6 Iúil

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ga">
  <siteinfo>
    <sitename>Vicipéid</sitename>
    <dbname>gawiki</dbname>
    <base>https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Meán</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speisialta</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Plé</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Úsáideoir</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Plé úsáideora</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicipéid</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Plé Vicipéide</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Íomhá</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Plé íomhá</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Plé MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Teimpléad</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plé teimpléid</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Cabhair</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Plé cabhrach</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Catagóir</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Plé catagóire</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>6 Iúil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1898</id>
    <revision>
      <id>1319634</id>
      <parentid>1272911</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T08:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarluithe eile */</comment>
      <origin>1319634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5041" sha1="iinyrntwz2smsgqiq1ecbo573eo1hmr" xml:space="preserve">{{Iúil}}
Is é an '''6 Iúil''' an 187ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 188ú lá i mbliain bhisigh. Tá 178 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* [[An Mhaláiv]] - Lá na Saoirse ([[1964]]) agus Lá na Poblachta ([[1966]])
* [[Oileáin Chomóra]] - Lá na Saoirse ([[1975]])
* [[Poblacht na Seice]] - Lá [[Jan Hus]] ([[1415]])

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1796]] — [[Nioclás I na Rúise]], (b. [[1855]])
* [[1859]] — [[Verner von Heidenstam]], scríbhneoir Sualannach (b. [[1940]])
* [[1896]] — [[Máire Ní Ghuairim]], múinteoir, scríbhneoir, agus amhránaí Éireannach (b. [[1964]])
* [[1907]] — [[Frida Kahlo]], péintéir Meicsiceach (b. [[1954]])
* [[1916]] — [[Hugh Gibbons]], polaiteoir agus dochtúir Éireannach (b. [[2007]])
* [[1921]] — [[Nancy Reagan]], Céad-Bhean na Stát Aontaithe (b. [[2016]])
* [[1925]] — [[Bill Haley]], ceoltóir Meiriceánach (b. [[1981]])
* [[1925]] — [[Ruth Cracknell]], ban-aisteoir Astrálach (b. [[2002]])
* [[1926]] — [[Hartley Rogers, Jr.]], matamaiticeoir Meiriceánach (b. [[2015]])
* [[1929]] — [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach (b. [[2023]])
* [[1936]] — [[Dave Allen]], fuirseoir (b. [[2005]])
* [[1937]] — [[Ned Beatty]], aisteoir Meiriceánach (b. [[2021]])
* [[1940]] — [[Nursultan Nazarbaev]], Uachtarán na Casacstáine ó 1990 go 2019
* [[1940]] — [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach (b. [[2023]])
* [[1946]] — [[George W. Bush]], Uachtarán Mheiriceá
* [[1946]] — [[Sylvester Stallone]], aisteoir Meiriceánach
* [[1951]] — [[Geoffrey Rush]], aisteoir 
* [[1956]] — [[Jean-Paul Agon]], fear gnó Francach
* [[1959]] — [[Danny Kennedy]], polaiteoir i dTuaisceart Éireann
* [[1961]] — [[Jonas Jonasson]], iriseoir agus scríbhneoir Sualannach
* [[1963]] — [[Paul Girvan]], polaiteoir i dTuaisceart Éireann
* [[1975]] — [[50 Cent]], rapcheoltóir
* [[1976]] — [[Rory Delap]], imreoir sacair
* [[1977]] — [[Pearse Doherty|Piaras Ó Dochartaigh]], polaiteoir Éireannach
* [[1987]] — [[Kate Nash]], ceoltóir Sasanach
* [[1990]] — [[Jeremy Suarez]], aisteoir Meiriceánach
* [[1993]] — [[Ciarán Mac Giolla Chainnigh]], imreoir peil Ghaelach

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1189]] — [[Anraí II Shasana]], Rí Shasana (r. [[1133]])
* [[1249]] — [[Alasdair II na hAlban]] (r. [[1198]])
* [[1854]] — [[Georg Ohm]], eolaí ón Ghearmáin (r. [[1789]])
* [[1885]] — [[Jonathan Pim (1806–1885)|Jonathan Pim]], politician (r. [[1806]])
* [[1893]] — [[Guy de Maupassant]], scríbhneoir Francach (r. [[1850]])
* [[1902]] — [[Maria Goretti]], naomh Iodálach (r. [[1890]])
* [[1916]] — [[Odilon Redon]], péintéir Francach ((r. [[1894]])
* [[1958]] — [[John Esmonde, Bairnéad an 14ú]], polaiteoir Éireannach (r. [[1893]])
* [[1960]] — [[Aneurin Bevan]], polaiteoir Breatnach (r. [[1897]])
* [[1962]] — [[William Faulkner]], Scríbhneoir Meiriceánach (r. [[1897]])
* [[1970]] — [[Michael Sheridan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1896]])
* [[1971]] — [[Louis Armstrong]], 69, amhránaí Meiriceánach (r. [[1901]])
* [[1974]] — [[Ambrose Victor Martin]], gníomhaí poblachtach Éireannach (r. [[1900]])
* [[1980]] — [[Gail Patrick]], ban-aisteoir agus léiritheoir teilifíse Meiriceánach (r. [[1911]])
* [[1998]] — [[Roy Rogers]], aisteoir agus amhránaí Meiriceánach (r. [[1911]]) 
* [[2003]] — [[Buddy Ebsen]], aisteoir agus damhsóir Meiriceánach (r. [[1908]])
* [[2005]] — [[Claude Simon]], Scríbhneoir Francach (r. [[1913]])
* [[2020]] — [[Ennio Morricone]], Cumadóir Iodálach (r. [[1928]])
* [[2022]] — [[James Caan]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1940]])

== Tarluithe eile ==
* [[1483]] - Corónaíodh [[Risteard III Shasana]] ina rí
* [[1536]] - Cuireadh [[Thomas More]] chun báis 
* [[1854]] - Reáchtáil [[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Páirtí Poblachtach]] na [[Stát Aontaithe]] a gcéad chomhdháil i [[Jackson, Michigan]].
* [[1942]] - Chuaigh [[Anne Frank]] agus a teaghlach dul i bhfolach
* [[1947]] - Tosaíodh táirgeadh den [[AK-47]] san [[An tAontas Sóivéadach|Aontas Sóivéadach]]
* [[1952]] - Cuireadh deireadh le seirbhís na d[[tram]]anna i [[Londain]]
* [[1957]] - Bhuail [[John Lennon]] agus [[Paul McCartney]] le chéile den chéad uair ag ''Woolton Fete''
* [[1962]] - Chraol [[RTÉ a hAon]] ''[[The Late Late Show (RTÉ)|The Late Late Show ]]'' den chéad uair
* [[1964]] - D'fhógair [[An Mhaláiv]] neamhspleáchas ón [[Ríocht Aontaithe]]
* [[1966]] - D'éirigh [[An Mhaláiv]] ina poblacht
* [[1975]] - D'fhógair [[Aontas Oileáin Chomóra]] neamhspleáchas ón [[an Fhrainc|Fhrainc]]
* [[1988]] - Bhris tine amach ar bhord rige ola an [[Piper Alpha]], [[an Mhuir Thuaidh]]. Maraíodh an 167 fear a bhí ar bord
* [[2005]] - D'fhógair [[Coiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha]] gur i [[Londain]] a reáchtáilfear na [[Cluichí Oilimpeacha]] sa bhliain [[2012]]

[[Catagóir:Dátaí|0706]]
[[Catagóir:Míonna|Iúil, 06]]</text>
      <sha1>iinyrntwz2smsgqiq1ecbo573eo1hmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Beatles</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3333</id>
    <revision>
      <id>1319639</id>
      <parentid>1244166</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44411" sha1="pdl3psiwmzkcr56qmj98pap6buqsrw2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

[[Banna ceoil|Banna]] [[pop-cheol|popcheoil]] ó [[Learpholl]] i [[Sasana]] ab ea '''The Beatles'''. An '''Fab Four''' a thugtar ar cheithre bhall rialta an bhanna amanta. Tá siad i measc na ngrúpaí is mó cáil agus is rathúla i stair an [[rac-cheol|rac-cheoil]].

Tá níos mó ceirníní díolta ag The Beatles ná ag aon bhanna eile riamh i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]], dar leis an Recording Industry Association of America. Sa [[Ríocht Aontaithe]], scaoil siad níos mó ná 40 singil, albam agus EP a chuaigh go dtí barr na gcairteacha. Bhí an rath céanna acu i dtíortha eile, agus measann an comhlacht ceoil [[EMI]] go raibh níos mó ná aon bhilliún cheirnín díolta acu timpeall na cruinne faoin mbliain 1985. Sa bhliain 2004, roghnaigh an iris ''[[Rolling Stone]]'' iad mar uimhir a haon ar an liosta den ''100 Ealaíontóir Ceoil is Fearr Riamh''. De réir na hirise chéanna, bhí baint lárnach ag ceol an bhanna le cultúr na 1960idí, agus tá an tionchar a bhí acu ar an gcultúr ''pop'' le feiceáil fós sa lá atá inniu ann.

Maireann dhá bhall den ghrúpa go dtí an lá inniu, [[Paul McCartney]] agus [[Ringo Starr]], agus tá siad beirt gníomhach go fóill ag déanamh ceoil. Scaoileadh [[John Lennon]] agus fuair sé bás i mí na Nollaig 1980, agus d'éag [[George Harrison]] den ailse ae i mí na Samhna 2001.

[[Íomhá:Adelphi1 (45797197252).gif|clé|mion|250x250px|The Beatles i mBÁC, 1963]]
[[Íomhá:The Beatles emerging from the Ritz Cinema, Fisherwick Place, Belfast November 8, 1963.jpg|clé|mion|The Beatles i mBéal Feirste (The Ritz), 1963]]
[[Íomhá:George Harrison and Ringo Starr, King's Hall, Belfast 1964 (18226096790) cut.jpg|clé|mion|The Beatles i mBéal Feirste,  King's Hall, 1964]]

== Bunú an bhanna ==
Sa bhliain 1956 agus é ag freastal ar Scoil Ghramadaí Quarry Bank i Learpholl, bhunaigh [[John Lennon]] banna &quot;skiffle&quot; darbh ainm [[The Quarrymen]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Quarrymen|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Quarrymen&amp;oldid=1096096851|journal=Wikipedia|date=2022-07-02|language=en}}&lt;/ref&gt; Bhuail Lennon agus na Quarrymen le [[giotár|giotáraí]] [[Paul McCartney]] ag an Woolton Garden Fête ag Eaglais Naomh Pheadair ar an 6 Iúil 1957, agus ghlac sé áit sa bhanna trí mhí níos déanaí.  

Ar an 6 Feabhra 1958, tugadh cuireadh don ghiotáraí óg [[George Harrison]] chun féachaint ar na Quarrymen i Halla Wilson, i n[[Garston, Merseyside|Garston]]. Bhí aithne ag McCartney ar Harrison cheana féin, mar b'as [[Speke]] an bheirt acu agus thaistil siad le chéile ar an mbus céanna go dtí Institiúid Learphoill.  

Tháinig Harrison isteach mar phríomhghiotáraí an bhanna tar éis cleachtaidh i mí Márta 1958. Is cosúil go raibh Lennon beagán drogallach faoi seo ag an tús mar go raibh Harrison beagán ró-óg, dar leis. Tháinig agus d'fhág baill éagsúla le linn na tréimhse seo, ach i mí Eanáir 1960 d'aimsigh siad [[dordghiotár|dordghiotáraí]] nua—[[Stuart Sutcliffe]], cara le Lennon ón scoil ealaíne. Sheinn Lennon agus McCartney giotáir rithime, agus bhí a lán drumadóirí fós ag teacht isteach agus imeacht ón mbanna i rith na tréimhse seo. 

Bhain na Quarrymen triail as roinnt ainmneacha—&quot;Johnny and the Moondogs&quot;, &quot;Long John and the Beatles&quot;, &quot;the Silver Beetles&quot;—sular shocraigh siad ar &quot;The Beatles&quot; i mí Lúnasa 1960. Tá go leor tuairimí faoi bhunú an ainm agus an litriú aisteach a roghnaigh siad. Creidtear gurb é Lennon a chruthaigh an t-ainm, ag súgradh leis an bhfocal &quot;beetles&quot;, nó ciaróga (mar thagairt ar bhanna [[Buddy Holly]], [[The Crickets]]), agus an focal &quot;beat&quot;, nó &quot;buille&quot;.&lt;ref&gt;{{Gilliland |url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc19782/m1/#track/4 |show=27 |track=4 |title=Show 27 - The British Are Coming! The British Art Coming!: The U.S.A. is invaded by a wave of long-haired English rockers.}}&lt;/ref&gt; 

I mí Bealtaine na bliana 1960, chuaigh the Silver Beetles amach ar chamchuairt go dtí oirthuaisceart na h[[Alban]], mar bhanna chúltaca don amhránaí [[Johnny Gentle]]. Níor bhuail siad le Gentle ach uair amháin roimh na céad ceolchoirme, ach dhearbhaigh McCartney níos déanaí gur sholáthraigh an turas taithí fíorthábhachtach don bhanna óg. Bhí na Silver Beetles gan drumadóir fós i rith an turais. Fuair siad cabhair ó [[Tommy Moore]] an uair seo, leaid a bhí i bhfad níos sine ná iad féin. Níor mhair Moore chomh fada sa bhanna, áfach, agus d'fhill sé ar ais go dtí a phost ag tiomáint trucail ardaithe i monarcha. B'é Norman Chapman an chéad drumadóir eile a d'aimsigh siad ach glaodh chun a Sheirbhís Náisiúnta a dhéanamh cúpla seachtain ina dhiaidh sin. Ba mhór an fhadhb dóibh iad a bheith fágtha gan drumadóir arís go háirithe nuair a bhí socrú déanta ag a mbainisteoir neamhoifigiúil ([[Allan Williams]]) go seinnfeadh siad ag cúpla seó i gclubanna ar an [[Reeperbahn]], i [[Hamburg]] na [[an Ghearmáin|Gearmáine]].

== Tionchair cheoil ==
Mar a dúirt John Lennon féin: &quot;B'é [[Elvis Presley|Elvis]] a chuir tús liom ag ceannach ceirníní. Cheap mé go raibh an t-ábhar luath ar fheabhas. Chuaigh ré [[Bill Haley]] tharam, ar bhealach. Nuair a tháinig a cheirníní ar an raidió, bheadh mo mháthair ag éisteacht leo ach ní dheachaigh siad i bhfeidhm ormsa. S'é Elvis a mhúscail suim ionam sa rac-cheol. Nuair a chuala mé 'Heartbreak Hotel', dúirt mé liom féin &quot;Sin é!&quot;, agus thosaigh mé ag fás &quot;sideburns&quot; agus an chraic seo&quot;. Dúirt Lennon freisin: &quot;Ní raibh tionchar ag rud ar bith orm, sular chuala mé Elvis. Gan Elvis, ní bheadh aon Beatles ann&quot;.

== 1960–70: The Beatles ==
=== Hamburg ===
[[Íomhá:Indra-Club-Hamburg.png|mion|An Club Indra in Hamburg]]
In Hamburg na Gearmáine agus a gcéad taispeántas ag druidim leo go tapa, bhí na Beatles gan drumadóir arís. An t-aon duine eile a chuir siad glaoch ar ná [[Pete Best]], a tháinig isteach sa ghrúpa ar 12 Lúnasa 1960. Bhí aithne acu ar Best cheana féin, agus é ina bhall den bhanna [[The Blackjacks]] a bhíodh ag seinm ag an gClub Casbah. Siléar in [[Derby Thiar|Iar-Derby]], Learpholl a bhí ann i ndáiríre, faoi úinéireacht a mháthar, [[Mona Best]]. Chasadh na Beatles san áit chéanna anois agus arís. Sa chlár faisnéise ''The Compleat Beatles'', dúirt Allan Williams an méid seo faoi dhrumadóireacht Best: &quot;níor sheinn Best ró-chliste, ach inghlactha&quot;. Ar aon nós, fuair Best an jab agus d'fhág sé lena chomhbhaill nua ar an dturas go Hamburg ceithre lá ina dhiaidh sin. Nuair a shroich siad an chathair, thosaigh an banna ag casadh ag an g[[Club Indra]], sular bhog siad ar aghaidh go dtí an [[Kaiserkeller]] ar an 4 Deireadh Fómhair 1960. Obair dheacair a bhí ann don ghrúpa óg, mar bhí orthu seinm ar feadh sé uair an chloig oícheanta, seacht n-oíche na seachtaine. Ar an 21 Samhain 1960, gabhadh Harrison agus díbríodh é as an dtír nuair a fuair na húdaráis amach gur inis sé bréag maidir lena aois cheart. Bhí sé ró-óg le bheith sna clubanna ina raibh siad ag casadh. Seachtain níos déanaí, gabhadh McCartney agus Best freisin nuair a chuir siad tine bheag síos san óstán. Cúisíodh iad, agus díbríodh an bheirt chomh maith. Lean Lennon na buachaillí eile abhaile i lár mí na Nollag, ach d'fhan Sutcliffe siar i Hamburg lena a chailín Gearmánach nua, an grianghrafadóir [[Astrid Kirchherr]]. Ar ais i Learpholl, rinne na Beatles a gcéad taispeántas ag an gClub Casbah ar an 17 Nollaig, le [[Chas Newby]] in áit Sutcliffe ar an n[[dordghiotár]].

I mí Aibreáin san athbhliain 1961, d'fhill na Beatles ar ais go Hamburg. Ar an turas seo, thosaigh siad leis an g[[Club Top Ten]] ar dtús. Nuair a bhí siad ag casadh anseo, bhí an banna roghnaithe ag an amhránaí Sasanach [[Tony Sheridan]] chun a bheith mar chúl-bhanna ar cheirníní a bhí sé ag déanamh don lipéad Gearmánach [[Polydor]] Records, léirithe ag [[Bert Kaempfert]]. Shínigh Kaempfert conradh leis an ngrúpa ar a lipéad féin, agus chuir siad tús leis an obair ar an gcéad sheisiún taifeadta ar an 22 Meitheamh 1961. Ar an 31 Deireadh Fómhair, sheol Polydor an taifeadadh faoin teideal ''My Bonnie (Mein Herz ist Bei Dir Nur)'', a chuaigh isteach sna cairteacha Gearmánacha faoin ainm &quot;Tony Sheridan and the Beat Brothers&quot;, ainm a thugtaí ar aon bhanna a bhí ag obair leis. Deireann an finscéal gurbh é an ceirnín seo a bhuaigh na Beatles a gcéad chruinniú leis a mbainisteoir [[Brian Epstein]], agus an chéad uair a bhí an banna luaite sna meáin i Meiriceá. 

Thart ar tús na bliana 1962, luaigh an iris ''Cashbox'' &quot;My Bonnie&quot; mar cheádligean &quot;foireann rac-cheoil nua, Tony Sheridan and the Beat Brothers&quot;. Rinneadh cúpla cóip den albam faoin lipéad úd [[Decca]] agus seoladh iad go dtí ceirneoirí i Meiriceá. Bhí margadh ag American Decca le Polydor agus Deutsche Grammophon, rud atá íorónta mar bhí conradh ceoil diúltaithe ag Decca sa Bhreatain ag an am seo. Nuair a d'fhill an banna ar ais go Learpholl, d'fhan Sutcliffe in Hamburg le Kirchherr arís. Timpeall an ama seo, thosaigh McCartney ag seinm an dordghiotár ina áit in aon chor.

Mhair an tríú thuras i Hamburg idir 13 Aibreán agus 31 Bealtaine 1962, agus sheinn an banna ag oscailt an Club Star. Bhí droch-nuacht ag fanacht dóibh in Hamburg, faraor. Bhí Stuart Sutcliffe tar éis bás a fháil de bharr [[Ainéaras|fuiliú inchinne]] ar 10 Aibreán. 

Ghlac [[Brian Epstein]] leis an bpost mar bhainisteoir an bhanna dó fhéin i mí Eanáir 1962, agus thosaigh siad le chéile ag lorg conradh ceoil. Ag an am seo, bhí Epstein i gceannas ar an roinn cheoil ag an [[North End Music Store]] (NEMS), siopa a bhí mar chuid de chomhlacht troscáin a mhuintir. Fear gnó cliste a bhí ann, agus bhain sé úsáid as an stádas a bhí aige le NEMS chun cur in iúl gurb déileálaí tábhachtach é. Mar thoradh, bhí Epstein ábalta bualadh leis na comhlachtaí móra agus margadh láidir a fháil don bhanna. I ndíospóireacht amháin atá cáiliúil agus páirt de fhinscéalaíocht an bhanna inniu, fuair Epstein diúltú borb ó [[Dick Rowe]], a bhí i gceannas ar an roinn A&amp;R ag Decca Records i Sasana, nuair a dúirt sé: &quot;Tá giotár-bhannaí ar an mbealach amach, Mr. Epstein&quot;. Agus é ag déanamh idirbheartaíochta le Decca, bhuail Epstein le hoifigeach feidhmiúcháin Ron White, ón gcomhlacht [[EMI]]. Ní léiritheoir a bhí in White é féin, ach chuir sé Epstein i dteagmháil le léiritheoirí in EMI—Norrie Paramor, Walter Ridley, agus Norman Newell. Ní raibh suim ag an triúr oibriú leis na Beatles, áfach. Níor chuir White glaoch ar an gceathrú léiritheoir [[George Martin]], toisc go raibh sé amuigh ón oifig ar saoire ag an am.

=== Conradh ceoil ===
[[Íomhá:Abbey_Road_zebra_crossing,_London_2007-03-31.jpg|250px|thumb|Crosaire ag Stiúideonna Abbey Road.]]
Leis an seans le dul i gcion ar Decca caillte acu, chuaigh Epstein go dtí an siopa [[HMV]] ar [[Sráid Oxford|Shráid Oxford]] i [[Londain]] chun na ceirníní a rinne an banna le Decca a aistriú go dioscaí. Agus iad ag obair ar na dioscaí, mhol innealtóir Jim Foy do Epstein dul i gcomhairle le Sid Coleman, a bhí i gceannas ar fhoilsitheoireacht EMI. D'éist Coleman leis na téipeanna, agus ansin chuir seisean Epstein i dteagmháil le George Martin, an fear &quot;a dhéanann ceirníní coiméide&quot;, mar a dúirt Coleman, agus ceannaire ar an lipéad [[Parlophone]] a bhí ag EMI. Sa deireadh, bhuail Epstein agus Martin le chéile, agus bhí suim ag Martin sa cheol a chuala sé. Shínigh Martin conradh leis na Beatles ar feadh bliana amháin. Ag an am céanna, socraíodh an chéad seisiún thaifeadta a tharla ar an 6 Meitheamh 1962 ag [[Stiúideonna Abbey Road]] i dtuaisceart Londan. Ní raibh Martin ró-dhíograiseach leis an gceol ar dtús, áfach, ach bhain sé an-taitneamh as na daoine sa bhanna, nuair a bhuail sé leo. Cheap Martin dó féin go raibh tréith ann, cé chomh ámh agus callánach is a bhí sé. D'admhaigh sé níos déanaí nach raibh sé an-tógtha leis an gceol, ach leis an ngéarchúis agus an ngreann a bhí sa bhanna.

Tháinig Martin ar fhadhb eile, áfach, le drumadóireacht Pete Best. Dar leis, ceoltóir lag a bhí ann, nach raibh ábalta an buille a choimeád i gceart. Phléigh sé an t-ábhar faoi rún le Epstein, agus d'aontaigh siad drumadóir eile a thabhairt isteach don chéad seisiún eile. Ní raibh na Beatles eile róshásta le Best ach oiread. Fuair Best a lán airde óna leantóirí, níos mó ná na baill eile agus creidtear gur chuir sé seo go mór leis an teannas a bhí eatarthu. Chomh maith leis sin, ní bhfuair Best tacaíocht ón mbainisteoir ach an oiread, de bharr nár thaitin stíl gruaige na mball eile le Best. Tháinig an deacracht dheireanach nuair a d'éirigh Best tinn, agus bhí sé as láthair ó chúpla taispeántas. Thug Lennon, McCartney agus Harrison an jab do Epstein an bóthar a thabhairt dó, rud a rinne sé ar an 16 Lúnasa 1962. An duine a roghnaigh siad ina áit ná [[Ringo Starr]] (ainm baiste Richard Starkey), a bhí ina dhrumadóir i gceann de na grúpaí [[Merseybeat]] is mó, [[Rory Storm and the Hurricanes]]. Rogha éasca ab ea é, mar bhí aithne acu ar Starr cheana féin, agus sheinn siad le chéile sna laethanta i Hamburg. Rinneadh an chéad taifeadadh leis an gceathrar—Lennon, McCartney, Harrison, agus Starr—ar an 15 Deireadh Fómhair 1960, nuair a sheinn siad le chéile ar shraith ceirníní ag seinm mar bhanna tacaíochta don amhránaí [[Lu Walters]]. B'é Starr a bhí ina shuí taobh thiar den [[foireann drumaí|fhoireann drumaí]] ag an dara seisiún a bhí ag na Beatles ag EMI ar an 4 Deireadh Fómhair 1962. Chaill Starr an tríú seisiún ar an 11 Meán Fómhair, áfach, mar roghnaigh Martin an drumadóir seisiúin [[Andy White]] ina áit.

Maidir leis an gconradh ceoil a bhí ag an ngrúpa, fuair gach ball [[pingin]] amháin ó gach singil a bhí díolta acu. Roinneadh an phingin seo idir an cheathrar, nó [[feoirling]] do gach ball. Laghdaíodh an ráta níos mó i gcás na singil a díoladh taobh amuigh den Ríocht Aontaithe, síos go dtí leathphingin ó gach ceann. D'admhaigh George Martin ina dhiaidh sin gur conradh uafásach a bhí ann.

Níor tháinig aon cheol luachmhar amach ón gcéad sheisiún le Martin ar an 6 Meitheamh 1962, ach ag an seisiún i mí Meán Fómhair, thaifead na Beatles a gcéad &quot;hit&quot; sa Ríocht Aontaithe, an singil ''[[Love Me Do]]''. Shroich sé uimhir a 17 ar na cairteacha (shroich sé barr na gcairteacha i Meiriceá bliain go leith níos déanaí i mí Bealtaine 1964). Ar an 26 Samhain 1962, thaifead siad an dara singil ''[[Please Please Me (singil)|Please Please Me]]'', a chuaigh go dtí an dara háit sna cairteacha oifigiúla, agus an chéad áit sna cairteacha NME. Trí mhí ina dhiaidh sin, seoladh a gcéad albam, leis an dteideal céanna ''[[Please Please Me]]''. Rinne na Beatles a gcéad taispeántas ar an teilifís ar an gclár ''People and Places'', a craoladh beo ó [[Manchain|Mhanchain]] ar an 17 Deireadh Fómhair 1962. Thosaigh clú agus cáil an bhanna ag fás go tapaidh, agus glaoitear [[Beatlemania]] ar an bhfreagairt mhór a fuair siad óna lucht leanúna, déagóirí den chuid is mó agus cailíní óga ach go háirithe. 
[[Íomhá:Aankomst Beatles op Schiphol, overzicht drukte op Schiphol, Bestanddeelnr 916-5134.jpg|mion|The Beatles ag teacht go dtí an [[An Ísiltír|Ísilír]], [[Aerfort Schiphol]], 1964]] 
[[Íomhá:The Beatles, Belfast 1964 (18226214220).jpg|mion|250x250px|The Beatles i Halla an Rí, [[Béal Feirste]], 1964]]
Ag am an céanna, thosaigh na fíor-chriticí ag tabhairt na Beatles faoi deara chomh maith. Ar an 23 Nollaig 1963, d'fhoilsigh [[The Times]] aiste ón scríbhneoir [[William Mann]] ag moladh shaothar an bhanna, mar shampla na giotáir &quot;úr agus dea-fhoghrasach&quot; san amhrán ''[[Till There Was You]]'', na &quot;haistrithe fo-mheánacha idir C major agus A flat major&quot;, agus an &quot;t-éirí octacha&quot; san amhrán ''[[I Want to Hold Your Hand]]''. Bhí mearbhall fiú ar an mbanna féin faoi na rudaí seo.

=== Meiriceá ===
Cé go raibh cáil an-mhór bainte amach ag na Beatles sa [[an Bhreatain|Bhreatain]] ag tús na bliana 1963, dhiúltaigh craobh Mheiriceánach de EMI, [[Capitol]], na singlí ''Please Please Me'' agus ''[[From Me to You]]'' (an chéad &quot;uimhir a haon&quot; oifigiúil a bhí acu sa Ríocht Aontaithe) a eisiúint. D'eisigh [[Vee-Jay Records]], comhlacht beag i [[Chicago]] na singlí mar pháirt de mhargadh a bhí acu. Thosaigh [[Art Roberts]], [[DJ]] ag an stáisiún raidió WLS i Chicago, ag casadh an amhráin úd ''Please Please Me'' ag deireadh mí Feabhra 1963. B'é seo an chéad uair a chloiseadh an grúpa ar an raidió Meiriceánach. Tar éis tamaill, áfach, chaill siad ceart na gceirníní a úsáid, nuair a tháinig sé chun solais nach raibh siad ag íoc a gcuid dleachtanna.

I mí Lúnasa sa bhliain 1963, d'eisigh [[Swan Records]] a bhí lonnaithe i bh[[Philadelphia]] an singil ''She Loves You'', ach níor seinneadh an t-amhrán rómhinic ar an aer. Nuair a sheinn siad an singil ar an gclár teilifíse ''[[Dick Clark's American Bandstand]]'', bhris na déagóirí a bhí ann amach sna tríthí ag gáire nuair a chonaic siad an stíl gruaige áirithe a bhí ag an Beatles. I mí na Samhna 1963, áfach, ghnóthaigh Brian Epstein seans mór don bhanna. Chuir sé in a luí ar [[Ed Sullivan]] na Beatles a úsáid ar thrí chlár teilifíse i mí Feabhra leis an aidhm go mbeadh siad in ann conradh a fháil le [[Capitol Records]]. D'aontaigh Capitol an singil ''I Want to Hold Your Hand'' a scaoileadh i mí Lúnasa. Ar an 7 Nollaig 1963, taispeánadh físeán beag den bhanna ar an [[CBS Evening News]] (bhí CBS in ann an scéal a thaispeáint níos luaithe ar maidin den [[22 Samhain]] ach cuireadh é seo ar ceal mar gheall ar dhúnmharú [[John F. Kennedy]].) Tar éis an fhíseáin a fheiceáil, d'iarr cailín óg ar an stáisiún raidió áitiúil in [[Washington, D.C.]] amhrán ón mbanna a chasadh. D'éirigh leis an stáisiún greim a fháil ar chóip iompórtáilte den amhrán ''I Want to Hold Your Hand'', rud a chuir brú ar Capitol Records an singil a scaoileadh níos luaithe ná mar a bhí ar intinn acu ar an 26 Nollaig 1963.

Thosaigh roinnt stáisiúin raidió i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] (WMCA ar dtús agus ansin WINS agus WABC) ag casadh an tsingil ''I Want to Hold Your Hand'' ar an lá a scaoileadh é. Leath an Beatlemania a tosaíodh in Washington go dtí Nua-Eabhrac, agus cathracha eile tar éis tamaill. Díoladh aon mhilliún cóip den singil taobh istigh de deich lá, agus ar 16 Eanáir 1964 d'fhógair an iris [[Cashbox]] gur shroich sé uimhir a haon sna cairteacha. Ar an 3 Eanáir 1964, craoladh físeán den bhanna ag seinm an amhráin ''She Loves You'' ar an [[Jack Paar Show]].

=== Trasnaíonn Beatlemania an tAtlantach ===
Ar an 7 Feabhra 1964, bhailigh ceithre mhíle leantóir ag [[Aerfort Heathrow]] chun slán a fhágáil leis na Beatles agus iad ag dul ar a gcéad turas go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá. Thaistil slua mór in éineacht leo—grianghrafadóirí, iriseoirí ([[Maureen Cleave]] ina measc), agus an léiritheoir [[Phil Spector]], a cheannaigh suíochán ar an eitilt chéanna. Nuair a bhí siad ag tuirlingt i Nua-Eabhrac, d'fhógair an píolóta thar an raidió, &quot;Abair leis na buachaillí go bhfuil slua mór ag fanacht leo.&quot; Ní fhaca Aerfort JFK (a bhí ath-ainmnithe le déanaí) a leithéid riamh ó thaobh na sluaite de, agus measadh go raibh timpeall is trí mhíle leantóir ann. Tar éis preasagallamh (ina bhuail siad le [[Murray the K]] don chéad uair) cuireadh isteach i [[limisín|limisíní]] iad, agus tiomáineadh iad go dtí Cathair Nua-Eabhrac. Ar an mbóthar isteach, chuir McCartney an raidió ar siúl, agus d'éist siad le tráchtaireacht bheo ar an aer: &quot;Tá siad (na Beatles) díreach tar éis an aerfort a fhágáil, agus tá siad ag teacht go Cathair Nua-Eabhrac&quot;. Nuair a bhain siad [[Óstán an Plaza]] amach, cuireadh faoi léigear iad ag na sluaite tacaithe agus na tuairisceoirí. Bhí fiabhras 102&amp;nbsp;°F ar Harrison an lá ina dhiaidh, agus dúradh leis fanacht sa leaba. Mar sin, ghlac [[Neil Aspinall]] a áit i rith an chéad chleachtas teilifíse.

