Preispitéireachas|Preispitéirigh]] ó [[Cúige Uladh|Chúige Uladh]] ba mhó a chuaigh ar imirce go Meiriceá roimh an Drochshaol. De réir a chéile, thosaigh na [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitlicigh]] ag tabhairt aghaidhe ar an Oileán Úr freisin, ach i ndiaidh an Drochshaoil, b'iadsan an dream ba mhó imirce ar fad. Na Caitlicigh a chuaigh go Meiriceá roimh an ngorta, feirmeoirí réasúnta saibhir a bhí iontu de ghnáth, agus iad ag teacht ó Oirthear na hÉireann. Nuair a thosaigh na bochtáin féin ag imeacht leo, ba mhinic a chuaigh siad go hAlbain ar dtús, leis an airgead a shaothrú ansin a d'íocfadh an pasáiste dóibh. Iad siúd a bhí imithe thar sáile cheana féin, ba mhinic a mhaoineoidís an pasáiste dá muintir a bhí ag fanacht in Éirinn go fóill. 

Le teacht an Ghorta, áfach, tháinig athrú mór ar an gcineál daoine ba mhó a bhí ag tréigean an tseanfhóid. Thosaigh na bochtáin, na bacaigh is na suaracháin féin ag imeacht go [[Meiriceá]]. Cuid áirithe acu, fuair siad luach a bpasáiste ón tiarna talún a bhí tar éis iad a dhíshealbhú. Ba mhinic a bhí na báid imirce róphlódaithe, agus nuair a shroich na himircigh an chéad chladach thall, b'éigean dóibh seal a chaitheamh ar coraintín, go háirithe más go Ceanada a bhí siad ag dul. Na longa a chuaigh go [[Ceanada]], chaithfidís stop a dhéanamh san oileán úd Grosse-Île sula bhféadfaidís dul i dtír i [[Québec]]. Ba mhinic a bhí galar tógálach éigin ar chuid de na paisinéirí ar bhord na loinge, agus is iomaí duine a shíothlaigh leis an bhfiabhras tíofóideach san oileán dó, gan an chéad amharc a fheiceáil de mhórthír Cheanada riamh. 

Sa bhliain 1847, leath an fiabhras tíofóideach ó Grosse-Île isteach go lár na tíre, agus bhásaigh cuid mhór de mhuintir na háite i [[Montréal|Montreal]] agus i d[[Torontó|Toronto]] féin. Ina dhiaidh sin, rinne na Ceanadaigh a ngearán leis na húdaráis Ghallda faoi chomh mífholláin is a bhí na longa. Mar sin, cuireadh forálacha nua i bhfeidhm le baint den phlódú. Chuaigh an imirce féin i laghad faoi thionchar na bhforálacha nua. 
[[Íomhá:Irish Famine Memorial, Washington St, Boston. - panoramio (1).jpg|mion|255x255px|sráid Washington,Bostún]]
Cuid mhór acu siúd a tháinig go dtí an tOileán Úr an bealach seo i ndiaidh bhliain an fhiabhrais, níor shocraigh siad síos i gCeanada féin. Go ginearálta, ba leasc leis na hÉireannaigh fanacht i gcoilíneacht de chuid [[Sasana|Shasana]]. Bhí na Stáit Aontaithe saor ó bhráca na nGall, agus na jabanna flúirseach ansin. Ní hionann sin is a rá, ar ndóigh, nach gcuirfeadh na sluaite móra Éireannaigh fúthu i gCeanada chomh maith. 

B'iad [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] agus [[Bostún, Massachusetts|Boston]] an dá cheann scríbe ba thábhachtaí sna Stáit. Sa bhliain 1847, tháinig 37,000 Éireannach go Boston, arbh ionann iad, san am, agus leath an daonra a bhí ann rompu.

Ar dtús, ba ghnách leis na himircigh Éireannacha socrú síos sna slumanna agus dul le rúpáil éigin garbhoibre mar shlí bheatha. Bhí an frith-Chaitliceachas láidir sna Stáit sna 1850idí agus sna 1860idí, agus is iomaí fostóir nach raibh ag fearadh fáilte roimh Éireannaigh ar lorg jabanna. Chaithfeadh na hÉireannaigh maireachtáil ar scáth a chéile, mar sin, gus tháinig pobail chomhtháite [[Gael-Mheiriceánaigh|Ghael-Mheiriceánacha]] – cineál geiteonna fiú – ar an bhfód ar fud na Stát Aontaithe. Ar ndóigh, bhí an Eaglais Chaitliceach ina crann taca ag na Gaeil thall ansin, agus d'éirigh leo tionchar nár bheag a imirt ar an b[[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Páirtí Daonlathach]], rud is minicí a shamhlaítear le Halla Tammany i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]. 

Bhí an-suim ag na [[Gael-Mheiriceánaigh]] sa náisiúnachas Éireannach fosta. A lán acu, bhí siad den bharúil gurbh iad lucht rialtais Shasana a tharraing an Drochshaol anuas ar Éirinn go toilghnústa, agus theastaigh uathu díoltas a imirt ar na Gaill. Sin é an tuige, go bunúsach, go mbíodh na Gael-Mheiriceánaigh riamh an-fhonnmhar a bhflaithiúlacht a thál ar an IRA trí NORAID, nuair a bhí na Trioblóidí faoi lán an tseoil i dTuaisceart Éireann. Is fada is féidir fuil a bhaint as seancholm.

=== Oidhreacht an Ghorta in Éirinn ===
[[Íomhá:Famine sculpture in front of the International Financial Services Centre Dublin 2006.jpg|clé|250px|thumb|Dealbh cuimhneacháin i m[[Baile Átha Cliath]].]]
An té ar cás air cás na [[An Ghaeilge|Gaeilge]], is é an chéad rud a shamhlóidh sé le h-”oidhreacht” an Drochshaoil ná imeacht na Gaeilge as úsáid sa chuid is mó den tír. Cé go raibh an [[An Béarla|Béarla]] ag cúngú ar an nGaeilge ón tseachtú haois déag i leith, ar a laghad, bhí sracadh sa teanga fós i dtús na naoú haoise déag, agus líon a cainteoirí ag dul i méadaíocht. 

Sa bhliain 1845, bhí an teanga ó dhúchas ag ceithre mhilliún duine in Éirinn, ach ó b'iad lucht labhartha na Gaeilge ba mhó a bhí thíos leis an ngorta agus leis an imirce araon, ní raibh ach duine as an mbeirt acu siúd fágtha sa tír sé bliana ina dhiaidh sin. Rud eile fós gur thréig cuid mhór acu siúd féin an Ghaeilge, ó bhí an chuma ar na cúrsaí anois nach bhféadfá maireachtáil ar aon nós gan an Ghaeilge a chur uait agus an Béarla a tharraingt chugat mar aon[[Teangacha Ceilteacha|teanga]] labhartha.
[[Íomhá:Famine memorial dublin.jpg|mion|250x250px|Cuimhneacháin, Baile Átha Cliath]]
Roimh an Drochshaol, bhí an Ghaeilge beo ar chultúr bíogúil na gcainteoirí dúchais. Bocht is uile mar a bhí siad, bhí saol, sult is subhachas dá gcuid féin acu trí mheán na teanga sinsearaí. Mura raibh fáilte isteach i saol an Bhéarla rompu, bhí malairt sochaí ann agus í ag obair as Gaeilge. Chart an Drochshaol an tsochaí seo de dhroim an tsaoil, agus fágadh an cainteoir dúchais ina bhacach aonair i saol an Bhéarla gan na struchtúir shóisialta a bhí ag athneartú a chuid Gaeilge roimhe sin. Na daoine eile a raibh na struchtúir sin comhdhéanta astu, ar nós na ngaolta, na gcomharsan agus an lucht aitheantais, bhí siad imithe i gceithre hairde an domhain: mura bhfuair siad bás le hocras, thóg siad an bád bán go Meiriceá.

Má thráigh an teanga, chuaigh an cultúr i léig freisin. Cailleadh cuid mhór de na seanchleachtais Ghaelacha i gcúrsaí an reiligiúin. Roimh an nGorta Mór bhí sé coitianta féilte na naomh a cheiliúradh le fleánna móra a dtugtaí pátrúin orthu. I ndiaidh an Ghorta, áfach, ní raibh mórán daoine fágtha cibé le freastal ar na pátrúin, agus nuair a bhí gach duine ag streachailt leis ina aonar le maireachtáil go ceann an chéad lae eile, cailleadh an spiorad comhphobail a tharraingíodh na daoine i dtreo an phátrúin roimhe sin. Nuair a tháinig an creideamh Críostaí ar ais, níorbh é ”creideamh na meánaoise”, creideamh traidisiúnta na nGael, a bhí ann, ach ceartchreidmheachas Caitliceach na sagart. Bhí níos mó sagairt ann anois i gcoibhneas an daonra go léir, agus b'amhlaidh ba mhó a dtionchar ar mheon an phobail. An tsíorlíomhain a bhíodh ag Protastúnaigh Chúige Uladh ar shochaí na hÉireann, is é sin, gur sochaí shagartstiúrtha a bhí ann, is féidir a rá nach raibh an líomhain seo fíor ar aon nós roimh laethanta an Drochshaoil. Roimh an nGorta, bhí Gaeilge ag cuid mhór de mhuintir na tuaithe, agus iad i muinín a mbéaloidis chráifigh féin mar threoir dhiagachta.

Níor éirigh le cumainn na dtionóntaí mórán cumhachta a bhaint amach i saol polaitiúil na tíre i ndiaidh an Ghorta. Choinnigh na tiarnaí talún a seanstádas, nó ní raibh a dhath fágtha den phobalóireacht, den chosmhuintireachas, a bhí chomh láidir sin i laethanta Dhónaill Uí Chonaill. Ón taobh eile de, an faltanas a d'fhág an Drochshaol ina dhiaidh, threisigh sé leis na gluaiseachtaí Náisiúnaíocha, ar nós na bhFíníní, sa bhaile agus i gcéin.

==  Féach freisin ==

* [[Gorta Éireannach 1740 – 1741]]
* [[Tubaiste “The Londonderry” (1848)]]

== Naisc Sheachtracha ==

* [http://www.mayo-ireland.ie/Mayo/History/Famine.htm Eolas faoin nGorta Mór i gContae Mhaigh Eo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080623214332/http://www.mayo-ireland.ie/Mayo/History/Famine.htm |date=2008-06-23 }}

== Tagairtí ==

{{reflist}}

{{An Gorta Mór}}
{{Gorta na hÉireann}}

{{DEFAULTSORT:Gorta Mór, An}}
[[Catagóir:Sláinte in Éirinn]]
[[Catagóir:An Gorta Mór]]
[[Catagóir:Athriar talúntais in Éirinn]]
[[Catagóir:19ú haois in Éirinn]]</text>
      <sha1>e3sjju25bwf29ycgfaidkhh9ktjpkwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ros Goill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7783</id>
    <revision>
      <id>1312380</id>
      <parentid>1241849</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T21:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caoimhin</username>
        <id>600</id>
      </contributor>
      <comment>/* Canúint na hÁite */</comment>
      <origin>1312380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8386" sha1="fe0v70c9yz2ev38legsmxy66f0coowf" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
'''Ros Goill'''&lt;ref name='Logainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/111413|title=Ros Goill/Rosguill {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2024-09-20|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.commissioner.ie/downloads/An_tOrdú_Logainmneacha_(Ceantair_Ghaeltachta)_2004.pdf An tOrdú Logainmneacha (Ceantair Ghaeltachta) Order 2004].&lt;/ref&gt; an t-ainm atá ar leithinis suite i dtuaisceart [[Contae Dhún na nGall|Chontae Thír Chonaill]] in [[Éire|Éirinn]], agus é ina luí eadar an Mhaoil Rua is [[Fánaid|Fánad]] soir agus [[Cuan na gCaorach]] is [[Corrán Binne]] siar. Is déscaradh é Ros Goill eadar an t[[An tAigéan Atlantach|Aigeán Atlantach]] agus fraochmhá Chonallach. Tchítear ar thaobh amháin dobhar maothlach agus tráigheanna bána, agus ar an taobh eile fearsad fhealltach chealgach an Mhaoil Ruaidh. Eadarthu, tugtar faidéar ar meascán portach, cnoc, féarach, ballaí ársa, fuíleacha cuibhreann bó, agus fianaise fhairsing daingnithe uilig mar chruthúnas úsáid na háite ón chianaois. Ainm eile is é '''Paróiste Ros Goill''' ar '''Pharóiste Mhíobhaigh''', a chlúdaíonn an leithinis ar fad mar aon le cúlchríoch ar chóimhéid.

== Stair ⁊ Seanchas ==
[[Íomhá:Rosguill Peninsula.jpg|thumb|Trá Dhumhaigh]]
Tá an áit sáite san fhínscéalaíocht. Tarann ainm an cheantair ó éachtra a tharla fada siar, a deirtear, nuair a bhain [[Fionn mac Cumhaill]] ceartas sa deireadh ar mharú [[Goll mac Morna|Gholl mac Morna]], fionnaíolach a athair. Abraítear gur tharla an méid seo ar ''Charraig Ghoill'' áit a bhfuil ina luí siar ó chosta Dumhaigh. Cuireadh ''ceann tíre Goill'' nó ''Ros Goill'' air.

Síltear gur champáil [[Deirdre]] agus [[Naoise]] ar an Tráigh Mhór agus iad ag teitheadh ó [[Conchobar mac Nessa|Chonchobar mac Nessa]], Rí [[Ulaidh|Uladh]] tráth agus a Chraobh Dearg (nó ''Cróeb Ruad'' mar a thugadh air sa t[[An tSean-Ghaeilge|seanGhaeilig]]).
 
Is í Gáinne Mhór í an áit is airde ar an leithinis mar aon le ''Gáinne Bheag''. Is ó Gráinne (a bhí geallta le [[Fionn mac Cumhaill]] agus a bhí ina leannán do [[Diarmuid Ua Duibhne|Dhiarmuid Ua Duibhne]]) a tharanns bunús an ainm. Nuair a bhí siad ag teitheadh ó [[Fianna|Fhianna]] Fhionn a dhul i dtreo na [[Alba|hAlban]], chuir siad a tóin fúthu ar mhullach an chnoic úd lena a scíth a ligint ar feadh seala, de réir an tseanchais. Tá damáiste nach beag déanta don taobh siar ó dheas den chnoc de dheasca tochaltáin neamhsrianta le roinnt blianta anuas. Bhaintí úsáid as mar láithreán dumpála fosta. Nach mór a’ náire.

Siar sa cheathrú haois treascairt mac [[Niall Noígíallach]] agus [[Conall Gulban]] (a mbíodh clú air i d[[Tír Chonaill]]), laochraí [[Ulaidh|Ulaid]], i m[[Béal Átha Seanaidh]] agus ag an [[An Bearna Mór|Bhearna Mhór]]. Cnagmhaisigh arm Chonaill na hUltaibh frí Ros Goill, Chrích Chloinne Rosa, Chrích Ua nDuach, Chaim-Fhersaid Mhór, síos chun cladach [[Loch Feabhail]]. Ba iad Conall Gulban agus a dheartháir [[Eógan mac Néill]] iad sinsir Ritheacha Thír Conaill agus [[Tír Eoghain (ríocht)|Tír Eógain]] (is é sin ''Tír Eoghain'') fá seach.

==== Colm Cille ====
Mar aon le mol mhór áiteanna eile i dTír Chonaill agus i gCúige Uladh, bíonn a dhóthain finnscéaltaí ag muintir Ros Goill ar [[Colm Cille|Cholmcille]]. B’fhear uasal é Colm Cille, garmhac Chonaill Gulban, a rugadh i n[[Gartán]] é, chuaigh sé isteach san sagairt agus thoisigh sé ag cur na Críostaíochta chun cinn ar fud na hÉireann. Roimh dhíbhirt Cholmcille i n[[Dál Riata]] agus i [[Na Cruithnigh|Ríocht na Cruithneach]], bhunaigh Colm Cille mainistreacha i n[[Doire]] agus i g[[Ceanannas Mór]], agus aithnítear gur chuir sé mórán foras eile ar bun, ina measc siúd atá seanteach an phobail ag Míobhaigh, atá lonnaithe i baile fearainn darb ainm Cluain tSalach, a deirtear. Deirtear fosta gur chuir sé an ardchros in airde i gcré na cille, ar ar fhág sé rian a mhéar ar an chloch. Lena chois sin leath sé síos mallachtaí agus beannachtaí ar bhailte fearainn sa pharóiste de réir mar a cuireadh fáilte roimhe: cuireadh mallacht ar Dhún Dubháin Uachtarach ionas go mbeadh amadán i measc a phobail i dtólamh, i ndheaidh bunadh na háite staicín áiféise a dhéanamh de Cholmcille, gídh go ndúirt sé nach mbeadh duine ar bith as An Dumhaigh ná Oileán an Bhráighe báite chun báis choíche. Deir daoiní go bhfuil marcanna a chosa le fáil ar charraig sna Dúnaibh.

== Sa Lá atá Inniu Ann ==
Tá plúr gníomhaíochtaí ar fáil go háitiúil: slatiascaireacht, [[fánaíocht]], [[galf]] agus spóirt uisce. Mar cheann de na ceantair [[An Ghaeltacht|Gaeltachta]] is faide soir, tá traidisiún cultúrtha bríomhair le fáil ann, áit a bhfuil go leor ealaíontóirí agus ceoltóirí ina gcónaí ann.

Cha dtearn droch-chinntí pleanála siar sna 90aidí mórán maitheasa ar bith do Ros Goill, agus chuaigh an easpa reachtaíochta i bhfeidhm go huafásach ar an cheantar maguáird chomh maith. Mar aon le cuid mhór na leathchoda thiar na tíre, tá Ros Goill buailte le forbairt ribíneach gan srian. Is féidir éalú ó seo go furasd (seachas sna príomhbhailte) le teacht ar Éirinn a bhí na céadta blianta ó shin.

Tá tuairim is dhá mhíle duine ann. Labhraítear Gaeilig i dtuaisceart an pharóiste an-drásda (An tÍochtar) ach tá sí ag dul i léig le fada an lá. Chan fhuil mórán Gaeilige fágtha i ndeisceart na paróiste (An tUachtar). D’fhoscail [[Éamonn de Valera]] Coláiste Gaeilige sa bhliain 1952 agus bíonn scoláirí (go háirid as Tuaisceart na hÉireann) ag freastal ar chúrsaí Gaeilige ansin i gcaitheamh an tsamhraidh achan bhliain.

Tá Cé na nDúnaibh, ar [[Cuan na gCaorach|Chuan na gCaorach]], ag tiontú go gasta lena bheith ina bhaile den chéad scoth fá choinne an tionscadail turasóireachta iascaireachta. Gach Fómhar, bíonn báid chairtfhostaithe ag úsáid na nDúnaibh mar áit thoisithe do chairtfhostuithe tuiníní gorma móra. Amharc ar [http://www.rosguill.com/fishing.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060823202222/http://www.rosguill.com/fishing.html |date=2006-08-23 }} le haghaidh tuilleadh eolais.

== Canúint na hÁite ==
Rinn [[Leaslaoi Lúcás]] taighde ar an chanúint Gaeilige a labhraítear san áit. Tá Ros Goill ar an bheagán Gaeltachtaí in Éirinn ina gcluintear an mhír bhriathartha ''cha'', ''chan'', ''char'' in áit ''ní, níor'' inniu. Tchítear an nod seo fost i nGaeilig [[Contae Thír Eoghain|Thír Eoghain]], [[Ard Mhacha]], [[Contae Aontroma|Aontroma]], an [[Contae an Dúin|Dúin]], agus [[Contae Dhoire|Dhoire]]. Baintear úsáid as ''é, í, iad'' in áit ''sé, sí, siad'' an [[An Caighdeán Oifigiúil|Chaighdeáin]], agus de réir sheanúsáid Ghaeilge Uladh, deirtear &quot;a dhéanamh&quot; in áit &quot;é a dhéanamh&quot;: ''chan a ghoid a rinn é'' (Ultach) = &quot;ní é a ghoid a rinne sé&quot; (Deisceartach), a deirtear i nGaeilig Ros Goill. (Is é is brí leis an méid seo ó dheas ná &quot;is dual dó é&quot;.)

== Bailte Fearainn ==
Tá 19 baile fearainn ar leithinis Ros Goill;:
* An Meall Mór
* Gort na Luchóg
* Dún Dubháin Íochtarach
* Dún Dubháin Uachtarach
* Gleann Uraí
* An Dumhaigh
* An Ghlaidhb
* Cluain tSalach
* An tArd Bán
* Doire Chasáin
* [[Na Dúnaibh]]
* Cnoc na Muirleog
* Leargain Riabhach
* An Machaire Beag
* Ceann na Leargaí
* Machaire Loiscthe
* Oileán an Bhráighe
* Baile Eochagáin

== Léitheoireacht bhreise ==
* Lucas, Leaslaoi U. (1986). [https://shop.ria.ie/products/cnuasach-focal-as-ros-goill?_pos=1&amp;_psq=ros+goill Cnuasach Focal as Ros Goill]. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]].
* [[Áine Ní Bhreisleáin|Ní Bhreisleáin, Áine]]. (2024). [https://www.independent.ie/seachtain/tabhairni-galanta-bialanna-maithe-mara-agus-tranna-iargulta-ar-chosta-an-atlantaigh-fhiain/a240466922.html Tábhairní galánta, bialanna maithe mara agus tránna iargúlta ar Chósta an Atlantaigh Fhiáin]. [[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]].

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nótaí ==

Lucas, Leslie W. ''More about Mevagh 2nd ed.'' (Appletree Press,1982) 

{{stumpa}}

[[Catagóir:Contae Dhún na nGall]]
[[Catagóir:Bailte i gContae Dhún na nGall]]
[[Catagóir:Gaeltacht Thír Chonaill]]</text>
      <sha1>fe0v70c9yz2ev38legsmxy66f0coowf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dónall Mac Amhlaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14157</id>
    <revision>
      <id>1312352</id>
      <parentid>1200083</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:58:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4455" sha1="9jcicxrjeyabbvujzz2mqa8olzxfn7i" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Scríbhneoir]] agus iriseoir [[Gaeilge]] ab ea '''Dónall Mac Amhlaigh''' ([[10 Nollaig]] [[1926]] - [[27 Eanáir]] [[1989]]).&lt;ref name='Ainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1558|title=MAC AMHLAIGH, Dónall (1926–1989) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/100-bliain-o-shin-a-rugadh-donall-mac-amhlaigh-i-mbliain-an-daonairimh/|teideal=100 bliain ó shin a rugadh Dónall Mac Amhlaigh, i mbliain an daonáirimh…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=8 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-09}}&lt;/ref&gt; 

== Saol ==
Rugadh i n[[Gaillimh]] (gar do [[Bearna|Bhearna]]) é sa bhliain 1926, agus d'éag sé i [[Northampton]], Sasana, sa bhliain 1989. Cé nach raibh an Ghaeilge ó dhúchas aige sa chiall is cúinge, d'fhoghlaim sé an teanga go paiteanta nuair a bhí sé óg. Is ar éigean a d'fheicfeá ar a chuid scríbhneoireachta nach raibh an teanga aige ón gcliabhán. Sa bhliain 1940, d'aistrigh a mhuintir go Cill Chainnigh, agus go gairid ina dhiaidh sin, d'éirigh sé as an scoil le dul ag obair. Sa bhliain 1947, chuaigh sé sna saighdiúirí [[An Chéad Chathlán Coisithe]] in [[Arm na hÉireann]]. Ceithre bliana ina dhiaidh sin, d'éirigh sé as, agus thug sé a aghaidh ar [[Sasana|Shasana]] ar lorg oibre. D'fhág an tsaoltaithí seo a lorg ar a chuid scríbhneoireachta ar fad, nó bhí blas láidir dírbheathaisnéise ar gach leabhar leis, cé gur thug sé le fios gur ficsean a bhí iontu.

== Scríbhneoireacht ==
Ba é an chéad leabhar a tháinig i gcló uaidh ná ''Dialann Deoraí'' (1960). Ba é an Clóchomhar Teoranta a d'fhoilsigh í. Cur síos a bhí ann ar an saol a bhíodh ag na hinimirceánaigh óga [[Éire]]annacha i Sasana san am sin, agus iad ag dul ó jab go jab agus ó lóistín go lóistín. Sa bhliain 1962, chuaigh an dara leabhar leis i gcló, ''Saol Saighdiúra'', agus mar is léir ón teideal, cuimhní cinn a bhí ann ó bhlianta Dhónaill san arm. Thairis sin, d'fhoilsigh sé na húrscéalta ''Schnitzer Ó Sé'', ''Diarmuid Ó Dónaill'' agus, go gairid roimh a bhás, ''Deoraithe'', spléachadh nua ar an saol a bhí á chardáil aige i n''Dialann Deoraí''. Deirtear go raibh sé ar an scríbhneoir ab fhearr a thug cur síos ar ''exodus'' mór na nÉireannach go Sasana i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, nuair a bhí borradh faoin tionscal tógála sa Ríocht Aontaithe, agus caoi nua á cur ar chathracha na tíre i ndiaidh léirscrios an chogaidh.
 
== Stíl ==
Bhí stíl líofa nádúrtha ag Dónall a thaithneodh leis an bhfoghlaimeoir agus leis an gcainteoir dúchais araon. Thairis sin, bhí sé ag insint faoin gcineál saoil a raibh aithne éigin ag gach Éireannach air, beagnach, go dtí le déanaí - an imirce, an náibhíocht, agus an gheit a bhainfeadh cultúr Shasana as an Éireannach óg. Mar sin, bhí ráchairt ar a chuid leabhar lena lá, agus baintear úsáid astu i dteagasc na Gaeilge in áiteanna i gcónaí. 

== Gaelscoil Mhic Amhlaigh ==
Tugtar &quot;[[Gaelscoil Mhic Amhlaigh]]&quot; ar scoil i nGaillimh in ómós do Dhónall Mac Amhlaigh.

== Saothair ==
* ''Dialann Deoraí'' (réamhrá le [[Niall Ó Dónaill]]). BÁC: An Clóchomhar, 1960 / ''An Irish navvy : the diary of an exile''. [[Valentin Iremonger]] a d'aistrigh go Béarla. Londan : Routledge, 1964.
* ''Saol saighdiúra''. BÁC: An Clóchomhar, 1962.
* ''An diaphéist''. BÁC: FNT, 1963.
* ''Diarmaid Ó Dónaill : úrscéal''. BÁC: An Clóchomhar, c1965.
* ''Sweeney : agus scéalta eile''. BÁC: An Clóchomhar, 1970.
* ''Schnitzer Ó Sé''. BÁC: An Clóchomhar, 1974. 
* ''Beoir bhaile agus scéalta eile'' . BÁC: An Clóchomhar, 1981
* ''Deoraithe''. BÁC: An Clóchomhar, 1986

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc Sheachtracha ==
[http://www.irishtimes.com/newspaper/features/2009/0811/1224252370623.html Dialann an deoraí scéalach go fóill féin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812141625/http://www.irishtimes.com/newspaper/features/2009/0811/1224252370623.html |date=2011-08-12 }}, Irish Times, 11 Lúnasa 2009

{{DEFAULTSORT:Amhlaigh, Donall Mac}}

[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1926]]
[[Catagóir:Básanna i 1989]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]]</text>
      <sha1>9jcicxrjeyabbvujzz2mqa8olzxfn7i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312361</id>
      <parentid>1312352</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:37:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6727" sha1="7vrfp2sj80faitgx9nbssu5ijsp44g5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Scríbhneoir]] agus iriseoir [[Gaeilge]] ab ea '''Dónall Peadar Mac Amhlaigh''' ([[10 Nollaig]] [[1926]]  i n[[Gaillimh]] (gar do [[Bearna|Bhearna]])  - [[27 Eanáir]] [[1989]]  i [[Northampton]], Sasana).&lt;ref name='Ainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1558|title=MAC AMHLAIGH, Dónall (1926–1989) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}&lt;/ref&gt;   Bhí Dónall Mac Amhlaigh ina fhear oibre nó ‘náibhí’ i gcaitheamh a shaoil. Ní raibh aon deis aige briseadh amach as nó ní raibh na hacmhainní aige a thabharfadh deis dó a ghnó féin a thosú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1558|teideal=MAC AMHLAIGH, Dónall (1926–1989)|údar=ainm.ie  / Diarmuid Breathnach &amp; Máire Ní Mhurchú|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/mac-amhlaigh-donall-peadar-a4986|teideal=Mac Amhlaigh, Dónall Peadar|údar=dib.ie|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt; 

== Saol ==
Cé nach raibh an Ghaeilge ó dhúchas aige sa chiall is cúinge, d'fhoghlaim Dónall Mac Amhlaigh an teanga go paiteanta nuair a bhí sé óg. Is ar éigean a d'fheicfeá ar a chuid scríbhneoireachta nach raibh an teanga aige ón gcliabhán. 

Sa bhliain 1940, d'aistrigh a mhuintir go Cill Chainnigh, agus go gairid ina dhiaidh sin, d'éirigh sé as an scoil le dul ag obair. Sa bhliain 1947, chuaigh sé sna saighdiúirí [[An Chéad Chathlán Coisithe]] in [[Arm na hÉireann]]; chaith sé tréimhse san Arm ar [[An Rinn Mhór]] i nGaillimh. 

Ceithre bliana ina dhiaidh sin, d'éirigh sé as.  Nuair a d’fhág sé an t-arm ní raibh aon obair ar fáil. Obair de chineál ar bith. B’éigean dó dul anonn go Sasana ar an mbád bán ar lorg oibre, mar a rinne an chlann uilig.  D'fhág an tsaoltaithí seo a lorg ar a chuid scríbhneoireachta ar fad, nó bhí blas láidir dírbheathaisnéise ar gach leabhar leis, cé gur thug sé le fios gur ficsean a bhí iontu.

== Scríbhneoireacht ==
Ba é an chéad leabhar a tháinig i gcló uaidh ná ''[[Dialann Deoraí]]'' (1960). Ba é an [[Clóchomhar Teoranta]] a d'fhoilsigh í. Cur síos a bhí ann ar an saol a bhíodh ag na himircigh óga [[Éire]]annacha i Sasana san am sin, agus iad ag dul ó jab go jab agus ó lóistín go lóistín.  Ní haon áibhéil a rá go raibh an saol sin thar a bheith crua ar na suímh bhildeála sa mBreatain.  Ach ag an am céanna ba é an tionscal tógála agus an méid oibre a bhí le fáil sna cathracha agus sna bailte, a thug saol nua dó agus deis aige cúpla punt a shaothrú agus cuid a chur abhaile chuig a mhuintir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/100-bliain-o-shin-a-rugadh-donall-mac-amhlaigh-i-mbliain-an-daonairimh/|teideal=100 bliain ó shin a rugadh Dónall Mac Amhlaigh, i mbliain an daonáirimh…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=8 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-09}}&lt;/ref&gt; 

D’imíodh sé ó shuíomh go suíomh ag iarraidh jab tógála agus b’fhéidir coinníollacha níb fhearr, ach tríd is tríd, ba mar a chéile iad uilig – obair fhíorchrua, agus drochlóistín le ‘spam’ agus tae lag. Go minic ní bhíodh greim le n-ithe aige. D’iarradh sé déirc ar dhuine a bhí i mbun ceaintín nó caifé agus dá mbeadh an t-ádh leis thabharfaidís pláta le dhá shlis aráin agus muigín tae in aisce dhó.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Deirtear go raibh sé ar an scríbhneoir ab fhearr a thug cur síos ar ''exodus'' mór na nÉireannach go Sasana i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, nuair a bhí borradh faoin tionscal tógála sa Ríocht Aontaithe, agus caoi nua á cur ar chathracha na tíre i ndiaidh léirscrios an chogaidh.

Sa bhliain 1962, chuaigh an dara leabhar leis i gcló, ''Saol Saighdiúra'', agus mar is léir ón teideal, cuimhní cinn a bhí ann ó bhlianta Dhónaill san arm. 

Thairis sin, d'fhoilsigh sé na húrscéalta ''Schnitzer Ó Sé'', ''Diarmuid Ó Dónaill'' agus, go gairid roimh a bhás, ''Deoraithe'', spléachadh nua ar an saol a bhí á chardáil aige i n''Dialann Deoraí''. 

Sna 1960idí-1980idí, bhí sé ag déanamh píosaí iriseoireachta sna páipéir Ghaeilge agus bhíodh sé ar [[RTÉ Raidió na Gaeltachta]] go minic mar comhfhreagraí as an mBreatain. Thuairisc sé cás ‘Seisear Birmingham’ mar shampla.

=== Stíl ===
Bhí stíl líofa nádúrtha ag Dónall a thaitheodh leis an bhfoghlaimeoir agus leis an gcainteoir dúchais araon. Thairis sin, bhí sé ag insint faoin gcineál saoil a raibh aithne éigin ag gach Éireannach air, beagnach, go dtí le déanaí - an imirce, an náibhíocht, agus an gheit a bhainfeadh cultúr Shasana as an Éireannach óg. Mar sin, bhí ráchairt ar a chuid leabhar lena lá, agus baintear úsáid astu i dteagasc na Gaeilge in áiteanna i gcónaí. 

Luann sé go minic na leabhair a bhíodh a léamh aige – [[G. K. Chesterton|GK Chesterton]] nó [[George Bernard Shaw|GB Shaw]], nó a leithéidí, chomh maith le leabhair Ghaeilge. Bhí suim thar na bearta aige sa méid a bhí ar siúl thart air. 
[[Íomhá:Áras Mhic Amhlaigh (cropped).jpg|clé|mion|220x220px|Naíonra agus Áras Mhic Amhlaigh]]

== Oidhreacht ==
Tugtar &quot;[[Gaelscoil Mhic Amhlaigh]]&quot;,  Naíonra Mhic Amhlaigh agus Áras Mhic Amhlaigh i g[[Cnoc na Cathrach]], Gaillimh in ómós do Dhónall Mac Amhlaigh.

== Saothair ==
* ''Dialann Deoraí'' (réamhrá le [[Niall Ó Dónaill]]). BÁC: An Clóchomhar, 1960 / ''An Irish navvy : the diary of an exile''. [[Valentin Iremonger]] a d'aistrigh go Béarla. Londan : Routledge, 1964.
* ''Saol saighdiúra''. BÁC: An Clóchomhar, 1962.
* ''An diaphéist''. BÁC: FNT, 1963.
* ''Diarmaid Ó Dónaill : úrscéal''. BÁC: An Clóchomhar, c1965.
* ''Sweeney : agus scéalta eile''. BÁC: An Clóchomhar, 1970.
* ''Schnitzer Ó Sé''. BÁC: An Clóchomhar, 1974. 
* ''Beoir bhaile agus scéalta eile'' . BÁC: An Clóchomhar, 1981
* ''Deoraithe''. BÁC: An Clóchomhar, 1986

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc Sheachtracha ==
[http://www.irishtimes.com/newspaper/features/2009/0811/1224252370623.html Dialann an deoraí scéalach go fóill féin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812141625/http://www.irishtimes.com/newspaper/features/2009/0811/1224252370623.html |date=2011-08-12 }}, Irish Times, 11 Lúnasa 2009

{{DEFAULTSORT:Amhlaigh, Donall Mac}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1926]]
[[Catagóir:Básanna i 1989]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Lucht Raidió na Gaeltachta]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Saothraithe]]</text>
      <sha1>7vrfp2sj80faitgx9nbssu5ijsp44g5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312364</id>
      <parentid>1312361</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7588" sha1="ram0yat6xx3ljvqlx18oe5v0943fpkc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Scríbhneoir]] agus iriseoir [[Gaeilge]] ab ea '''Dónall Peadar Mac Amhlaigh'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''McCauley''&lt;/ref&gt; ([[10 Nollaig]] [[1926]]  i n[[Gaillimh]] (gar do [[Bearna|Bhearna]])  - [[27 Eanáir]] [[1989]]  i [[Northampton]], Sasana).&lt;ref name='Ainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1558|title=MAC AMHLAIGH, Dónall (1926–1989) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}&lt;/ref&gt;   Bhí Dónall Mac Amhlaigh ina fhear oibre nó ‘náibhí’ i gcaitheamh a shaoil. Ní raibh aon deis aige briseadh amach as nó ní raibh na hacmhainní aige a thabharfadh deis dó a ghnó féin a thosú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/mac-amhlaigh-donall-peadar-a4986|teideal=Mac Amhlaigh, Dónall Peadar|údar=dib.ie / Seán Hutton|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt; 

== Saol ==
Dar le cuntas Hutton (dib.ie) ba i Scoil Naomh Uinsionn de Pól, Sráid Anraí, Luimneach (saighdiúir, as Luimneach, ba ea a athair), a bhí Dónall ar scoil ar dtús agus ba mhúinteoir ansiúd (Miss Hanrahan) ba thúisce agus ba mhó a spreag a spéis sa Ghaeilge. Ina dhiaidh sin d'fhreastail sé ar Scoil Fhursa, Gaillimh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1558|teideal=MAC AMHLAIGH, Dónall (1926–1989)|údar=ainm.ie  / Diarmuid Breathnach &amp; Máire Ní Mhurchú|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt;  

Cé nach raibh an Ghaeilge ó dhúchas aige sa chiall is cúinge, d'fhoghlaim Dónall Mac Amhlaigh an teanga go paiteanta nuair a bhí sé óg. Is ar éigean a d'fheicfeá ar a chuid scríbhneoireachta nach raibh an teanga aige ón gcliabhán. 

Sa bhliain 1939, d'aistrigh a mhuintir go Cill Chainnigh, agus go gairid ina dhiaidh sin, d'éirigh sé as an scoil le dul ag obair. Bhí baint aige leis an Réalt agus le [[Conradh na Gaeilge]] sa chathair. Chaith sé tamall ar ais i gCnoc na Cathrach ag obair ar fheirm a uncail agus tamaill ag obair i dtithe ósta i nGaillimh Sa bhliain 1947, chuaigh sé sna saighdiúirí, [[An Chéad Chathlán Coisithe]] in [[Arm na hÉireann]] ar [[An Rinn Mhór]] i nGaillimh. 

Ceithre bliana ina dhiaidh sin, d'éirigh sé as.  Nuair a d’fhág sé an t-arm ní raibh aon obair ar fáil. Obair de chineál ar bith. B’éigean dó dul anonn go Sasana ar an mbád bán ar lorg oibre, mar a rinne an chlann uilig.  

Chuaigh sé go [[Northampton]] i Sasana in 1951. Bhí post aige ansin mar ghiolla ospidéil agus cónaí air san ospidéal. Is timpeall an ama sin a thosaigh sé ag scríobh scéalta a bhí bunaithe ar ghnáthchúrsaí a shaoil. Sa tionscal tógála agus mar náibhí a bhí sé fostaithe ina dhiaidh sin.  D’imíodh sé ó shuíomh go suíomh ag iarraidh jab tógála agus b’fhéidir coinníollacha níb fhearr, ach tríd is tríd, ba mar a chéile iad uilig – obair fhíorchrua, agus drochlóistín le ‘spam’ agus tae lag. Go minic ní bhíodh greim le n-ithe aige. D’iarradh sé déirc ar dhuine a bhí i mbun ceaintín nó caifé agus dá mbeadh an t-ádh leis thabharfaidís pláta le dhá shlis aráin agus muigín tae in aisce dhó.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  D'fhág an tsaoltaithí seo a lorg ar a chuid scríbhneoireachta ar fad, nó bhí blas láidir dírbheathaisnéise ar gach leabhar leis, cé gur thug sé le fios gur ficsean a bhí iontu.

Sna 1960idí-1980idí, bhí sé ag déanamh píosaí iriseoireachta sna páipéir Ghaeilge agus bhíodh sé ar [[RTÉ Raidió na Gaeltachta]] go minic mar comhfhreagraí as an mBreatain. Thuairisc sé cás ‘[[Seisear Birmingham]]’ mar shampla.

== Scríbhneoireacht ==
Ba é an chéad leabhar a tháinig i gcló uaidh ná ''[[Dialann Deoraí]]'' (1960). Ba é an [[Clóchomhar Teoranta]] a d'fhoilsigh í. Cur síos a bhí ann ar an saol a bhíodh ag na himircigh óga [[Éire]]annacha i Sasana san am sin, agus iad ag dul ó jab go jab agus ó lóistín go lóistín.  Ní haon áibhéil a rá go raibh an saol sin thar a bheith crua ar na suímh bhildeála sa mBreatain.  Ach ag an am céanna ba é an tionscal tógála agus an méid oibre a bhí le fáil sna cathracha agus sna bailte, a thug saol nua dó agus deis aige cúpla punt a shaothrú agus cuid a chur abhaile chuig a mhuintir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/100-bliain-o-shin-a-rugadh-donall-mac-amhlaigh-i-mbliain-an-daonairimh/|teideal=100 bliain ó shin a rugadh Dónall Mac Amhlaigh, i mbliain an daonáirimh…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=8 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-09}}&lt;/ref&gt;

Deirtear go raibh sé ar an scríbhneoir ab fhearr a thug cur síos ar ''exodus'' mór na nÉireannach go Sasana i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, nuair a bhí borradh faoin tionscal tógála sa Ríocht Aontaithe, agus caoi nua á cur ar chathracha na tíre i ndiaidh léirscrios an chogaidh.

Sa bhliain 1962, chuaigh an dara leabhar leis i gcló, ''Saol Saighdiúra'', agus mar is léir ón teideal, cuimhní cinn a bhí ann ó bhlianta Dhónaill san arm. 

Thairis sin, d'fhoilsigh sé na húrscéalta ''Schnitzer Ó Sé'', ''Diarmuid Ó Dónaill'' agus, go gairid roimh a bhás, ''Deoraithe'', spléachadh nua ar an saol a bhí á chardáil aige i n''Dialann Deoraí''. 

=== Stíl ===
Bhí stíl líofa nádúrtha ag Dónall a thaitheodh leis an bhfoghlaimeoir agus leis an gcainteoir dúchais araon. Thairis sin, bhí sé ag insint faoin gcineál saoil a raibh aithne éigin ag gach Éireannach air, beagnach, go dtí le déanaí - an imirce, an náibhíocht, agus an gheit a bhainfeadh cultúr Shasana as an Éireannach óg. Mar sin, bhí ráchairt ar a chuid leabhar lena lá, agus baintear úsáid astu i dteagasc na Gaeilge in áiteanna i gcónaí. 

Luann sé go minic na leabhair a bhíodh a léamh aige – [[G. K. Chesterton|GK Chesterton]] nó [[George Bernard Shaw|GB Shaw]], nó a leithéidí, chomh maith le leabhair Ghaeilge. Bhí suim thar na bearta aige sa méid a bhí ar siúl thart air. 
[[Íomhá:Áras Mhic Amhlaigh (cropped).jpg|clé|mion|220x220px|Naíonra agus Áras Mhic Amhlaigh]]

== Oidhreacht ==
Tugtar &quot;[[Gaelscoil Mhic Amhlaigh]]&quot;,  Naíonra Mhic Amhlaigh agus Áras Mhic Amhlaigh i g[[Cnoc na Cathrach]], Gaillimh in ómós do Dhónall Mac Amhlaigh.

== Saothair ==
* ''Dialann Deoraí'' (réamhrá le [[Niall Ó Dónaill]]). BÁC: An Clóchomhar, 1960 / ''An Irish navvy : the diary of an exile''. [[Valentin Iremonger]] a d'aistrigh go Béarla. Londan : Routledge, 1964.
* ''Saol saighdiúra''. BÁC: An Clóchomhar, 1962.
* ''An diaphéist''. BÁC: FNT, 1963.
* ''Diarmaid Ó Dónaill : úrscéal''. BÁC: An Clóchomhar, c1965.
* ''Sweeney : agus scéalta eile''. BÁC: An Clóchomhar, 1970.
* ''Schnitzer Ó Sé''. BÁC: An Clóchomhar, 1974. 
* ''Beoir bhaile agus scéalta eile'' . BÁC: An Clóchomhar, 1981
* ''Deoraithe''. BÁC: An Clóchomhar, 1986

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc Sheachtracha ==
[http://www.irishtimes.com/newspaper/features/2009/0811/1224252370623.html Dialann an deoraí scéalach go fóill féin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812141625/http://www.irishtimes.com/newspaper/features/2009/0811/1224252370623.html |date=2011-08-12 }}, Irish Times, 11 Lúnasa 2009

{{DEFAULTSORT:Amhlaigh, Donall Mac}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1926]]
[[Catagóir:Básanna i 1989]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Lucht Raidió na Gaeltachta]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Saothraithe]]</text>
      <sha1>ram0yat6xx3ljvqlx18oe5v0943fpkc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312365</id>
      <parentid>1312364</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T19:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Saol */</comment>
      <origin>1312365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8477" sha1="g6v7hbqxfxcoxd751r9978cwuvlzrrx" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Scríbhneoir]] agus iriseoir [[Gaeilge]] ab ea '''Dónall Peadar Mac Amhlaigh'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''McCauley''&lt;/ref&gt; ([[10 Nollaig]] [[1926]]  i n[[Gaillimh]] (gar do [[Bearna|Bhearna]])  - [[27 Eanáir]] [[1989]]  i [[Northampton]], Sasana).&lt;ref name='Ainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1558|title=MAC AMHLAIGH, Dónall (1926–1989) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}&lt;/ref&gt;   Bhí Dónall Mac Amhlaigh ina fhear oibre nó ‘náibhí’ i gcaitheamh a shaoil. Ní raibh aon deis aige briseadh amach as nó ní raibh na hacmhainní aige a thabharfadh deis dó a ghnó féin a thosú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/mac-amhlaigh-donall-peadar-a4986|teideal=Mac Amhlaigh, Dónall Peadar|údar=dib.ie / Seán Hutton|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt; 

== Saol ==
Dar le cuntas Hutton (dib.ie) ba i Scoil Naomh Uinsionn de Pól, Sráid Anraí, Luimneach (saighdiúir, as Luimneach, ba ea a athair), a bhí Dónall ar scoil ar dtús agus ba mhúinteoir ansiúd (Miss Hanrahan) ba thúisce agus ba mhó a spreag a spéis sa Ghaeilge. Ina dhiaidh sin d'fhreastail sé ar Scoil Fhursa, Gaillimh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1558|teideal=MAC AMHLAIGH, Dónall (1926–1989)|údar=ainm.ie  / Diarmuid Breathnach &amp; Máire Ní Mhurchú|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Renmore Barracks, Galway City - once home to the Connaught Rangers. (35110144076).jpg|clé|mion|220x220px|Chaith sé 3/4 bliain sna saighdiúirí ar [[An Rinn Mhór]] i nGaillimh]]
Cé nach raibh an Ghaeilge ó dhúchas aige sa chiall is cúinge, d'fhoghlaim Dónall Mac Amhlaigh an teanga go paiteanta nuair a bhí sé óg. Is ar éigean a d'fheicfeá ar a chuid scríbhneoireachta nach raibh an teanga aige ón gcliabhán. 

Sa bhliain 1939, d'aistrigh a mhuintir go Cill Chainnigh, agus go gairid ina dhiaidh sin, d'éirigh sé as an scoil le dul ag obair. Bhí baint aige leis an Réalt agus le [[Conradh na Gaeilge]] sa chathair. Chaith sé tamall ar ais i gCnoc na Cathrach ag obair ar fheirm a uncail agus tamaill ag obair i dtithe ósta i nGaillimh Sa bhliain 1947, chuaigh sé sna saighdiúirí, [[An Chéad Chathlán Coisithe]] in [[Arm na hÉireann]] ar [[An Rinn Mhór]] i nGaillimh. 

Ceithre bliana ina dhiaidh sin, d'éirigh sé as.  Nuair a d’fhág sé an t-arm ní raibh aon obair ar fáil. Obair de chineál ar bith. B’éigean dó dul anonn go Sasana ar an mbád bán ar lorg oibre, mar a rinne an chlann uilig.  

Chuaigh Dónall Mac Amhlaigh go [[Northampton]] i Sasana in 1951. Bhí post aige ansin mar ghiolla ospidéil agus cónaí air san ospidéal. Is timpeall an ama sin a thosaigh sé ag scríobh scéalta a bhí bunaithe ar ghnáthchúrsaí a shaoil. Sa tionscal tógála agus mar náibhí a bhí sé fostaithe ina dhiaidh sin.  D’imíodh sé ó shuíomh go suíomh ag iarraidh jab tógála agus b’fhéidir coinníollacha níb fhearr, ach tríd is tríd, ba mar a chéile iad uilig – obair fhíorchrua, agus drochlóistín le ‘spam’ agus tae lag. Go minic ní bhíodh greim le n-ithe aige. D’iarradh sé déirc ar dhuine a bhí i mbun ceaintín nó caifé agus dá mbeadh an t-ádh leis thabharfaidís pláta le dhá shlis aráin agus muigín tae in aisce dhó.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  D'fhág an tsaoltaithí seo a lorg ar a chuid scríbhneoireachta ar fad, nó bhí blas láidir dírbheathaisnéise ar gach leabhar leis, cé gur thug sé le fios gur ficsean a bhí iontu.

Sna 1960idí-1980idí, bhí sé ag déanamh píosaí iriseoireachta sna páipéir Ghaeilge agus bhíodh sé ar [[RTÉ Raidió na Gaeltachta]] go minic mar comhfhreagraí as an mBreatain. Thuairisc sé cás ‘[[Seisear Birmingham]]’ mar shampla. Bhí colún aige in [[Feasta]] 1985-87, an colún ‘Litir Shasana’ in Amárach, agus aistí in [[Inniu]], Irish Times, Irish Press, [[Anois]], agus an Irish Post.

=== Pearsanta ===
B’as an Léana Riabhach, [[Na Creaga]], Co. na Gaillimhe, dá bhanchéile Bríd agus bhí mac agus iníon acu. Ní raibh a chéile sásta cur fúithi in Éirinn riamh.

Ar an 27 Eanáir 1989, bhí Dónall Mac Amhlaigh ar a bhealach go Londain chun sraith léachtaí a thabhairt nuair a tháinig tinneas a bháis air.   Bhí sé rothaíocht go dtí an stáisiún traenach i Northampton.  Ní raibh sé ar fónamh agus chuaigh sé go dtí lialann, áit a thit sé ina chnap.  Bhuail taom croí é. 