Craoladh an chéad taispeántas beo a rinne na Beatles i Meiriceá ar [[The Ed Sullivan Show]] ar an 9 Feabhra 1964. An mhaidin ina dhiaidh sin, bhí píosa i mbeagnach gach nuachtán ag rá nach raibh ann ach faisean na huaire, agus nárbh fhéidir leo &quot;fonn a iompair trasna an Atlantaigh&quot;. Sheinn siad ina gcéad cheolchoirm ag an [[Washington Coliseum]] in Washington, D.C. ar an 11 Feabhra 1964. 

Tar éis na cáile móire a bhain na Beatles amach sa bhliain 1964, thosaigh [[Vee-Jay Records]] agus [[Swan Records]] ag baint an-úsáid as na cairteacha a bhí acu leis na luath-taifeadtaí a ath-eisiúint. Shroich beagnach gach ceann acu an '''deich is fearr'' sna cairteacha. Fuair [[MGM]] agus [[Atco]] na cearta do na hamhráin a thaifead siad i Hamburg i rith na tréimhse le Tony Sheridan, agus d'éirigh sách maith leis na singlí ''My Bonnie'' agus ''Ain't She Sweet'' (le John Lennon mar phríomhamhránaí). D'eisigh VEE-Jay ''[[Introducing... The Beatles]]'', albam a bhí comhdhéanta go príomha den chéad albam a eisíodh sa Bhreatain le cúpla mion-athruithe. Chomh maith leis sin, d'eisigh siad albam aisteach ''[[The Beatles Vs The Four Seasons]]''. Ar an albam seo, cuireadh ''Introducing... The Beatles'' agus ''[[The Golden Hits Of The Four Seasons]]'', albam ó ghrúpa rathúil eile a bhí faoi chonradh ag Vee-Jay, i &quot;gcomórtas&quot; le chéile (bhí &quot;scórchárta&quot; ar an gclúdach, fiú).

Albam fánach eile a rinneadh ag an am ná ''[[Hear The Beatles Tell All]]'', a chlúdaigh dhá agallamh fada le ceirneoirí as [[Los Angeles]] (an teideal a bhí ar thaobh a haon ná &quot;Dave Hull interviews John Lennon&quot;, agus ar thaobh a dó &quot;Jim Steck interviews John, Paul, George, Ringo&quot;). Ní raibh ceol ar bith ón mbanna le fáil air. Tar éis tamaill, chuaigh na ceirníní a bhí eisithe ag Vee-Jay/Swan faoi úinéireacht Capitol, a d'atheisigh an chuid is mó den cheol ar albam a eisíodh i Meiriceá amháin, ''[[The Early Beatles]]''. 

I lár na bliana 1964, d'fhág na Beatles ar a gcéad chamchuairt taobh amuigh den [[an Eoraip|Eoraip]] nó Meiriceá, nuair a thaistil siad ar fud na h[[an Astráil|Astráile]]. Fágadh Ringo Starr sa bhaile i [[Learpholl]] ag fulaingt le [[céislínteas]], agus tógadh [[Jimmy Nicol]] isteach ina áit. In [[Adelaide]], tháinig níos mó ná 30,000 duine amach don bhanna, a tháinig amach chun iad a fheiceáil ag Halla Baile Adelaide.&lt;ref&gt;[http://sahistoryhub.com.au/places/adelaide-town-hall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180329180917/http://sahistoryhub.com.au/places/adelaide-town-hall|date=2018-03-29}} South Australia History Club, arna rochtain ar 15 Nollaig 2017&lt;/ref&gt; Bhuail Ringo leo arís sa [[Nua-Shéalainn]] ar an 21 Meitheamh 1964.

I mí Meithimh 1965, bhronn [[Banríon Eilís II na Ríochta Aontaithe]] [[Ord Impireacht na Breataine]], nó [[MBE]] ar an gceathrar. B'é an príomhaire [[Harold Wilson]] (a bhí ina theachta ón gceantar Huyton, i Learpholl) a mhol na hainmniúcháin. Ba mhór an onóir é don bhanna, ach chuir an eachtra tús le conspóid mhór i measc daoine eile ar a bronnadh an MBE orthu cheana. Bronnadh MBE don chuid is mó ar sheanfhundúirí míleata agus ceannairí cathartha, agus mar thoradh bhí fearg ar dhaoine coimeádacha nuair a fuair ceoltóirí an onóir chéanna. Thosaigh roinnt daoine ag tabhairt na mbonn ar ais chun agóid a dhéanamh—dhá cheann ar an 14 Meitheamh, sula bhfuair na Beatles a mboinn féin ar an 26 Deireadh Fómhair.

Ar an 15 Lúnasa 1965, chas the Beatles an chéad cheolchoirm i stair an rac-cheoil a cuireadh ar siúl i staid mhór, nuair a sheinn siad ag [[Staid Shea]] i Nua-Eabhrac, os comhair lucht féachana de 55,600 duine. Seoladh an séú albam, ''[[Rubber Soul]]'', ag tús mí na Nollag 1965. Mhol na criticí go mór é mar chéim mhór ar aghaidh in aibíocht agus coimpléacsacht i gceol an bhanna.
=== Frithradadh agus conspóid ===
I mí Iúil 1966, agus iad ar chamchuairt sna [[na Filipínigh|Filipínigh]], mhaslaigh na Beatles bean cheannaire na tíre [[Imelda Marcos]], de thaisme mar a tharla. Thug an t-uachtarán cuireadh don bhanna teacht go Pálás an Uachtaráin, chun bricfeasta a fháil ag fáiltiú oifigiúil. Dhiúltaigh Brian Epstein é go béasach, mar bhí polasaí ag an mbanna aon chuireadh chomh &quot;hoifigiúil&quot; seo a dhiúltú. Bhí sé ar intinn acu lá saoire a thógáil ar an lá céanna, rud a bhí an-luachmhar dóibh i rith na laethanta gnóthacha seo. Ní raibh Imelda Marcos den tuairim chéanna ar chor ar bith, áfach, agus thóg sí é mar mhasla. Bhí iontas ar na Beatles nuair a chuala siad an ruaille buaille ar an nuacht, agus bhí gach stáisiún ag labhairt faoin eachtra. Chuaigh an scéal in olcas go tapaidh. Chaill an banna an chosaint phóilíneachta a bhí acu, agus b'éigean dóibh taisteal go h[[Aerfort Manila]] ina n-aonair. Shroich siad an t-aerfort slán sábháilte, ach nuair a bhí siad ann ciceadh agus buaileadh a mbainisteoir turais, [[Mal Evans]], agus fuair an banna féin an chóir chéanna. Nuair a bhí siad ar an eitleán agus ag fanacht ar an rúidbhealach, tógadh Epstein agus Evans amach as arís, chun labhairt leis na húdaráis. I ndeireadh na dála, bhí ar Epstein an t-airgead ar fad a thuill an banna sa tír a thabhairt ar ais, sular ghéill siad dóibh dul ar ais ar an eitleán.

Tháinig siad go léir slán as an gcrá sna Filipínigh, ach bhí ceann eile ag fanacht leo. Chuir ráiteas a rinne Lennon i mí Márta na bliana céanna tús le frithradadh mór ó ghrúpaí coimeadeacha agus sóisialta sna Stáit Aontaithe. Le linn preasagallaimh leis an dtuairisceoir Briotanach Maureen Cleave, chuir Lennon i láthair a thuairim go raibh [[an Chríostaíocht]] ag fáil bháis agus go raibh na Beatles &quot;tóir níos mó ná ar Íosa anois&quot;. Tar éis seo, craoladh an scéal ar an raidió in [[Birmingham, Alabama]] faoi dhaoine ag dó ceirníní an bhanna. Ceapadh ar dtús gur magadh a bhí ann, ach thosaigh neart daoine a bhí ceangailte leis na heaglaisí tuaithe i ndeisceart na tíre ag déanamh an rud céanna. Gan mhoill, bhí daoine i mbailte ar fud na Stát Aontaithe agus [[an Afraic Theas]] ag cur ceirníní an bhanna trí thine mar agóid. Agus é ag iarraidh beagán grinn a thabhairt isteach sa díospóireacht, dúirt McCartney, &quot;Bíonn orthu iad a cheannach sular féidir leo iad a dhó.&quot; Faoi fhíorbhrú ó na meáin i Meiriceá, ghabh Lennon a leithscéal ag preasagallamh i Chicago ar an 11 Lúnasa 1966, an oíche roimh an céad taispeántas ar a gcamchuairt dheireanach.

Cé go raibh na Beatles an-tógtha le hElvis Presley, níor aontaigh sé le gníomhaíochas frithchogaidh an bhanna, ná le húsáid drugaí ach oiread. D'iarr Presley fiú ar an Uachtarán [[Richard Nixon]] cosc a chur ar an gceathrar teacht isteach sa tír. Ar an dtaobh eile, fuair siad tacaíocht ó [[Bob Dylan]], a dhearbhaigh gur thug na Beatles beagán bróid ar ais don tír.

===Revolver===
I mí Aibreáin 1966, chuir na Beatles tús leis an obair ar an albam ba uaillmhianaí a rinne siad go dtí seo, ''[[Revolver]]''. I rith na seisiún taifeadta, thosaigh siad ag baint triail as a lán rudaí nua, mar shampla le lúbanna téipe agus samplacha. Thaitin leis an ngrúpa i gcónaí triail a bhaint as teicneolaíocht úr agus nua-aimseartha, cé go raibh na hamhráin bunaithe fós ar na fréamhacha céanna—rac-cheoil, bailéid, rithim is gormacha, [[ceol soul]], ceol domhanda agus seánraí eile. 

Sheinn na Beatles a seó deireanach i bPáirc Candlestick, i gcathair [[San Francisco]] ar an 29 Lúnasa 1966. D'iarr McCartney ar Tony Barrow an cheolchoirm a thaifead, ach bhí an téip a d'úsáid sé róghearr agus stop sé i lár an amhráin dheireanaigh. Níor mhair an seó ar fad ach timpeall cúig nóiméad is tríocha .[[Íomhá:Pepper's.jpg|250px|thumb|''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'']]
[[Íomhá:The Beatles, Magical Mystery Tour (Logo).png|mion]]

=== Na blianta sa stiúideo: Sgt. Pepper agus Magical Mystery Tour ===
As seo amach go dtí deireadh an bhanna, thiontaigh na Beatles a bhfuinneamh ar fad ar an stiúideo. Bhí siad ach seacht mí amuigh ón stiúideo tar éis ''Revolver'', nuair a bhailigh siad ar ais i Stiúideonna [[Abbey Road, Londain]] ar an 24 Samhain 1966. Chuir siad tús leis na seisiúin a mhair ar feadh 129 lá. An toradh a chruthaigh siad ná an t-ochtú albam, ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'', a scaoileadh ar an [[1 Meitheamh]] [[1967]].

Ar an [[25 Meitheamh]] [[1967]], b'é na Beatles an bhanna ba mhó craolta ar fud an domhain, ós comhair lucht féachana de 400 milliún duine ar an teilifís. Craoladh an taispeántas beo mar pháirt den chéad tarchur satailíte, ar chlár leis an dteideal ''Our World''. Sheinn siad an t-amhrán ''All You Need Is Love'' ag [[Abbey Road, Londain]], agus seoladh é ar fud na cruinne. 

Thosaigh an tóin ag titim amach as cúrsaí [[Airgeadas|airgeadais]] an bhanna tar éis bás Brian Epstein, de bharr [[ródháileog]] [[druga|dhruga]]í thimpisteach ar an [[27 Lúnasa]] [[1967]]. Bhí dhá bhliain is tríocha bainte amach aige. Ag deireadh na bliana céanna, fuair siad a gcéad preas diúltach sa Bhreatain nuair a craoladh an scannán ''Magical Mystery Tour'' ar an [[teilifís]]. Ní raibh gach duine in ann é a thuiscint, agus bhí an scannán ag breathnú go mór ar dhathanna, cé nach raibh teilifís dhaite ag formhór na ndaoine ag an am sin. Scaoileadh fuaimrian den scannán sa Ríocht Aontaithe mar albam dúbailte. 

Chaith an grúpa seal ag tús na bliana 1968 i Rishikesh, [[Uttar Pradesh]], san [[an India|India]] ag déanamh staidéir ar mhachnamh tarchéimniúil faoi stiúir an Maharishi Mahesh Yoga. Ar ais ón India, thaistil Lennon agus McCartney go Nua-Eabhrac chun bunú an Apple Corps., a gcomhlacht nua, a fhógairt.

===White Album===
I lár na bliana 1968, rinne siad obair ar an albam dúbailte ''[[The Beatles (albam)|The Beatles]]'', nó ''The White Album'' mar atá aithne air mar gheall ar an gclúdach lom bán. I rith na seisiún don albam seo, bhí sé soiléir go leor go raibh fadhbanna móra sa bhanna, agus shiúil Ringo Starr amach ar feadh tamaill. Cúis na mí-shástachta a bhí sa bhanna ná go raibh bean nua Lennon, Yoko Ono, sa stiúideo leo an t-am ar fad.

Lean an obair díreach ar aghaidh, áfach, le McCartney ag casadh na ndrumaí ar na hamhráin ''Martha My Dear'', ''Wild Honey Pie'', ''Dear Prudence'' agus ''Back in the USSR''. Bhí ról lárnach ag McCartney ag an am seo. Deirtear gurbh é McCartney a scríobh an chéad amhrán '[[miotal trom]]' riamh—&quot;Helter Skelter&quot;, atá ar an ''[[The Beatles (albam)|White Album]]''.

Ag an am céanna, ceapadh go raibh McCartney ag éirí beagán ró-thiarnúil, go háirithe tar éis [[bás]] Epstein. Bhí na scoilteanna beaga seo ag fás ar feadh tamaill sa bhanna, rud a bhí sách soiléir nuair a bhí Harrison ag iarraidh a amhráin fhéin a chur ar na halbaim. 

Deacracht mhór eile a bhí acu ná go raibh siad fós gan bhainisteoir, agus gan éinne a bhí in ann na cúrsaí gnó a stiúradh. Bhí McCartney i bhfabhar an jab a thabhairt do [[Lee Eastman]], athair a bhean, Linda Eastman. Ní raibh Lennon, Harrison agus Starr den tuairim chéanna ar chor ar bith, ámh: b'fhearr leo Allen Klein. Roimhe seo, rinneadh gach cinneadh d'aon ghuth, ach leis an gceann seo ní raibh siad ábalta aontú a dhéanamh. Bhí Lennon, Harrison agus Starr amhrasach faoi Eastman, mar cheap siad go mbeadh Eastman claonta i leith McCartney i gcónaí. Roghnaigh an triúr Klein, ach sa bhliain 1971 nochtadh gur ghoid sé cúig mhilliún ón bhanna agus é ina bhainisteoir. In agallamh don ''[[Anthology]]'' sna [[1990idí]], labhair McCartney faoin tréimhse seo, &quot;Ag féachaint siar, is féidir a thuiscint conas a mhothaigh siad go mbeadh sé (Lee Eastman) claonta i mo leith.&quot;

===Let It Be ===

Chas na Beatles beo don uair dheireanach thuas ar dhíon an fhoirgnimh Apple ag [[Savile Row|Rae Savile]], Londain, ar an 30 Eanáir 1969, dhá lá roimh dheireadh na seisiún deacrach don albam ''Let It Be''. Scannánaíodh an chuid is mó den taispeántas, agus cuireadh san áireamh é sa scannán ''Let It Be''. Nuair a bhí siad ag seinm, cuireadh scairt ar na póilíní áitiúla mar gheall ar ghearáin faoin challán. D'iarr na péas orthu stop a chur leis, agus dúirt na baill níos déanaí go raibh díomá orthu nár gabhadh iad, mar ba dheireadh níos tráthúla don scannán é.

===Abbey Road===
Taifeadadh an t-albam deireanach, ''[[Abbey Road]]'', i samhradh na bliana 1969. Nuair a shroich siad deireadh an amhráin ''I Want You (She's So Heavy)'' ar an [[20 Lúnasa]] [[1969]], b'é sin an uair dheireanach a bhí na ceathrar Beatles sa stiúideo céanna riamh. An t-amhrán dheireanach a rinne siad ná ''I Me Mine'', scríofa ag Harrison agus taifeadta ar an [[3 Eanáir]] [[1970]]. Rinneadh é gan Lennon, a bhí sa [[An Danmhairg|Danmhairg]] ag an am.[[Íomhá:Lie In 15 -- John rehearses Give Peace A Chance.jpg|mion|John Lennon ag cleachtadh &quot;Give Peace a Chance&quot; sa bhliain 1969]]
===Briseadh suas===
D'fhógair Lennon go raibh sé ag fágáil an bhanna ar an [[20 Meán Fómhair]] [[1969]], ach d'aontaigh sé faic a rá go poiblí sular raibh na cúrsaí [[dlí|dleathacha]] go léir réitithe. 

Dhá bhliain roimhe sin, nuair a fuair bainisteoir an bhanna [[Brian Epstein]] bás sa bhliain [[1967]], thosaigh Lennon ag cailleadh suime sa bhanna, ach lean McCartney ar aghaidh chomh láidir is a bhí sé riamh. Bhí seisean ar an phríomh-Beatle sa stiúideo. Cheap McCartney gur seans a bhí in ''Let It Be'' don bhanna chun obair le chéile mar a d'oibrídís sular stopadar ag tabhairt ceolchoirmeacha, ach níor éirigh go maith leo. Bhí suim caillte ag Lennon sa ghrúpa mar gheall ar a chailín nua Yoko Ono, bhí Ringo traochta den troid ar fad a bhí sa bhanna agus bhí croí Harrison san [[India]]. Cheap Harrison freisin go raibh McCartney ag iarraidh é a choinneáil faoi chois sa bhanna agus tharraingíodh sé argóintí go minic le McCartney dá mbeadh moltaí ar bith aige dó.

I mí Márta 1970, tugadh na dioscaí ón seisiún Get Back don léiritheoir Meiriceánach Phil Spector, a bhí ag obair le Lennon ar a shingil aonair ''Instant Karma!''. Bhí sé ar intinn ag an mbanna, McCartney go háirithe, fuaim lom agus beo a choimeád ar an albam. Bhí a stíl aithnidiúil fhéin ag Spector, an &quot;Wall of Sound&quot; mar a thugtar air, ach ní raibh sé oiriúnach don scéim seo. Bhí McCartney ar buile leis an obair a rinne Spector ar an amhrán ''The Long and Winding Road'', agus rinne sé iarracht stop a chur le scaoileadh an singil. Theip ar an iarraidh seo, áfach. 

D'fhógair McCartney briseadh suas na Beatles go poiblí ar an [[10 Aibreán]] [[1970]], seachtain amháin sular sheol sé a chéad albam aonair, &quot;McCartney&quot;. Ar an [[8 Bealtaine]] [[1970]], scaoileadh na hamhráin ón seisiún Get Back mar an t-albam [[Let It Be]], agus ina dhiaidh sin an scannán leis an ainm céanna. 

Díscaoileadh comhpháirtíocht The Beatles sa bhliain 1975.[[Íomhá:Paul McCartney &amp; Bono Live8.jpg|mion|Paul McCartney ag an gceolchoirm úd Live8 sa bhliain 2005]]

==I ndiaidh a mbriste suas==
Lean Harrison, Lennon agus Starr sampla McCartney agus albam curtha amach ag gach duine díobh sa bhliain 1970, ag comhoibriú lena chéile uaireanta. I mí Lúnasa 1971, d'eagraigh Harrison an Cheolchoirm ar son na Bangladéise ag Madison Square Garden i gCathair Nua-Eabhrac in éineacht le [[Ravi Shankar]] agus le cuidiú ó Starr.

Chuir Klein dhá fhoireann LP dúbailte le chéile de na ''hits'' ba mhó de chuid na Beatles, ''[[1962–1966]]'' agus ''[[1967–1970]]'', a scaoileadh sa bhliain 1973, ar dtús faoi chló Apple Records. An tAlbam Dearg agus an tAlbam Gorm faoi seach a tugadh orthu go coitianta.&lt;ref&gt;*{{cite book |last=Ingham |first=Chris |year=2006 |title=The Rough Guide to The Beatles |url=https://archive.org/details/roughguidetobeat0000ingh |location=London |publisher=[[Rough Guides]] |isbn=978-1-84353-720-5 |ref=harv}} lch.69&lt;/ref&gt; Idir 1976 agus 1982, d'eisigh EMI/Capitol roinnt mhaith albam gan bhacaint leis na hiar-Beatles féin, ag tosnú leis ''Rock 'n' Roll Music'', díolaim dhá dhiosca.

Baineadh úsáid as saothar agus íomhá na Beatles go forleathan sna 1970idí, go minic gan aon smacht chruthaitheach ag Harrison, Lennon, McCartney agus Starr. Cuireadh seónna ceoil ar an stáitse i Sasana agus sna Stáit Aontaithe. Sa bhliain 1978, rinneadh scannán. ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts' Club Band'', leis na [[Bee Gees]] agus [[Peter Frampton]], ach theip ar an tionscadal brabús a ghiniúint agus air freisin ó thaobh na healaíne de, dar le criticí mar Christopher Ingham.

I ndiaidh do [[Mark David Chapman]] John Lennon a dhúnmharú i mí Nollag na bliana 1980, d'athscríobh Harrison liricí an amhráin úd &quot;[[All Those Years Ago]]&quot; in onóir Lennon. Scaoileadh an t-amhrán mar shingil i mí na Bealtaine 1981 le Starr ar na drumaí agus McCartney agus a bhean chéile, [[Linda McCartney|Linda]], ag canadh sa chúlra. Rinne McCartney amhrán in ómós do Lennon freisin, mar atá &quot;[[Here Today (amhrán de chuid Paul McCartney)|Here Today]]&quot;, a foilsíodh ar albam dar theideal ''[[Tug of War (Albam de chuid Paul McCartney album)|Tug of War]]'' in Aibreán 1982.

Sa bhliain 1988, insealbhaíodh na Beatles isteach sa [[Rock and Roll Hall of Fame]], an chéad bhliain a raibh siad intofa. Bhí Harrison agus Starr ag an searmanas in éineacht le baintreach Lennon, Yoko Ono, agus a mbeirt mhac, [[Julian Lennon|Julian]] agus [[Sean Lennon|Sean]]. An bhliain ina dhiaidh sin, shocraigh EMI/Capitol cás dlí a chuir an banna ar siúl a bhain le dleachtaí.

== Dioscliosta ==
{{Príomhalt|Dioscliosta The Beatles}}
* ''[[Please Please Me]]'' (1963)
* ''[[With The Beatles]]'' (1963)
* ''[[A Hard Day's Night]]'' (1964)
* ''[[Beatles For Sale]]'' (1964)
* ''[[Help!]]'' (1965)
* ''[[Rubber Soul]]'' (1965)
* ''[[Revolver]]'' (1966)
* ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'' (1967)
* ''[[The Beatles (albam)|The Beatles]]'' (&quot;an tAlbam Bán&quot;, 1968)
* ''[[Yellow Submarine]]'' (1969)
* ''[[Abbey Road]]'' (1969)
* ''[[Let It Be]]'' (1970)

== Scannánliosta ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Bliain
!Ainm
!Stiúrthóir
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot; text-align:center;&quot;|'''1964'''
|''[[The Beatles: The First U.S. Visit]]''
|éagsúla
|-
|''[[A Hard Day's Night (scannán)|A Hard Day's Night]]''
|rowspan=2|[[Richard Lester]]
|-
| '''1965'''
|''[[Help! (scannán)|Help!]]''
|-
| '''1966'''
|''[[The Beatles at Shea Stadium]]''
|éagsúla
|-
| '''1967'''
|''[[Magical Mystery Tour (scannán)|Magical Mystery Tour]]''
|The Beatles, [[Bernard Knowles]]
|-
| '''1968'''
||''[[Yellow Submarine (scannán)|Yellow Submarine]]''
|[[George Dunning]]
|-
| '''1970'''
||''[[Let It Be (scannán)|Let It Be]]''
|[[Michael Lindsay-Hogg]]
|-
| '''1984'''
||''[[The Compleat Beatles]]''
|Patrick Montgomery
|-
| '''1996'''
||''[[The Beatles Anthology (faisnéise)|The Beatles Anthology]]''
|Geoff Wonfor, Bob Smeaton
|-
| '''2008'''
||''[[All Together Now (scannán)|All Together Now]]''
|Adrian Wills
|}

== Tuilleadh léitheoireachta ==
{{refbegin|30em}}
*{{cite book|last=Astley |first=John |year=2006 | title = Why Don't We Do It In The Road? The Beatles Phenomenon|url=https://books.google.com/?id=JZzwWc6bOlIC&amp;lpg=PP1&amp;dq=Why%20Don't%20We%20Do%20It%20In%20The%20Road%3F%20The%20Beatles%20Phenomenon&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true |publisher=The Company of Writers |isbn=0-9551834-7-2}}
*{{cite book|last=Barrow |first=Tony |year=2005 | title = John, Paul, George, Ringo &amp; Me: The Real Beatles Story |url=https://archive.org/details/johnpaulgeorgeri00barr |publisher=Thunder's Mouth |location=New York|isbn=1-56025-882-9 }}
*{{cite book|last=Bramwell |first=Tony |year=2006|last2=Kingsland |first2=Rosemary | title = Magical Mystery Tours: My Life with the Beatles |location=New York |publisher=St. Martin's Press|isbn=978-0-312-33044-6 }}
*{{cite book|last=Braun |first=Michael |year=1964 | title = Love Me Do: The Beatles' Progress |location=London |publisher=Penguin |edition=1995 reprint |isbn=0-14-002278-3}}
*{{cite book|last=Carr |first=Roy |year=1975 |last2=Tyler |first2=Tony |location=New York | title = The Beatles: An Illustrated Record |url=https://archive.org/details/beatlesillustrat0000carr |publisher=Harmony Books |isbn=0-517-52045-1}}
*{{cite book
| title      = [[A Cellarful of Noise]]
| last       = Epstein
| first      = Brian
| authorlink = Brian Epstein
| year       = 1964
| publisher  = [[Byron Preiss]]
| isbn       = 978-0-671-01196-3
| oclc       = 39211052}}
*{{cite book |work=Federal Bureau of Investigation |year =2007 |title =The Beatles: The FBI Files |url= https://books.google.com/books?id=yqeIM3MY3gAC&amp;lpg=PA1&amp;dq |publisher=Filibust |isbn=1-59986-256-5 |accessdate=31 March 2014 }}
*{{cite book |last = Frontani |first = Michael R|year =2007 |title =The Beatles: Image and the Media |url = https://books.google.com/books?id=QHtMYEl4QxsC&amp;lpg=PP1&amp;dq |publisher=University Press of Mississippi |isbn= 978-1-57806-965-1 |accessdate= 31 March 2014}}
*{{cite book|last=Harry |first=Bill |location=Poole, Dorset | title = The Book Of Beatle Lists |url=https://archive.org/details/bookofbeatlelist0000harr |publisher=Javelin |year=1985 |isbn=0-7137-1521-9}}
*{{cite book|last=Kirchherr |first=Astrid |authorlink=Astrid Kirchherr |author2=[[Klaus Voormann|Voormann, Klaus]] | title = Hamburg Days |location=Guildford, Surrey |publisher=Genesis Publications |year=1999 |isbn=978-0-904351-73-6}}
*{{cite book|last=Lennon |first=Cynthia |year=2005 |authorlink=Cynthia Lennon | title = John |location=New York |publisher=Crown Publishers |isbn=978-0-307-33855-6 }}
*{{cite book|last=Lewisohn |first=Mark |authorlink=Mark Lewisohn |title=The Beatles – All These Years: Volume One: Tune In |publisher=Little, Brown Book Group |year=2013 |isbn=0-316-72960-4}}
*{{cite book|last=Mansfield |first=Ken |authorlink=Ken Mansfield | title = The White Book |url=https://books.google.com/books?id=Je7C3JHRs7UC&amp;lpg=PP1&amp;dq=The%20White%20Book&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true|publisher=Thomas Nelson |location=Nashville, TN |year=2007 |isbn=978-1-59555-101-6 |accessdate=31 March 2014}}
*{{cite book|last=Martin |first=George |authorlink=George Martin |last2=Pearson |first2=William | title = Summer of Love: The Making of Sgt. Pepper |publisher=Macmillan |location=London |year=1994 |isbn=0-333-60398-2}}
*{{cite book|last=Riley |first=Tim | title = Lennon: The Man, the Myth, the Music—The Definitive Life |url=https://archive.org/details/lennonmanmythmus0000rile_p3z0 |location=New York |publisher=Hyperion/HarperCollins |year=2011|isbn=978-1-4013-2452-0}}
*{{cite book|last=Schaffner |first=Nicholas | title = The Beatles Forever |location=Harrisburg, PA |publisher=Cameron House |year=1977 |isbn=0-8117-0225-1}}
*{{cite book|last1=Sheffield|first1=Rob|title=Dreaming the Beatles|url=https://archive.org/details/dreamingbeatlesl0000shef|date=2017|publisher=Harper Collins|location=New York|isbn=978-0-06-220765-4}}
*{{cite book|last=Turner |first=Steve |authorlink=Steve Turner (writer) | title = A Hard Day's Write: The Stories Behind Every Beatles Song |url=https://archive.org/details/harddayswritesto0000turn_a2y5 |edition=3rd |publisher=Harper Paperbacks |location=New York |year=2005 |isbn=0-06-084409-4 }}
{{refend}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.beatles.com Beatles.com, suíomh oifigiúil]
* [http://www.beatlesagain.com/ The Internet Beatles Album: stair, ceol, aistí, grianghraif]
* [http://www.iamthebeatles.com/ I Am The Beatles: stair, albaim, amhráin, liricí]
* [http://www.beo.ie/alt-mac-mhary-mohin.aspx] &quot;Mac Mhary Mohin&quot;, alt ag Beo.ie, Eanáir 2012, le Tony Birtill faoi chúlra Gaelach Paul McCartney. Arna rochtain ar 27 Nollaig 2017

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{DEFAULTSORT:Beatles, The}}
[[Catagóir:The Beatles|*]]
[[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1960]]</text>
      <sha1>pdl3psiwmzkcr56qmj98pap6buqsrw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319640</id>
      <parentid>1319639</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bunú an bhanna */</comment>
      <origin>1319640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44410" sha1="jjx4f2de8koluzelsqeymx187rr7xrr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

[[Banna ceoil|Banna]] [[pop-cheol|popcheoil]] ó [[Learpholl]] i [[Sasana]] ab ea '''The Beatles'''. An '''Fab Four''' a thugtar ar cheithre bhall rialta an bhanna amanta. Tá siad i measc na ngrúpaí is mó cáil agus is rathúla i stair an [[rac-cheol|rac-cheoil]].

Tá níos mó ceirníní díolta ag The Beatles ná ag aon bhanna eile riamh i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]], dar leis an Recording Industry Association of America. Sa [[Ríocht Aontaithe]], scaoil siad níos mó ná 40 singil, albam agus EP a chuaigh go dtí barr na gcairteacha. Bhí an rath céanna acu i dtíortha eile, agus measann an comhlacht ceoil [[EMI]] go raibh níos mó ná aon bhilliún cheirnín díolta acu timpeall na cruinne faoin mbliain 1985. Sa bhliain 2004, roghnaigh an iris ''[[Rolling Stone]]'' iad mar uimhir a haon ar an liosta den ''100 Ealaíontóir Ceoil is Fearr Riamh''. De réir na hirise chéanna, bhí baint lárnach ag ceol an bhanna le cultúr na 1960idí, agus tá an tionchar a bhí acu ar an gcultúr ''pop'' le feiceáil fós sa lá atá inniu ann.

Maireann dhá bhall den ghrúpa go dtí an lá inniu, [[Paul McCartney]] agus [[Ringo Starr]], agus tá siad beirt gníomhach go fóill ag déanamh ceoil. Scaoileadh [[John Lennon]] agus fuair sé bás i mí na Nollaig 1980, agus d'éag [[George Harrison]] den ailse ae i mí na Samhna 2001.

[[Íomhá:Adelphi1 (45797197252).gif|clé|mion|250x250px|The Beatles i mBÁC, 1963]]
[[Íomhá:The Beatles emerging from the Ritz Cinema, Fisherwick Place, Belfast November 8, 1963.jpg|clé|mion|The Beatles i mBéal Feirste (The Ritz), 1963]]
[[Íomhá:George Harrison and Ringo Starr, King's Hall, Belfast 1964 (18226096790) cut.jpg|clé|mion|The Beatles i mBéal Feirste,  King's Hall, 1964]]

== Bunú an bhanna ==
Sa bhliain 1956 agus é ag freastal ar Scoil Ghramadaí Quarry Bank i Learpholl, bhunaigh [[John Lennon]] banna &quot;skiffle&quot; darbh ainm [[The Quarrymen]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Quarrymen|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Quarrymen&amp;oldid=1096096851|journal=Wikipedia|date=2022-07-02|language=en}}&lt;/ref&gt; Bhuail Lennon agus na Quarrymen le [[giotár|giotáraí]] [[Paul McCartney]] ag an Woolton Garden Fête ag Eaglais Naomh Pheadair ar an 6 Iúil 1957, agus ghlac sé áit sa bhanna trí mhí níos déanaí.  

Ar an 6 Feabhra 1958, tugadh cuireadh don ghiotáraí óg [[George Harrison]] chun féachaint ar na Quarrymen i Halla Wilson, i n[[Garston, Merseyside|Garston]]. Bhí aithne ag McCartney ar Harrison cheana féin, mar b'as [[Speke]] an bheirt acu agus thaistil siad le chéile ar an mbus céanna go dtí Institiúid Learphoill.  