== Scríbhneoireacht ==
Ba é an chéad leabhar a tháinig i gcló uaidh ná ''[[Dialann Deoraí]]'' (1960). Ba é an [[Clóchomhar Teoranta]] a d'fhoilsigh í. Cur síos a bhí ann ar an saol a bhíodh ag na himircigh óga [[Éire]]annacha i Sasana san am sin, agus iad ag dul ó jab go jab agus ó lóistín go lóistín.  Ní haon áibhéil a rá go raibh an saol sin thar a bheith crua ar na suímh bhildeála sa mBreatain.  Ach ag an am céanna ba é an tionscal tógála agus an méid oibre a bhí le fáil sna cathracha agus sna bailte, a thug saol nua dó agus deis aige cúpla punt a shaothrú agus cuid a chur abhaile chuig a mhuintir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/100-bliain-o-shin-a-rugadh-donall-mac-amhlaigh-i-mbliain-an-daonairimh/|teideal=100 bliain ó shin a rugadh Dónall Mac Amhlaigh, i mbliain an daonáirimh…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=8 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-09}}&lt;/ref&gt;

Deirtear go raibh sé ar an scríbhneoir ab fhearr a thug cur síos ar ''exodus'' mór na nÉireannach go Sasana i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, nuair a bhí borradh faoin tionscal tógála sa Ríocht Aontaithe, agus caoi nua á cur ar chathracha na tíre i ndiaidh léirscrios an chogaidh.

Sa bhliain 1962, chuaigh an dara leabhar leis i gcló, ''Saol Saighdiúra'', agus mar is léir ón teideal, cuimhní cinn a bhí ann ó bhlianta Dhónaill san arm. 

Thairis sin, d'fhoilsigh sé na húrscéalta ''Schnitzer Ó Sé'', ''Diarmuid Ó Dónaill'' agus, go gairid roimh a bhás, ''Deoraithe'', spléachadh nua ar an saol a bhí á chardáil aige i n''Dialann Deoraí''. 

=== Stíl ===
Bhí stíl líofa nádúrtha ag Dónall a thaitheodh leis an bhfoghlaimeoir agus leis an gcainteoir dúchais araon. Thairis sin, bhí sé ag insint faoin gcineál saoil a raibh aithne éigin ag gach Éireannach air, beagnach, go dtí le déanaí - an imirce, an náibhíocht, agus an gheit a bhainfeadh cultúr Shasana as an Éireannach óg. Mar sin, bhí ráchairt ar a chuid leabhar lena lá, agus baintear úsáid astu i dteagasc na Gaeilge in áiteanna i gcónaí. 

Luann sé go minic na leabhair a bhíodh a léamh aige – [[G. K. Chesterton|GK Chesterton]] nó [[George Bernard Shaw|GB Shaw]], nó a leithéidí, chomh maith le leabhair Ghaeilge. Bhí suim thar na bearta aige sa méid a bhí ar siúl thart air. 
[[Íomhá:Áras Mhic Amhlaigh (cropped).jpg|clé|mion|220x220px|Naíonra agus Áras Mhic Amhlaigh]]

== Oidhreacht ==
Tugtar &quot;[[Gaelscoil Mhic Amhlaigh]]&quot;,  Naíonra Mhic Amhlaigh agus Áras Mhic Amhlaigh i g[[Cnoc na Cathrach]], Gaillimh in ómós do Dhónall Mac Amhlaigh.

== Saothair ==
* ''Dialann Deoraí'' (réamhrá le [[Niall Ó Dónaill]]). BÁC: An Clóchomhar, 1960 / ''An Irish navvy : the diary of an exile''. [[Valentin Iremonger]] a d'aistrigh go Béarla. Londan : Routledge, 1964.
* ''Saol saighdiúra''. BÁC: An Clóchomhar, 1962.
* ''An diaphéist''. BÁC: FNT, 1963.
* ''Diarmaid Ó Dónaill : úrscéal''. BÁC: An Clóchomhar, c1965.
* ''Sweeney : agus scéalta eile''. BÁC: An Clóchomhar, 1970.
* ''Schnitzer Ó Sé''. BÁC: An Clóchomhar, 1974. 
* ''Beoir bhaile agus scéalta eile'' . BÁC: An Clóchomhar, 1981
* ''Deoraithe''. BÁC: An Clóchomhar, 1986

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc Sheachtracha ==
[http://www.irishtimes.com/newspaper/features/2009/0811/1224252370623.html Dialann an deoraí scéalach go fóill féin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812141625/http://www.irishtimes.com/newspaper/features/2009/0811/1224252370623.html |date=2011-08-12 }}, Irish Times, 11 Lúnasa 2009

{{DEFAULTSORT:Amhlaigh, Donall Mac}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1926]]
[[Catagóir:Básanna i 1989]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Lucht Raidió na Gaeltachta]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Saothraithe]]</text>
      <sha1>g6v7hbqxfxcoxd751r9978cwuvlzrrx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>RMS Lusitania</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17625</id>
    <revision>
      <id>1312420</id>
      <parentid>1265304</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8697" sha1="9bsnc18tjcjrfn07weq8pym7r9fhkxb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Soitheach}}Bhí an '''RMS Lusitania''' ina long phaisinéirí de chuid na [[Ríocht Aontaithe|Ríochta Aontaithe]]. Ba cheann de loinge an Líne Cunard í. Cuireadh an Lusitania chun [[farraige]] i mí Mheán Fómhair [[1907]] agus d'fhreastail sí ar an mbealach idir [[Learpholl]] agus [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]].  

[[Íomhá:19150508 Lusitania Sunk By a Submarine - The New York Times.png|mion|clé|220x220px]]

[[Íomhá:Lustiania 1st Class Dining Saloon Artistic Conception.jpg|mion|clé|An bialann sa chéad ghrád, stíl [[Louis XVI na Fraince|Louis XVI]], cárta phoist|312x312px]]

== An long ==
Bhí an Lusitania ar cheann de na loinge ba mhó agus ba ghasta ar domhan í ag an am sin.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://maidineacha-caife.weebly.com/uploads/8/2/4/4/82440338/bealtaine-meitheamh_2015.pdf|teideal=AN RMS LUSITANIA|údar=Pádraig Mac Éil / Maidineacha caife|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt; 

Bhí sé dheic aici, cinn faoi leith do na paisinéirí sa chéad ghrád, cinn eile sa dara ghrád agus sa tríú ghrád. Fiú sa tríú ghrád bhí cábáin le 2, 4 6 agus 8 leaba iontu.  

Bhí [[Teileagrafaíocht|radaiteileagrafaíocht]], solas [[Leictreachas|leictreach]] agus ardaitheoirí leictreacha inti chomh maith le córas [[Aerchóiriú|aerchóirithe]]. Bhí 50% níos mó spáis ag na paisinéirí ná i longa eile agus bhí an [[troscán]] agus an fearas ar ardchaighdeán.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

Bhí sí in ann seoladh ar luas 25 mhuirmhíle san uair, agus níor thóg sé ach ceithre lá go leith air an turas  trasna an Atlantaigh a chur di. 

== Bá ==
[[Íomhá:Winsor McCay - The Sinking of the Lusitania still - Lusitania torpedoed.jpg|mion|clé|Scannán ''The Sinking of the Lusitania'' le Winsor McCay|220x220px]]
[[Íomhá:Memorial Garden at the Lusitania Museum &amp; Signal Tower, Old Head, Kinsale.jpg|mion|clé|Cuimneachán, [[An Seancheann]], inniu|220x220px]]
[[Íomhá:The Rileys - Survivors of the sinking of the Lusitania, Cobh (formerly Queenstown), Co. Cork - Flickr - National Library of Ireland on The Commons.jpg|mion|Muintir Riley, a tháinig slán as|clé|220x220px]]
[[Íomhá:Cobh - Lusitania Memorial - .jpg|mion|Cuimhneachán i gCóbh|clé|293x293px]]

Ar an 1 Bealtaine 1915, d’fhág an Lusitania Nua-Eabhrac ar thuras farraige go Sasana, ar a 202ú turas trasna an Atlantaigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/9.An-Lusitania-Tubaiste-ar-an-bhFarraige-Mh%C3%B3r-dobhareach.pdf|teideal=An Lusitania – Tubaiste ar an bhFarraige Mhór|údar=cogg.ie|dátarochtana=2022|archivedate=2022-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220322012739/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/9.An-Lusitania-Tubaiste-ar-an-bhFarraige-Mh%C3%B3r-dobhareach.pdf}}&lt;/ref&gt; Ba é a turas deireanach.

Ar [[7 Bealtaine]] [[1915]] bhuail [[toirpéad]] an Lusitania, beagán míle ó dheas ó chósta [[Chorcaí]], gar don [[An Seancheann|Seancheann]],&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/1166678|teideal=An Seancheann/Old Head of Kinsale|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-05-29}}&lt;/ref&gt; agus aon mhíle déag amach ó [[Cionn tSáile|Chionn tSáile]].&lt;ref&gt;Eleathanach, 11 Bealtaine 2015&lt;/ref&gt; Fomhuireán leis an nGearmáin a chaith toirpéad léi agus a chuir go tóin poill í. [[U-bhád]] Gearmánach, an U-20, a bhí freagrach as an ionsaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/news/spotlight/arid-20328285.html|teideal=U-boat captain’s role in the 1916 rising|údar=Ray Ryan|dáta=2015-05-05|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2022-05-07}}&lt;/ref&gt; 

Tharla pléasc inmheánach sa long. Chuaigh sí go tóin poill taobh istigh de 18 nóiméad. Bhí 1,962 paisinéir agus criú ar bord. Cailleadh 1,198 díobh agus tháinig 761 slán.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=RMS Lusitania|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=RMS_Lusitania&amp;oldid=1086711608|journal=Wikipedia|date=2022-05-07|language=en}}&lt;/ref&gt; I measc na marbh, bhí 128 saoránaigh de chuid [[SAM|Stát Aontaithe Mheiriceá]]. Tríocha is naonúr Éireannach a bhí ar an Lusitania agus ní fios cé mhéad a tarrtháladh. I measc na n-íospartach, fuair an dhéileálaí [[Ealaín|ealaíne]] [[Hugh Lane]] bás. 

B'shin an líon ba mhó a cailleadh in aon eachtra mara amháin sa [[an Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh domhanda]].  

== Conspóidí ==

=== Rabhadh ===

Bhí a fhios ag na na paisinéirí go raibh siad i mbaol a mbáis. D'eisigh an Ghearmáin rabhadh seachtain roimh ré. Ar 1 Bealtaine, bhí Ambasáid na Gearmáine tar éis fógraí a fhoilsiú sna [[Nuachtán|nuachtáin]] Mheiriceánacha chun rabhadh a thabhairt do dhaoine gan taisteal ar an Lusitania.&lt;blockquote&gt;

'Fógraíodh dóibh (na paisinéirí) roimh dul ar an long dóibh go gcuirfí síos í ach bhí lucht na loinge chomh muiníneach astu féin nár chuireadar spéis san fhógra. Shíleadar leis nach bhféadfadh [[Fomhuireán|bád fo-uisce]]&lt;ref&gt;[[fomhuireán]]&lt;/ref&gt; teacht suas le soitheach chomh mór leis an Lusitania.'&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-clai%E1%B8%8Bea%E1%B9%81-soluis-cothrom-an-ama-seo-15-bealtaine-1915/|teideal=An Claiḋeaṁ Soluis cothrom an ama seo (15 Bealtaine 1915)|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-05-07}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== Arm lón ===

Bhí an Lusitania ar “Liosta an Chabhlaigh”&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.encyclopedia-titanica.org/community/threads/borderline-cargo.4167/|teideal=Borderline cargo|údar=mar &quot;auxilary merchant cruiser&quot;|language=en-US|work=Encyclopedia Titanica Message Board|dátarochtana=2022-05-07}}&lt;/ref&gt; de chuid an [[Cabhlach Ríoga]], agus sin an fáth a d'ionsaigh na Gearmánaigh é. Bhí arm lón á [[iompar]] ar an long (shéan [[rialtas]] na Breataine ag an am go raibh arm lón air).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rmslusitania.info/cargo/|teideal=Cargo|dáta=2010-12-13|language=en-US|work=The Lusitania Resource|dátarochtana=2025-05-07}}&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt;'Bhí an Lusitania ar “Liosta an Chabhlaigh” go dtí mí Eanáir (1916). B’ionann é sin is a rá gur long den [[Cabhlach cogaidh|chabhlach cogaidh]] í.'&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;Níl míniú sásúil againn don dara pléasc a chur an long go tóin poill chomh tapa sin (laistigh de 18 nóiméad). Arbh é armlón rúnda nó deannach alúmanaim ba chúis léi?&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
[[Íomhá:RMS Lusitania sinking victim Edgar Palmer - c. 19150507.jpg|mion|clé|Master Edgar Palmer, íospartach 184.  Maraíodh muintir Palmer go léir, curtha san olluaigh, Old Church Graveyard, in aice leis an [[Lidl]] i gCóbh inniu|220x220px]]
Dúirt rialtas na Breataine sa bhliain 1982 go raibh lastas arm ann (750 thonna nó níos mó), agus d'fhéadfadh dainséar a bheith ag baint leis sin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Tá an Lusitania fós ina luí thíos faoin uisce, 15 chiliméadar amach ó chósta Chorcaí, agus mianaigh thart timpeall na loinge.  Deir tumadóirí inniu go bhfuil an long cosúil le cáis [[An Eilvéis|Eilvéiseach]] anois agus go bhfuil a lán mianach agus urchar in aice léi ar ghrinneall na farraige.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Bolscaireacht ===
D’úsáid rialtas na Ríochta Aontaithe an eachtra ina gcuid [[bolscaireacht]]&lt;nowiki/&gt;a agus iad ag iarraidh ar [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe Mheirice]]á teacht isteach sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|chogadh]]. Níor tharla sin go dtí mí Aibreáin 1917. Ach de bharr na bolscaireachta thacaigh a lán daoine i Meiriceá agus in Éirinn cúis na Sasanach sa chogadh.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Bhí ór á iompar ag an Lusitania, a mhaígh rialtas na Breataine.

=== Éiginnteacht ===
Scaoil Raimund Weissbach&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Raimund Weisbach|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Raimund_Weisbach&amp;oldid=1086691955|journal=Wikipedia|date=2022-05-07|language=en}}&lt;/ref&gt; an [[toirpéad]] ar bord an an U-20. Tháinig sé ar ais go hÉirinn in 1916  in éineacht le [[Ruairí Mac Easmainn|Roger Casement]]. Ach sa bhliain 1966, cuireadh fáilte is fiche roimh Weissbach in Éirinn, le linn Comóradh 50 Bliain [[Éirí Amach na Cásca|1916]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/opinion/columnists/arid-20328646.html|teideal=Man who sank Lusitania also visited Cork in 1916|údar=Letters|dáta=2015-05-05|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2022-05-07}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[RMS Carpathia]]
* [[RMS Queen Mary]]
* [[Samuel Cunard]]
* [[Hugh Lane]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

[[Catagóir:1915]]
[[Catagóir:Eachtraí muirí]]
[[Catagóir:Stair Chontae Chorcaí]]
[[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Longa]]
[[Catagóir:Cunard Line]]</text>
      <sha1>9bsnc18tjcjrfn07weq8pym7r9fhkxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ben Barnes (aisteoir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20036</id>
    <revision>
      <id>1312333</id>
      <parentid>1178978</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1202" sha1="oj7rxfs8hygq6avwgisg4dr4sldf0y3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is aisteoir [[Sasana]]ch é '''Benjamin &quot;Ben&quot; Barnes''' ([[20 Lúnasa]] [[1981]] a rugadh é).
  
== Scannáin ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;| Scannáin
|-
! Bliain || Teideal || Ról || Nótaí eile
|-
| 2006 || ''Doctors'' || Craig Unwin || Sraith theilifíse
|-
| 2006 || ''Split Decision'' || Chris Wilbur || Sraith theilifíse
|-
| 2007 || ''[[Stardust (scannán 2007)|Stardust]]'' || Young Dunstan || 
|-
| 2008 || ''Bigga Than Ben'' || Cobakka ||  
|-
| 2008 || ''[[The Chronicles of Narnia: Prince Caspian]]'' || Prince Caspian ||
|-
| 2008 || ''[[Easy Virtue (scannán 2008)|Easy Virtue]]'' || John Whittaker ||
|-
| 2009 || ''Dorian Gray'' || Dorian Gray || 
|-
| 2010 || ''The Chronicles of Narnia: Voyage of the Dawn Treader'' || King Caspian ||
|}

== Naisc Sheachtracha ==
* [http://www.imdb.com/name/nm/ Ben Barnes ar IMDB]

{{DEFAULTSORT:Barnes, Ben}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1981]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach]]
[[Catagóir:Amhránaithe Béarla]]
[[Catagóir:Amhránaithe Sasanacha]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Giúdaigh Shasanacha]]</text>
      <sha1>oj7rxfs8hygq6avwgisg4dr4sldf0y3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faye Dunaway</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21170</id>
    <revision>
      <id>1312417</id>
      <parentid>1255947</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:42:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Themeramisin</username>
        <id>74015</id>
      </contributor>
      <origin>1312417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="722" sha1="1ntoj6ft2rktblp1dzbwdwf4igmrms2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
aisteoir [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] í '''Faye Dunaway''' (a rugadh ar an [[14 Eanáir]], [[1941]]), a bhí i scannáin mór le rá sna [[1960idí]] agus sna [[1970idí]], mar shampla ''Bonnie and Clyde'', ''Chinatown'' agus ''Network''.

== Scannáin ==
{{Príomhalt|Scannánliosta Faye Dunaway}}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Catcómhaoin}}

{{síol-aisteoir}}
{{Rialú údaráis}}

{{DEFAULTSORT:Dunaway, Faye}}
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1941]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]]</text>
      <sha1>1ntoj6ft2rktblp1dzbwdwf4igmrms2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Drámaíocht na Gaeilge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21924</id>
    <revision>
      <id>1312403</id>
      <parentid>1284228</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T08:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1312403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24097" sha1="03yi79k4v123vy5578v2pahsf5omolh" xml:space="preserve">[[Íomhá:Antaibhdhearc.JPG|mion|An [[Taibhdhearc na Gaillimhe|Taibhdhearc]] i n[[Gaillimh]] ]]Níor fhréamhaigh [[Traidisiún Liteartha na nGael|traidisiún]] ceart '''drámaíochta sa Ghaeilge''' riamh roimh an [[19ú haois]], cé go raibh an [[litríocht]], an scéalaíocht agus an [[ceol]] thar a bheith bríomhar in Éirinn ó thús. Is éard ba chúis leis an easpa sin, b'fhéidir, nach mbíodh drámaí [[Creideamh|reiligú]]&lt;nowiki/&gt;nda á léiriú i nGaeilge mar a bhíodh i d[[Teanga (cumarsáid)|teanga]]&lt;nowiki/&gt;cha eile sna [[An Mheánaois|meánaois]]&lt;nowiki/&gt;eanna, go háirithe sna bailte móra. Ní hé nach raibh Gaeilge á labhairt sna bailte céanna, ach ba láidre amuigh faoin tuath í, agus modhanna inste eile á n-úsáid ag an gcultúr chun é féin a chur in iúl.
[[Íomhá:Unitarian_Church,_St_Stephens_Green,_Dublin_(2683674018).jpg|mion|[[Amharclann]] an [[Amharclann an Damer|Damer]] ar [[Faiche Stiabhna|Fhaiche Stiabhna]] fadó]]
Ó aimsir [[Athbheochan na Gaeilge]] amach d’fhás traidisiún nua drámaíochta i nGaeilge, cé go raibh sé ag dul rite leis riamh pobal dílis a mhealladh agus drámaí fiúntacha a chur ar fáil. Mar sin féin, d’éirigh leis roinnt drámadóirí nótáilte a sholáthar, agus tháinig compántais ar an bhfód a bhí in ann lucht féachana a aimsiú. Tá mórán ag brath fós, áfach, ar mhaoiniú stáit.  

Más í an Athbheochan a chuir tús le drámaíocht na Gaeilge, níor tháinig aon spionnadh ceart inti go dtí timpeall 1930, cé go raibh sí lag go leor fós. I measc na ndrámadóirí nua a tháinig chun cinn bhí [[Máiréad Ní Ghráda]], [[Séamus Ó Néill]], [[Eoghan Ó Tuairisc]], [[Seán Ó Tuama]] agus [[Críostóir Ó Floinn]]. Bhí a leithéidí ag brath go mór ar chompántais ollscoile agus ar ghrúpaí amaitéaracha, agus páirt mhór san obair ag An Comhar Drámaíochta, An Comhlachas Náisiúnta Drámaíochta, [[Taibhdhearc na Gaillimhe]], An [[Amharclann an Damer|Damer]] agus [[Amharclann na Mainistreach]]. Ach ní raibh (agus níl fós) lucht féachana buan ann mar atá ag drámadóirí Béarla, agus ba dheacair riamh teacht ar dhrámadóirí oilte cheal traidisiún seanbhunaithe a ligfeadh do scríbhneoirí a gceird a fhoghlaim.&lt;ref name=&quot;”Comhar”&quot;&gt;Léirmheas le Fiach Mac Conghail ar ''An Underground Theatre: Major Playwrights in the Irish Language, 1930–80'', Philip O’Leary, UCD Press (2017). ISBN: 9781910820155: ''ComharTaighde'', https://comhartaighde.ie/eagrain/5/macconghail/{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&lt;/ref&gt;

Tá sé áitithe gurb annamh a bhí drámaíocht na Gaeilge lonnaithe go smior i dtraidisiún domhanda na drámaíochta i dtreo go rachadh sí i ngleic le hamharclann na nGréagach nó le saothar drámadóirí móra ar nós [[Ibsen]], [[Anton Chekhov|Chekhov]], [[Strindberg]] nó [[William Shakespeare|Shakespeare]] féin: “Bíonn borradh agus fás (agus feabhas is dócha) ar an ealaín nuair a fheictear an dioscúrsa, agus an choimhlint, idir an traidisiún áitiúil agus traidisiún eachtrannach”.&lt;ref name=&quot;”Comhar”&quot; /&gt;

Deirtear nach mór an chabhair é go mbíonn drámaíocht na Gaeilge ag brath i gcónaí agus go mór ar dhaoine atá ag obair san amharclann go páirtaimseartha. Mar sin féin, tá sé cruthaithe ag compántais éigin gur féidir drámaíocht na Gaeilge a chothú ach airgead stáit a fháil: [[na Fánaithe]], [[Amharclann de hÍde]], [[Fíbín]], [[Aisling Ghéar]] agus [[Branar (amharclann)|Branar]].&lt;ref name=&quot;”Comhar”&quot; /&gt;

== Réamhré ==

Deirtear gur féidir sean-[[Filíocht|dán]]&lt;nowiki/&gt;ta áirithe a áireamh mar dhrámaí toisc iad a bheith ina gcomhrá beirte; sampla díobh sin is ea an t''Agallamh idir Fiontán agus Seabhac Acla'', dán a breacadh síos san 14ú haois. &quot;Inis dúinn ábhar d’eachtra,&quot; a deir Fiontán agus freagraíonn an Seabhac go binn é.&lt;ref&gt;''The Colloquy between Fintan and the Hawk of Achill'': https://celt.ucc.ie//published/G109001/index.html. Féach freisin ''Anecdota From Irish Manuscripts'', edited by O.J. Bergin, R.I. Best, Kino Meyer, J.G. O’Keeffe, Vol. I. Hodges, Figgis &amp; Co., Ltd. 1907&lt;/ref&gt; Ach is léir gur [[Filíocht na Gaeilge|dán drámata]] atá i gceist anseo seachas dráma ceart.

Ba mhinic tréithe drámata ag baint leis na cluichí tórraimh—''Éisteacht Faoistine'', abair, nó ''Na Táilliúirí''. Daoine ag aithris ar dhaoine eile, daoine ag déanamh páirt sagairt agus mar sin de—cluichí a ligfeadh duit cuma shamhlaíoch a chur ar an saol, ach nár fáisceadh drámaí cearta astu.&lt;ref&gt;Ó Súilleabháin, Seán. ''Caitheamh Aimsire ar Thórraimh''. An Clóchomhar 1961.  ISBN 978-1-906883-04-1&lt;/ref&gt;

Ní raibh Éire gan traidisiún ceart drámaíochta, mar sin féin, fiú más i dteanga eile é. Dealraíonn sé go raibh drámaí den saghas a luadh thuas á léiriú i mBéarla i mbailte móra na hÉireann chomh fada siar leis an 14ú haois, agus tá tuairisc againn ar léiriú an dráma [[Gorboduc]] sa bhliain 1601 sa Halla Mór i g[[Caisleán Bhaile Átha Cliath]]. Chuir seo cor nua san fhaisean agus ar feadh tríocha éigin bliain ina dhiaidh sin ba mhinic drámaí á léiriú i dtithe móra ar fud na hÉireann. Nuair a tháinig [[na Stíobhartaigh]] i réim arís i Sasana sa bhliain 1661 tháinig beocht úr sa drámaíocht i mBaile Átha Cliath: cuireadh [[amharclann]] nua ar bun ann ([[Smock Alley]]), ceann a mhair chomh fada le tús an 19ú haois, nuair a tháinig amharclanna eile ar an bhfód. 

== Na chéad drámaí Gaeilge ==
Faoi dheireadh an 19ú haois bhí fuinneamh nua ag teacht sa Ghaeilge, rud a d'fhág a rian ar an drámaíocht. Chuir [[Conradh na Gaeilge]] roimhe an teanga a chur in oiriúint don saol nua, agus tháinig iarraidh ar aon rud a scríobhadh i nGaeilge. Sa bhliain 1895 d’aistrigh Seán Ó Neachtain an dráma ''An Cailín Bán'' (le Dion Boucicault), agus gan ann ach tús oibre.   

Ar an 21 Deireadh Fómhair 1901, léiríodh an chéad dráma riamh as Gaeilge, &quot;Casadh an tSúgáin&quot; ó láimh [[Dubhghlas de hÍde|Dhubhghlais de hÍde]], sa Gaiety i m[[Baile Átha Cliath]]. Is beag duine ab oilte ar an gceird nua ná de hÍde, gníomhaí, [[scríbhneoir]] agus [[béaloideas]]óir, agus as an m[[béaloideas]] a tarraingíodh scéal an dráma.
[[Íomhá:Douglas Hyde - Project Gutenberg eText 19028.jpg|thumb|[[Dubhghlas de hÍde]], timpeall na bliana [[1912]].]]

Drámaí simplí ba ea a leithéidí agus an chuid ab fhearr acu greannmhar agus blasta. Sampla maith is ea ''Eachtra na mBróg'', dráma le Seán Ó Caola (a litriú féin) a foilsíodh sa bhliain 1918.&lt;ref&gt;Ó Caola, Seeán, ''Eachtra na mBróg'', MH Gill &amp; a Mhac 1918&lt;/ref&gt; Tugann lánúin, agus iad i riocht mná feasa, cor in aghaidh an chaim do bheirt bhithiúnach, agus fíor-bhlas na Gaeltachta ar an gcaint go léir.

:''An Chéad Bhithiúnach'': [Agus iontas air.] Cé hé tusa, in ainm na haimléise?

:''Bean an Tí'': Aibhlís na gCloch a thugann daoine orm.

:''An Chéad Bhithiúnach'': Agus cén bhadhb mhór sin atá i d'fhochair?

:''Bean an Tí'': Siúd í mo chompánach bóthair. Ach dá bhoirbeacht í do chaint, deirim arís libh gur ádhmharach an bheirt sibh, gur ádhmharach an bheirt sibh.

[[Íomhá:Peadar_Ua_Laoghaire.png|mion|[[Peadar Ua Laoghaire]]]]
Chuaigh slua scríbhneoirí de gach saghas i mbun pinn ag an am sin. B'fhéidir bolscaireacht a dhéanamh trí dhrámaí den saghas seo, mar a rinneadh in ''An Deoraidhe, dráma i n-aghaidh imtheachda thar sáile''; deir bean a chaith tamall i Meiriceá agus í ag caint faoin scéal thall &quot;go bhfuil níos mó daoine as Éirinn sna tithe déirce ná mar atá as chuile thír eile sa domhan, dá gcuirfí le chéile ar fad iad!&quot;&lt;ref&gt;Ua Tuathail, Lorcán, ''An Deoraidhe, dráma i n-aghaidh imtheachda thar sáile'', Conradh na Gaeilge, MH Gill &amp; a Mhac, An Cló-Chumann 1906&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1900 scríobh an Athair [[Peadar Ó Laoghaire]] an dráma ''Tadhg Saor''. Léirigh Craobh an Pharóiste Thuaidh de Chonradh na Gaeilge é i Halla Mhuire, Corcaigh, Lá ’le Pádraig 1902 (tá cuntas ag Éamonn an Chnoic, nó Éamonn Ó Donnchadha, ar an léiriú sin in ''Banba'', Bealtaine 1902)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Tag.aspx?Type=opus&amp;SubType=drama&amp;Valyoo=Tadhg%20Saor|teideal=Tadhg Saor|údar=www.ainm.ie|dáta=|dátarochtana=2018}}&lt;/ref&gt;.

== 1910-1940idí ==

Níor mhair mórán drámaí ó aimsir na hAthbheochana; scríobhadh iad chun náisiúnachas a neartú thar aon rud eile. Sa bhliain 1913 bhunaigh [[Piaras Béaslaí]] ''Na hAisteoirí'', compántas a bhíodh ag obair i mBaile Átha Cliath agus i nGaeltacht na Mumhan, agus ba é Béaslaí féin a scríobh agus a léirigh cuid mhaith de na drámaí. Bhí baint aige freisin leis an gComhar Drámaíochta, dream a tháinig ann sa bhliain 1923 agus a léirigh neart drámaí ar feadh scór blianta. Nuair a bunaíodh an Saorstát bhí fonn air drámaíocht Ghaeilge a chothú agus tháinig An Comhar Drámaíochta ar an bhfód in 1923. Amaitéaraigh a bhí páirteach ann ach d’éirigh leo a lán drámaí a léiriú. Orthu sin bhí ''Dorchadas'' (1924), dráma eispriseanaíoch le [[Liam Ó Flaithearta]]. Bhí sé in ísle brí faoi na 1930idí. Sa bhliain 1942 chuaigh [[Amharclann na Mainistreach]] i mbun oibre thar ceann an Chomhair, agus drámaí Gaeilge á léiriú go tráthrialta aici, cé gurbh annamh dráma fada le feiceáil ann.&lt;ref name=”Twist”&gt;Brian Ó Conchubhair, “Twisting in the Wind: Irish language Stage Theatre 1884-2014,” in Nicholas Grene &amp; Chris Morash, ''The Oxford Handbook of Modern Irish Theatre'', Oxford University Press, 2016&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Portrait of Piaras Béaslaí 1919.jpg|mion|[[Piaras Béaslaí]]]]Athbhunaíodh [[Oireachtas na Gaeilge]] sa bhliain 1939 tar éis dó a bheith díbheo le tamall, agus bhí sé ag cothú na drámaíochta le comórtais as sin amach, cé gur dheacair drámaí a léiriú taobh amuigh den Oireachtas féin. Rinne Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge cúrsaí drámaíochta a chur ar siúl, mar a rinne Conradh na Gaeilge freisin. Níos faide anonn bhí eagraíochtaí eile, leithéidí [[Gael-Linn]], Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge agus eile, ag cuidiú leis an obair.&lt;ref name=&quot;”Traid”&quot;&gt;Caerwyn Williams, J.E. &amp; Ní Mhuiríosa, Máirín. ''Traidisiún Liteartha na nGael''. An Clóchomhar Tta. 1979: lgh 376-378&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1928 bhunaigh Séamas Ó Beirn [[Taibhdhearc na Gaillimhe]], amharclann a bhí dlite do dhrámaí Gaeilge agus a fuair maoiniú ón stát chuige. Is ann ba thúisce a léiríodh ''Diarmuid agus Gráinne'', dráma cáiliúil le [[Mícheál Mac Liammóir]], aisteoir, léiritheoir agus scríbhneoir a bhí ar an lucht drámaíochta ba nótáilte in Éirinn. Bhí sé féin agus a pháirtí [[Hilton Edwards]] i mbun Amharclann an Gheata ([[Gate Theatre]]) i mBaile Átha Cliath freisin, áit a bunaíodh sa bhliain 1928 agus blas Eorpach ar a cuid léirithe.&lt;ref name=”Traid”/&gt; 
[[Íomhá:MMCLp.jpg|mion|[[Mícheál Mac Liammóir]]]]
[[Íomhá:Breithiúnas_Máiréad_Ní_Ghráda_polaiteoir.png|mion|''[[Breithiúnas]]'' le  [[Máiréad Ní Ghráda|Mairéad Ní Ghráda]] ]]

== 1950—2000idí ==

Luigh Amharclann na Mainistreach isteach ar na geamaireachtaí ón 1940idí amach, agus ar dhrámaí gearra, ach níor bhac siad le drámaí fada. Mar chúiteamh ar an bhfaillí seo tháinig compántais nua ann, go háirithe 37 Theatre Club i Sráid Bhagóid. Bhí éileamh i gcónaí ar amharclann bhuan i gcomhair drámaí i nGaeilge agus bunaíodh An Phéacóg Nua mar chuid d’Amharclann na Mainistreach. Léiríodh sí geamaireachtaí, aistriúcháin drámaí clasaiceacha agus drámaí bunaidh.  Orthu siúd bhí ''Tagann Godot'' ó láimh [[Alan Titley]] (1990) agus ''The Winter Thief/Gadaí Géar na Geamh-Oíche'' ó láimh [[Seán Mac Mathúna|Sheáin Mhic Mhathúna]] (1992), agus léiríodh a lán drámaí le h[[Antoine Ó Flatharta]] sna 1980idí agus sna 1990idí. Thugtaí drámaí ar thuras sna Gaeltachtaí. Faoi láthair, áfach, níl drámaí fada Gaeilge á léiriú.&lt;ref name=”Twist”/&gt; 

Bhí tábhacht ar leith le h[[Amharclann an Damer]], áit a raibh léirithe proifisiúnta agus amaitéaracha le feiceáil i nGaeilge ó na caogaidí amach. 

[[Amharclann]] Ghaeilge ab ea [[An Damer]] a bhí suite i Halla Damer, ar [[Faiche Stiabhna|Fhaiche Stiabhna]] i m[[Baile Átha Cliath]]. Ba é [[Gael Linn]] a thionscnaigh Amharclann an Damer agus a stiúir é ó 1955 go dtí 1976.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.rte.ie/archives/2014/1006/650380-inside-the-damer-theatre-1969/|teideal=Cuairt ar Amharclann an Damer|údar=RTÉ,  clár &quot;Féach&quot;|dáta=|dátarochtana=2018}}&lt;/ref&gt;

Bhí baint ar leith ag An Damer le saol na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] i mBaile Átha Cliath. Bhí An Chlub Drámaíochta ann agus tháinig borradh dá réir faoin drámaíocht amaitéarach. I measc na ndrámadóirí bhí Eoghan Ó Tuairisc, Seán Ó Tuama, Breandán Ó Beacháin agus Máiréad Ní Ghráda, agus bhí stiúrthóirí gairmiúla ag obair ann. Chothaigh An Damer léiritheoirí óga den chéad scoth agus cuid acu ag plé go gairmiúil le hobair léirithe nó aisteoireachta ina dhiaidh sin: Niall Tóibín, Noel Ó Briain, Seán Ó Briain, Dónall Farmer agus eile.&lt;ref name=”Damer”&gt;Ní Chinnéide, Máiréad. &quot;An Damer: Stair Amharclainne&quot;. Gael-Linn 2008.&lt;/ref&gt; 

Is iomaí duine ar thug An Damer deis dóibh a dtallann aisteoireachta a thabhairt chun foirfeachta. Orthu sin bhí Áine Ní Mhuirí, Máire Ní Ghráinne, Breandán Ó Dúill agus Fionnula Flanagan. Bhí amaitéaraigh a shroich ardchaighdeán aisteoireachta, ach go háirithe Séamas Ó Tuama agus Séamas Páircéir.&lt;ref name=”Damer”/&gt;  

Ba é An Damer a chéadléirigh &quot;An Giall&quot;, dráma géar le Breandán Ó Beacháin, in 1958. Léiríodh drámaí nua eile sna 1960idí, leithéidí &quot;Cóta Bán Chríost&quot; agus &quot;Cití&quot;, agus aistriúcháin - &quot;Amphytron 38&quot;, dráma le [[Jean Giradoux]], mar shampla. Rinneadh amharclann phroifisiúnta de in 1978 ach tháinig deireadh leis an deontas stáit in 1981 agus dúnadh na doirse. Tháinig compántais nua ann, leithéidí Deilt in 1982 agus Amharclann de hÍde in 1992, ach ní raibh spás buan acu.&lt;ref name=”Twist”/&gt; 

Lean an Taibhdhearc uirthi ag léiriú idir dhrámaí bunúla agus aistriúchán agus moladh tuillte ag a lán acu, ach bhí aighneas riamh faoi cé acu den dá chineál ba chóir a chur chinn. Bhí gá ag an Taibhdhearc i gcónaí le scripteanna nua agus lena dóthain maoinithe chun a bheith ina hamharclann náisiúnta.&lt;ref name=”Twist”/&gt;

==Roinnt drámadóirí==

Is liosta le lua iad na daoine go léir a chum drámaí ar feadh na mblianta, cé nach foláir tagairt a dhéanamh do Shéamas Ó Néill, do Chríostóir Ó Floinn agus do [[Máiréad Ní Ghráda|Mhairéad Ní Ghráda]] i measc a lán eile.    
[[Íomhá:Brendan_Behan,_Talec,_Drama_SNG_v_Ljubljani.jpg|mion|An dráma de chuid [[Breandán Ó Beacháin|Bhreandáin Uí Bheacháin]], [[An Giall|''An Giall'']] (SNG Drama i [[Liúibleána|Ljubljana]]) agus [[dialóg]] iontach ann]]
Ó Floinn a scríobh ''Cóta Bán Chríost'' (1968), dráma a tharraing aird agus conspóid—cailín cráifeach taghdach diamhair (Máire) a iarrann ar shagart (an tAthair Iúd) a bheith ina athair ag a leanbh. Tugtar le fios gurb í Muire féin í, ach imíonn sí faoi dheireadh: “A Iúid, a chroí istigh, más fíor go mbíonn an imirt sin eatarthu, is cárta mise a ghoid an diabhal ó Dhia, nó Dia ón Diabhal…”.&lt;ref&gt; Ó Floinn, Críostóir. ''Cóta Bán Chríost: Dráma Trí Ghluaiseacht''. Sáirséal agus Dill 1968.&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Brendan Behan w.jpg|mion|[[Breandán Ó Beacháin]]]] 

Dráma corraitheach eispriseanaíoch ba ea ''An Triail'' (1964) ó láimh Ní Ghráda: dráma faoi chailín a bheireann leanbh gréine agus a mharaíonn í: “Mharaigh mé mo leanbh de bhrí gur cailín í. Fásann gach cailín suas ina bean. Ach tá m’iníon saor”.&lt;ref&gt;Ní Ghráda, Mairéad. ''An Triail: Dráma Dhá Ghníomh''. An Gúm 1995.&lt;/ref&gt;

[[Siobhán Ní Shúilleabháin]] a scríobh ''Cití'' (1975), dráma cráite filiúnta greannmhar faoi chailín óg ón nGaeltacht (ar nós Ní Shúilleabháin féin tráth) agus fonn uirthi imeacht: 

:&quot;Tá an ghráin agam ar an áit seo. Ó bhíos an airde sin níl uaim ach í fhágaint. Tá mo dheirfiúracha agus mo dheartháireacha go léir imithe roimh aisti agus mo chairde. Níl faic anseo ach fiántas agus follús agus uaigneas. Chíonn tusa an áit seo anois agus an pictiúir inti agus rírá agus cuileachta inti. Mar a gcéanna a bhíonn sa samhradh nuair a thagann na cuairteoirí. Ach chonacsa sa gheimhreadh í, geimhreadh ar gheimhreadh, sochraid ar shochraid&quot;.&lt;ref&gt;Ní Súilleabháin, Siobhán, ''Cití'', Sáirséal agus Dill 1975.&lt;/ref&gt;

Pósann sí, tagann an chlann, tá sí gafa. Imíonn sí faoi dheireadh. Tá nádúrthacht, liriciúlacht agus beocht i gcaint Ní Shúilleabháin atá ar iarraidh i saothar a leithéidí eile.[[Íomhá:ReAmharclann.jpg|mion|&quot;Ré&quot; in [[Amharclann Ghaoth Dobhair]]]]

== An scéal mar atá ==

Faoi láthair tá na hamaitéaraigh faoi réim, go háirithe [[Aisteoirí Bulfin]]. Compántas eile is ea [[Fíbín]] agus tairbhe á bhaint acu as stíl fhisiciúil agus mascanna. Bunaíodh [[Aisling Ghéar]] in 1997 i mBéal Feirste agus suim acu i modhanna nua léirithe. Léiríonn siad drámaí trí Ghaeilge amháin, idir dhrámaí bunúla agus aistriúcháin. Tugtar cúnamh éigin do Bhéarlóirí ar son na tuisceana. 

Tá beocht sa drámaíocht áitiúil i gcónaí agus iarraidh ar an agallamh beirte, rud a d'eascair as an véarsaíocht thraidisiúnta. Is é [[An Comhlachas Náisiúnta Drámaíochta]] atá freagrach as drámaí amaitéaracha Gaeilge a chur chun cinn.  Sa bhliain 2009 rinne [[Aisteoirí Ráth Chairn]] dhá léiriú den dráma Bairbre Rua ag féilte drámaíochta i [[Ráth Chairn]] agus ar an [[An Cheathrú Rua|gCeathrú Rua]]. D'éirigh le Seán Mac Donncha gradam aisteoireachta a bhaint amach ag an bhféile ar an gCeathrú Rua.
[[Íomhá:Gaothdobhairamharclann.JPG|mion|Amharclann i n[[Gaoth Dobhair]]]]
Bíonn Féile Drámaíochta na gColáistí ar siúl gach bliain a mbíonn ábhar nuachumtha, seanbhunaithe, aistriúcháin is eile i gceist leis. Aistríonn an fhéile thart ó choláiste go coláiste nó go hionaid éagsúla gach bliain.

=== Dúshláin ===
Fágadh amharclannaíocht ghairmiúil na Gaeilge sna 2000idí “gan acmhainní cearta, gan scríbhneoirí agus gan stiúrthóirí”, agus thar a bheith dúshlánach teacht ar stiúrthóirí chun dráma a léiriú, nuair nach raibh scríbhneoirí nua ag teacht chun cinn”.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/e1-milliun-breise-le-fogairt-don-taibhdhearc-straiteis-naisiunta-do-na-healaiona-gaeilge-le-seoladh/|teideal=€1 milliún breise le fógairt don Taibhdhearc, straitéis náisiúnta do na healaíona Gaeilge le seoladh|údar=iarchathaoirleach ar Bhord na Taibhdheirce, Aodh Ó Coileáin|dáta=2024-03-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-06}}&lt;/ref&gt; 

Ag an am céanna, tá na gnáthfhabhbanna ann i gcónaí: lucht féachana scaipthe, aighnis pholaitiúla agus idé-eolaíocha, ganntanas aisteoirí proifisiúnta agus stiúrthóirí oilte. Ní dhéanann Gaeilge bhlasta aisteoir maith (ná a mhalairt). 

De réir thorthaí an taighde a choimisiúnaigh Roinn na Gaeltachta in 2024, tá easpa lárphleanála ag cur as go mór d’fhorbairt dhrámaíocht na Gaeilge. Tá géarchéim ann chomh maith ó thaobh lucht féachana a fháil don drámaíocht i nGaeilge.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gearcheim-ar-leith-i-ndramaiocht-na-gaeilge/|teideal=‘Géarchéim ar leith’ i ndrámaíocht na Gaeilge|dáta=2024-03-01|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-06}}&lt;/ref&gt; Bhíodh an gréasán cumann amaitéarach “níos fairsinge agus níos ilghnéithí” san am atá caite agus tá laghdú ar líon na gcumann “go háirithe cumainn sna coláistí tríú leibhéil”; mar shampla, níl aon chumann drámaíochta ag feidhmiú san [[Ollscoil na Gaillimhe]] sna 2020idí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Níor léiríodh drámaí Gaeilge le fada ar phríomhstáitse Amharclann na Mainistreach agus gur go fíor-ócáidiúil a léirítear drámaí Gaeilge ar stáitse na [[Amharclann na Péacóige|Péacóige]].

Fógraíodh maoiniú breise d’[[Amharclann na Taibhdheirce]] sa bhliain 2024.&lt;ref&gt;os cionn €1 milliún breise d’amharclann náisiúnta na Gaeilge thar thréimhse ceithre bliana, 2024-2027, méadú suntasach ar an deontas bliantúil €320,000 a bhfuair an Taibhdhearc ó Roinn na Gaeltachta go dtí 2023&lt;/ref&gt;  Ach deirtear go mba “líonmhaire agus rialta go mór” san amharclann le tamall “na léirithe Béarla ilchineálacha” ná “na léirithe ócáidiúla Gaeilge”.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Níl aon chraobh Ghaeilge ag [[Youth Theatre Ireland]] agus nach bhfuil “aon saineolas ar leith” san eagraíocht maidir le drámaíocht na Gaeilge. Tá “ról tábhachtach” á imirt ag an g[[Cumann Scoildrámaíochta]] i réimse an oideachais ach níl “próifíl ard nó feasacht leathan ann maidir le hobair an chumainn…” Níl “aon bhéim ar leith ar na healaíona” ag [[Cumann na bhFiann]], an cheanneagraíocht do dhaoine óga atá á maoiniú ag Foras na Gaeilge.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Níl aon amharclann dlite do dhrámaíocht Ghaeilge i mBaile Átha Cliath faoi láthair.&lt;ref name=&quot;”Twist”&quot; /&gt; Tá sé le feiceáil an dtiocfadh spionnadh nua i ndrámaíocht na Gaeilge de bharr borradh a theacht faoi líon na nGaeilgeoirí sna [[Cathair (lonnaíocht)|cathracha]], go háirithe i mBaile Átha Cliath, i m[[Béal Feirste]] agus i n[[Doire]].


'''Aisteoirí Thamhlachta'''

Tá amharclann nua á tógaint, mar chuid de Ghael-Ionad Thamhlachta, i láthair na huaire, le freastal ar phobal na Gaeilge sa cheantar sin. Meastar go mbeidh sé réidh le n-oscailt don phobal i ndiaidh an tsamhraidh 2025.

Bunaíodh Aisteoirí Thamhlachta in 2017 le drámaí trí Ghaeilge a léiriú do phobal na Gaeilge sa cheantar sin. Ó shin i leIth tá go leor drámaí curtha ar staitse ag an gcumann, an chuid is mo acu amuigh faoin aer. I measc na ndrámaí a léiríodh, tá 'Éirí na Gealaí, 'Ar Thóir na Féinne', 'Ar Chúl an Tí' agus 'An Rí'. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.echo.ie/drama-agus-siuloid-ar-thoir-na-feinne/|teideal=Dráma agus Siúlóid ‘Ar Thóir na Féinne’|údar=Simon Walsh|dáta=2018-03-16|language=en-US|work=Echo.ie|dátarochtana=2025-05-04}}&lt;/ref&gt;

== Foinsí ==

===Staraithe agus léirmheastóirí ===

Rinne a lán staraithe scrúdú ar ghnéithe de dhrámaíocht na Gaeilge agus Philip O'Leary, Pádraig Ó Siadhail, Nollaig Mac Congáil agus Éadaoin Ní Mhuircheartaigh ina measc. Tá Pat Buitléir, [[Róisín Ní Ghairbhí]], Brandy Mac Gearailt, Fiach Mac Conghail, Trevor Ó Clochartaigh, Seán Ó Tarpaigh agus [[Breandán Delap]] ar na léirmheastóirí is mó a thug aird ar an drámaíocht chéanna.