Tháinig Harrison isteach mar phríomhghiotáraí an bhanna tar éis cleachtaidh i mí Márta 1958. Is cosúil go raibh Lennon beagán drogallach faoi seo ag an tús mar go raibh Harrison beagán ró-óg, dar leis. Tháinig agus d'fhág baill éagsúla le linn na tréimhse seo, ach i mí Eanáir 1960 d'aimsigh siad [[dordghiotár|dordghiotáraí]] nua—[[Stuart Sutcliffe]], cara le Lennon ón scoil ealaíne. Sheinn Lennon agus McCartney giotáir rithime, agus bhí a lán drumadóirí fós ag teacht isteach agus imeacht ón mbanna i rith na tréimhse seo. 

Bhain na Quarrymen triail as roinnt ainmneacha—&quot;Johnny and the Moondogs&quot;, &quot;Long John and the Beatles&quot;, &quot;the Silver Beetles&quot;—sular shocraigh siad ar &quot;The Beatles&quot; i mí Lúnasa 1960. Tá go leor tuairimí faoi bhunú an ainm agus an litriú aisteach a roghnaigh siad. Creidtear gurb é Lennon a chruthaigh an t-ainm, ag súgradh leis an bhfocal &quot;beetles&quot;, nó ciaróga (mar thagairt do bhanna [[Buddy Holly]], [[The Crickets]]), agus an focal &quot;beat&quot;, nó &quot;buille&quot;.&lt;ref&gt;{{Gilliland |url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc19782/m1/#track/4 |show=27 |track=4 |title=Show 27 - The British Are Coming! The British Art Coming!: The U.S.A. is invaded by a wave of long-haired English rockers.}}&lt;/ref&gt; 

I mí Bealtaine na bliana 1960, chuaigh the Silver Beetles amach ar chamchuairt go dtí oirthuaisceart na h[[Alban]], mar bhanna cúltaca don amhránaí [[Johnny Gentle]]. Níor bhuail siad le Gentle ach uair amháin roimh na céad ceolchoirme, ach dhearbhaigh McCartney níos déanaí gur sholáthraigh an turas taithí fíorthábhachtach don bhanna óg. Bhí na Silver Beetles gan drumadóir fós i rith an turais. Fuair siad cabhair ó [[Tommy Moore]] an uair seo, leaid a bhí i bhfad níos sine ná iad féin. Níor mhair Moore chomh fada sa bhanna, áfach, agus d'fhill sé ar ais go dtí a phost ag tiomáint trucail ardaithe i monarcha. B'é Norman Chapman an chéad drumadóir eile a d'aimsigh siad ach glaodh chun a Sheirbhís Náisiúnta a dhéanamh cúpla seachtain ina dhiaidh sin. Ba mhór an fhadhb dóibh iad a bheith fágtha gan drumadóir arís go háirithe nuair a bhí socrú déanta ag a mbainisteoir neamhoifigiúil ([[Allan Williams]]) go seinnfeadh siad ag cúpla seó i gclubanna ar an [[Reeperbahn]], i [[Hamburg]] na [[an Ghearmáin|Gearmáine]].

== Tionchair cheoil ==
Mar a dúirt John Lennon féin: &quot;B'é [[Elvis Presley|Elvis]] a chuir tús liom ag ceannach ceirníní. Cheap mé go raibh an t-ábhar luath ar fheabhas. Chuaigh ré [[Bill Haley]] tharam, ar bhealach. Nuair a tháinig a cheirníní ar an raidió, bheadh mo mháthair ag éisteacht leo ach ní dheachaigh siad i bhfeidhm ormsa. S'é Elvis a mhúscail suim ionam sa rac-cheol. Nuair a chuala mé 'Heartbreak Hotel', dúirt mé liom féin &quot;Sin é!&quot;, agus thosaigh mé ag fás &quot;sideburns&quot; agus an chraic seo&quot;. Dúirt Lennon freisin: &quot;Ní raibh tionchar ag rud ar bith orm, sular chuala mé Elvis. Gan Elvis, ní bheadh aon Beatles ann&quot;.

== 1960–70: The Beatles ==
=== Hamburg ===
[[Íomhá:Indra-Club-Hamburg.png|mion|An Club Indra in Hamburg]]
In Hamburg na Gearmáine agus a gcéad taispeántas ag druidim leo go tapa, bhí na Beatles gan drumadóir arís. An t-aon duine eile a chuir siad glaoch ar ná [[Pete Best]], a tháinig isteach sa ghrúpa ar 12 Lúnasa 1960. Bhí aithne acu ar Best cheana féin, agus é ina bhall den bhanna [[The Blackjacks]] a bhíodh ag seinm ag an gClub Casbah. Siléar in [[Derby Thiar|Iar-Derby]], Learpholl a bhí ann i ndáiríre, faoi úinéireacht a mháthar, [[Mona Best]]. Chasadh na Beatles san áit chéanna anois agus arís. Sa chlár faisnéise ''The Compleat Beatles'', dúirt Allan Williams an méid seo faoi dhrumadóireacht Best: &quot;níor sheinn Best ró-chliste, ach inghlactha&quot;. Ar aon nós, fuair Best an jab agus d'fhág sé lena chomhbhaill nua ar an dturas go Hamburg ceithre lá ina dhiaidh sin. Nuair a shroich siad an chathair, thosaigh an banna ag casadh ag an g[[Club Indra]], sular bhog siad ar aghaidh go dtí an [[Kaiserkeller]] ar an 4 Deireadh Fómhair 1960. Obair dheacair a bhí ann don ghrúpa óg, mar bhí orthu seinm ar feadh sé uair an chloig oícheanta, seacht n-oíche na seachtaine. Ar an 21 Samhain 1960, gabhadh Harrison agus díbríodh é as an dtír nuair a fuair na húdaráis amach gur inis sé bréag maidir lena aois cheart. Bhí sé ró-óg le bheith sna clubanna ina raibh siad ag casadh. Seachtain níos déanaí, gabhadh McCartney agus Best freisin nuair a chuir siad tine bheag síos san óstán. Cúisíodh iad, agus díbríodh an bheirt chomh maith. Lean Lennon na buachaillí eile abhaile i lár mí na Nollag, ach d'fhan Sutcliffe siar i Hamburg lena a chailín Gearmánach nua, an grianghrafadóir [[Astrid Kirchherr]]. Ar ais i Learpholl, rinne na Beatles a gcéad taispeántas ag an gClub Casbah ar an 17 Nollaig, le [[Chas Newby]] in áit Sutcliffe ar an n[[dordghiotár]].

I mí Aibreáin san athbhliain 1961, d'fhill na Beatles ar ais go Hamburg. Ar an turas seo, thosaigh siad leis an g[[Club Top Ten]] ar dtús. Nuair a bhí siad ag casadh anseo, bhí an banna roghnaithe ag an amhránaí Sasanach [[Tony Sheridan]] chun a bheith mar chúl-bhanna ar cheirníní a bhí sé ag déanamh don lipéad Gearmánach [[Polydor]] Records, léirithe ag [[Bert Kaempfert]]. Shínigh Kaempfert conradh leis an ngrúpa ar a lipéad féin, agus chuir siad tús leis an obair ar an gcéad sheisiún taifeadta ar an 22 Meitheamh 1961. Ar an 31 Deireadh Fómhair, sheol Polydor an taifeadadh faoin teideal ''My Bonnie (Mein Herz ist Bei Dir Nur)'', a chuaigh isteach sna cairteacha Gearmánacha faoin ainm &quot;Tony Sheridan and the Beat Brothers&quot;, ainm a thugtaí ar aon bhanna a bhí ag obair leis. Deireann an finscéal gurbh é an ceirnín seo a bhuaigh na Beatles a gcéad chruinniú leis a mbainisteoir [[Brian Epstein]], agus an chéad uair a bhí an banna luaite sna meáin i Meiriceá. 

Thart ar tús na bliana 1962, luaigh an iris ''Cashbox'' &quot;My Bonnie&quot; mar cheádligean &quot;foireann rac-cheoil nua, Tony Sheridan and the Beat Brothers&quot;. Rinneadh cúpla cóip den albam faoin lipéad úd [[Decca]] agus seoladh iad go dtí ceirneoirí i Meiriceá. Bhí margadh ag American Decca le Polydor agus Deutsche Grammophon, rud atá íorónta mar bhí conradh ceoil diúltaithe ag Decca sa Bhreatain ag an am seo. Nuair a d'fhill an banna ar ais go Learpholl, d'fhan Sutcliffe in Hamburg le Kirchherr arís. Timpeall an ama seo, thosaigh McCartney ag seinm an dordghiotár ina áit in aon chor.

Mhair an tríú thuras i Hamburg idir 13 Aibreán agus 31 Bealtaine 1962, agus sheinn an banna ag oscailt an Club Star. Bhí droch-nuacht ag fanacht dóibh in Hamburg, faraor. Bhí Stuart Sutcliffe tar éis bás a fháil de bharr [[Ainéaras|fuiliú inchinne]] ar 10 Aibreán. 

Ghlac [[Brian Epstein]] leis an bpost mar bhainisteoir an bhanna dó fhéin i mí Eanáir 1962, agus thosaigh siad le chéile ag lorg conradh ceoil. Ag an am seo, bhí Epstein i gceannas ar an roinn cheoil ag an [[North End Music Store]] (NEMS), siopa a bhí mar chuid de chomhlacht troscáin a mhuintir. Fear gnó cliste a bhí ann, agus bhain sé úsáid as an stádas a bhí aige le NEMS chun cur in iúl gurb déileálaí tábhachtach é. Mar thoradh, bhí Epstein ábalta bualadh leis na comhlachtaí móra agus margadh láidir a fháil don bhanna. I ndíospóireacht amháin atá cáiliúil agus páirt de fhinscéalaíocht an bhanna inniu, fuair Epstein diúltú borb ó [[Dick Rowe]], a bhí i gceannas ar an roinn A&amp;R ag Decca Records i Sasana, nuair a dúirt sé: &quot;Tá giotár-bhannaí ar an mbealach amach, Mr. Epstein&quot;. Agus é ag déanamh idirbheartaíochta le Decca, bhuail Epstein le hoifigeach feidhmiúcháin Ron White, ón gcomhlacht [[EMI]]. Ní léiritheoir a bhí in White é féin, ach chuir sé Epstein i dteagmháil le léiritheoirí in EMI—Norrie Paramor, Walter Ridley, agus Norman Newell. Ní raibh suim ag an triúr oibriú leis na Beatles, áfach. Níor chuir White glaoch ar an gceathrú léiritheoir [[George Martin]], toisc go raibh sé amuigh ón oifig ar saoire ag an am.

=== Conradh ceoil ===
[[Íomhá:Abbey_Road_zebra_crossing,_London_2007-03-31.jpg|250px|thumb|Crosaire ag Stiúideonna Abbey Road.]]
Leis an seans le dul i gcion ar Decca caillte acu, chuaigh Epstein go dtí an siopa [[HMV]] ar [[Sráid Oxford|Shráid Oxford]] i [[Londain]] chun na ceirníní a rinne an banna le Decca a aistriú go dioscaí. Agus iad ag obair ar na dioscaí, mhol innealtóir Jim Foy do Epstein dul i gcomhairle le Sid Coleman, a bhí i gceannas ar fhoilsitheoireacht EMI. D'éist Coleman leis na téipeanna, agus ansin chuir seisean Epstein i dteagmháil le George Martin, an fear &quot;a dhéanann ceirníní coiméide&quot;, mar a dúirt Coleman, agus ceannaire ar an lipéad [[Parlophone]] a bhí ag EMI. Sa deireadh, bhuail Epstein agus Martin le chéile, agus bhí suim ag Martin sa cheol a chuala sé. Shínigh Martin conradh leis na Beatles ar feadh bliana amháin. Ag an am céanna, socraíodh an chéad seisiún thaifeadta a tharla ar an 6 Meitheamh 1962 ag [[Stiúideonna Abbey Road]] i dtuaisceart Londan. Ní raibh Martin ró-dhíograiseach leis an gceol ar dtús, áfach, ach bhain sé an-taitneamh as na daoine sa bhanna, nuair a bhuail sé leo. Cheap Martin dó féin go raibh tréith ann, cé chomh ámh agus callánach is a bhí sé. D'admhaigh sé níos déanaí nach raibh sé an-tógtha leis an gceol, ach leis an ngéarchúis agus an ngreann a bhí sa bhanna.

Tháinig Martin ar fhadhb eile, áfach, le drumadóireacht Pete Best. Dar leis, ceoltóir lag a bhí ann, nach raibh ábalta an buille a choimeád i gceart. Phléigh sé an t-ábhar faoi rún le Epstein, agus d'aontaigh siad drumadóir eile a thabhairt isteach don chéad seisiún eile. Ní raibh na Beatles eile róshásta le Best ach oiread. Fuair Best a lán airde óna leantóirí, níos mó ná na baill eile agus creidtear gur chuir sé seo go mór leis an teannas a bhí eatarthu. Chomh maith leis sin, ní bhfuair Best tacaíocht ón mbainisteoir ach an oiread, de bharr nár thaitin stíl gruaige na mball eile le Best. Tháinig an deacracht dheireanach nuair a d'éirigh Best tinn, agus bhí sé as láthair ó chúpla taispeántas. Thug Lennon, McCartney agus Harrison an jab do Epstein an bóthar a thabhairt dó, rud a rinne sé ar an 16 Lúnasa 1962. An duine a roghnaigh siad ina áit ná [[Ringo Starr]] (ainm baiste Richard Starkey), a bhí ina dhrumadóir i gceann de na grúpaí [[Merseybeat]] is mó, [[Rory Storm and the Hurricanes]]. Rogha éasca ab ea é, mar bhí aithne acu ar Starr cheana féin, agus sheinn siad le chéile sna laethanta i Hamburg. Rinneadh an chéad taifeadadh leis an gceathrar—Lennon, McCartney, Harrison, agus Starr—ar an 15 Deireadh Fómhair 1960, nuair a sheinn siad le chéile ar shraith ceirníní ag seinm mar bhanna tacaíochta don amhránaí [[Lu Walters]]. B'é Starr a bhí ina shuí taobh thiar den [[foireann drumaí|fhoireann drumaí]] ag an dara seisiún a bhí ag na Beatles ag EMI ar an 4 Deireadh Fómhair 1962. Chaill Starr an tríú seisiún ar an 11 Meán Fómhair, áfach, mar roghnaigh Martin an drumadóir seisiúin [[Andy White]] ina áit.

Maidir leis an gconradh ceoil a bhí ag an ngrúpa, fuair gach ball [[pingin]] amháin ó gach singil a bhí díolta acu. Roinneadh an phingin seo idir an cheathrar, nó [[feoirling]] do gach ball. Laghdaíodh an ráta níos mó i gcás na singil a díoladh taobh amuigh den Ríocht Aontaithe, síos go dtí leathphingin ó gach ceann. D'admhaigh George Martin ina dhiaidh sin gur conradh uafásach a bhí ann.

Níor tháinig aon cheol luachmhar amach ón gcéad sheisiún le Martin ar an 6 Meitheamh 1962, ach ag an seisiún i mí Meán Fómhair, thaifead na Beatles a gcéad &quot;hit&quot; sa Ríocht Aontaithe, an singil ''[[Love Me Do]]''. Shroich sé uimhir a 17 ar na cairteacha (shroich sé barr na gcairteacha i Meiriceá bliain go leith níos déanaí i mí Bealtaine 1964). Ar an 26 Samhain 1962, thaifead siad an dara singil ''[[Please Please Me (singil)|Please Please Me]]'', a chuaigh go dtí an dara háit sna cairteacha oifigiúla, agus an chéad áit sna cairteacha NME. Trí mhí ina dhiaidh sin, seoladh a gcéad albam, leis an dteideal céanna ''[[Please Please Me]]''. Rinne na Beatles a gcéad taispeántas ar an teilifís ar an gclár ''People and Places'', a craoladh beo ó [[Manchain|Mhanchain]] ar an 17 Deireadh Fómhair 1962. Thosaigh clú agus cáil an bhanna ag fás go tapaidh, agus glaoitear [[Beatlemania]] ar an bhfreagairt mhór a fuair siad óna lucht leanúna, déagóirí den chuid is mó agus cailíní óga ach go háirithe. 
[[Íomhá:Aankomst Beatles op Schiphol, overzicht drukte op Schiphol, Bestanddeelnr 916-5134.jpg|mion|The Beatles ag teacht go dtí an [[An Ísiltír|Ísilír]], [[Aerfort Schiphol]], 1964]] 
[[Íomhá:The Beatles, Belfast 1964 (18226214220).jpg|mion|250x250px|The Beatles i Halla an Rí, [[Béal Feirste]], 1964]]
Ag am an céanna, thosaigh na fíor-chriticí ag tabhairt na Beatles faoi deara chomh maith. Ar an 23 Nollaig 1963, d'fhoilsigh [[The Times]] aiste ón scríbhneoir [[William Mann]] ag moladh shaothar an bhanna, mar shampla na giotáir &quot;úr agus dea-fhoghrasach&quot; san amhrán ''[[Till There Was You]]'', na &quot;haistrithe fo-mheánacha idir C major agus A flat major&quot;, agus an &quot;t-éirí octacha&quot; san amhrán ''[[I Want to Hold Your Hand]]''. Bhí mearbhall fiú ar an mbanna féin faoi na rudaí seo.

=== Meiriceá ===
Cé go raibh cáil an-mhór bainte amach ag na Beatles sa [[an Bhreatain|Bhreatain]] ag tús na bliana 1963, dhiúltaigh craobh Mheiriceánach de EMI, [[Capitol]], na singlí ''Please Please Me'' agus ''[[From Me to You]]'' (an chéad &quot;uimhir a haon&quot; oifigiúil a bhí acu sa Ríocht Aontaithe) a eisiúint. D'eisigh [[Vee-Jay Records]], comhlacht beag i [[Chicago]] na singlí mar pháirt de mhargadh a bhí acu. Thosaigh [[Art Roberts]], [[DJ]] ag an stáisiún raidió WLS i Chicago, ag casadh an amhráin úd ''Please Please Me'' ag deireadh mí Feabhra 1963. B'é seo an chéad uair a chloiseadh an grúpa ar an raidió Meiriceánach. Tar éis tamaill, áfach, chaill siad ceart na gceirníní a úsáid, nuair a tháinig sé chun solais nach raibh siad ag íoc a gcuid dleachtanna.

I mí Lúnasa sa bhliain 1963, d'eisigh [[Swan Records]] a bhí lonnaithe i bh[[Philadelphia]] an singil ''She Loves You'', ach níor seinneadh an t-amhrán rómhinic ar an aer. Nuair a sheinn siad an singil ar an gclár teilifíse ''[[Dick Clark's American Bandstand]]'', bhris na déagóirí a bhí ann amach sna tríthí ag gáire nuair a chonaic siad an stíl gruaige áirithe a bhí ag an Beatles. I mí na Samhna 1963, áfach, ghnóthaigh Brian Epstein seans mór don bhanna. Chuir sé in a luí ar [[Ed Sullivan]] na Beatles a úsáid ar thrí chlár teilifíse i mí Feabhra leis an aidhm go mbeadh siad in ann conradh a fháil le [[Capitol Records]]. D'aontaigh Capitol an singil ''I Want to Hold Your Hand'' a scaoileadh i mí Lúnasa. Ar an 7 Nollaig 1963, taispeánadh físeán beag den bhanna ar an [[CBS Evening News]] (bhí CBS in ann an scéal a thaispeáint níos luaithe ar maidin den [[22 Samhain]] ach cuireadh é seo ar ceal mar gheall ar dhúnmharú [[John F. Kennedy]].) Tar éis an fhíseáin a fheiceáil, d'iarr cailín óg ar an stáisiún raidió áitiúil in [[Washington, D.C.]] amhrán ón mbanna a chasadh. D'éirigh leis an stáisiún greim a fháil ar chóip iompórtáilte den amhrán ''I Want to Hold Your Hand'', rud a chuir brú ar Capitol Records an singil a scaoileadh níos luaithe ná mar a bhí ar intinn acu ar an 26 Nollaig 1963.

Thosaigh roinnt stáisiúin raidió i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] (WMCA ar dtús agus ansin WINS agus WABC) ag casadh an tsingil ''I Want to Hold Your Hand'' ar an lá a scaoileadh é. Leath an Beatlemania a tosaíodh in Washington go dtí Nua-Eabhrac, agus cathracha eile tar éis tamaill. Díoladh aon mhilliún cóip den singil taobh istigh de deich lá, agus ar 16 Eanáir 1964 d'fhógair an iris [[Cashbox]] gur shroich sé uimhir a haon sna cairteacha. Ar an 3 Eanáir 1964, craoladh físeán den bhanna ag seinm an amhráin ''She Loves You'' ar an [[Jack Paar Show]].

=== Trasnaíonn Beatlemania an tAtlantach ===
Ar an 7 Feabhra 1964, bhailigh ceithre mhíle leantóir ag [[Aerfort Heathrow]] chun slán a fhágáil leis na Beatles agus iad ag dul ar a gcéad turas go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá. Thaistil slua mór in éineacht leo—grianghrafadóirí, iriseoirí ([[Maureen Cleave]] ina measc), agus an léiritheoir [[Phil Spector]], a cheannaigh suíochán ar an eitilt chéanna. Nuair a bhí siad ag tuirlingt i Nua-Eabhrac, d'fhógair an píolóta thar an raidió, &quot;Abair leis na buachaillí go bhfuil slua mór ag fanacht leo.&quot; Ní fhaca Aerfort JFK (a bhí ath-ainmnithe le déanaí) a leithéid riamh ó thaobh na sluaite de, agus measadh go raibh timpeall is trí mhíle leantóir ann. Tar éis preasagallamh (ina bhuail siad le [[Murray the K]] don chéad uair) cuireadh isteach i [[limisín|limisíní]] iad, agus tiomáineadh iad go dtí Cathair Nua-Eabhrac. Ar an mbóthar isteach, chuir McCartney an raidió ar siúl, agus d'éist siad le tráchtaireacht bheo ar an aer: &quot;Tá siad (na Beatles) díreach tar éis an aerfort a fhágáil, agus tá siad ag teacht go Cathair Nua-Eabhrac&quot;. Nuair a bhain siad [[Óstán an Plaza]] amach, cuireadh faoi léigear iad ag na sluaite tacaithe agus na tuairisceoirí. Bhí fiabhras 102&amp;nbsp;°F ar Harrison an lá ina dhiaidh, agus dúradh leis fanacht sa leaba. Mar sin, ghlac [[Neil Aspinall]] a áit i rith an chéad chleachtas teilifíse.

Craoladh an chéad taispeántas beo a rinne na Beatles i Meiriceá ar [[The Ed Sullivan Show]] ar an 9 Feabhra 1964. An mhaidin ina dhiaidh sin, bhí píosa i mbeagnach gach nuachtán ag rá nach raibh ann ach faisean na huaire, agus nárbh fhéidir leo &quot;fonn a iompair trasna an Atlantaigh&quot;. Sheinn siad ina gcéad cheolchoirm ag an [[Washington Coliseum]] in Washington, D.C. ar an 11 Feabhra 1964. 

Tar éis na cáile móire a bhain na Beatles amach sa bhliain 1964, thosaigh [[Vee-Jay Records]] agus [[Swan Records]] ag baint an-úsáid as na cairteacha a bhí acu leis na luath-taifeadtaí a ath-eisiúint. Shroich beagnach gach ceann acu an '''deich is fearr'' sna cairteacha. Fuair [[MGM]] agus [[Atco]] na cearta do na hamhráin a thaifead siad i Hamburg i rith na tréimhse le Tony Sheridan, agus d'éirigh sách maith leis na singlí ''My Bonnie'' agus ''Ain't She Sweet'' (le John Lennon mar phríomhamhránaí). D'eisigh VEE-Jay ''[[Introducing... The Beatles]]'', albam a bhí comhdhéanta go príomha den chéad albam a eisíodh sa Bhreatain le cúpla mion-athruithe. Chomh maith leis sin, d'eisigh siad albam aisteach ''[[The Beatles Vs The Four Seasons]]''. Ar an albam seo, cuireadh ''Introducing... The Beatles'' agus ''[[The Golden Hits Of The Four Seasons]]'', albam ó ghrúpa rathúil eile a bhí faoi chonradh ag Vee-Jay, i &quot;gcomórtas&quot; le chéile (bhí &quot;scórchárta&quot; ar an gclúdach, fiú).

Albam fánach eile a rinneadh ag an am ná ''[[Hear The Beatles Tell All]]'', a chlúdaigh dhá agallamh fada le ceirneoirí as [[Los Angeles]] (an teideal a bhí ar thaobh a haon ná &quot;Dave Hull interviews John Lennon&quot;, agus ar thaobh a dó &quot;Jim Steck interviews John, Paul, George, Ringo&quot;). Ní raibh ceol ar bith ón mbanna le fáil air. Tar éis tamaill, chuaigh na ceirníní a bhí eisithe ag Vee-Jay/Swan faoi úinéireacht Capitol, a d'atheisigh an chuid is mó den cheol ar albam a eisíodh i Meiriceá amháin, ''[[The Early Beatles]]''. 

I lár na bliana 1964, d'fhág na Beatles ar a gcéad chamchuairt taobh amuigh den [[an Eoraip|Eoraip]] nó Meiriceá, nuair a thaistil siad ar fud na h[[an Astráil|Astráile]]. Fágadh Ringo Starr sa bhaile i [[Learpholl]] ag fulaingt le [[céislínteas]], agus tógadh [[Jimmy Nicol]] isteach ina áit. In [[Adelaide]], tháinig níos mó ná 30,000 duine amach don bhanna, a tháinig amach chun iad a fheiceáil ag Halla Baile Adelaide.&lt;ref&gt;[http://sahistoryhub.com.au/places/adelaide-town-hall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180329180917/http://sahistoryhub.com.au/places/adelaide-town-hall|date=2018-03-29}} South Australia History Club, arna rochtain ar 15 Nollaig 2017&lt;/ref&gt; Bhuail Ringo leo arís sa [[Nua-Shéalainn]] ar an 21 Meitheamh 1964.

I mí Meithimh 1965, bhronn [[Banríon Eilís II na Ríochta Aontaithe]] [[Ord Impireacht na Breataine]], nó [[MBE]] ar an gceathrar. B'é an príomhaire [[Harold Wilson]] (a bhí ina theachta ón gceantar Huyton, i Learpholl) a mhol na hainmniúcháin. Ba mhór an onóir é don bhanna, ach chuir an eachtra tús le conspóid mhór i measc daoine eile ar a bronnadh an MBE orthu cheana. Bronnadh MBE don chuid is mó ar sheanfhundúirí míleata agus ceannairí cathartha, agus mar thoradh bhí fearg ar dhaoine coimeádacha nuair a fuair ceoltóirí an onóir chéanna. Thosaigh roinnt daoine ag tabhairt na mbonn ar ais chun agóid a dhéanamh—dhá cheann ar an 14 Meitheamh, sula bhfuair na Beatles a mboinn féin ar an 26 Deireadh Fómhair.

Ar an 15 Lúnasa 1965, chas the Beatles an chéad cheolchoirm i stair an rac-cheoil a cuireadh ar siúl i staid mhór, nuair a sheinn siad ag [[Staid Shea]] i Nua-Eabhrac, os comhair lucht féachana de 55,600 duine. Seoladh an séú albam, ''[[Rubber Soul]]'', ag tús mí na Nollag 1965. Mhol na criticí go mór é mar chéim mhór ar aghaidh in aibíocht agus coimpléacsacht i gceol an bhanna.
=== Frithradadh agus conspóid ===
I mí Iúil 1966, agus iad ar chamchuairt sna [[na Filipínigh|Filipínigh]], mhaslaigh na Beatles bean cheannaire na tíre [[Imelda Marcos]], de thaisme mar a tharla. Thug an t-uachtarán cuireadh don bhanna teacht go Pálás an Uachtaráin, chun bricfeasta a fháil ag fáiltiú oifigiúil. Dhiúltaigh Brian Epstein é go béasach, mar bhí polasaí ag an mbanna aon chuireadh chomh &quot;hoifigiúil&quot; seo a dhiúltú. Bhí sé ar intinn acu lá saoire a thógáil ar an lá céanna, rud a bhí an-luachmhar dóibh i rith na laethanta gnóthacha seo. Ní raibh Imelda Marcos den tuairim chéanna ar chor ar bith, áfach, agus thóg sí é mar mhasla. Bhí iontas ar na Beatles nuair a chuala siad an ruaille buaille ar an nuacht, agus bhí gach stáisiún ag labhairt faoin eachtra. Chuaigh an scéal in olcas go tapaidh. Chaill an banna an chosaint phóilíneachta a bhí acu, agus b'éigean dóibh taisteal go h[[Aerfort Manila]] ina n-aonair. Shroich siad an t-aerfort slán sábháilte, ach nuair a bhí siad ann ciceadh agus buaileadh a mbainisteoir turais, [[Mal Evans]], agus fuair an banna féin an chóir chéanna. Nuair a bhí siad ar an eitleán agus ag fanacht ar an rúidbhealach, tógadh Epstein agus Evans amach as arís, chun labhairt leis na húdaráis. I ndeireadh na dála, bhí ar Epstein an t-airgead ar fad a thuill an banna sa tír a thabhairt ar ais, sular ghéill siad dóibh dul ar ais ar an eitleán.

Tháinig siad go léir slán as an gcrá sna Filipínigh, ach bhí ceann eile ag fanacht leo. Chuir ráiteas a rinne Lennon i mí Márta na bliana céanna tús le frithradadh mór ó ghrúpaí coimeadeacha agus sóisialta sna Stáit Aontaithe. Le linn preasagallaimh leis an dtuairisceoir Briotanach Maureen Cleave, chuir Lennon i láthair a thuairim go raibh [[an Chríostaíocht]] ag fáil bháis agus go raibh na Beatles &quot;tóir níos mó ná ar Íosa anois&quot;. Tar éis seo, craoladh an scéal ar an raidió in [[Birmingham, Alabama]] faoi dhaoine ag dó ceirníní an bhanna. Ceapadh ar dtús gur magadh a bhí ann, ach thosaigh neart daoine a bhí ceangailte leis na heaglaisí tuaithe i ndeisceart na tíre ag déanamh an rud céanna. Gan mhoill, bhí daoine i mbailte ar fud na Stát Aontaithe agus [[an Afraic Theas]] ag cur ceirníní an bhanna trí thine mar agóid. Agus é ag iarraidh beagán grinn a thabhairt isteach sa díospóireacht, dúirt McCartney, &quot;Bíonn orthu iad a cheannach sular féidir leo iad a dhó.&quot; Faoi fhíorbhrú ó na meáin i Meiriceá, ghabh Lennon a leithscéal ag preasagallamh i Chicago ar an 11 Lúnasa 1966, an oíche roimh an céad taispeántas ar a gcamchuairt dheireanach.

Cé go raibh na Beatles an-tógtha le hElvis Presley, níor aontaigh sé le gníomhaíochas frithchogaidh an bhanna, ná le húsáid drugaí ach oiread. D'iarr Presley fiú ar an Uachtarán [[Richard Nixon]] cosc a chur ar an gceathrar teacht isteach sa tír. Ar an dtaobh eile, fuair siad tacaíocht ó [[Bob Dylan]], a dhearbhaigh gur thug na Beatles beagán bróid ar ais don tír.

===Revolver===
I mí Aibreáin 1966, chuir na Beatles tús leis an obair ar an albam ba uaillmhianaí a rinne siad go dtí seo, ''[[Revolver]]''. I rith na seisiún taifeadta, thosaigh siad ag baint triail as a lán rudaí nua, mar shampla le lúbanna téipe agus samplacha. Thaitin leis an ngrúpa i gcónaí triail a bhaint as teicneolaíocht úr agus nua-aimseartha, cé go raibh na hamhráin bunaithe fós ar na fréamhacha céanna—rac-cheoil, bailéid, rithim is gormacha, [[ceol soul]], ceol domhanda agus seánraí eile. 

Sheinn na Beatles a seó deireanach i bPáirc Candlestick, i gcathair [[San Francisco]] ar an 29 Lúnasa 1966. D'iarr McCartney ar Tony Barrow an cheolchoirm a thaifead, ach bhí an téip a d'úsáid sé róghearr agus stop sé i lár an amhráin dheireanaigh. Níor mhair an seó ar fad ach timpeall cúig nóiméad is tríocha .[[Íomhá:Pepper's.jpg|250px|thumb|''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'']]
[[Íomhá:The Beatles, Magical Mystery Tour (Logo).png|mion]]

=== Na blianta sa stiúideo: Sgt. Pepper agus Magical Mystery Tour ===
As seo amach go dtí deireadh an bhanna, thiontaigh na Beatles a bhfuinneamh ar fad ar an stiúideo. Bhí siad ach seacht mí amuigh ón stiúideo tar éis ''Revolver'', nuair a bhailigh siad ar ais i Stiúideonna [[Abbey Road, Londain]] ar an 24 Samhain 1966. Chuir siad tús leis na seisiúin a mhair ar feadh 129 lá. An toradh a chruthaigh siad ná an t-ochtú albam, ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'', a scaoileadh ar an [[1 Meitheamh]] [[1967]].

Ar an [[25 Meitheamh]] [[1967]], b'é na Beatles an bhanna ba mhó craolta ar fud an domhain, ós comhair lucht féachana de 400 milliún duine ar an teilifís. Craoladh an taispeántas beo mar pháirt den chéad tarchur satailíte, ar chlár leis an dteideal ''Our World''. Sheinn siad an t-amhrán ''All You Need Is Love'' ag [[Abbey Road, Londain]], agus seoladh é ar fud na cruinne. 

Thosaigh an tóin ag titim amach as cúrsaí [[Airgeadas|airgeadais]] an bhanna tar éis bás Brian Epstein, de bharr [[ródháileog]] [[druga|dhruga]]í thimpisteach ar an [[27 Lúnasa]] [[1967]]. Bhí dhá bhliain is tríocha bainte amach aige. Ag deireadh na bliana céanna, fuair siad a gcéad preas diúltach sa Bhreatain nuair a craoladh an scannán ''Magical Mystery Tour'' ar an [[teilifís]]. Ní raibh gach duine in ann é a thuiscint, agus bhí an scannán ag breathnú go mór ar dhathanna, cé nach raibh teilifís dhaite ag formhór na ndaoine ag an am sin. Scaoileadh fuaimrian den scannán sa Ríocht Aontaithe mar albam dúbailte. 

Chaith an grúpa seal ag tús na bliana 1968 i Rishikesh, [[Uttar Pradesh]], san [[an India|India]] ag déanamh staidéir ar mhachnamh tarchéimniúil faoi stiúir an Maharishi Mahesh Yoga. Ar ais ón India, thaistil Lennon agus McCartney go Nua-Eabhrac chun bunú an Apple Corps., a gcomhlacht nua, a fhógairt.

===White Album===
I lár na bliana 1968, rinne siad obair ar an albam dúbailte ''[[The Beatles (albam)|The Beatles]]'', nó ''The White Album'' mar atá aithne air mar gheall ar an gclúdach lom bán. I rith na seisiún don albam seo, bhí sé soiléir go leor go raibh fadhbanna móra sa bhanna, agus shiúil Ringo Starr amach ar feadh tamaill. Cúis na mí-shástachta a bhí sa bhanna ná go raibh bean nua Lennon, Yoko Ono, sa stiúideo leo an t-am ar fad.

Lean an obair díreach ar aghaidh, áfach, le McCartney ag casadh na ndrumaí ar na hamhráin ''Martha My Dear'', ''Wild Honey Pie'', ''Dear Prudence'' agus ''Back in the USSR''. Bhí ról lárnach ag McCartney ag an am seo. Deirtear gurbh é McCartney a scríobh an chéad amhrán '[[miotal trom]]' riamh—&quot;Helter Skelter&quot;, atá ar an ''[[The Beatles (albam)|White Album]]''.

Ag an am céanna, ceapadh go raibh McCartney ag éirí beagán ró-thiarnúil, go háirithe tar éis [[bás]] Epstein. Bhí na scoilteanna beaga seo ag fás ar feadh tamaill sa bhanna, rud a bhí sách soiléir nuair a bhí Harrison ag iarraidh a amhráin fhéin a chur ar na halbaim. 

Deacracht mhór eile a bhí acu ná go raibh siad fós gan bhainisteoir, agus gan éinne a bhí in ann na cúrsaí gnó a stiúradh. Bhí McCartney i bhfabhar an jab a thabhairt do [[Lee Eastman]], athair a bhean, Linda Eastman. Ní raibh Lennon, Harrison agus Starr den tuairim chéanna ar chor ar bith, ámh: b'fhearr leo Allen Klein. Roimhe seo, rinneadh gach cinneadh d'aon ghuth, ach leis an gceann seo ní raibh siad ábalta aontú a dhéanamh. Bhí Lennon, Harrison agus Starr amhrasach faoi Eastman, mar cheap siad go mbeadh Eastman claonta i leith McCartney i gcónaí. Roghnaigh an triúr Klein, ach sa bhliain 1971 nochtadh gur ghoid sé cúig mhilliún ón bhanna agus é ina bhainisteoir. In agallamh don ''[[Anthology]]'' sna [[1990idí]], labhair McCartney faoin tréimhse seo, &quot;Ag féachaint siar, is féidir a thuiscint conas a mhothaigh siad go mbeadh sé (Lee Eastman) claonta i mo leith.&quot;

===Let It Be ===

Chas na Beatles beo don uair dheireanach thuas ar dhíon an fhoirgnimh Apple ag [[Savile Row|Rae Savile]], Londain, ar an 30 Eanáir 1969, dhá lá roimh dheireadh na seisiún deacrach don albam ''Let It Be''. Scannánaíodh an chuid is mó den taispeántas, agus cuireadh san áireamh é sa scannán ''Let It Be''. Nuair a bhí siad ag seinm, cuireadh scairt ar na póilíní áitiúla mar gheall ar ghearáin faoin challán. D'iarr na péas orthu stop a chur leis, agus dúirt na baill níos déanaí go raibh díomá orthu nár gabhadh iad, mar ba dheireadh níos tráthúla don scannán é.

===Abbey Road===
Taifeadadh an t-albam deireanach, ''[[Abbey Road]]'', i samhradh na bliana 1969. Nuair a shroich siad deireadh an amhráin ''I Want You (She's So Heavy)'' ar an [[20 Lúnasa]] [[1969]], b'é sin an uair dheireanach a bhí na ceathrar Beatles sa stiúideo céanna riamh. An t-amhrán dheireanach a rinne siad ná ''I Me Mine'', scríofa ag Harrison agus taifeadta ar an [[3 Eanáir]] [[1970]]. Rinneadh é gan Lennon, a bhí sa [[An Danmhairg|Danmhairg]] ag an am.[[Íomhá:Lie In 15 -- John rehearses Give Peace A Chance.jpg|mion|John Lennon ag cleachtadh &quot;Give Peace a Chance&quot; sa bhliain 1969]]
===Briseadh suas===
D'fhógair Lennon go raibh sé ag fágáil an bhanna ar an [[20 Meán Fómhair]] [[1969]], ach d'aontaigh sé faic a rá go poiblí sular raibh na cúrsaí [[dlí|dleathacha]] go léir réitithe. 

Dhá bhliain roimhe sin, nuair a fuair bainisteoir an bhanna [[Brian Epstein]] bás sa bhliain [[1967]], thosaigh Lennon ag cailleadh suime sa bhanna, ach lean McCartney ar aghaidh chomh láidir is a bhí sé riamh. Bhí seisean ar an phríomh-Beatle sa stiúideo. Cheap McCartney gur seans a bhí in ''Let It Be'' don bhanna chun obair le chéile mar a d'oibrídís sular stopadar ag tabhairt ceolchoirmeacha, ach níor éirigh go maith leo. Bhí suim caillte ag Lennon sa ghrúpa mar gheall ar a chailín nua Yoko Ono, bhí Ringo traochta den troid ar fad a bhí sa bhanna agus bhí croí Harrison san [[India]]. Cheap Harrison freisin go raibh McCartney ag iarraidh é a choinneáil faoi chois sa bhanna agus tharraingíodh sé argóintí go minic le McCartney dá mbeadh moltaí ar bith aige dó.

I mí Márta 1970, tugadh na dioscaí ón seisiún Get Back don léiritheoir Meiriceánach Phil Spector, a bhí ag obair le Lennon ar a shingil aonair ''Instant Karma!''. Bhí sé ar intinn ag an mbanna, McCartney go háirithe, fuaim lom agus beo a choimeád ar an albam. Bhí a stíl aithnidiúil fhéin ag Spector, an &quot;Wall of Sound&quot; mar a thugtar air, ach ní raibh sé oiriúnach don scéim seo. Bhí McCartney ar buile leis an obair a rinne Spector ar an amhrán ''The Long and Winding Road'', agus rinne sé iarracht stop a chur le scaoileadh an singil. Theip ar an iarraidh seo, áfach. 

D'fhógair McCartney briseadh suas na Beatles go poiblí ar an [[10 Aibreán]] [[1970]], seachtain amháin sular sheol sé a chéad albam aonair, &quot;McCartney&quot;. Ar an [[8 Bealtaine]] [[1970]], scaoileadh na hamhráin ón seisiún Get Back mar an t-albam [[Let It Be]], agus ina dhiaidh sin an scannán leis an ainm céanna. 

Díscaoileadh comhpháirtíocht The Beatles sa bhliain 1975.[[Íomhá:Paul McCartney &amp; Bono Live8.jpg|mion|Paul McCartney ag an gceolchoirm úd Live8 sa bhliain 2005]]

==I ndiaidh a mbriste suas==
Lean Harrison, Lennon agus Starr sampla McCartney agus albam curtha amach ag gach duine díobh sa bhliain 1970, ag comhoibriú lena chéile uaireanta. I mí Lúnasa 1971, d'eagraigh Harrison an Cheolchoirm ar son na Bangladéise ag Madison Square Garden i gCathair Nua-Eabhrac in éineacht le [[Ravi Shankar]] agus le cuidiú ó Starr.

Chuir Klein dhá fhoireann LP dúbailte le chéile de na ''hits'' ba mhó de chuid na Beatles, ''[[1962–1966]]'' agus ''[[1967–1970]]'', a scaoileadh sa bhliain 1973, ar dtús faoi chló Apple Records. An tAlbam Dearg agus an tAlbam Gorm faoi seach a tugadh orthu go coitianta.&lt;ref&gt;*{{cite book |last=Ingham |first=Chris |year=2006 |title=The Rough Guide to The Beatles |url=https://archive.org/details/roughguidetobeat0000ingh |location=London |publisher=[[Rough Guides]] |isbn=978-1-84353-720-5 |ref=harv}} lch.69&lt;/ref&gt; Idir 1976 agus 1982, d'eisigh EMI/Capitol roinnt mhaith albam gan bhacaint leis na hiar-Beatles féin, ag tosnú leis ''Rock 'n' Roll Music'', díolaim dhá dhiosca.

Baineadh úsáid as saothar agus íomhá na Beatles go forleathan sna 1970idí, go minic gan aon smacht chruthaitheach ag Harrison, Lennon, McCartney agus Starr. Cuireadh seónna ceoil ar an stáitse i Sasana agus sna Stáit Aontaithe. Sa bhliain 1978, rinneadh scannán. ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts' Club Band'', leis na [[Bee Gees]] agus [[Peter Frampton]], ach theip ar an tionscadal brabús a ghiniúint agus air freisin ó thaobh na healaíne de, dar le criticí mar Christopher Ingham.

I ndiaidh do [[Mark David Chapman]] John Lennon a dhúnmharú i mí Nollag na bliana 1980, d'athscríobh Harrison liricí an amhráin úd &quot;[[All Those Years Ago]]&quot; in onóir Lennon. Scaoileadh an t-amhrán mar shingil i mí na Bealtaine 1981 le Starr ar na drumaí agus McCartney agus a bhean chéile, [[Linda McCartney|Linda]], ag canadh sa chúlra. Rinne McCartney amhrán in ómós do Lennon freisin, mar atá &quot;[[Here Today (amhrán de chuid Paul McCartney)|Here Today]]&quot;, a foilsíodh ar albam dar theideal ''[[Tug of War (Albam de chuid Paul McCartney album)|Tug of War]]'' in Aibreán 1982.

Sa bhliain 1988, insealbhaíodh na Beatles isteach sa [[Rock and Roll Hall of Fame]], an chéad bhliain a raibh siad intofa. Bhí Harrison agus Starr ag an searmanas in éineacht le baintreach Lennon, Yoko Ono, agus a mbeirt mhac, [[Julian Lennon|Julian]] agus [[Sean Lennon|Sean]]. An bhliain ina dhiaidh sin, shocraigh EMI/Capitol cás dlí a chuir an banna ar siúl a bhain le dleachtaí.

== Dioscliosta ==
{{Príomhalt|Dioscliosta The Beatles}}
* ''[[Please Please Me]]'' (1963)
* ''[[With The Beatles]]'' (1963)
* ''[[A Hard Day's Night]]'' (1964)
* ''[[Beatles For Sale]]'' (1964)
* ''[[Help!]]'' (1965)
* ''[[Rubber Soul]]'' (1965)
* ''[[Revolver]]'' (1966)
* ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'' (1967)
* ''[[The Beatles (albam)|The Beatles]]'' (&quot;an tAlbam Bán&quot;, 1968)
* ''[[Yellow Submarine]]'' (1969)
* ''[[Abbey Road]]'' (1969)
* ''[[Let It Be]]'' (1970)

== Scannánliosta ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Bliain
!Ainm
!Stiúrthóir
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot; text-align:center;&quot;|'''1964'''
|''[[The Beatles: The First U.S. Visit]]''
|éagsúla
|-
|''[[A Hard Day's Night (scannán)|A Hard Day's Night]]''
|rowspan=2|[[Richard Lester]]
|-
| '''1965'''
|''[[Help! (scannán)|Help!]]''
|-
| '''1966'''
|''[[The Beatles at Shea Stadium]]''
|éagsúla
|-
| '''1967'''
|''[[Magical Mystery Tour (scannán)|Magical Mystery Tour]]''
|The Beatles, [[Bernard Knowles]]
|-
| '''1968'''
||''[[Yellow Submarine (scannán)|Yellow Submarine]]''
|[[George Dunning]]
|-
| '''1970'''
||''[[Let It Be (scannán)|Let It Be]]''
|[[Michael Lindsay-Hogg]]
|-
| '''1984'''
||''[[The Compleat Beatles]]''
|Patrick Montgomery
|-
| '''1996'''
||''[[The Beatles Anthology (faisnéise)|The Beatles Anthology]]''
|Geoff Wonfor, Bob Smeaton
|-
| '''2008'''
||''[[All Together Now (scannán)|All Together Now]]''
|Adrian Wills
|}

== Tuilleadh léitheoireachta ==
{{refbegin|30em}}
*{{cite book|last=Astley |first=John |year=2006 | title = Why Don't We Do It In The Road? The Beatles Phenomenon|url=https://books.google.com/?id=JZzwWc6bOlIC&amp;lpg=PP1&amp;dq=Why%20Don't%20We%20Do%20It%20In%20The%20Road%3F%20The%20Beatles%20Phenomenon&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true |publisher=The Company of Writers |isbn=0-9551834-7-2}}
*{{cite book|last=Barrow |first=Tony |year=2005 | title = John, Paul, George, Ringo &amp; Me: The Real Beatles Story |url=https://archive.org/details/johnpaulgeorgeri00barr |publisher=Thunder's Mouth |location=New York|isbn=1-56025-882-9 }}
*{{cite book|last=Bramwell |first=Tony |year=2006|last2=Kingsland |first2=Rosemary | title = Magical Mystery Tours: My Life with the Beatles |location=New York |publisher=St. Martin's Press|isbn=978-0-312-33044-6 }}
*{{cite book|last=Braun |first=Michael |year=1964 | title = Love Me Do: The Beatles' Progress |location=London |publisher=Penguin |edition=1995 reprint |isbn=0-14-002278-3}}
*{{cite book|last=Carr |first=Roy |year=1975 |last2=Tyler |first2=Tony |location=New York | title = The Beatles: An Illustrated Record |url=https://archive.org/details/beatlesillustrat0000carr |publisher=Harmony Books |isbn=0-517-52045-1}}
*{{cite book
| title      = [[A Cellarful of Noise]]
| last       = Epstein
| first      = Brian
| authorlink = Brian Epstein
| year       = 1964
| publisher  = [[Byron Preiss]]
| isbn       = 978-0-671-01196-3
| oclc       = 39211052}}
*{{cite book |work=Federal Bureau of Investigation |year =2007 |title =The Beatles: The FBI Files |url= https://books.google.com/books?id=yqeIM3MY3gAC&amp;lpg=PA1&amp;dq |publisher=Filibust |isbn=1-59986-256-5 |accessdate=31 March 2014 }}
*{{cite book |last = Frontani |first = Michael R|year =2007 |title =The Beatles: Image and the Media |url = https://books.google.com/books?id=QHtMYEl4QxsC&amp;lpg=PP1&amp;dq |publisher=University Press of Mississippi |isbn= 978-1-57806-965-1 |accessdate= 31 March 2014}}
*{{cite book|last=Harry |first=Bill |location=Poole, Dorset | title = The Book Of Beatle Lists |url=https://archive.org/details/bookofbeatlelist0000harr |publisher=Javelin |year=1985 |isbn=0-7137-1521-9}}
*{{cite book|last=Kirchherr |first=Astrid |authorlink=Astrid Kirchherr |author2=[[Klaus Voormann|Voormann, Klaus]] | title = Hamburg Days |location=Guildford, Surrey |publisher=Genesis Publications |year=1999 |isbn=978-0-904351-73-6}}
*{{cite book|last=Lennon |first=Cynthia |year=2005 |authorlink=Cynthia Lennon | title = John |location=New York |publisher=Crown Publishers |isbn=978-0-307-33855-6 }}
*{{cite book|last=Lewisohn |first=Mark |authorlink=Mark Lewisohn |title=The Beatles – All These Years: Volume One: Tune In |publisher=Little, Brown Book Group |year=2013 |isbn=0-316-72960-4}}
*{{cite book|last=Mansfield |first=Ken |authorlink=Ken Mansfield | title = The White Book |url=https://books.google.com/books?id=Je7C3JHRs7UC&amp;lpg=PP1&amp;dq=The%20White%20Book&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true|publisher=Thomas Nelson |location=Nashville, TN |year=2007 |isbn=978-1-59555-101-6 |accessdate=31 March 2014}}
*{{cite book|last=Martin |first=George |authorlink=George Martin |last2=Pearson |first2=William | title = Summer of Love: The Making of Sgt. Pepper |publisher=Macmillan |location=London |year=1994 |isbn=0-333-60398-2}}
*{{cite book|last=Riley |first=Tim | title = Lennon: The Man, the Myth, the Music—The Definitive Life |url=https://archive.org/details/lennonmanmythmus0000rile_p3z0 |location=New York |publisher=Hyperion/HarperCollins |year=2011|isbn=978-1-4013-2452-0}}
*{{cite book|last=Schaffner |first=Nicholas | title = The Beatles Forever |location=Harrisburg, PA |publisher=Cameron House |year=1977 |isbn=0-8117-0225-1}}
*{{cite book|last1=Sheffield|first1=Rob|title=Dreaming the Beatles|url=https://archive.org/details/dreamingbeatlesl0000shef|date=2017|publisher=Harper Collins|location=New York|isbn=978-0-06-220765-4}}
*{{cite book|last=Turner |first=Steve |authorlink=Steve Turner (writer) | title = A Hard Day's Write: The Stories Behind Every Beatles Song |url=https://archive.org/details/harddayswritesto0000turn_a2y5 |edition=3rd |publisher=Harper Paperbacks |location=New York |year=2005 |isbn=0-06-084409-4 }}
{{refend}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.beatles.com Beatles.com, suíomh oifigiúil]
* [http://www.beatlesagain.com/ The Internet Beatles Album: stair, ceol, aistí, grianghraif]
* [http://www.iamthebeatles.com/ I Am The Beatles: stair, albaim, amhráin, liricí]
* [http://www.beo.ie/alt-mac-mhary-mohin.aspx] &quot;Mac Mhary Mohin&quot;, alt ag Beo.ie, Eanáir 2012, le Tony Birtill faoi chúlra Gaelach Paul McCartney. Arna rochtain ar 27 Nollaig 2017

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{DEFAULTSORT:Beatles, The}}
[[Catagóir:The Beatles|*]]
[[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1960]]</text>
      <sha1>jjx4f2de8koluzelsqeymx187rr7xrr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319641</id>
      <parentid>1319640</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44649" sha1="jphrxqgqazes6h3ldmksixs8r1kgq2p" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

[[Banna ceoil|Banna]] [[pop-cheol|popcheoil]] ó [[Learpholl]] i [[Sasana]] ab ea '''The Beatles'''. An '''Fab Four''' a thugtar ar cheithre bhall rialta an bhanna amanta. Tá siad i measc na ngrúpaí is mó cáil agus is rathúla i stair an [[rac-cheol|rac-cheoil]].

Tá níos mó ceirníní díolta ag The Beatles ná ag aon bhanna eile riamh i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]], dar leis an Recording Industry Association of America. Sa [[Ríocht Aontaithe]], scaoil siad níos mó ná 40 singil, albam agus EP a chuaigh go dtí barr na gcairteacha. Bhí an rath céanna acu i dtíortha eile, agus measann an comhlacht ceoil [[EMI]] go raibh níos mó ná aon bhilliún cheirnín díolta acu timpeall na cruinne faoin mbliain 1985. Sa bhliain 2004, roghnaigh an iris ''[[Rolling Stone]]'' iad mar uimhir a haon ar an liosta den ''100 Ealaíontóir Ceoil is Fearr Riamh''. De réir na hirise chéanna, bhí baint lárnach ag ceol an bhanna le cultúr na 1960idí, agus tá an tionchar a bhí acu ar an gcultúr ''pop'' le feiceáil fós sa lá atá inniu ann.

Maireann dhá bhall den ghrúpa go dtí an lá inniu, [[Paul McCartney]] agus [[Ringo Starr]], agus tá siad beirt gníomhach go fóill ag déanamh ceoil. Scaoileadh [[John Lennon]] agus fuair sé bás i mí na Nollaig 1980, agus d'éag [[George Harrison]] den ailse ae i mí na Samhna 2001.

[[Íomhá:Adelphi1 (45797197252).gif|clé|mion|250x250px|The Beatles i mBÁC, 1963]]
[[Íomhá:The Beatles emerging from the Ritz Cinema, Fisherwick Place, Belfast November 8, 1963.jpg|clé|mion|The Beatles i mBéal Feirste (The Ritz), 1963]]
[[Íomhá:George Harrison and Ringo Starr, King's Hall, Belfast 1964 (18226096790) cut.jpg|clé|mion|The Beatles i mBéal Feirste,  King's Hall, 1964]]

== Bunú an bhanna ==
Sa bhliain 1956 agus é ag freastal ar Scoil Ghramadaí Quarry Bank i Learpholl, bhunaigh [[John Lennon]] banna &quot;skiffle&quot; darbh ainm [[The Quarrymen]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Quarrymen|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Quarrymen&amp;oldid=1096096851|journal=Wikipedia|date=2022-07-02|language=en}}&lt;/ref&gt; Bhuail Lennon agus na Quarrymen le [[giotár|giotáraí]] [[Paul McCartney]] ag an Woolton Garden Fête ag Eaglais Naomh Pheadair ar an 6 Iúil 1957, agus ghlac sé áit sa bhanna trí mhí níos déanaí.  

Ar an 6 Feabhra 1958, tugadh cuireadh don ghiotáraí óg [[George Harrison]] chun féachaint ar na Quarrymen i Halla Wilson, i n[[Garston, Merseyside|Garston]]. Bhí aithne ag McCartney ar Harrison cheana féin, mar b'as [[Speke]] an bheirt acu agus thaistil siad le chéile ar an mbus céanna go dtí Institiúid Learphoill.  

Tháinig Harrison isteach mar phríomhghiotáraí an bhanna tar éis cleachtaidh i mí Márta 1958. Is cosúil go raibh Lennon beagán drogallach faoi seo ag an tús mar go raibh Harrison beagán ró-óg, dar leis. Tháinig agus d'fhág baill éagsúla le linn na tréimhse seo, ach i mí Eanáir 1960 d'aimsigh siad [[dordghiotár|dordghiotáraí]] nua—[[Stuart Sutcliffe]], cara le Lennon ón scoil ealaíne. Sheinn Lennon agus McCartney giotáir rithime, agus bhí a lán drumadóirí fós ag teacht isteach agus imeacht ón mbanna i rith na tréimhse seo. 

Bhain na Quarrymen triail as roinnt ainmneacha—&quot;Johnny and the Moondogs&quot;, &quot;Long John and the Beatles&quot;, &quot;the Silver Beetles&quot;—sular shocraigh siad ar &quot;The Beatles&quot; i mí Lúnasa 1960. Tá go leor tuairimí faoi bhunú an ainm agus an litriú aisteach a roghnaigh siad. Creidtear gurb é Lennon a chruthaigh an t-ainm, ag súgradh leis an bhfocal &quot;beetles&quot;, nó ciaróga (mar thagairt do bhanna [[Buddy Holly]], [[The Crickets]]), agus an focal &quot;beat&quot;, nó &quot;buille&quot;.&lt;ref&gt;{{Gilliland |url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc19782/m1/#track/4 |show=27 |track=4 |title=Show 27 - The British Are Coming! The British Art Coming!: The U.S.A. is invaded by a wave of long-haired English rockers.}}&lt;/ref&gt; 

I mí Bealtaine na bliana 1960, chuaigh the Silver Beetles amach ar chamchuairt go dtí oirthuaisceart na h[[Alban]], mar bhanna cúltaca don amhránaí [[Johnny Gentle]]. Níor bhuail siad le Gentle ach uair amháin roimh na céad ceolchoirme, ach dhearbhaigh McCartney níos déanaí gur sholáthraigh an turas taithí fíorthábhachtach don bhanna óg. Bhí na Silver Beetles gan drumadóir fós i rith an turais. Fuair siad cabhair ó [[Tommy Moore]] an uair seo, leaid a bhí i bhfad níos sine ná iad féin. Níor mhair Moore chomh fada sa bhanna, áfach, agus d'fhill sé ar ais go dtí a phost ag tiomáint trucail ardaithe i monarcha. B'é Norman Chapman an chéad drumadóir eile a d'aimsigh siad ach glaodh chun a Sheirbhís Náisiúnta a dhéanamh cúpla seachtain ina dhiaidh sin. Ba mhór an fhadhb dóibh iad a bheith fágtha gan drumadóir arís go háirithe nuair a bhí socrú déanta ag a mbainisteoir neamhoifigiúil ([[Allan Williams]]) go seinnfeadh siad ag cúpla seó i gclubanna ar an [[Reeperbahn]], i [[Hamburg]] na [[an Ghearmáin|Gearmáine]].

== Tionchair cheoil ==
Mar a dúirt John Lennon féin: &quot;B'é [[Elvis Presley|Elvis]] a chuir tús liom ag ceannach ceirníní. Cheap mé go raibh an t-ábhar luath ar fheabhas. Chuaigh ré [[Bill Haley]] tharam, ar bhealach. Nuair a tháinig a cheirníní ar an raidió, bheadh mo mháthair ag éisteacht leo ach ní dheachaigh siad i bhfeidhm ormsa. S'é Elvis a mhúscail suim ionam sa rac-cheol. Nuair a chuala mé 'Heartbreak Hotel', dúirt mé liom féin &quot;Sin é!&quot;, agus thosaigh mé ag fás &quot;sideburns&quot; agus an chraic seo&quot;. Dúirt Lennon freisin: &quot;Ní raibh tionchar ag rud ar bith orm, sular chuala mé Elvis. Gan Elvis, ní bheadh aon Beatles ann&quot;.

== 1960–70: The Beatles ==
=== Hamburg ===
[[Íomhá:Indra-Club-Hamburg.png|mion|An Club Indra in Hamburg]]
In Hamburg na Gearmáine agus a gcéad taispeántas ag druidim leo go tapa, bhí na Beatles gan drumadóir arís. An t-aon duine eile a chuir siad glaoch ar ná [[Pete Best]], a tháinig isteach sa ghrúpa ar 12 Lúnasa 1960. Bhí aithne acu ar Best cheana féin, agus é ina bhall den bhanna [[The Blackjacks]] a bhíodh ag seinm ag an gClub Casbah. Siléar in [[Derby Thiar|Iar-Derby]], Learpholl a bhí ann i ndáiríre, faoi úinéireacht a mháthar, [[Mona Best]]. Chasadh na Beatles san áit chéanna anois agus arís. Sa chlár faisnéise ''The Compleat Beatles'', dúirt Allan Williams an méid seo faoi dhrumadóireacht Best: &quot;níor sheinn Best ró-chliste, ach inghlactha&quot;. Ar aon nós, fuair Best an jab agus d'fhág sé lena chomhbhaill nua ar an dturas go Hamburg ceithre lá ina dhiaidh sin. Nuair a shroich siad an chathair, thosaigh an banna ag casadh ag an g[[Club Indra]], sular bhog siad ar aghaidh go dtí an [[Kaiserkeller]] ar an 4 Deireadh Fómhair 1960. Obair dheacair a bhí ann don ghrúpa óg, mar bhí orthu seinm ar feadh sé uair an chloig oícheanta, seacht n-oíche na seachtaine. Ar an 21 Samhain 1960, gabhadh Harrison agus díbríodh é as an dtír nuair a fuair na húdaráis amach gur inis sé bréag maidir lena aois cheart. Bhí sé ró-óg le bheith sna clubanna ina raibh siad ag casadh. Seachtain níos déanaí, gabhadh McCartney agus Best freisin nuair a chuir siad tine bheag síos san óstán. Cúisíodh iad, agus díbríodh an bheirt chomh maith. Lean Lennon na buachaillí eile abhaile i lár mí na Nollag, ach d'fhan Sutcliffe siar i Hamburg lena chailín Gearmánach nua, an grianghrafadóir [[Astrid Kirchherr]]. Ar ais i Learpholl, rinne na Beatles a gcéad taispeántas ag an gClub Casbah ar an 17 Nollaig, le [[Chas Newby]] in áit Sutcliffe ar an n[[dordghiotár]].

I mí Aibreáin san athbhliain 1961, d'fhill na Beatles ar ais go Hamburg. Ar an turas seo, thosaigh siad leis an g[[Club Top Ten]] ar dtús. Nuair a bhí siad ag casadh anseo, bhí an banna roghnaithe ag an amhránaí Sasanach [[Tony Sheridan]] chun a bheith mar chúl-bhanna ar cheirníní a bhí sé ag déanamh don lipéad Gearmánach [[Polydor]] Records, léirithe ag [[Bert Kaempfert]]. Shínigh Kaempfert conradh leis an ngrúpa ar a lipéad féin, agus chuir siad tús leis an obair ar an gcéad sheisiún taifeadta ar an 22 Meitheamh 1961. Ar an 31 Deireadh Fómhair, sheol Polydor an taifeadadh faoin teideal ''My Bonnie (Mein Herz ist Bei Dir Nur)'', a chuaigh isteach sna cairteacha Gearmánacha faoin ainm &quot;Tony Sheridan and the Beat Brothers&quot;, ainm a thugtaí ar aon bhanna a bhí ag obair leis. Deireann an finscéal gurbh é an ceirnín seo a bhuaigh na Beatles a gcéad chruinniú leis a mbainisteoir [[Brian Epstein]], agus an chéad uair a bhí an banna luaite sna meáin i Meiriceá. 

Thart ar tús na bliana 1962, luaigh an iris ''Cashbox'' &quot;My Bonnie&quot; mar cheádligean &quot;foireann rac-cheoil nua, Tony Sheridan and the Beat Brothers&quot;. Rinneadh cúpla cóip den albam faoin lipéad úd [[Decca]] agus seoladh iad go dtí ceirneoirí i Meiriceá. Bhí margadh ag American Decca le Polydor agus Deutsche Grammophon, rud atá íorónta mar bhí conradh ceoil diúltaithe ag Decca sa Bhreatain ag an am seo. Nuair a d'fhill an banna ar ais go Learpholl, d'fhan Sutcliffe in Hamburg le Kirchherr arís. Timpeall an ama seo, thosaigh McCartney ag seinm an dordghiotár ina áit in aon chor.

Mhair an tríú thuras i Hamburg idir 13 Aibreán agus 31 Bealtaine 1962, agus sheinn an banna ag oscailt an Club Star. Bhí droch-nuacht ag fanacht dóibh in Hamburg, faraor. Bhí Stuart Sutcliffe tar éis bás a fháil de bharr [[Ainéaras|fuiliú inchinne]] ar 10 Aibreán. 

Ghlac [[Brian Epstein]] leis an bpost mar bhainisteoir an bhanna dó fhéin i mí Eanáir 1962, agus thosaigh siad le chéile ag lorg conradh ceoil. Ag an am seo, bhí Epstein i gceannas ar an roinn cheoil ag an [[North End Music Store]] (NEMS), siopa a bhí mar chuid de chomhlacht troscáin a mhuintir. Fear gnó cliste a bhí ann, agus bhain sé úsáid as an stádas a bhí aige le NEMS chun cur in iúl gurb déileálaí tábhachtach é. Mar thoradh, bhí Epstein ábalta bualadh leis na comhlachtaí móra agus margadh láidir a fháil don bhanna. I ndíospóireacht amháin atá cáiliúil agus páirt de fhinscéalaíocht an bhanna inniu, fuair Epstein diúltú borb ó [[Dick Rowe]], a bhí i gceannas ar an roinn A&amp;R ag Decca Records i Sasana, nuair a dúirt sé: &quot;Tá giotár-bhannaí ar an mbealach amach, Mr. Epstein&quot;. Agus é ag déanamh idirbheartaíochta le Decca, bhuail Epstein le hoifigeach feidhmiúcháin Ron White, ón gcomhlacht [[EMI]]. Ní léiritheoir a bhí in White é féin, ach chuir sé Epstein i dteagmháil le léiritheoirí in EMI—Norrie Paramor, Walter Ridley, agus Norman Newell. Ní raibh suim ag an triúr oibriú leis na Beatles, áfach. Níor chuir White glaoch ar an gceathrú léiritheoir [[George Martin]], toisc go raibh sé amuigh ón oifig ar saoire ag an am.