=== Leabhair ===
{{Refbegin}}
* Caerwyn Williams, J.E. agus Ní Mhuiríosa, Máirín. ''Traidisiún Liteartha na nGael''. An Clóchomhar Tta (1979)
* O’Leary, Philip. ''An Underground Theatre: Major Playwrights in the Irish Language, 1930–80''. UCD Press (2017). ISBN: 9781910820155
{{refend}}

== Féach freisin ==

* [[An Comhlachas Náisiúnta Drámaíochta]]
* [[Drámaíocht Éireannach]]
* [[Aisling Ghéar]]
* [[AerachAiteachGaelach#An Drámaíocht|AerachAiteachGaelach]]

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.drama-gaeilge.com/ An Comhlachas Náisiúnta Drámaíochta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505162747/http://www.drama-gaeilge.com/ |date=2009-05-05 }}
* [http://www.aislingghear.com/ Aisling Ghéar]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Dramaiocht na Gaeilge}}
[[Catagóir:Drámaíocht na Gaeilge| ]]
[[Catagóir:Drámaíocht|*]]
[[Catagóir:Litríocht na Gaeilge|*]]
[[Catagóir:Drámaí Gaeilge|*]]
[[Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge]]</text>
      <sha1>03yi79k4v123vy5578v2pahsf5omolh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aisling Ghéar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22653</id>
    <revision>
      <id>1312325</id>
      <parentid>1195531</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T13:05:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1312325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3318" sha1="k7diqqhp6n8nf5ei4dh486axzkwdywh" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
[[Íomhá:Cultúrlann McAdam Ó Fiaich.jpg|mion|lonnaithe sa [[Cultúrlann McAdam Ó Fiaich|Chultúrlann]], B.F]]
Compántas drámaíochta Gaeilge i m[[Béal Feirste]] is ea '''Aisling Ghéar'''. Compántas cónaitheach í i g[[Cultúrlann McAdam Ó Fiaich]], ionad ealaíon Gaeilge ar Bhóthar na bhFál in Iarthar Bhéal Feirste. Bunaíodh Aisling Ghéar in 1997.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aislingghear.com/about-eolas|teideal=About / Eolas {{!}} Aisling Ghéar, Irish Language Theatre|work=www.aislingghear.com|dátarochtana=2022-06-04}}&lt;/ref&gt;

Maíonn Aisling Ghéar go bhfuil an-éagsúlacht ag roinnt leis na drámaí a léiríonn siad. Le drámadóirí Gaeilge, leithéidí [[Eoghan Ó Tuairisc|Eoghain Uí Thuairisc]] agus [[Máiréad Ní Ghráda|Mháiréad Ní Ghráda]] atá cuid de na drámaí sin, ach tá a lán aistriúcháin léirithe freisin acu – drámaí le [[Machiavelli]], W.B. [[Yeats]], Tom Murphy, Rosemary Jenkinson, [[Eugene Ionesco]], [[Samuel Beckett]], [[Brian Friel]], [[Dario Fo]], Willy Russell agus Marie Jones.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Soláthraíonn siad seirbhís aistriúcháin chomhuainigh don lucht féachana.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Tá sé ráite go bhfuil sé cruthaithe ag compántais dá leithéid gur féidir drámaíocht na Gaeilge a chothú ach airgead stáit a fháil.&lt;ref&gt;Léirmheas le Fiach Mac Conghail ar ''An Underground Theatre: Major Playwrights in the Irish Language, 1930–80'', Philip O’Leary, UCD Press (2017). ISBN: 9781910820155: ''ComharTaighde'', https://comhartaighde.ie/eagrain/5/macconghail/{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2022, bhí  Aisling Ghéar i mbaol a dhúnta tar éis don [[Comhairle Ealaíon|Chomhairle Ealaíon]] a maoiniú a ghearradh go hiomlán.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/aisling-ghear-i-mbaol-a-dhunta-de-bharr-easpa-maoinithe/|teideal=Aisling Ghéar ‘i mbaol a dhúnta’ de bharr easpa maoinithe|údar=Meadhbh Ní Eadhra|dáta=3 Meitheamh 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-06-04}}&lt;/ref&gt;

==Léirithe==

Ar na léirithe a rinneadh le beagán blianta anuas tá na cinn a leanas:&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aislingghear.com/pastproductions|teideal=Productions / Leirithe {{!}} Aisling Ghéar, Irish Language Theatre|work=www.aislingghear.com|dátarochtana=2022-06-04}}&lt;/ref&gt;

“Is Iomaí Rud a Tharla – Scéal Ghaeltacht Bhóthar Seoighe,” dráma le Nuala Ní Néill faoi lánúin a bhaineann le pobal Gaeltachta Bhóthar Seoighe. 

“The Baile Project 2019”: gearrscannán dátheanghach idirghlúine a rinne Óige Brassneck i gcomhar le hAisling Ghéar.

“Teach na dTaibhsí/Haunted House”: dráma faoi na taibhsí atá le fáil sa Chultúrlann, áit a tógadh in 1896.  

“The Fadgies,” dráma le Nuala Ní Neill faoi na “Pháidithe,” cainteoirí dúchais Gaeilge as Ó Méith a tháinig go Béal Feirste sa 19ú céad, áit ar oibrigh siad mar dhíoltóirí éisc agus torthaí.

[[Makaronik]] le [[Dave Duggan]].

== Féach freisin ==

* [[Cultúrlann McAdam Ó Fiaich]]

==Nótaí==
{{reflist}}

== Naisc Sheachtracha ==

* [http://www.aislingghear.com/ Aisling Ghéar]

[[Catagóir:Drámaíocht]]
[[Catagóir:Comhlachtaí]]
[[Catagóir:Béal Feirste]]</text>
      <sha1>k7diqqhp6n8nf5ei4dh486axzkwdywh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>RMS Titanic</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23259</id>
    <revision>
      <id>1312419</id>
      <parentid>1308815</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tógáil */</comment>
      <origin>1312419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8379" sha1="2f288nbn82nccxn8h9crqvykbnxjw1s" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Soitheach}}

[[Long|Línéar]] paisinéirí a bhí sa '''Titanic''' a bádh san [[An tAigéan Atlantach|Atlantach Thuaidh]] ar 14/[[15 Aibreán]] [[1912]]. Bhuail an [[long]] ghaile [[cnoc oighir]] ar an [[14 Aibreán]] [[1912]] ar a céad aistear ó [[Southampton]] go [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], via [[Corcaigh]] ([[An Cóbh|Cobh]]) in [[Éire|Éirinn]]. Chuaigh sí go grinneall na [[farraige]].  

Ba línéar [[farraige]] móire de chuid an [[Comhlacht|chomhlachta]] White Star Line é an Titanic, a tógadh i m[[Béal Feirste]] i longchlós Harland &amp; Wolff don chomhlacht taistil White Star Line. Inniu tá an Titanic ar cheann de na longa is cáiliúla ar domhan.   

[[Íomhá:Titanic.jpg|clé|thumb|''Titanic'' ag na duganna i mí Aibreáin, 1912.]]

== Tógáil ==
[[Íomhá:Olympic rudder before launch.jpg|clé|mion|31 Bealtaine 1911: Lainseáladh an Olympic i longlann Harland agus Wolff i mBéal Feirste.]]

[[Íomhá:Edward J. Smith.jpg|mion|clé|Edward John Smith]]Thóg a long dhá bhliain lena tógáil i longchlós Harland &amp; Wolff, [[Béal Feirste]]. Nuair a cuireadh an Titanic chun [[farraige]], ba é an galtán ba mhó ar [[An Domhan|domhan]]. [[Íomhá:J. Bruce Ismay.jpeg|mion|clé|J. Bruce Ismay: tarcaisniú agus ar deoraíocht i [[Casla|gCasla]], [[Conamara|gConamara]]]]

== Turas ==
D’fhág an stíméar [[Southampton]] i [[Sasana]] ar a céad turas ar an 10ú Aibreán 1912. Bhí sí ag dul go Meiriceá agus [[Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua-Eabhrac]]. Ar an mbealach, stop sí i g[[Corcaigh]] ([[An Cóbh]] nó [[An Cóbh|Queenstown]] ag an am) le níos mó daoine a thógáil.  

Nuair a d’fhág an Titanic Éire, bhí 2,228 duine ar bord aici, 1,316 paisinéir agus 885 de chriú.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/teastas-soisearach/ossp/notai/coincheap-1-dinit-an-duine/comoradh-100-bliain-an-titanic/|teideal=Comoradh 100 bliain an Titanic {{!}} COGG|language=ga-GA|dátarochtana=2020-04-10|archivedate=2020-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200815192415/https://www.cogg.ie/teastas-soisearach/ossp/notai/coincheap-1-dinit-an-duine/comoradh-100-bliain-an-titanic/}}&lt;/ref&gt; Orthu sin bhí cuid de na daoine ba shaibhre ar domhan, Isidor Strauss ina measc, chomh maith le os cionn 1,000 [[Imirce (daonra)|eisimirceach]] as Éireann agus [[Críoch Lochlann]] a bhí ag dul go Meiriceá ar thóir saol níos fearr. Bhí an chuid is fearr de na [[Seomra leapa|seomraí leapa]] in uachtar na loinge.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/24.An-Titanic-caora.pdf|teideal=Taisce Tuisceana|údar=cogg.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923224803/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/24.An-Titanic-caora.pdf}}&lt;/ref&gt; Bhí go leor daoine bochta ann freisin agus bhí orthu fanacht in íochtar na loinge. 

Bhuail an Titanic [[cnoc oighir]] ar an [[14 Aibreán]] [[1912]] ar 11:40 p.m. ([[am]] áitiúil)&lt;ref&gt;Aldridge, Rebecca (2008). The Sinking of the Titanic. New York: Infobase Publishing. ISBN 978-0-7910-9643-7.&lt;/ref&gt;. Rinneadh damáiste mór don long agus bhí sí ag ligean uisce ar bord go tapa. Ar an [[15 Aibreán]], timpeall 2:20 a.m., chuaigh an línéar go tóin poill.  

Cé go raibh gnéithe sábháilteachta d’ardchaighdeán ag an bhád, cosúil le rannóga uiscedhíonacha, ní raibh dóthain bád tarrthála uirthi don méid iomlán daoine a bhí ar bord. Ina theannta sin, bhí an aimsir préachta fuar ag an am. Cuireadh baill an criú agus cuid de na paisinéirí isteach ar na báid tharrthála. Fágadh 90% de na fir ón ísealaicme ar bord na loinge de bharr an prótacail go ligí [[Bean|mná]] agus [[Leanbh|leanaí]] isteach ar na mbáid tharrtháil ar dtús. Iad siúd a chuaigh san uisce, fuair siad [[bás]] ón bhfuacht de bharr [[Teocht|theocht]] íseal na farraige. 

Bádh 1,514 duine, idir phaisinéirí agus chriú agus tháinig 710 duine slán as.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Passengers of the RMS Titanic|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Passengers_of_the_RMS_Titanic&amp;oldid=949367383|journal=Wikipedia|date=2020-04-06|language=en}}&lt;/ref&gt; Phioc an RMS Carpathia (de chuid an Cunard Line chomh maith) suas an 710 duine a bhí ar na báid tarrthála. Ar an [[18 Aibreán]], shroich an Carpathia Nua-Eabhrac. 

Bhain an tubaiste croitheadh as daoine ar fud an domhain. Bhí fearg ar dhaoine mar gheall ar an méid daoine a fuair bás de bharr an easpa bád tarrthála agus reáchtáladh fiosrúcháin phoiblí sa [[An Bhreatain|Bhreatain]] agus [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] da thoradh sin.  

Tar éis na bhfiosrúchán tháinig feabhas mór ar shábháilteacht [[Farraige|mara]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tháinig an Coinbhinsiún Idirnáisiúnta um Shábháilteacht Anama ar Muir  i bhfeidhm sa bhliain 1914. Tá an coinbhinsiún seo fós ag rialú sábháilteacht mara.[[Íomhá:Launching the S. S. Titanic.jpg|clé|mion|31 Bealtaine 1911: Lainseáladh a Titanic i longlann Harland agus Wolff i mBéal Feirste.]]

== Paisinéirí agus criú ==
Bhí Edward John Smith ina chaptaen ar an [[long]]. Cailleadh sa tubaiste é.

Cáineadh go mór an bainisteoir a bhí i bhfeighil an White Star Line ag an am, J. Bruce Ismay de bharr gur fhág sé an long fad a bhí mná agus leanaí fós ar bord.  Chaith sé an chuid eile dá shaol sa bhaile i Costelloe Lodge, [[Casla]] i [[Conamara|gConamara]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.costelloelodge.com/|teideal=Connemara Luxury Rental five five star Costelloe Lodge Wild Atlantic Way|language=en-GB|work=Costelloe Lodge|dátarochtana=2020-04-10}}&lt;/ref&gt;

Tá trí [[reilig]] Titanic i [[Halifax, Albain Nua|Halifax]], [[Ceanada]], reilig Fairview Lawn, reilig Baron de Hirsh agus reilig Mount Olivet, agus feictear sloinnte Gael go sonrach i measc na leac ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-failte-dheiridh-an-titanic.aspx|teideal=Fáilte Dheiridh an Titanic|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-04-10}}&lt;/ref&gt; Is ann a cuireadh an líon is mó de [[Corp an duine|choirp]]. Tarrtháil na [[Corp an duine|gcorp]] a bhí mar phríomhchúram ag muintir Halifax, a chuir an fháilte dheireanach roimh phaisinéirí na loinge. Cuireadh cuid de na coirp san fharraige féin agus tógadh 209 corp go Halifax.

== Taiscéalaíocht ==
Tá an Titanic fágtha fós ar íochtar na farraige. [[Íomhá:RMS Titanic sea trials April 2, 1912.jpg|mion|2 Aibreán 1912|clé]]

Go gairid tar éis na tubaiste, thosaigh daoine ag smaoineamh ar raic an Titanic a aimsiú, agus fiú an long a ardú ó ghrinneall na farraige, ach níor aimsíodh an raic go dtí [[1985]], ag turas taiscéalaíochta comhpháirteach Meiriceánach-Fhrancach. D'aimsigh lucht [[taiscéalaíocht]]a a Titanic 73 bliain tar éis di dul go tóin poill 650 km amach ó chósta [[Talamh an Éisc|Thalamh an Éisc]].

I 1985 tógadh na mílte píosaí amach aisti le cur ar taispeáint in Iarsmalanna ar fud an domhain.

Coinnítear cuimhne Titanic beo trí leabhra, scannáin, taispeántais agus cuimhneacháin.

== Miotais ==
Tar éis an Titanic a bheith caillte, tháinig go leor [[miotas]] maidir léi chun cinn.

== Féach freisin ==
* [[Titanic (scannán 1997)]]
* An músaem [[Titanic Belfast]]:&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-tubaiste-eile-i-ndan-don-titanic.aspx|teideal=Tubaiste eile i nDán don Titanic?|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-04-10}}&lt;/ref&gt; téann go leor daoine go Béal Feirste le féachaint ar an áit ar tógadh í.
*[[Francis Browne]] - Sagart Íosánach agus an grianghrafadóir a thóg na grianghraif deireanacha ar bord na loinge, curtha i [[Reilig Ghlas Naíon]]

* [[HMHS Britannic]]
* [[RMS Olympia]]

== Íomhánna ==
&lt;gallery&gt;
Íomhá:Olympic and Titanic Side Plan 1911.png|Plean
Íomhá:RMS Titanic ready for launch, 1911.jpg|Longchlós
Íomhá:Titanic cafe parisien.jpg|Café
Íomhá:1st Class Verandah Café of the Olympic.jpg|Vearanda
Íomhá:Titanic iceberg.jpg|An cnoc oighir
&lt;/gallery&gt;

== Féach freisin ==
[[Íomhá:TitanicRoute.svg|mion|400x400px|Bealach]]

* [[Titanic Belfast]]

* [[Titanic (scannán 1997)|An Titanic]], scannán in 1997

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Titanic,RMS}}
[[Catagóir:Harland and Wolff]]
[[Catagóir:Eachtraí muirí]]
[[Catagóir:1912]]
[[Catagóir:Longa]]
[[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]]
[[Catagóir:Longbhriseachta]]</text>
      <sha1>2f288nbn82nccxn8h9crqvykbnxjw1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Galar crúibe is béil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25425</id>
    <revision>
      <id>1312404</id>
      <parentid>1255984</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T09:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8497" sha1="a3l3da41da3c020ysijjaoojotgvelh" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Galar}}Is é is cúis leis an n'''galar crúibe is béil''' (nó '''galar crúb agus béil''') ná [[víreas]] a ionsaíonn [[ainmhí|ainmhithe]] [[crúb]]scoilte, mar shampla [[caora|caoirigh]], [[Eallach|eallaí]] agus [[muc]]a, chomh maith le [[ainmhí|hainmhithe]] eile mar [[gráinneog|ghráinneoga]] agus [[eilifint]]í.&lt;ref name=animals&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.inspection.gc.ca/english/anima/heasan/man/fmdfie/fmdfie-2e.shtml |teideal=Canadian Food Inspection Agency - Animal Products - Foot-and-Mouth Disease Hazard Specific Plan |dátarochtana=2009-10-24 |archivedate=2009-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091023013502/http://www.inspection.gc.ca/english/anima/heasan/man/fmdfie/fmdfie-2e.shtml }}&lt;/ref&gt; Tá an galar níos tógálaí ná aon ghalar ainmhí eile.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|title=Fréamh an Eolais|volume=Coiscéim}}&lt;/ref&gt;

Is é an galar crúb is béil an chontúirt is mó atá ag bagairt ar fheirmeoireacht bheostoic.  I gcás na Breataine Móire, na hAstráile, na Nua-Shéalainne agus Mheiriceá Thuaidh, is beag an greim atá faighte ag an ngalar cé go mbíonn ráigeanna de ann ó am go ham.

Ní chuireann an galar isteach ar mhadraí, cait, ná capaill.  Ní bíonn mórán tionchair ag an ngalar ar an [[duine]] [[Daonnachas|daonna]]. Ní minic a thagann sé ar dhuine agus ní bhíonn i gceist ach [[tinneas]] mar ulpóg éadrom.&lt;ref&gt;{{cite book|chapterurl=http://www.horizonpress.com/hsp/abs/absavir.html|author=Martinez-Salas E, Saiz M, Sobrino F|year=2008|chapter=Foot-and-Mouth Disease Virus|title=Animal Viruses: Molecular Biology|publisher=Caister Academic Press|pages=1–38|id=[http://www.horizonpress.com/avir ISBN 978-1-904455-22-6]}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Foot-and-mouth disease- An African perspective.webm|clé|mion|Físeán i mBéarla - an galar timpeall an domhain|220x220px]]
[[Íomhá:FMD Ki 4.JPG|clé|mion|Tagann spuaiceanna [[nimh]]neacha ar na [[béal|beola]]|220x220px]]
[[Íomhá:FMD Ki 7.JPG|clé|mion|Tagann spuaiceanna [[nimh]]neacha ar na [[béal|beola]]|220x220px]]
[[Íomhá:Foot and Mouth Disease Map - geograph.org.uk - 564718.jpg|clé|mion|Egham, Sasana, 2007|220x220px]]
[[Íomhá:Note Foot and mouth Botswana border.jpg|clé|mion|An Bhotsuáin|220x220px]]
[[Íomhá:Foot and Mouth sign. - geograph.org.uk - 288753.jpg|clé|mion|Liddlesdale, Sasana 2001|293x293px]]

== Tréithe ==
Is é is cúis leis an ngalar víreas a ionsaíonn ainmhithe crúbscoilte mar bha. Cloig is othrais sa bhéal is ar na crúba is mó a tharlaíonn sna hainmhithe ionfhabhtaithe.  Tagann spuaiceanna [[nimh]]neacha ar na [[béal|beola]], na pollairí, an [[teanga (anatamaíocht)|teanga]], na [[drandal]], agus na [[Fíochán|fíocháin]] thart ar na crúba. I ndiaidh cúpla lá, briseann na spuaiceanna agus tagann cneácha ina n-áit. Tagann [[fiabhras]] agus [[seile]] lena bhéal agus is deacair leis an ainmhí [[tinneas|tinn]] siúl. Cailleann sé [[meáchan]] agus laghdaíonn an tairgeadh [[bainne]] in ainmhí baineann. 

De ghnáth, ní mharaíonn sé na hainmhithe go díreach.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Ní minic a mharaíonn an [[galar]] ainmhí ach bíonn sé lag agus míshláintiúil go dtí lá a [[bás|bháis]].

== Ionfhabhtú ==
Spréann an galar crúibe is béil go han-fhurasta. Tarlaíonn ionfhabhtú trí dhornán beag de na víris a ionanálú nó a ithe.  Tógann ainmhí é má bhíonn sé gar d’ainmhithe a bhfuil an [[galar]] orthu nó má bhaineann sé do réadanna atá fabhtaithe ag fuíollábhar nó seile nó [[sreabhán]] a thagann ó na ainmhithe sin. 

Is féidir leis an víreas maireachtáil taobh amuigh den chorp ar feadh tamaill: ag brath ar an [[Aimsir (meitéareolaíocht)|aimsir]], agus mar sin de, bíonn sé in ann taisteal ar an n[[gaoth]] nó ar [[cos|chosa]] nó ar [[craiceann|chraiceann]] nó [[éadaí]]. Maróidh [[solas]] na gréine, [[teas]] nó tuire an víreas crúibe is béil.

Ní mharaíonn [[paistéarachán]] an víreas, agus fiú ag teocht 95°C maireann sé leathuair.  Is féidir na víris a scaipeadh sa ghaoth thar níos mó ná 100 km. 

Is féidir leis maireachtáil taobh amuigh d'óstach cothaithe, i bhforáiste, gruaig ainmhí, nó ar leoraí, mí in aimsir fhuar agus seachtain in aimsir the, ag fanacht ar dheis nua ionfhabhtaithe. 

== Bainistiú ==
Sa bhliain [[1899]] d'ullmhaigh [[Friedrich Löffler]] an chéad vacsaín i gcoinne galar crúibe is béil. I mbunáite na dtíortha ina dtarlaíonn an galar go minic déantar vacsaíniú go rialta mar bheart coisctheach. Ach tá toirmeasc iomlán ar vacsaíniú in Éirinn, sa Ríocht Aontaithe agus sa Danmhairg. Má tharlaíonn ráig, ní bhíonn de rogha ag tréidlianna ach na hainmhithe a mharú agus na corpáin a loscadh.   

Sa Bheilg, san Iodáil, san Ísiltír agus sa Ghearmáin déantar vacsaíniú gach bliain ar eallach os cionn ceithre mhí d’aois. Má tharlaíonn ráig den ghalar ar fheirm, ní mharaítear ach an stoc nach bhfuil vacsaínithe, agus coimeádtar an stoc vacsaínithe agus déantar athvacsaíniú ar gach cineál ainmhí ar dhóigh an galar a theacht orthu i bhfoisceacht achar áirithe den fheirm.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://archive.oireachtas.ie/1984/REPORT_06121984_1_ga.html|teideal=Report No. 11 - Ireland's Foot and Mouth Derogations|dáta=19841206|language=Gaelige|work=archive.oireachtas.ie|dátarochtana=2025-01-10}}&lt;/ref&gt; 

Sa Fhrainc agus i Lucsamburg vacsaínítear an t-eallach go léir os cionn ceithre mhí d’aois ach má bhíonn ráig den ghalar ann, maraítear an stoc go léir ar dóigh an galar a theacht orthu, idir eallach agus chaoraigh agus mhuca, bíodh siad vacsaínithe nó ná bíodh. Féadfar vacsaíniú a dhéanamh más gá ar stoc i limistéar talún thart ar an bhfeirm.  

Déantar an vacsaíniú limistéir sin sa Ghréig freisin nuair a bhriseann ráig amach, ach maraítear an stoc go léir a d’fhéadfadh bheith i gcontúirt agus cuirtear dian-mhodhanna rialaithe a bhfeidhm sa chomharsanacht.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Is ionann cás d’Éirinn, don Ríocht Aontaithe agus don Danmhairg mar nach ndéanann siad aon vacsaíniú, cibé acu go bliantúil nó nuair a tharlaíonn ráig. Maraítear ar an toirt na hainmhithe go léir atá i gcontúirt nuair a tharlaíonn ráig den ghalar ar fheirm. Díothaítear na conablaigh trína ndó nó trína gcur in aol beo agus cuirtear dianbhearta sláinte ainmhithe, lena n-áirítear rialú ar ghluaiseacht, i bhfeidhm sa cheantar áirithe agus coimeádtar súil ar an limistéar mórthimpeall. Le fírinne, cuireann Éire rialuithe agus rialacháin sláinte i bhfeidhm aon uair a tharlaíonn ráig sa Bhreatain.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

=== Cosc ===
Is fearr cosc ná leigheas. Ní dhéanann [[dífhabhtán]] dochar ar bith don víreas, ach má éiríonn a thimpeallacht níos [[Aigéad|aigéadaí]] nó níos [[Alcaile|alcailí]], maraítear é. Baintear feidhm as [[Tuaslagán|tuaslagáin]] d'aigéad citreach caol, nó sóid níocháin ([[carbónáit sóidiam]]) chun bróga, cótaí is feithiclí a iompraíonn ainmhithe a [[Dífhabhtán|dhífhabhtú]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Eachtraí ==
I 2001 bhí sé ina ghéarchéim in Éirinn nuair a bhuail ráig shuntasach den ghalar an Bhreatain. Bhí ar na húdaráis na mílte bó agus caorach a chuir den tsaol agus srianta taistil a chur i bhfeidhm.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Tharla ráig eile sa Bhreatain in 2007.

Sa bhliain 2025, tharla ráig den ghalar sa Ghearmáin, go háirithe i gceantair cóngarach don phríomh-chathair Beirlín, agus an chéad uair a haimsíodh an galar crúibe is béil sa Ghearmáin ó na 1980idí.. Chuir Rialtas na Breataine cosc ar bha, chaoirigh agus ar mhuca a iompórtáil ón nGearmáin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cosc curtha ag an mBreatain ar eallach ón nGearmáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0114/1490712-cosc-curtha-ag-an-mbreatain-ar-eallach-on-ngearmain/|date=2025-01-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Bhí an eagraíocht feirmeoireachta in Éirinn, an ICMSA, ag moladh go gcuirfí beartais chuí i bhfeidhm ag na teorainneacha leis an ngalar a choinneáil amach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Crúb agus Béil sa Ghearmáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490136-crub-agus-beil-sa-ghearmain/|date=2025-01-10|language=ga}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Galair víreasacha]]
[[Catagóir:Eallach]]
[[Catagóir:Ba]]
[[Catagóir:Sábháilteacht bia]]
[[Catagóir:Anachana sláinte]]</text>
      <sha1>a3l3da41da3c020ysijjaoojotgvelh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aisteoir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28552</id>
    <revision>
      <id>1312415</id>
      <parentid>1312039</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Themeramisin</username>
        <id>74015</id>
      </contributor>
      <origin>1312415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="pqo1ledfazhw696nhzunpyephmt1r7u" xml:space="preserve">Is duine é/í '''aisteoir''' a bhfuil a mar ghairm aige nó aici.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Catcómhaoin |Actresses|Ban-aisteoirí}}
{{Catcómhaoin|Actors|Aisteoirí}}

[[Catagóir:Aisteoireacht| ]]

{{Siol-drámaíocht}}</text>
      <sha1>pqo1ledfazhw696nhzunpyephmt1r7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Raffaello Sanzio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30592</id>
    <revision>
      <id>1312344</id>
      <parentid>1224198</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11177" sha1="glwtzuycqoy6zosfuq64miua87r29ly" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Péintéir]] agus [[Ailtireacht|ailtire]] [[Iodálach]] a bhí i '''Raffaello Sanzio da Urbino''', '''Raphael''', nó '''Rafael'''.&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Rafael/|title=“Rafael” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-12}}&lt;/ref&gt; Ba iad [[Michelangelo]], [[Leonardo da Vinci]] agus Rafael na healaíontóirí [[Renaissance]] ba mhó cáil. Rugadh i gcathair bheag [[Urbino]] é. Thaistil sé timpeall na tíre agus chuir sé faoi sa [[Roma|Róimh]] faoi dheireadh, mar a bhfuair sé bás ar an [[6 Aibreán]] [[1520]]. Is iomaí saothar a chruthaigh sé.

Tá [[astaróideach]] ann ar a dtugtar [[9957 Raffaellosanti]] in ómós dó.

[[Íomhá:Monumento a Raffaello Sanzio - Urbino.jpg|mion|293x293px|Monumento a Raffaello Sanzio, Urbino.|clé]]
[[Íomhá:Raphael - head of an apostle (Chatsworth no. 67).jpg|clé|mion|292x292px|2012: dhíol [[Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire|Peregrine Cavendish]] líníocht (líníocht agus níl péintéireacht) le [[Raffaello Sanzio|Raphael]], ''Head of a Young Apostle'' (c. 1519–20), ar EUR 36.6 milliún]]
Bhí [[Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire|Peregrine Cavendish]] ina leas-chathaoirleach ar [[Sotheby's]] agus i mí na Nollag 2012, dhíol sé líníocht (líníocht agus níl péintéireacht) le [[Raffaello Sanzio|Raphael]], ''Head of a Young Apostle'' (c. 1519–20), ar EUR 36.6 milliún ag ceant Sotheby's.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/art/news/raphael-sketch-fetches-record-48-million-at-sotheby-s-auction-8389559.html|teideal=Raphael sketch fetches record $48 million at Sotheby's auction|dáta=2012-12-06|language=en|work=The Independent|dátarochtana=2026-05-09}}&lt;/ref&gt;

== Saothar ==
* [[1498]]
** Madonna col Bambino, affresco, 97 x 67 cm, [[Urbino]], [[Casa Santi]]
* [[1501]]
** [[Angelo (Raffaello)|Angelo]], o/tv, 31 cm x 27 cm, [[Brescia]], [[Pinacoteca Tosio-Martinengo]]
** [[Madonna Solly]], [[Madonna leggente]] con il Bambino, o/tv, 52 cm x 38 cm, [[Beirlin]], [[Staatliche Museen]]
** Madonna col Bambino e i santi Gerolamo e Francesco, o/tv, 34 cm x 29 cm, [[Beirlin]], [[Staatliche Museen]] 
** [[San Sebastiano (Raffaello)|San Sebastiano]], o/tv, 43 cm x 34 cm, [[Bergamo]], [[Accademia Carrara]] 
* [[1502]]
** [[Resurrezione di Cristo (Raffaello)|Resurrezione di Cristo]], o/tv, 52 cm x 44 cm, [[San Paolo del Brasile]], [[Museo d'Arte di San Paolo|Museu de Arte]]
** [[Crocefissione Mond]], o/tv, 279 cm x 155 cm, [[Londain]], [[National Gallery]]
** [[Pala Oddi|Incoronazione della Vergine (Pala Oddi)]], o/tv, 267 cm x 163 cm, [[An Róimh]], [[Pinacoteca Vaticana]]
* [[1503]] 
** [[Stendardo della Santissima Trinità]], o/tv, 166 cm x 94 cm, [[Città di Castello]], [[Pinacoteca comunale]]
** Ritratto virile, o/tv, 45 cm x 31 cm, [[An Róimh]], [[Galleria Borghese]]
* [[1504]] 
** [[Ritratto del Perugino]], o/te, 57 cm x 42 cm, [[Firenze]], [[Galleria degli Uffizi]], 
** [[Lo sposalizio della Vergine (Raffaello)|Lo sposalizio della Vergine]], o/tv, 170 cm x 117 cm, [[Milano]], [[Pinacoteca Brera]]
** Ritratto di giovane, o/tv, 54 cm x 39 cm, [[Budapest]], [[Szépmüvészeti Muzeum]] 
* [[1505]]
** [[Madonna Terranuova (Raffaello)|Madonna con il Bambino, San Giovannino e un santo bambino (Madonna Terranuova)]], o/tv, 87 cm, [[Beirlin]], [[Staatliche Museen]] 
** [[Pala Ansidei (Raffaello)|Madonna con il Bambino Fra San Giovanni Battista e San Nicola di Bari (Pala Ansidei)]], o/tv, 274 cm x 152 cm [[Londain]], [[National Gallery]]
** [[Il sogno del cavaliere (Raffaello)|Il sogno del cavaliere]], o/tv, 17 cm x 17 cm, [[Londain]], [[National Gallery]]
** [[Le tre Grazie (Raffaello)|Le tre Grazie]], o/tv, 17 cm x 17 cm, [[Chantilly]], [[Musée Condé]] 
** [[San Giorgio (Raffaello)|San Giorgio e il drago]], o/tv, 31 cm x 27 cm, [[Parigi]], [[Louvre]] 
** San Michele e il drago, o/tv, 31 cm x 27 cm, [[Parigi]], [[Louvre]] 
* [[1506]]
** Madonna col Bambino e san Giovannino (Madonna Diotallevi), o/tv, 69 cm x 50 cm, [[Beirlin]], [[Staatliche Museen]] 
** [[Madonna Connestabile]], o/tl, 17,9 cm, [[San Pietroburgo]], [[Ermitage]] 
** [[Piccola Madonna Cowper]], o/tv, 58 cm x 43 cm, [[Washington]], [[National Gallery of Art]] 
** [[Madonna del granduca (Raffaello)|Madonna del granduca]], o/tv, 84 cm x 55 cm, [[Firenze]], [[Galleria Palatina]] 
** San Giorgio e il drago, o/tv, 28 cm x 22 cm, [[Washington]], [[National Gallery of Art]] 
** [[Cristo benedicente (Raffaello)|Cristo benedicente]], o/tv, 30 cm x 25 cm, [[Brescia]], [[Pinacoteca Tosio-Martinengo]] 
** [[Autoritratto (Raffaello)|Autoritratto]], o/tv, 45 cm x 33 cm, [[Firenze]], [[Galleria degli Uffizi]] 
** [[Ritratto di dama con liocorno]], o/tv, 65 cm x 51 cm, [[An Róimh]], [[Galleria Borghese]]


* [[Sacra famiglia con palma (Raffaello)|Sacra famiglia con palma]] (1506) 
* [[Madonna del cardellino (Raffaello)|Madonna del cardellino]] (1506 circa) 
* [[Madonna del prato (Raffaello)|Madonna con il Bambino e San Giovannino (Madonna del prato o del Belvedere)]] ([[1506]] circa) 
* [[Ritratto di Agnolo Doni (Raffaello)|Ritratto di Agnolo Doni]] (1506-[[1507]]) 
* [[Ritratto di Maddalena Doni (Raffaello)|Ritratto di Maddalena Doni]] (1506-1507) 
* [[La bella giardiniera|La bella Giardiniera (Madonna con il Bambino e San Giovannino)]] (1507) 
* [[Pala Baglioni (Raffaello)|Trasporto del Cristo morto (Pala Baglioni&amp;nbsp;– Deposizione Borghese)]] (1507) 
* [[La Muta]] (1507-[[1508]]) 
* [[Sacra Famiglia Canigiani (Raffaello)|Sacra Famiglia Canigiani (Madonna con il Bambino, San Giuseppe, Sant'Elisabetta e San Giovannino]] (1507-[[1508]]) 
* [[Madonna Tempi|Madonna Tempi (Madonna con il Bambino)]] (1508) 
* [[Madonna Esterhazy]] ([[1508]]) 
* [[La disputa del Sacramento]] (fine del 1508-[[1509]]) 
* [[La scuola di Atene (Raffaello)|La scuola di Atene]] ([[1509]]-[[1511]]) 
* [[Ritratto Inghirami (Raffaello)|Ritratto di Tommaso Inghirami detto Fedra Inghirami]] ([[1510]] circa) 
* [[Ritratto del cardinale Francesco Alidosi (Raffaello)|Ritratto del cardinale Francesco Alidosi]] (1510) 
* [[Grande Madonna Cowper]], o/tv, 80,7 x 57,5 cm, National Gallery of Art, [[Washington]]
* [[Parnaso (Raffaello)|Parnaso]] ([[1511]]) 
* [[Cacciata (Raffaello)|Cacciata di Eliodoro dal tempio]] (1511) 
* [[Madonna d'Alba]] (1511) 
* [[Ritratto di papa Giulio II]] (1511-[[1512]])
* [[Virtù Cardinali e Teologali]] (1511) 
* [[Madonna di Foligno (Raffaello)|Madonna di Foligno (Madonna con il Bambino e Santi Giovanni Battista, Francesco, Gerolamo e il donatore Sigismondo de' Conti]] (1511-1512) 
* [[Madonna del velo (Raffaello)|Madonna del velo]] (noto anche come ''Madonna con il Bambino e San Giuseppe'', ''Madonna di Loreto'' e ''Madonna di Santa Maria del Popolo'') (1511-1512) 
* [[La Messa di Bolsena]] (1512) 
* [[Trionfo di Galatea (Raffaello)|Trionfo di Galatea]] ([[1512]]) 
* [[La liberazione di San Pietro]] (1512-[[1513]]) 
* [[La Madonna Sistina]] (1512-[[1514]] circa) 
* [[Madonna della tenda|Madonna della tenda (Madonna con il Bambino e San Giovannino)]] ([[1513]]-[[1514]]) 
* [[Madonna della seggiola (Raffaello)|Madonna con il Bambino e San Giovannino (Madonna della seggiola)]] (1513-1514) 
* [[Incendio di Borgo]] (1514 circa) 
* [[Ritratto di Bindo Altoviti]] (1514 circa) 
* [[Ritratto di Baldassare Castiglione]] (1514-[[1515]]) 
* [[La velata (Raffaello)|La Velata (Ritratto di donna]]) (1515-[[1516]]) 
* [[Pesca miracolosa (Raffaello)|Pesca miracolosa]] (1515-1516) 
* [[Ritratto di Andrea Navagero e Agostino Beazzano]] (1516) 
* [[Estasi di Santa Cecilia|Estasi di Santa Cecilia (Santa Cecilia tra i Santi Paolo, Giovanni Evangelista Agostino e Maddalena)]] (1514-1516) 
* [[Andata al Calvario (Raffaello)|L'andata al Calvario]] (1516-[[1517]]) 
* [[Ritratto di Leone X con i cardinali Giulio de' Medici e Luigi de' Rossi]] ([[1517]]-[[1518]]) 
* [[Visione di Ezechiele]] ([[1518]]) 
* [[San Michele sconfigge Satana]] (1518) 
* [[Madonna della rosa (Raffaello)|Madonna della rosa]] (1518) 
* [[Autoritratto con un amico (Raffaello)|Autoritratto con un amico]] (1518-[[1519]]) 
* [[La Fornarina|La Fornarina (Ritratto di giovane donna)]] (1518-1519) 
* [[La trasfigurazione (Raffaello)|La Trasfigurazione]] (1518-[[1520]])
* [[Madonna Bentivoglio]] di [[Sassoferrato]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Leabharliosta ==
* A. Pagnani,&quot; Storia di Sassoferrato&quot;, Fabriano 1975
* P. De Vecchi, ''Raffaello: la pittura'', Firenze 1981 
* J. Beck, ''Raffaello'', Milano 1982 
* K. Oberhuber, ''Raffaello'', Milano 1982
* J. Pope Hennessy, ''Raffaello'', Torino 1983
* M. Tafuri, C. L. Frommel, S. Ray, ''Raffaello architetto'', Milano 1984 
* A. Zuccari, ''Raffaello e le dimore del Rinascimento'', Firenze 1986 
* N. Dacos Crifò, ''Le Logge di Raffaello'', Roma 1986
* V. Labella, ''Una stagione di giganti. Michelangelo, Leonardo, Raffaello'', Cinisello Balsamo 1991 
* AA. VV., ''Raffaello'', Milano 1994
* W. Lotz, ''Architettura in Italia 1500-1600'', curtha in eagar ag D. Howard, Milano, Rizzoli 1995.
* [[Pasquale Sabbatino]], ''Raffaello Sanzio e Baldassare Castiglione'', in ''La bellezza di Elena. L'imitazione nella letteratura e nelle arti figurative del Rinascimento'', Firenze, Olschki, 1997, pp. 35–40, ISBN 88-222-4503-2
* V. Farinella, ''Raffaello'', Milano, 5 Continents 2004
* J. Shearman, ''Studi su Raffaello'', curtha in eagar ag B. Agosti e V. Romani, Milano, Electa 2007
* N. Dacos, ''Le logge di Raffaello. L'antico, la Bibbia, la bottega, la fortuna'', Milano, Jaca Book-LEV-Musei Vaticani 2008
* ''Raphael: From Urbino to Rome''; Hugo Chapman, Tom Henry, Carol Plazzotta, Arnold Nesselrath, [[Nicholas Penny]], National Gallery Publications Limited, 2004, ISBN 1-85709-999-0 (exhibition catalogue)
* ''The Cambridge Companion to Raphael'', Marcia B. Hall, Cambridge University Press, 2005, ISBN 0-521-80809-X,
* ''Raphael: A Critical Catalogue of His Paintings''; Jürg Meyer zur Capellen, Stefan B. Polter, Arcos, 2001, ISBN 3-935339-00-3
* ''Raphael''; [[John Pope-Hennessy]], New York University Press, 1970, ISBN 0-8147-0476-X

== Naisc ==
* [http://xoomer.alice.it/ilvasari/vasari_rafael_da_urbino_pittore_et_architetto.html Biografia di Raffaello, testo delle ''Vite'' del Vasari]{{Dead link|date=Meitheamh 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.artcyclopedia.com/artists/raphael.html Artcyclopedia]
* [http://fe.fondazionezeri.unibo.it/catalogo/ricerca.jsp?apply=true&amp;componi_OA=AND&amp;mod_AUTN_OA=esatto&amp;AUTN_OA=Sanzio+Raffaello&amp;pagina=&amp;decorator=layout&amp;tipo_ricerca=avanzata&amp;ordine_OA=data&amp;percorso_ricerca=OA&amp;galleria=true Opere di Raffaello nel Catalogo online della Fondazione Federico Zeri]
* [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/r/raphael/ Web Gallery of Art]
* [http://www.raffael-projekt.com/index.htm Raphael Project/Raffael Projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170430091634/http://www.raffael-projekt.com/index.htm |date=2017-04-30 }}

{{DEFAULTSORT:Sanzio, Raffaello}}
[[Catagóir:Básanna i 1520]]
[[Catagóir:Péintéirí Iodálacha]]</text>
      <sha1>glwtzuycqoy6zosfuq64miua87r29ly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elizabeth Taylor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31167</id>
    <revision>
      <id>1312416</id>
      <parentid>1311682</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Themeramisin</username>
        <id>74015</id>
      </contributor>
      <origin>1312416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1580" sha1="chkrhb9k4spt4a28arypctynh8aqjy3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

aisteoir [[Sasana]]ch í '''Elizabeth Taylor''' ([[27 Feabhra]] [[1932]] — [[23 Márta]] [[2011]]). 

==Saol==
Ar an [[15 Márta]] 1964, phós [[Richard Burton]] agus Elizabeth Taylor a chéile .. don chéad uair.

[[Íomhá:Elizabeth Taylor in Cleopatra 2.jpg|thumb|left|upright|Mar ''Cleopatra'' sa bhliain 1963]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{commons|Elizabeth Taylor}}

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-beath-us}}
{{Síol-gnó}}
{{Síol-scríbhneoir}}

{{DEFAULTSORT:Taylor, Elizabeth}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1932]]
[[Catagóir:Básanna in 2011]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]]
[[Catagóir:Bailitheoirí ealaíne]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Ban-aisteoir is Fearr' (Oscars)]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Daoine as Los Angeles, California]]
[[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]]
[[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]]
[[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Giúdaigh Shasanacha]]
[[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá]]
[[Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Lucht gnó Shasana]]
[[Catagóir:Mná gnó]]
[[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Giúdacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Síónaigh]]</text>
      <sha1>chkrhb9k4spt4a28arypctynh8aqjy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ronnie Barker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33835</id>
    <revision>
      <id>1312330</id>
      <parentid>1137142</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T15:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="560" sha1="jz5ruwlc181u8me7gf5tewoxf31bqt5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
B'[[aisteoir]] [[Sasana]]ch é '''Ronald William George Barker''' (a rugadh ar an [[25 Meán Fómhair]] [[1929]] agus a fuair bás ar an [[3 Deireadh Fómhair]] [[2005]]). 

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-scríbhneoir}}

{{DEFAULTSORT:Barker, Ronnie}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929]]
[[Catagóir:Básanna in 2005]]
[[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach]]
[[Catagóir:Bedfordshire]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Fuirseoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]</text>
      <sha1>jz5ruwlc181u8me7gf5tewoxf31bqt5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312331</id>
      <parentid>1312330</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1312331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="561" sha1="s4qizi51n6ta1nol47116bvlsjewzsj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
B'[[aisteoir]] [[Sasana]]ch é '''Ronald William George Barker''' (a rugadh ar an [[25 Meán Fómhair]] [[1929]] agus a fuair bás ar an [[3 Deireadh Fómhair]] [[2005]]). 

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-scríbhneoir}}

{{DEFAULTSORT:Barker, Ronnie}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929]]
[[Catagóir:Básanna in 2005]]
[[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach]]
[[Catagóir:Bedfordshire]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Fuirseoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]]</text>
      <sha1>s4qizi51n6ta1nol47116bvlsjewzsj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312332</id>
      <parentid>1312331</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="594" sha1="99hwz6yczjcgjy3l8hsgt1ysrjaxn70" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
B'[[aisteoir]] [[Sasana]]ch é '''Ronald William George Barker''' (a rugadh ar an [[25 Meán Fómhair]] [[1929]] agus a fuair bás ar an [[3 Deireadh Fómhair]] [[2005]]). 

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-scríbhneoir}}

{{DEFAULTSORT:Barker, Ronnie}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929]]
[[Catagóir:Básanna in 2005]]
[[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach]]
[[Catagóir:Bedfordshire]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Fuirseoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Lucht gnó Shasana]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]]</text>
      <sha1>99hwz6yczjcgjy3l8hsgt1ysrjaxn70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Abhainn Mhór</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34061</id>
    <revision>
      <id>1312336</id>
      <parentid>1298310</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3318" sha1="jhobwkp0owrt9l2z9aovze6ijkft0d4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}
{{Logainmneacha|An Abhainn Mhór|An Abhainn Mhór (idirdhealú)}}
Is [[abhainn]] a théann trí [[Ciarraí|Chontaethe Charraí]], [[Contae Chorcaí|Chorcaí]] agus [[Contae Phort Láirge|Phort Láirge]] í '''an Abhainn Mhór'''&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1165311|title=An Abhainn Mhór/River Blackwater {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt;, an ceathrú abhainn is faide in [[Éire|Éirinn]]. 

Sníonn sí soir óna foinse i [[Mullach an Radhairc]], [[sliabhraon]] ar an teorainn idir Chorcaigh agus Chiarraí, trí [[Maigh Eala|Mhala]], [[Mainistir Fhear Maí|Mhainistir Fhear Maí]] agus [[Lios Mór]], ag casadh ó dheas i [[Ceapach Choinn|gCeapach Choinn]] go dtí a hinbhear in [[Eochaill]].

[[Íomhá:Blackwater River, Lismore. County Waterford, Ireland LOC 4426639545.jpg|clé|mion|220x220px]]
[[Íomhá:Fermoy Weir.JPG|clé|mion|220x220px|[[cora éisc]]'','' [[Mainistir Fhear Maí]]]]

=== Stair ===
In aimsir na banríona [[Éilís a hAon (Sasana)|Éilís]]  (1500idí/1600idí) fuair leithéidí [[Edmund Spenser]] agus [[Walter Raleigh]] talamh méith ar bhruach na hAbhann Móire mar luach saothair.&lt;ref&gt;Feasta | Samhain 2013, Conradh na Gaeilge&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Water pollution fish kill.jpg|clé|mion|220x220px|[[Slad ar éisc]]]]

=== Úinéireacht ===
Tá seilbh ag [[Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire]], tiarna talún ollmhór, agus a chomhlacht, Lismore Holdings,  ar na cearta iascaireachta, rud a tarraingíonn conspóid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/stair-mhuintir-devonshire-agus-lios-mor/|teideal=Stair mhuintir Devonshire agus Lios Mór|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2026-05-08|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;  

=== Truailliú ===
Rinneadh [[Slad ar éisc|slad mór ar éisc]] san Abhainn Mhór in aice le [[Mala]] i mí Lúnasa 2025. Maraíodh 42,000 iasc – bric bhuí fhiáine a mbunáite – i bhfad 30 ciliméadar den Abhainn Mhór idir [[Baile Lombaird]] agus [[Cill an Mhuilinn]] agus in dhá fho-abhainn léi, mar atá, [[An Abha Bheag]] agus [[An Chlaoideach]].   Ba é an slad ar éisc ba mhó riamh sa Stát é.   

Ní fios fós cad ba chionsiocair leis.   Cháin na daoine áitiúla sin na gníomhaireachtaí a d'fhiosraigh an slad as díriú an iomarca ar ghalar fungasach i measc na n-iasc a aimsiú nuair ba léir, dar leis na daoine sin, gur truailliú na habhann ba chúis leis.

In 2026 scríobh an Coimisiún Eorpach i dtuarascáil nár mhór do na húdaráis in Éirinn ciall cheannaithe a bheith acu agus feabhas a chur ar an gcaoi a dtéann siad i ngleic le sladanna tromchúiseacha ar éisc in aibhneacha na tíre.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Slad ar éisc san Abhainn Mhór: 'ciall cheannaithe de dhíth'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0213/1558296-slad-ar-eisc-san-abhainn-mhor-ciall-cheannaithe-de-dhith/|date=2026-02-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Abhainn Mhór, An}}
[[Catagóir:Aibhneacha na hÉireann]]
[[Catagóir:Muintir Cavendish]]</text>
      <sha1>jhobwkp0owrt9l2z9aovze6ijkft0d4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312340</id>
      <parentid>1312336</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3320" sha1="25u6jlc4huqtip7f3xwnvd6c0v732jo" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}
{{Logainmneacha|An Abhainn Mhór|An Abhainn Mhór (idirdhealú)}}
Is [[abhainn]] a théann trí [[Ciarraí|Chontaethe Charraí]], [[Contae Chorcaí|Chorcaí]] agus [[Contae Phort Láirge|Phort Láirge]] í '''an Abhainn Mhór'''&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1165311|title=An Abhainn Mhór/River Blackwater {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt;, an ceathrú abhainn is faide in [[Éire|Éirinn]]. 

Sníonn sí soir óna foinse i [[Mullach an Radhairc]], [[sliabhraon]] ar an teorainn idir Chorcaigh agus Chiarraí, trí [[Maigh Eala|Mhala]], [[Mainistir Fhear Maí|Mhainistir Fhear Maí]] agus [[Lios Mór]], ag casadh ó dheas i [[Ceapach Choinn|gCeapach Choinn]] go dtí a hinbhear in [[Eochaill]].

[[Íomhá:Blackwater River, Lismore. County Waterford, Ireland LOC 4426639545.jpg|clé|mion|220x220px]]
[[Íomhá:Fermoy Weir.JPG|clé|mion|220x220px|[[cora éisc]]'','' [[Mainistir Fhear Maí]]]]

=== Stair ===
In aimsir na banríona [[Éilís a hAon (Sasana)|Éilís]]  (1500idí/1600idí) fuair leithéidí [[Edmund Spenser]] agus [[Walter Raleigh]] talamh méith ar bhruach na hAbhann Móire mar luach saothair.&lt;ref&gt;Feasta | Samhain 2013, Conradh na Gaeilge&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Water pollution fish kill.jpg|clé|mion|220x220px|[[Slad ar éisc]]]]

=== Úinéireacht ===
Tá seilbh ag [[Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire]], tiarna talún ollmhór, agus a chomhlacht, Lismore Holdings,  ar na cearta iascaireachta, rud a tarraingíonn conspóid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/stair-mhuintir-devonshire-agus-lios-mor/|teideal=Stair mhuintir Devonshire agus Lios Mór|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2026-05-08|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;  

=== Truailliú ===
Rinneadh [[Slad ar éisc|slad mór ar éisc]] san Abhainn Mhór in aice le [[Mala]] i mí Lúnasa 2025. Maraíodh 42,000 iasc – bric bhuí fhiáine a mbunáite – i bhfad 30 ciliméadar den Abhainn Mhór idir [[Baile Lombaird]] agus [[Cill an Mhuilinn]] agus in dhá fho-abhainn léi, mar atá, [[An Abha Bheag]] agus [[An Chlaoideach]].   Ba é an slad ar éisc ba mhó riamh sa Stát é.   

Ní fios fós cad ba chionsiocair leis.   Cháin na daoine áitiúla sin na gníomhaireachtaí a d'fhiosraigh an slad as díriú an iomarca ar ghalar fungasach i measc na n-iasc a aimsiú nuair ba léir, dar leis na daoine sin, gur truailliú na habhann ba chúis leis.

In 2026 scríobh an Coimisiún Eorpach i dtuarascáil nár mhór do na húdaráis in Éirinn ciall cheannaithe a bheith acu agus feabhas a chur ar an gcaoi a dtéann siad i ngleic le sladanna tromchúiseacha ar éisc in aibhneacha na tíre.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Slad ar éisc san Abhainn Mhór: 'ciall cheannaithe de dhíth'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0213/1558296-slad-ar-eisc-san-abhainn-mhor-ciall-cheannaithe-de-dhith/|date=2026-02-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Abhainn Mhór, An}}
[[Catagóir:Aibhneacha na hÉireann]]
[[Catagóir:Teaghlach Cavendish]]</text>
      <sha1>25u6jlc4huqtip7f3xwnvd6c0v732jo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sacha Baron Cohen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36740</id>
    <revision>
      <id>1312334</id>
      <parentid>1072392</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="l9ttovf0hiwppf19hcsil9dwh2hp6a5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[fuirseoir]] agus [[aisteoir]] [[Sasana]]ch é '''Sacha Noam Baron Cohen''', a rugadh ar an [[13 Deireadh Fómhair]] [[1971]] in [[Hammersmith]], [[Londain]] i [[Sasana]]. Bhain sé céim bhaitsiléara amach ó [[Ollscoil Cambridge]]. Ar na carachtair is cáiliúla atá cruthaithe aige tá Borat, Ali G., agus Brüno. In ''Da Ali G Show'', ''Borat: Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan'' agus ''Brüno'' a tháinig siad seo chun cáile.

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-scríbhneoir}}

{{DEFAULTSORT:Baron Cohen, Sacha}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1971]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Fuirseoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Giúdaigh Shasanacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]]</text>
      <sha1>l9ttovf0hiwppf19hcsil9dwh2hp6a5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312335</id>
      <parentid>1312334</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <origin>1312335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1020" sha1="ri58ns8mn4mdszpvcrk1wh9f0nzaqza" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[fuirseoir]] agus [[aisteoir]] [[Sasana]]ch é '''Sacha Noam Baron Cohen''', a rugadh ar an [[13 Deireadh Fómhair]] [[1971]] in [[Hammersmith]], [[Londain]] i [[Sasana]]. Bhain sé céim bhaitsiléara amach ó [[Ollscoil Cambridge]]. Ar na carachtair is cáiliúla atá cruthaithe aige tá Borat, Ali G., agus Brüno. In ''Da Ali G Show'', ''Borat: Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan'' agus ''Brüno'' a tháinig siad seo chun cáile.

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-scríbhneoir}}

{{DEFAULTSORT:Baron Cohen, Sacha}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1971]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Fuirseoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Giúdaigh Shasanacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]]</text>
      <sha1>ri58ns8mn4mdszpvcrk1wh9f0nzaqza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cnoc Ninnidh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41706</id>
    <revision>
      <id>1312401</id>
      <parentid>1239693</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T01:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1312401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2528" sha1="gyslif4iec18y82fpotkdqrrqat2dra" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is [[barúntacht]] i g[[Contae Fhear Manach]] i g[[Cúige Uladh]] é '''Cnoc Ninnidh'''.&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/58918|title=Cnoc Ninnidh/Knockninny {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PRONI&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.proni.gov.uk/index/local_history/geographical_index/baronies_.htm |teideal=PRONI Baronies of Northern Ireland |dátarochtana=2022-06-27 |archivedate=2010-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100217120743/http://www.proni.gov.uk/index/local_history/geographical_index/baronies_.htm }}&lt;/ref&gt;
I gContae Fhear Manach, ar a thaobh thoir tá [[Loch Éirne]] Uachtarach, agus tá ceithre bharúntacht eile taobh leis, mar atá: [[Clann Amhlaoibh]] siar ó thuaidh; [[Tír Cheannada]] ó thuaidh; [[An Machaire Steafánach]] ar an taobh thoir thuaidh; agus [[An Chúil]] ar an taobh thoir. I g[[Contae an Chabháin]], tá dhá bharúntacht, [[Lucht Tí Íochtarach]] ar a thaobh ó dheas; agus [[Teallach Eathach]] ar a thaobh thiar theas.
==Stair==
Creidtear gur ó Naomh Ninnidh, naomh ón 6ú haois, a fhaigheann Cnoc Ninnidh a ainm. Tá Naomh Ninnid liostaithe mar cheann de &quot;dhá aspal déag na hÉireann&quot;, agus cuireadh an buafhocal 'saobhruisc' lena ainm a chiallaíonn &quot;ag gliúcaíocht&quot;, as a d'eascair an leasainm freisin; &quot;Ninnidh leth derc&quot;. Tá Cnoc Ninnidh ar chladach theas Loch Éirne Uachtair.

Roimh 1450 ní luaitear ainm na barúntachta seo, ach luaitear an talamh mar luath-dhaingean Chlann Mhig Uidhir, leis na Mac Maghnuis, cineál de Chlann Mhig Uidhir bunaithe anseo.

==Liosta de na príomhlonnaíochtaí==
*[[Doire Loinn]]

==Liosta na bparóistí sibhialta==
Anseo thíos tá liosta de na paróistí sibhialta &lt;ref&gt;[http://applications.proni.gov.uk/geogindx/ferm.htm.PRONI CIvil Parishes of County Fermanagh&quot; ]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; i gCnoc Ninnidh:
*Gallán (ar dhá thaobh na teoran, i g[[Clann Cheallaigh]] agus An Chúil)
*[[Cill Náile, Contae Fhear Manach|Cill Náile]] (i mbarúntacht [[Clann Amhlaoibh|Chlann Amhlaoibh]], Contae Fhear Manach agus i d[[Teallach Eathach]], Contae an Chabháin freisin)
*Tuaim Dhreagain

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Contae Fhear Manach]]
[[Catagóir:Barúntachtaí Chontae Fhear Manach]]
[[Catagóir:Barúntacht Chnoc Ninnidh| ]]</text>
      <sha1>gyslif4iec18y82fpotkdqrrqat2dra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coinlín ceoil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46266</id>
    <revision>
      <id>1312402</id>
      <parentid>1239176</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T05:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Archaeodontosaurus</username>
        <id>6284</id>
      </contributor>
      <origin>1312402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="808" sha1="itrucsd572hpwga1hn0fimmsq8w9kwx" xml:space="preserve">[[Íomhá:(Auch) Flûte de pan décoré 'Musée des Amériques' - Auch.jpg|deas|150px|thumb|Coinlín ceoil]]
[[Gléas ceoil]], déanta as faid éagsúla cána nó adhmaid chuasaigh eile agus iad ceangailte le chéile ina sraith píob. Séideann an seinnteoir trasna an bhairr chun airde ar leith a sheinm as gach píb. 

Gléas fíorársa a úsáidtear i [[Ceol Tíre|gceol tíre]] i gcuid mhaith tíortha, ar fud [[Meiriceá Theas|Mheiriceá Theas]], mar shampla.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Coinlín ceoil|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=158}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
[[Catagóir:Uirlisí ceoil]]
[[Catagóir:Cultúr Mheiriceá Theas]]</text>
      <sha1>itrucsd572hpwga1hn0fimmsq8w9kwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Bardon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58200</id>
    <revision>
      <id>1312329</id>
      <parentid>1137161</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T15:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="892" sha1="5jkr4g959lsl3d9bj4w5sjt2onawl2p" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

B'[[aisteoir]] [[Sasana]]ch é '''John Michael Jones''' nó '''John Bardon''' (a rugadh ar an [[25 Lúnasa]] [[1939]] agus a fuair bás ar an [[12 Meán Fómhair]] [[2014]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/11097223/John-Bardon-obituary.html|teideal=John Bardon obituary|publisher=Daily Telegraph|date=15 September 2014|accessdate=16 September 2014}}&lt;/ref&gt;

Bhain sé cáil amach dó féin as a pháirt mar Jim Branning in ''EastEnders'', a phós Dot Cotton ([[June Brown]]). Bhí páirt rialta aige in ''Rumpole of the Bailey'' freisin. 

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-en}}

{{DEFAULTSORT:Bardon, John}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1939]]
[[Catagóir:Básanna in 2014]]
[[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Fir]]</text>
      <sha1>5jkr4g959lsl3d9bj4w5sjt2onawl2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eachtra Phinocchio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59348</id>
    <revision>
      <id>1312405</id>
      <parentid>1304992</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T09:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1312405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2113" sha1="pceibl59n5jgzqjdwm0zpugc304rewt" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}{{Úsáidíeile|an t-úrscéal Pinocchio|Pinocchio (idirdhealán)}}

[[Íomhá:Giornaleperibambini.jpg|thumb|upright|''Eachtraí Pinocchio'', ''Giornale per i bambini'']]
[[Úrscéal]] do pháistí de chuid an údair [[Iodáilis|Iodálach]] Carlo Lorenzini faoin ainm cleite [[Carlo Collodi]] is ea ''Eachtra Phinocchio'' (''Le avventure di Pinocchio. Storia d'un burattino'') a tháinig amach sa bhliain [[1881]]. Rinne [[Pádraig Ó Buachalla]] aistriuchán Gaeilge a d'fhoilsigh [[an Gúm]] den chéad uair i [[1933]]. agus a d'fhoilsigh Coiste Litríochta Mhúscraíi arís i 2003.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cbi-inis.s3-eu-west-1.amazonaws.com/Inis_n20.pdf|teideal=Pinnochio's Irish Adeventures|údar=Celia Keenan|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030101758/https://cbi-inis.s3-eu-west-1.amazonaws.com/Inis_n20.pdf}}&lt;/ref&gt;

Labhraíonn Eachtra Phinocchio go beo linne inniu sa ré dhigiteach agus go dtéann an leabhar i ngleic le ceisteanna atá gar dár gcroí sa chomhthéacs áirithe chultúrtha ina maireann muid faoi láthair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Eachtra Phinocchio: eachtra don léitheoir|url=https://comhartaighde.ie/eagrain/2/depaor/|journal=[[COMHARTaighde]]|date=2016-10-07|issn=2009-8626|issue=2|doi=10.18669/ct.2016.02|language=ga|author=Pádraig de Paor|volume=}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Tá ceisteanna go leor ann: mar shampla, cad is daonnaí ann? Cad é a dhéanann ‘fíor’ an duine?

== Carachtair ==

* [[Pinocchio (carachtar)|Pinocchio]]
* [[Geppetto]]
* An tSióg Ghorm
* An Criogar
* An Sionnach
* An Cat
* Mangiafuoco
* Lampwick

== Féach Freisin ==
* [[Pinocchio (carachtar)]]
* [[Pinocchio (scannán 1940)]]
* [[Carlo Collodi]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{síol}}

[[Catagóir:Eachtraí Pinocchio| ]]
[[Catagóir:Fantaisíocht]]
[[Catagóir:Ficsean]]
[[Catagóir:Leabhair do pháistí]]
[[Catagóir:Úrscéalta]]
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta]]
[[Catagóir:Litríocht Iodálach]]</text>
      <sha1>pceibl59n5jgzqjdwm0zpugc304rewt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teach Chatsworth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63785</id>
    <revision>
      <id>1312341</id>
      <parentid>1312313</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="485" sha1="7vmfuiylerp02cal885eodmru3p38ia" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}

[[Íomhá:Chatsworth_Bridge.jpg|clé|250px|mion|Chatsworth House]]
Is [[Teach|teach mór]] suite in [[Derbyshire]] é '''Chatsworth House'''.

== Féach freisin ==

* [[William Cavendish, 4ú Diúc Devonshire]]
* [[William Cavendish-Bentinck, 3ú Diúc Portland]]
* [[Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-tír-en}}
{{DEFAULTSORT:Chatsworth House}}
[[Catagóir:Derbyshire]]
[[Catagóir:Teaghlach Cavendish]]</text>
      <sha1>7vmfuiylerp02cal885eodmru3p38ia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>William Cavendish-Bentinck, 3ú Diúc Portland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75992</id>
    <revision>
      <id>1312343</id>
      <parentid>1310698</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="985" sha1="g0gor3xsk5ex5fmks5zqqr5gf5c2fmk" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba [[polaitíocht|pholaiteoir]] agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é '''William Cavendish-Bentinck''', 3ú Diúc Portland, a rugadh ar an [[14 Aibreán]] [[1738]] – [[30 Deireadh Fómhair]] [[1809]]. 

== Féach freisin ==

* [[William Cavendish, 4ú Diúc Devonshire]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Cavendish-Bentinck, William}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1738]]
[[Catagóir:Básanna i 1809]]
[[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]]
[[Catagóir:Ard-Leifteanaint na hÉireann]]
[[Catagóir:Airí rialtais]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:Buckinghamshire]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Herefordshire]]
[[Catagóir:Lucht ollscoile]]
[[Catagóir:Nottinghamshire]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]
[[Catagóir:Teaghlach Cavendish]]</text>
      <sha1>g0gor3xsk5ex5fmks5zqqr5gf5c2fmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>William Cavendish, 4ú Diúc Devonshire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77141</id>
    <revision>
      <id>1312337</id>
      <parentid>1311375</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2017" sha1="mwc0ynj62i8x3ctrzyey7jwnhuos6w3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Státaire Briotanach de chuid na bh[[Fuigeanna (páirtí polaitíochta)|Fuigeanna]] agus uasal ab ea '''William Cavendish''', '''4ú Diúc Devonshire''' ([[8 Bealtaine]] [[1720]] – [[2 Deireadh Fómhair]] [[1764]]. ), ar a dtugtaí an Tiarna Cavendish roimh 1729, agus Marcas Hartington idir 1729 agus 1755, a bhí ina [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe|Phríomh-Aire]] ainmniúil gairid ar an mBreatain Mhór.&lt;ref&gt;[http://www.number10.gov.uk/history-and-tour/prime-ministers-in-history/duke-of-devonshire Duke of Devonshire] {{webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080908205053/http://www.number10.gov.uk/history-and-tour/prime-ministers-in-history/duke-of-devonshire |date=8 September 2008 }}, No10.gov.uk, accessed July 2009 - Note that the picture on this site is wrong: it was painted after his death and is in fact a portrait of his son.&lt;/ref&gt; Ba é an chéad mhac é ag William Cavendish, 3ú Diúc Devonshire agus a bhean, Catherine (née Hoskins). 

Tá William Cavendish ina shin-sean-sean-sean-sean-seanathair de chuid an Rí [[Séarlas III]], shin-seanmháthair an rí ar thaobh na máthar, Cecilia Bowes-Lyon, Cuntaois [[An Srath Mòr, Comhairle na Gàidhealtachd|an tSratha Mhóir]] agus [[Ceann Gronn|Cheann Gronna]].

== Féach freisin ==

* [[Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire]]
* [[William Cavendish-Bentinck, 3ú Diúc Portland]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Cavendish, William}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1720]]
[[Catagóir:Básanna i 1764]]
[[Catagóir:Ard-Leifteanaint na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine as Devon]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Derbyshire]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Liobrálachas clasaiceach]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]
[[Catagóir:Teaghlach Cavendish]]
[[Catagóir:Muintir Cavendish]]</text>
      <sha1>mwc0ynj62i8x3ctrzyey7jwnhuos6w3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312342</id>
      <parentid>1312337</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1985" sha1="1m7zw2eqqfu6us6a19bn2ai258nqxqa" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Státaire Briotanach de chuid na bh[[Fuigeanna (páirtí polaitíochta)|Fuigeanna]] agus uasal ab ea '''William Cavendish''', '''4ú Diúc Devonshire''' ([[8 Bealtaine]] [[1720]] – [[2 Deireadh Fómhair]] [[1764]]. ), ar a dtugtaí an Tiarna Cavendish roimh 1729, agus Marcas Hartington idir 1729 agus 1755, a bhí ina [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe|Phríomh-Aire]] ainmniúil gairid ar an mBreatain Mhór.&lt;ref&gt;[http://www.number10.gov.uk/history-and-tour/prime-ministers-in-history/duke-of-devonshire Duke of Devonshire] {{webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080908205053/http://www.number10.gov.uk/history-and-tour/prime-ministers-in-history/duke-of-devonshire |date=8 September 2008 }}, No10.gov.uk, accessed July 2009 - Note that the picture on this site is wrong: it was painted after his death and is in fact a portrait of his son.&lt;/ref&gt; Ba é an chéad mhac é ag William Cavendish, 3ú Diúc Devonshire agus a bhean, Catherine (née Hoskins). 

Tá William Cavendish ina shin-sean-sean-sean-sean-seanathair de chuid an Rí [[Séarlas III]], shin-seanmháthair an rí ar thaobh na máthar, Cecilia Bowes-Lyon, Cuntaois [[An Srath Mòr, Comhairle na Gàidhealtachd|an tSratha Mhóir]] agus [[Ceann Gronn|Cheann Gronna]].

== Féach freisin ==

* [[Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire]]
* [[William Cavendish-Bentinck, 3ú Diúc Portland]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Cavendish, William}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1720]]
[[Catagóir:Básanna i 1764]]
[[Catagóir:Ard-Leifteanaint na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine as Devon]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Derbyshire]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Liobrálachas clasaiceach]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]
[[Catagóir:Teaghlach Cavendish]]</text>
      <sha1>1m7zw2eqqfu6us6a19bn2ai258nqxqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coraintín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91786</id>
    <revision>
      <id>1312406</id>
      <parentid>984538</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T09:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3360" sha1="9hwn5q9vq57kxlar4ae1i01rdzcjvv9" xml:space="preserve">[[Íomhá:Notice of Quarantine in 1918 in Jersey City, New Jersey.png|mion|320x320px|[[Fliú Spáinneach|An Fliú Spáinneach]], Fógra, 1918 in [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Nua-Gheirsí|New Jersey]]]]
I réimse na sláinte, má tá duine nó ainmhí ar '''coraintín''',&lt;ref&gt;I mBéarla, ''quarantine''&lt;/ref&gt; tá siad scartha ó dhaoine nó ó ainmhithe eile ar feadh tréimhse ar leith, mar go mbíonn, nó gurbh fhéidir go mbeadh, galar orthu de ghnáth.  &quot;Is fearr cosc ná leigheas,&quot; an fealsúnacht atá ann.

I réimse na teicneolaíochta faisnéise, má chuirtear comhad nó sonraí ar coraintín, scartar ó chomhaid agus ó shonraí eile iad ar eagla go mbeadh víreas nó bogearraí mailíseacha eile orthu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/coraint%C3%ADn|teideal=coraintín - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for coraintín by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Foot_and_Mouth_sign._-_geograph.org.uk_-_288753.jpg|mion|236x236px|[[Galar crúibe is béil]], Liddlesdale, Sasana 2001]]

== Sláinte ==
Tá sé mar aidhm ag coraintín leathadh [[Ionfhabhtú|galar tógálach]] a stopadh nó a mhoilliú. Is é cuspóir  ná an dóchúlacht teagmhála idir daoine a bhfuil ionfhabhtú orthu a laghdú, agus daoine eile nach bhfuil ionfhabhtaithe, d’fhonn tarchur galair, galracht agus básmhaireacht a íoslaghdú.&lt;ref name=&quot;JohnsonSunFreedman 2020&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/health/2020/03/10/social-distancing-coronavirus/|teideal=Social distancing could buy U.S. valuable time against coronavirus|work=Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.churchofjesuschrist.org/bc/content/shared/english/safety/pandemic-planning-social-distancing.pdf?lang=eng Pandemic Planning - Social Distancing Fact Sheet]&lt;/ref&gt;
{{Príomhalt|Scaradh sóisialta}}

=== Stair ===
Sa seachtú haois RC a haimsítear ceann de na tagairtí is luaithe don scaradh sóisialta i [[Léivític|Leabhar Leviticus]], 13:46: &quot;&quot;Agus an lobhar leis a bhfuil an phlá ... fanfaidh sé ina aonar; in áit chónaithe [lasmuigh] den  champa. &quot; &lt;ref&gt;[https://www.biblegateway.com/passage/?search=Leviticus+13&amp;version=AKJV Bible Gateway, Authorized King James Version, Leviticus 13:46]&lt;/ref&gt;

Go stairiúil, bunaíodh coilíneachtaí lobhar agus lazarettos mar bhealach chun leathadh [[lobhra]] agus galair thógálacha eile a chosc trí scartha shóisialta,&lt;ref&gt;[[m:Interwiki_map/discontinued#WikisophiaCatholic_Encyclopedia_(1913)/Leprosy|Charles Léon Souvay, &quot;Leprosy,&quot; Catholic Encyclopedia (1913), Volume 9.]]&lt;/ref&gt; go dtí go dtuigfí an tarchur agus gur cumadh cóireálacha éifeachtacha.

== Féach freisin ==

* [[Paindéim COVID-19|Paindéim Covid-19]]
* [[Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026]].   Coinníodh súil ghéar ar na paisinéirí agus criú ar fad go ceann ocht seachtainí, an t-achar a d’fhéadfadh an víreas a bheith á ghor ina gcolainn.
* [[Galar crúibe is béil]]
* [[Scaradh sóisialta]]
* Cordon sanitaire&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cordon sanitaire|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cordon_sanitaire&amp;oldid=1242251380|journal=Wikipedia|date=2024-08-25|language=en}}&lt;/ref&gt; nó líne chosanta

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{DEFAULTSORT:Coraintin}}
[[Catagóir:Leigheas]]
[[Catagóir:Ríomhaireacht]]</text>
      <sha1>9hwn5q9vq57kxlar4ae1i01rdzcjvv9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312413</id>
      <parentid>1312406</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Stair */</comment>
      <origin>1312413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4048" sha1="qalzvgsd8icl8zckxs0cdcze7nsi7r7" xml:space="preserve">[[Íomhá:Notice of Quarantine in 1918 in Jersey City, New Jersey.png|mion|320x320px|[[Fliú Spáinneach|An Fliú Spáinneach]], Fógra, 1918 in [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Nua-Gheirsí|New Jersey]]]]
I réimse na sláinte, má tá duine nó ainmhí ar '''coraintín''',&lt;ref&gt;I mBéarla, ''quarantine''&lt;/ref&gt; tá siad scartha ó dhaoine nó ó ainmhithe eile ar feadh tréimhse ar leith, mar go mbíonn, nó gurbh fhéidir go mbeadh, galar orthu de ghnáth.  &quot;Is fearr cosc ná leigheas,&quot; an fealsúnacht atá ann.

I réimse na teicneolaíochta faisnéise, má chuirtear comhad nó sonraí ar coraintín, scartar ó chomhaid agus ó shonraí eile iad ar eagla go mbeadh víreas nó bogearraí mailíseacha eile orthu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/coraint%C3%ADn|teideal=coraintín - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for coraintín by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Foot_and_Mouth_sign._-_geograph.org.uk_-_288753.jpg|mion|236x236px|[[Galar crúibe is béil]], Liddlesdale, Sasana 2001]]

== Sláinte ==
Tá sé mar aidhm ag coraintín leathadh [[Ionfhabhtú|galar tógálach]] a stopadh nó a mhoilliú. Is é cuspóir  ná an dóchúlacht teagmhála idir daoine a bhfuil ionfhabhtú orthu a laghdú, agus daoine eile nach bhfuil ionfhabhtaithe, d’fhonn tarchur galair, galracht agus básmhaireacht a íoslaghdú.&lt;ref name=&quot;JohnsonSunFreedman 2020&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/health/2020/03/10/social-distancing-coronavirus/|teideal=Social distancing could buy U.S. valuable time against coronavirus|work=Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.churchofjesuschrist.org/bc/content/shared/english/safety/pandemic-planning-social-distancing.pdf?lang=eng Pandemic Planning - Social Distancing Fact Sheet]&lt;/ref&gt;
{{Príomhalt|Scaradh sóisialta}}

=== Stair ===
Sa seachtú haois RC a haimsítear ceann de na tagairtí is luaithe don scaradh sóisialta i [[Léivític|Leabhar Leviticus]], 13:46: &quot;&quot;Agus an lobhar leis a bhfuil an phlá ... fanfaidh sé ina aonar; in áit chónaithe [lasmuigh] den  champa. &quot; &lt;ref&gt;[https://www.biblegateway.com/passage/?search=Leviticus+13&amp;version=AKJV Bible Gateway, Authorized King James Version, Leviticus 13:46]&lt;/ref&gt;

Go stairiúil, bunaíodh coilíneachtaí lobhar agus lazarettos mar bhealach chun leathadh [[lobhra]] agus galair thógálacha eile a chosc trí scartha shóisialta,&lt;ref&gt;[[m:Interwiki_map/discontinued#WikisophiaCatholic_Encyclopedia_(1913)/Leprosy|Charles Léon Souvay, &quot;Leprosy,&quot; Catholic Encyclopedia (1913), Volume 9.]]&lt;/ref&gt; go dtí go dtuigfí an tarchur agus gur cumadh cóireálacha éifeachtacha.

Le teacht an [[An Gorta Mór|Ghorta]] [[An Gorta Mór|Mhóir]], thosaigh na bochtáin, na bacaigh is na suaracháin féin ag imeacht go [[Meiriceá]]. Nuair a shroich na himirceoirí an chéad chladach thall, b'éigean dóibh seal a chaitheamh ar coraintín, go háirithe más go Ceanada a bhí siad ag dul. Na longa a chuaigh go [[Ceanada]], chaithfidís stop a dhéanamh san oileán úd Grosse-Île sula bhféadfaidís dul i dtír i [[Québec]]. Ba mhinic a bhí galar tógálach éigin ar chuid de na paisinéirí ar bhord na loinge, agus is iomaí duine a shíothlaigh leis an bhfiabhras tíofóideach san oileán dó, gan an chéad amharc a fheiceáil de mhórthír Cheanada riamh.

== Féach freisin ==

* [[Paindéim COVID-19|Paindéim Covid-19]]
* [[Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026]].   Coinníodh súil ghéar ar na paisinéirí agus criú ar fad go ceann ocht seachtainí, an t-achar a d’fhéadfadh an víreas a bheith á ghor ina gcolainn.
* [[Galar crúibe is béil]]
* [[Scaradh sóisialta]]
* Cordon sanitaire&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cordon sanitaire|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cordon_sanitaire&amp;oldid=1242251380|journal=Wikipedia|date=2024-08-25|language=en}}&lt;/ref&gt; nó líne chosanta

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{DEFAULTSORT:Coraintin}}
[[Catagóir:Leigheas]]
[[Catagóir:Ríomhaireacht]]</text>
      <sha1>qalzvgsd8icl8zckxs0cdcze7nsi7r7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312424</id>
      <parentid>1312413</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T11:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4103" sha1="rfkvgw4nkvp9awom2f7kqrj7tm0p96j" xml:space="preserve">[[Íomhá:Notice of Quarantine in 1918 in Jersey City, New Jersey.png|mion|320x320px|[[Fliú Spáinneach|An Fliú Spáinneach]], Fógra, 1918 in [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Nua-Gheirsí|New Jersey]]]]
I réimse na sláinte, má tá duine nó ainmhí ar '''coraintín''',&lt;ref&gt;I mBéarla, ''quarantine''&lt;/ref&gt; tá siad scartha ó dhaoine nó ó ainmhithe eile ar feadh tréimhse ar leith, mar go mbíonn, nó gurbh fhéidir go mbeadh, galar orthu de ghnáth.  &quot;Is fearr cosc ná leigheas,&quot; an fealsúnacht atá ann.

I réimse na teicneolaíochta faisnéise, má chuirtear comhad nó sonraí ar coraintín, scartar ó chomhaid agus ó shonraí eile iad ar eagla go mbeadh víreas nó bogearraí mailíseacha eile orthu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/coraint%C3%ADn|teideal=coraintín - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for coraintín by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Foot_and_Mouth_sign._-_geograph.org.uk_-_288753.jpg|mion|236x236px|[[Galar crúibe is béil]], Liddlesdale, Sasana 2001]]

== Sláinte ==
Tá sé mar aidhm ag coraintín leathadh [[Ionfhabhtú|galar tógálach]] a stopadh nó a mhoilliú. Is é cuspóir  ná an dóchúlacht teagmhála idir daoine a bhfuil ionfhabhtú orthu a laghdú, agus daoine eile nach bhfuil ionfhabhtaithe, d’fhonn tarchur galair, galracht agus básmhaireacht a íoslaghdú.&lt;ref name=&quot;JohnsonSunFreedman 2020&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/health/2020/03/10/social-distancing-coronavirus/|teideal=Social distancing could buy U.S. valuable time against coronavirus|work=Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.churchofjesuschrist.org/bc/content/shared/english/safety/pandemic-planning-social-distancing.pdf?lang=eng Pandemic Planning - Social Distancing Fact Sheet]&lt;/ref&gt;
{{Príomhalt|Scaradh sóisialta}}

=== Stair ===
Sa seachtú haois RC a haimsítear ceann de na tagairtí is luaithe don scaradh sóisialta i [[Léivític|Leabhar Leviticus]], 13:46: &quot;&quot;Agus an lobhar leis a bhfuil an phlá ... fanfaidh sé ina aonar; in áit chónaithe [lasmuigh] den  champa. &quot; &lt;ref&gt;[https://www.biblegateway.com/passage/?search=Leviticus+13&amp;version=AKJV Bible Gateway, Authorized King James Version, Leviticus 13:46]&lt;/ref&gt;

Go stairiúil, bunaíodh coilíneachtaí lobhar agus lazarettos mar bhealach chun leathadh [[lobhra]] agus galair thógálacha eile a chosc trí scartha shóisialta,&lt;ref&gt;[[m:Interwiki_map/discontinued#WikisophiaCatholic_Encyclopedia_(1913)/Leprosy|Charles Léon Souvay, &quot;Leprosy,&quot; Catholic Encyclopedia (1913), Volume 9.]]&lt;/ref&gt; go dtí go dtuigfí an tarchur agus gur cumadh cóireálacha éifeachtacha.

Le teacht an [[An Gorta Mór|Ghorta]] [[An Gorta Mór|Mhóir]], thosaigh na bochtáin, na bacaigh is na suaracháin féin ag imeacht go [[Meiriceá]]. Nuair a shroich na himirceoirí an chéad chladach thall, b'éigean dóibh seal a chaitheamh ar coraintín, go háirithe más go Ceanada a bhí siad ag dul. Na longa a chuaigh go [[Ceanada]], chaithfidís stop a dhéanamh san oileán úd Grosse-Île sula bhféadfaidís dul i dtír i [[Québec]]. Ba mhinic a bhí galar tógálach éigin ar chuid de na paisinéirí ar bhord na loinge, agus is iomaí duine a shíothlaigh leis an bhfiabhras tíofóideach san oileán dó, gan an chéad amharc a fheiceáil de mhórthír Cheanada riamh.

== Féach freisin ==

* [[Paindéim COVID-19|Paindéim Covid-19]]
* [[Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026]].   Coinníodh súil ghéar ar na paisinéirí agus criú ar fad go ceann ocht seachtainí, an t-achar a d’fhéadfadh an víreas a bheith á ghor ina gcolainn.
* [[Galar crúibe is béil]]
* [[Scaradh sóisialta]]
* Cordon sanitaire&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cordon sanitaire|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cordon_sanitaire&amp;oldid=1242251380|journal=Wikipedia|date=2024-08-25|language=en}}&lt;/ref&gt; nó líne chosanta

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{DEFAULTSORT:Coraintin}}
[[Catagóir:Leigheas]]
[[Catagóir:Ríomhaireacht]]
[[Catagóir:Anachana sláinte]]
[[Catagóir:Sláinte]]</text>
      <sha1>rfkvgw4nkvp9awom2f7kqrj7tm0p96j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scaradh sóisialta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92135</id>
    <revision>
      <id>1312407</id>
      <parentid>1209208</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T09:59:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9718" sha1="gmsdggnypchdiagm5400rk07c9e6l34" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Galar}}

Is éard is '''scaradh sóisialta''' ann ná tacar de ghníomhartha neamh-chógaisíochta a bhfuil sé d’aidhm acu leathadh [[Ionfhabhtú|galar tógálach]] a stopadh nó a mhoilliú. Is é cuspóir an scartha shóisialta ná an dóchúlacht teagmhála idir daoine a bhfuil ionfhabhtú orthu a laghdú, agus daoine eile nach bhfuil ionfhabhtaithe, d’fhonn tarchur galair, galracht agus básmhaireacht a íoslaghdú.&lt;ref name=&quot;JohnsonSunFreedman 2020&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/health/2020/03/10/social-distancing-coronavirus/|teideal=Social distancing could buy U.S. valuable time against coronavirus|work=Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.churchofjesuschrist.org/bc/content/shared/english/safety/pandemic-planning-social-distancing.pdf?lang=eng Pandemic Planning - Social Distancing Fact Sheet]&lt;/ref&gt; 

[[Íomhá:Leprosorium.jpg|mion|clé|Diúltaíodh bealach isteach sa bhaile don bheirt lobhar. Greanadh adhmaid le Vincent de Beauvais, 14ú haois|220x220px]][[Íomhá:Mole2.JPG|mion|clé|Is foirgneamh ón 18ú haois é Lazzaretto d'Ancona a tógadh ar oileán saorga chun fónamh mar [[Coraintín|stáisiún coraintín]] agus ospidéal lobhar do bhaile calafoirt [[Ancona]], san Iodáil. |220x220px]][[Íomhá:Covid-19-curves-graphic-social-v3.gif|mion| Trí bhuaic ghéar na n-ionfhabhtuithe a chosc, ar a dtugtar cuar na heipidéime a leathadh, ní bhíonn an t-éileamh  ar sheirbhísí cúram sláinte rómhór, agus soláthraíonn sé níos mó ama freisin chun vacsaín / cóireáil a fhorbairt. Trí na hionfhabhtuithe a scaipeadh thar thréimhse ama níos faide, is féidir le seirbhísí cúram sláinte líon na n-othar a bhainistiú níos fearr.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://thespinoff.co.nz/society/09-03-2020/the-three-phases-of-covid-19-and-how-we-can-make-it-manageable/|teideal=The three phases of Covid-19 – and how we can make it manageable|work=The Spinoff}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lancet2020Flatten&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Anderson|first=Roy M|title=How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic?|journal=The Lancet|date=March 2020|doi=10.1016/S0140-6736(20)30567-5|quote=A key issue for epidemiologists is helping policy makers decide the main objectives of mitigation—e.g., minimising morbidity and associated mortality, avoiding an epidemic peak that overwhelms health-care services, keeping the effects on the economy within manageable levels, and flattening the epidemic curve to wait for vaccine development and manufacture on scale and antiviral drug therapies.}}&lt;/ref&gt; |clé|220x220px]]

== Cur síos ==
Is éifeachtaí an scaradh sóisialta nuair is féidir an t-ionfhabhtú a tharchur trí ionfhabhtaithe bhraoinínigh (casacht nó sraothartach); theagmhála fisiciúla dírí, lena n-áirítear teagmháil ghnéasach; teagmháil fhisiciúil indíreach (m.sh. trí dhul i dteagmháil le dromchla éillithe cosúil le fomite); nó tarchur aeriompartha (más féidir leis an miocrorgánach maireachtáil san aer ar feadh tréimhsí fada).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.cidrap.umn.edu/sites/default/files/public/php/185/185_factsheet_social_distancing.pdf |teideal=&quot;Information about Social Distancing,&quot; Santa Clara Public Health Department. |dátarochtana=2020-03-16 |archivedate=2020-03-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327162348/http://www.cidrap.umn.edu/sites/default/files/public/php/185/185_factsheet_social_distancing.pdf }}&lt;/ref&gt;

D’fhéadfadh sé nach mbeadh an scaradh sóisialta chomh héifeachtach i gcásanna ina dtarchuirtear an t-ionfhabhtú go príomha trí uisce nó bia éillithe nó ag [[Veicteoir (míochaine)|veicteoirí]] mar mhuiscítí nó fheithidí eile, agus níos chomh minic céanna ó dhuine go duine.&lt;ref&gt;[https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/pdf/community_mitigation-sm.pdf &quot;Interim Pre-Pandemic Planning Guidance: Community Strategy for Pandemic Influenza Mitigation in the United States—Early, Targeted, Layered Use of Nonpharmaceutical Interventions,&quot; CDC, Feb 2007]&lt;/ref&gt; 

I measc na míbhuntáistí a bhaineann leis an scaradh sóisialta tá uaigneas, táirgiúlacht laghdaithe, agus cailliúint sochar eile a bhaineann le hidirghníomhaíocht an duine . 

== Stair ==
Sa seachtú haois RC a haimsítear ceann de na tagairtí is luaithe don scaradh sóisialta i [[Léivític|Leabhar Leviticus]], 13:46: &quot;&quot;Agus an lobhar leis a bhfuil an phlá ... fanfaidh sé ina aonar; in áit chónaithe [lasmuigh] den  champa. &quot; &lt;ref&gt;[https://www.biblegateway.com/passage/?search=Leviticus+13&amp;version=AKJV Bible Gateway, Authorized King James Version, Leviticus 13:46]&lt;/ref&gt; 

Go stairiúil, bunaíodh coilíneachtaí lobhar agus lazarettos mar bhealach chun leathadh [[lobhra]] agus galair thógálacha eile a chosc trí scartha shóisialta,&lt;ref&gt;[[wikisophia:Catholic_Encyclopedia_(1913)/Leprosy|Charles Léon Souvay, &quot;Leprosy,&quot; Catholic Encyclopedia (1913), Volume 9.]]&lt;/ref&gt; go dtí go dtuigfí an tarchur agus gur cumadh cóireálacha éifeachtacha. 

== Samplaí ==
I measc roinnt samplaí den scaradh sóisialta a úsáidtear chun leathadh tinnis thógálacha a rialú tá: &lt;ref&gt;[https://www.cdc.gov/od/science/integrity/phethics/docs/panflu_ethic_guidelines.pdf Kathy Kinlaw, Robert Levine, &quot;Ethical Guidelines on Pandemic Influenza,&quot; ''CDC'', December 2006]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://medium.com/@tomaspueyo/coronavirus-act-today-or-people-will-die-f4d3d9cd99ca|teideal=Coronavirus: Why You Must Act Now|language=en|work=Medium}}&lt;/ref&gt;     

* dúnadh na scoile (réamhghníomhach nó frithghníomhach), oideachas ar líne &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|year=2009|title=Closure of schools during an influenza pandemic|url=|journal=The Lancet Infectious Diseases|volume=9|issue=8|pages=473–481|doi=10.1016/s1473-3099(09)70176-8|pmid=19628172}}&lt;/ref&gt; 
* ionaid oibre a dhúnadh,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|year=2012|title=The Impact of Workplace Policies and Other Social Factors on Self-Reported Influenza-Like Illness Incidence During the 2009 H1N1 Pandemic|url=|journal=American Journal of Public Health|volume=102|issue=1|pages=134–140|doi=10.2105/AJPH.2011.300307|pmid=22095353|pmc=3490553}}&lt;/ref&gt; lena n-áirítear dúnadh gnólachtaí “neamhriachtanacha” agus seirbhísí sóisialta (ciallaíonn “neamhriachtanach” na saoráidí sin nach gcoinníonn príomhfheidhmeanna sa phobal, seachas seirbhísí riachtanacha &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.colorado.gov/pacific/sites/default/files/OEPR_Guidelines-for-Social-Distancing-Pandemic-Readiness.pdf |teideal=&quot;Social Distancing Support Guidelines,&quot; Colorado Dept. of Public Health and Environment, March 2008. |dátarochtana=2020-03-16 |archivedate=2017-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170213001535/https://www.colorado.gov/pacific/sites/default/files/OEPR_Guidelines-for-Social-Distancing-Pandemic-Readiness.pdf }}&lt;/ref&gt;) 
* Aonrú 
* [[Coraintín]] 
* Cordon sanitaire&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cordon sanitaire|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cordon_sanitaire&amp;oldid=1242251380|journal=Wikipedia|date=2024-08-25|language=en}}&lt;/ref&gt; nó líne chosanta 
* Ollchruinnithe mar imeachtaí spóirt, scannáin nó seónna ceoil a chealú &lt;ref&gt;R. Booy and J. Ward, [https://www.health.gov.au/internet/main/publishing.nsf/Content/519F9392797E2DDCCA257D47001B9948/$File/Social.pdf &quot;Evidence compendium and advice on social distancing and other related measures for response to an influenza pandemic,&quot; National Centre for Immunisation Research and Surveillance.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150515032806/https://www.health.gov.au/internet/main/publishing.nsf/Content/519F9392797E2DDCCA257D47001B9948/$File/Social.pdf |date=2015-05-15 }}&lt;/ref&gt; 
* Olliompar a dhúnadh nó a theorannú 
* Dúnadh áiseanna áineasa (linnte snámha pobail, clubanna óige, giomnáisiam) &lt;ref&gt;[http://www.globalsecurity.org/security/ops/hsc-scen-3_flu-pandemic-distancing.htm &quot;Flu Pandemic Mitigation - Social Distancing&quot;]&lt;/ref&gt; 
* Bearta “féin-chumhdach” do dhaoine aonair, lena n-áirítear teagmhálacha duine le duine a theorannú, gnó a dhéanamh ar an bhfón nó ar líne, áiteanna poiblí a sheachaint agus taisteal gan ghá a laghdú.&lt;ref&gt;[https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/12/11/06-0255_article Glass RJ, Glass LM, Beyeler WE, Min HJ. &quot;Targeted Social Distancing Designs for Pandemic Influenza.&quot; ''Emerg Infect Dis.'' 2006;12(11):1671-1681. https://dx.doi.org/10.3201/eid1211.060255]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.shrm.org/resourcesandtools/tools-and-samples/policies/pages/cms_016204.aspx |teideal=&quot;Social Distancing Guidelines (for workplace communicable disease outbreaks)&quot; |dátarochtana=2020-03-16 |archivedate=2017-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170423071438/https://www.shrm.org/resourcesandtools/tools-and-samples/policies/pages/cms_016204.aspx }}&lt;/ref&gt; 
* Beannú ag an uillinn (in ionad an chroitheadh ​​láimhe)  agus an &quot; sraoth [[wikiwikiweb:Dracula sneeze|Dracula]] &quot; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.osha.gov/Publications/influenza_pandemic.html |teideal=&quot;Guidance on Preparing Workplaces for an Influenza Pandemic,&quot; OSHA 3327-02N 2007 |dátarochtana=2020-03-16 |archivedate=2020-03-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200325141049/https://www.osha.gov/Publications/influenza_pandemic.html }}&lt;/ref&gt; 

==Féach freisin==

* [[Leithlisiú sóisialta]] (ar rud eile ar fad é)
* [[Coraintín]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-sláinte}}

{{DEFAULTSORT:Scaradh sóisialta}}
[[Catagóir:Galair thógálacha]]
[[Catagóir:Coraintín]]
[[Catagóir:Eipidéimí]]
[[Catagóir:Eipidéimeolaíocht]]
[[Catagóir:Sláinteachas míochaine]]</text>
      <sha1>gmsdggnypchdiagm5400rk07c9e6l34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alex Bain</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92420</id>
    <revision>
      <id>1312326</id>
      <parentid>971446</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T15:45:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="422" sha1="9chow6inbvt261gfevziwtnfmlbqdid" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is aisteoir Sasanach é '''Alexander Anthony Keith Bain''' (rugadh 25 Samhain 2001) as [[Blackburn]], [[Sasana|Sasana]]. A imríonn sé [[Simon Barlow]] ar ''[[Coronation Street]]''.

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-tv}}

{{DEFAULTSORT:Bain, Alex}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh in 2001]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach]]
[[Catagóir:Lancashire]]</text>
      <sha1>9chow6inbvt261gfevziwtnfmlbqdid</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312327</id>
      <parentid>1312326</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T15:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir:Fir</comment>
      <origin>1312327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="440" sha1="syk4kikanea6ew3kuqdoltlpcosmzun" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is aisteoir Sasanach é '''Alexander Anthony Keith Bain''' (rugadh 25 Samhain 2001) as [[Blackburn]], [[Sasana|Sasana]]. A imríonn sé [[Simon Barlow]] ar ''[[Coronation Street]]''.