=== Conradh ceoil ===
[[Íomhá:Abbey_Road_zebra_crossing,_London_2007-03-31.jpg|250px|thumb|Crosaire ag Stiúideonna Abbey Road.]]
Leis an seans le dul i gcion ar Decca caillte acu, chuaigh Epstein go dtí an siopa [[HMV]] ar [[Sráid Oxford|Shráid Oxford]] i [[Londain]] chun na ceirníní a rinne an banna le Decca a aistriú go dioscaí. Agus iad ag obair ar na dioscaí, mhol innealtóir Jim Foy do Epstein dul i gcomhairle le Sid Coleman, a bhí i gceannas ar fhoilsitheoireacht EMI. D'éist Coleman leis na téipeanna, agus ansin chuir seisean Epstein i dteagmháil le George Martin, an fear &quot;a dhéanann ceirníní coiméide&quot;, mar a dúirt Coleman, agus ceannaire ar an lipéad [[Parlophone]] a bhí ag EMI. Sa deireadh, bhuail Epstein agus Martin le chéile, agus bhí suim ag Martin sa cheol a chuala sé. Shínigh Martin conradh leis na Beatles ar feadh bliana amháin. Ag an am céanna, socraíodh an chéad seisiún thaifeadta a tharla ar an 6 Meitheamh 1962 ag [[Stiúideonna Abbey Road]] i dtuaisceart Londan. Ní raibh Martin ró-dhíograiseach leis an gceol ar dtús, áfach, ach bhain sé an-taitneamh as na daoine sa bhanna, nuair a bhuail sé leo. Cheap Martin dó féin go raibh tréith ann, cé chomh ámh agus callánach is a bhí sé. D'admhaigh sé níos déanaí nach raibh sé an-tógtha leis an gceol, ach leis an ngéarchúis agus an ngreann a bhí sa bhanna.

Tháinig Martin ar fhadhb eile, áfach, le drumadóireacht Pete Best. Dar leis, ceoltóir lag a bhí ann, nach raibh ábalta an buille a choimeád i gceart. Phléigh sé an t-ábhar faoi rún le Epstein, agus d'aontaigh siad drumadóir eile a thabhairt isteach don chéad seisiún eile. Ní raibh na Beatles eile róshásta le Best ach oiread. Fuair Best a lán airde óna leantóirí, níos mó ná na baill eile agus creidtear gur chuir sé seo go mór leis an teannas a bhí eatarthu. Chomh maith leis sin, ní bhfuair Best tacaíocht ón mbainisteoir ach an oiread, de bharr nár thaitin stíl gruaige na mball eile le Best. Tháinig an deacracht dheireanach nuair a d'éirigh Best tinn, agus bhí sé as láthair ó chúpla taispeántas. Thug Lennon, McCartney agus Harrison an jab do Epstein an bóthar a thabhairt dó, rud a rinne sé ar an 16 Lúnasa 1962. An duine a roghnaigh siad ina áit ná [[Ringo Starr]] (ainm baiste Richard Starkey), a bhí ina dhrumadóir i gceann de na grúpaí [[Merseybeat]] is mó, [[Rory Storm and the Hurricanes]]. Rogha éasca ab ea é, mar bhí aithne acu ar Starr cheana féin, agus sheinn siad le chéile sna laethanta i Hamburg (rinneadh an chéad taifeadadh leis an gceathrar—Lennon, McCartney, Harrison, agus Starr—ar an 15 Deireadh Fómhair 1960, nuair a sheinn siad le chéile ar shraith ceirníní ag seinm mar bhanna tacaíochta don amhránaí [[Lu Walters]]).&lt;ref&gt;Tharla seisiún neamhfhoirmiúil taifeadta i Hamburg i 1960 inar shuigh Starr isteach le Lennon/McCartney/Harrison mar bhuille drumaí do Lu Walters, ó tharla gurbh é drumadóir ''Rory Storm and the Hurricanes'' é ag an am&lt;/ref&gt;

B'é Starr a bhí ina shuí taobh thiar den [[foireann drumaí|fhoireann drumaí]] ag an dara seisiún a bhí ag na Beatles ag EMI ar an 4 Meán Fómhair 1962. Ní raibh Starr ag an tríú seisiún ar an 11 Meán Fómhair, áfach, mar roghnaigh Martin an drumadóir seisiúin [[Andy White]] ina áit.

Maidir leis an gconradh ceoil a bhí ag an ngrúpa, fuair gach ball [[pingin]] amháin ó gach singil a bhí díolta acu. Roinneadh an phingin seo idir an cheathrar, nó [[feoirling]] do gach ball. Laghdaíodh an ráta níos mó i gcás na singil a díoladh taobh amuigh den Ríocht Aontaithe, síos go dtí leathphingin ó gach ceann. D'admhaigh George Martin ina dhiaidh sin gur conradh uafásach a bhí ann.

Níor tháinig aon cheol luachmhar amach ón gcéad sheisiún le Martin ar an 6 Meitheamh 1962, ach ag an seisiún i mí Meán Fómhair, thaifead na Beatles a gcéad &quot;hit&quot; sa Ríocht Aontaithe, an singil ''[[Love Me Do]]''. Shroich sé uimhir a 17 ar na cairteacha (shroich sé barr na gcairteacha i Meiriceá bliain go leith níos déanaí i mí Bealtaine 1964). Ar an 26 Samhain 1962, thaifead siad an dara singil ''[[Please Please Me (singil)|Please Please Me]]'', a chuaigh go dtí an dara háit sna cairteacha oifigiúla, agus an chéad áit sna cairteacha NME. Trí mhí ina dhiaidh sin, seoladh a gcéad albam, leis an dteideal céanna ''[[Please Please Me]]''. Rinne na Beatles a gcéad taispeántas ar an teilifís ar an gclár ''People and Places'', a craoladh beo ó [[Manchain|Mhanchain]] ar an 17 Deireadh Fómhair 1962. Thosaigh clú agus cáil an bhanna ag fás go tapaidh, agus glaoitear [[Beatlemania]] ar an bhfreagairt mhór a fuair siad óna lucht leanúna, déagóirí den chuid is mó agus cailíní óga ach go háirithe. 
[[Íomhá:Aankomst Beatles op Schiphol, overzicht drukte op Schiphol, Bestanddeelnr 916-5134.jpg|mion|The Beatles ag teacht go dtí an [[An Ísiltír|Ísilír]], [[Aerfort Schiphol]], 1964]] 
[[Íomhá:The Beatles, Belfast 1964 (18226214220).jpg|mion|250x250px|The Beatles i Halla an Rí, [[Béal Feirste]], 1964]]
Ag am an céanna, thosaigh na fíor-chriticí ag tabhairt na Beatles faoi deara chomh maith. Ar an 23 Nollaig 1963, d'fhoilsigh [[The Times]] aiste ón scríbhneoir [[William Mann]] ag moladh shaothar an bhanna, mar shampla na giotáir &quot;úr agus dea-fhoghrasach&quot; san amhrán ''[[Till There Was You]]'', na &quot;haistrithe fo-mheánacha idir C major agus A flat major&quot;, agus an &quot;t-éirí octacha&quot; san amhrán ''[[I Want to Hold Your Hand]]''. Bhí mearbhall fiú ar an mbanna féin faoi na rudaí seo.

=== Meiriceá ===
Cé go raibh cáil an-mhór bainte amach ag na Beatles sa [[an Bhreatain|Bhreatain]] ag tús na bliana 1963, dhiúltaigh craobh Mheiriceánach de EMI, [[Capitol]], na singlí ''Please Please Me'' agus ''[[From Me to You]]'' (an chéad &quot;uimhir a haon&quot; oifigiúil a bhí acu sa Ríocht Aontaithe) a eisiúint. D'eisigh [[Vee-Jay Records]], comhlacht beag i [[Chicago]] na singlí mar pháirt de mhargadh a bhí acu. Thosaigh [[Art Roberts]], [[DJ]] ag an stáisiún raidió WLS i Chicago, ag casadh an amhráin úd ''Please Please Me'' ag deireadh mí Feabhra 1963. B'é seo an chéad uair a chloiseadh an grúpa ar an raidió Meiriceánach. Tar éis tamaill, áfach, chaill siad ceart na gceirníní a úsáid, nuair a tháinig sé chun solais nach raibh siad ag íoc a gcuid dleachtanna.

I mí Lúnasa sa bhliain 1963, d'eisigh [[Swan Records]] a bhí lonnaithe i bh[[Philadelphia]] an singil ''She Loves You'', ach níor seinneadh an t-amhrán rómhinic ar an aer. Nuair a sheinn siad an singil ar an gclár teilifíse ''[[Dick Clark's American Bandstand]]'', bhris na déagóirí a bhí ann amach sna tríthí ag gáire nuair a chonaic siad an stíl gruaige áirithe a bhí ag an Beatles. I mí na Samhna 1963, áfach, ghnóthaigh Brian Epstein seans mór don bhanna. Chuir sé in a luí ar [[Ed Sullivan]] na Beatles a úsáid ar thrí chlár teilifíse i mí Feabhra leis an aidhm go mbeadh siad in ann conradh a fháil le [[Capitol Records]]. D'aontaigh Capitol an singil ''I Want to Hold Your Hand'' a scaoileadh i mí Lúnasa. Ar an 7 Nollaig 1963, taispeánadh físeán beag den bhanna ar an [[CBS Evening News]] (bhí CBS in ann an scéal a thaispeáint níos luaithe ar maidin den [[22 Samhain]] ach cuireadh é seo ar ceal mar gheall ar dhúnmharú [[John F. Kennedy]].) Tar éis an fhíseáin a fheiceáil, d'iarr cailín óg ar an stáisiún raidió áitiúil in [[Washington, D.C.]] amhrán ón mbanna a chasadh. D'éirigh leis an stáisiún greim a fháil ar chóip iompórtáilte den amhrán ''I Want to Hold Your Hand'', rud a chuir brú ar Capitol Records an singil a scaoileadh níos luaithe ná mar a bhí ar intinn acu ar an 26 Nollaig 1963.

Thosaigh roinnt stáisiúin raidió i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] (WMCA ar dtús agus ansin WINS agus WABC) ag casadh an tsingil ''I Want to Hold Your Hand'' ar an lá a scaoileadh é. Leath an Beatlemania a tosaíodh in Washington go dtí Nua-Eabhrac, agus cathracha eile tar éis tamaill. Díoladh aon mhilliún cóip den singil taobh istigh de deich lá, agus ar 16 Eanáir 1964 d'fhógair an iris [[Cashbox]] gur shroich sé uimhir a haon sna cairteacha. Ar an 3 Eanáir 1964, craoladh físeán den bhanna ag seinm an amhráin ''She Loves You'' ar an [[Jack Paar Show]].

=== Trasnaíonn Beatlemania an tAtlantach ===
Ar an 7 Feabhra 1964, bhailigh ceithre mhíle leantóir ag [[Aerfort Heathrow]] chun slán a fhágáil leis na Beatles agus iad ag dul ar a gcéad turas go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá. Thaistil slua mór in éineacht leo—grianghrafadóirí, iriseoirí ([[Maureen Cleave]] ina measc), agus an léiritheoir [[Phil Spector]], a cheannaigh suíochán ar an eitilt chéanna. Nuair a bhí siad ag tuirlingt i Nua-Eabhrac, d'fhógair an píolóta thar an raidió, &quot;Abair leis na buachaillí go bhfuil slua mór ag fanacht leo.&quot; Ní fhaca Aerfort JFK (a bhí ath-ainmnithe le déanaí) a leithéid riamh ó thaobh na sluaite de, agus measadh go raibh timpeall is trí mhíle leantóir ann. Tar éis preasagallamh (ina bhuail siad le [[Murray the K]] don chéad uair) cuireadh isteach i [[limisín|limisíní]] iad, agus tiomáineadh iad go dtí Cathair Nua-Eabhrac. Ar an mbóthar isteach, chuir McCartney an raidió ar siúl, agus d'éist siad le tráchtaireacht bheo ar an aer: &quot;Tá siad (na Beatles) díreach tar éis an aerfort a fhágáil, agus tá siad ag teacht go Cathair Nua-Eabhrac&quot;. Nuair a bhain siad [[Óstán an Plaza]] amach, cuireadh faoi léigear iad ag na sluaite tacaithe agus na tuairisceoirí. Bhí fiabhras 102&amp;nbsp;°F ar Harrison an lá ina dhiaidh, agus dúradh leis fanacht sa leaba. Mar sin, ghlac [[Neil Aspinall]] a áit i rith an chéad chleachtas teilifíse.

Craoladh an chéad taispeántas beo a rinne na Beatles i Meiriceá ar [[The Ed Sullivan Show]] ar an 9 Feabhra 1964. An mhaidin ina dhiaidh sin, bhí píosa i mbeagnach gach nuachtán ag rá nach raibh ann ach faisean na huaire, agus nárbh fhéidir leo &quot;fonn a iompair trasna an Atlantaigh&quot;. Sheinn siad ina gcéad cheolchoirm ag an [[Washington Coliseum]] in Washington, D.C. ar an 11 Feabhra 1964. 

Tar éis na cáile móire a bhain na Beatles amach sa bhliain 1964, thosaigh [[Vee-Jay Records]] agus [[Swan Records]] ag baint an-úsáid as na cairteacha a bhí acu leis na luath-taifeadtaí a ath-eisiúint. Shroich beagnach gach ceann acu an '''deich is fearr'' sna cairteacha. Fuair [[MGM]] agus [[Atco]] na cearta do na hamhráin a thaifead siad i Hamburg i rith na tréimhse le Tony Sheridan, agus d'éirigh sách maith leis na singlí ''My Bonnie'' agus ''Ain't She Sweet'' (le John Lennon mar phríomhamhránaí). D'eisigh VEE-Jay ''[[Introducing... The Beatles]]'', albam a bhí comhdhéanta go príomha den chéad albam a eisíodh sa Bhreatain le cúpla mion-athruithe. Chomh maith leis sin, d'eisigh siad albam aisteach ''[[The Beatles Vs The Four Seasons]]''. Ar an albam seo, cuireadh ''Introducing... The Beatles'' agus ''[[The Golden Hits Of The Four Seasons]]'', albam ó ghrúpa rathúil eile a bhí faoi chonradh ag Vee-Jay, i &quot;gcomórtas&quot; le chéile (bhí &quot;scórchárta&quot; ar an gclúdach, fiú).

Albam fánach eile a rinneadh ag an am ná ''[[Hear The Beatles Tell All]]'', a chlúdaigh dhá agallamh fada le ceirneoirí as [[Los Angeles]] (an teideal a bhí ar thaobh a haon ná &quot;Dave Hull interviews John Lennon&quot;, agus ar thaobh a dó &quot;Jim Steck interviews John, Paul, George, Ringo&quot;). Ní raibh ceol ar bith ón mbanna le fáil air. Tar éis tamaill, chuaigh na ceirníní a bhí eisithe ag Vee-Jay/Swan faoi úinéireacht Capitol, a d'atheisigh an chuid is mó den cheol ar albam a eisíodh i Meiriceá amháin, ''[[The Early Beatles]]''. 

I lár na bliana 1964, d'fhág na Beatles ar a gcéad chamchuairt taobh amuigh den [[an Eoraip|Eoraip]] nó Meiriceá, nuair a thaistil siad ar fud na h[[an Astráil|Astráile]]. Fágadh Ringo Starr sa bhaile i [[Learpholl]] ag fulaingt le [[céislínteas]], agus tógadh [[Jimmy Nicol]] isteach ina áit. In [[Adelaide]], tháinig níos mó ná 30,000 duine amach don bhanna, a tháinig amach chun iad a fheiceáil ag Halla Baile Adelaide.&lt;ref&gt;[http://sahistoryhub.com.au/places/adelaide-town-hall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180329180917/http://sahistoryhub.com.au/places/adelaide-town-hall|date=2018-03-29}} South Australia History Club, arna rochtain ar 15 Nollaig 2017&lt;/ref&gt; Bhuail Ringo leo arís sa [[Nua-Shéalainn]] ar an 21 Meitheamh 1964.

I mí Meithimh 1965, bhronn [[Banríon Eilís II na Ríochta Aontaithe]] [[Ord Impireacht na Breataine]], nó [[MBE]] ar an gceathrar. B'é an príomhaire [[Harold Wilson]] (a bhí ina theachta ón gceantar Huyton, i Learpholl) a mhol na hainmniúcháin. Ba mhór an onóir é don bhanna, ach chuir an eachtra tús le conspóid mhór i measc daoine eile ar a bronnadh an MBE orthu cheana. Bronnadh MBE don chuid is mó ar sheanfhundúirí míleata agus ceannairí cathartha, agus mar thoradh bhí fearg ar dhaoine coimeádacha nuair a fuair ceoltóirí an onóir chéanna. Thosaigh roinnt daoine ag tabhairt na mbonn ar ais chun agóid a dhéanamh—dhá cheann ar an 14 Meitheamh, sula bhfuair na Beatles a mboinn féin ar an 26 Deireadh Fómhair.

Ar an 15 Lúnasa 1965, chas the Beatles an chéad cheolchoirm i stair an rac-cheoil a cuireadh ar siúl i staid mhór, nuair a sheinn siad ag [[Staid Shea]] i Nua-Eabhrac, os comhair lucht féachana de 55,600 duine. Seoladh an séú albam, ''[[Rubber Soul]]'', ag tús mí na Nollag 1965. Mhol na criticí go mór é mar chéim mhór ar aghaidh in aibíocht agus coimpléacsacht i gceol an bhanna.
=== Frithradadh agus conspóid ===
I mí Iúil 1966, agus iad ar chamchuairt sna [[na Filipínigh|Filipínigh]], mhaslaigh na Beatles bean cheannaire na tíre [[Imelda Marcos]], de thaisme mar a tharla. Thug an t-uachtarán cuireadh don bhanna teacht go Pálás an Uachtaráin, chun bricfeasta a fháil ag fáiltiú oifigiúil. Dhiúltaigh Brian Epstein é go béasach, mar bhí polasaí ag an mbanna aon chuireadh chomh &quot;hoifigiúil&quot; seo a dhiúltú. Bhí sé ar intinn acu lá saoire a thógáil ar an lá céanna, rud a bhí an-luachmhar dóibh i rith na laethanta gnóthacha seo. Ní raibh Imelda Marcos den tuairim chéanna ar chor ar bith, áfach, agus thóg sí é mar mhasla. Bhí iontas ar na Beatles nuair a chuala siad an ruaille buaille ar an nuacht, agus bhí gach stáisiún ag labhairt faoin eachtra. Chuaigh an scéal in olcas go tapaidh. Chaill an banna an chosaint phóilíneachta a bhí acu, agus b'éigean dóibh taisteal go h[[Aerfort Manila]] ina n-aonair. Shroich siad an t-aerfort slán sábháilte, ach nuair a bhí siad ann ciceadh agus buaileadh a mbainisteoir turais, [[Mal Evans]], agus fuair an banna féin an chóir chéanna. Nuair a bhí siad ar an eitleán agus ag fanacht ar an rúidbhealach, tógadh Epstein agus Evans amach as arís, chun labhairt leis na húdaráis. I ndeireadh na dála, bhí ar Epstein an t-airgead ar fad a thuill an banna sa tír a thabhairt ar ais, sular ghéill siad dóibh dul ar ais ar an eitleán.

Tháinig siad go léir slán as an gcrá sna Filipínigh, ach bhí ceann eile ag fanacht leo. Chuir ráiteas a rinne Lennon i mí Márta na bliana céanna tús le frithradadh mór ó ghrúpaí coimeadeacha agus sóisialta sna Stáit Aontaithe. Le linn preasagallaimh leis an dtuairisceoir Briotanach Maureen Cleave, chuir Lennon i láthair a thuairim go raibh [[an Chríostaíocht]] ag fáil bháis agus go raibh na Beatles &quot;tóir níos mó ná ar Íosa anois&quot;. Tar éis seo, craoladh an scéal ar an raidió in [[Birmingham, Alabama]] faoi dhaoine ag dó ceirníní an bhanna. Ceapadh ar dtús gur magadh a bhí ann, ach thosaigh neart daoine a bhí ceangailte leis na heaglaisí tuaithe i ndeisceart na tíre ag déanamh an rud céanna. Gan mhoill, bhí daoine i mbailte ar fud na Stát Aontaithe agus [[an Afraic Theas]] ag cur ceirníní an bhanna trí thine mar agóid. Agus é ag iarraidh beagán grinn a thabhairt isteach sa díospóireacht, dúirt McCartney, &quot;Bíonn orthu iad a cheannach sular féidir leo iad a dhó.&quot; Faoi fhíorbhrú ó na meáin i Meiriceá, ghabh Lennon a leithscéal ag preasagallamh i Chicago ar an 11 Lúnasa 1966, an oíche roimh an céad taispeántas ar a gcamchuairt dheireanach.

Cé go raibh na Beatles an-tógtha le hElvis Presley, níor aontaigh sé le gníomhaíochas frithchogaidh an bhanna, ná le húsáid drugaí ach oiread. D'iarr Presley fiú ar an Uachtarán [[Richard Nixon]] cosc a chur ar an gceathrar teacht isteach sa tír. Ar an dtaobh eile, fuair siad tacaíocht ó [[Bob Dylan]], a dhearbhaigh gur thug na Beatles beagán bróid ar ais don tír.

===Revolver===
I mí Aibreáin 1966, chuir na Beatles tús leis an obair ar an albam ba uaillmhianaí a rinne siad go dtí seo, ''[[Revolver]]''. I rith na seisiún taifeadta, thosaigh siad ag baint triail as a lán rudaí nua, mar shampla le lúbanna téipe agus samplacha. Thaitin leis an ngrúpa i gcónaí triail a bhaint as teicneolaíocht úr agus nua-aimseartha, cé go raibh na hamhráin bunaithe fós ar na fréamhacha céanna—rac-cheoil, bailéid, rithim is gormacha, [[ceol soul]], ceol domhanda agus seánraí eile. 

Sheinn na Beatles a seó deireanach i bPáirc Candlestick, i gcathair [[San Francisco]] ar an 29 Lúnasa 1966. D'iarr McCartney ar Tony Barrow an cheolchoirm a thaifead, ach bhí an téip a d'úsáid sé róghearr agus stop sé i lár an amhráin dheireanaigh. Níor mhair an seó ar fad ach timpeall cúig nóiméad is tríocha .[[Íomhá:Pepper's.jpg|250px|thumb|''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'']]
[[Íomhá:The Beatles, Magical Mystery Tour (Logo).png|mion]]

=== Na blianta sa stiúideo: Sgt. Pepper agus Magical Mystery Tour ===
As seo amach go dtí deireadh an bhanna, thiontaigh na Beatles a bhfuinneamh ar fad ar an stiúideo. Bhí siad ach seacht mí amuigh ón stiúideo tar éis ''Revolver'', nuair a bhailigh siad ar ais i Stiúideonna [[Abbey Road, Londain]] ar an 24 Samhain 1966. Chuir siad tús leis na seisiúin a mhair ar feadh 129 lá. An toradh a chruthaigh siad ná an t-ochtú albam, ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'', a scaoileadh ar an [[1 Meitheamh]] [[1967]].

Ar an [[25 Meitheamh]] [[1967]], b'é na Beatles an bhanna ba mhó craolta ar fud an domhain, ós comhair lucht féachana de 400 milliún duine ar an teilifís. Craoladh an taispeántas beo mar pháirt den chéad tarchur satailíte, ar chlár leis an dteideal ''Our World''. Sheinn siad an t-amhrán ''All You Need Is Love'' ag [[Abbey Road, Londain]], agus seoladh é ar fud na cruinne. 

Thosaigh an tóin ag titim amach as cúrsaí [[Airgeadas|airgeadais]] an bhanna tar éis bás Brian Epstein, de bharr [[ródháileog]] [[druga|dhruga]]í thimpisteach ar an [[27 Lúnasa]] [[1967]]. Bhí dhá bhliain is tríocha bainte amach aige. Ag deireadh na bliana céanna, fuair siad a gcéad preas diúltach sa Bhreatain nuair a craoladh an scannán ''Magical Mystery Tour'' ar an [[teilifís]]. Ní raibh gach duine in ann é a thuiscint, agus bhí an scannán ag breathnú go mór ar dhathanna, cé nach raibh teilifís dhaite ag formhór na ndaoine ag an am sin. Scaoileadh fuaimrian den scannán sa Ríocht Aontaithe mar albam dúbailte. 

Chaith an grúpa seal ag tús na bliana 1968 i Rishikesh, [[Uttar Pradesh]], san [[an India|India]] ag déanamh staidéir ar mhachnamh tarchéimniúil faoi stiúir an Maharishi Mahesh Yoga. Ar ais ón India, thaistil Lennon agus McCartney go Nua-Eabhrac chun bunú an Apple Corps., a gcomhlacht nua, a fhógairt.

===White Album===
I lár na bliana 1968, rinne siad obair ar an albam dúbailte ''[[The Beatles (albam)|The Beatles]]'', nó ''The White Album'' mar atá aithne air mar gheall ar an gclúdach lom bán. I rith na seisiún don albam seo, bhí sé soiléir go leor go raibh fadhbanna móra sa bhanna, agus shiúil Ringo Starr amach ar feadh tamaill. Cúis na mí-shástachta a bhí sa bhanna ná go raibh bean nua Lennon, Yoko Ono, sa stiúideo leo an t-am ar fad.

Lean an obair díreach ar aghaidh, áfach, le McCartney ag casadh na ndrumaí ar na hamhráin ''Martha My Dear'', ''Wild Honey Pie'', ''Dear Prudence'' agus ''Back in the USSR''. Bhí ról lárnach ag McCartney ag an am seo. Deirtear gurbh é McCartney a scríobh an chéad amhrán '[[miotal trom]]' riamh—&quot;Helter Skelter&quot;, atá ar an ''[[The Beatles (albam)|White Album]]''.

Ag an am céanna, ceapadh go raibh McCartney ag éirí beagán ró-thiarnúil, go háirithe tar éis [[bás]] Epstein. Bhí na scoilteanna beaga seo ag fás ar feadh tamaill sa bhanna, rud a bhí sách soiléir nuair a bhí Harrison ag iarraidh a amhráin fhéin a chur ar na halbaim. 

Deacracht mhór eile a bhí acu ná go raibh siad fós gan bhainisteoir, agus gan éinne a bhí in ann na cúrsaí gnó a stiúradh. Bhí McCartney i bhfabhar an jab a thabhairt do [[Lee Eastman]], athair a bhean, Linda Eastman. Ní raibh Lennon, Harrison agus Starr den tuairim chéanna ar chor ar bith, ámh: b'fhearr leo Allen Klein. Roimhe seo, rinneadh gach cinneadh d'aon ghuth, ach leis an gceann seo ní raibh siad ábalta aontú a dhéanamh. Bhí Lennon, Harrison agus Starr amhrasach faoi Eastman, mar cheap siad go mbeadh Eastman claonta i leith McCartney i gcónaí. Roghnaigh an triúr Klein, ach sa bhliain 1971 nochtadh gur ghoid sé cúig mhilliún ón bhanna agus é ina bhainisteoir. In agallamh don ''[[Anthology]]'' sna [[1990idí]], labhair McCartney faoin tréimhse seo, &quot;Ag féachaint siar, is féidir a thuiscint conas a mhothaigh siad go mbeadh sé (Lee Eastman) claonta i mo leith.&quot;

===Let It Be ===

Chas na Beatles beo don uair dheireanach thuas ar dhíon an fhoirgnimh Apple ag [[Savile Row|Rae Savile]], Londain, ar an 30 Eanáir 1969, dhá lá roimh dheireadh na seisiún deacrach don albam ''Let It Be''. Scannánaíodh an chuid is mó den taispeántas, agus cuireadh san áireamh é sa scannán ''Let It Be''. Nuair a bhí siad ag seinm, cuireadh scairt ar na póilíní áitiúla mar gheall ar ghearáin faoin challán. D'iarr na péas orthu stop a chur leis, agus dúirt na baill níos déanaí go raibh díomá orthu nár gabhadh iad, mar ba dheireadh níos tráthúla don scannán é.

===Abbey Road===
Taifeadadh an t-albam deireanach, ''[[Abbey Road]]'', i samhradh na bliana 1969. Nuair a shroich siad deireadh an amhráin ''I Want You (She's So Heavy)'' ar an [[20 Lúnasa]] [[1969]], b'é sin an uair dheireanach a bhí na ceathrar Beatles sa stiúideo céanna riamh. An t-amhrán dheireanach a rinne siad ná ''I Me Mine'', scríofa ag Harrison agus taifeadta ar an [[3 Eanáir]] [[1970]]. Rinneadh é gan Lennon, a bhí sa [[An Danmhairg|Danmhairg]] ag an am.[[Íomhá:Lie In 15 -- John rehearses Give Peace A Chance.jpg|mion|John Lennon ag cleachtadh &quot;Give Peace a Chance&quot; sa bhliain 1969]]
===Briseadh suas===
D'fhógair Lennon go raibh sé ag fágáil an bhanna ar an [[20 Meán Fómhair]] [[1969]], ach d'aontaigh sé faic a rá go poiblí sular raibh na cúrsaí [[dlí|dleathacha]] go léir réitithe. 

Dhá bhliain roimhe sin, nuair a fuair bainisteoir an bhanna [[Brian Epstein]] bás sa bhliain [[1967]], thosaigh Lennon ag cailleadh suime sa bhanna, ach lean McCartney ar aghaidh chomh láidir is a bhí sé riamh. Bhí seisean ar an phríomh-Beatle sa stiúideo. Cheap McCartney gur seans a bhí in ''Let It Be'' don bhanna chun obair le chéile mar a d'oibrídís sular stopadar ag tabhairt ceolchoirmeacha, ach níor éirigh go maith leo. Bhí suim caillte ag Lennon sa ghrúpa mar gheall ar a chailín nua Yoko Ono, bhí Ringo traochta den troid ar fad a bhí sa bhanna agus bhí croí Harrison san [[India]]. Cheap Harrison freisin go raibh McCartney ag iarraidh é a choinneáil faoi chois sa bhanna agus tharraingíodh sé argóintí go minic le McCartney dá mbeadh moltaí ar bith aige dó.

I mí Márta 1970, tugadh na dioscaí ón seisiún Get Back don léiritheoir Meiriceánach Phil Spector, a bhí ag obair le Lennon ar a shingil aonair ''Instant Karma!''. Bhí sé ar intinn ag an mbanna, McCartney go háirithe, fuaim lom agus beo a choimeád ar an albam. Bhí a stíl aithnidiúil fhéin ag Spector, an &quot;Wall of Sound&quot; mar a thugtar air, ach ní raibh sé oiriúnach don scéim seo. Bhí McCartney ar buile leis an obair a rinne Spector ar an amhrán ''The Long and Winding Road'', agus rinne sé iarracht stop a chur le scaoileadh an singil. Theip ar an iarraidh seo, áfach. 

D'fhógair McCartney briseadh suas na Beatles go poiblí ar an [[10 Aibreán]] [[1970]], seachtain amháin sular sheol sé a chéad albam aonair, &quot;McCartney&quot;. Ar an [[8 Bealtaine]] [[1970]], scaoileadh na hamhráin ón seisiún Get Back mar an t-albam [[Let It Be]], agus ina dhiaidh sin an scannán leis an ainm céanna. 

Díscaoileadh comhpháirtíocht The Beatles sa bhliain 1975.[[Íomhá:Paul McCartney &amp; Bono Live8.jpg|mion|Paul McCartney ag an gceolchoirm úd Live8 sa bhliain 2005]]

==I ndiaidh a mbriste suas==
Lean Harrison, Lennon agus Starr sampla McCartney agus albam curtha amach ag gach duine díobh sa bhliain 1970, ag comhoibriú lena chéile uaireanta. I mí Lúnasa 1971, d'eagraigh Harrison an Cheolchoirm ar son na Bangladéise ag Madison Square Garden i gCathair Nua-Eabhrac in éineacht le [[Ravi Shankar]] agus le cuidiú ó Starr.

Chuir Klein dhá fhoireann LP dúbailte le chéile de na ''hits'' ba mhó de chuid na Beatles, ''[[1962–1966]]'' agus ''[[1967–1970]]'', a scaoileadh sa bhliain 1973, ar dtús faoi chló Apple Records. An tAlbam Dearg agus an tAlbam Gorm faoi seach a tugadh orthu go coitianta.&lt;ref&gt;*{{cite book |last=Ingham |first=Chris |year=2006 |title=The Rough Guide to The Beatles |url=https://archive.org/details/roughguidetobeat0000ingh |location=London |publisher=[[Rough Guides]] |isbn=978-1-84353-720-5 |ref=harv}} lch.69&lt;/ref&gt; Idir 1976 agus 1982, d'eisigh EMI/Capitol roinnt mhaith albam gan bhacaint leis na hiar-Beatles féin, ag tosnú leis ''Rock 'n' Roll Music'', díolaim dhá dhiosca.

Baineadh úsáid as saothar agus íomhá na Beatles go forleathan sna 1970idí, go minic gan aon smacht chruthaitheach ag Harrison, Lennon, McCartney agus Starr. Cuireadh seónna ceoil ar an stáitse i Sasana agus sna Stáit Aontaithe. Sa bhliain 1978, rinneadh scannán. ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts' Club Band'', leis na [[Bee Gees]] agus [[Peter Frampton]], ach theip ar an tionscadal brabús a ghiniúint agus air freisin ó thaobh na healaíne de, dar le criticí mar Christopher Ingham.

I ndiaidh do [[Mark David Chapman]] John Lennon a dhúnmharú i mí Nollag na bliana 1980, d'athscríobh Harrison liricí an amhráin úd &quot;[[All Those Years Ago]]&quot; in onóir Lennon. Scaoileadh an t-amhrán mar shingil i mí na Bealtaine 1981 le Starr ar na drumaí agus McCartney agus a bhean chéile, [[Linda McCartney|Linda]], ag canadh sa chúlra. Rinne McCartney amhrán in ómós do Lennon freisin, mar atá &quot;[[Here Today (amhrán de chuid Paul McCartney)|Here Today]]&quot;, a foilsíodh ar albam dar theideal ''[[Tug of War (Albam de chuid Paul McCartney album)|Tug of War]]'' in Aibreán 1982.

Sa bhliain 1988, insealbhaíodh na Beatles isteach sa [[Rock and Roll Hall of Fame]], an chéad bhliain a raibh siad intofa. Bhí Harrison agus Starr ag an searmanas in éineacht le baintreach Lennon, Yoko Ono, agus a mbeirt mhac, [[Julian Lennon|Julian]] agus [[Sean Lennon|Sean]]. An bhliain ina dhiaidh sin, shocraigh EMI/Capitol cás dlí a chuir an banna ar siúl a bhain le dleachtaí.

== Dioscliosta ==
{{Príomhalt|Dioscliosta The Beatles}}
* ''[[Please Please Me]]'' (1963)
* ''[[With The Beatles]]'' (1963)
* ''[[A Hard Day's Night]]'' (1964)
* ''[[Beatles For Sale]]'' (1964)
* ''[[Help!]]'' (1965)
* ''[[Rubber Soul]]'' (1965)
* ''[[Revolver]]'' (1966)
* ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'' (1967)
* ''[[The Beatles (albam)|The Beatles]]'' (&quot;an tAlbam Bán&quot;, 1968)
* ''[[Yellow Submarine]]'' (1969)
* ''[[Abbey Road]]'' (1969)
* ''[[Let It Be]]'' (1970)

== Scannánliosta ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Bliain
!Ainm
!Stiúrthóir
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot; text-align:center;&quot;|'''1964'''
|''[[The Beatles: The First U.S. Visit]]''
|éagsúla
|-
|''[[A Hard Day's Night (scannán)|A Hard Day's Night]]''
|rowspan=2|[[Richard Lester]]
|-
| '''1965'''
|''[[Help! (scannán)|Help!]]''
|-
| '''1966'''
|''[[The Beatles at Shea Stadium]]''
|éagsúla
|-
| '''1967'''
|''[[Magical Mystery Tour (scannán)|Magical Mystery Tour]]''
|The Beatles, [[Bernard Knowles]]
|-
| '''1968'''
||''[[Yellow Submarine (scannán)|Yellow Submarine]]''
|[[George Dunning]]
|-
| '''1970'''
||''[[Let It Be (scannán)|Let It Be]]''
|[[Michael Lindsay-Hogg]]
|-
| '''1984'''
||''[[The Compleat Beatles]]''
|Patrick Montgomery
|-
| '''1996'''
||''[[The Beatles Anthology (faisnéise)|The Beatles Anthology]]''
|Geoff Wonfor, Bob Smeaton
|-
| '''2008'''
||''[[All Together Now (scannán)|All Together Now]]''
|Adrian Wills
|}

== Tuilleadh léitheoireachta ==
{{refbegin|30em}}
*{{cite book|last=Astley |first=John |year=2006 | title = Why Don't We Do It In The Road? The Beatles Phenomenon|url=https://books.google.com/?id=JZzwWc6bOlIC&amp;lpg=PP1&amp;dq=Why%20Don't%20We%20Do%20It%20In%20The%20Road%3F%20The%20Beatles%20Phenomenon&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true |publisher=The Company of Writers |isbn=0-9551834-7-2}}
*{{cite book|last=Barrow |first=Tony |year=2005 | title = John, Paul, George, Ringo &amp; Me: The Real Beatles Story |url=https://archive.org/details/johnpaulgeorgeri00barr |publisher=Thunder's Mouth |location=New York|isbn=1-56025-882-9 }}
*{{cite book|last=Bramwell |first=Tony |year=2006|last2=Kingsland |first2=Rosemary | title = Magical Mystery Tours: My Life with the Beatles |location=New York |publisher=St. Martin's Press|isbn=978-0-312-33044-6 }}
*{{cite book|last=Braun |first=Michael |year=1964 | title = Love Me Do: The Beatles' Progress |location=London |publisher=Penguin |edition=1995 reprint |isbn=0-14-002278-3}}
*{{cite book|last=Carr |first=Roy |year=1975 |last2=Tyler |first2=Tony |location=New York | title = The Beatles: An Illustrated Record |url=https://archive.org/details/beatlesillustrat0000carr |publisher=Harmony Books |isbn=0-517-52045-1}}
*{{cite book
| title      = [[A Cellarful of Noise]]
| last       = Epstein
| first      = Brian
| authorlink = Brian Epstein
| year       = 1964
| publisher  = [[Byron Preiss]]
| isbn       = 978-0-671-01196-3
| oclc       = 39211052}}
*{{cite book |work=Federal Bureau of Investigation |year =2007 |title =The Beatles: The FBI Files |url= https://books.google.com/books?id=yqeIM3MY3gAC&amp;lpg=PA1&amp;dq |publisher=Filibust |isbn=1-59986-256-5 |accessdate=31 March 2014 }}
*{{cite book |last = Frontani |first = Michael R|year =2007 |title =The Beatles: Image and the Media |url = https://books.google.com/books?id=QHtMYEl4QxsC&amp;lpg=PP1&amp;dq |publisher=University Press of Mississippi |isbn= 978-1-57806-965-1 |accessdate= 31 March 2014}}
*{{cite book|last=Harry |first=Bill |location=Poole, Dorset | title = The Book Of Beatle Lists |url=https://archive.org/details/bookofbeatlelist0000harr |publisher=Javelin |year=1985 |isbn=0-7137-1521-9}}
*{{cite book|last=Kirchherr |first=Astrid |authorlink=Astrid Kirchherr |author2=[[Klaus Voormann|Voormann, Klaus]] | title = Hamburg Days |location=Guildford, Surrey |publisher=Genesis Publications |year=1999 |isbn=978-0-904351-73-6}}
*{{cite book|last=Lennon |first=Cynthia |year=2005 |authorlink=Cynthia Lennon | title = John |location=New York |publisher=Crown Publishers |isbn=978-0-307-33855-6 }}
*{{cite book|last=Lewisohn |first=Mark |authorlink=Mark Lewisohn |title=The Beatles – All These Years: Volume One: Tune In |publisher=Little, Brown Book Group |year=2013 |isbn=0-316-72960-4}}
*{{cite book|last=Mansfield |first=Ken |authorlink=Ken Mansfield | title = The White Book |url=https://books.google.com/books?id=Je7C3JHRs7UC&amp;lpg=PP1&amp;dq=The%20White%20Book&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true|publisher=Thomas Nelson |location=Nashville, TN |year=2007 |isbn=978-1-59555-101-6 |accessdate=31 March 2014}}
*{{cite book|last=Martin |first=George |authorlink=George Martin |last2=Pearson |first2=William | title = Summer of Love: The Making of Sgt. Pepper |publisher=Macmillan |location=London |year=1994 |isbn=0-333-60398-2}}
*{{cite book|last=Riley |first=Tim | title = Lennon: The Man, the Myth, the Music—The Definitive Life |url=https://archive.org/details/lennonmanmythmus0000rile_p3z0 |location=New York |publisher=Hyperion/HarperCollins |year=2011|isbn=978-1-4013-2452-0}}
*{{cite book|last=Schaffner |first=Nicholas | title = The Beatles Forever |location=Harrisburg, PA |publisher=Cameron House |year=1977 |isbn=0-8117-0225-1}}
*{{cite book|last1=Sheffield|first1=Rob|title=Dreaming the Beatles|url=https://archive.org/details/dreamingbeatlesl0000shef|date=2017|publisher=Harper Collins|location=New York|isbn=978-0-06-220765-4}}
*{{cite book|last=Turner |first=Steve |authorlink=Steve Turner (writer) | title = A Hard Day's Write: The Stories Behind Every Beatles Song |url=https://archive.org/details/harddayswritesto0000turn_a2y5 |edition=3rd |publisher=Harper Paperbacks |location=New York |year=2005 |isbn=0-06-084409-4 }}
{{refend}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.beatles.com Beatles.com, suíomh oifigiúil]
* [http://www.beatlesagain.com/ The Internet Beatles Album: stair, ceol, aistí, grianghraif]
* [http://www.iamthebeatles.com/ I Am The Beatles: stair, albaim, amhráin, liricí]
* [http://www.beo.ie/alt-mac-mhary-mohin.aspx] &quot;Mac Mhary Mohin&quot;, alt ag Beo.ie, Eanáir 2012, le Tony Birtill faoi chúlra Gaelach Paul McCartney. Arna rochtain ar 27 Nollaig 2017

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{DEFAULTSORT:Beatles, The}}
[[Catagóir:The Beatles|*]]
[[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1960]]</text>
      <sha1>jphrxqgqazes6h3ldmksixs8r1kgq2p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319642</id>
      <parentid>1319641</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Conradh ceoil */</comment>
      <origin>1319642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44635" sha1="6496k6e1utltuyo24wxskfkt73ne87w" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

[[Banna ceoil|Banna]] [[pop-cheol|popcheoil]] ó [[Learpholl]] i [[Sasana]] ab ea '''The Beatles'''. An '''Fab Four''' a thugtar ar cheithre bhall rialta an bhanna amanta. Tá siad i measc na ngrúpaí is mó cáil agus is rathúla i stair an [[rac-cheol|rac-cheoil]].

Tá níos mó ceirníní díolta ag The Beatles ná ag aon bhanna eile riamh i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]], dar leis an Recording Industry Association of America. Sa [[Ríocht Aontaithe]], scaoil siad níos mó ná 40 singil, albam agus EP a chuaigh go dtí barr na gcairteacha. Bhí an rath céanna acu i dtíortha eile, agus measann an comhlacht ceoil [[EMI]] go raibh níos mó ná aon bhilliún cheirnín díolta acu timpeall na cruinne faoin mbliain 1985. Sa bhliain 2004, roghnaigh an iris ''[[Rolling Stone]]'' iad mar uimhir a haon ar an liosta den ''100 Ealaíontóir Ceoil is Fearr Riamh''. De réir na hirise chéanna, bhí baint lárnach ag ceol an bhanna le cultúr na 1960idí, agus tá an tionchar a bhí acu ar an gcultúr ''pop'' le feiceáil fós sa lá atá inniu ann.

Maireann dhá bhall den ghrúpa go dtí an lá inniu, [[Paul McCartney]] agus [[Ringo Starr]], agus tá siad beirt gníomhach go fóill ag déanamh ceoil. Scaoileadh [[John Lennon]] agus fuair sé bás i mí na Nollaig 1980, agus d'éag [[George Harrison]] den ailse ae i mí na Samhna 2001.

[[Íomhá:Adelphi1 (45797197252).gif|clé|mion|250x250px|The Beatles i mBÁC, 1963]]
[[Íomhá:The Beatles emerging from the Ritz Cinema, Fisherwick Place, Belfast November 8, 1963.jpg|clé|mion|The Beatles i mBéal Feirste (The Ritz), 1963]]
[[Íomhá:George Harrison and Ringo Starr, King's Hall, Belfast 1964 (18226096790) cut.jpg|clé|mion|The Beatles i mBéal Feirste,  King's Hall, 1964]]

== Bunú an bhanna ==
Sa bhliain 1956 agus é ag freastal ar Scoil Ghramadaí Quarry Bank i Learpholl, bhunaigh [[John Lennon]] banna &quot;skiffle&quot; darbh ainm [[The Quarrymen]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Quarrymen|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Quarrymen&amp;oldid=1096096851|journal=Wikipedia|date=2022-07-02|language=en}}&lt;/ref&gt; Bhuail Lennon agus na Quarrymen le [[giotár|giotáraí]] [[Paul McCartney]] ag an Woolton Garden Fête ag Eaglais Naomh Pheadair ar an 6 Iúil 1957, agus ghlac sé áit sa bhanna trí mhí níos déanaí.  

Ar an 6 Feabhra 1958, tugadh cuireadh don ghiotáraí óg [[George Harrison]] chun féachaint ar na Quarrymen i Halla Wilson, i n[[Garston, Merseyside|Garston]]. Bhí aithne ag McCartney ar Harrison cheana féin, mar b'as [[Speke]] an bheirt acu agus thaistil siad le chéile ar an mbus céanna go dtí Institiúid Learphoill.  

Tháinig Harrison isteach mar phríomhghiotáraí an bhanna tar éis cleachtaidh i mí Márta 1958. Is cosúil go raibh Lennon beagán drogallach faoi seo ag an tús mar go raibh Harrison beagán ró-óg, dar leis. Tháinig agus d'fhág baill éagsúla le linn na tréimhse seo, ach i mí Eanáir 1960 d'aimsigh siad [[dordghiotár|dordghiotáraí]] nua—[[Stuart Sutcliffe]], cara le Lennon ón scoil ealaíne. Sheinn Lennon agus McCartney giotáir rithime, agus bhí a lán drumadóirí fós ag teacht isteach agus imeacht ón mbanna i rith na tréimhse seo. 

Bhain na Quarrymen triail as roinnt ainmneacha—&quot;Johnny and the Moondogs&quot;, &quot;Long John and the Beatles&quot;, &quot;the Silver Beetles&quot;—sular shocraigh siad ar &quot;The Beatles&quot; i mí Lúnasa 1960. Tá go leor tuairimí faoi bhunú an ainm agus an litriú aisteach a roghnaigh siad. Creidtear gurb é Lennon a chruthaigh an t-ainm, ag súgradh leis an bhfocal &quot;beetles&quot;, nó ciaróga (mar thagairt do bhanna [[Buddy Holly]], [[The Crickets]]), agus an focal &quot;beat&quot;, nó &quot;buille&quot;.&lt;ref&gt;{{Gilliland |url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc19782/m1/#track/4 |show=27 |track=4 |title=Show 27 - The British Are Coming! The British Art Coming!: The U.S.A. is invaded by a wave of long-haired English rockers.}}&lt;/ref&gt; 

I mí Bealtaine na bliana 1960, chuaigh the Silver Beetles amach ar chamchuairt go dtí oirthuaisceart na h[[Alban]], mar bhanna cúltaca don amhránaí [[Johnny Gentle]]. Níor bhuail siad le Gentle ach uair amháin roimh na céad ceolchoirme, ach dhearbhaigh McCartney níos déanaí gur sholáthraigh an turas taithí fíorthábhachtach don bhanna óg. Bhí na Silver Beetles gan drumadóir fós i rith an turais. Fuair siad cabhair ó [[Tommy Moore]] an uair seo, leaid a bhí i bhfad níos sine ná iad féin. Níor mhair Moore chomh fada sa bhanna, áfach, agus d'fhill sé ar ais go dtí a phost ag tiomáint trucail ardaithe i monarcha. B'é Norman Chapman an chéad drumadóir eile a d'aimsigh siad ach glaodh chun a Sheirbhís Náisiúnta a dhéanamh cúpla seachtain ina dhiaidh sin. Ba mhór an fhadhb dóibh iad a bheith fágtha gan drumadóir arís go háirithe nuair a bhí socrú déanta ag a mbainisteoir neamhoifigiúil ([[Allan Williams]]) go seinnfeadh siad ag cúpla seó i gclubanna ar an [[Reeperbahn]], i [[Hamburg]] na [[an Ghearmáin|Gearmáine]].

== Tionchair cheoil ==
Mar a dúirt John Lennon féin: &quot;B'é [[Elvis Presley|Elvis]] a chuir tús liom ag ceannach ceirníní. Cheap mé go raibh an t-ábhar luath ar fheabhas. Chuaigh ré [[Bill Haley]] tharam, ar bhealach. Nuair a tháinig a cheirníní ar an raidió, bheadh mo mháthair ag éisteacht leo ach ní dheachaigh siad i bhfeidhm ormsa. S'é Elvis a mhúscail suim ionam sa rac-cheol. Nuair a chuala mé 'Heartbreak Hotel', dúirt mé liom féin &quot;Sin é!&quot;, agus thosaigh mé ag fás &quot;sideburns&quot; agus an chraic seo&quot;. Dúirt Lennon freisin: &quot;Ní raibh tionchar ag rud ar bith orm, sular chuala mé Elvis. Gan Elvis, ní bheadh aon Beatles ann&quot;.

== 1960–70: The Beatles ==
=== Hamburg ===
[[Íomhá:Indra-Club-Hamburg.png|mion|An Club Indra in Hamburg]]
In Hamburg na Gearmáine agus a gcéad taispeántas ag druidim leo go tapa, bhí na Beatles gan drumadóir arís. An t-aon duine eile a chuir siad glaoch ar ná [[Pete Best]], a tháinig isteach sa ghrúpa ar 12 Lúnasa 1960. Bhí aithne acu ar Best cheana féin, agus é ina bhall den bhanna [[The Blackjacks]] a bhíodh ag seinm ag an gClub Casbah. Siléar in [[Derby Thiar|Iar-Derby]], Learpholl a bhí ann i ndáiríre, faoi úinéireacht a mháthar, [[Mona Best]]. Chasadh na Beatles san áit chéanna anois agus arís. Sa chlár faisnéise ''The Compleat Beatles'', dúirt Allan Williams an méid seo faoi dhrumadóireacht Best: &quot;níor sheinn Best ró-chliste, ach inghlactha&quot;. Ar aon nós, fuair Best an jab agus d'fhág sé lena chomhbhaill nua ar an dturas go Hamburg ceithre lá ina dhiaidh sin. Nuair a shroich siad an chathair, thosaigh an banna ag casadh ag an g[[Club Indra]], sular bhog siad ar aghaidh go dtí an [[Kaiserkeller]] ar an 4 Deireadh Fómhair 1960. Obair dheacair a bhí ann don ghrúpa óg, mar bhí orthu seinm ar feadh sé uair an chloig oícheanta, seacht n-oíche na seachtaine. Ar an 21 Samhain 1960, gabhadh Harrison agus díbríodh é as an dtír nuair a fuair na húdaráis amach gur inis sé bréag maidir lena aois cheart. Bhí sé ró-óg le bheith sna clubanna ina raibh siad ag casadh. Seachtain níos déanaí, gabhadh McCartney agus Best freisin nuair a chuir siad tine bheag síos san óstán. Cúisíodh iad, agus díbríodh an bheirt chomh maith. Lean Lennon na buachaillí eile abhaile i lár mí na Nollag, ach d'fhan Sutcliffe siar i Hamburg lena chailín Gearmánach nua, an grianghrafadóir [[Astrid Kirchherr]]. Ar ais i Learpholl, rinne na Beatles a gcéad taispeántas ag an gClub Casbah ar an 17 Nollaig, le [[Chas Newby]] in áit Sutcliffe ar an n[[dordghiotár]].

I mí Aibreáin san athbhliain 1961, d'fhill na Beatles ar ais go Hamburg. Ar an turas seo, thosaigh siad leis an g[[Club Top Ten]] ar dtús. Nuair a bhí siad ag casadh anseo, bhí an banna roghnaithe ag an amhránaí Sasanach [[Tony Sheridan]] chun a bheith mar chúl-bhanna ar cheirníní a bhí sé ag déanamh don lipéad Gearmánach [[Polydor]] Records, léirithe ag [[Bert Kaempfert]]. Shínigh Kaempfert conradh leis an ngrúpa ar a lipéad féin, agus chuir siad tús leis an obair ar an gcéad sheisiún taifeadta ar an 22 Meitheamh 1961. Ar an 31 Deireadh Fómhair, sheol Polydor an taifeadadh faoin teideal ''My Bonnie (Mein Herz ist Bei Dir Nur)'', a chuaigh isteach sna cairteacha Gearmánacha faoin ainm &quot;Tony Sheridan and the Beat Brothers&quot;, ainm a thugtaí ar aon bhanna a bhí ag obair leis. Deireann an finscéal gurbh é an ceirnín seo a bhuaigh na Beatles a gcéad chruinniú leis a mbainisteoir [[Brian Epstein]], agus an chéad uair a bhí an banna luaite sna meáin i Meiriceá. 

Thart ar tús na bliana 1962, luaigh an iris ''Cashbox'' &quot;My Bonnie&quot; mar cheádligean &quot;foireann rac-cheoil nua, Tony Sheridan and the Beat Brothers&quot;. Rinneadh cúpla cóip den albam faoin lipéad úd [[Decca]] agus seoladh iad go dtí ceirneoirí i Meiriceá. Bhí margadh ag American Decca le Polydor agus Deutsche Grammophon, rud atá íorónta mar bhí conradh ceoil diúltaithe ag Decca sa Bhreatain ag an am seo. Nuair a d'fhill an banna ar ais go Learpholl, d'fhan Sutcliffe in Hamburg le Kirchherr arís. Timpeall an ama seo, thosaigh McCartney ag seinm an dordghiotár ina áit in aon chor.

Mhair an tríú thuras i Hamburg idir 13 Aibreán agus 31 Bealtaine 1962, agus sheinn an banna ag oscailt an Club Star. Bhí droch-nuacht ag fanacht dóibh in Hamburg, faraor. Bhí Stuart Sutcliffe tar éis bás a fháil de bharr [[Ainéaras|fuiliú inchinne]] ar 10 Aibreán. 

Ghlac [[Brian Epstein]] leis an bpost mar bhainisteoir an bhanna dó fhéin i mí Eanáir 1962, agus thosaigh siad le chéile ag lorg conradh ceoil. Ag an am seo, bhí Epstein i gceannas ar an roinn cheoil ag an [[North End Music Store]] (NEMS), siopa a bhí mar chuid de chomhlacht troscáin a mhuintir. Fear gnó cliste a bhí ann, agus bhain sé úsáid as an stádas a bhí aige le NEMS chun cur in iúl gurb déileálaí tábhachtach é. Mar thoradh, bhí Epstein ábalta bualadh leis na comhlachtaí móra agus margadh láidir a fháil don bhanna. I ndíospóireacht amháin atá cáiliúil agus páirt de fhinscéalaíocht an bhanna inniu, fuair Epstein diúltú borb ó [[Dick Rowe]], a bhí i gceannas ar an roinn A&amp;R ag Decca Records i Sasana, nuair a dúirt sé: &quot;Tá giotár-bhannaí ar an mbealach amach, Mr. Epstein&quot;. Agus é ag déanamh idirbheartaíochta le Decca, bhuail Epstein le hoifigeach feidhmiúcháin Ron White, ón gcomhlacht [[EMI]]. Ní léiritheoir a bhí in White é féin, ach chuir sé Epstein i dteagmháil le léiritheoirí in EMI—Norrie Paramor, Walter Ridley, agus Norman Newell. Ní raibh suim ag an triúr oibriú leis na Beatles, áfach. Níor chuir White glaoch ar an gceathrú léiritheoir [[George Martin]], toisc go raibh sé amuigh ón oifig ar saoire ag an am.

=== Conradh ceoil ===
[[Íomhá:Abbey_Road_zebra_crossing,_London_2007-03-31.jpg|250px|thumb|Crosaire ag Stiúideonna Abbey Road.]]
Leis an seans le dul i gcion ar Decca caillte acu, chuaigh Epstein go dtí an siopa [[HMV]] ar [[Sráid Oxford|Shráid Oxford]] i [[Londain]] chun na ceirníní a rinne an banna le Decca a aistriú go dioscaí. Agus iad ag obair ar na dioscaí, mhol innealtóir Jim Foy do Epstein dul i gcomhairle le Sid Coleman, a bhí i gceannas ar fhoilsitheoireacht EMI. D'éist Coleman leis na téipeanna, agus ansin chuir seisean Epstein i dteagmháil le George Martin, an fear &quot;a dhéanann ceirníní coiméide&quot;, mar a dúirt Coleman, agus ceannaire ar an lipéad [[Parlophone]] a bhí ag EMI. Sa deireadh, bhuail Epstein agus Martin le chéile, agus bhí suim ag Martin sa cheol a chuala sé. Shínigh Martin conradh leis na Beatles ar feadh bliana amháin. Ag an am céanna, socraíodh an chéad seisiún thaifeadta a tharla ar an 6 Meitheamh 1962 ag [[Stiúideonna Abbey Road]] i dtuaisceart Londan. Ní raibh Martin ró-dhíograiseach leis an gceol ar dtús, áfach, ach bhain sé an-taitneamh as na daoine sa bhanna, nuair a bhuail sé leo. Cheap Martin dó féin go raibh tréith ann, cé chomh ámh agus callánach is a bhí sé. D'admhaigh sé níos déanaí nach raibh sé an-tógtha leis an gceol, ach leis an ngéarchúis agus an ngreann a bhí sa bhanna.

Tháinig Martin ar fhadhb eile, áfach, le drumadóireacht Pete Best. Dar leis, ceoltóir lag a bhí ann, nach raibh ábalta an buille a choimeád i gceart. Phléigh sé an t-ábhar faoi rún le Epstein, agus d'aontaigh siad drumadóir eile a thabhairt isteach don chéad seisiún eile. Ní raibh na Beatles eile róshásta le Best ach oiread. Fuair Best a lán airde óna leantóirí, níos mó ná na baill eile agus creidtear gur chuir sé seo go mór leis an teannas a bhí eatarthu. Chomh maith leis sin, ní bhfuair Best tacaíocht ón mbainisteoir ach an oiread, de bharr nár thaitin stíl gruaige na mball eile le Best. Tháinig an deacracht dheireanach nuair a d'éirigh Best tinn, agus bhí sé as láthair ó chúpla taispeántas. Thug Lennon, McCartney agus Harrison an jab do Epstein an bóthar a thabhairt dó, rud a rinne sé ar an 16 Lúnasa 1962. An duine a roghnaigh siad ina áit ná [[Ringo Starr]] (ainm baiste Richard Starkey), a bhí ina dhrumadóir i gceann de na grúpaí [[Merseybeat]] is mó, [[Rory Storm and the Hurricanes]]. Rogha éasca ab ea é, mar bhí aithne acu ar Starr cheana féin, agus sheinn siad le chéile sna laethanta i Hamburg (rinneadh an chéad taifeadadh leis an gceathrar—Lennon, McCartney, Harrison, agus Starr—ar an 15 Deireadh Fómhair 1960, nuair a sheinn siad le chéile ar shraith ceirníní ag seinm mar bhanna tacaíochta don amhránaí [[Lu Walters]]).&lt;ref&gt;Tharla seisiún neamhfhoirmiúil taifeadta i Hamburg i 1960 inar shuigh Starr isteach le Lennon/McCartney/Harrison mar bhuille drumaí do Lu Walters, ó tharla gurbh é drumadóir ''Rory Storm and the Hurricanes'' é ag an am&lt;/ref&gt;

B'é Starr a bhí ina shuí taobh thiar den [[foireann drumaí|fhoireann drumaí]] ag an dara seisiún a bhí ag na Beatles ag EMI ar an 4 Meán Fómhair 1962. Ní raibh Starr ag an tríú seisiún ar an 11 Meán Fómhair, áfach, mar roghnaigh Martin an drumadóir seisiúin [[Andy White]] ina áit.

Maidir leis an gconradh ceoil a bhí ag an ngrúpa, fuair gach ball [[pingin]] amháin ó gach singil a bhí díolta acu. Roinneadh an phingin seo idir an cheathrar, nó [[feoirling]] do gach ball. Laghdaíodh an ráta níos mó i gcás na singil a díoladh taobh amuigh den Ríocht Aontaithe, síos go dtí leathphingin ó gach ceann. D'admhaigh George Martin ina dhiaidh sin gur conradh uafásach a bhí ann.

Níor tháinig aon cheol luachmhar amach ón gcéad sheisiún le Martin ar an 6 Meitheamh 1962, ach ag an seisiún i mí Meán Fómhair, thaifead na Beatles a gcéad &quot;hit&quot; sa Ríocht Aontaithe, an singil ''[[Love Me Do]]''. Shroich sé uimhir a 17 ar na cairteacha (shroich sé barr na gcairteacha i Meiriceá bliain go leith níos déanaí i mí Bealtaine 1964). Ar an 26 Samhain 1962, thaifead siad an dara singil ''[[Please Please Me (singil)|Please Please Me]]'', a chuaigh go dtí an dara háit sna cairteacha oifigiúla, agus an chéad áit sna cairteacha NME. Trí mhí ina dhiaidh sin, seoladh a gcéad albam, leis an dteideal céanna ''[[Please Please Me]]''. Rinne na Beatles a gcéad taispeántas ar an teilifís ar an gclár ''People and Places'', a craoladh beo ó [[Manchain|Mhanchain]] ar an 17 Deireadh Fómhair 1962. Thosaigh clú agus cáil an bhanna ag fás go tapaidh, agus glaoitear [[Beatlemania]] ar an bhfreagairt mhór a fuair siad óna lucht leanúna, déagóirí den chuid is mó agus cailíní óga ach go háirithe. 
[[Íomhá:Aankomst Beatles op Schiphol, overzicht drukte op Schiphol, Bestanddeelnr 916-5134.jpg|mion|The Beatles ag teacht go dtí an [[An Ísiltír|Ísilír]], [[Aerfort Schiphol]], 1964]] 
[[Íomhá:The Beatles, Belfast 1964 (18226214220).jpg|mion|250x250px|The Beatles i Halla an Rí, [[Béal Feirste]], 1964]]
Ag am an céanna, thosaigh na fíor-chriticí ag tabhairt na Beatles faoi deara chomh maith. Ar an 23 Nollaig 1963, d'fhoilsigh [[The Times]] aiste ón scríbhneoir [[William Mann]] ag moladh shaothar an bhanna, mar shampla na giotáir &quot;úr agus dea-fhoghrasach&quot; san amhrán ''[[Till There Was You]]'', na &quot;haistrithe fo-mheánacha idir C major agus A flat major&quot;, agus an &quot;t-éirí octacha&quot; san amhrán ''[[I Want to Hold Your Hand]]''. Bhí mearbhall fiú ar an mbanna féin faoi na rudaí seo.

=== Meiriceá ===
Cé go raibh cáil an-mhór bainte amach ag na Beatles sa [[an Bhreatain|Bhreatain]] ag tús na bliana 1963, dhiúltaigh craobh Mheiriceánach de EMI, [[Capitol]], na singlí ''Please Please Me'' agus ''[[From Me to You]]'' (an chéad &quot;uimhir a haon&quot; oifigiúil a bhí acu sa Ríocht Aontaithe) a eisiúint. D'eisigh [[Vee-Jay Records]], comhlacht beag i [[Chicago]] na singlí mar pháirt de mhargadh a bhí acu. Thosaigh [[Art Roberts]], [[DJ]] ag an stáisiún raidió WLS i Chicago, ag casadh an amhráin úd ''Please Please Me'' ag deireadh mí Feabhra 1963. B'é seo an chéad uair a chloiseadh an grúpa ar an raidió Meiriceánach. Tar éis tamaill, áfach, chaill siad ceart na gceirníní a úsáid, nuair a tháinig sé chun solais nach raibh siad ag íoc a gcuid dleachtanna.

I mí Lúnasa sa bhliain 1963, d'eisigh [[Swan Records]] a bhí lonnaithe i bh[[Philadelphia]] an singil ''She Loves You'', ach níor seinneadh an t-amhrán rómhinic ar an aer. Nuair a sheinn siad an singil ar an gclár teilifíse ''[[Dick Clark's American Bandstand]]'', bhris na déagóirí a bhí ann amach sna tríthí ag gáire nuair a chonaic siad an stíl gruaige áirithe a bhí ag an Beatles. I mí na Samhna 1963, áfach, ghnóthaigh Brian Epstein seans mór don bhanna. Chuir sé in a luí ar [[Ed Sullivan]] na Beatles a úsáid ar thrí chlár teilifíse i mí Feabhra leis an aidhm go mbeadh siad in ann conradh a fháil le [[Capitol Records]]. D'aontaigh Capitol an singil ''I Want to Hold Your Hand'' a scaoileadh. Ar an 7 Nollaig 1963, taispeánadh físeán beag den bhanna ar an [[CBS Evening News]] (bhí CBS in ann an scéal a thaispeáint níos luaithe ar maidin den [[22 Samhain]] ach cuireadh é seo ar ceal mar gheall ar dhúnmharú [[John F. Kennedy]].) Tar éis an fhíseáin a fheiceáil, d'iarr cailín óg ar an stáisiún raidió áitiúil in [[Washington, D.C.]] amhrán ón mbanna a chasadh. D'éirigh leis an stáisiún greim a fháil ar chóip iompórtáilte den amhrán ''I Want to Hold Your Hand'', rud a chuir brú ar Capitol Records an singil a scaoileadh níos luaithe ná mar a bhí ar intinn acu ar an 26 Nollaig 1963.

Thosaigh roinnt stáisiúin raidió i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] (WMCA ar dtús agus ansin WINS agus WABC) ag casadh an tsingil ''I Want to Hold Your Hand'' ar an lá a scaoileadh é. Leath an Beatlemania a tosaíodh in Washington go dtí Nua-Eabhrac, agus cathracha eile tar éis tamaill. Díoladh aon mhilliún cóip den singil taobh istigh de deich lá, agus ar 16 Eanáir 1964 d'fhógair an iris [[Cashbox]] gur shroich sé uimhir a haon sna cairteacha. Ar an 3 Eanáir 1964, craoladh físeán den bhanna ag seinm an amhráin ''She Loves You'' ar an [[Jack Paar Show]].