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-tv}}

{{DEFAULTSORT:Bain, Alex}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh in 2001]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Lancashire]]</text>
      <sha1>syk4kikanea6ew3kuqdoltlpcosmzun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paul Barber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92493</id>
    <revision>
      <id>1312328</id>
      <parentid>1061005</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T15:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóiri</comment>
      <origin>1312328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="960" sha1="j23cbcs63591z8id66gp5tf3gojcjmy" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[aisteoir]] [[Sasana]]ch é '''Patrick Barber''' nó '''Paul Barber''' a rugadh ar an [[18 Márta]] [[1951]] i d[[Toxteth]], [[Learpholl]]. Ba as [[Siarra Leon]] dá athair agus is de shinsearacht [[Éire]]annach é freisin. Chaill sé a bheirt thuismitheoirí faoin am a raibh seacht mbliana slánaithe aige. Chuir Barber tús lena shaol mar aisteoir le páirt sa seó ceoil úd ''Hair'' sna 1970idí. Aithnítear é inniu go mór mhór as na rólanna a rinne sé mar Denzil Tulser in ''[[Only Fools and Horses]]'' agus Horse in ''[[The Full Monty]]''.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-en}}

{{DEFAULTSORT:Barber, Paul}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1951]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach]]
[[Catagóir:Daoine as Learpholl]]
[[Catagóir:Daoine Briotanacha gorma]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Fir]]</text>
      <sha1>j23cbcs63591z8id66gp5tf3gojcjmy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Caillteanas bithéagsúlachta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104812</id>
    <revision>
      <id>1312387</id>
      <parentid>1171198</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T22:17:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1312387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8932" sha1="g4knwbcwq1aw71qpstsiryv2dx7e109" xml:space="preserve">
[[Íomhá:Summary_of_major_environmental-change_categories_expressed_as_a_percentage_change_(red)_relative_to_baseline_-_fcosc-01-615419-g001.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Summary_of_major_environmental-change_categories_expressed_as_a_percentage_change_%28red%29_relative_to_baseline_-_fcosc-01-615419-g001.jpg/220px-Summary_of_major_environmental-change_categories_expressed_as_a_percentage_change_%28red%29_relative_to_baseline_-_fcosc-01-615419-g001.jpg|mion| Achoimre ar phríomhchatagóirí athraithe comhshaoil a bhaineann leis an mbithéagsúlacht arna léiriú mar chéatadán den athrú atá faoi thionchar an duine (i ndearg) i gcomparáid leis an mbonnlíne (gorm)]]
Áirítear le '''caillteanas bithéagsúlachta''' díothú domhanda speiceas éagsúil,  chomh maith le laghdú áitiúil nó caillteanas speiceas i ngnáthóg áirithe, rud a fhágann go gcailltear [[Bithéagsúlacht|éagsúlacht bhitheolaíoch]]. Féadfaidh an feiniméan deireanach sin a bheith sealadach nó buan, ag brath ar cibé an bhfuil an díghrádú comhshaoil as a dtagann an caillteanas inchúlaithe trí athchóiriú éiceolaíoch / teacht aniar an éiceachórais nó go héifeachtach buan (m.sh.trí chaillteanas talún). Tá géarchéim bithéagsúlachta á tiomáint ag gníomhaíochtaí daonna mar thoradh ar an díobhadh domhanda reatha (ar a dtugtar an séú olldíothú nó an díobhadh Antrapaicéinigh go minic) a bhrúnn níos faide ná na teorainneacha pláinéadacha agus go dtí seo tá sé cruthaithe go bhfuil sé dochúlaithe..&lt;ref name=&quot;GhastlyFuture&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|date=2021|title=Underestimating the Challenges of Avoiding a Ghastly Future|journal=Frontiers in Conservation Science|volume=1|issue=|pages=|doi=10.3389/fcosc.2020.615419}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|date=13 November 2017|title=[[World Scientists' Warning to Humanity|World Scientists' Warning to Humanity: A Second Notice]]|journal=[[BioScience]]|volume=67|issue=12|pages=1026–1028|doi=10.1093/biosci/bix125|quote=Moreover, we have unleashed a mass extinction event, the sixth in roughly 540 million years, wherein many current life forms could be annihilated or at least committed to extinction by the end of this century.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Sixth Mass Extinction: fact, fiction or speculation?|journal=Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society|volume=97|issue=2|pages=640–663|date=April 2022|pmid=35014169|doi=10.1111/brv.12816}}&lt;/ref&gt;

Cé gur feiniméan níos drámatúla agus níos tragóidí é buanchaillteanas [[Díobhadh (speiceas)|speiceas]] domhanda ná athruithe réigiúnacha ar chomhdhéanamh speiceas, is féidir le mionathruithe fiú ó staid chobhsaí shláintiúil tionchar suntasach a imirt ar an ngréasán bia agus ar an [[Slabhra bia|mbiashlabhra]] sa mhéid gur féidir le laghduithe i speiceas amháin dochar a dhéanamh don slabhra iomlán  (comhdhíobhadh),  as a leanann laghdú foriomlán ar bhithéagsúlacht. [[Bithéagsúlacht|Is gnách go gcuirtear in aghaidh éifeachtaí éiceolaíocha na bithéagsúlachta nuair a chailltear í.]] Mar thoradh ar bhithéagsúlacht laghdaithe ach go háirithe, laghdaítear seirbhísí éiceachórais agus faoi dheireadh is baol láithreach é do shlándáil an tsoláthair bia, ach bíonn iarmhairtí sláinte poiblí níos buaine ann don duine..&lt;ref name=&quot;cardinale2012&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Biodiversity loss and its impact on humanity|journal=Nature|volume=486|issue=7401|pages=59–67|date=June 2012|pmid=22678280|doi=10.1038/nature11148|quote=...at the first [[Earth Summit]], the vast majority of the world's nations declared that human actions were dismantling the Earth's ecosystems, eliminating genes, species and biological traits at an alarming rate. This observation led to the question of how such loss of biological diversity will alter the functioning of ecosystems and their ability to provide society with the goods and services needed to prosper.|bibcode=2012Natur.486...59C|url=https://pub.epsilon.slu.se/10240/7/wardle_d_etal_130415.pdf}}&lt;/ref&gt;

Tá eagraíochtaí idirnáisiúnta comhshaoil i mbun feachtais chun caillteanas bithéagsúlachta a chosc le blianta fada anuas, tá oifigigh sláinte poiblí tar éis é a chomhtháthú isteach sa chur chuige Aon Sláinte i leith cleachtas sláinte poiblí,agus tá caomhnú na bithéagsúlachta níos mó agus níos mó ná riamh ina chuid den bheartas idirnáisiúnta. Mar shampla, tá Coinbhinsiún na NA ar Éagsúlacht Bhitheolaíoch dírithe ar chaillteanas bithéagsúlachta a chosc agus ar limistéir fhiáine a chaomhnú go réamhghníomhach. Tá an tiomantas idirnáisiúnta agus na spriocanna don obair seo cuimsithe faoi láthair ag Sprioc Forbartha Inbhuanaithe 15 &quot;An Saol ar Talamh&quot; agus Sprioc Forbartha Inbhuanaithe 14 &quot;An Saol Faoi Uisce&quot;. Mar sin féin, fuarthas amach i dtuarascáil Chlár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe ar &quot;Making Peace with Nature&quot; a eisíodh in 2020 gur theip ar fhormhór na n-iarrachtaí sin a gcuid spriocanna idirnáisiúnta a bhaint amach.&lt;ref&gt;{{Cite book-en|author=United Nations Environment Programme|date=2021|title=Making Peace with Nature: A scientific blueprint to tackle the climate, biodiversity and pollution emergencies|location=Nairobi|publisher=United Nations|url=https://www.unep.org/resources/making-peace-nature}}&lt;/ref&gt;

== Ráta caillteanais ==
&quot;''You know, when we first set up WWF, our objective was to save endangered species from extinction. But we have failed completely; we haven't managed to save a single one. If only we had put all that money into condoms, we might have done some good''.&quot;
— Sir Peter Scott, Bunaitheoir an Chiste Dhomhanda don Dúlra, Cosmos Magazine, 2010&lt;ref&gt;{{cite web | vauthors = Short R |url=http://archive.cosmosmagazine.com/opinion/a-plague-people/|teideal=A plague of people|work=[[Cosmos (magazine)|Cosmos]]|date=13 May 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106130856/http://archive.cosmosmagazine.com/opinion/a-plague-people/|archive-date=6 November 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;}}
 
Meastar go bhfuil an ráta reatha caillteanais éagsúlachta ''domhanda'' 100 go 1000 uair níos airde ná an ráta díothaithe cúlra (a tharlaíonn go nádúrtha), níos tapúla ná ag aon am eile i stair an duine,&lt;ref&gt;{{Cite news-en|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/feb/02/economics-of-biodiversity-review-what-are-the-recommendations|title=Economics of biodiversity review: what are the recommendations?|date=February 2, 2021|work=[[The Guardian]]|access-date=February 8, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/957629/Dasgupta_Review_-_Headline_Messages.pdf|title=The Economics of Biodiversity: The Dasgupta Review Headline Messages|author-link=Partha Dasgupta|date=2021|work=|publisher=UK government|access-date=December 16, 2021|quote=Biodiversity is declining faster than at any time in human history. Current extinction rates, for example, are around 100 to 1,000 times higher than the baseline rate, and they are increasing.}}&lt;/ref&gt; agus táthar ag súil go bhfásfaidh sé fós sna blianta atá le teacht..&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Accelerated modern human-induced species losses: Entering the sixth mass extinction|journal=Science Advances|volume=1|issue=5|pages=e1400253|date=June 2015|pmid=26601195|pmc=4640606|doi=10.1126/sciadv.1400253|bibcode=2015SciA....1E0253C}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Estimating the normal background rate of species extinction|journal=Conservation Biology|volume=29|issue=2|pages=452–62|date=April 2015|pmid=25159086|doi=10.1111/cobi.12380|url=https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/98443/1/Conservation_Biology_2014_early-view.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181104111411/https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/98443/1/Conservation_Biology_2014_early-view.pdf |date=2018-11-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Vertebrates on the brink as indicators of biological annihilation and the sixth mass extinction|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=117|issue=24|pages=13596–13602|date=June 2020|pmid=32482862|pmc=7306750|doi=10.1073/pnas.1922686117|bibcode=2020PNAS..11713596C}}&lt;/ref&gt; Spreag na treochtaí díothaithe seo atá ag ardú go tapa agus a théann i bhfeidhm ar go leor grúpaí ainmhithe lena n-áirítear mamaigh, éin, reiptílí, amfaibiaigh agus éisc ghath-eite eolaithe chun géarchéim bhithéagsúlachta chomhaimseartha a fhógairt.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The past and future human impact on mammalian diversity|journal=Science Advances|volume=6|issue=36|pages=eabb2313|date=September 2020|pmid=32917612|pmc=7473673|doi=10.1126/sciadv.abb2313|bibcode=2020SciA....6.2313A}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Bitíreolaíocht]]</text>
      <sha1>g4knwbcwq1aw71qpstsiryv2dx7e109</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bouli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104935</id>
    <revision>
      <id>1312370</id>
      <parentid>1312231</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T20:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TVShowsFan2005</username>
        <id>71551</id>
      </contributor>
      <origin>1312370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1218" sha1="4nww9q2y09gope5vva6bz3zz1etcutm" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}}
Is sraith bheochana í '''''Bouli''''' a craoladh ar dtús sa Fhrainc idir [[1989]] go dtí [[1991]]. Craoladh leagan dubáilte Gaeilge ar [[RTÉ Two]] ón 2 Meán Fómhair [[1991]], agus ar TnaG ([[TG4]] anois) ina dhiaidh sin go déanach sna 1990dí.

==Amhrán aitheantais==

:Geimhreadh beagnach caite
:Tá an fear sneachta ina sheasamh ins an ghrian 
:Céard a dhéanfaidh sé anois 
:Nuair a aireoidh sé an teas mór ar a dhroim? 
:Tá an ghealach thuas sa spéir 
:Bíonn sí i gcónaí ag spraoi 
:Le réalta beaga geala ar feadh na hoích'  
:Ach ansin feiceann sí nach bhfuil an fear sneachta 
:Leath sách fuar - ansin 
:Is le beagán draíocht' a abraíonn sí Bouli 
:Fear sneachta bán - hata ar a cheann 
:Sin é Bouli ag imeacht leis síos 
:Éistigí anois agus féachaigí  
:Seo scéal faoi Bouli 'gus a chairde  
:Bouli - Bouli  
:Bouli - Bouli  
:Bouli - Bouli  
:Bouli - Bouli


== Guthanna agus Criú ==

* Stiúideo dubáil: [[Telegael]]


== Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) ==

# Bouli agus an peingeanóg óg
# Bouli, bleachtaire príobháideach

== Féach freisin ==

* ''[[Bluey]]''

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[catagóir:Beochan Gaeilge]]</text>
      <sha1>4nww9q2y09gope5vva6bz3zz1etcutm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Humza Yousaf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107336</id>
    <revision>
      <id>1312353</id>
      <parentid>1214378</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9124" sha1="qezh5fpj70p0lj5c004h0265vggrka6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[polaiteoir]] de chuid na h[[Alban]] é '''Humza Haroon Yousaf''' (a rugadh ar [[7 Aibreán]] [[1985]] i n[[Glaschú]]). Is iar-cheannaire ar [[Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba|Pháirtí Náisiúnta na hAlban]] é (2023.2024). Bhí Yousaf ar an gCéad-Aire is óige riamh ar Albain agus ar an gcéad duine de bhunú mionlaigh, an chéad [[An tIoslam|Mhoslamach]] tofa ina cheann feadhain ar mhórpháirtí sa Ríocht Aontaithe.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|teideal=Humza Yousaf tofa ina cheannaire ar an SNP|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0327/1366660-humza-yousaf-tofa-ina-cheannaire-ar-an-snp/|date=2023-03-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ|title=Tá Humza Yousaf tofa ina cheannaire ar Pháirtí Náisiúnta na hAlban}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/on-punjab-go-parlaimint-na-halban-humza-yousaf-ceaptha-ina-cheannaire-ar-an-snp/|teideal=‘Ón Punjab go Parlaimint na hAlban’ – Humza Yousaf ceaptha ina cheannaire ar an SNP|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-28}}&lt;/ref&gt;

[[File:Hutchesons' Grammar School Secondary 2014-06-19 20-05.jpg|left|thumb|Fuair Yousaf oideachas príobháideach ag Scoil Ghramadaí Hutchesons i nGlaschú ó 1997 go 2003.]]
[[Íomhá:Humza Yousaf 2 (27081169866).jpg|clé|mion|2016]]
[[Íomhá:Official portrait of first minister Humza Yousaf, 2023 (cropped).jpg|clé|mion|2023]]

=== Cúlra breithe agus teaghlaigh ===
Rugadh Humza Haroon Yousaf i gcathair Glaschú ar an 7 Aibreán 1985. Is mac le hinimircigh den chéad ghlúin é: rugadh a athair Mian Muzaffar Yousaf i Mian Channu, [[Puinseáb]], [[an Phacastáin]], agus chuaigh sé ar imirce ón gcathair lena theaghlach sna 1960í, ag obair mar chuntasóir sa deireadh..&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-02-23 |teideal=Who is Humza Yousaf, the Punjabi-origin Scottish politician in the race for the top job? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-global/humza-yousaf-8462737/ |access-date=2023-03-12 |website=The Indian Express |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312210830/https://indianexpress.com/article/explained/explained-global/humza-yousaf-8462737/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

D'oibrigh a sheanathair athartha i monarcha innill fuála an Amhránaí i mBruach Chluaidh sna 1960idí. Rugadh máthair Yousaf, Shaaista Bhutta, i [[Nairobi]], san [[An Chéinia|Chéinia]], do theaghlach de shliocht an Phuinseáb.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://news.yahoo.com/humza-yousaf-continuity-candidate-looking-141746954.html|teideal=Who is Humza Yousaf? SNP leader pledges loss and damage funding for global south|dáta=2023-12-04|language=en-US|work=Yahoo News|dátarochtana=2024-04-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Daisley |first=Stephen |date=20 February 2023 |teideal=Humza Yousaf looks like Nicola Sturgeon 2.0 |url=https://www.spectator.co.uk/article/despite-his-protests-yousaf-is-the-continuity-sturgeon-candidate/ |access-date=24 February 2023 |website=The Spectator |archive-date=23 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230223022715/https://www.spectator.co.uk/article/despite-his-protests-yousaf-is-the-continuity-sturgeon-candidate/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; D’fhulaing a teaghlach ionsaithe foréigneacha a bhí spreagtha ag ciníochas go minic, toisc gur cuireadh an milleán orthu as poist &quot;a bhain&quot; le hAfracánaigh a ghlacadh, agus chuaigh siad ar imirce go hAlbain ina dhiaidh sin.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite news |date=22 October 2018 |teideal=Interview: Humza Yousaf on tackling hate head-on |last=Rhodes |first=Mandy |url=https://www.holyrood.com/inside-politics/view,interview-humza-yousaf-on-tackling-hate-headon_9401.htm |access-date=12 March 2023 |website=Holyrood Website |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312204142/https://www.holyrood.com/inside-politics/view,interview-humza-yousaf-on-tackling-hate-headon_9401.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
===Oideachas ===
D'fhreastail Humza ar Bhunscoil Mearns i ''Siorrachd Rinn Friù an Ear''. Bhí Yousaf ar cheann den bheirt dhalta ó mhionlach eitneach a d'fhreastail ar a bhunscoil.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Fuair Yousaf oideachas príobháideach i Scoil Ghramadaí Hutchesons, scoil neamhspleách i nGlaschú, áit ar spreag a cheachtanna san ábhar  'Staidéir Nua-Aimseartha' é chun páirt a ghlacadh sa pholaitíocht.&lt;ref&gt;{{cite web |date=9 May 2011 |title=FPs Humza Yousaf and John Mason elected as MSPs |url=http://www.hutchesons.org/news/1156_fps-humza-yousaf-and-john-mason-elected-as-msps |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025235400/http://www.hutchesons.org/news/1156_fps-humza-yousaf-and-john-mason-elected-as-msps |archive-date=25 October 2014 |access-date=1 February 2015 |publisher=[[Hutchesons' Grammar School]] |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=5 Aibreán 2023 |archivedate=25 Deireadh Fómhair 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141025235400/http://www.hutchesons.org/news/1156_fps-humza-yousaf-and-john-mason-elected-as-msps }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mount |first=Harry |date=2023-02-25 |teideal=Humza Yousaf and Anas Sarwar's debt to private schools |url=https://www.spectator.co.uk/article/humza-yousaf-and-anas-sarwars-debt-to-private-schools/ |access-date=2023-03-20 |website=The Spectator |archive-date=20 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320155025/https://www.spectator.co.uk/article/humza-yousaf-and-anas-sarwars-debt-to-private-schools/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

Rinne sé cur síos ar 9/11 mar  &quot;''day that changed the world and for me''&quot; nuair a bhí sé 16 bliana d'aois. Roimh an ionsaí, bhí Yousaf gar do bheirt daltaí ar shuigh sé in aice leo ina rang clárúcháin, ach tar éis an ionsaithe i Nua-Eabhrac, chuir siad ceisteanna ar Yousaf amhail &quot;Cén fáth a bhfuil fuath ag Moslamaigh do Mheiriceá?&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Rinne Yousaf staidéar ar an bpolaitíocht in [[Ollscoil Ghlaschú]] áit a raibh sé ina Uachtarán ar ''Glasgow University Muslim Students Association''.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |teideal=Humza Yousaf MSP {{!}} NHS Scotland Events |url=https://nhsscotlandevents.com/speaker/humza-yousaf-msp |access-date=2023-03-20 |website=nhsscotlandevents.com |archive-date=20 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320155034/https://nhsscotlandevents.com/speaker/humza-yousaf-msp |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bhain Yousaf céim amach mar Mháistir Ealaíon (MA) in 2007.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gla.ac.uk/alumni/ouralumni/lifeafterglasgow/notablealumni/|teideal=University of Glasgow - Alumni - Our alumni - Life after Glasgow - Notable alumni|work=www.gla.ac.uk|dátarochtana=2024-04-29}}&lt;/ref&gt;

=== Gairm ===
Bhí Yousaf ina aire ar feadh 11 bliain, idir 2012-2023, agus tá neart taithí aige mar Aire Oideachais. Aire Sláinte, Aire Dlí, srl, 

Chuaigh Yousaf i mbun cheannasaíocht an pháirtí ar 28 Márta 2023, Tháinig sé i gcomharbacht ar [[Nicola Sturgeon]] mar cheannaire ar an SNP.  Rinneadh an-dul chun cinn agus í féin ina ceannaire ó 2014. Ach tháinig meath ar an bpáirtí faoina ceannas sa bhliain 2022/2023 agus sheas sí siar ó ról na ceannaireachta i mí Feabhra 2023. 

Beirt bhan a bhí sa n-iomaíocht le Yousaf,  [[Ash Regan]] agus [[Ceit Fhoirbeis]] ar dheis ar fad.  70% de bhaill an pháirtí a chaith vóta agus sa deireadh ní raibh mórán idir Yousaf agus Ceit Fhoirbeis, 52% le 48% ar an dara comhaireamh, tar éis d'Ash Regan a bheith curtha as an áireamh.. Léirigh an t-aighneas agus achrann a bhain leis an toghchánaíocht an deighilt atá san SNP.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== Éirí as ====
D’fhógair Yousaf i mí Aibreáin 2024 go raibh deireadh á chur aige leis an socrú cumhachta a bhí aige le [[Páirtí Glas na hAlban]]. Bhí an Páirtí Glas le ceangal faoin gcinneadh sin agus shocraigh siad láithreach go dtacóidís le rún mímhuiníne in Yousaf. Cuireadh síos sa pharlaimint rúin mhímhuiníne sa rialtas agus in Yousaf féin agus ba chosúil nach mbeadh dóthain vótaí aige teacht slán. Mhaígh Yousaf go bhféadfadh sé teacht slán ón vóta muiníne ach margadh a dhéanamh ar mhaithe le vótaí a mhealladh (socrú a dhéanamh leis an b[[Páirtí Alba]]), ach dúirt sé nach raibh sé ag iarraidh a chuid prionsabal a thréigeadh agus d'éirigh sé as. Dúirt Yousaf nár thuig sé cé chomh mór is a ghoillfeadh a chinneadh ar an bPáirtí Glas.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/humza-yousaf-ag-eiri-as-cead-aireacht-pharlaimint-na-halban/|teideal=Humza Yousaf ag éirí as céad-aireacht Pharlaimint na hAlban|dáta=2024-04-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-29}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Nicola Sturgeon]]
* [[Ceit Fhoirbeis]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Yousaf, Humza}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1985]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Airí rialtais]]
[[Catagóir:Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba]]
[[Catagóir:Daoine as Glaschú]]
[[Catagóir:Daoine Briotanacha de shliocht Áiseach]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna]]
[[Catagóir:Moslamaigh]]</text>
      <sha1>qezh5fpj70p0lj5c004h0265vggrka6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cnoc na Cathrach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121065</id>
    <revision>
      <id>1312357</id>
      <parentid>1292110</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2245" sha1="n256703i4225ndoogzqv57orlcg5hfk" xml:space="preserve">[[Íomhá:Áras Mhic Amhlaigh (cropped).jpg|clé|mion|220x220px|Naíonra agus Áras Mhic Amhlaigh]]
Bruachbhaile i n[[Gaillimh]] is ea '''[[Cnoc na Cathrach]]'''. I 2018, rinneadh cur síos air mar cheann de na bruachbhailte ba thapúla ag fás i nGaillimh.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/knocknacarra-galway-neighbourhood-guide-4072896-Jun2018/|teideal=Your guide to Knocknacarra: Fast-growing Galway suburb bordered by woods and sea|údar=Paula Lyne|dáta=2018-06-15|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2025-09-24}}&lt;/ref&gt; I 2004, bhí thart ar 12,000 daoine ina gcónaí sa mbruachbhaile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Knocknacarra|teideal=Editing Knocknacarra - Wikipedia|language=en|work=en.wikipedia.org|dátarochtana=2025-09-24}}&lt;/ref&gt;

Tugtar &quot;[[Gaelscoil Mhic Amhlaigh]]&quot;,  Naíonra Mhic Amhlaigh agus Áras Mhic Amhlaigh i g[[Cnoc na Cathrach]], Gaillimh in ómós do [[Dónall Mac Amhlaigh|Dhónall Mac Amhlaigh]].

== Suíomh ==
Tá Cnoc na Cathrach suite ar [[Cuan na Gaillimhe|Chuan na Gaillimhe]], laistigh de pharóiste shibhialta na [[An Ráithín (idirdhealú)|Ráithín]] agus i m[[Gaillimh, Barúntacht|barúntacht stairiúil na Gaillimhe]]. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/18541|teideal=Cnoc na Cathrach/Knocknacarragh|language=en|work=logainm.ie|dátarochtana=2025-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.townlands.ie/galway/galway/rahoon/knocknacarragh/|teideal=Knocknacarragh Townland, Co. Galway|work=www.townlands.ie|dátarochtana=2025-09-24}}&lt;/ref&gt;

Tá an bruachbhaile 5 chiliméadar siar ó Ghaillimh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tá sé ag críochantacht le [[Bóthar na Trá]] soir theas agus le [[Bearna]] siar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/maps/search/Explore+Galway+City,+Galway,+Ireland/@53.2696531,-9.109504,12z?g_ep=Eg1tbF8yMDI1MDkxNV8wIJvbDyoASAJQAg%3D%3D&amp;hl=en|teideal=Explore Galway City, Galway, Ireland|language=en|work=Explore Galway City, Galway, Ireland|dátarochtana=2025-09-24}}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{Contae na Gaillimhe}}
[[Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Cuan na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe]]

{{síol-tír-ie}}</text>
      <sha1>n256703i4225ndoogzqv57orlcg5hfk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312358</id>
      <parentid>1312357</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2427" sha1="0p5n8wn8da8vj4ibo6wu3evjd46ibsi" xml:space="preserve">[[Íomhá:Áras Mhic Amhlaigh (cropped).jpg|clé|mion|220x220px|Naíonra agus Áras Mhic Amhlaigh]]
Bruachbhaile i n[[Gaillimh]] is ea '''[[Cnoc na Cathrach]]'''. I 2018, rinneadh cur síos air mar cheann de na bruachbhailte ba thapúla ag fás i nGaillimh.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/knocknacarra-galway-neighbourhood-guide-4072896-Jun2018/|teideal=Your guide to Knocknacarra: Fast-growing Galway suburb bordered by woods and sea|údar=Paula Lyne|dáta=2018-06-15|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2025-09-24}}&lt;/ref&gt; I 2004, bhí thart ar 12,000 daoine ina gcónaí sa mbruachbhaile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Knocknacarra|teideal=Editing Knocknacarra - Wikipedia|language=en|work=en.wikipedia.org|dátarochtana=2025-09-24}}&lt;/ref&gt;

Tugtar &quot;[[Gaelscoil Mhic Amhlaigh]]&quot;,  Naíonra Mhic Amhlaigh agus Áras Mhic Amhlaigh i g[[Cnoc na Cathrach]], Gaillimh in ómós do [[Dónall Mac Amhlaigh|Dhónall Mac Amhlaigh]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://gsmhicamhlaigh.ie/ar-scoil/|teideal=Ár Scoil • Gaelscoil Mhic Amhlaigh|language=en-GB|work=Gaelscoil Mhic Amhlaigh|dátarochtana=2026-05-09}}&lt;/ref&gt;

== Suíomh ==
Tá Cnoc na Cathrach suite ar [[Cuan na Gaillimhe|Chuan na Gaillimhe]], laistigh de pharóiste shibhialta na [[An Ráithín (idirdhealú)|Ráithín]] agus i m[[Gaillimh, Barúntacht|barúntacht stairiúil na Gaillimhe]]. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/18541|teideal=Cnoc na Cathrach/Knocknacarragh|language=en|work=logainm.ie|dátarochtana=2025-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.townlands.ie/galway/galway/rahoon/knocknacarragh/|teideal=Knocknacarragh Townland, Co. Galway|work=www.townlands.ie|dátarochtana=2025-09-24}}&lt;/ref&gt;

Tá an bruachbhaile 5 chiliméadar siar ó Ghaillimh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tá sé ag críochantacht le [[Bóthar na Trá]] soir theas agus le [[Bearna]] siar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/maps/search/Explore+Galway+City,+Galway,+Ireland/@53.2696531,-9.109504,12z?g_ep=Eg1tbF8yMDI1MDkxNV8wIJvbDyoASAJQAg%3D%3D&amp;hl=en|teideal=Explore Galway City, Galway, Ireland|language=en|work=Explore Galway City, Galway, Ireland|dátarochtana=2025-09-24}}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{Contae na Gaillimhe}}
[[Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Cuan na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe]]

{{síol-tír-ie}}</text>
      <sha1>0p5n8wn8da8vj4ibo6wu3evjd46ibsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gluais na Bitheolaíochta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124172</id>
    <revision>
      <id>1312318</id>
      <parentid>1311508</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1312318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41956" sha1="qqrcchf4le13f8dg47mj9a864hco04o" xml:space="preserve">Is liosta é '''Gluais na Bitheolaíocha'''  ina bhfaightear sainmhínithe ar bhuntéarmaí agus ar bhunchoincheapa a úsáidtear sa [[An Bhitheolaíocht|bhitheolaíocht]]; is é sin le rá staidéar ar an bheatha agus ar orgánaigh bheo. Tá sé beartaithe mar ábhar réamhráiteach do thosaitheoirí; le haghaidh sainmhínithe níos sonraí agus níos teicniúla ó fho-dhisciplíní agus ó réimsí gaolmhara, féach Gluais na Bitheolaíochta Cille, Gluais na Géineolaíochta, Gluais na Bitheolaíochta Éabhlóidí, Gluais na hÉiceolaíochta, Gluais na hEolaíochta Comhshaoil agus Gluais an Ainmnithe Eolaíoch, nó aon cheann de na gluaiseanna a bhaineann go sonrach le horgánaigh atá i gCatagóir:Foclóirí Bitheolaíochta.


{| class=&quot;wikitable&quot;
! Béarla
! Gaeilge
|-
| Abdomen
| Abdóman fir1 gu abdómain, ai abdómain, gi abdóman
|-
| Absicission
| Scoitheadh fir gu scoite
|-
| Absorption
| Ionsú fir abr▼ gu ionsúite
|-
| Accessory
| Cúnta a3, coimhdeach a1, cúntach a1
|-
| Accessory Bud
| Bachlóg chúnta
|-
| Accessory fruits
| Torthaí cúntacha
|-
| Accessory nerve
| Néaróg chúnta
|-
| Acetabulum
| Aicéatablam fir1▼ gu aicéatablaim, ai aicéatablaim, gi aicéatablam
|-
| Achene
| Aicéin bain2▼ gu aicéine
|-
| Acid
| Aigéad fir1▼ gu aigéid, ai aigéid, gi aigéad
|-
| Acoelomate
| Aicéalómach a1
|-
| Acquired character
| Carachtar faighte
|-
| Acropetal
| Barraimsitheach a1
|-
| Acrosome
| Acrasóm fir1▼ gu acrasóim, ai acrasóim, gi acrasóm
|-
| Actinomorphic
| achtanamorfach a1
|-
| Active transport
| iompar gníomhach▼ gu iompair ghníomhaigh
|-
| Adaptation
| oiriúnú fir▼ gu oiriúnaithe, iol oiriúnuithe
|-
| Adaptive behavior
| iompraíocht oiriúnaitheach
|-
| Addiction
| andúil bain2 na handúile
|-
| Adductor muscles
| matáin aduchtacha
|-
| Adipose tissue
| fíochán saille, gu fíocháin saille
|-
| Adrenal gland
| faireog aidréineach,gu faireoige aidréiní, ai faireoga aidréineacha, gi faireog aidréineach
|-
| Adventitious root
| fréamh bain2 aidbhinteach,gu fréimhe aidbhintí, ai fréamhacha aidbhinteacha
|-
| Aerial root
| fréamh bain2 aeir
|-
| Aeration
| aerú fir▼ gu aeraithe
|-
| Aerobic Respiration
| riospráid bain2 aeróbach▼ gu riospráide aeróbaí
|-
| Aestivation
| samhrú fir▼ gu samhraithe
|-
| Afferent
| iniomprach a1
|-
| Affinity
| finíocht bain3▼ gu finíochta
|-
| After ripening
| iar-aibiú fir▼ gu iar-aibithe
|-
| Agar
| agar fir1▼ gu agair
|-
| Agglutination
| gleanúint bain3▼ gu gleanúna
|-
| Agglutinin
| aglútainin bain2▼ gu aglútainine
|-
| '''Agglutinogen
| aglútainigéin ?'''
|-
| Aggregate
|  comhbhailiú fir
|-
| '''Aggregate fruit
| sméar bain2▼ gu sméire, ai sméara, gi sméar'''
|-
| Albumen
| albaimín fir4▼ gu albaimín
|-
| Alcohol
| alcól fir1▼ gu alcóil, ai alcóil, gi alcól
|-
| Algae
| alga fir4▼ gu alga, iol algaí
|-
| Alimentary canal
| canáil bain3 an bhia
|-
| Allantois
| allantóis bain2▼ gu allantóise
|-
| Allele
| ailléil bain2▼ gu ailléile, aidbhr ailléilí
|-
| Allergy
| ailléirge bain4▼ gu ailléirge, iol ailléirgí
|-
| '''Allogamy
| allagamacht bain3 ?'''
|-
| Allopolyploid
| allapolaplóideach fir1▼ gu allapolaplóidigh, ai allapolaplóidigh, gi allapolaplóideach
|-
| Alveolus
| ailbheolas fir1▼ gu ailbheolais, ai ailbheolais, gi ailbheolas
|-
| Amino acid
| aimíonaigéad fir1▼ gu aimíonaigéid, ai aimíonaigéid, gi aimíonaigéad
|-
| Amitosis
| aimiotóis bain2▼ gu aimiotóise
|-
| Ammocoetes larva
| jiissaa amoositii
|-
| Ammonia
| amóinia bain4▼ gu amóinia
|-
| Ammonification
| amóiniú fir▼ gu amóinithe
|-'''
| Ammonifying bacteria
| Baictéir amóiníoch ?'''
|-
| Amnion
| aimnian fir1▼ gu aimniain, ai aimniain, gi aimnian
|-
| Amniotic egg
| ubh aimnianach
|-
| Amniotic fluid
| sreabhán fir1 aimnianach
|-
| Amoeba
| aiméibe bain4▼ gu aiméibe, iol aiméibí
|-
| Amoebocyte
| aiméibicít bain2▼ gu aiméibicíte, iol aiméibicítí
|-
| Amoeboid
| aiméabóideach a1▼
|-
| Amphibia
| Amphibia 
|-
| Amphioxus
| amfaibhiorach a1
|-
| Ampulla
| ampaill bain2▼ gu ampaille
|-
| Amylase
| aimileáis bain2▼ gu aimileáise
|-
| Anabolism
| anabalacht bain3▼ gu anabalachta
|-
| Anaerobic Respiration
| riospráid bain2 anaeróbach▼ gu riospráide anaeróbaí
|-
| Analogous organs
| orgán fir1 analógach
|-
| Anandrous
| anandrach a1
|-
| Anaphase
| anapas fir4▼ gu anapas, iol anapasanna
|-
| Anatomy
| anatamaíocht bain3▼ gu anatamaíochta, iol anatamaíochtaí
|-
| Ancestral characteristics
| saintréithe sinsearacha
|-
| Androecium
| aindréiciam fir4▼ gu aindréiciam
|-
| Androgenic-hormone
| hormón andraigineach
|-
| Anemia
| ainéime bain4
|-
| Anemophily
| ainéimifileacht bain3▼ gu ainéimifileachta
|-
| '''angiology
| aingeolaíocht ?'''
|-
| angiosperm
|angaispeirm bain2▼ gu angaispeirme, iol angaispeirmeacha
|-
| Animal
| ainmhí fir4▼ gu ainmhí, iol ainmhithe
|-
| Ankle
|rúitín fir4▼ gu rúitín, iol rúitíní (murnán fir1 agus alt fir1 na coise)
|-
| Annelida
| Annelida LA s iol
|-
| Annual plant
| Planda bliantúil
|-
| Annual ring
|fáinne fir4 bliantúil▼ gu fáinne bhliantúil, ai fáinní bliantúla
|-
| Anoxia
| anocsacht bain3▼ gu anocsachta
|-
| Antenna
| aintéine bain4▼ gu aintéine, iol aintéiní
|-
| Anterior
| tosaigh gu (réamhtheachtach a1)
|-
| Anther
| antar fir1▼  gu antair, ai antair, gi antar
|-
| '''Antheridium'''
| ??
|-
| Anthesis (https://en.wikipedia.org/wiki/Anthesis)
| ??
|-
| Antibiotic
| antaibheathach fir1▼ gu antaibheathaigh, ai antaibheathaigh, gi antaibheathach
|-
| Antibody
| antasubstaint bain2▼ gu antasubstainte, iol antasubstaintí
|-
| Anticoagulant
| antaithéachtach fir1▼ gu antaithéachtaigh, ai antaithéachtaigh, gi antaithéachtach
|-
| Antigen
| antaigin bain2▼ gu antaigine
|-
| Antitoxin
| antatocsain bain2▼
gu antatocsaine
|-
| '''Antivenom'''
| antai-nimh (Tagairt:https://cdn.simplestudy.io/assets/backend/uploads/exam_papers/lc-biology-2009-qp-ynbcq.pdf)
|-
| Ants
| seangán fir1▼ gu seangáin, ai seangáin, gi seangán
|-
| Anuria
| ?? (https://en.wikipedia.org/wiki/Anuria)
|-
| Anus
| anas fir1▼ gu anais, ai anais, gi anas
|-
| Aorta
| aorta fir4▼ gu aorta, iol aortaí
|-
| Aortic arch
| áirse bain4 aortach▼ gu áirse aortaí, ai áirsí aortacha
|-
| Apetalous
| éipheitealach a1
|-
| Aphyllous
| éaduilleach a1
|-
| '''Apical dominance'''
| rinncheannas
|-
| Apical meristem
| rinnmhíristéama fir4▼ gu rinnmhíristéama, iol rinnmhíristéamaí
|-
| Appendage
| géagán fir1▼ gu géagáin, ai géagáin, gi géagán
|-
| Appendicular skeleton
| cnámharlach fir1 aipindiceach▼ gu cnámharlaigh aipindicigh, ai cnámharlaigh aipindiceacha, gi cnámharlach aipindiceach
|-
| Appendix
| aipindic bain2▼ gu aipindice
|-
| Appositional growth
| fás comhaisnéiseach
|-
| Aquarium
| uisceadán fir1▼ gu uisceadáin, ai uisceadáin, gi uisceadán
|-
| Aquatic plant
| planda fir4 uisceach
|-
| Aquatic habitat
| gnáthóg baib2 uisceach
|-
| Aqueous humor
| lionn fir3 uiscí
|-
| Arachnoid
| aracnóideach fir1▼ gu aracnóidigh, ai aracnóidigh, gi aracnóideach
|-
| Arachnoid matter
| ábhar fir1 aracnóideach
|-
| Arteriole
| artairín fir4▼ gu artairín, iol artairíní
|-
| Artery
| artaire fir4▼ gu artaire, iol artairí
|-
| Arthropoda
| Arthropoda s iol LA
|-
| Artificial fertilizer
| leasachán fir1 saorga
|-
| Artificial insemination
| inseamhnú fir saorga▼ gu inseamhnaithe shaorga
|-
| Ascaris
| ascaras fir1▼ gu ascarais
|-
| Ascomycota
| ??
|-
| Ascospore
| ascaspór fir1▼ gu ascaspóir, ai ascaspóir, gi ascaspór
|-
| Asexual Reproduction
| atáirgeadh fir éighnéasach (síolrú fir éighnéasach)
|-
| Assimilate
| asamhlaigh br▼ abr asamhlú, aidbhr asamhlaithe
|-
| Association
| comhluadar fir1▼ gu comhluadair, ai comhluadair, gi comhluadar (plandaí etc.)
|-
| '''association fibres'''
| snáithín comhlachais (DEEPSEEK) (https://en.wikipedia.org/wiki/Association_fiber)
|-
| Assortative mating (homogamy)
| homagamacht bain3▼ gu homagamachta, iol homagamachtaí
|-
| Asters
| astair
|-
| Asthma
| plúchadh fir▼ gu plúchta (asma fir4▼ gu asma)
|-
| Atlas
| Atlas fir1▼ gu Atlais
|-
| Atom
| adamh fir1▼ gu adaimh, ai adaimh, gi adamh
|-
| Atrioventricular node
| nód fir1 aitrimhéadailíneach
|-
| Atrium {auricle}
| aitriam fir4▼ gu aitriam, iol aitriamaí {cluaisín fir4▼ gu cluaisín, iol cluaisíní}
|-
| Atrophy
| seargadh fir▼ gu seargtha (cnaí fir4▼ gu cnaí)
|-
| Auditory capsule
| capsúl fir1 éisteachta
|-
| Auditory nerve
| néaróg bain2 éisteachta▼ gu néaróige éisteachta, ai néaróga éisteachta, gi néaróg éisteachta
|-
| Auditory organ
| orgán fir1 éisteachta 
|-
| Auditory ossicles
| cnámhóga éisteachta 
|-
| Autogamy
| uathghamacht bain3▼ gu uathghamachta
|-
| Autolysis
| uathalú fir▼ gu uathalaithe
|-
| Autonomic nervous system
| uathchóras fir1 na néaróg▼ gu uathchóras na néaróg
|-
| Autosome
| uathshóm fir1▼ gu uathshóim, ai uathshóim, gi uathshóm
|-
| Autotomy
| uatóime bain4▼ gu uatóime
|-
| Autotroph
| uatrófach fir1▼ gu uatrófaigh, ai uatrófaigh, gi uatrófach
|-
| Auxin
| áicsin bain2▼ gu áicsine
|-
| Aves
| Aves s iol 
|-
| Avitaminosis
| avitimíneois bain2▼ gu avitimíneoise, iol avitimíneoisí
|-
| Axil
| ascaill bain2▼ gu ascaille, iol ascaillí
|-
| Axillary bud
| bachlóg bain2 ascailleach▼ gu bachlóige ascaillí, ai bachlóga ascailleacha, gi bachlóg ascailleach
|-
| Axon
| acsón fir1▼ gu acsóin, ai acsóin, gi acsón
|}

== B ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Béarla
! Gaeilge
|-
| Bacillus
| bachaillín fir4▼ gu bachaillín, iol bachaillíní
|-
| Backbone
| cnámh bain2 droma▼ gu cnáimhe droma, ai cnámha droma, gi cnámh droma
|-
| Backcrossing
| aischrosáil bain3▼ gu aischrosála, iol aischrosálacha
|-
| Bacteria
| Baakteeriyaa
|-
| Bactericide
| Ajjeestuu baakteeriyaa
|-
| Bacteriology
| baictéir fir io
|-
| Bark
| coirt fem2
|-
| Barrier
| bacainn fem2
|-
| Basal metabolism
| meitibileacht bain3 bhunaidh▼ gu meitibileachta bunaidh
|-
| Basidiomycetes
| baisidimícéit bain2▼ gu baisidimícéite
|-
| Basidium
| baisidiam fir4▼ gu baisidiam, iol baisidiamaí
|-
| Bean
| pónaire bain4▼ gu pónaire, iol pónairí
|-
| Bedbug
| míol fir1 leapa▼ gu míl leapa
|-
| Belly
| bolg fir1▼ gu boilg, ai boilg, gi bolg
|-
| Beetle
| ciaróg bain2▼ gu ciaróige, ai ciaróga, gi ciaróg
|-
| Biennial
| débhliantóg bain2▼ gu débhliantóige, ai débhliantóga, gi débhliantóg (planda),débhliantúil a2▼
(saolré planda)
|-
| Bilateral symmetry
| siméadracht bain3 dhéthaobhach▼ gu siméadrachta déthaobhaí
|-
| Bile
| domlas fir1▼ gu domlais
|-
| Bile duct
| ducht fir3 domlais
|-
| Bilharzia
| sisteasóimiáis bain2▼ gu sisteasóimiáise
|-
| Binary fission
| déscoilteadh fir▼ gu déscoilte
|-
| Binomial nomenclature
| ainmníocht bain3 dhéthéarmach▼ gu ainmníochta déthéarmaí
|-
| Bio
| féinaisnéis bain2▼ gu féinaisnéise, iol féinaisnéisí
|-
| Biochemistry
| bithcheimic bain2▼ gu bithcheimice
|-
| Biodiversity
| bithéagsúlacht bain3▼ gu bithéagsúlachta
|-
| Biogenesis
| bithghineas fir1▼ gu bithghinis, ai bithghinis, gi bithghineas
|-
| Biological control
| srianadh fir bitheolaíoch▼ rialú fir bitheolaíoch
|-
| Biological factor
| toisc bain2 bhitheolaíoch
|-
| Biology
| bitheolaíocht bain3▼ gu bitheolaíochta
|-
| Biomass
| bithmhais bain2▼ gu bithmhaise
|-
| Biosphere
| bithsféar fir1▼ gu bithsféir, ai bithsféir, gi bithsféar
|-
| Biosynthesis
| bithshintéis bain2▼ gu bithshintéise, iol bithshintéisí
|-
| Biotic community
| pobal fir2 bitheach
|-
| Bisexual
| déghnéasach fir1▼ gu déghnéasaigh, ai déghnéasaigh, gi déghnéasach
|-
| Bicuspid valve
| comhla bain4 dhéchuspach▼ gu comhla déchuspaí, ai comhlaí déchuspacha
|-
| Blood
| fuil bain3▼ gu fola, iol fola
|-
| Blood clotting
| fuiltéachtadh fir▼ gu fuiltéachta
|-
| Blood group
| fuilghrúpa fir4▼ gu fuilghrúpa, iol fuilghrúpaí
|-
| Blood platelets
| pláitín fir4 fola▼ iol pláitíní fola
|-
| Blood pressure
| brú fir4 fola▼ gu brú fola
|-
| Blood serum
| séiream fir1 fola▼ gu séirim fola
|-
| Blood vessel
| fuileadán fir1▼ gu fuileadáin, ai fuileadáin, gi fuileadán (soitheach fir1 fola)
|-
| Body cavity
| cuas fir1 coirp▼ gu cuais coirp, ai cuais coirp, gi cuas coirp
|-
| Bone
| cnámh bain2▼ gu cnáimhe, ai cnámha, gi cnámh
|-
| Bony fish
| iasc fir1 cnámhach▼ ai éisc chnámhacha
|-
| Book lungs
| '''?scamhóga leabhar''' 
|-
| Botany
| luibheolaíocht bain3▼ gu luibheolaíochta
|-
| Botulism
| ispíneachas fir1▼ gu ispíneachais (botalas fir1▼ gu botalais)
|-
| Brain
| inchinn bain2▼ gu inchinne
|-
| Brain stem
| stoc fir1 na hinchinne
|-
| Breathe v
| análaigh ''br'' ''abr'' análú, ''aidbhr'' análaithe
|-
| bronchus (primary )
| broncas fir1 seachscamhógach
|-
| Bronchus
|  broncas fir1 
|-
| Bud
| bachlóg bain2▼ gu bachlóige
|-
| Budding
| bachlú fir▼ gu bachlaithe (ag péacadh)
|-
| Bud scales
| crotal fir1 bachlóige (gainne fir4 bachlóige)
|-
| Bulb
| bleib bain2 an bhleibín, na bleibíní, na mbleibíní.
|-
| Bulbil
| bleibín fir4▼ gu na bleib
|-
| Bundle sheath
| beart-truaill bain2▼ gu beart-truaille
|-
| Bursa
| saicín fir4
|}

== C ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! English
! Gaeilge
|-
| Cactus
| cachtas fir1▼ gu cachtais, ai cachtais, gi cachtas
|-
| Calcifuge
| cailctheifeach fir1▼ gu cailctheifigh, ai cailctheifigh, gi cailctheifeach
|-
| Callus (on hand)
| creagán fir1▼ gu creagáin, ai creagáin, gi creagán
|-
| Callus (on sole)
| bonnleac bain2▼ gu bonnleice
|-
| Callus 
| callas fir1▼ gu an challais, ai na callais, gi na gcallas
|-
| Calyx
| cailís bain2▼ gu an chalra, na calraí na gcalraí
|-
| calory 
| calra fir4 an chalra
|-
| Canal system
| córas fir1 na canála
|-
| Canine
| cainíneach fir1▼ gu cainínigh, ai cainínigh, gi cainíneach
|-
| Canning
| cannú fir▼ gu cannaithe (cannadóireacht bain3▼ gu cannadóireachta)
|-
| Capillarity
| ribeadas fir1▼ gu ribeadais
|-
| Capsule
| capsúl fir1▼ gu capsúil, ai capsúil, gi capsúl
|-
| Carapace
| carapás fir1▼ gu carapáis, ai carapáis, gi carapás
|-
| Carbon cycle
| timthriall fir3 carbóin
|-
| Cardiac
| cairdiach a1
|-
| Cardiac muscle
| matán fir1 cairdiach
|-
| Cardinal vein
| féith bain2 chairdinéalta
|-
| Carotid arch
| stua fir4 cairdiach
|-
| Carotid artery
| artaire fir4 caratach
|-
| Carpal
| carpasach fir1▼ gu carpasaigh, ai carpasaigh, gi carpasach
|-
| Carpus gu carpais, ai carpais, gi carpas
|-
| Cartilage
| loingeán fir1▼ gu loingeáin, ai loingeáin, gi loingeán
|-
| Caterpillar
| bolb fir1▼ gu boilb, ai boilb, gi bolb (bratóg bain2▼ gu bratóige, ai bratóga, gi bratóg)
|-
| Caudal
| eireaballach a1
|-
| Cauline
| cálach a1
|-
| Cell
| cill bain2▼ gu cille, ai cealla, gi ceall
|-
| Cell body
| cill-chorp fir1▼ gu cill-choirp, ai cill-choirp, gi cill-chorp
|-
| Cell cycle
| timthriall fir3 cille
|-
| Cell division
| cilldeighilt bain2▼ gu cilldeighilte
|-
| Cell membrane
| cillscannán fir1▼ gu cillscannáin, ai cillscannáin, gi cillscannán
|-
| Cell migration
| aistriú fir cille
|-
| Cell sap
| cillsú fir4▼ gu cillsú
|-
| Cell structure
| cilldéanmhas fir1▼ gu cilldéanmhais
|-
| Cell theory
| teoiric bain2 na gceal
|-
| Cell tissue
| fíochán fir1 cille
|-
| Cell wall
| cillbhalla fir4▼ gu cillbhalla, iol cillbhallaí
|-
| Cellular organelles
| orgánaidí na cille

|-
| Cell transformation
| claochlú fir ceall
|-
| Centrosome
| ceintreasóm fir1▼ gu ceintreasóim, ai ceintreasóim, gi ceintreasóm
|-
| Cenozoic
| Caenasóch a1
|-
| Cenozoic era
| Ré Bain4 Chaenasóch a1
|-
| Cephalization
| ceifealú fir▼ gu ceifealaithe
|-
| Cephalochordata
| Cephalochordata
|-
| Cephalothorax
| ceifealatóracs fir4 gu ceifealatóracs
|-
| Cerebellum
| ceirbrín gu ceirbrín, iol ceirbríní
|-
| Cerebral cortex
| coirtéis bain2 cheirbreach
|-
| Cervical groove
| eitre bain4 cheirbheacsach
|-
| Cervix
| ceirbheacs fir4
|-
| Cheese bain2 gu cáise, iol cáiseanna
|-
| Chemoreceptor
| ceimeaghabhdóir fir3 gu ceimeaghabhdóra, iol ceimeaghabhdóirí
|-
| Chemosynthesis
|ceimishintéis bain2 gu ceimishintéise, iol ceimishintéisí
|-
| Chlorophyll
| clóraifill bain2 gu clóraifille
|-
| Chloroplast
| clóraplast fir4 gi clóraplast, iol clóraplastaí
|-
| cholera
| calar fir1 gu calair
|-
| Chondrichthyes
| Chondrichthyes s iol LA
|-
| Chordata
| Chordata s LA
|-
| Chorion
| cóirín fir4 gu cóirín, iol cóiríní
|-
| Chromatophore
| crómatafór fir1▼ gu crómatafóir, ai crómatafóir, gi crómatafór
|-
| Chromoplast
| crómaplast fir4 gu crómaplast, iol crómaplastaí
|-
| chromosomes
| crómasóm fir1 gu crómasóim, ai crómasóim, gi crómasóm
|-
| Cilium
| fabhrán fir1 gu fabhráin, ai fabhráin, gi fabhrán
|-
| Ciliary body
| corp fir1 fabhránach
|-
| Ciliary feeder
| beathóir masc3 fabránach
|-
| Ciliary muscle
| matán fir1 fabhránach
|-
| Ciliary structure
| struchtúr fir1 fabhránach
|-
| Ciliata
| ''Ciliata''
|-
| Ciliated cell
| cill bain2 fhabhránach
|-
| Circular canal
| canáil bain3 chiorclach
|-
| Circulatory system
| córas fir1 imshruthaithe
|-
| Class
| aicme bain4 gu aicme, iol aicmí
|-
| Classification
| aicmiúchán fir1 gu aicmiúcháin (rangúchán fir1 gu rangúcháin)
|-
| Clasper
| claspaire fir4 gu claspaire, iol claspairí
|-
| Clavicle
| dealrachán fir1 gu dealracháin, ai dealracháin, gi dealrachán
|-
| Climax
| forchéim bain2 gu forchéime
|-
| Clitoris
| brillín fir4 gu brillín, iol brillíní
|-
| Clot
| téachtán fir1 gu téachtáin, ai téachtáin, gi téachtán
|-
| Coccus
| cocas fir1 gu cocais, ai cocais, gi cocas
|-
| Cockroach (common)
| ciaróg bain2 dhubh (blatóg bain2 choiteann)
|-
| Cocoon
| cocún fir1▼ gu cocúin, ai cocúin, gi cocún
|-
| Coelom
| céalóm fir1▼ gu céalóim, ai céalóim, gi céalóm
|-
| Coelomate
| céalómach a1
|-
| Coelomic cavity
| cuas fir1  céalómach
|-
| coenzyme
| comheinsím bain2 gu comheinsíme
|-
| Coiled filament
| filiméad fir1 corntha
|-
| Cold blooded
| fuarfhuilteach
|-
| Coleoptile
| coiléiptíl bain2▼ gu coiléiptíle
|-
| Colon
| drólann bain2 gu drólainne, ai drólanna, gi drólann
|-
| Colony
| coilíneacht bain3 gu coilíneachta, iol coilíneachtaí
|-
| Colour vision
| aithint bain3 dathanna
|-
| Commensal
| comhthíosach a1
|-
| Commensalism
| comhthíosachas fir1 gu comhthíosachais
|-
| Common
| coiteann a1
|-
| Community
| pobal fir1 gu pobail, ai pobail, gi pobal
|-
| Companion 
| compánach fir1 gu compánaigh, ai compánaigh, gi compánach
|-
| Companion cell
| cill bain2 choimhdeachta
|-
| comparative anatomy
| anatamaíocht bain3 chomparáideach
|-
| Comparative physiology
| fiseolaíocht bain3 chomparáideach
|-
| Compensation point
| pointe fir4 cúitimh
|-
| Competition
| iomaíocht bain3 gu iomaíochta (coimhlint bain2 gu coimhlinte)
|-
| Complete metamorphosis
| meiteamorfóis bain2 fhoirfe
|-
| Composite
| cumasc fir1 
|-
| Compound leaf
| comhdhuille fir gu comhdhuille, iol comhdhuillí
|-
| Compression
| comhbhrú fir gu an chomhbhrúite
|-
| Conceptacle
| coimpreán fir1 gu coimpreáin, ai coimpreáin, gi coimpreán
|-
| Condenser
| comhdhlúthadán fir1 
|-
| Conditional reflex
| frithluail bain2 riochtaithe
|-
| Cone
| buaircín fir4 gu buaircín, iol buaircíní
|-
| coniferous
| buaircíneach a1
|-
| Conjunctiva
| tonn bain2 na súile (tonn bain2 súile)
|-
| Conjugation
| comhchuing bain2 gu comhchuinge (comhchuingiú fir▼ gu comhchuingithe)
|-
| Connective
| nascach fir1 gu nascaigh
|-
| Connective tissue
| fíochán fir1 tacaíochta
|-
| Consumer
| tomhaltóir fir3 gu tomhaltóra, iol tomhaltóirí
|-
| Contagious
| tógálach a1 (gabhálach a1)
|-
| Contraception
| frithghiniúint bain3 gu frithghiniúna
|-
| Contractile vacuole
| folúisín fir4 chrapthach
|-
| Control of cell division
| cilldeighilt bain2 a rialú
|-
| Convoluted tubule
| fidín fir4 comhchasta
|-
| Convolution
| conbhlóid bain2▼ gu conbhlóide
|-
| Copulation (animal)
| cúpláil bain3 gu na cúplála, na cúplálacha
|-
| Copulation (human)
| comhriachtain fem3 gu na comhriachtana
|-
| Coral
| coiréal fir1
|-
| Cork
| corc fir1
| -
| Corn
| arbhar fir1
|-
| Cornea
| coirne bain4 gu coirne, ai iol coirní
|-
| Corolla
| coróinín fir4 gu coróinín, iol coróiníní
|-
| Corpuscle
| coirpín fir4 gu coirpín, ai coirpíní, gi coirpiní
|-
| Corpus luteum
| ''corpus luteum''
|-
| Cortex
| coirtéis bain2 gu coirtéise
|-
| Cotyledon
| cotailéadón fir1
|-
| Craniate
| Craniata
|-
| Cranium
| cráiniam fir4▼ gu cráiniam, iol cráiniamaí
|-
| Crop
| barr fir1▼ gu bairr, ai barra, gi barr
|-
| Crop rotation
| uainíocht bain3 na mbarr
|-
| Crossbreed
| crosphóraigh br▼ abr crosphórú, aidbhr crosphóraithe
|-
| Cross fertilization
| crostoirchiú fir▼ gu crostoirchithe
|-
| cross-over (medicine)
| trasacht fem3
|-
| cross-pollination
| crosphailniú fir▼ gu crosphailnithe
|-
| Cryptophyte
| criptifít bain2▼ gu criptifíte, iol criptifítí 
|-
| Cub
| coileán fir1 
|-
| Culture
| cultúr fir1
| Cuticle
| cúitineach fir1 gu cúitinigh
|-
| Cytology
| cíteolaíocht bain3 gu cíteolaíochta
|-
| Cytolysis
| cítilíseas
|-
| Cytoplasma
| cíteaplasma fir4 gu cíteaplasma, iol cíteaplasmaí
|-
| Cytosol
| cíteasol fir1
|-
| Cytokinesis
| cíticinéis bain2 gu cíticinéise
|}

== D ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! English
! Gaeilge
|-
| Daughter cell
| mac-chill bain2 gu mac-chille, ai mac-chealla, gi mac-cheall
|-
| Day light vision
| dearcadh sholas an lae
|-
| Deamination
| dí-aimíniú fir gu dí-aimnithe (dí-aimíniúchán fir1 gu dí-aimíniúcháin)
|-
| Decay
| meath br abr meath, aidbhr meata
|-
| Decay 
| meath fir3 gu meatha
|-
| Deciduous
| duillsilteach a1
|-
| Deciduous tooth
| diúlfhiacail bain2 gu diúlfhiacaile
|-
| Decomposer
| dianscaoilteoir fir3 gu dianscaoilteora, iol dianscaoilteoirí
|-
| Decortication
| coirtiú fir gu coirtith
|-
| Defoliation
| dídhuilliú fir gu dídhuillithe (dídhuilliúchán fir1 n)
|-
| Degeneration
| meathlúchán fir1( meath fir3 gu meatha)
|-
| Dehiscent
| oscailteach a
|-
| Dehydration
| díhiodráitiú fir gu díhiodráitithe (díhiodráitiúchán fir1 gu díhiodráitiúcháin)
|-
| Dendrite
| deindrít bain2 u deindríte
|-
| Denitrification (próiseas)
| dínítriú fir gu dínítrithe 
|-
| Denitrification
| dínítriúchán fir1 
|-
| Den (badger's)
| brocais fem2 gu na brocaise, ai na brocaisí, gi na mbrocaisí
|-
| Dental formula
| Foirmle b4 fhiaclóireachta
|-
| Dental groove
| eitre bain4 fhiaclóireachta
|-
| Dentine
| déidín fir4 gu déidín
|-
| Depauperate
| fás fir1 cranda
|-
| Dermatophyte
| borrphéist bain2 gu borrphéiste, iol borrphéisteanna
|-
| Dermis
| deirm bain2 gu deirme
|-
| Dermatitis
| deirmitíteas fir1
|-
| Diabetes
| diaibéiteas fir1
|-
| Diagnosis
|diagnóis bain2 gu diagnóise
|-
| Diaphragm
| scannán fir1 
|-
| Diastema
| diaistéama fir4 gu diaistéama, iol diaistéamaí
|-
| Diastole
| diastól fir1
|-
| Diatoms
| diatóm fir1
|-
| Dicotyledon
| déchotailéadón fir1
|-
| Differentiation
| difreáil bain3 gu difreála
|-
| Diffuse
| idirleath br abr idirleathadh, aidbhr idirleata
|-
| Diffusion
| idirleathadh fir gu idirleata
|-
| Digestion
| díleá fir4 gu díleá
|-
| Digestive enzyme
| einsím bain2 dhíleách
|-
| Digestive gland
| faireog bain2 dhíleách
|-
| Digestive system
| córas fir1 díleá
|-
| Digit
| digit bain2 gu digite, iol digití
|-
| Dihybrid
| déhibrid bain2 gu déhibride
|-
| Dimorphism
| démhorfacht bain3 gu démhorfachta
|-
| Dioecious
| dé-éiciach a1
|-
| Diploblastic
| dipleablastach a1
|-
| Diploid
| dioplóideach fir1
|-
| Diploid condition
| riocht fir3 dioplóideach
|-
| Diploid number
| uimhir bain5 dhioplóideach
|-
| Disc
| diosca fir4 gu diosca, iol dioscaí
|-
| Discontinuous distribution
| dáileachán fir1 neamhleanúnach
|-
| Disease
|galar fir1
|-
| Dispersal
| scaipeadh fir gu scaipthe
|-
| Disperse
| scaip br abr scaipeadh, aidbhr scaipthe
|-
| Dispersion medium
| meán fir1 easrúcháin
|-
| Dissimilation
| díshamhlú fir gu díshamhlaithe
|-
| Distal
| aimhneasach
|-
| Distribution
| dáileadh fir gu dáilte, iol dáiltí
|-
| Diversity
| éagsúlacht bain3 
|-
| Division
| deighilt b2 gu na deighilte, ai na deghiltí, gi na ndeighiltí
|-
| DNA
| ADN (aigéad fir1 dí-ocsairibeanúicléasach )
|-
| DNA cycle
| timthriall fir3 ADN
|-
| DNA replication
| macasamhlú fir ADN
|-
| DNA synthesis
| sintéis bain2 ADN
|-
| DNA Dominance
| ceannas fir1 ADN
|-
| Dominant
| ceannasach a1
|-
| Dominant character
| tréith fem2 cheannasach
|-
| Donor
| deontóir fir3 gu deontóra, iol deontóirí
|-
| Dormancy
| suanacht bain3 gu suanachta
|-
| Dormant
| suanach a1
|-
| Dorsal
| droma gu mar a
|-
| Dorsal aorta
| aorta fir4 droma
|-
| Dorsal lobe
| maothán fir1 droma
|-
| Double circulation
| imshruthú fir dúbailte
|-
| Double fertilization
| toirchiú fir dúbailte
|-
| Drupe
| drúp fir1
|-
| Duct
| ducht fir3 gu duchta, iol duchtanna
|-
| Ductless gland
| faireog bain2 éaduchtach 
|-
| Duodenum
| dúidéineam fir1 gu dúidéinim
|}

== E ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! English
! Gaeilge
|-
| Ear
| cluas bain2 gu cluaise, ai cluasa, gi cluas
|-
| Ear drum
| Dibee Gurraa
|-
| Ear ossicle
| Lafee gurraa
|-
| Ecdysis
| harcaafachuu
|-
| Ecological factor
| Dhiibaawwan Xiinnaannoo
|-
| Ecology
| Xiinnaannoo
|-
| Eco species
| Sanyii Qeeyyaa
|-
| Ecosystem
| Sirnakkoo ykn Sirnannoo ykn Sirna Qeeyyaa
|-
| Ecotype
| Gosa Xiinaannoo
|-
| Ectoderm
| Coraaloo ykn qaamtuu miciree imii
|-
| Ectoparasite
| Maxxantuu aloo
|-
| Effector neuron
| Lubbiyyoo ribee dhimbaastuu
|-
| Effector organ
| Qaama Dhimbaastuu
|-
| Efferent branchial arteries
| Fuutuu Dhiiga raabsituu Irree
|-
| Efferent fibres
| Foo'aa Fuutuu
|-
| Efferent loop
| Fuutuu luuppii
|-
| Egestion
| Kurumbaasa
|-
| Egg
| Killee, hanqaaquu, buphaa, Okookkaa
|-
| Egg membrane
| Sabaga Killee
|-
| Elastic cartilage
| Mogaa ilaastikii ykn dhiisamee
|-
| Elephantiasis
| bobootee
|-
| Embryo
| Miciree
|-
| Embryogenesis
| Dagaagina Miciree
|-
| Embryology
| Xiimmiciree
|-
| Embryo sac
| Daaduu miciree
|-
| Embryonic membrane
| Sabaga miciree
|-
| Embryonic period
| Deeydeyaa ykn Yeroo miciraawuu
|-
| Embryophyte
| Biqiltoota dachee
|-
| Enamel
| Inaameelii, Ilkarroo
|-
| Encysted
| Golgafuuffoo
|-
| Endemic
| takkaayyee
|-
| Endocardium
| Keessonnee
|-
| Endocarp
| Uwwis-firii Keessoo, gumoo kesoo
|-
| Endocrine gland
| Xannacha cufaa, Xannacha Ujummaleessa
|-
| Endocrine system
| Sirna xannacha cufaa
|-
| Endodermal cells
| Lubbiyyoo Yandii keessoo
|-
| Endometrium
| Sabaga gadaameessaa
|-
| Endoparasite
| Maxxantuu keessoo
|-
| Endoskeleton
| Lafee keessoo
|-
| Endospore
| Keesukee, dhukee keesssoo
|-
| Endosperm
| Soorsanyii
|-
| Endotoxin
| Summii kessoo
|-
| Energy
| Anniissaa
|-
| Entomology
| Qorilbiisa
|-
| Entomophily
| habareessuu ilbiissaa
|-
| Environment
| Naannoo
|-
| Enzyme
| inzaayimii, nam'a
|-
| Epicardium
| daduu onnee
|-
| ''Epicotyl''
| shaafoo, irfiilloo
|-
| Epidermis
| Iryandii, ippiidarmisii
|-
| Epiglottis
| Cufokkee
|-
| Epiphyte
| Hirkattuu
|-
| Erection
| Dhagooga
|-
| Erector muscle
| Maashaa dhagoogaa
|-
| Erosion
| Harama
|-
| Erythroblastosis fetalis
| Dhiigdiiga gadaacha, hanqina quyyisa dhiigaa gadaacha
|-
| Esophagus
| Liqimsituu, goongiraa
|-
| Estivation
| Raftii bonaa
|-
| Euglea
| Biqilneefka,Yuugliinaa
|-
| Evolution
| Tirannoo, Jijjirama suutaawaa
|-
| Exchange
| Waljijirraa
|-
| Excretion
| Usaansa
|-
| Excurrent growth
| Guddiina gonfoobiilaa
|-
| Exhale
| Hafuura baafachuu
|-
| Exocarp
| Uwwis-firii alaa, Qolola
|-
| Exocrine gland
| Xannacha dhuyyamaa
|-
| Exodermis
| Yandii Alaa
|-
| Exoskeleton
| Lafee Alaa
|-
| Expansion
| Baballina
|-
| Eye
| Ija
|-
| Eyeball
| Kubbaa Ijaa , gumaa ijaa
|-
| Eyelids
| qola ijaa
|-
| Eye muscles
| Mashaalee ijaa
|}

== F ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! English
! Afaan Oromoo
|-
| Facial nerve
| Ribee uulaa
|-
| Faeces
| udaan, huusoo
|-
| Fallopian tube
| ujummoo gadaameessaa
|-
| False ribs
| cinaacha soboo
|-
| Family
| warraa
|-
| Fat
| cooma
|-
| Fat body
| qaama coomtoo
|-
| Fat cells
| lubbiyyoo coomaa
|-
| Feather
| Baallee
|-
| Fermentation
| Raaciteessuu
|-
| Fern
| kaarroo
|-
| Fertile soil
| Biyee gabbataa , Qaljii
|-
| Fertility
| Qaljummaa
|-
| Fertilization
| Misooma hanqaaquu, rimeessa
|-
| Fertilization membrane
| Sabaga rimeessa
|-
| Fertilizer
| Xaa'oo
|-
| Fibre
| kirrii, qajjisa, haanxaa, qaancaa
|-
| Fibril
| Qaaccaa ,cakkee
|-
| Fibrin
| qaancinii, liilana
|-
| Fibrinogen
| liilanhoortuu
|-
| Fibrous
| qaajjisoo
|-
| Fibula
| soma hojjaa qal'aa
|-
| Filament
| dibaalaa
|-
| Filamentous
| dibaalaaawaa
|-
| Fin
| koola
|-
| Fin rays
| xiyyee koola
|-
| Fish
| qurxummii
|-
| Fission
| addaan bahinsa
|-
| Flagellate
| silqixaawoo
|-
| Flagellum
| silqixa
|-
| Flame cells
| lubbiyyoo laboobaa
|-
| Flat worms
| raammooo battee
|-
| Flea
| tafki
|-
| Floral diagram
| caasoo daraaraa
|-
| Floral formula
| unkee daraaraa
|-
| Floral tube
| ujummoo daraaraa
|-
| Flower
| daraaraa
|-
| Flower bisexual
| daraaraa saallamee
|-
| Flower imperfect
| daraaraa gamisaala
|-
| Flower pistillate
| daraaraa dhaltuu(ilillii)
|-
| Flower staminate
| daraaraa kormaa
|-
| Flower unisexual
| daraaraa saal-tokkee
|-
| Flowering plants
| biqiltoota daraaraa
|-
| Fluid
| yaatoo
|-
| Foetus
| gadaacha, curraa
|-
| Foetus membrane
| sabaga curraa,
|-
| Follicle
| foolikilii, lubgoo, subbattii
|-
| Food chain
| funcaa soorataa
|-
| Food pyramid
| dossoo soorataa
|-
| Food vacuole
| buufanyee sorataa
|-
| Food web
| saphuphee sorataa
|-
| Foot
| miila
|-
| Fore arm
| dhundhuma
|-
| Fore brain
| duree sammuu
|-
| Fossil
| dhakkala
|-
| Fraternal twins
| lakkuu adda addaa
|-
| Fragmentation
| cacabiinsa
|-
| Fructose
| firuuktoosii
|-
| Fruit
| firii
|-
| Function
| dalagaa
|-
| Fungi
| Faangasii, Marqoo
|-
| Fungicide
| farra-faangii, farra-marqoo
|-
| Funicle
| lawwadaroo
|-
| Fur
| dabasaa, buukii
|}

== G ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! English
! Afaan Oromoo
|-
| Galactose
| gaalaaktoosii
|-
| Gall blader
| Afuuffee hadhooftuu
|-
| Ganglion
| kuburroo ribee
|-
| Gel
| dhoqqana
|-
| Gene
| dhaalmaya, sanyundee
|-
| Genitalia
| Qaama saalaa
|-
| Genetics
| Xiindhaala
|-
| Genotype
| ruqoo dhaalmayaa
|-
| Genus
| qaccee
|-
| Geological time
| yeroo
|-
| Geotropism
| gaalcha lafaa
|-
| Germ cell
| lubbiyyoo imii
|-
| Germination
| mutaa'uu
|-
| Germ layer
| baqaanimii
|-
| Germ tube
| ujummoo imii
|-
| Gestation
| Ulfaawa(namaaf) rimaawa
|-
| Gills
| Asaassii
|-
| Gill fungi
| Asaassii gosukkoo
|-
| Gizzard
| qochomaa
|-
| Gland
| Xannacha
|-
| Glomerulus
| dirmoo
|-
| Glucose
| gulukoosii
|-
| Gonad
| xannacha saalaa
|-
| Graft
| suqxii
|-
| Graffian follicle
| Goonka garaaf
|-
| Granulocyte
| Maandhabuurraawaa
|-
| Grass
| marga
|-
| Green gland
| xannacha magariisa
|-
| Growth
| guddina
|-
| Guard cell
| lubbiyyoo waardiyaa
|-
| Gullet
| liqimsituu
|-
| Gut
| muculufa
|-
| Gymnosperm
| sanyii-qulloo
|}

== H ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! English
! Afaan Oromoo
|-
| Habit
| 
|-
| Habitat
| Bidoolee
|-
| Hemoglobin
| Burebiluu
|-
| Hair
| Rifeensa
|-
| Hair cell
| Lubbiyyoo Rifeensaa
|-
| Hair follicle
| Lubgoo Rifeensaa
|-
| Hair papilla
| Rifeensa xossee
|-
| Halophytes
| Sagiddeelama
|-
| Haploid number
| Uunkoomgamisa, Baaddirgamisa
|-
| Hard wood
| Folka
|-
| fever
| Leeydaa
|-
| Haemorrhage
| Dhiigitii
|-
| Hearing
| Dhagahuu
|-
| Hemichordata
| Cintushaaleeyyii
|-
| Hepatic
| Tiruu
|-
| Hepatic artery
| Dhiiga deebistuu Tiruu
|-
| Hepatic portal system
| Sirna dhiiga geessituu tiruu
|-
| Herbaceous plants
| Biqiltoota jirma lallaafoo
|-
| Herbalist
| 
|-
| Herbicide
| Farra Aramaa
|-
| Herbivorous
| Sorattoo biqilootaa
|-
| Heredity
| Dhaalsanyii
|-
| Hermaphrodite
| sangaa raada, bukkee
|-
| Heterodont
| Ilkaanaddee
|-
| Heterogeneous
| Gosaddee
|-
| Heterotrophic
| Sooratoota
|-
| Hexose
| Heksoosii
|-
| Hibernation
| Riphiinsa
|-
| Hilum
| Handhuursanyii
|-
| Hindbrain
| Duubee sammuu
|-
| Hindgut
| Duubee Muculufaa
|-
| Holophytic
| Biqilaanbulaa, biqiltuu qofa nyaatuu
|-
| Holozoic
| Neefkee
|-
| Homeothermic
| Dhiigsukkaawoo
|-
| Homodont
| Ilkaan Walfakkoo
|-
| Homologous chromosomes
| Baaddira Walfakkaatoo
|-
| Homologous structure
| Caasa walfakkataa
|-
| Homozygous
| Gostokkee
|-
| Hooves
| Kottee
|-
| Hook worm
| Raammoo hokkoo
|-
| Hormone
| Hoormoonii
|-
| Horny jaws
| A'ama gaanfee
|-
| Host
| Keessummeessituu
|-
| Housefly
| Tisiisa
|-
| Humerus
| Lafee irree olaanaa
|-
| Humidity
| Jiidhillaa
|-
| Humus
| Kosbiyyee
|-
| Hybrid
| We'elcha, diqaalaa
|-
| Hydrophyte
| Biqilbishee
|-
| Hydroponics
| Biqileeta bishaanii
|-
| Hydrostatic pressure
| Dhibbaa bishaanii
|-
| Hyperglycaemia
| Sukkaara dhiigaa olka’aa
|-
| Hypertonic
| Bulbulqoo olaanaa
|-
| Hypocotyl
| Jirmuta,Soomayyoo
|-
| Hypothesis
| Jennaa, mala-dha'insa
|-
| Hypotonic
| Bulbulqoo gadaanaa
|-
| Hypoxia
| Hanqina ooksijii, Hanqiinadhiituu
|}

== I ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! English
! Afaan Oromoo
|-
| Identical twins
| lakkuu walfakkaatoo
|-
| Imbibition
| Dhugama
|-
| Image
| Fakkaatti
|-
| Image formation
| Uumamuu fakkaatii
|-
| Immunity
| Iraafa, madiinummaa
|-
| Impermeable
| Hinseensifinee
|-
| Impulse
| dhiibbaa
|-
| Inbreed
| Walhora firaa
|-
| Incisor
| Ilkaan fuulduree
|-
| Incomplete
| Hanquu
|-
| Incomplete dominance
| Mo'annaa hanquu
|-
| Incomplete metamorphosis
| Bocjijirraa hanquu
|-
| Incubation period
| Yeroo hammannoo
|-
| Incubator
| Batooree
|-
| Incus(anvil)
| Lafee boraatii
|-
| Indehiscent
| Hindhoonee
|-
| Independent assortment
| mirrii Of-danda'aa
|-
| Indigenous
| biyyumee
|-
| Infant
| daa'ima, sinoo
|-
| Infection
| bacawwii,bocoo
|-
| Inferior
| gadaantee
|-
| Inferior vena cava
| Dhigdeebistuu guddicha gadii
|-
| Infertile
| Gawwii
|-
| Inflammation
| kulkula
|-
| Inflorescence
| Daraartuuta,gorboba daraaraa
|-
| Inhale
| Hafuura baafachuu
|-
| Inheritances
| Dhaala sanyii
|-
| Inhibition
| dhoorkuu
|-
| Inhibitor
| didaa
|-
| ingestion
| Afaanitti fudhachuu
|-
| Initials
| Jalqaba
|-
| Inject
| limmoo
|-
| Injection
| lilmee waraanuu
|-
| Insect
| Ilbiisa
|-
| Insect pollination
| Habareessuu Ilbiisaa
|-
| Insecticide
| Farra Ilbiisoota
|-
| Insectivore
| Soorilbiissa
|-
| Insoluble
| hinbulbulamnee
|-
| Instinct
| amala dhalootaa,yaadumaa
|-
| Insulin
| insuliinii
|-
| Integument
| uwwisa daraaraa
|-
| Intercellular
| Lubbiyyoolee gidduu
|-
| Intercellular space
| iddoo lubbiyyoolee gidduu
|-
| Internal
| keessoo
|-
| Internal environment
| Naannoo keessaa
|-
| Internode
| birkiilee gidduu
|-
| Interphase
| Sadarkaa forfannaa
|-
| Interstitial fluid
| Dhangala'oo lubbiyyoolee gidduu
|-
| Intestinal gland
| Xannacha mar'imaanii
|-
| Intestine
| Mar'imaan
|-
| Intoxication
| summeessuu
|-
| Intracellular
| kees-lubbiyyoo
|-
| Intramembranous
| sabaga keessa
|-
| Interventricular septum
| xiixxuu qaawa onnee gidduu
|-
| Inversion
| garagaltoo
|-
| Invertebrate
| Lafemaleeyyii
|-
| Involuntary
| Fadhiimalummaa
|-
| Iodine
| Ayoodiinii
|-
| Irregular flower
| Daraaraa alidilee
|-
| Irritability
| biri'annoo
|-
| Isolation
| 
|-
| Isotonic
| bulbulqixxee
|-
| Isotope
| daaddaa
|}

== J ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! English
! Afaan Oromoo
|-
| Jaundice
| Hossee, Dhukkubba shimbirroo
|-
| Jaw
| A'ama
|-
| Jaw bone
| Lafee a'amaa
|-
| Jelly
| Dhoqonee
|-
| Jellyfish
| Qurxummii dhoqonee
|-
| Joints
| Buusaawwan
|-
| Juice
| Cuunfaa
|-
| Jute
| Quncee qaaccaa
|}

== K ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! English
! Afaan Oromoo
|-
| Keratin
| Burqata rifeensaa
|-
| Kidney
| Kalee
|-
| Kidney tube
| Ujummoo Kalee
|-
| Kilocalorie
| Kumoo'illa
|-
| Kind
| Akaakuu
|-
| Kinetic energy
| Anniisaa sochii
|-
| Kinetic theory
| Yaadiddama sochii
|-
| Kingdom
| Mootummaa
|-
| Knee
| Jilba
|}

== L ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! English
! Afaan Oromoo
|-
| Labium
| Hidhii jalaa
|-
| Lacrimal duct
| dhuyyaama imimmaanii
|-
| Lactose
| Laaktoosii
|-
| Lactation
| Cobaannanii
|-
| Lactose
| Sukkara annanii
|-
| Lancelet
| lawweeeyyii
|-
| Large intestine
| Mar'imaan furdaa
|-
| Larva
| Jiisaa
|-
| Laryngeal cartilage
| Morgaa sanduuqa sagalee
|-
| Larynx
| Sanduuqa sagalee
|-
| Larynx locomotion
| Laagee socho'aa
|-
| Latent period
| Yeroo riphaa
|-
| Lateral
| cinaa
|-
| Lateral line system
| sirna sarara cinaa
|-
| Lateral roots
| hidda cinaa
|-
| Laxative
| teessissaa
|-
| Layer
| baqqaana
|-
| Leaf blade
| qara baalaa
|-
| Leaf disease
| dhukkuba baalaa
|-
| Leaf let
| baalbicuu
|-
| Leaf scar
| godaannisa baalaa
|-
| Leaf sheath
| haguuggii baalaa
|-
| Leaf stalk
| muka baalaa
|-
| Leather
| kal'oo
|-
| Legumes
| shabalakee
|-
| Lens
| doo'innee
|-
| Lenticel
| Dhuyyaama harganjirmaa
|-
| Leukocytes
| Lubbiyyoo dhiiga adii
|-
| Life cycle
| marsaa jireenyaa
|-
| Life expectancy
| tilmaama jireenyaa
|-
| Life span
| jiruu
|-
| Ligaments
| golxa,morgoya
|-
| Limb
| harkaa miila, hududa
|-
| Limb girdle
| sabbata hududaa
|-
| Limb skeleton
| donkoo hududaa
|-
| Limiting factor
| akkumsa timjeessaa
|-
| Linkage
| qunnamsiisoo
|-
| Lipids
| suuphana
|-
| Liver
| tiruu
|-
| Liver fluke
| raammoo tiruu
|-
| Living organism
| lubbu qabeeyyii
|-
| Lobster
| qeensanqabduu
|-
| Locomotion
| sosochii
|-
| Locomotor organs
| qaama sosochii
|-
| Longitudinal ducts
| dhuyyaama dalgee
|-
| Loop of Henle
| looppii Henle
|-
| Lower jaw
| a'ama jalaa
|-
| Lung
| somba
|-
| Lung worm
| Raammoo sombaa
|-
| Lymph
| Dhuyyaa
|-
| Lymphocyte
| Maandhoodhuyyaa
|}

== M ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! English
! Afaan Oromoo
|-
| Macrogamete
| Saallubbiyyoo guddicha
|-
| Macronucleus
| Tambii guddicha
|-
| Macrospore
| Dhukee guddicha
|-
| Malaria
| Busaa
|-
| Malaria parasite
| Maxxantuu busaa
|-
| Malleus
| Lafee Gaduumaa
|-
| Malpighian body
| Qaama malpigiyaanii
|-
| Malpighian tubes
| Ujummoolee malpigiyaanii
|-
| Maltase
| Maalteesii
|-
| Maltose
| Maaltoosii
|-
| Mammals
| Hoosiftoota
|-
| Mammary gland
| Xannacha harmaa
|-
| Mandibles
| Dhamnaa jalaa
|-
| Mandibular arch
| Gooboo a'amaa
|-
| Mantle
| Uwwisoo
|-
| Marrow
| Dhuka
|-
| Marsupial
| Subbeeyyii
|-
| Matrix
| Gummee keessaa
|-
| Maturation
| Bilchina
|-
| Maturity
| Bilchooma, Kaa imummaa
|-
| Maxilla
| Dhamnaa gubbaa
|-
| Mechanism
| Tooftaalee
|-
| Medulla
| Handhuurtaa,wiirtuu
|-
| Medulla oblongata
| Hangullaa diriiraa
|-
| Membrane
| Sabaga
|-
| Meninges
| Sabaga sammuu
|-
| Menopause
| Iggita laguu
|-
| Menstrual cycle
| Marsaa laguu
|-
| Menstruation
| Laguu
|-
| Meristems
| Guddatuu
|-
| Mesocarp
| Abuurkeessoo
|-
| Metabolism
| Nadheefa
|-
| Metamorphosis
| Bocjijjiirraa
|-
| Metaphase
| Sadarkaa kurfli
|-
| Metatarsus
| Lafee barruu miilaa
|-
| Microbody
| Nafbullee
|-
| Microgamete
| Saallubiyyoo xiqqicha
|-
| Micronucleus
| Tambii xiqqicha
|-
| Micro-organism
| Micirjirtii bullee
|-
| Micropyle
| Uraa xiqqicha
|-
| Microscope
| Shifargaa
|-
| Microspore
| Dhukee xiqqicha
|-
| Microtube
| Shifujummoo
|-
| Midbrain
| Gidduu sammuu
|-
| Midget
| Gabucee, tashaa
|-
| Midrib
| Hidda baalaa
|-
| Migration
| Godaansa
|-
| Migratory nucleus
| Tambii godaanaa
|-
| Milk teeth
| Ilkaan aannanee
|-
| Milky disease
| Dhukkuba aannanee
|-
| Mineral
| Albuuda
|-
| Mineral salt
| Soogidda albuuda'aa
|-
| Mitral valve
| Huutuu cimdii
|-
| Molar
| A'oo
|-
| Molecule
| Molokiyuulii
|-
| Monocotyledon
| Fiilloo tokkee
|-
| Monocyte
| Maandhoo tokkee
|-
| Monoecious
| Kornalamee
|-
| Monohybrid
| Wa'ela tokkee
|-
| Monosaccharide
| Sukkaar-tokkee
|-
| Morphogenesis
| Uumjiree
|-
| Mosquito
| Bookee busaa
|-
| Motor
| Sochii
|-
| Motor nerve
| Ribee(aarsituu) sochii
|-
| Motor neuron
| Lubbiyyoo aarsituu sochii
|-
| Mucosa
| Sabaga laanqessaa
|-
| Mucous cell
| Lubbiyyoo furrii
|-
| Mucus
| Furrii
|-
| Multicellular
| Lubbiyyedduu
|-
| Muscle
| Maashaa
|-
| Muscle tissue
| Gummee maashaa
|-
| Mushroom
| Habuuttaa
|-
| Mutation
| Foloqa
|-
| Mutualism
| Walutubbii
|}

== N ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! English
! Afaan Oromoo
|-
| Naked bud
| Kichuu hingolgamnee
|-
| Nasal cavity
| Qaawwa Funyaanii
|-
| Natural selection
| Filamaata uumamaa
|-
| Nectar
| Nadhii daraaraa
|-
| Nectary
| Burqisnadhii
|-
| Nerve
| Aarsituu, Ribee
|-
| Nerve centre
| Aarsituu wiirtuu
|-
| Nerve cord
| Funyoo aarsituu
|-
| Nerve fibre
| Algee aarsituu, haanxaa aarsituu
|-
| Nerve impulse
| Dhiibbaa aarsituu
|-
| Nerve root
| Hidda aarsituu
|-
| Nervous system
| Sirna aarsituu
|-
| Nervous tissue
| Gummee aarsituu
|-
| Net venation
| Hidda baalaa walxaxoo
|-
| Neuron
| Lubbiyyoo aarsituu
|-
| Niche
| Miidaroo
|-
| Nitrogen cycle
| Marsaa naaytiroojiinii
|-
| Node
| Kuburee
|-
| Nodule
| Kuburroo, dhiita'aa
|-
| Nomenclature
| Moggaasa
|-
| Nostril
| Qaawwa funyaanii
|-
| Notochord
| Tushaa dugdaa,goora
|-
| Nuclear division
| Hirama tambii
|-
| Nuclear membrane
| Sabaga wiirtuu, sabaga tambii
|-
| Nucleolus
| Tambittii
|-
| Nucleoprotein
| Tambiiburqata
|-
| Nucleus
| Tambii
|-
| Nurse
| Laamtuu,waldhaanaa
|-
| Nutrition
| Sirna nyaata
|-
| Nutrient
| Dhangaa,sooree
|-
| Nymph
| Corqa,idaayyoo
|}

== O ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! English
! Afaan Oromoo
|-
| Occiput
| Jalsammuu
|-
| Occipital bone
| Lafee jalsammuu
|-
| Oil gland
| Xannacha zayitaa(quyyisaa)
|-
| Olfactory
| Foolii
|-
| Olfactory bulb
| Kumbulluu foolii
|-
| Olfactory cells
| Lubbiyyoo foolii
|-
| Olfactory nerve
| Aarsituu foolii
|-
| Omnivorous
| Soorlachee
|-
| Oocyte
| Oosaayitii, mandhokokaan, maandhee hanqaaquu
|-
| Oogamy
| Oogami, Walhormaata biimamaa
|-
| Oogonium
| Oogoniyamii, walhormaata biimamaawaa
|-
| Oology
| Ooloojii, Qorkillee, Xiin-okokaan
|-
| Oosperm
| Zaaygootii, miciraan
|-
| Oospore
| Oospoorii, qummee gabbate
|}

{{compact ToC||side=yes|center=yes|nobreak=yes|seealso=yes|refs=yes|num=yes|extlinks=yes}} </text>
      <sha1>qqrcchf4le13f8dg47mj9a864hco04o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta</title>
    <ns>2</ns>
    <id>124967</id>
    <revision>
      <id>1312368</id>
      <parentid>1312316</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T19:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oenach indiu luid an rí */</comment>
      <origin>1312368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7967" sha1="kurb3awpt8ytgonk1k1fy8fsymz6xtw" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]
# [[Oenach indiu luid in rí]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Oenach indiu luid an rí ==


Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indiu luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''.  Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].&lt;ref name=iso /&gt;  

== Achoimre 
Téann an rí chun an aonaigh ar [[an Life]].  Is amhlaidh nach Guaire dall é.  Is léir go bhfuil [[Fionn na Cumhaill]] ann, agus Fiacha agus mac Eoghain agus Cailte.  Tá eachtraí capall acu.  Feiceann siad teach nach fhacthas riamh, agus muintir dhiabhlaí ann, aitheach liath,
 

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;

* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí''
* [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí''

=== Eagráin agus aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location =  | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}}
* {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}}
* {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell &amp; Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS
* ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:An Fhiannaíocht]]

== Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill ==


Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx])
* Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx])
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS])

=== Eagráin 
* {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}}
* {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>kurb3awpt8ytgonk1k1fy8fsymz6xtw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312382</id>
      <parentid>1312368</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T21:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oenach indiu luid an rí */</comment>
      <origin>1312382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8224" sha1="8b97du3x530ru685y4bu9u3n6medj4q" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]
# [[Oenach indiu luid in rí]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Oenach indiu luid an rí ==


Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indiu luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''.  Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].&lt;ref name=iso /&gt;  

== Achoimre 
Téann an rí chun an aonaigh ar [[an Life]].  Is amhlaidh nach Guaire dall é.  Is léir go bhfuil [[Fionn na Cumhaill]] ann; agus Fiacha agus mac Eoghain; agus Cailte agus Oisín.  Tá eachtraí capall acu.  Feictear teach nach fhacthas riamh, agus muintir dhiabhlaí ann: aitheach liath, cailleach le trí cinn, fear gan cheann, naoi gcolainn, naoi gcinn, fear aon súile.  Diúltaíonn siad (obadh) bia an aithigh, agus tarlaíonn chomhrac eatarthu dá bharr.  Baineann Fionn an lámh in uachtar.  Luaitear ansin Cuilleann Chraosleathan.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;

* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí''
* [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí''

=== Eagráin agus aistriúcháin 
* {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location =  | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}}
* {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}}
* {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell &amp; Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS
* ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:An Fhiannaíocht]]

== Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill ==


Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx])
* Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx])
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS])

=== Eagráin 
* {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}}
* {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>8b97du3x530ru685y4bu9u3n6medj4q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312383</id>
      <parentid>1312382</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T21:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1312383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5088" sha1="rdsm2h6142ma86zl2povgq1c9tduhta" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]]
# [[Oenach indiu luid in rí]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill ==


Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx])
* Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx])
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS])

=== Eagráin 
* {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}}
* {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>rdsm2h6142ma86zl2povgq1c9tduhta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312385</id>
      <parentid>1312383</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T21:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1312385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5091" sha1="hoeskpjodbms9nzre7nrb1cpglovmyg" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]''
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill ==


Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx])
* Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx])
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS])

=== Eagráin 
* {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}}
* {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>hoeskpjodbms9nzre7nrb1cpglovmyg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312388</id>
      <parentid>1312385</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T22:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill */</comment>
      <origin>1312388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5278" sha1="48qvyx12bju0slu5sz5sutlfm99zcl2" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]''
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill ==


Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
Chuaigh trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill ar chreich in aghaidh na Laighean.  Thángadar ar Mhaolodhrán mac Dhíoma Chróin ar chois, ach fuair sé a chapall agus chuaigh ar a dtóir.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx])
* Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx])
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS])

=== Eagráin 
* {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}}
* {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>48qvyx12bju0slu5sz5sutlfm99zcl2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312389</id>
      <parentid>1312388</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T22:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill */</comment>
      <origin>1312389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5507" sha1="cnwcip0dm9i8k666tptotuwula1qq5c" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]''
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill ==


Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
Chuaigh trí mhac [[Diarmaid mac Cearbhaill|Dhiarmada mhic Cearbhaill]] ([[Aodh Sláine]], [[Colmán mac Diarmato|Colmán]], [[vvv]]) ar chreich in aghaidh na Laighean.  Thángadar ar Mhaolodhrán mac Dhíoma Chróin ar chois, ach fuair sé a chapall agus chuaigh ar a dtóir.  Rith mic Dhiarmada roimhe chun muilinn, ach fáisceadh um an mol iad.

Tháinig Diarmaid ansin chun díoltas a bhaint amach ar na Laigin.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx])
* Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx])
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS])

=== Eagráin 
* {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}}
* {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>cnwcip0dm9i8k666tptotuwula1qq5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312408</id>
      <parentid>1312389</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1312408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5788" sha1="a3txi5v85idnea4m9xr76q02eqd7xrg" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]''
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill ==


Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
Chuaigh trí mhac [[Diarmaid mac Cearbhaill|Dhiarmada mhic Cearbhaill]] ([[Aodh Sláine]], [[Colmán mac Diarmato|Colmán]], [[vvv]]) ar chreich in aghaidh na Laighean.  Thángadar ar Mhaolodhrán mac Dhíoma Chróin ar chois, ach fuair sé a chapall agus chuaigh ar a dtóir.  Rith mic Dhiarmada roimhe chun muilinn, ach fáisceadh um an sail iad.  Tháinig Diarmaid chun díoltas a bhaint.  Chuaigh Maolodhrán chun ghéilleadh féin do Dhiarmaid.  Tháinig sé aniar aduaidh ar Dhiarmaid ach níor mharaigh sé é.  Coimeádadh slán é ón slua de chleas Mhughainne.  As sin amach, bhí Maolodhrán ina cathmhíle Dhiarmada.

Tháinig Diarmaid ansin chun díoltas a bhaint amach ar na Laigin.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx])
* Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx])
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS])

=== Eagráin 
* {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}}

=== Aistriúcháin 
* {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}}
* {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>a3txi5v85idnea4m9xr76q02eqd7xrg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312409</id>
      <parentid>1312408</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1312409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2449" sha1="7jv6guyeogm2wioxiivrg9oi5f93rkf" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]''
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>7jv6guyeogm2wioxiivrg9oi5f93rkf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312411</id>
      <parentid>1312409</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1312411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2453" sha1="jeq15f5m7z2c2rmu9rp6ljafxahcz7x" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>jeq15f5m7z2c2rmu9rp6ljafxahcz7x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312425</id>
      <parentid>1312411</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T11:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1312425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2495" sha1="ewxve3piwhuazej6zpmfaiodn2iewde" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>ewxve3piwhuazej6zpmfaiodn2iewde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Naomh Pádraig</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125495</id>
    <revision>
      <id>1312354</id>
      <parentid>1308890</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="450" sha1="t3539bd67owdnq03090e7hfxk0dt6ll" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Pádraig Naomh}}
[[Catagóir:Béaloideas na hÉireann]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Easpaig]]
[[Catagóir:Finscéalta na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Impireacht na Róimhe]]
[[Catagóir:Misinéirí]]
[[Catagóir:Naoimh Bhreatnacha]]
[[Catagóir:Naoimh Éireannacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Briotanacha]]</text>
      <sha1>t3539bd67owdnq03090e7hfxk0dt6ll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312355</id>
      <parentid>1312354</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <origin>1312355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="432" sha1="kf8rxfd54bctominhlfswdqxlbnvoss" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Pádraig Naomh}}
[[Catagóir:Béaloideas na hÉireann]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Easpaig]]
[[Catagóir:Finscéalta na Meánaoise]]
[[Catagóir:Impireacht na Róimhe]]
[[Catagóir:Misinéirí]]
[[Catagóir:Naoimh Bhreatnacha]]
[[Catagóir:Naoimh Éireannacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Briotanacha]]</text>
      <sha1>kf8rxfd54bctominhlfswdqxlbnvoss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312356</id>
      <parentid>1312355</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <origin>1312356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="407" sha1="53j3twf9icgqwos9tccvuxaqd382vm5" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Pádraig Naomh}}
[[Catagóir:Béaloideas na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Easpaig]]
[[Catagóir:Finscéalta na Meánaoise]]
[[Catagóir:Impireacht na Róimhe]]
[[Catagóir:Misinéirí]]
[[Catagóir:Naoimh Bhreatnacha]]
[[Catagóir:Naoimh Éireannacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Briotanacha]]</text>
      <sha1>53j3twf9icgqwos9tccvuxaqd382vm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Orthohantavirus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126036</id>
    <revision>
      <id>1312393</id>
      <parentid>1311935</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T23:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4163" sha1="2nwkrx1frvabviunn3e077jv55ha8m6" xml:space="preserve"> {{teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Galar}}

Is géineas víreas é '''''orthohantavirus''''' a chuimsíonn na '''hantaivíris''' go léir (fine '''Hantaviridae''').&lt;ref&gt;i mBéarla, ''hantaviruses''&lt;/ref&gt; Is víris neamhchoitianta iad a scaipeann creimirí de ghnáth — luchóga agus francaigh den chuid is mó — trína gcuid fuail, a gcac, nó a seile.  Frídíní san aer ó fhual agus salachar luchain agus francaigh is iondúil is cúis le scaipeadh an víris.

[[Íomhá:Fmicb-14-1233433-g001.jpg|clé|mion|220x220px]]
[[Íomhá:Hantavirus-LifeCycle.jpg|clé|mion|220x220px|saolré ]]
[[Íomhá:Hantavirus.jpg|clé|mion|220x220px|Cúis:  [[Aerasól]] na gcreimirí]]

=== Tinneas ===
Is féidir leis na hantaivíris tinneas tromchúiseach a chur ar dhuine, go háirithe sa chóras riospráide agus sna scamhóga.

Ní scaipeann na hantaivíris go réidh ó dhuine go duine.    Cé gur annamh a scaipeann sé ó dhuine go duine tá tréimhse ghoir roinnt seachtainí in ann a bheith ag an aicíd, mar sin ní gá go mbeadh comharthaí sóirt fós ar dhaoine fiú agus an víreas tolgtha acu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An víreas ar long saoire ag scaipeadh ó dhuine go duine - an WHO|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0505/1571744-an-vireas-ar-long-saoire-ag-scaipeadh-o-dhuine-go-duine-an-who/|date=2026-05-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Níl aon chogas ar leith ann le ghabháil i ngleic le hantaivíreas agus curtar othair a bhíonn buailte go dona ar mheaisín aerála in aonad dianchúraim.

=== Cásanna ===
Fuair bean chéile [[Gene Hackman]], Betsy Arakawa bás in 2025, agus i ndiaidh fiosrúcháin is léir go bhfuair Arakawa bás mar gheall ar shiondróm scamhógach hantaivíris.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/es/podcast/8-m%C3%A1rta-2025-t%C3%ADr-eoghain/id1525428808?i=1000698378864|teideal=Nuacht Mhall (Tír Eoghain)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=8 Márta 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-05-04}}&lt;/ref&gt;

In 2026 fuair triúr bás  de bharr ráig hantaivíreas  ar an long an MV Hondius, a bhí ag seoladh ó [[Ushuaia]] san Airgintín trasna an Atlantaigh chomh fada le Rinn Verde san Afraic.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt as Éirinn ar bord long saoire buailte ag víreas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0504/1571646-triur-basaithe-agus-triur-eile-i-mbaol-bais-ar-long-saoire/|date=2026-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Scaipeadh  an hantaivíreas ó dhuine go duine i ngar-theagmháil lena chéile ar an long saoire, a bhí sáinnithe ar muir amach ó chósta thiar na hAfraice a dúirt an [[An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Na hOileáin Chanáracha in éadan long le hantaivíreas teacht le cé|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0506/1571947-cead-diultaithe-do-long-le-hantaivireas-teacht-le-ce/|date=2026-05-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

{{Príomhalt|Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026}}

=== Athrú aeráide ===
D’fhéadfadh sé bheith mar thoradh ar [[athrú aeráide]] go mbeadh patrúin úra galar san Eoraip, trí, mar shampla réimsí tarchurtha galar veicteoir-iompartha a bheith ag aistriú, galair ar nós hantaivíreas.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=ECDC / ecdc.europa.eu|date=2011|url=https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/media/ga/publications/Publications/1105_COR_ECDC_Brochure_2011.pdf|title=ECDC: Ardchaighdeán feabhais maidir le galair thógálacha a chosc agus a rialú|volume=ISBN 978-92-9193-314-3}}&lt;/ref&gt;   &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Comhairle an Aontais Eorpaigh|date=2022|url=https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-14771-2022-INIT/ga/pdf|title=Conclúidí maidir le vacsaíniú mar cheann de na huirlisí is éifeachtaí chun galair a chosc agus an tsláinte phoiblí a fheabhsú}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Aerasól]]
* [[Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Víris]]
[[Catagóir:Francaigh]]
[[Catagóir:Creimirí]]
[[Catagóir:Scamhóga]]
[[Catagóir:Orthohantavirus]]</text>
      <sha1>2nwkrx1frvabviunn3e077jv55ha8m6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312399</id>
      <parentid>1312393</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T00:04:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4160" sha1="j4ye9jnlzjqtsnyrvdn2t952detdge8" xml:space="preserve"> {{teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Galar}}

Is géineas víreas é '''''orthohantavirus''''' a chuimsíonn na '''hantaivíris''' go léir (fine '''Hantaviridae''').&lt;ref&gt;i mBéarla, ''hantaviruses''&lt;/ref&gt; Is víris neamhchoitianta iad a scaipeann creimirí de ghnáth — luchóga agus francaigh den chuid is mó — trína gcuid fuail, a gcac, nó a seile.  Frídíní san aer ó fhual agus salachar luchain agus francaigh is iondúil is cúis le scaipeadh an víris.

[[Íomhá:Fmicb-14-1233433-g001.jpg|clé|mion|220x220px]]
[[Íomhá:Hantavirus-LifeCycle.jpg|clé|mion|220x220px|saolré ]]
[[Íomhá:Hantavirus.jpg|clé|mion|220x220px|Cúis:  [[Aerasól]] na gcreimirí]]

=== Tinneas ===
Is féidir leis na hantaivíris tinneas tromchúiseach a chur ar dhuine, go háirithe sa chóras riospráide agus sna scamhóga.

Ní scaipeann na hantaivíris go réidh ó dhuine go duine.    Cé gur annamh a scaipeann sé ó dhuine go duine tá tréimhse ghoir roinnt seachtainí in ann a bheith ag an aicíd, mar sin ní gá go mbeadh comharthaí sóirt fós ar dhaoine fiú agus an víreas tolgtha acu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An víreas ar long saoire ag scaipeadh ó dhuine go duine - an WHO|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0505/1571744-an-vireas-ar-long-saoire-ag-scaipeadh-o-dhuine-go-duine-an-who/|date=2026-05-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Níl aon chogas ar leith ann le ghabháil i ngleic le hantaivíreas agus curtar othair a bhíonn buailte go dona ar mheaisín aerála in aonad dianchúraim.