=== Trasnaíonn Beatlemania an tAtlantach ===
Ar an 7 Feabhra 1964, bhailigh ceithre mhíle leantóir ag [[Aerfort Heathrow]] chun slán a fhágáil leis na Beatles agus iad ag dul ar a gcéad turas go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá. Thaistil slua mór in éineacht leo—grianghrafadóirí, iriseoirí ([[Maureen Cleave]] ina measc), agus an léiritheoir [[Phil Spector]], a cheannaigh suíochán ar an eitilt chéanna. Nuair a bhí siad ag tuirlingt i Nua-Eabhrac, d'fhógair an píolóta thar an raidió, &quot;Abair leis na buachaillí go bhfuil slua mór ag fanacht leo.&quot; Ní fhaca Aerfort JFK (a bhí ath-ainmnithe le déanaí) a leithéid riamh ó thaobh na sluaite de, agus measadh go raibh timpeall is trí mhíle leantóir ann. Tar éis preasagallamh (ina bhuail siad le [[Murray the K]] don chéad uair) cuireadh isteach i [[limisín|limisíní]] iad, agus tiomáineadh iad go dtí Cathair Nua-Eabhrac. Ar an mbóthar isteach, chuir McCartney an raidió ar siúl, agus d'éist siad le tráchtaireacht bheo ar an aer: &quot;Tá siad (na Beatles) díreach tar éis an aerfort a fhágáil, agus tá siad ag teacht go Cathair Nua-Eabhrac&quot;. Nuair a bhain siad [[Óstán an Plaza]] amach, cuireadh faoi léigear iad ag na sluaite tacaithe agus na tuairisceoirí. Bhí fiabhras 102&amp;nbsp;°F ar Harrison an lá ina dhiaidh, agus dúradh leis fanacht sa leaba. Mar sin, ghlac [[Neil Aspinall]] a áit i rith an chéad chleachtas teilifíse.

Craoladh an chéad taispeántas beo a rinne na Beatles i Meiriceá ar [[The Ed Sullivan Show]] ar an 9 Feabhra 1964. An mhaidin ina dhiaidh sin, bhí píosa i mbeagnach gach nuachtán ag rá nach raibh ann ach faisean na huaire, agus nárbh fhéidir leo &quot;fonn a iompair trasna an Atlantaigh&quot;. Sheinn siad ina gcéad cheolchoirm ag an [[Washington Coliseum]] in Washington, D.C. ar an 11 Feabhra 1964. 

Tar éis na cáile móire a bhain na Beatles amach sa bhliain 1964, thosaigh [[Vee-Jay Records]] agus [[Swan Records]] ag baint an-úsáid as na cairteacha a bhí acu leis na luath-taifeadtaí a ath-eisiúint. Shroich beagnach gach ceann acu an '''deich is fearr'' sna cairteacha. Fuair [[MGM]] agus [[Atco]] na cearta do na hamhráin a thaifead siad i Hamburg i rith na tréimhse le Tony Sheridan, agus d'éirigh sách maith leis na singlí ''My Bonnie'' agus ''Ain't She Sweet'' (le John Lennon mar phríomhamhránaí). D'eisigh VEE-Jay ''[[Introducing... The Beatles]]'', albam a bhí comhdhéanta go príomha den chéad albam a eisíodh sa Bhreatain le cúpla mion-athruithe. Chomh maith leis sin, d'eisigh siad albam aisteach ''[[The Beatles Vs The Four Seasons]]''. Ar an albam seo, cuireadh ''Introducing... The Beatles'' agus ''[[The Golden Hits Of The Four Seasons]]'', albam ó ghrúpa rathúil eile a bhí faoi chonradh ag Vee-Jay, i &quot;gcomórtas&quot; le chéile (bhí &quot;scórchárta&quot; ar an gclúdach, fiú).

Albam fánach eile a rinneadh ag an am ná ''[[Hear The Beatles Tell All]]'', a chlúdaigh dhá agallamh fada le ceirneoirí as [[Los Angeles]] (an teideal a bhí ar thaobh a haon ná &quot;Dave Hull interviews John Lennon&quot;, agus ar thaobh a dó &quot;Jim Steck interviews John, Paul, George, Ringo&quot;). Ní raibh ceol ar bith ón mbanna le fáil air. Tar éis tamaill, chuaigh na ceirníní a bhí eisithe ag Vee-Jay/Swan faoi úinéireacht Capitol, a d'atheisigh an chuid is mó den cheol ar albam a eisíodh i Meiriceá amháin, ''[[The Early Beatles]]''. 

I lár na bliana 1964, d'fhág na Beatles ar a gcéad chamchuairt taobh amuigh den [[an Eoraip|Eoraip]] nó Meiriceá, nuair a thaistil siad ar fud na h[[an Astráil|Astráile]]. Fágadh Ringo Starr sa bhaile i [[Learpholl]] ag fulaingt le [[céislínteas]], agus tógadh [[Jimmy Nicol]] isteach ina áit. In [[Adelaide]], tháinig níos mó ná 30,000 duine amach don bhanna, a tháinig amach chun iad a fheiceáil ag Halla Baile Adelaide.&lt;ref&gt;[http://sahistoryhub.com.au/places/adelaide-town-hall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180329180917/http://sahistoryhub.com.au/places/adelaide-town-hall|date=2018-03-29}} South Australia History Club, arna rochtain ar 15 Nollaig 2017&lt;/ref&gt; Bhuail Ringo leo arís sa [[Nua-Shéalainn]] ar an 21 Meitheamh 1964.

I mí Meithimh 1965, bhronn [[Banríon Eilís II na Ríochta Aontaithe]] [[Ord Impireacht na Breataine]], nó [[MBE]] ar an gceathrar. B'é an príomhaire [[Harold Wilson]] (a bhí ina theachta ón gceantar Huyton, i Learpholl) a mhol na hainmniúcháin. Ba mhór an onóir é don bhanna, ach chuir an eachtra tús le conspóid mhór i measc daoine eile ar a bronnadh an MBE orthu cheana. Bronnadh MBE don chuid is mó ar sheanfhundúirí míleata agus ceannairí cathartha, agus mar thoradh bhí fearg ar dhaoine coimeádacha nuair a fuair ceoltóirí an onóir chéanna. Thosaigh roinnt daoine ag tabhairt na mbonn ar ais chun agóid a dhéanamh—dhá cheann ar an 14 Meitheamh, sula bhfuair na Beatles a mboinn féin ar an 26 Deireadh Fómhair.

Ar an 15 Lúnasa 1965, chas the Beatles an chéad cheolchoirm i stair an rac-cheoil a cuireadh ar siúl i staid mhór, nuair a sheinn siad ag [[Staid Shea]] i Nua-Eabhrac, os comhair lucht féachana de 55,600 duine. Seoladh an séú albam, ''[[Rubber Soul]]'', ag tús mí na Nollag 1965. Mhol na criticí go mór é mar chéim mhór ar aghaidh in aibíocht agus coimpléacsacht i gceol an bhanna.
=== Frithradadh agus conspóid ===
I mí Iúil 1966, agus iad ar chamchuairt sna [[na Filipínigh|Filipínigh]], mhaslaigh na Beatles bean cheannaire na tíre [[Imelda Marcos]], de thaisme mar a tharla. Thug an t-uachtarán cuireadh don bhanna teacht go Pálás an Uachtaráin, chun bricfeasta a fháil ag fáiltiú oifigiúil. Dhiúltaigh Brian Epstein é go béasach, mar bhí polasaí ag an mbanna aon chuireadh chomh &quot;hoifigiúil&quot; seo a dhiúltú. Bhí sé ar intinn acu lá saoire a thógáil ar an lá céanna, rud a bhí an-luachmhar dóibh i rith na laethanta gnóthacha seo. Ní raibh Imelda Marcos den tuairim chéanna ar chor ar bith, áfach, agus thóg sí é mar mhasla. Bhí iontas ar na Beatles nuair a chuala siad an ruaille buaille ar an nuacht, agus bhí gach stáisiún ag labhairt faoin eachtra. Chuaigh an scéal in olcas go tapaidh. Chaill an banna an chosaint phóilíneachta a bhí acu, agus b'éigean dóibh taisteal go h[[Aerfort Manila]] ina n-aonair. Shroich siad an t-aerfort slán sábháilte, ach nuair a bhí siad ann ciceadh agus buaileadh a mbainisteoir turais, [[Mal Evans]], agus fuair an banna féin an chóir chéanna. Nuair a bhí siad ar an eitleán agus ag fanacht ar an rúidbhealach, tógadh Epstein agus Evans amach as arís, chun labhairt leis na húdaráis. I ndeireadh na dála, bhí ar Epstein an t-airgead ar fad a thuill an banna sa tír a thabhairt ar ais, sular ghéill siad dóibh dul ar ais ar an eitleán.

Tháinig siad go léir slán as an gcrá sna Filipínigh, ach bhí ceann eile ag fanacht leo. Chuir ráiteas a rinne Lennon i mí Márta na bliana céanna tús le frithradadh mór ó ghrúpaí coimeadeacha agus sóisialta sna Stáit Aontaithe. Le linn preasagallaimh leis an dtuairisceoir Briotanach Maureen Cleave, chuir Lennon i láthair a thuairim go raibh [[an Chríostaíocht]] ag fáil bháis agus go raibh na Beatles &quot;tóir níos mó ná ar Íosa anois&quot;. Tar éis seo, craoladh an scéal ar an raidió in [[Birmingham, Alabama]] faoi dhaoine ag dó ceirníní an bhanna. Ceapadh ar dtús gur magadh a bhí ann, ach thosaigh neart daoine a bhí ceangailte leis na heaglaisí tuaithe i ndeisceart na tíre ag déanamh an rud céanna. Gan mhoill, bhí daoine i mbailte ar fud na Stát Aontaithe agus [[an Afraic Theas]] ag cur ceirníní an bhanna trí thine mar agóid. Agus é ag iarraidh beagán grinn a thabhairt isteach sa díospóireacht, dúirt McCartney, &quot;Bíonn orthu iad a cheannach sular féidir leo iad a dhó.&quot; Faoi fhíorbhrú ó na meáin i Meiriceá, ghabh Lennon a leithscéal ag preasagallamh i Chicago ar an 11 Lúnasa 1966, an oíche roimh an céad taispeántas ar a gcamchuairt dheireanach.

Cé go raibh na Beatles an-tógtha le hElvis Presley, níor aontaigh sé le gníomhaíochas frithchogaidh an bhanna, ná le húsáid drugaí ach oiread. D'iarr Presley fiú ar an Uachtarán [[Richard Nixon]] cosc a chur ar an gceathrar teacht isteach sa tír. Ar an dtaobh eile, fuair siad tacaíocht ó [[Bob Dylan]], a dhearbhaigh gur thug na Beatles beagán bróid ar ais don tír.

===Revolver===
I mí Aibreáin 1966, chuir na Beatles tús leis an obair ar an albam ba uaillmhianaí a rinne siad go dtí seo, ''[[Revolver]]''. I rith na seisiún taifeadta, thosaigh siad ag baint triail as a lán rudaí nua, mar shampla le lúbanna téipe agus samplacha. Thaitin leis an ngrúpa i gcónaí triail a bhaint as teicneolaíocht úr agus nua-aimseartha, cé go raibh na hamhráin bunaithe fós ar na fréamhacha céanna—rac-cheoil, bailéid, rithim is gormacha, [[ceol soul]], ceol domhanda agus seánraí eile. 

Sheinn na Beatles a seó deireanach i bPáirc Candlestick, i gcathair [[San Francisco]] ar an 29 Lúnasa 1966. D'iarr McCartney ar Tony Barrow an cheolchoirm a thaifead, ach bhí an téip a d'úsáid sé róghearr agus stop sé i lár an amhráin dheireanaigh. Níor mhair an seó ar fad ach timpeall cúig nóiméad is tríocha .[[Íomhá:Pepper's.jpg|250px|thumb|''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'']]
[[Íomhá:The Beatles, Magical Mystery Tour (Logo).png|mion]]

=== Na blianta sa stiúideo: Sgt. Pepper agus Magical Mystery Tour ===
As seo amach go dtí deireadh an bhanna, thiontaigh na Beatles a bhfuinneamh ar fad ar an stiúideo. Bhí siad ach seacht mí amuigh ón stiúideo tar éis ''Revolver'', nuair a bhailigh siad ar ais i Stiúideonna [[Abbey Road, Londain]] ar an 24 Samhain 1966. Chuir siad tús leis na seisiúin a mhair ar feadh 129 lá. An toradh a chruthaigh siad ná an t-ochtú albam, ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'', a scaoileadh ar an [[1 Meitheamh]] [[1967]].

Ar an [[25 Meitheamh]] [[1967]], b'é na Beatles an bhanna ba mhó craolta ar fud an domhain, ós comhair lucht féachana de 400 milliún duine ar an teilifís. Craoladh an taispeántas beo mar pháirt den chéad tarchur satailíte, ar chlár leis an dteideal ''Our World''. Sheinn siad an t-amhrán ''All You Need Is Love'' ag [[Abbey Road, Londain]], agus seoladh é ar fud na cruinne. 

Thosaigh an tóin ag titim amach as cúrsaí [[Airgeadas|airgeadais]] an bhanna tar éis bás Brian Epstein, de bharr [[ródháileog]] [[druga|dhruga]]í thimpisteach ar an [[27 Lúnasa]] [[1967]]. Bhí dhá bhliain is tríocha bainte amach aige. Ag deireadh na bliana céanna, fuair siad a gcéad preas diúltach sa Bhreatain nuair a craoladh an scannán ''Magical Mystery Tour'' ar an [[teilifís]]. Ní raibh gach duine in ann é a thuiscint, agus bhí an scannán ag breathnú go mór ar dhathanna, cé nach raibh teilifís dhaite ag formhór na ndaoine ag an am sin. Scaoileadh fuaimrian den scannán sa Ríocht Aontaithe mar albam dúbailte. 

Chaith an grúpa seal ag tús na bliana 1968 i Rishikesh, [[Uttar Pradesh]], san [[an India|India]] ag déanamh staidéir ar mhachnamh tarchéimniúil faoi stiúir an Maharishi Mahesh Yoga. Ar ais ón India, thaistil Lennon agus McCartney go Nua-Eabhrac chun bunú an Apple Corps., a gcomhlacht nua, a fhógairt.

===White Album===
I lár na bliana 1968, rinne siad obair ar an albam dúbailte ''[[The Beatles (albam)|The Beatles]]'', nó ''The White Album'' mar atá aithne air mar gheall ar an gclúdach lom bán. I rith na seisiún don albam seo, bhí sé soiléir go leor go raibh fadhbanna móra sa bhanna, agus shiúil Ringo Starr amach ar feadh tamaill. Cúis na mí-shástachta a bhí sa bhanna ná go raibh bean nua Lennon, Yoko Ono, sa stiúideo leo an t-am ar fad.

Lean an obair díreach ar aghaidh, áfach, le McCartney ag casadh na ndrumaí ar na hamhráin ''Martha My Dear'', ''Wild Honey Pie'', ''Dear Prudence'' agus ''Back in the USSR''. Bhí ról lárnach ag McCartney ag an am seo. Deirtear gurbh é McCartney a scríobh an chéad amhrán '[[miotal trom]]' riamh—&quot;Helter Skelter&quot;, atá ar an ''[[The Beatles (albam)|White Album]]''.

Ag an am céanna, ceapadh go raibh McCartney ag éirí beagán ró-thiarnúil, go háirithe tar éis [[bás]] Epstein. Bhí na scoilteanna beaga seo ag fás ar feadh tamaill sa bhanna, rud a bhí sách soiléir nuair a bhí Harrison ag iarraidh a amhráin fhéin a chur ar na halbaim. 

Deacracht mhór eile a bhí acu ná go raibh siad fós gan bhainisteoir, agus gan éinne a bhí in ann na cúrsaí gnó a stiúradh. Bhí McCartney i bhfabhar an jab a thabhairt do [[Lee Eastman]], athair a bhean, Linda Eastman. Ní raibh Lennon, Harrison agus Starr den tuairim chéanna ar chor ar bith, ámh: b'fhearr leo Allen Klein. Roimhe seo, rinneadh gach cinneadh d'aon ghuth, ach leis an gceann seo ní raibh siad ábalta aontú a dhéanamh. Bhí Lennon, Harrison agus Starr amhrasach faoi Eastman, mar cheap siad go mbeadh Eastman claonta i leith McCartney i gcónaí. Roghnaigh an triúr Klein, ach sa bhliain 1971 nochtadh gur ghoid sé cúig mhilliún ón bhanna agus é ina bhainisteoir. In agallamh don ''[[Anthology]]'' sna [[1990idí]], labhair McCartney faoin tréimhse seo, &quot;Ag féachaint siar, is féidir a thuiscint conas a mhothaigh siad go mbeadh sé (Lee Eastman) claonta i mo leith.&quot;

===Let It Be ===

Chas na Beatles beo don uair dheireanach thuas ar dhíon an fhoirgnimh Apple ag [[Savile Row|Rae Savile]], Londain, ar an 30 Eanáir 1969, dhá lá roimh dheireadh na seisiún deacrach don albam ''Let It Be''. Scannánaíodh an chuid is mó den taispeántas, agus cuireadh san áireamh é sa scannán ''Let It Be''. Nuair a bhí siad ag seinm, cuireadh scairt ar na póilíní áitiúla mar gheall ar ghearáin faoin challán. D'iarr na péas orthu stop a chur leis, agus dúirt na baill níos déanaí go raibh díomá orthu nár gabhadh iad, mar ba dheireadh níos tráthúla don scannán é.

===Abbey Road===
Taifeadadh an t-albam deireanach, ''[[Abbey Road]]'', i samhradh na bliana 1969. Nuair a shroich siad deireadh an amhráin ''I Want You (She's So Heavy)'' ar an [[20 Lúnasa]] [[1969]], b'é sin an uair dheireanach a bhí na ceathrar Beatles sa stiúideo céanna riamh. An t-amhrán dheireanach a rinne siad ná ''I Me Mine'', scríofa ag Harrison agus taifeadta ar an [[3 Eanáir]] [[1970]]. Rinneadh é gan Lennon, a bhí sa [[An Danmhairg|Danmhairg]] ag an am.[[Íomhá:Lie In 15 -- John rehearses Give Peace A Chance.jpg|mion|John Lennon ag cleachtadh &quot;Give Peace a Chance&quot; sa bhliain 1969]]
===Briseadh suas===
D'fhógair Lennon go raibh sé ag fágáil an bhanna ar an [[20 Meán Fómhair]] [[1969]], ach d'aontaigh sé faic a rá go poiblí sular raibh na cúrsaí [[dlí|dleathacha]] go léir réitithe. 

Dhá bhliain roimhe sin, nuair a fuair bainisteoir an bhanna [[Brian Epstein]] bás sa bhliain [[1967]], thosaigh Lennon ag cailleadh suime sa bhanna, ach lean McCartney ar aghaidh chomh láidir is a bhí sé riamh. Bhí seisean ar an phríomh-Beatle sa stiúideo. Cheap McCartney gur seans a bhí in ''Let It Be'' don bhanna chun obair le chéile mar a d'oibrídís sular stopadar ag tabhairt ceolchoirmeacha, ach níor éirigh go maith leo. Bhí suim caillte ag Lennon sa ghrúpa mar gheall ar a chailín nua Yoko Ono, bhí Ringo traochta den troid ar fad a bhí sa bhanna agus bhí croí Harrison san [[India]]. Cheap Harrison freisin go raibh McCartney ag iarraidh é a choinneáil faoi chois sa bhanna agus tharraingíodh sé argóintí go minic le McCartney dá mbeadh moltaí ar bith aige dó.

I mí Márta 1970, tugadh na dioscaí ón seisiún Get Back don léiritheoir Meiriceánach Phil Spector, a bhí ag obair le Lennon ar a shingil aonair ''Instant Karma!''. Bhí sé ar intinn ag an mbanna, McCartney go háirithe, fuaim lom agus beo a choimeád ar an albam. Bhí a stíl aithnidiúil fhéin ag Spector, an &quot;Wall of Sound&quot; mar a thugtar air, ach ní raibh sé oiriúnach don scéim seo. Bhí McCartney ar buile leis an obair a rinne Spector ar an amhrán ''The Long and Winding Road'', agus rinne sé iarracht stop a chur le scaoileadh an singil. Theip ar an iarraidh seo, áfach. 

D'fhógair McCartney briseadh suas na Beatles go poiblí ar an [[10 Aibreán]] [[1970]], seachtain amháin sular sheol sé a chéad albam aonair, &quot;McCartney&quot;. Ar an [[8 Bealtaine]] [[1970]], scaoileadh na hamhráin ón seisiún Get Back mar an t-albam [[Let It Be]], agus ina dhiaidh sin an scannán leis an ainm céanna. 

Díscaoileadh comhpháirtíocht The Beatles sa bhliain 1975.[[Íomhá:Paul McCartney &amp; Bono Live8.jpg|mion|Paul McCartney ag an gceolchoirm úd Live8 sa bhliain 2005]]

==I ndiaidh a mbriste suas==
Lean Harrison, Lennon agus Starr sampla McCartney agus albam curtha amach ag gach duine díobh sa bhliain 1970, ag comhoibriú lena chéile uaireanta. I mí Lúnasa 1971, d'eagraigh Harrison an Cheolchoirm ar son na Bangladéise ag Madison Square Garden i gCathair Nua-Eabhrac in éineacht le [[Ravi Shankar]] agus le cuidiú ó Starr.

Chuir Klein dhá fhoireann LP dúbailte le chéile de na ''hits'' ba mhó de chuid na Beatles, ''[[1962–1966]]'' agus ''[[1967–1970]]'', a scaoileadh sa bhliain 1973, ar dtús faoi chló Apple Records. An tAlbam Dearg agus an tAlbam Gorm faoi seach a tugadh orthu go coitianta.&lt;ref&gt;*{{cite book |last=Ingham |first=Chris |year=2006 |title=The Rough Guide to The Beatles |url=https://archive.org/details/roughguidetobeat0000ingh |location=London |publisher=[[Rough Guides]] |isbn=978-1-84353-720-5 |ref=harv}} lch.69&lt;/ref&gt; Idir 1976 agus 1982, d'eisigh EMI/Capitol roinnt mhaith albam gan bhacaint leis na hiar-Beatles féin, ag tosnú leis ''Rock 'n' Roll Music'', díolaim dhá dhiosca.

Baineadh úsáid as saothar agus íomhá na Beatles go forleathan sna 1970idí, go minic gan aon smacht chruthaitheach ag Harrison, Lennon, McCartney agus Starr. Cuireadh seónna ceoil ar an stáitse i Sasana agus sna Stáit Aontaithe. Sa bhliain 1978, rinneadh scannán. ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts' Club Band'', leis na [[Bee Gees]] agus [[Peter Frampton]], ach theip ar an tionscadal brabús a ghiniúint agus air freisin ó thaobh na healaíne de, dar le criticí mar Christopher Ingham.

I ndiaidh do [[Mark David Chapman]] John Lennon a dhúnmharú i mí Nollag na bliana 1980, d'athscríobh Harrison liricí an amhráin úd &quot;[[All Those Years Ago]]&quot; in onóir Lennon. Scaoileadh an t-amhrán mar shingil i mí na Bealtaine 1981 le Starr ar na drumaí agus McCartney agus a bhean chéile, [[Linda McCartney|Linda]], ag canadh sa chúlra. Rinne McCartney amhrán in ómós do Lennon freisin, mar atá &quot;[[Here Today (amhrán de chuid Paul McCartney)|Here Today]]&quot;, a foilsíodh ar albam dar theideal ''[[Tug of War (Albam de chuid Paul McCartney album)|Tug of War]]'' in Aibreán 1982.

Sa bhliain 1988, insealbhaíodh na Beatles isteach sa [[Rock and Roll Hall of Fame]], an chéad bhliain a raibh siad intofa. Bhí Harrison agus Starr ag an searmanas in éineacht le baintreach Lennon, Yoko Ono, agus a mbeirt mhac, [[Julian Lennon|Julian]] agus [[Sean Lennon|Sean]]. An bhliain ina dhiaidh sin, shocraigh EMI/Capitol cás dlí a chuir an banna ar siúl a bhain le dleachtaí.

== Dioscliosta ==
{{Príomhalt|Dioscliosta The Beatles}}
* ''[[Please Please Me]]'' (1963)
* ''[[With The Beatles]]'' (1963)
* ''[[A Hard Day's Night]]'' (1964)
* ''[[Beatles For Sale]]'' (1964)
* ''[[Help!]]'' (1965)
* ''[[Rubber Soul]]'' (1965)
* ''[[Revolver]]'' (1966)
* ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'' (1967)
* ''[[The Beatles (albam)|The Beatles]]'' (&quot;an tAlbam Bán&quot;, 1968)
* ''[[Yellow Submarine]]'' (1969)
* ''[[Abbey Road]]'' (1969)
* ''[[Let It Be]]'' (1970)

== Scannánliosta ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Bliain
!Ainm
!Stiúrthóir
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot; text-align:center;&quot;|'''1964'''
|''[[The Beatles: The First U.S. Visit]]''
|éagsúla
|-
|''[[A Hard Day's Night (scannán)|A Hard Day's Night]]''
|rowspan=2|[[Richard Lester]]
|-
| '''1965'''
|''[[Help! (scannán)|Help!]]''
|-
| '''1966'''
|''[[The Beatles at Shea Stadium]]''
|éagsúla
|-
| '''1967'''
|''[[Magical Mystery Tour (scannán)|Magical Mystery Tour]]''
|The Beatles, [[Bernard Knowles]]
|-
| '''1968'''
||''[[Yellow Submarine (scannán)|Yellow Submarine]]''
|[[George Dunning]]
|-
| '''1970'''
||''[[Let It Be (scannán)|Let It Be]]''
|[[Michael Lindsay-Hogg]]
|-
| '''1984'''
||''[[The Compleat Beatles]]''
|Patrick Montgomery
|-
| '''1996'''
||''[[The Beatles Anthology (faisnéise)|The Beatles Anthology]]''
|Geoff Wonfor, Bob Smeaton
|-
| '''2008'''
||''[[All Together Now (scannán)|All Together Now]]''
|Adrian Wills
|}

== Tuilleadh léitheoireachta ==
{{refbegin|30em}}
*{{cite book|last=Astley |first=John |year=2006 | title = Why Don't We Do It In The Road? The Beatles Phenomenon|url=https://books.google.com/?id=JZzwWc6bOlIC&amp;lpg=PP1&amp;dq=Why%20Don't%20We%20Do%20It%20In%20The%20Road%3F%20The%20Beatles%20Phenomenon&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true |publisher=The Company of Writers |isbn=0-9551834-7-2}}
*{{cite book|last=Barrow |first=Tony |year=2005 | title = John, Paul, George, Ringo &amp; Me: The Real Beatles Story |url=https://archive.org/details/johnpaulgeorgeri00barr |publisher=Thunder's Mouth |location=New York|isbn=1-56025-882-9 }}
*{{cite book|last=Bramwell |first=Tony |year=2006|last2=Kingsland |first2=Rosemary | title = Magical Mystery Tours: My Life with the Beatles |location=New York |publisher=St. Martin's Press|isbn=978-0-312-33044-6 }}
*{{cite book|last=Braun |first=Michael |year=1964 | title = Love Me Do: The Beatles' Progress |location=London |publisher=Penguin |edition=1995 reprint |isbn=0-14-002278-3}}
*{{cite book|last=Carr |first=Roy |year=1975 |last2=Tyler |first2=Tony |location=New York | title = The Beatles: An Illustrated Record |url=https://archive.org/details/beatlesillustrat0000carr |publisher=Harmony Books |isbn=0-517-52045-1}}
*{{cite book
| title      = [[A Cellarful of Noise]]
| last       = Epstein
| first      = Brian
| authorlink = Brian Epstein
| year       = 1964
| publisher  = [[Byron Preiss]]
| isbn       = 978-0-671-01196-3
| oclc       = 39211052}}
*{{cite book |work=Federal Bureau of Investigation |year =2007 |title =The Beatles: The FBI Files |url= https://books.google.com/books?id=yqeIM3MY3gAC&amp;lpg=PA1&amp;dq |publisher=Filibust |isbn=1-59986-256-5 |accessdate=31 March 2014 }}
*{{cite book |last = Frontani |first = Michael R|year =2007 |title =The Beatles: Image and the Media |url = https://books.google.com/books?id=QHtMYEl4QxsC&amp;lpg=PP1&amp;dq |publisher=University Press of Mississippi |isbn= 978-1-57806-965-1 |accessdate= 31 March 2014}}
*{{cite book|last=Harry |first=Bill |location=Poole, Dorset | title = The Book Of Beatle Lists |url=https://archive.org/details/bookofbeatlelist0000harr |publisher=Javelin |year=1985 |isbn=0-7137-1521-9}}
*{{cite book|last=Kirchherr |first=Astrid |authorlink=Astrid Kirchherr |author2=[[Klaus Voormann|Voormann, Klaus]] | title = Hamburg Days |location=Guildford, Surrey |publisher=Genesis Publications |year=1999 |isbn=978-0-904351-73-6}}
*{{cite book|last=Lennon |first=Cynthia |year=2005 |authorlink=Cynthia Lennon | title = John |location=New York |publisher=Crown Publishers |isbn=978-0-307-33855-6 }}
*{{cite book|last=Lewisohn |first=Mark |authorlink=Mark Lewisohn |title=The Beatles – All These Years: Volume One: Tune In |publisher=Little, Brown Book Group |year=2013 |isbn=0-316-72960-4}}
*{{cite book|last=Mansfield |first=Ken |authorlink=Ken Mansfield | title = The White Book |url=https://books.google.com/books?id=Je7C3JHRs7UC&amp;lpg=PP1&amp;dq=The%20White%20Book&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true|publisher=Thomas Nelson |location=Nashville, TN |year=2007 |isbn=978-1-59555-101-6 |accessdate=31 March 2014}}
*{{cite book|last=Martin |first=George |authorlink=George Martin |last2=Pearson |first2=William | title = Summer of Love: The Making of Sgt. Pepper |publisher=Macmillan |location=London |year=1994 |isbn=0-333-60398-2}}
*{{cite book|last=Riley |first=Tim | title = Lennon: The Man, the Myth, the Music—The Definitive Life |url=https://archive.org/details/lennonmanmythmus0000rile_p3z0 |location=New York |publisher=Hyperion/HarperCollins |year=2011|isbn=978-1-4013-2452-0}}
*{{cite book|last=Schaffner |first=Nicholas | title = The Beatles Forever |location=Harrisburg, PA |publisher=Cameron House |year=1977 |isbn=0-8117-0225-1}}
*{{cite book|last1=Sheffield|first1=Rob|title=Dreaming the Beatles|url=https://archive.org/details/dreamingbeatlesl0000shef|date=2017|publisher=Harper Collins|location=New York|isbn=978-0-06-220765-4}}
*{{cite book|last=Turner |first=Steve |authorlink=Steve Turner (writer) | title = A Hard Day's Write: The Stories Behind Every Beatles Song |url=https://archive.org/details/harddayswritesto0000turn_a2y5 |edition=3rd |publisher=Harper Paperbacks |location=New York |year=2005 |isbn=0-06-084409-4 }}
{{refend}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.beatles.com Beatles.com, suíomh oifigiúil]
* [http://www.beatlesagain.com/ The Internet Beatles Album: stair, ceol, aistí, grianghraif]
* [http://www.iamthebeatles.com/ I Am The Beatles: stair, albaim, amhráin, liricí]
* [http://www.beo.ie/alt-mac-mhary-mohin.aspx] &quot;Mac Mhary Mohin&quot;, alt ag Beo.ie, Eanáir 2012, le Tony Birtill faoi chúlra Gaelach Paul McCartney. Arna rochtain ar 27 Nollaig 2017

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{DEFAULTSORT:Beatles, The}}
[[Catagóir:The Beatles|*]]
[[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1960]]</text>
      <sha1>6496k6e1utltuyo24wxskfkt73ne87w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319645</id>
      <parentid>1319642</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44651" sha1="t1djiszklm5nh9vh1r5bi7t2b26didg" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

[[Banna ceoil|Banna]] [[pop-cheol|popcheoil]] ó [[Learpholl]] i [[Sasana]] ab ea '''The Beatles'''. An '''Fab Four''' a thugtar ar cheithre bhall rialta an bhanna amanta. Tá siad i measc na ngrúpaí is mó cáil agus is rathúla i stair an [[rac-cheol|rac-cheoil]].

Tá níos mó ceirníní díolta ag The Beatles ná ag aon bhanna eile riamh i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]], dar leis an Recording Industry Association of America. Sa [[Ríocht Aontaithe]], scaoil siad níos mó ná 40 singil, albam agus EP a chuaigh go dtí barr na gcairteacha. Bhí an rath céanna acu i dtíortha eile, agus measann an comhlacht ceoil [[EMI]] go raibh níos mó ná aon bhilliún cheirnín díolta acu timpeall na cruinne faoin mbliain 1985. Sa bhliain 2004, roghnaigh an iris ''[[Rolling Stone]]'' iad mar uimhir a haon ar an liosta den ''100 Ealaíontóir Ceoil is Fearr Riamh''. De réir na hirise chéanna, bhí baint lárnach ag ceol an bhanna le cultúr na 1960idí, agus tá an tionchar a bhí acu ar an gcultúr ''pop'' le feiceáil fós sa lá atá inniu ann.