=== Cásanna ===
Fuair bean chéile [[Gene Hackman]], Betsy Arakawa bás in 2025, agus i ndiaidh fiosrúcháin is léir go bhfuair Arakawa bás mar gheall ar shiondróm scamhógach hantaivíris.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/es/podcast/8-m%C3%A1rta-2025-t%C3%ADr-eoghain/id1525428808?i=1000698378864|teideal=Nuacht Mhall (Tír Eoghain)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=8 Márta 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-05-04}}&lt;/ref&gt;

In 2026 fuair triúr bás  de bharr ráig hantaivíreas  ar an long an MV Hondius, a bhí ag seoladh ó [[Ushuaia]] san Airgintín trasna an Atlantaigh chomh fada le Rinn Verde san Afraic.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt as Éirinn ar bord long saoire buailte ag víreas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0504/1571646-triur-basaithe-agus-triur-eile-i-mbaol-bais-ar-long-saoire/|date=2026-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Scaipeadh  an hantaivíreas ó dhuine go duine i ngar-theagmháil lena chéile ar an long saoire, a bhí sáinnithe ar muir amach ó chósta thiar na hAfraice a dúirt an [[An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Na hOileáin Chanáracha in éadan long le hantaivíreas teacht le cé|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0506/1571947-cead-diultaithe-do-long-le-hantaivireas-teacht-le-ce/|date=2026-05-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

{{Príomhalt|Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026}}

=== Athrú aeráide ===
D’fhéadfadh sé bheith mar thoradh ar [[athrú aeráide]] go mbeadh patrúin úra galar san Eoraip, trí, mar shampla réimsí tarchurtha galar veicteoir-iompartha a bheith ag aistriú, galair ar nós hantaivíreas.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=ECDC / ecdc.europa.eu|date=2011|url=https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/media/ga/publications/Publications/1105_COR_ECDC_Brochure_2011.pdf|title=ECDC: Ardchaighdeán feabhais maidir le galair thógálacha a chosc agus a rialú|volume=ISBN 978-92-9193-314-3}}&lt;/ref&gt;   &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Comhairle an Aontais Eorpaigh|date=2022|url=https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-14771-2022-INIT/ga/pdf|title=Conclúidí maidir le vacsaíniú mar cheann de na huirlisí is éifeachtaí chun galair a chosc agus an tsláinte phoiblí a fheabhsú}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Aerasól]]
* [[Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Víris]]
[[Catagóir:Francaigh]]
[[Catagóir:Creimirí]]
[[Catagóir:Scamhóga]]
[[Catagóir:Hantaviridae]]</text>
      <sha1>j4ye9jnlzjqtsnyrvdn2t952detdge8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126079</id>
    <revision>
      <id>1312345</id>
      <parentid>1312306</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:46:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4454" sha1="jdwsupxfdb30dt232obsmfh2kxkuyfq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Tiarna talún (in Éirinn), ilmhilliúnaí agus [[piara]] is ea '''Peregrine Andrew Morny Cavendish, 12ú Diúc Devonshire''' KCVO, CBE, DL (a rugadh ar an  27 Aibréan 1944  i d[[Teach Chatsworth]], [[Derbyshire]]).   Tá eastáit mhóra aige i nDerbyshire, i [[Yorkshire Thuaidh]] ... agus in Éirinn.

[[Íomhá:The Duke of Devonshire at Chatsworth.jpg|clé|mion|220x220px|[[Teach Chatsworth]] sa bhliain 1985 agus an 11ú Diúc, athair Peregrine]]

=== Cúlra ===
Tá stair mhuintir Cavendishe fite fuaite leis an gcoilíneachas in Éirinn, an t-impiriúlachas agus sclábhaíocht.  Ghlac muintir Cavendish seilbh ar an eastát in Éirinn in 1753 nuair a phós siad isteach i gclann Boyle.   Cé gur laghdaíodh go leor de shealúchas na dtiarnaí talún i ndiaidh [[Cogadh na Talún|Chogadh na Talún]], d’éirigh le muintir Devonshire seilbh a choinneáil ar na tailte a bhí acu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/stair-mhuintir-devonshire-agus-lios-mor/|teideal=Stair mhuintir Devonshire agus Lios Mór|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2026-05-08|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;

=== Tús a shaoil ===
Is é Peregrine Cavendish an t-aon mhac beo é de chuid Andrew Cavendish, 11ú Diúc Devonshire, agus a bhean chéile Deborah Mitford. Ba í máthair Cavendish an duine ba óige de na deirfiúracha Mitford. Ghlac Peregrine leis an teideal &quot;Diúc&quot; tar éis bhás a athar ar an 3 Bealtaine 2004. 

Thugtaí Iarla Burlington air ó 1944 go 1950. Ó 1950 go 2004, thugtaí Marquess Hartington air. Ghlac sé le teideal an Diúc tar éis bhás a athar ar an 3 Bealtaine 2004.

Phós sé Amanda Heywood-Lonsdale sa bhliain 1967. Tá triúr clainne acu: William Cavendish, Iarla Burlington;   Lady Celina Cavendish; agus  Lady Jasmine Cavendish.

Fuair sé a chuid oideachais i g[[Coláiste Eton]], agus ina dhiaidh sin i gColáiste Exeter, [[Ollscoil Oxford]], áit ar &quot;léigh&quot; sé stair. D'fhreastail sé freisin ar an Royal Agricultural College i [[Cirencester]].

'''Rásaíocht chapall'''

Tá cáil ar Chavendish i saol na [[Rásaíocht chapall|rásaíochta capall]]. Toghadh é sa Jockey Club sa bhliain 1980 agus ceapadh é ina chathaoirleach sa bhliain 1989. Le linn a théarma cúig bliana, rinneadh roinnt athruithe tábhachtacha sa tionscal, go háirithe bunú an ''British Horseracing Board''.  Ceapadh é mar chéad chathaoirleach ar an mbord sin i mí an Mheithimh 1993 agus d'éirigh sé as ag deireadh a théarma in 1996.   Bhí sé ina Ionadaí ag Ascot thar ceann na Banríona ó 1997 go 2011. Ceapadh é ina CBE sa bhliain 1997 as a chuid seirbhíse don rásaíocht, agus ina KCVO sa bhliain 2009.

=== Maoin agus conspóid ===
Sa lá atá inniu ann déantar bainistíocht ar thailte mhuintir Devonshire in Éirinn trí chomhlacht darb ainm [[Lismore Holdings]], atá cláraithe in Jersey. Tá 7,700 acra i gceist chomh maith le cearta iascaireachta ar [[An Abhainn Mhór|Abhainn Mhór]] na Mumhan.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tá 70,000 acra ag muintir Devonshire i Sasana.  Tá Peregrine Cavendish ina chónaí i d[[Teach Chatsworth]],  áit a bhfuil bailiúchán ollmhór ealaíon agus lámhscríbhinní.

Is bailitheoir ealaíne é Cavendish.  Bhí Cavendish ina leas-chathaoirleach ar [[Sotheby's]]. I mí na Nollag 2012, dhíol sé líníocht (líníocht agus níl péintéireacht) le [[Raffaello Sanzio|Raphael]], ''Head of a Young Apostle'' (c. 1519–20), ar EUR 36.6 milliún ag ceant Sotheby's.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/art/news/raphael-sketch-fetches-record-48-million-at-sotheby-s-auction-8389559.html|teideal=Raphael sketch fetches record $48 million at Sotheby's auction|dáta=2012-12-06|language=en|work=The Independent|dátarochtana=2026-05-09}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[William Cavendish, 4ú Diúc Devonshire]]
* [[Caisleán Leasa Mhóir]].  Is féidir an Caisleán a fháil ar cíos do bhainiseacha ar feadh dhá lá ar chostas €27,000.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{DEFAULTSORT:Cavendish, Peregrine }}
[[Catagóir:Lucht an rachmais]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]]
[[Catagóir:Billiúnaithe]]
[[Catagóir:Tiarnaí]]
[[Catagóir:Tiarnaí talún]]
[[Catagóir:Piaraí]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste Eton]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:Daoine as Derbyshire]]
[[Catagóir:Traenálaithe capall]]
[[Catagóir:Teaghlach Cavendish]]</text>
      <sha1>jdwsupxfdb30dt232obsmfh2kxkuyfq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312346</id>
      <parentid>1312345</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maoin agus conspóid */</comment>
      <origin>1312346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4766" sha1="stsbujcoh2xuil3w5zffzhthtrnqyra" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Tiarna talún (in Éirinn), ilmhilliúnaí agus [[piara]] is ea '''Peregrine Andrew Morny Cavendish, 12ú Diúc Devonshire''' KCVO, CBE, DL (a rugadh ar an  27 Aibréan 1944  i d[[Teach Chatsworth]], [[Derbyshire]]).   Tá eastáit mhóra aige i nDerbyshire, i [[Yorkshire Thuaidh]] ... agus in Éirinn.

[[Íomhá:The Duke of Devonshire at Chatsworth.jpg|clé|mion|220x220px|[[Teach Chatsworth]] sa bhliain 1985 agus an 11ú Diúc, athair Peregrine]]

=== Cúlra ===
Tá stair mhuintir Cavendishe fite fuaite leis an gcoilíneachas in Éirinn, an t-impiriúlachas agus sclábhaíocht.  Ghlac muintir Cavendish seilbh ar an eastát in Éirinn in 1753 nuair a phós siad isteach i gclann Boyle.   Cé gur laghdaíodh go leor de shealúchas na dtiarnaí talún i ndiaidh [[Cogadh na Talún|Chogadh na Talún]], d’éirigh le muintir Devonshire seilbh a choinneáil ar na tailte a bhí acu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/stair-mhuintir-devonshire-agus-lios-mor/|teideal=Stair mhuintir Devonshire agus Lios Mór|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2026-05-08|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;

=== Tús a shaoil ===
Is é Peregrine Cavendish an t-aon mhac beo é de chuid Andrew Cavendish, 11ú Diúc Devonshire, agus a bhean chéile Deborah Mitford. Ba í máthair Cavendish an duine ba óige de na deirfiúracha Mitford. Ghlac Peregrine leis an teideal &quot;Diúc&quot; tar éis bhás a athar ar an 3 Bealtaine 2004. 

Thugtaí Iarla Burlington air ó 1944 go 1950. Ó 1950 go 2004, thugtaí Marquess Hartington air. Ghlac sé le teideal an Diúc tar éis bhás a athar ar an 3 Bealtaine 2004.

Phós sé Amanda Heywood-Lonsdale sa bhliain 1967. Tá triúr clainne acu: William Cavendish, Iarla Burlington;   Lady Celina Cavendish; agus  Lady Jasmine Cavendish.

Fuair sé a chuid oideachais i g[[Coláiste Eton]], agus ina dhiaidh sin i gColáiste Exeter, [[Ollscoil Oxford]], áit ar &quot;léigh&quot; sé stair. D'fhreastail sé freisin ar an Royal Agricultural College i [[Cirencester]].

'''Rásaíocht chapall'''

Tá cáil ar Chavendish i saol na [[Rásaíocht chapall|rásaíochta capall]]. Toghadh é sa Jockey Club sa bhliain 1980 agus ceapadh é ina chathaoirleach sa bhliain 1989. Le linn a théarma cúig bliana, rinneadh roinnt athruithe tábhachtacha sa tionscal, go háirithe bunú an ''British Horseracing Board''.  Ceapadh é mar chéad chathaoirleach ar an mbord sin i mí an Mheithimh 1993 agus d'éirigh sé as ag deireadh a théarma in 1996.   Bhí sé ina Ionadaí ag Ascot thar ceann na Banríona ó 1997 go 2011. Ceapadh é ina CBE sa bhliain 1997 as a chuid seirbhíse don rásaíocht, agus ina KCVO sa bhliain 2009.

=== Maoin agus conspóid ===
Sa lá atá inniu ann déantar bainistíocht ar thailte mhuintir Devonshire in Éirinn trí chomhlacht darb ainm [[Lismore Holdings]], atá cláraithe in Jersey. Tá 7,700 acra i gceist chomh maith le cearta iascaireachta ar [[An Abhainn Mhór|Abhainn Mhór]] na Mumhan.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tá 70,000 acra ag muintir Devonshire i Sasana.  Tá Peregrine Cavendish ina chónaí i d[[Teach Chatsworth]],  áit a bhfuil bailiúchán ollmhór ealaíon agus lámhscríbhinní.
[[Íomhá:Raphael_-_head_of_an_apostle_(Chatsworth_no._67).jpg|clé|mion|292x292px|2012: dhíol [[Peregrine Cavendish, 12ú Diúc Devonshire|Peregrine Cavendish]] líníocht (líníocht agus níl péintéireacht) le [[Raffaello Sanzio|Raphael]], ''Head of a Young Apostle'' (c. 1519–20), ar EUR 36.6 milliún]]
Is bailitheoir ealaíne é Cavendish.  Bhí Cavendish ina leas-chathaoirleach ar [[Sotheby's]]. I mí na Nollag 2012, dhíol sé líníocht (líníocht agus níl péintéireacht) le [[Raffaello Sanzio|Raphael]], ''Head of a Young Apostle'' (c. 1519–20), ar EUR 36.6 milliún ag ceant Sotheby's.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/art/news/raphael-sketch-fetches-record-48-million-at-sotheby-s-auction-8389559.html|teideal=Raphael sketch fetches record $48 million at Sotheby's auction|dáta=2012-12-06|language=en|work=The Independent|dátarochtana=2026-05-09}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[William Cavendish, 4ú Diúc Devonshire]]
* [[Caisleán Leasa Mhóir]].  Is féidir an Caisleán a fháil ar cíos do bhainiseacha ar feadh dhá lá ar chostas €27,000.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{DEFAULTSORT:Cavendish, Peregrine }}
[[Catagóir:Lucht an rachmais]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]]
[[Catagóir:Billiúnaithe]]
[[Catagóir:Tiarnaí]]
[[Catagóir:Tiarnaí talún]]
[[Catagóir:Piaraí]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste Eton]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:Daoine as Derbyshire]]
[[Catagóir:Traenálaithe capall]]
[[Catagóir:Teaghlach Cavendish]]</text>
      <sha1>stsbujcoh2xuil3w5zffzhthtrnqyra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312347</id>
      <parentid>1312346</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tagairtí */</comment>
      <origin>1312347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4719" sha1="l7z18gel8jrb9xrg0tr4dg1lkpfur95" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Tiarna talún (in Éirinn), ilmhilliúnaí agus [[piara]] is ea '''Peregrine Andrew Morny Cavendish, 12ú Diúc Devonshire''' KCVO, CBE, DL (a rugadh ar an  27 Aibréan 1944  i d[[Teach Chatsworth]], [[Derbyshire]]).   Tá eastáit mhóra aige i nDerbyshire, i [[Yorkshire Thuaidh]] ... agus in Éirinn.

[[Íomhá:The Duke of Devonshire at Chatsworth.jpg|clé|mion|220x220px|[[Teach Chatsworth]] sa bhliain 1985 agus an 11ú Diúc, athair Peregrine]]

=== Cúlra ===
Tá stair mhuintir Cavendishe fite fuaite leis an gcoilíneachas in Éirinn, an t-impiriúlachas agus sclábhaíocht.  Ghlac muintir Cavendish seilbh ar an eastát in Éirinn in 1753 nuair a phós siad isteach i gclann Boyle.   Cé gur laghdaíodh go leor de shealúchas na dtiarnaí talún i ndiaidh [[Cogadh na Talún|Chogadh na Talún]], d’éirigh le muintir Devonshire seilbh a choinneáil ar na tailte a bhí acu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/stair-mhuintir-devonshire-agus-lios-mor/|teideal=Stair mhuintir Devonshire agus Lios Mór|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2026-05-08|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-08}}&lt;/ref&gt;

=== Tús a shaoil ===
Is é Peregrine Cavendish an t-aon mhac beo é de chuid Andrew Cavendish, 11ú Diúc Devonshire, agus a bhean chéile Deborah Mitford. Ba í máthair Cavendish an duine ba óige de na deirfiúracha Mitford. Ghlac Peregrine leis an teideal &quot;Diúc&quot; tar éis bhás a athar ar an 3 Bealtaine 2004. 

Thugtaí Iarla Burlington air ó 1944 go 1950. Ó 1950 go 2004, thugtaí Marquess Hartington air. Ghlac sé le teideal an Diúc tar éis bhás a athar ar an 3 Bealtaine 2004.

Phós sé Amanda Heywood-Lonsdale sa bhliain 1967. Tá triúr clainne acu: William Cavendish, Iarla Burlington;   Lady Celina Cavendish; agus  Lady Jasmine Cavendish.

Fuair sé a chuid oideachais i g[[Coláiste Eton]], agus ina dhiaidh sin i gColáiste Exeter, [[Ollscoil Oxford]], áit ar &quot;léigh&quot; sé stair. D'fhreastail sé freisin ar an Royal Agricultural College i [[Cirencester]].

'''Rásaíocht chapall'''

Tá cáil ar Chavendish i saol na [[Rásaíocht chapall|rásaíochta capall]]. Toghadh é sa Jockey Club sa bhliain 1980 agus ceapadh é ina chathaoirleach sa bhliain 1989. Le linn a théarma cúig bliana, rinneadh roinnt athruithe tábhachtacha sa tionscal, go háirithe bunú an ''British Horseracing Board''.  Ceapadh é mar chéad chathaoirleach ar an mbord sin i mí an Mheithimh 1993 agus d'éirigh sé as ag deireadh a théarma in 1996.   Bhí sé ina Ionadaí ag Ascot thar ceann na Banríona ó 1997 go 2011. Ceapadh é ina CBE sa bhliain 1997 as a chuid seirbhíse don rásaíocht, agus ina KCVO sa bhliain 2009.

=== Maoin agus conspóid ===
Sa lá atá inniu ann déantar bainistíocht ar thailte mhuintir Devonshire in Éirinn trí chomhlacht darb ainm [[Lismore Holdings]], atá cláraithe in Jersey. Tá 7,700 acra i gceist chomh maith le cearta iascaireachta ar [[An Abhainn Mhór|Abhainn Mhór]] na Mumhan.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tá 70,000 acra ag muintir Devonshire i Sasana.  Tá Peregrine Cavendish ina chónaí i d[[Teach Chatsworth]],  áit a bhfuil bailiúchán ollmhór ealaíon agus lámhscríbhinní.
[[Íomhá:Raphael_-_head_of_an_apostle_(Chatsworth_no._67).jpg|clé|mion|292x292px|2012: dhíol Peregrine Cavendish líníocht (líníocht agus níl péintéireacht) le [[Raffaello Sanzio|Raphael]], ''Head of a Young Apostle'' (c. 1519–20), ar EUR 36.6 milliún]]
Is bailitheoir ealaíne é Cavendish.  Bhí Cavendish ina leas-chathaoirleach ar [[Sotheby's]]. I mí na Nollag 2012, dhíol sé líníocht (líníocht agus níl péintéireacht) le [[Raffaello Sanzio|Raphael]], ''Head of a Young Apostle'' (c. 1519–20), ar EUR 36.6 milliún ag ceant Sotheby's.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/art/news/raphael-sketch-fetches-record-48-million-at-sotheby-s-auction-8389559.html|teideal=Raphael sketch fetches record $48 million at Sotheby's auction|dáta=2012-12-06|language=en|work=The Independent|dátarochtana=2026-05-09}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[William Cavendish, 4ú Diúc Devonshire]]
* [[Caisleán Leasa Mhóir]].  Is féidir an Caisleán a fháil ar cíos do bhainiseacha ar feadh dhá lá ar chostas €27,000.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{DEFAULTSORT:Cavendish, Peregrine }}
[[Catagóir:Lucht an rachmais]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]]
[[Catagóir:Billiúnaithe]]
[[Catagóir:Tiarnaí]]
[[Catagóir:Tiarnaí talún]]
[[Catagóir:Piaraí]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste Eton]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:Daoine as Derbyshire]]
[[Catagóir:Traenálaithe capall]]
[[Catagóir:Teaghlach Cavendish]]</text>
      <sha1>l7z18gel8jrb9xrg0tr4dg1lkpfur95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Feis tighe Chonáin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126082</id>
    <revision>
      <id>1312348</id>
      <parentid>1312294</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:53:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Tí</comment>
      <origin>1312348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3687" sha1="0shb8n6mc4mstyriyonewe3j6lqnh1r" xml:space="preserve">Scéal de chuid na [[an Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] is ea '''Feis Tí Chonáin''' (MeánGhaeilge: '''Feis tighe Chonáin''').&lt;ref name=iso /&gt;  Insíonn Fionn féin roinnt scéalta dá óige.

== Achoimre (sleachta) ==
Bhí Fionn ag Feis i dtighe Chonáin, a d'iarr air roinnt scéalta a insint.

=== Ainmneacha Fhionn / Léim na Brice Blá ===
Is iad a leanas na hainmneacha 'saige luaite ag Fionn:
* Glas Díge
* Giolla an Chuasáin
* Giolla na gCroiceann

Tar éis dá mháthair altrama, [[Bodhmall]], a mharú ag clanna Morna ([[Goll mac Morna|Goll]] agus [[Conán mac Morna|Conán]]), chuaigh Fionn ar seachrán.  Bhuail sé lá le Séanna mac Ailealla, mac rí [[Ciarraige Luachra|Chiarraí Luachra]], a bhí ag iarraidh thar Léim na Brice Blá a léimt, coibhche dá ghrá, Adhnait iníon Dáire an tSí.  Má theip air siúd, d'éirigh le Fionn.  Luigh sé le hAdhnait, a chuir faoi {{h|geasa}} é an léim a dhéanamh gach bliain.

=== Fios Fhionn ===
Bhí Tobar feasa ag Beag mac Buain, [[Tuatha Dé Danann]], agus a iníonacha Céibhfhionn, Teacht agus Arbhach ag faire air.  Cé go bhfuair Fionn an [[bradán feasa]], ní raibh 'fios forbarthach' aige go dtí gur dhoirt Céibhfhionn taosc mór d'uisce an tobair ina bhéal isteach.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:

* [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], LS 96&lt;ref name=isoSources /&gt; ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_MS_96.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], LS 1337, 1355, 1376&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS E ii 1, 12 F 7, 12 L 39, 23 K 7, 23 M 25, 23 N 19&lt;ref name=codecs /&gt;
* [[British Library]], LS Egerton 106
 
=== Eagráin ===
* {{cite book | first = Maud | last = Joynt | authorlink = Maud Joynt | title = Feis Tighe Chonáin | location = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1936 | pages = 1-57}}

=== Aistriúcháin ===
* {{cite journal | first = Nioclás | last = Ó Cearnaigh | authorlink = Nioclás Ó Cearnaigh | title = Feis Tighe Chonain Chinn-tSléibhe; or the Festivities at the House of Conan of Ceann-Sleibhe | location = Baile Átha Cliath | journal = Transactions of the Ossianic Society, for the year 1854 | publisher = Ossianic Society | year = 1855 | volume = 2 | pages = 118-199}}
* {{cite book | first = Darach | last = Ó Scolaí | authorlink = Darach Ó Scolaí | title = Feis Tigh Chonáin | location = Indreabhán | publisher = Leabhar Breac | year = 1999 | pages = }}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html Feis tighe Chonáin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in Feis tighe Chonáin] ar CODECS
* [https://celt.ucc.ie/published/G303010/ Feis Tighe Chonáin] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]
* [https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000068834?utm_source=perplexity Feis tighe Chonain] le Maud Joynt ar [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]]

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-index.html | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Feis-tighe/Feis-tighe-sources.html | teideal = Feis tighe Chonáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=codecs&gt;{{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Feis_tighe_Chon%C3%A1in | teideal = Feis tighe Chonáin | foilsitheoir = CODECS | dátarochtana = 06-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:An Fhiannaíocht]]</text>
      <sha1>0shb8n6mc4mstyriyonewe3j6lqnh1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Attenboroughnculus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126088</id>
    <revision>
      <id>1312319</id>
      <timestamp>2026-05-09T12:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1353289453|Attenboroughnculus]]&quot;</comment>
      <origin>1312319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="840" sha1="7ja4g94gw85k2kbpr5z5ip6s9o19hlh" xml:space="preserve">
{{Speciesbox|image=|image_caption=|display_parents=2|genus=Attenboroughnculus|parent_authority=De Ketelaere, Pullar &amp; Broad, 2026|species=tau|authority=De Ketelaere, Pullar &amp; Broad, 2026}}

Is géineas de fhoichí seadánacha ichneumonacha sa fho-fhine [[Pedunculinae]] ón tSile '''''é Attenboroughnculus''''', '''cruthaithe''' ag De Ketelaere, Pullar agus Broad sa bhliain 2026. &lt;ref name=&quot;De Ketelaere2026&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=De Ketelaere|first=Augustijn|title=The description of a new genus of Pedunculinae (Hymenoptera: Ichneumonidae) from Chile and a key to the world genera|journal=[[Journal of Natural History]]|date=2026|volume=60|issue=21–24|pages=1167–1180|doi=10.1080/00222933.2026.2663058}}&lt;/ref&gt;

I

== Féach freisin ==

* Liosta rudaí ainmnithe i ndiaidh David Attenborough agus a shaothair

== Tagairtí ==</text>
      <sha1>7ja4g94gw85k2kbpr5z5ip6s9o19hlh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312320</id>
      <parentid>1312319</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <origin>1312320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1035" sha1="st739bpzb1noz9gxhz7vobagt9itk1j" xml:space="preserve">
{{Speciesbox|image=|image_caption=|display_parents=2|genus=Attenboroughnculus|parent_authority=De Ketelaere, Pullar &amp; Broad, 2026|species=tau|authority=De Ketelaere, Pullar &amp; Broad, 2026}}

Is géineas de fhoichí seadánacha ichneumonacha sa fho-fhine [[Pedunculinae]] ón tSile '''''é Attenboroughnculus''''', '''cruthaithe''' ag De Ketelaere, Pullar agus Broad sa bhliain 2026. &lt;ref name=&quot;De Ketelaere2026&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=De Ketelaere|first=Augustijn|title=The description of a new genus of Pedunculinae (Hymenoptera: Ichneumonidae) from Chile and a key to the world genera|journal=[[Journal of Natural History]]|date=2026|volume=60|issue=21–24|pages=1167–1180|doi=10.1080/00222933.2026.2663058}}&lt;/ref&gt;

==Speicis==
Is géineas monatípeach é Attenboroughnculus, ainmnithe i ndiaidh Sir David Attenborough dá 100ú breithlá; [1] tá an speiceas Attenboroughnculus tau ann. [2] [3]
== Féach freisin ==

* Liosta rudaí ainmnithe i ndiaidh David Attenborough agus a shaothair
==F each freisin==
== Tagairtí ==</text>
      <sha1>st739bpzb1noz9gxhz7vobagt9itk1j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312321</id>
      <parentid>1312320</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Speicis */</comment>
      <origin>1312321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1455" sha1="2plvtdo1f580pdd0qebbagzfee7d4wp" xml:space="preserve">
{{Speciesbox|image=|image_caption=|display_parents=2|genus=Attenboroughnculus|parent_authority=De Ketelaere, Pullar &amp; Broad, 2026|species=tau|authority=De Ketelaere, Pullar &amp; Broad, 2026}}

Is géineas de fhoichí seadánacha ichneumonacha sa fho-fhine [[Pedunculinae]] ón tSile '''''é Attenboroughnculus''''', '''cruthaithe''' ag De Ketelaere, Pullar agus Broad sa bhliain 2026. &lt;ref name=&quot;De Ketelaere2026&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=De Ketelaere|first=Augustijn|title=The description of a new genus of Pedunculinae (Hymenoptera: Ichneumonidae) from Chile and a key to the world genera|journal=[[Journal of Natural History]]|date=2026|volume=60|issue=21–24|pages=1167–1180|doi=10.1080/00222933.2026.2663058}}&lt;/ref&gt;

==Speicis==
Is géineas monatípeach é ''Attenboroughnculus'', ainmnithe i ndiaidh Sir David Attenborough dá 100ú breithlá; [1] tá an speiceas Attenboroughnculus tau ann. &lt;ref name=&quot;De Ketelaere2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;deKruijff2026&quot;&gt;{{cite news |last1=de Kruijff |first1=Peter |title=Parasitic wasp named after Sir David Attenborough for his 100th birthday |url=https://www.abc.net.au/news/science/2026-05-07/parasitic-wasp-named-after-david-attenborough-100/106650030 |work=[[ABC News (Australia)]] |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]] |date=7 May 2026 |access-date=8 May 2026}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* Liosta rudaí ainmnithe i ndiaidh David Attenborough agus a shaothair
==F each freisin==
== Tagairtí ==</text>
      <sha1>2plvtdo1f580pdd0qebbagzfee7d4wp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312322</id>
      <parentid>1312321</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Féach freisin */</comment>
      <origin>1312322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1361" sha1="7niq4azww5zar01jbkh4df9dhtuzl1e" xml:space="preserve">
{{Speciesbox|image=|image_caption=|display_parents=2|genus=Attenboroughnculus|parent_authority=De Ketelaere, Pullar &amp; Broad, 2026|species=tau|authority=De Ketelaere, Pullar &amp; Broad, 2026}}

Is géineas de fhoichí seadánacha ichneumonacha sa fho-fhine [[Pedunculinae]] ón tSile '''''é Attenboroughnculus''''', '''cruthaithe''' ag De Ketelaere, Pullar agus Broad sa bhliain 2026. &lt;ref name=&quot;De Ketelaere2026&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=De Ketelaere|first=Augustijn|title=The description of a new genus of Pedunculinae (Hymenoptera: Ichneumonidae) from Chile and a key to the world genera|journal=[[Journal of Natural History]]|date=2026|volume=60|issue=21–24|pages=1167–1180|doi=10.1080/00222933.2026.2663058}}&lt;/ref&gt;

==Speicis==
Is géineas monatípeach é ''Attenboroughnculus'', ainmnithe i ndiaidh Sir David Attenborough dá 100ú breithlá; [1] tá an speiceas Attenboroughnculus tau ann. &lt;ref name=&quot;De Ketelaere2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;deKruijff2026&quot;&gt;{{cite news |last1=de Kruijff |first1=Peter |title=Parasitic wasp named after Sir David Attenborough for his 100th birthday |url=https://www.abc.net.au/news/science/2026-05-07/parasitic-wasp-named-after-david-attenborough-100/106650030 |work=[[ABC News (Australia)]] |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]] |date=7 May 2026 |access-date=8 May 2026}}&lt;/ref&gt;

==F each freisin==
== Tagairtí ==</text>
      <sha1>7niq4azww5zar01jbkh4df9dhtuzl1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312323</id>
      <parentid>1312322</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1312323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1610" sha1="glhg498w0qzi3iusdd3h6ub39xf4qhq" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}

Is géineas d'fhoichí seadánacha ichneumonacha sa fho-fhine [[Pedunculinae]] ón tSile é '''''Attenboroughnculus''''', cruthaithe ag De Ketelaere, Pullar agus Broad sa bhliain 2026. &lt;ref name=&quot;De Ketelaere2026&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=De Ketelaere|first=Augustijn|title=The description of a new genus of Pedunculinae (Hymenoptera: Ichneumonidae) from Chile and a key to the world genera|journal=[[Journal of Natural History]]|date=2026|volume=60|issue=21–24|pages=1167–1180|doi=10.1080/00222933.2026.2663058}}&lt;/ref&gt;

==Speicis==
Is géineas monatípeach é ''Attenboroughnculus'', ainmnithe i ndiaidh Sir David Attenborough dá 100ú breithlá; [1] tá an speiceas Attenboroughnculus tau ann. &lt;ref name=&quot;De Ketelaere2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;deKruijff2026&quot;&gt;{{cite news |last1=de Kruijff |first1=Peter |teideal=Parasitic wasp named after Sir David Attenborough for his 100th birthday |url=https://www.abc.net.au/news/science/2026-05-07/parasitic-wasp-named-after-david-attenborough-100/106650030 |work=[[ABC News (Australia)]] |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]] |date=7 May 2026 |access-date=8 May 2026}}&lt;/ref&gt;
==Féach freisin==
̈* [https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/may/07/tiny-parasitic-wasp-named-after-david-attenborough-100th-birthday-attenboroughnculus-tau Tiny parasitic wasp named after David Attenborough for his 100th birthday]

== Tagairtí ==
[[Catagóir:Ichneumonidae]]
[[Catagóir:Ichneumonidae genera]]
[[Catagóir: Tacsóin a ndearnadh cur síos orthu in 2026]]
[[Catagóir:Hymenoptera Mheiriceá Theas]]</text>
      <sha1>glhg498w0qzi3iusdd3h6ub39xf4qhq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312324</id>
      <parentid>1312323</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1312324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1637" sha1="kximk27qegvuiw5xvc0mrd3sllxq5gg" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}

Is géineas d'fhoichí seadánacha ichneumonacha sa fho-fhine [[Pedunculinae]] ón tSile é '''''Attenboroughnculus''''', cruthaithe ag De Ketelaere, Pullar agus Broad sa bhliain 2026. &lt;ref name=&quot;De Ketelaere2026&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=De Ketelaere|first=Augustijn|title=The description of a new genus of Pedunculinae (Hymenoptera: Ichneumonidae) from Chile and a key to the world genera|journal=[[Journal of Natural History]]|date=2026|volume=60|issue=21–24|pages=1167–1180|doi=10.1080/00222933.2026.2663058}}&lt;/ref&gt;

==Speicis==
Is géineas monatípeach é ''Attenboroughnculus'', ainmnithe i ndiaidh [[David Attenborough|Sir David Attenborough]] dá 100ú breithlá; [1] tá an speiceas ''Attenboroughnculus tau'' ann. &lt;ref name=&quot;De Ketelaere2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;deKruijff2026&quot;&gt;{{cite news |last1=de Kruijff |first1=Peter |teideal=Parasitic wasp named after Sir David Attenborough for his 100th birthday |url=https://www.abc.net.au/news/science/2026-05-07/parasitic-wasp-named-after-david-attenborough-100/106650030 |work=[[ABC News (Australia)]] |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]] |date=7 May 2026 |access-date=8 May 2026}}&lt;/ref&gt;
==Féach freisin==
̈* [https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/may/07/tiny-parasitic-wasp-named-after-david-attenborough-100th-birthday-attenboroughnculus-tau Tiny parasitic wasp named after David Attenborough for his 100th birthday]

== Tagairtí ==
[[Catagóir:Ichneumonidae]]
[[Catagóir:Ichneumonidae genera]]
[[Catagóir: Tacsóin a ndearnadh cur síos orthu in 2026]]
[[Catagóir:Hymenoptera Mheiriceá Theas]]</text>
      <sha1>kximk27qegvuiw5xvc0mrd3sllxq5gg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Teaghlach Cavendish</title>
    <ns>14</ns>
    <id>126089</id>
    <revision>
      <id>1312338</id>
      <timestamp>2026-05-09T16:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Teaghlaigh]]'</comment>
      <origin>1312338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="rst1xrj3p01k6h28zqnu0z05xwnpb7o" xml:space="preserve">[[Catagóir:Teaghlaigh]]</text>
      <sha1>rst1xrj3p01k6h28zqnu0z05xwnpb7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Muintir Cavendish</title>
    <ns>14</ns>
    <id>126090</id>
    <redirect title="Catagóir:Teaghlach Cavendish" />
    <revision>
      <id>1312339</id>
      <timestamp>2026-05-09T16:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Catagóir:Teaghlach Cavendish]]</comment>
      <origin>1312339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="kfbjiwfye63e94nu6t109u4759buwih" xml:space="preserve">#athsheoladh[[Catagóir:Teaghlach Cavendish]]</text>
      <sha1>kfbjiwfye63e94nu6t109u4759buwih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Tiarnaí</title>
    <ns>14</ns>
    <id>126091</id>
    <revision>
      <id>1312349</id>
      <timestamp>2026-05-09T17:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Uaisleacht]] [[Catagóir:Teidil Uaisle]] [[Catagóir:Teidil]]'</comment>
      <origin>1312349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="2w6lcp6yn8dh2c73i6lvnasj5rzh2kn" xml:space="preserve">[[Catagóir:Uaisleacht]]
[[Catagóir:Teidil Uaisle]]
[[Catagóir:Teidil]]</text>
      <sha1>2w6lcp6yn8dh2c73i6lvnasj5rzh2kn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Piaraí</title>
    <ns>14</ns>
    <id>126092</id>
    <revision>
      <id>1312350</id>
      <timestamp>2026-05-09T17:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Tiarnaí]] [[Catagóir:Teidil Uaisle]] [[Catagóir:Teidil]]'</comment>
      <origin>1312350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="nhfo15hwx11jckq3z87gtpbvguostjo" xml:space="preserve">[[Catagóir:Tiarnaí]]
[[Catagóir:Teidil Uaisle]]
[[Catagóir:Teidil]]</text>
      <sha1>nhfo15hwx11jckq3z87gtpbvguostjo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Alumni Choláiste Eton</title>
    <ns>14</ns>
    <id>126093</id>
    <revision>
      <id>1312351</id>
      <timestamp>2026-05-09T17:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Coláiste Eton]] [[Catagóir:Alumni]]'</comment>
      <origin>1312351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="on6or684ky1ucdefrf2fjmg76qifsj4" xml:space="preserve">[[Catagóir:Coláiste Eton]]
[[Catagóir:Alumni]]</text>
      <sha1>on6or684ky1ucdefrf2fjmg76qifsj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Saothraithe</title>
    <ns>14</ns>
    <id>126094</id>
    <revision>
      <id>1312362</id>
      <timestamp>2026-05-09T18:39:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Tógálaithe]] [[Catagóir:Obair]]'</comment>
      <origin>1312362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="ts9jtst24iojptl5vxvqgy9ujpr53ee" xml:space="preserve">[[Catagóir:Tógálaithe]]
[[Catagóir:Obair]]</text>
      <sha1>ts9jtst24iojptl5vxvqgy9ujpr53ee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Tógálaithe</title>
    <ns>14</ns>
    <id>126095</id>
    <revision>
      <id>1312363</id>
      <timestamp>2026-05-09T18:41:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Eastát réadach]] [[Catagóir:Gairmeacha]] [[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir]]'</comment>
      <origin>1312363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="o1oza72n0avrgpu82nlfq67dxds00v1" xml:space="preserve">[[Catagóir:Eastát réadach]]
[[Catagóir:Gairmeacha]]
[[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir]]</text>
      <sha1>o1oza72n0avrgpu82nlfq67dxds00v1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leaslaoi Lúcás</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126096</id>
    <revision>
      <id>1312371</id>
      <timestamp>2026-05-09T20:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caoimhin</username>
        <id>600</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le 'Bhí an '''Dr Leslie Lucas''' (27 Faoileach 1919 – 2003) ina scoláire na [[An tSean-Ghaeilge|Sean-Ghaeilge]], ina staraí, agus ina chaomhnóir de chanúint agus sheanachas [[Ros Goill]].  Nuair a bhí sé óg, maraíodh a athair in ionsaí de chuid an [[IRA]] i [[Contae Fhear Manach|gCo. Fhear Manach]]. D’fhágadh ina dhílleachta é ag aois 9, tógadh le aintín é, agus fuair sé scolaíocht baile. Níos déanaí, d’fhreastail sé ar ranganna tráthnóna...'</comment>
      <origin>1312371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="995" sha1="7g1vb8znwybq5xvxoekwpvyqga4b3o0" xml:space="preserve">Bhí an '''Dr Leslie Lucas''' (27 Faoileach 1919 – 2003) ina scoláire na [[An tSean-Ghaeilge|Sean-Ghaeilge]], ina staraí, agus ina chaomhnóir de chanúint agus sheanachas [[Ros Goill]].

Nuair a bhí sé óg, maraíodh a athair in ionsaí de chuid an [[IRA]] i [[Contae Fhear Manach|gCo. Fhear Manach]]. D’fhágadh ina dhílleachta é ag aois 9, tógadh le aintín é, agus fuair sé scolaíocht baile. Níos déanaí, d’fhreastail sé ar ranganna tráthnóna i Shaftsbury Avenue, Béal Feirste, le go n-éireodh leis dul isteach in [[Ollscoil na Banríona]] mar mhac léinn aibí. Rinneadh léachtóir de i Roinn na Léann Ceilteach, ag speisialú sa tSean-Ghaeilge.  Bhí sé ina staraí áitiúil díograiseach. Thug sé cuairt ar gach teaghlach i bparóiste Mhíobhaigh, ag taifeadadh béaloidis, filíochta, amhrán agus crainn ghinealaigh. Spreag an tUrr. George Vaughan, [[Carraig Airt]], é chun na leabhair Mevagh Down the Years (1962) agus More About Mevagh (1965) a sgríobh.</text>
      <sha1>7g1vb8znwybq5xvxoekwpvyqga4b3o0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312372</id>
      <parentid>1312371</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T20:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caoimhin</username>
        <id>600</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1312372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1003" sha1="mn8rohwlp1yxheqh7yuchmugkkmr85n" xml:space="preserve">Bhí an '''Dr Leslie Lucas''' (27 Faoileach 1919 – 2003) ina scoláire na [[An tSean-Ghaeilge|Sean-Ghaeilge]], ina staraí, agus ina chaomhnóir de chanúint agus sheanachas [[Ros Goill]].

Nuair a bhí sé óg, maraíodh a athair in ionsaí de chuid an [[IRA]] i [[Contae Fhear Manach|gCo. Fhear Manach]]. D’fhágadh ina dhílleachta é ag aois 9, tógadh le aintín é, agus fuair sé scolaíocht baile. Níos déanaí, d’fhreastail sé ar ranganna tráthnóna i Shaftsbury Avenue, Béal Feirste, le go n-éireodh leis dul isteach in [[Ollscoil na Banríona]] mar mhac léinn aibí. Rinneadh léachtóir de i Roinn na Léann Ceilteach, ag speisialú sa tSean-Ghaeilge.  Bhí sé ina staraí áitiúil díograiseach. Thug sé cuairt ar gach teaghlach i bparóiste Mhíobhaigh, ag taifeadadh béaloidis, filíochta, amhrán agus crainn ghinealaigh. Spreag an tUrr. George Vaughan, [[Carraig Airt]], é chun na leabhair ''Mevagh Down the Years'' (1962) agus ''More About Mevagh'' (1965) a sgríobh.</text>
      <sha1>mn8rohwlp1yxheqh7yuchmugkkmr85n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312375</id>
      <parentid>1312372</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T20:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caoimhin</username>
        <id>600</id>
      </contributor>
      <origin>1312375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1101" sha1="ljluh1fzaskdaajtoywnqongz7dp6s4" xml:space="preserve">Bhí an '''Dr Leslie Lucas''' (27 Faoileach 1919 – 2003) ina scoláire na [[An tSean-Ghaeilge|Sean-Ghaeilge]], ina staraí, agus ina chaomhnóir de chanúint agus sheanachas [[Ros Goill]].

Nuair a bhí sé óg, maraíodh a athair in ionsaí de chuid an [[IRA]] i [[Contae Fhear Manach|gCo. Fhear Manach]]. D’fhágadh ina dhílleachta é ag aois 9, tógadh le aintín é, agus fuair sé scolaíocht baile. Níos déanaí, d’fhreastail sé ar ranganna tráthnóna i Shaftsbury Avenue, Béal Feirste, le go n-éireodh leis dul isteach in [[Ollscoil na Banríona]] mar mhac léinn aibí. Rinneadh léachtóir de i Roinn na Léann Ceilteach, ag speisialú sa tSean-Ghaeilge.  Bhí sé ina staraí áitiúil díograiseach. Thug sé cuairt ar gach teaghlach i bparóiste Mhíobhaigh, ag taifeadadh béaloidis, filíochta, amhrán agus crainn ghinealaigh. Spreag an tUrr. George Vaughan, [[Carraig Airt]], é chun na leabhair ''Mevagh Down the Years'' (1962) agus ''More About Mevagh'' (1965) a sgríobh.

D’fhoilsíodh alt le H. McNutt fá bheatha Luslie Lucas san iris Guth Goill i mí Márta 2009.</text>
      <sha1>ljluh1fzaskdaajtoywnqongz7dp6s4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312376</id>
      <parentid>1312375</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T21:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caoimhin</username>
        <id>600</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhog Caoimhin an leathanach [[Leslie Lucas (an Dr)]] go [[Leaslaoi Lúcás]]: Ainm Gaeilge</comment>
      <origin>1312375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1101" sha1="ljluh1fzaskdaajtoywnqongz7dp6s4" xml:space="preserve">Bhí an '''Dr Leslie Lucas''' (27 Faoileach 1919 – 2003) ina scoláire na [[An tSean-Ghaeilge|Sean-Ghaeilge]], ina staraí, agus ina chaomhnóir de chanúint agus sheanachas [[Ros Goill]].

Nuair a bhí sé óg, maraíodh a athair in ionsaí de chuid an [[IRA]] i [[Contae Fhear Manach|gCo. Fhear Manach]]. D’fhágadh ina dhílleachta é ag aois 9, tógadh le aintín é, agus fuair sé scolaíocht baile. Níos déanaí, d’fhreastail sé ar ranganna tráthnóna i Shaftsbury Avenue, Béal Feirste, le go n-éireodh leis dul isteach in [[Ollscoil na Banríona]] mar mhac léinn aibí. Rinneadh léachtóir de i Roinn na Léann Ceilteach, ag speisialú sa tSean-Ghaeilge.  Bhí sé ina staraí áitiúil díograiseach. Thug sé cuairt ar gach teaghlach i bparóiste Mhíobhaigh, ag taifeadadh béaloidis, filíochta, amhrán agus crainn ghinealaigh. Spreag an tUrr. George Vaughan, [[Carraig Airt]], é chun na leabhair ''Mevagh Down the Years'' (1962) agus ''More About Mevagh'' (1965) a sgríobh.

D’fhoilsíodh alt le H. McNutt fá bheatha Luslie Lucas san iris Guth Goill i mí Márta 2009.</text>
      <sha1>ljluh1fzaskdaajtoywnqongz7dp6s4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312379</id>
      <parentid>1312376</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T21:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caoimhin</username>
        <id>600</id>
      </contributor>
      <origin>1312379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1253" sha1="7nb56tvhf6t00fs6zs1c9znximiio68" xml:space="preserve">Bhí an '''Dr Leaslaoi U. Lúcás''' (27 Faoileach 1919 – 2003) (Béarla: Leslie Lucas) ina scoláire na [[An tSean-Ghaeilge|Sean-Ghaeilge]], ina staraí, agus ina chaomhnóir de chanúint agus sheanachas [[Ros Goill]].

Nuair a bhí sé óg, maraíodh a athair in ionsaí de chuid an [[IRA]] i [[Contae Fhear Manach|gCo. Fhear Manach]]. D’fhágadh ina dhílleachta é ag aois 9, tógadh le aintín é, agus fuair sé scolaíocht baile. Níos déanaí, d’fhreastail sé ar ranganna tráthnóna i Shaftsbury Avenue, Béal Feirste, le go n-éireodh leis dul isteach in [[Ollscoil na Banríona]] mar mhac léinn aibí. Rinneadh léachtóir de i Roinn na Léann Ceilteach, ag speisialú sa tSean-Ghaeilge.  Bhí sé ina staraí áitiúil díograiseach. Thug sé cuairt ar gach teaghlach i bparóiste Mhíobhaigh, ag taifeadadh béaloidis, filíochta, amhrán agus crainn ghinealaigh. Spreag an tUrr. George Vaughan, [[Carraig Airt]], é chun na leabhair ''Mevagh Down the Years'' (1962) agus ''More About Mevagh'' (1965) a sgríobh.

D’fhoilsíodh alt leis an Dr Seán Mac Corraidh fá bheatha Leaslaoi Lúcás san iris [https://taisclann.ie/index.php/guthghoill Guth Goill] i mí [https://taisclann.ie/sites/default/files/leabhar/2025 Márta 2009].</text>
      <sha1>7nb56tvhf6t00fs6zs1c9znximiio68</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312386</id>
      <parentid>1312379</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T21:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caoimhin</username>
        <id>600</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1312386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1254" sha1="1e3trgzoy264jjnxueirtdgxht9960q" xml:space="preserve">Bhí an '''Dr Leaslaoi U. Lúcás''' (27 Faoileach 1919 – 2003) (Béarla: Leslie Lucas) ina scoláire na [[An tSean-Ghaeilge|Sean-Ghaeilge]], ina staraí, agus ina chaomhnóir de chanúint agus sheanachas [[Ros Goill]].

Nuair a bhí sé óg, maraíodh a athair in ionsaí de chuid an [[IRA]] i [[Contae Fhear Manach|gCo. Fhear Manach]]. D’fhágadh ina dhílleachta é ag aois 9, tógadh le aintín é, agus fuair sé scolaíocht baile. Níos déanaí, d’fhreastail sé ar ranganna tráthnóna i Shaftsbury Avenue, Béal Feirste, le go n-éireodh leis dul isteach in [[Ollscoil na Banríona]] mar mhac léinn aibí. Rinneadh léachtóir de i Roinn na Léann Ceilteach, ag speisialú sa tSean-Ghaeilge.  Bhí sé ina staraí áitiúil díograiseach. Thug sé cuairt ar gach teaghlach i bparóiste Mhíobhaigh, ag taifeadadh béaloidis, filíochta, amhrán agus crainn ghinealaigh. Spreag an tUrr. George Vaughan, [[Carraig Airt]], é chun na leabhair ''Mevagh Down the Years'' (1962) agus ''More About Mevagh'' (1965) a sgríobh.

D’fhoilsíodh alt leis an Dr Seán Mac Corraidh fá bheatha Leaslaoi Lúcás san iris [https://taisclann.ie/index.php/guthghoill Guth Ghoill] i mí [https://taisclann.ie/sites/default/files/leabhar/2025 Márta 2009].</text>
      <sha1>1e3trgzoy264jjnxueirtdgxht9960q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diarmuid Ó Duibhir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126097</id>
    <revision>
      <id>1312373</id>
      <timestamp>2026-05-09T20:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '̺{{WD Bosca Sonraí Duine}} Mac léinn innealtóireachta ab ea '''Diarmuid Ó Duibhir''' nó '''Dermot O’Dwyer''' a rugadh i Ros Mór , [[Contae Thiobraid Árann]]. (1912-20 Márta 1921). BHí sé ag freastal ar  Ollscoil na hÉireann (Coláiste na hEolaíochta), Baile Átha Cliath.  Bhí sé ina bhall d'[[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]], san Chúigiú Cathlán Innealtóra, Briogáid Bhaile Átha Cliath, agus goineadh é i luíochán a...'</comment>
      <origin>1312373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="784" sha1="6jmty8rkwj2ht89ox7euklc38na9mbc" xml:space="preserve">̺{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Mac léinn innealtóireachta ab ea '''Diarmuid Ó Duibhir''' nó '''Dermot O’Dwyer''' a rugadh i Ros Mór , [[Contae Thiobraid Árann]]. (1912-20 Márta 1921). BHí sé ag freastal ar  Ollscoil na hÉireann (Coláiste na hEolaíochta), Baile Átha Cliath.

Bhí sé ina bhall d'[[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]], san Chúigiú Cathlán Innealtóra, Briogáid Bhaile Átha Cliath, agus goineadh é i luíochán ar [[Fórsaí na Breataine|fhórsaí na Breataine]], ar 18 Márta 1921 ag Eaglais Findlater, Sráid Fhreidric Thuaidh, agus é 19 mbliana d'aois. Fuair sé bás inospidéal dá chréachtaí ar an 20 Meán Fómhair 1920&lt;ref&gt;[ http://mspcsearch.militaryarchives.ie/detail.aspx An Chartlann Mhíleata&lt;/ref&gt;
==Tagairtí==</text>
      <sha1>6jmty8rkwj2ht89ox7euklc38na9mbc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312374</id>
      <parentid>1312373</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T20:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <origin>1312374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="786" sha1="rjjxmh3grh1yvmooq7wp0794nk0jmn4" xml:space="preserve">̺{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Mac léinn innealtóireachta ab ea '''Diarmuid Ó Duibhir''' nó '''Dermot O’Dwyer''' a rugadh i Ros Mór , [[Contae Thiobraid Árann]]. (1912-20 Márta 1921). BHí sé ag freastal ar  Ollscoil na hÉireann (Coláiste na hEolaíochta), Baile Átha Cliath.

Bhí sé ina bhall d'[[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]], san Chúigiú Cathlán Innealtóra, Briogáid Bhaile Átha Cliath, agus goineadh é i luíochán ar [[Fórsaí na Breataine|fhórsaí na Breataine]], ar 18 Márta 1921 ag Eaglais Findlater, Sráid Fhreidric Thuaidh, agus é 19 mbliana d'aois. Fuair sé bás inospidéal dá chréachtaí ar an 20 Meán Fómhair 1920.
&lt;ref&gt;[http://mspcsearch.militaryarchives.ie/detail.aspx An Chartlann Mhíleata]&lt;/ref&gt;
==Tagairtí==</text>
      <sha1>rjjxmh3grh1yvmooq7wp0794nk0jmn4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312378</id>
      <parentid>1312374</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T21:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <origin>1312378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1102" sha1="ixumuvyimnj1moho8zaf7po7hcnbsbn" xml:space="preserve">̺{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[File:Plaic chomórtha do Dhiarmuid Ó Duibhir.jpg|thumb|Plaic chomórtha do Dhiarmuid Ó Duibhir]]
Mac léinn innealtóireachta ab ea '''Diarmuid Ó Duibhir''' nó '''Dermot O’Dwyer''' a rugadh i Ros Mór , [[Contae Thiobraid Árann]]. (1912-20 Márta 1921). BHí sé ag freastal ar  Ollscoil na hÉireann (Coláiste na hEolaíochta), Baile Átha Cliath.

Bhí sé ina bhall d'[[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]], san Chúigiú Cathlán Innealtóra, Briogáid Bhaile Átha Cliath, agus goineadh é i luíochán ar fhórsaí na Breataine, ar 18 Márta 1921 ag Eaglais Findlater, Sráid Fhreidric Thuaidh, agus é 19 mbliana d'aois. Fuair sé bás in ospidéal dá chréachtaí ar an 20 Meán Fómhair 1921.
&lt;ref&gt;[http://mspcsearch.militaryarchives.ie/detail.aspx An Chartlann Mhíleata]&lt;/ref&gt;
==Tagairtí==
[[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha|Diarmuid Ó Duibhir]]
[[Catagóir:Daoine as  Contae Thiobraid Árann|Diarmuid Ó Duibhir]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1912-|Diarmuid Ó Duibhir]]
[[Catagóir:Básanna i 1921|Diarmuid Ó Duibhir]]</text>
      <sha1>ixumuvyimnj1moho8zaf7po7hcnbsbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leslie Lucas (an Dr)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126098</id>
    <redirect title="Leaslaoi Lúcás" />
    <revision>
      <id>1312377</id>
      <timestamp>2026-05-09T21:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caoimhin</username>
        <id>600</id>
      </contributor>
      <comment>Bhog Caoimhin an leathanach [[Leslie Lucas (an Dr)]] go [[Leaslaoi Lúcás]]: Ainm Gaeilge</comment>
      <origin>1312377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="myfzwydio2jjegiap6hk3kkhxtng3gz" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Leaslaoi Lúcás]]</text>
      <sha1>myfzwydio2jjegiap6hk3kkhxtng3gz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oenach indiu luid in rí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126099</id>
    <revision>
      <id>1312384</id>
      <timestamp>2026-05-09T21:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Cruthaithe</comment>
      <origin>1312384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3077" sha1="8a2eaucxsk7rfhp2d026zbtxnhqb7d2" xml:space="preserve">{{teideal iodálach}}

Is dán de chuid [[an Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]] é '''Ar aonach inniu do chuaigh an rí''' (MeánGhaeilge: '''Oenach indiu luid an rí'''), aitheanta as Béarla faoin teideal ''Find and the phantoms''.  Feictear é sa saothar ''[[Duanaire Finn]]'' tiomsaithe ag [[Somhairle Mac Domhnaill]].&lt;ref name=iso /&gt;  

== Achoimre ==
Téann an rí chun an aonaigh ar [[an Life]].  Is amhlaidh nach Guaire dall é.  Is léir go bhfuil [[Fionn na Cumhaill]] ann; agus Fiacha agus mac Eoghain; agus Cailte agus Oisín.  Tá eachtraí capall acu.  Feictear teach nach fhacthas riamh, agus muintir dhiabhlaí ann: aitheach liath, cailleach le trí cinn, fear gan cheann, naoi gcolainn, naoi gcinn, fear aon súile.  Diúltaíonn siad (obadh) bia an aithigh, agus tarlaíonn chomhrac eatarthu dá bharr.  Baineann Fionn an lámh in uachtar.  Luaitear ansin Cuilleann Chraosleathan.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;

* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1339.html ISoS]), ''Oenach indiu luid in rí''
* [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Duanaire Finn]] (LS A 20 (b)) ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_20.html ISoS]), ''Aonach so a Moigh Eala in rí''

=== Eagráin agus aistriúcháin ===
* {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Find and the phantoms | location =  | journal = [[Revue Celtique]] | year = 1886 | volume = 7 | pages = 289-307}}
* {{cite book | first = Eoin | last = Mac Néill | authorlink = Eoin Mac Néill | title = XIII The headless phantoms, in: Duanaire Finn: The book of the lays of Fionn | location = Londain | publisher = Irish Texts Society | year = 1908 | volume = 1 | pages = 28-30, 127-130}}
* {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | title = Translating Find and the Phantoms into Modern Irish, in: T. Birkett and K. March-Lyons (eds.), From Eald to New: Translating Early Medieval Poetry for the 21st Century | location = Woodbridge | publisher = Boydell &amp; Brewer | year = 2017 | pages = 122-147}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html Oenach indiu luid in rí] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Oenach_indiu_luid_in_rí Oenach indiu luid in rí] ar CODECS
* ''[https://celt.ucc.ie/published/G402361/ Find and the Phantoms]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-index.html | teideal = Oenach indiu luid in rí | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Oenach-indiu/Oenach-indiu-sources.html | teideal = Oenach indiu luid in rí - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:An Fhiannaíocht]]</text>
      <sha1>8a2eaucxsk7rfhp2d026zbtxnhqb7d2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126100</id>
    <revision>
      <id>1312390</id>
      <timestamp>2026-05-09T23:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}  In 2026 fuair triúr bás  de bharr '''ráig''' '''den hantaivíreas  ar an long chrúsála, an MV Hondius''', a bhí ag seoladh ó [[Ushuaia]] san Airgintín trasna an Atlantaigh chomh fada le Rinn Verde san Afraic.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt as Éirinn ar bord long saoire buailte ag víreas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0504/1571646-triur-basaithe-agus-triur-eile-i-mbaol-bais-ar-long-saoire/|date=2026-05-04|lang...'</comment>
      <origin>1312390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2211" sha1="g36g76euxv7zuc7ni33sqlyp41louj2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

In 2026 fuair triúr bás  de bharr '''ráig''' '''den hantaivíreas  ar an long chrúsála, an MV Hondius''', a bhí ag seoladh ó [[Ushuaia]] san Airgintín trasna an Atlantaigh chomh fada le Rinn Verde san Afraic.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt as Éirinn ar bord long saoire buailte ag víreas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0504/1571646-triur-basaithe-agus-triur-eile-i-mbaol-bais-ar-long-saoire/|date=2026-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Scaipeadh  an hantaivíreas ó dhuine go duine i ngar-theagmháil lena chéile ar an long saoire, a bhí sáinnithe ar muir amach ó chósta thiar na hAfraice a dúirt an [[An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Na hOileáin Chanáracha in éadan long le hantaivíreas teacht le cé|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0506/1571947-cead-diultaithe-do-long-le-hantaivireas-teacht-le-ce/|date=2026-05-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An víreas ar long saoire ag scaipeadh ó dhuine go duine - an WHO|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0505/1571744-an-vireas-ar-long-saoire-ag-scaipeadh-o-dhuine-go-duine-an-who/|date=2026-05-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhí an Hondius  ag déanamh a bealach aneas ón Airgintín, tír ar cuireadh tús lena haistir ar an 1ú Aibreán 2026. Ach scaip ráig den [[Orthohantavirus|hantavíreas]] i measc na bpaisinéirí ar an long agus ar chúis bháis do thriúr, lánúin ón Ísiltír agus bean ón Ghearmáin.  Bhí scéal an MV Hondius i mbéal an phobail ó tháinig an fhadhb chun solais ar an long timpeall an 20ú Aibreán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Réiteach á dhéanamh do phaisinéirí an MV Hondius|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0509/1572519-reiteach-a-dheanamh-do-phaisineiri-an-mv-hondius/|date=2026-05-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Orthohantavirus]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Eachtraí muirí]]
[[Catagóir:Tubaistí sláinte]]
[[Catagóir:Longa crúsála]]
[[Catagóir:Antartaice]]
[[Catagóir:Orthohantavirus]]</text>
      <sha1>g36g76euxv7zuc7ni33sqlyp41louj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312391</id>
      <parentid>1312390</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T23:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhog TGcoa an leathanach [[2026 ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius]] go [[Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026]]</comment>
      <origin>1312390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2211" sha1="g36g76euxv7zuc7ni33sqlyp41louj2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

In 2026 fuair triúr bás  de bharr '''ráig''' '''den hantaivíreas  ar an long chrúsála, an MV Hondius''', a bhí ag seoladh ó [[Ushuaia]] san Airgintín trasna an Atlantaigh chomh fada le Rinn Verde san Afraic.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt as Éirinn ar bord long saoire buailte ag víreas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0504/1571646-triur-basaithe-agus-triur-eile-i-mbaol-bais-ar-long-saoire/|date=2026-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Scaipeadh  an hantaivíreas ó dhuine go duine i ngar-theagmháil lena chéile ar an long saoire, a bhí sáinnithe ar muir amach ó chósta thiar na hAfraice a dúirt an [[An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Na hOileáin Chanáracha in éadan long le hantaivíreas teacht le cé|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0506/1571947-cead-diultaithe-do-long-le-hantaivireas-teacht-le-ce/|date=2026-05-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An víreas ar long saoire ag scaipeadh ó dhuine go duine - an WHO|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0505/1571744-an-vireas-ar-long-saoire-ag-scaipeadh-o-dhuine-go-duine-an-who/|date=2026-05-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhí an Hondius  ag déanamh a bealach aneas ón Airgintín, tír ar cuireadh tús lena haistir ar an 1ú Aibreán 2026. Ach scaip ráig den [[Orthohantavirus|hantavíreas]] i measc na bpaisinéirí ar an long agus ar chúis bháis do thriúr, lánúin ón Ísiltír agus bean ón Ghearmáin.  Bhí scéal an MV Hondius i mbéal an phobail ó tháinig an fhadhb chun solais ar an long timpeall an 20ú Aibreán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Réiteach á dhéanamh do phaisinéirí an MV Hondius|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0509/1572519-reiteach-a-dheanamh-do-phaisineiri-an-mv-hondius/|date=2026-05-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Orthohantavirus]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Eachtraí muirí]]
[[Catagóir:Tubaistí sláinte]]
[[Catagóir:Longa crúsála]]
[[Catagóir:Antartaice]]
[[Catagóir:Orthohantavirus]]</text>
      <sha1>g36g76euxv7zuc7ni33sqlyp41louj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312395</id>
      <parentid>1312391</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T00:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2208" sha1="k3647m8f5w97x34yp06u37duuow6m0i" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

In 2026 fuair triúr bás  de bharr '''ráig''' '''den hantaivíreas  ar an long chrúsála, an MV Hondius''', a bhí ag seoladh ó [[Ushuaia]] san Airgintín trasna an Atlantaigh chomh fada le Rinn Verde san Afraic.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt as Éirinn ar bord long saoire buailte ag víreas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0504/1571646-triur-basaithe-agus-triur-eile-i-mbaol-bais-ar-long-saoire/|date=2026-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Scaipeadh  an hantaivíreas ó dhuine go duine i ngar-theagmháil lena chéile ar an long saoire, a bhí sáinnithe ar muir amach ó chósta thiar na hAfraice a dúirt an [[An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Na hOileáin Chanáracha in éadan long le hantaivíreas teacht le cé|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0506/1571947-cead-diultaithe-do-long-le-hantaivireas-teacht-le-ce/|date=2026-05-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An víreas ar long saoire ag scaipeadh ó dhuine go duine - an WHO|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0505/1571744-an-vireas-ar-long-saoire-ag-scaipeadh-o-dhuine-go-duine-an-who/|date=2026-05-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhí an Hondius  ag déanamh a bealach aneas ón Airgintín, tír ar cuireadh tús lena haistir ar an 1ú Aibreán 2026. Ach scaip ráig den [[Orthohantavirus|hantavíreas]] i measc na bpaisinéirí ar an long agus ar chúis bháis do thriúr, lánúin ón Ísiltír agus bean ón Ghearmáin.  Bhí scéal an MV Hondius i mbéal an phobail ó tháinig an fhadhb chun solais ar an long timpeall an 20ú Aibreán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Réiteach á dhéanamh do phaisinéirí an MV Hondius|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0509/1572519-reiteach-a-dheanamh-do-phaisineiri-an-mv-hondius/|date=2026-05-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Orthohantavirus]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Eachtraí muirí]]
[[Catagóir:Tubaistí sláinte]]
[[Catagóir:Longa crúsála]]
[[Catagóir:Antartaice]]
[[Catagóir:Hantaviridae]]</text>
      <sha1>k3647m8f5w97x34yp06u37duuow6m0i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312400</id>
      <parentid>1312395</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T00:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2234" sha1="i9y6oupiyr0sh58h2us0sopeh6iiyek" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

In 2026 fuair triúr bás  de bharr '''ráig''' '''den hantaivíreas  ar an long chrúsála, an MV Hondius''', a bhí ag seoladh ó [[Ushuaia]] san Airgintín trasna an Atlantaigh chomh fada le Rinn Verde san Afraic.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt as Éirinn ar bord long saoire buailte ag víreas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0504/1571646-triur-basaithe-agus-triur-eile-i-mbaol-bais-ar-long-saoire/|date=2026-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Scaipeadh  an hantaivíreas ó dhuine go duine i ngar-theagmháil lena chéile ar an long saoire, a bhí sáinnithe ar muir amach ó chósta thiar na hAfraice a dúirt an [[An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Na hOileáin Chanáracha in éadan long le hantaivíreas teacht le cé|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0506/1571947-cead-diultaithe-do-long-le-hantaivireas-teacht-le-ce/|date=2026-05-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An víreas ar long saoire ag scaipeadh ó dhuine go duine - an WHO|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0505/1571744-an-vireas-ar-long-saoire-ag-scaipeadh-o-dhuine-go-duine-an-who/|date=2026-05-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhí an Hondius  ag déanamh a bealach aneas ón Airgintín, tír ar cuireadh tús lena haistir ar an 1ú Aibreán 2026. Ach scaip ráig den [[Orthohantavirus|hantavíreas]] i measc na bpaisinéirí ar an long agus ar chúis bháis do thriúr, lánúin ón Ísiltír agus bean ón Ghearmáin.  Bhí scéal an MV Hondius i mbéal an phobail ó tháinig an fhadhb chun solais ar an long timpeall an 20ú Aibreán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Réiteach á dhéanamh do phaisinéirí an MV Hondius|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0509/1572519-reiteach-a-dheanamh-do-phaisineiri-an-mv-hondius/|date=2026-05-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Orthohantavirus]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Eachtraí muirí]]
[[Catagóir:Tubaistí sláinte]]
[[Catagóir:Longa crúsála]]
[[Catagóir:Antartaice]]
[[Catagóir:Hantaviridae]]
[[Catagóir:Eipidéimí]]</text>
      <sha1>i9y6oupiyr0sh58h2us0sopeh6iiyek</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312414</id>
      <parentid>1312400</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4230" sha1="bsndbdtke4amm3v1mrsaedh6cmbs0ia" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

In 2026 fuair triúr bás  de bharr '''ráig''' '''den hantaivíreas  ar an long chrúsála, an MV Hondius''', a bhí ag seoladh ó [[Ushuaia]] san Airgintín trasna an Atlantaigh chomh fada le [[Cabo Verde|Rinn Verde]] san Afraic.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt as Éirinn ar bord long saoire buailte ag víreas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0504/1571646-triur-basaithe-agus-triur-eile-i-mbaol-bais-ar-long-saoire/|date=2026-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Scaipeadh  an hantaivíreas ó dhuine go duine i ngar-theagmháil lena chéile ar an long saoire.  Bhí an long sáinnithe ar muir amach ó chósta thiar na hAfraice ar feadh trí seachtaine.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Na hOileáin Chanáracha in éadan long le hantaivíreas teacht le cé|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0506/1571947-cead-diultaithe-do-long-le-hantaivireas-teacht-le-ce/|date=2026-05-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An víreas ar long saoire ag scaipeadh ó dhuine go duine - an WHO|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0505/1571744-an-vireas-ar-long-saoire-ag-scaipeadh-o-dhuine-go-duine-an-who/|date=2026-05-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

De ghnáth, baineann an hantaivíreas le creimirí amhail luchóga agus francaigh.  Is annamh a tharlaíonn tarchur ó dhuine go duine. 

== Imeachtaí ==
An chéad lá de mhí an Aibreáin 2026 a sheol an MV Hondius, long chrúsála ghalánta, as Ushuaia, san Airgintín ar a turas go Poblacht [[Cabo Verde]].  Ach scaip ráig den [[Orthohantavirus|hantavíreas]] i measc na bpaisinéirí ar an long.   Bhí scéal an MV Hondius i mbéal an phobail ó tháinig an fhadhb chun solais ar an long timpeall an 20ú Aibreán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Réiteach á dhéanamh do phaisinéirí an MV Hondius|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0509/1572519-reiteach-a-dheanamh-do-phaisineiri-an-mv-hondius/|date=2026-05-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhí suas le 150 paisinéir as 23 tír a bhí ar bord na loinge ar dtús. Deimhníodh  ocht gcás den hantaivíreas ar feadh an turais in iomlán, ar chúis bháis do thriúr, lánúin ón Ísiltír agus bean ón Ghearmáin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-long-ata-buailte-ag-raig-den-hantaivireas-le-teacht-le-ce-in-tenerife/|teideal=An long atá buailte ag ráig den hantaivíreas le teacht le cé in Tenerife|dáta=2026-05-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;  Bhásaigh paisinéir amháin a cuireadh ar eitleán go dtí an Afraic Theas ar mhaithe le cóir leighis a fháil.

Tháinig an long i dtír ag Granadilla i [[Tenerife]] ar an 10 Bealtaine, ceann de na h[[Na hOileáin Chanáracha|Oileáin Chanáracha]] atá faoi dhlínse na Spáinne. Aistríodh na paisinéirí ón long agus cuireadh iad ar bord eitleáin ar ais chuig a dtíortha féin.  Bhí rialtas áitiúil na nOileán Canárach in aghaidh cead a thabhairt don teacht le cé.

Coinníodh súil ghéar ar na paisinéirí agus criú ar fad go ceann ocht seachtainí, an t-achar a d’fhéadfadh an víreas a bheith á ghor ina gcolainn. 

=== Eipidéimeolaíocht ===
Mar sin féin is eol gur scaip an galar seo corruair i measc daoine a bhí i ngartheagmháil lena chéile i gcás cineál amháin den víreas ar a dtugtar &quot;hantaivíreas na nAindéis&quot;, cineál tógálach atá scaipthe i Meiriceá Theas. Tá an cineál sin le fáil san Airgintín, an tír ónar sheol an long chrúsála.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-long-ata-buailte-ag-raig-den-hantaivireas-le-teacht-le-ce-in-tenerife/|teideal=An long atá buailte ag ráig den hantaivíreas le teacht le cé in Tenerife|dáta=2026-05-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;

Dúirt an [[An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] nach raibh siad ag súil le heipidéim mar gheall ar an ráig.

== Féach freisin ==

* [[Orthohantavirus]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Eachtraí muirí]]
[[Catagóir:Tubaistí sláinte]]
[[Catagóir:Longa crúsála]]
[[Catagóir:Antartaice]]
[[Catagóir:Hantaviridae]]
[[Catagóir:Eipidéimí]]</text>
      <sha1>bsndbdtke4amm3v1mrsaedh6cmbs0ia</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312421</id>
      <parentid>1312414</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T11:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5005" sha1="9r7k3gvzwfivygj7pbeyg5ltw45wxyy" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

In 2026 fuair triúr bás  de bharr '''ráig''' '''den hantaivíreas  ar an long chrúsála, an MV Hondius''', a bhí ag seoladh ó [[Ushuaia]] san Airgintín trasna an Atlantaigh chomh fada le [[Cabo Verde|Rinn Verde]] san Afraic.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt as Éirinn ar bord long saoire buailte ag víreas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0504/1571646-triur-basaithe-agus-triur-eile-i-mbaol-bais-ar-long-saoire/|date=2026-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Scaipeadh  an [[Orthohantavirus|hantaivíreas]] ó dhuine go duine i ngar-theagmháil lena chéile ar an long saoire.  Bhí an long sáinnithe ar muir amach ó chósta thiar na hAfraice ar feadh trí seachtaine.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Na hOileáin Chanáracha in éadan long le hantaivíreas teacht le cé|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0506/1571947-cead-diultaithe-do-long-le-hantaivireas-teacht-le-ce/|date=2026-05-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An víreas ar long saoire ag scaipeadh ó dhuine go duine - an WHO|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0505/1571744-an-vireas-ar-long-saoire-ag-scaipeadh-o-dhuine-go-duine-an-who/|date=2026-05-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

De ghnáth, baineann an hantaivíreas le creimirí amhail luchóga agus francaigh.  Is annamh a tharlaíonn tarchur ó dhuine go duine. 

[[Íomhá:MV Hondius.png|clé|mion|220x220px|Cuireadh an MV Hondius chun [[farraige]],   in 2019]]
[[Íomhá:Andes orthohantavirus Genus Structure.png|clé|mion|220x220px|''[[Orthohantavirus]]'']]
[[Íomhá:El presidente del Gobierno, Pedro Sánchez, preside la reunión sobre la solicitud de la Organización Mundial de la Salud para acoger a la embarcación 'MV Hondius' en las Islas Canarias.jpg|clé|mion|220x220px|Pedro Sánchez, &quot;El presidente del Gobierno,&quot; Rialtas na Spáinne i mbun, 2026-05-06]]

== Imeachtaí ==
An chéad lá de mhí an Aibreáin 2026 a sheol an MV Hondius, long chrúsála ghalánta, as [[Ushuaia]], san Airgintín ar a turas go Poblacht [[Cabo Verde]].  Ach scaip ráig den [[Orthohantavirus|hantavíreas]] i measc na bpaisinéirí ar an long.   Bhí scéal an MV Hondius i mbéal an phobail ó tháinig an fhadhb chun solais ar an long timpeall an 20ú Aibreán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Réiteach á dhéanamh do phaisinéirí an MV Hondius|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0509/1572519-reiteach-a-dheanamh-do-phaisineiri-an-mv-hondius/|date=2026-05-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhí suas le 150 paisinéir&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=My MV Hondius Statement|url=https://www.youtube.com/shorts/VZGcs1G3L-0|language=en|author=Paisinéir &quot;Jake&quot; faoi strus diamhair|date=4 Beataine 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Atlantic OdysseyVlog🚢🌊🐧🦭🏝️ Day 15 #travel #travelinspiration #travelinspo #bucketlistadventures|url=https://www.youtube.com/shorts/QktOhSnRm3o|language=en|author=Paisinéir &quot;Jake&quot; roimh an eachtra, sona sásta}}&lt;/ref&gt; as 23 tír a bhí ar bord na loinge ar dtús. Deimhníodh  ocht gcás den hantaivíreas ar feadh an turais in iomlán, ar chúis bháis do thriúr, lánúin ón Ísiltír agus bean ón Ghearmáin.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-long-ata-buailte-ag-raig-den-hantaivireas-le-teacht-le-ce-in-tenerife/|teideal=An long atá buailte ag ráig den hantaivíreas le teacht le cé in Tenerife|dáta=2026-05-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;  Bhásaigh paisinéir amháin a cuireadh ar eitleán go dtí an Afraic Theas ar mhaithe le cóir leighis a fháil.

Tháinig an long i dtír ag Granadilla i [[Tenerife]] ar an 10 Bealtaine, ceann de na h[[Na hOileáin Chanáracha|Oileáin Chanáracha]] atá faoi dhlínse na Spáinne. Aistríodh na paisinéirí ón long agus cuireadh iad ar bord eitleáin ar ais chuig a dtíortha féin.  Bhí rialtas áitiúil na nOileán Canárach in aghaidh cead a thabhairt don teacht le cé ag an am.

=== Coraintín agus eipidéimeolaíocht ===
Coinníodh súil ghéar ar na paisinéirí agus criú, ar [[coraintín]], ar fad go ceann ocht seachtainí, an t-achar a d’fhéadfadh an víreas a bheith á ghor ina gcolainn. 

Mar sin féin is eol gur scaip an galar seo corruair i measc daoine a bhí i ngartheagmháil lena chéile i gcás cineál amháin den víreas ar a dtugtar &quot;hantaivíreas na nAindéis&quot;, cineál tógálach atá scaipthe i Meiriceá Theas. Tá an cineál sin le fáil san Airgintín, an tír ónar sheol an long chrúsála.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Dúirt an [[An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] nach raibh siad ag súil le heipidéim mar gheall ar an ráig.

== Féach freisin ==

* [[Orthohantavirus]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Eachtraí muirí]]
[[Catagóir:Tubaistí sláinte]]
[[Catagóir:Longa crúsála]]
[[Catagóir:Antartaice]]
[[Catagóir:Hantaviridae]]
[[Catagóir:Eipidéimí]]</text>
      <sha1>9r7k3gvzwfivygj7pbeyg5ltw45wxyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312432</id>
      <parentid>1312421</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T11:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7622" sha1="ncyo8zmvbxqyq7rsvpfp5l5fs2i0j52" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

In 2026 fuair triúr bás  de bharr '''ráig''' '''den hantaivíreas  ar an long chrúsála, an MV Hondius''', a bhí ag seoladh ó [[Ushuaia]] san Airgintín trasna an Atlantaigh chomh fada le [[Cabo Verde|Rinn Verde]] san Afraic.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt as Éirinn ar bord long saoire buailte ag víreas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0504/1571646-triur-basaithe-agus-triur-eile-i-mbaol-bais-ar-long-saoire/|date=2026-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Scaipeadh  an [[Orthohantavirus|hantaivíreas]] ó dhuine go duine i ngar-theagmháil lena chéile ar an long saoire.  Bhí an long sáinnithe ar muir amach ó chósta thiar na hAfraice ar feadh trí seachtaine.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Na hOileáin Chanáracha in éadan long le hantaivíreas teacht le cé|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0506/1571947-cead-diultaithe-do-long-le-hantaivireas-teacht-le-ce/|date=2026-05-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An víreas ar long saoire ag scaipeadh ó dhuine go duine - an WHO|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0505/1571744-an-vireas-ar-long-saoire-ag-scaipeadh-o-dhuine-go-duine-an-who/|date=2026-05-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

De ghnáth, baineann an hantaivíreas le creimirí amhail luchóga agus francaigh.  Is annamh a tharlaíonn tarchur ó dhuine go duine. Ach is aicíd chontúirteach í a loiteann an [[Riospráid|córas riospráide]]. Níl aon chógas ar leith ann le ghabháil i ngleic le hantaivíreas agus cuirtear othair a bhíonn buailte go dona ar mheaisín aerála in [[Aonad Dianchúraim|aonad dianchúraim]]. 

[[Íomhá:MV Hondius.png|clé|mion|220x220px|Cuireadh an MV Hondius chun [[farraige]],   in 2019]]
[[Íomhá:Andes orthohantavirus Genus Structure.png|clé|mion|220x220px|''[[Orthohantavirus]]'']]
[[Íomhá:El presidente del Gobierno, Pedro Sánchez, preside la reunión sobre la solicitud de la Organización Mundial de la Salud para acoger a la embarcación 'MV Hondius' en las Islas Canarias.jpg|clé|mion|220x220px|Pedro Sánchez, &quot;El presidente del Gobierno,&quot; Rialtas na Spáinne i mbun, 2026-05-06]]

== Imeachtaí ==
An chéad lá de mhí an Aibreáin 2026 a sheol an MV Hondius, long chrúsála ghalánta, as [[Ushuaia]], san Airgintín ar a turas go Poblacht [[Cabo Verde]], ag seoladh ó dheas ar thuras dúlra ar chostas idir €14,000 agus €22,000 go [[Antartaice]], na [[Malvinas]] agus oileáin eile agus as sin soir trasna an Atlantaigh chomh fada le Rinn Verde san Afraic.  Ach scaip ráig den [[Orthohantavirus|hantavíreas]] i measc na bpaisinéirí ar an long.   Bhí scéal an MV Hondius i mbéal an phobail ó tháinig an fhadhb chun solais ar an long timpeall an 20ú Aibreán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Réiteach á dhéanamh do phaisinéirí an MV Hondius|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0509/1572519-reiteach-a-dheanamh-do-phaisineiri-an-mv-hondius/|date=2026-05-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

D'fhógair an bainisteoir  Oceanwide Expeditions, an comhlacht as an Ísiltír gur leo an long, go raibh sé ráite acu le paisinéirí fanacht ina gcuid seomraí ar fhaitíos go scaipfeadh an tinneas tuilleadh. Ar dtús bhí Oceanwide ag deimhniú go bhfuil siad ag gabháil i ngleic le &quot;cás tromchúiseach leighis&quot; ar an long.

D'fhan an long ar ancaire amach ó Rinn Verde ar feadh cúpla seachtain. Cé go raibh cóir leighis faighte ag an beirt ar bord ó dhochtúirí de chuid na tíre sin, níl raibh aon chead tugtha iad a chur i dtír.

Bhí suas le 150 paisinéir&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=My MV Hondius Statement|url=https://www.youtube.com/shorts/VZGcs1G3L-0|language=en|author=Paisinéir &quot;Jake Rosmarin&quot; faoi strus diamhair.  &quot;Is daoine muid, agus daoine a bhaineann linn ag fanacht linn sa mbaile&quot; a dúirt sé ar fhíseán ar an ardán Instagram seolta ón mbád.|date=4 Beataine 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Atlantic OdysseyVlog🚢🌊🐧🦭🏝️ Day 15 #travel #travelinspiration #travelinspo #bucketlistadventures|url=https://www.youtube.com/shorts/QktOhSnRm3o|language=en|author=Paisinéir &quot;Jake&quot; roimh an eachtra, sona sásta}}&lt;/ref&gt; as 23 tír a bhí ar bord na loinge ar dtús, beirt as Éirinn san áireamh. Turasóirí as an mBreatain, as Meiriceá agus as an Spáinn is mó a bhí ar bord an Hondius.  Deimhníodh ocht gcás den hantaivíreas ar feadh an turais in iomlán, ar chúis bháis do thriúr, lánúin ón Ísiltír agus bean ón Ghearmáin&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-long-ata-buailte-ag-raig-den-hantaivireas-le-teacht-le-ce-in-tenerife/|teideal=An long atá buailte ag ráig den hantaivíreas le teacht le cé in Tenerife|dáta=2026-05-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-10}}&lt;/ref&gt; (bhásaigh paisinéir amháin a cuireadh ar eitleán go dtí an Afraic Theas ar mhaithe le cóir leighis a fháil).&lt;ref&gt;Bhí an EDS sa tóir ar dhaoine a bhí ar an eitilt chéanna as oileán Saint Helena go Johannesburg le paisinéir ar an Hondius a d'éag níos déanaí. Bean as an Ísiltír a bhí inti, agus bhí a fear céile básaithe leis an víreas ar an long. D'fhág sise an bád an 24ú Aibreán i Saint Helena agus &quot;comharthaí sóirt gastraistéigeach&quot; uirthi. Chuaigh sí &quot;chun olcais ar bord an eitleáin go Johannesburg&quot; agus cailleadh an 26ú Aibreán í a deir an WHO.&lt;/ref&gt;  

Bhí an [[EDS]] den tuairim go raibh an víreas tolgtha ag an gcéad duine sa gcás seo sula raibh siad tagtha ar bord na loinge.  Tá tréimhse ghoir roinnt seachtainí in ann a bheith ag an aicíd. Mar sin ní gá go mbeadh comharthaí sóirt fós ar dhaoine fiú agus an víreas tolgtha acu.

=== Coraintín agus eipidéimeolaíocht ===
Tháinig an long i dtír ag Granadilla i [[Tenerife]] ar an 10 Bealtaine, ceann de na h[[Na hOileáin Chanáracha|Oileáin Chanáracha]] atá faoi dhlínse na Spáinne. Aistríodh na paisinéirí ón long agus cuireadh iad ar bord eitleáin ar ais chuig a dtíortha féin.  (Bhí rialtas áitiúil na nOileán Canárach in aghaidh cead a thabhairt don teacht le cé ag an am).   Cuireadh an t-eitleán Rialtais anonn leis na paisinéirí Éireannacha a bhailiú.  Ansin aistríodh iad chuig ionad coraintín de chuid an [[Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte|FSS]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Údaráis sláinte i Tenerife ar tí tús a chur le aistriú paisinéirí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0510/1572605-udarais-slainte-i-tenerife-ar-ti-tus-a-chur-le-aistriu-paisineiri/|date=2026-05-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

Coinníodh súil ghéar ar na paisinéirí agus criú, ar [[coraintín]], ar fad go ceann ocht seachtainí, an t-achar a d’fhéadfadh an víreas a bheith á ghor ina gcolainn. 

Mar sin féin is eol gur scaip an galar seo corruair i measc daoine a bhí i ngartheagmháil lena chéile i gcás cineál amháin den víreas ar a dtugtar &quot;hantaivíreas na nAindéis&quot;, cineál tógálach atá scaipthe i Meiriceá Theas. Tá an cineál sin le fáil san Airgintín, an tír ónar sheol an long chrúsála.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Dúirt an [[An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] nach raibh siad ag súil le heipidéim mar gheall ar an ráig. Mhaígh an EDS gur beag contúirt a bhí ann don phobal i gcoiteann.

== Féach freisin ==

* [[Orthohantavirus]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Eachtraí muirí]]
[[Catagóir:Longa crúsála]]
[[Catagóir:Antartaice]]
[[Catagóir:Hantaviridae]]
[[Catagóir:Eipidéimí]]
[[Catagóir:Anachana sláinte]]</text>
      <sha1>ncyo8zmvbxqyq7rsvpfp5l5fs2i0j52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026 ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126101</id>
    <redirect title="Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026" />
    <revision>
      <id>1312392</id>
      <timestamp>2026-05-09T23:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Bhog TGcoa an leathanach [[2026 ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius]] go [[Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026]]</comment>
      <origin>1312392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="3t2m3ebp9kwiz2erpryvqmtqx4bm14j" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026]]</text>
      <sha1>3t2m3ebp9kwiz2erpryvqmtqx4bm14j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Orthohantavirus</title>
    <ns>14</ns>
    <id>126102</id>
    <redirect title="Catagóir:Hantaviridae" />
    <revision>
      <id>1312394</id>
      <timestamp>2026-05-10T00:00:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Víris]] [[Catagóir:Creimirí]]'</comment>
      <origin>1312394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="7jrskqhax264wzponb0tyu3qscs0gur" xml:space="preserve">[[Catagóir:Víris]]
[[Catagóir:Creimirí]]</text>
      <sha1>7jrskqhax264wzponb0tyu3qscs0gur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312397</id>
      <parentid>1312394</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T00:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1312397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="h7bt9mdrhmm4p19v2kianmd1opnweb7" xml:space="preserve">#athsheoladh]]Catagóir:Hantaviridae]]</text>
      <sha1>h7bt9mdrhmm4p19v2kianmd1opnweb7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312398</id>
      <parentid>1312397</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T00:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Catagóir:Hantaviridae]]</comment>
      <origin>1312398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="2hp6n1vrn5o6nauzrh0achyc793saoh" xml:space="preserve">#athsheoladh[[Catagóir:Hantaviridae]]</text>
      <sha1>2hp6n1vrn5o6nauzrh0achyc793saoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Hantaviridae</title>
    <ns>14</ns>
    <id>126103</id>
    <revision>
      <id>1312396</id>
      <timestamp>2026-05-10T00:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Creimirí]] [[Catagóir:Víris]]'</comment>
      <origin>1312396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="aik46axpqu7xf6w04dpty6j8v8ctfmx" xml:space="preserve">[[Catagóir:Creimirí]]
[[Catagóir:Víris]]</text>
      <sha1>aik46axpqu7xf6w04dpty6j8v8ctfmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126104</id>
    <revision>
      <id>1312410</id>
      <timestamp>2026-05-10T10:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Cruthaithe</comment>
      <origin>1312410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3256" sha1="bub33aao408z2je08zbzhierdb9eovl" xml:space="preserve">Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill''' (MeánGhaeilge: '''Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre ==
Chuaigh trí mhac [[Diarmaid mac Cearbhaill|Dhiarmada mhic Cearbhaill]] ([[Aodh Sláine]], [[Colmán mac Diarmato|Colmán]], [[vvv]]) ar chreich in aghaidh na Laighean.  Thángadar ar Mhaolodhrán mac Dhíoma Chróin ar chois, ach fuair sé a chapall agus chuaigh ar a dtóir.  Rith mic Dhiarmada roimhe chun muilinn, ach fáisceadh um an sail iad.  Tháinig Diarmaid chun díoltas a bhaint.  Chuaigh Maolodhrán chun ghéilleadh féin do Dhiarmaid.  Tháinig sé aniar aduaidh ar Dhiarmaid ach níor mharaigh sé é.  Coimeádadh slán é ón slua de chleas Mhughainne.  As sin amach, bhí Maolodhrán ina cathmhíle Dhiarmada.

Tháinig Diarmaid ansin chun díoltas a bhaint amach ar na Laigin.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ea96c258-35fa-4d52-949c-5a0ef99ce659/surfaces/438558b7-af41-4ac4-a909-5f80acfe04e5/ BLOx])
* Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] ([https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d/surfaces/c25f4c62-6cbc-451b-a62b-f60c4d0183f2/ BLOx])
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS])

=== Eagráin ===
* {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David William Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 48-51}}

=== Aistriúcháin ===
* {{cite book | first = Lee J. | last = Rayner | authorlink = Lee J. Rayner | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 84-86}}
* {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1950 | pages = 43-46}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Orgguin_trí_mac_Diarmata_mic_Cerbaill Orgguin trí mac Díarmata mic Cerbaill] ar CODECS

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-index.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Orgguin-tri/Orgguin-tri-sources.html | teideal = Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 07-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]</text>
      <sha1>bub33aao408z2je08zbzhierdb9eovl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tomás Holland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126105</id>
    <revision>
      <id>1312418</id>
      <timestamp>2026-05-10T10:51:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Themeramisin</username>
        <id>74015</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1351749299|Tom Holland]]&quot;</comment>
      <origin>1312418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="7mb177vq8eq46ushve2wzwus5f1ejwz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine|name=Tom Holland|image=Tom Holland during pro-am Wentworth golf club 2023-2 (cropped).jpg|alma_mater=[[BRIT School]]}}

aisteoir Sasanach é '''Thomas Stanley Holland''' (rugadh 1 Meitheamh 1996). Tá go leor gradam bronnta air, lena n-áirítear Gradam BAFTA agus trí Ghradam Saturn . Tá os cionn $9.9 tuillte ag scannáin Holland mar phríomhaisteoir.&amp;nbsp;billiún ar fud an domhain, rud a fhágann gurb é ceann de na haisteoirí scannán is mó ioncam riamh é . Bhí sé ar liosta ''Forbes'' 30 Faoi 30 san Eoraip in 2019.

Thosaigh gairm bheatha Holland ag naoi mbliana d'aois nuair a chláraigh sé i rang damhsa. Thug cóiréagrafaí faoi deara é agus shocraigh sé go ndéanfadh sé triail as do ról i ''Billy Elliot the Musical'' in Amharclann Victoria Palace i Londain. Tar éis dhá bhliain oiliúna, fuair sé ról tacaíochta in 2008. Níos déanaí sa bhliain sin, tugadh an príomhról dó, a d'imir sé go dtí 2010. Rinne Holland a chéad scannán sa dráma tubaiste ''The Impossible'' (2012) mar thurasóir déagóir gafa i tsunami ; fuair sé moladh mór ó na léirmheastóirí agus ainmniúchán do Ghradam Goya don Aisteoir Nua is Fearr . Ansin shocraigh Holland leanúint leis an aisteoireacht mar shlí bheatha lánaimseartha, ag déanamh páirte i ''How I Live Now'' (2013) agus ag déanamh páirte ar phearsana stairiúla sa scannán ''In the Heart of the Sea'' (2015) agus sa mhionshraith teilifíse ''Wolf Hall'' (2015).

Bhain Holland aitheantas idirnáisiúnta amach as ról Peter Parker/Spider-Man i sé scannán sárlaoch de chuid Marvel Cinematic Universe (MCU), ag tosú le ''Captain America: Civil War'' (2016). An bhliain dár gcionn, fuair Holland Gradam Rising Star BAFTA agus ba é an t-aisteoir ab óige a ghlac ról teidil i scannán MCU i ''Spider-Man: Homecoming'' . {{Spaces}}</text>
      <sha1>7mb177vq8eq46ushve2wzwus5f1ejwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Longa crúsála</title>
    <ns>14</ns>
    <id>126106</id>
    <revision>
      <id>1312422</id>
      <timestamp>2026-05-10T11:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Longa]] [[Catagóir:Turasóireacht]]'</comment>
      <origin>1312422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="ch3t38vlk4qn6d4bbiu3slw6xt8p4ij" xml:space="preserve">[[Catagóir:Longa]]
[[Catagóir:Turasóireacht]]</text>
      <sha1>ch3t38vlk4qn6d4bbiu3slw6xt8p4ij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Tubaistí sláinte</title>
    <ns>14</ns>
    <id>126107</id>
    <redirect title="Catagóir:Anachana sláinte" />
    <revision>
      <id>1312423</id>
      <timestamp>2026-05-10T11:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Tubaistí]] [[Catagóir:Sláinte]]'</comment>
      <origin>1312423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="1m4dkvns376nl277rdewaf72ohp5669" xml:space="preserve">[[Catagóir:Tubaistí]]
[[Catagóir:Sláinte]]</text>
      <sha1>1m4dkvns376nl277rdewaf72ohp5669</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312426</id>
      <parentid>1312423</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T11:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Catagóir:Anachana sláinte]]</comment>
      <origin>1312426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="4pbxmdekj1sx3s57guykwoq0lgrkusr" xml:space="preserve">#athsheoladh[[Catagóir:Anachana sláinte]]</text>
      <sha1>4pbxmdekj1sx3s57guykwoq0lgrkusr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cloigtheach Chinn Eich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126108</id>
    <revision>
      <id>1312427</id>
      <timestamp>2026-05-10T11:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aerchasúr</username>
        <id>45379</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '  {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}  Cloigtheach Chinn Eich Is [[cloigtheach]] Éireannach agus Séadchomhartha Náisiúnta é Cloigtheach Chinn Eich atá suite i gContae Chorcaí, in Éirinn. Téann Cloigtheach agus mainistir Chionn Eich siar go dtí an 11ú haois. Bhí Cionn Each tráth ina lárionad do dheoise bheag agus ina shuíomh mainistreach. Bhí an cloigtheach mar chuid de mhainistir [[Parthalán Aspal ]], a bhunaigh [[Naomh Colmán]] timpeall na bliana 61...'</comment>
      <origin>1312427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1855" sha1="f10b8n2ox01afxe94qogsp3s3gwacq8" xml:space="preserve">

{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}

Cloigtheach Chinn Eich
Is [[cloigtheach]] Éireannach agus Séadchomhartha Náisiúnta é Cloigtheach Chinn Eich atá suite i gContae Chorcaí, in Éirinn. Téann Cloigtheach agus mainistir Chionn Eich siar go dtí an 11ú haois. Bhí Cionn Each tráth ina lárionad do dheoise bheag agus ina shuíomh mainistreach. Bhí an cloigtheach mar chuid de mhainistir [[Parthalán Aspal
]], a bhunaigh [[Naomh Colmán]] timpeall na bliana 617 AD. Scriosadh an mhainistir níos déanaí le linn ruathar [[Lochlannach]] agus bogadh í go dtí an suíomh reatha sa bhliain 916 AD. Tógadh an cloigtheach féin ag tús an 11ú haois agus is é an t-aon chuid den mhainistir atá fós slán inniu ann.

Tá an cloigtheach i gCionn Eich éagsúil ó fhormhór chloigthithe na hÉireann mar nach bhfuil an chuid íochtarach den túr ciorclach, ach go bhfuil cruth sé-thaobhach air. Os cionn an bhoinn seo, áfach, leanann an túr an gnáthchruth ciorclach atá le fáil ar chloigthithe eile na tíre. Cé nach bhfuil an struchtúr ach timpeall 20 m ar airde, cuireann a shuíomh ar lomán carraige nádúrtha i bhfad níos suntasaí sa tírdhreach é.

 
== Tuilleadh léitheoireachta ==

* {{Luaigh foilseachán|date=10 May 2026|title= Cloigtheach Chinn Eich|url= https://heritageireland.ie/ga/suimh-neamhthreoraithe/cloigtheach-chinn-eich/|journal= Oifig na nOibreacha Poiblí}}
* {{Luaigh foilseachán|date=21 February 1927|title= The Round Tower of Kinneigh, Co. Cork|url=https://www.jstor.org/stable/30002994|journal= The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland|volume=17|issue=1|pages=67-68}}
== Tagairtí ==

[[Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata]]
[[Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chorcaí]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann]]</text>
      <sha1>f10b8n2ox01afxe94qogsp3s3gwacq8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312428</id>
      <parentid>1312427</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T11:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aerchasúr</username>
        <id>45379</id>
      </contributor>
      <origin>1312428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1887" sha1="6u5dyf6mvcmsvwkao52dci8ar9h3r0v" xml:space="preserve">

{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}

Cloigtheach Chinn Eich
Is [[cloigtheach]] Éireannach agus Séadchomhartha Náisiúnta é Cloigtheach Chinn Eich atá suite i gContae Chorcaí, in Éirinn. Téann Cloigtheach agus mainistir Chionn Eich siar go dtí an 11ú haois. Bhí Cionn Each tráth ina lárionad do dheoise bheag agus ina shuíomh mainistreach. Bhí an cloigtheach mar chuid de mhainistir [[Naomh Parthalán Aspal
]], a bhunaigh [[Naomh Colmán]] timpeall na bliana 617 AD. Scriosadh an mhainistir níos déanaí le linn ruathar [[Lochlannach]] agus bogadh í go dtí an suíomh reatha sa bhliain 916 AD. Tógadh an cloigtheach féin ag tús an 11ú haois agus is é an t-aon chuid den mhainistir atá fós slán inniu ann.

Tá an cloigtheach i gCionn Eich éagsúil ó fhormhór chloigthithe na hÉireann mar nach bhfuil an chuid íochtarach den túr ciorclach, ach go bhfuil cruth sé-thaobhach air. Os cionn an bhoinn seo, áfach, leanann an túr an gnáthchruth ciorclach atá le fáil ar chloigthithe eile na tíre. Cé nach bhfuil an struchtúr ach timpeall 20 m ar airde, cuireann a shuíomh ar lomán carraige nádúrtha i bhfad níos suntasaí sa tírdhreach é.

 
== Tuilleadh léitheoireachta ==

* {{Luaigh foilseachán|date=10 May 2026|title= Cloigtheach Chinn Eich|url= https://heritageireland.ie/ga/suimh-neamhthreoraithe/cloigtheach-chinn-eich/|journal= Oifig na nOibreacha Poiblí}}
* {{Luaigh foilseachán|date=21 February 1927|title= The Round Tower of Kinneigh, Co. Cork|url=https://www.jstor.org/stable/30002994|journal= The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland|volume=17|issue=1|pages=67-68}}
== Tagairtí ==

[[Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata]]
[[Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge]]
[[Catagóir:Cloigtheach]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chorcaí]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann]]</text>
      <sha1>6u5dyf6mvcmsvwkao52dci8ar9h3r0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>EDS</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126109</id>
    <redirect title="An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte" />
    <revision>
      <id>1312429</id>
      <timestamp>2026-05-10T11:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]]</comment>
      <origin>1312429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="9v8wya8hn5w34nvwpnib9fp140lnqk7" xml:space="preserve">#athsheoladh[[An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]]</text>
      <sha1>9v8wya8hn5w34nvwpnib9fp140lnqk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Malvinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126110</id>
    <redirect title="Oileáin Fháclainne" />
    <revision>
      <id>1312430</id>
      <timestamp>2026-05-10T11:49:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Oileáin Fháclainne]]</comment>
      <origin>1312430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="0yjqlx7lrc3k77r3cbl40h819pljaey" xml:space="preserve">#athsheoladh[[Oileáin Fháclainne]]</text>
      <sha1>0yjqlx7lrc3k77r3cbl40h819pljaey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Na hOileáin Fháclainne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126111</id>
    <redirect title="Oileáin Fháclainne" />
    <revision>
      <id>1312431</id>
      <timestamp>2026-05-10T11:50:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Oileáin Fháclainne]]</comment>
      <origin>1312431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="0yjqlx7lrc3k77r3cbl40h819pljaey" xml:space="preserve">#athsheoladh[[Oileáin Fháclainne]]</text>
      <sha1>0yjqlx7lrc3k77r3cbl40h819pljaey</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>