Maireann dhá bhall den ghrúpa go dtí an lá inniu, [[Paul McCartney]] agus [[Ringo Starr]], agus tá siad beirt gníomhach go fóill ag déanamh ceoil. Scaoileadh [[John Lennon]] agus fuair sé bás i mí na Nollaig 1980, agus d'éag [[George Harrison]] den ailse ae i mí na Samhna 2001.

[[Íomhá:Adelphi1 (45797197252).gif|clé|mion|250x250px|The Beatles i mBÁC, 1963]]
[[Íomhá:The Beatles emerging from the Ritz Cinema, Fisherwick Place, Belfast November 8, 1963.jpg|clé|mion|The Beatles i mBéal Feirste (The Ritz), 1963]]
[[Íomhá:George Harrison and Ringo Starr, King's Hall, Belfast 1964 (18226096790) cut.jpg|clé|mion|The Beatles i mBéal Feirste,  King's Hall, 1964]]

== Bunú an bhanna ==
Sa bhliain 1956 agus é ag freastal ar Scoil Ghramadaí Quarry Bank i Learpholl, bhunaigh [[John Lennon]] banna &quot;skiffle&quot; darbh ainm [[The Quarrymen]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Quarrymen|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Quarrymen&amp;oldid=1096096851|journal=Wikipedia|date=2022-07-02|language=en}}&lt;/ref&gt; Bhuail Lennon agus na Quarrymen le [[giotár|giotáraí]] [[Paul McCartney]] ag an Woolton Garden Fête ag Eaglais Naomh Pheadair ar an 6 Iúil 1957, agus ghlac sé áit sa bhanna trí mhí níos déanaí.  

Ar an 6 Feabhra 1958, tugadh cuireadh don ghiotáraí óg [[George Harrison]] chun féachaint ar na Quarrymen i Halla Wilson, i n[[Garston, Merseyside|Garston]]. Bhí aithne ag McCartney ar Harrison cheana féin, mar b'as [[Speke]] an bheirt acu agus thaistil siad le chéile ar an mbus céanna go dtí Institiúid Learphoill.  

Tháinig Harrison isteach mar phríomhghiotáraí an bhanna tar éis cleachtaidh i mí Márta 1958. Is cosúil go raibh Lennon beagán drogallach faoi seo ag an tús mar go raibh Harrison beagán ró-óg, dar leis. Tháinig agus d'fhág baill éagsúla le linn na tréimhse seo, ach i mí Eanáir 1960 d'aimsigh siad [[dordghiotár|dordghiotáraí]] nua—[[Stuart Sutcliffe]], cara le Lennon ón scoil ealaíne. Sheinn Lennon agus McCartney giotáir rithime, agus bhí a lán drumadóirí fós ag teacht isteach agus imeacht ón mbanna i rith na tréimhse seo. 

Bhain na Quarrymen triail as roinnt ainmneacha—&quot;Johnny and the Moondogs&quot;, &quot;Long John and the Beatles&quot;, &quot;the Silver Beetles&quot;—sular shocraigh siad ar &quot;The Beatles&quot; i mí Lúnasa 1960. Tá go leor tuairimí faoi bhunú an ainm agus an litriú aisteach a roghnaigh siad. Creidtear gurb é Lennon a chruthaigh an t-ainm, ag súgradh leis an bhfocal &quot;beetles&quot;, nó ciaróga (mar thagairt do bhanna [[Buddy Holly]], [[The Crickets]]), agus an focal &quot;beat&quot;, nó &quot;buille&quot;.&lt;ref&gt;{{Gilliland |url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc19782/m1/#track/4 |show=27 |track=4 |title=Show 27 - The British Are Coming! The British Art Coming!: The U.S.A. is invaded by a wave of long-haired English rockers.}}&lt;/ref&gt; 

I mí Bealtaine na bliana 1960, chuaigh the Silver Beetles amach ar chamchuairt go dtí oirthuaisceart na h[[Alban]], mar bhanna cúltaca don amhránaí [[Johnny Gentle]]. Níor bhuail siad le Gentle ach uair amháin roimh na céad ceolchoirme, ach dhearbhaigh McCartney níos déanaí gur sholáthraigh an turas taithí fíorthábhachtach don bhanna óg. Bhí na Silver Beetles gan drumadóir fós i rith an turais. Fuair siad cabhair ó [[Tommy Moore]] an uair seo, leaid a bhí i bhfad níos sine ná iad féin. Níor mhair Moore chomh fada sa bhanna, áfach, agus d'fhill sé ar ais go dtí a phost ag tiomáint trucail ardaithe i monarcha. B'é Norman Chapman an chéad drumadóir eile a d'aimsigh siad ach glaodh chun a Sheirbhís Náisiúnta a dhéanamh cúpla seachtain ina dhiaidh sin. Ba mhór an fhadhb dóibh iad a bheith fágtha gan drumadóir arís go háirithe nuair a bhí socrú déanta ag a mbainisteoir neamhoifigiúil ([[Allan Williams]]) go seinnfeadh siad ag cúpla seó i gclubanna ar an [[Reeperbahn]], i [[Hamburg]] na [[an Ghearmáin|Gearmáine]].

== Tionchair cheoil ==
Mar a dúirt John Lennon féin: &quot;B'é [[Elvis Presley|Elvis]] a chuir tús liom ag ceannach ceirníní. Cheap mé go raibh an t-ábhar luath ar fheabhas. Chuaigh ré [[Bill Haley]] tharam, ar bhealach. Nuair a tháinig a cheirníní ar an raidió, bheadh mo mháthair ag éisteacht leo ach ní dheachaigh siad i bhfeidhm ormsa. S'é Elvis a mhúscail suim ionam sa rac-cheol. Nuair a chuala mé 'Heartbreak Hotel', dúirt mé liom féin &quot;Sin é!&quot;, agus thosaigh mé ag fás &quot;sideburns&quot; agus an chraic seo&quot;. Dúirt Lennon freisin: &quot;Ní raibh tionchar ag rud ar bith orm, sular chuala mé Elvis. Gan Elvis, ní bheadh aon Beatles ann&quot;.

== 1960–70: The Beatles ==
=== Hamburg ===
[[Íomhá:Indra-Club-Hamburg.png|mion|An Club Indra in Hamburg]]
In Hamburg na Gearmáine agus a gcéad taispeántas ag druidim leo go tapa, bhí na Beatles gan drumadóir arís. An t-aon duine eile a chuir siad glaoch ar ná [[Pete Best]], a tháinig isteach sa ghrúpa ar 12 Lúnasa 1960. Bhí aithne acu ar Best cheana féin, agus é ina bhall den bhanna [[The Blackjacks]] a bhíodh ag seinm ag an gClub Casbah. Siléar in [[Derby Thiar|Iar-Derby]], Learpholl a bhí ann i ndáiríre, faoi úinéireacht a mháthar, [[Mona Best]]. Chasadh na Beatles san áit chéanna anois agus arís. Sa chlár faisnéise ''The Compleat Beatles'', dúirt Allan Williams an méid seo faoi dhrumadóireacht Best: &quot;níor sheinn Best ró-chliste, ach inghlactha&quot;. Ar aon nós, fuair Best an jab agus d'fhág sé lena chomhbhaill nua ar an dturas go Hamburg ceithre lá ina dhiaidh sin. Nuair a shroich siad an chathair, thosaigh an banna ag casadh ag an g[[Club Indra]], sular bhog siad ar aghaidh go dtí an [[Kaiserkeller]] ar an 4 Deireadh Fómhair 1960. Obair dheacair a bhí ann don ghrúpa óg, mar bhí orthu seinm ar feadh sé uair an chloig oícheanta, seacht n-oíche na seachtaine. Ar an 21 Samhain 1960, gabhadh Harrison agus díbríodh é as an dtír nuair a fuair na húdaráis amach gur inis sé bréag maidir lena aois cheart. Bhí sé ró-óg le bheith sna clubanna ina raibh siad ag casadh. Seachtain níos déanaí, gabhadh McCartney agus Best freisin nuair a chuir siad tine bheag síos san óstán. Cúisíodh iad, agus díbríodh an bheirt chomh maith. Lean Lennon na buachaillí eile abhaile i lár mí na Nollag, ach d'fhan Sutcliffe siar i Hamburg lena chailín Gearmánach nua, an grianghrafadóir [[Astrid Kirchherr]]. Ar ais i Learpholl, rinne na Beatles a gcéad taispeántas ag an gClub Casbah ar an 17 Nollaig, le [[Chas Newby]] in áit Sutcliffe ar an n[[dordghiotár]].

I mí Aibreáin san athbhliain 1961, d'fhill na Beatles ar ais go Hamburg. Ar an turas seo, thosaigh siad leis an g[[Club Top Ten]] ar dtús. Nuair a bhí siad ag casadh anseo, bhí an banna roghnaithe ag an amhránaí Sasanach [[Tony Sheridan]] chun a bheith mar chúl-bhanna ar cheirníní a bhí sé ag déanamh don lipéad Gearmánach [[Polydor]] Records, léirithe ag [[Bert Kaempfert]]. Shínigh Kaempfert conradh leis an ngrúpa ar a lipéad féin, agus chuir siad tús leis an obair ar an gcéad sheisiún taifeadta ar an 22 Meitheamh 1961. Ar an 31 Deireadh Fómhair, sheol Polydor an taifeadadh faoin teideal ''My Bonnie (Mein Herz ist Bei Dir Nur)'', a chuaigh isteach sna cairteacha Gearmánacha faoin ainm &quot;Tony Sheridan and the Beat Brothers&quot;, ainm a thugtaí ar aon bhanna a bhí ag obair leis. Deireann an finscéal gurbh é an ceirnín seo a bhuaigh na Beatles a gcéad chruinniú leis a mbainisteoir [[Brian Epstein]], agus an chéad uair a bhí an banna luaite sna meáin i Meiriceá. 

Thart ar tús na bliana 1962, luaigh an iris ''Cashbox'' &quot;My Bonnie&quot; mar cheádligean &quot;foireann rac-cheoil nua, Tony Sheridan and the Beat Brothers&quot;. Rinneadh cúpla cóip den albam faoin lipéad úd [[Decca]] agus seoladh iad go dtí ceirneoirí i Meiriceá. Bhí margadh ag American Decca le Polydor agus Deutsche Grammophon, rud atá íorónta mar bhí conradh ceoil diúltaithe ag Decca sa Bhreatain ag an am seo. Nuair a d'fhill an banna ar ais go Learpholl, d'fhan Sutcliffe in Hamburg le Kirchherr arís. Timpeall an ama seo, thosaigh McCartney ag seinm an dordghiotár ina áit in aon chor.

Mhair an tríú thuras i Hamburg idir 13 Aibreán agus 31 Bealtaine 1962, agus sheinn an banna ag oscailt an Club Star. Bhí droch-nuacht ag fanacht dóibh in Hamburg, faraor. Bhí Stuart Sutcliffe tar éis bás a fháil de bharr [[Ainéaras|fuiliú inchinne]] ar 10 Aibreán. 

Ghlac [[Brian Epstein]] leis an bpost mar bhainisteoir an bhanna dó fhéin i mí Eanáir 1962, agus thosaigh siad le chéile ag lorg conradh ceoil. Ag an am seo, bhí Epstein i gceannas ar an roinn cheoil ag an [[North End Music Store]] (NEMS), siopa a bhí mar chuid de chomhlacht troscáin a mhuintir. Fear gnó cliste a bhí ann, agus bhain sé úsáid as an stádas a bhí aige le NEMS chun cur in iúl gurb déileálaí tábhachtach é. Mar thoradh, bhí Epstein ábalta bualadh leis na comhlachtaí móra agus margadh láidir a fháil don bhanna. I ndíospóireacht amháin atá cáiliúil agus páirt de fhinscéalaíocht an bhanna inniu, fuair Epstein diúltú borb ó [[Dick Rowe]], a bhí i gceannas ar an roinn A&amp;R ag Decca Records i Sasana, nuair a dúirt sé: &quot;Tá giotár-bhannaí ar an mbealach amach, Mr. Epstein&quot;. Agus é ag déanamh idirbheartaíochta le Decca, bhuail Epstein le hoifigeach feidhmiúcháin Ron White, ón gcomhlacht [[EMI]]. Ní léiritheoir a bhí in White é féin, ach chuir sé Epstein i dteagmháil le léiritheoirí in EMI—Norrie Paramor, Walter Ridley, agus Norman Newell. Ní raibh suim ag an triúr oibriú leis na Beatles, áfach. Níor chuir White glaoch ar an gceathrú léiritheoir [[George Martin]], toisc go raibh sé amuigh ón oifig ar saoire ag an am.

=== Conradh ceoil ===
[[Íomhá:Abbey_Road_zebra_crossing,_London_2007-03-31.jpg|250px|thumb|Crosaire ag Stiúideonna Abbey Road.]]
Leis an seans le dul i gcion ar Decca caillte acu, chuaigh Epstein go dtí an siopa [[HMV]] ar [[Sráid Oxford|Shráid Oxford]] i [[Londain]] chun na ceirníní a rinne an banna le Decca a aistriú go dioscaí. Agus iad ag obair ar na dioscaí, mhol innealtóir Jim Foy do Epstein dul i gcomhairle le Sid Coleman, a bhí i gceannas ar fhoilsitheoireacht EMI. D'éist Coleman leis na téipeanna, agus ansin chuir seisean Epstein i dteagmháil le George Martin, an fear &quot;a dhéanann ceirníní coiméide&quot;, mar a dúirt Coleman, agus ceannaire ar an lipéad [[Parlophone]] a bhí ag EMI. Sa deireadh, bhuail Epstein agus Martin le chéile, agus bhí suim ag Martin sa cheol a chuala sé. Shínigh Martin conradh leis na Beatles ar feadh bliana amháin. Ag an am céanna, socraíodh an chéad seisiún thaifeadta a tharla ar an 6 Meitheamh 1962 ag [[Stiúideonna Abbey Road]] i dtuaisceart Londan. Ní raibh Martin ró-dhíograiseach leis an gceol ar dtús, áfach, ach bhain sé an-taitneamh as na daoine sa bhanna, nuair a bhuail sé leo. Cheap Martin dó féin go raibh tréith ann, cé chomh callánach is a bhí sé. D'admhaigh sé níos déanaí nach raibh sé an-tógtha leis an gceol, ach leis an ngéarchúis agus an ngreann a bhí sa bhanna.

Tháinig Martin ar fhadhb eile, áfach, le drumadóireacht Pete Best. Dar leis, ceoltóir lag a bhí ann, nach raibh ábalta an buille a choimeád i gceart. Phléigh sé an t-ábhar faoi rún le Epstein, agus d'aontaigh siad drumadóir eile a thabhairt isteach don chéad seisiún eile. Ní raibh na Beatles eile róshásta le Best ach oiread. Fuair Best a lán airde óna leantóirí, níos mó ná na baill eile agus creidtear gur chuir sé seo go mór leis an teannas a bhí eatarthu. Chomh maith leis sin, ní bhfuair Best tacaíocht ón mbainisteoir ach an oiread, de bharr nár thaitin stíl gruaige na mball eile le Best. Tháinig an deacracht dheireanach nuair a d'éirigh Best tinn, agus bhí sé as láthair ó chúpla taispeántas. Thug Lennon, McCartney agus Harrison an jab do Epstein an bóthar a thabhairt dó, rud a rinne sé ar an 16 Lúnasa 1962. An duine a roghnaigh siad ina áit ná [[Ringo Starr]] (ainm baiste Richard Starkey), a bhí ina dhrumadóir i gceann de na grúpaí [[Merseybeat]] is mó, [[Rory Storm and the Hurricanes]]. Rogha éasca ab ea é, mar bhí aithne acu ar Starr cheana féin, agus sheinn siad le chéile sna laethanta i Hamburg (rinneadh an chéad taifeadadh leis an gceathrar—Lennon, McCartney, Harrison, agus Starr—ar an 15 Deireadh Fómhair 1960, nuair a sheinn siad le chéile ar shraith ceirníní ag seinm mar bhanna tacaíochta don amhránaí [[Lu Walters]]).&lt;ref&gt;Tharla seisiún neamhfhoirmiúil taifeadta i Hamburg i 1960 inar shuigh Starr isteach le Lennon/McCartney/Harrison mar bhuille drumaí do Lu Walters, ó tharla gurbh é drumadóir ''Rory Storm and the Hurricanes'' é ag an am&lt;/ref&gt;

B'é Starr a bhí ina shuí taobh thiar den [[foireann drumaí|fhoireann drumaí]] ag an dara seisiún a bhí ag na Beatles ag EMI ar an 4 Meán Fómhair 1962. Ní raibh Starr ag an tríú seisiún ar an 11 Meán Fómhair, áfach, mar roghnaigh Martin an drumadóir seisiúin [[Andy White]] ina áit.

Maidir leis an gconradh ceoil a bhí ag an ngrúpa, fuair gach ball [[pingin]] amháin ó gach singil a bhí díolta acu. Roinneadh an phingin seo idir an cheathrar, nó [[feoirling]] do gach ball. Laghdaíodh an ráta níos mó i gcás na singil a díoladh taobh amuigh den Ríocht Aontaithe, síos go dtí leathphingin ó gach ceann. D'admhaigh George Martin ina dhiaidh sin gur conradh uafásach a bhí ann.

Níor tháinig aon cheol luachmhar amach ón gcéad sheisiún le Martin ar an 6 Meitheamh 1962, ach ag an seisiún i mí Meán Fómhair, thaifead na Beatles a gcéad &quot;hit&quot; sa Ríocht Aontaithe, an singil ''[[Love Me Do]]''. Shroich sé uimhir a 17 ar na cairteacha (shroich sé barr na gcairteacha i Meiriceá bliain go leith níos déanaí i mí Bealtaine 1964). Ar an 26 Samhain 1962, thaifead siad an dara singil ''[[Please Please Me (singil)|Please Please Me]]'', a chuaigh go dtí an dara háit sna cairteacha oifigiúla, agus an chéad áit sna cairteacha NME. Trí mhí ina dhiaidh sin, seoladh a gcéad albam, leis an dteideal céanna ''[[Please Please Me]]''. Rinne na Beatles a gcéad taispeántas ar an teilifís ar an gclár ''People and Places'', a craoladh beo ó [[Manchain|Mhanchain]] ar an 17 Deireadh Fómhair 1962. Thosaigh clú agus cáil an bhanna ag fás go tapaidh, agus glaoitear [[Beatlemania]] ar an bhfreagairt mhór a fuair siad óna lucht leanúna, déagóirí den chuid is mó agus cailíní óga ach go háirithe. 
[[Íomhá:Aankomst Beatles op Schiphol, overzicht drukte op Schiphol, Bestanddeelnr 916-5134.jpg|mion|The Beatles ag teacht go dtí an [[An Ísiltír|Ísilír]], [[Aerfort Schiphol]], 1964]] 
[[Íomhá:The Beatles, Belfast 1964 (18226214220).jpg|mion|250x250px|The Beatles i Halla an Rí, [[Béal Feirste]], 1964]]
Ag am an céanna, thosaigh na fíor-chriticí ag tabhairt na Beatles faoi deara chomh maith. Ar an 23 Nollaig 1963, d'fhoilsigh [[The Times]] aiste ón scríbhneoir [[William Mann]] ag moladh shaothar an bhanna, mar shampla na giotáir &quot;úr agus dea-fhoghrasach&quot; san amhrán ''[[Till There Was You]]'', na &quot;haistrithe fo-mheánacha idir C major agus A flat major&quot;, agus an &quot;t-éirí octacha&quot; san amhrán ''[[I Want to Hold Your Hand]]''. Bhí mearbhall fiú ar an mbanna féin faoi na rudaí seo.

=== Meiriceá ===
Cé go raibh cáil an-mhór bainte amach ag na Beatles sa [[an Bhreatain|Bhreatain]] ag tús na bliana 1963, dhiúltaigh craobh Mheiriceánach de EMI, [[Capitol]], na singlí ''Please Please Me'' agus ''[[From Me to You]]'' (an chéad &quot;uimhir a haon&quot; oifigiúil a bhí acu sa Ríocht Aontaithe) a eisiúint. D'eisigh [[Vee-Jay Records]], comhlacht beag i [[Chicago]] na singlí mar pháirt de mhargadh a bhí acu. Thosaigh [[Art Roberts]], [[DJ]] ag an stáisiún raidió WLS i Chicago, ag casadh an amhráin úd ''Please Please Me'' ag deireadh mí Feabhra 1963. B'é seo an chéad uair a chloiseadh an grúpa ar an raidió Meiriceánach. Tar éis tamaill, áfach, chaill siad ceart na gceirníní a úsáid, nuair a tháinig sé chun solais nach raibh siad ag íoc a gcuid dleachtanna.

I mí Lúnasa sa bhliain 1963, d'eisigh [[Swan Records]] a bhí lonnaithe i bh[[Philadelphia]] an singil ''She Loves You'', ach níor seinneadh an t-amhrán rómhinic ar an aer. Nuair a sheinn siad an singil ar an gclár teilifíse ''[[Dick Clark's American Bandstand]]'', bhris na déagóirí a bhí ann amach sna tríthí ag gáire nuair a chonaic siad an stíl gruaige áirithe a bhí ag an Beatles. I mí na Samhna 1963, áfach, ghnóthaigh Brian Epstein seans mór don bhanna. Chuir sé ina luí ar [[Ed Sullivan]] na Beatles a úsáid ar thrí chlár teilifíse i mí Feabhra leis an aidhm go mbeadh siad in ann conradh a fháil le [[Capitol Records]]. D'aontaigh Capitol an singil ''I Want to Hold Your Hand'' a scaoileadh. Ar an 7 Nollaig 1963, taispeánadh físeán beag den bhanna ar an [[CBS Evening News]] (bhí CBS in ann an scéal a thaispeáint níos luaithe ar maidin den [[22 Samhain]] ach cuireadh é seo ar ceal mar gheall ar dhúnmharú [[John F. Kennedy]].) Tar éis an fhíseáin a fheiceáil, d'iarr cailín óg ar an stáisiún raidió áitiúil in [[Washington, D.C.]] amhrán ón mbanna a chasadh. D'éirigh leis an stáisiún greim a fháil ar chóip iompórtáilte den amhrán ''I Want to Hold Your Hand'', rud a chuir brú ar Capitol Records an singil a scaoileadh níos luaithe ná mar a bhí ar intinn acu ar an 26 Nollaig 1963.

Thosaigh roinnt stáisiúin raidió i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] (WMCA ar dtús agus ansin WINS agus WABC) ag casadh an tsingil ''I Want to Hold Your Hand'' ar an lá a scaoileadh é. Leath an Beatlemania a tosaíodh in Washington go dtí Nua-Eabhrac, agus cathracha eile tar éis tamaill. Díoladh aon mhilliún cóip den singil taobh istigh de deich lá, agus ar 16 Eanáir 1964 d'fhógair an iris [[Cashbox]] gur shroich sé uimhir a haon sna cairteacha. Ar an 3 Eanáir 1964, craoladh físeán den bhanna ag seinm an amhráin ''She Loves You'' ar an [[Jack Paar Show]].

=== Trasnaíonn Beatlemania an tAtlantach ===
Ar an 7 Feabhra 1964, bhailigh ceithre mhíle leantóir ag [[Aerfort Heathrow]] chun slán a fhágáil leis na Beatles agus iad ag dul ar a gcéad turas go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá. Thaistil slua mór in éineacht leo—grianghrafadóirí, iriseoirí ([[Maureen Cleave]] ina measc), agus an léiritheoir [[Phil Spector]], a cheannaigh suíochán ar an eitilt chéanna. Nuair a bhí siad ag tuirlingt i Nua-Eabhrac, d'fhógair an píolóta thar an raidió, &quot;Abair leis na buachaillí go bhfuil slua mór ag fanacht leo.&quot; Ní fhaca Aerfort JFK (a bhí ath-ainmnithe le déanaí) a leithéid riamh ó thaobh na sluaite de, agus measadh go raibh timpeall is trí mhíle leantóir ann. Tar éis preasagallamh (ina bhuail siad le [[Murray the K]] don chéad uair) cuireadh isteach i [[limisín|limisíní]] iad, agus tiomáineadh iad go dtí Cathair Nua-Eabhrac. Ar an mbóthar isteach, chuir McCartney an raidió ar siúl, agus d'éist siad le tráchtaireacht bheo ar an aer: &quot;Tá siad (na Beatles) díreach tar éis an aerfort a fhágáil, agus tá siad ag teacht go Cathair Nua-Eabhrac&quot;. Nuair a bhain siad [[Óstán an Plaza]] amach, cuireadh faoi léigear iad ag na sluaite tacaithe agus na tuairisceoirí. Bhí fiabhras 102&amp;nbsp;°F ar Harrison an lá ina dhiaidh, agus dúradh leis fanacht sa leaba. Mar sin, ghlac [[Neil Aspinall]] a áit i rith an chéad chleachtas teilifíse.

Craoladh an chéad taispeántas beo a rinne na Beatles i Meiriceá ar [[The Ed Sullivan Show]] ar an 9 Feabhra 1964. An mhaidin ina dhiaidh sin, bhí píosa i mbeagnach gach nuachtán ag rá nach raibh ann ach faisean na huaire, agus nárbh fhéidir leo &quot;fonn a iompair trasna an Atlantaigh&quot;. Sheinn siad ina gcéad cheolchoirm ag an [[Washington Coliseum]] in Washington, D.C. ar an 11 Feabhra 1964. 

Tar éis na cáile móire a bhain na Beatles amach sa bhliain 1964, thosaigh [[Vee-Jay Records]] agus [[Swan Records]] ag baint an-úsáid as na cairteacha a bhí acu leis na luath-taifeadtaí a ath-eisiúint. Shroich beagnach gach ceann acu an '''deich is fearr'' sna cairteacha. Fuair [[MGM]] agus [[Atco]] na cearta do na hamhráin a thaifead siad i Hamburg i rith na tréimhse le Tony Sheridan, agus d'éirigh sách maith leis na singlí ''My Bonnie'' agus ''Ain't She Sweet'' (le John Lennon mar phríomhamhránaí). D'eisigh VEE-Jay ''[[Introducing... The Beatles]]'', albam a bhí comhdhéanta go príomha den chéad albam a eisíodh sa Bhreatain le cúpla mion-athruithe. Chomh maith leis sin, d'eisigh siad albam aisteach ''[[The Beatles Vs The Four Seasons]]''. Ar an albam seo, cuireadh ''Introducing... The Beatles'' agus ''[[The Golden Hits Of The Four Seasons]]'', albam ó ghrúpa rathúil eile a bhí faoi chonradh ag Vee-Jay, i &quot;gcomórtas&quot; le chéile (bhí &quot;scórchárta&quot; ar an gclúdach, fiú).

Albam fánach eile a rinneadh ag an am ná ''[[Hear The Beatles Tell All]]'', a chlúdaigh dhá agallamh fada le ceirneoirí as [[Los Angeles]] (an teideal a bhí ar thaobh a haon ná &quot;Dave Hull interviews John Lennon&quot;, agus ar thaobh a dó &quot;Jim Steck interviews John, Paul, George, Ringo&quot;). Ní raibh ceol ar bith ón mbanna le fáil air. Tar éis tamaill, chuaigh na ceirníní a bhí eisithe ag Vee-Jay/Swan faoi úinéireacht Capitol, a d'atheisigh an chuid is mó den cheol ar albam a eisíodh i Meiriceá amháin, ''[[The Early Beatles]]''. 

I lár na bliana 1964, d'fhág na Beatles ar a gcéad chamchuairt taobh amuigh den [[an Eoraip|Eoraip]] nó Meiriceá, nuair a thaistil siad ar fud na h[[an Astráil|Astráile]]. Fágadh Ringo Starr sa bhaile i [[Learpholl]] ag fulaingt le [[céislínteas]], agus tógadh [[Jimmy Nicol]] isteach ina áit. In [[Adelaide]], tháinig níos mó ná 30,000 duine amach don bhanna, a tháinig amach chun iad a fheiceáil ag Halla Baile Adelaide.&lt;ref&gt;[http://sahistoryhub.com.au/places/adelaide-town-hall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180329180917/http://sahistoryhub.com.au/places/adelaide-town-hall|date=2018-03-29}} South Australia History Club, arna rochtain ar 15 Nollaig 2017&lt;/ref&gt; Bhuail Ringo leo arís sa [[Nua-Shéalainn]] ar an 21 Meitheamh 1964.

I mí Meithimh 1965, bhronn [[Banríon Eilís II na Ríochta Aontaithe]] [[Ord Impireacht na Breataine]], nó [[MBE]] ar an gceathrar. B'é an príomhaire [[Harold Wilson]] (a bhí ina theachta ón gceantar Huyton, i Learpholl) a mhol na hainmniúcháin. Ba mhór an onóir é don bhanna, ach chuir an eachtra tús le conspóid mhór i measc daoine eile ar a bronnadh an MBE orthu cheana. Bronnadh MBE don chuid is mó ar sheanfhundúirí míleata agus ceannairí cathartha, agus mar thoradh bhí fearg ar dhaoine coimeádacha nuair a fuair ceoltóirí an onóir chéanna. Thosaigh roinnt daoine ag tabhairt na mbonn ar ais chun agóid a dhéanamh—dhá cheann ar an 14 Meitheamh, sula bhfuair na Beatles a mboinn féin ar an 26 Deireadh Fómhair.

Ar an 15 Lúnasa 1965, chas the Beatles an chéad cheolchoirm i stair an rac-cheoil a cuireadh ar siúl i staid mhór, nuair a sheinn siad ag [[Staid Shea]] i Nua-Eabhrac, os comhair lucht féachana de 55,600 duine. Seoladh an séú albam, ''[[Rubber Soul]]'', ag tús mí na Nollag 1965. Mhol na criticí go mór é mar chéim mhór ar aghaidh in aibíocht agus coimpléacsacht i gceol an bhanna.
=== Frithradadh agus conspóid ===
I mí Iúil 1966, agus iad ar chamchuairt sna [[na Filipínigh|Filipínigh]], mhaslaigh na Beatles bean chéile an Uachtaráin [[Ferdinand Marcos]],  [[Imelda Marcos]],, de thaisme mar a tharla. Thug an t-uachtarán cuireadh don bhanna teacht go Pálás an Uachtaráin, chun bricfeasta a fháil ag fáiltiú oifigiúil. Dhiúltaigh Brian Epstein é go béasach, mar bhí polasaí ag an mbanna aon chuireadh chomh &quot;hoifigiúil&quot; seo a dhiúltú. Bhí sé ar intinn acu lá saoire a thógáil ar an lá céanna, rud a bhí an-luachmhar dóibh i rith na laethanta gnóthacha seo. Ní raibh Imelda Marcos den tuairim chéanna ar chor ar bith, áfach, agus thóg sí é mar mhasla. Bhí iontas ar na Beatles nuair a chuala siad an ruaille buaille ar an nuacht, agus bhí gach stáisiún ag labhairt faoin eachtra. Chuaigh an scéal in olcas go tapaidh. Chaill an banna an chosaint phóilíneachta a bhí acu, agus b'éigean dóibh taisteal go h[[Aerfort Manila]] ina n-aonair. Shroich siad an t-aerfort slán sábháilte, ach nuair a bhí siad ann ciceadh agus buaileadh a mbainisteoir turais, [[Mal Evans]], agus fuair an banna féin an chóir chéanna. Nuair a bhí siad ar an eitleán agus ag fanacht ar an rúidbhealach, tógadh Epstein agus Evans amach as arís, chun labhairt leis na húdaráis. I ndeireadh na dála, bhí ar Epstein an t-airgead ar fad a thuill an banna sa tír a thabhairt ar ais, sular ghéill siad dóibh dul ar ais ar an eitleán.

Tháinig siad go léir slán as an gcrá sna Filipínigh, ach bhí ceann eile ag fanacht leo. Chuir ráiteas a rinne Lennon i mí Márta na bliana céanna tús le frithradadh mór ó ghrúpaí coimeadeacha agus sóisialta sna Stáit Aontaithe. Le linn preasagallaimh leis an dtuairisceoir Briotanach Maureen Cleave, chuir Lennon i láthair a thuairim go raibh [[an Chríostaíocht]] ag fáil bháis agus go raibh na Beatles &quot;tóir níos mó ná ar Íosa anois&quot;. Tar éis seo, craoladh an scéal ar an raidió in [[Birmingham, Alabama]] faoi dhaoine ag dó ceirníní an bhanna. Ceapadh ar dtús gur magadh a bhí ann, ach thosaigh neart daoine a bhí ceangailte leis na heaglaisí tuaithe i ndeisceart na tíre ag déanamh an rud céanna. Gan mhoill, bhí daoine i mbailte ar fud na Stát Aontaithe agus [[an Afraic Theas]] ag cur ceirníní an bhanna trí thine mar agóid. Agus é ag iarraidh beagán grinn a thabhairt isteach sa díospóireacht, dúirt McCartney, &quot;Bíonn orthu iad a cheannach sular féidir leo iad a dhó.&quot; Faoi fhíorbhrú ó na meáin i Meiriceá, ghabh Lennon a leithscéal ag preasagallamh i Chicago ar an 11 Lúnasa 1966, an oíche roimh an céad taispeántas ar a gcamchuairt dheireanach.

Cé go raibh na Beatles an-tógtha le hElvis Presley, níor aontaigh sé le gníomhaíochas frithchogaidh an bhanna, ná le húsáid drugaí ach oiread. D'iarr Presley fiú ar an Uachtarán [[Richard Nixon]] cosc a chur ar an gceathrar teacht isteach sa tír. Ar an dtaobh eile, fuair siad tacaíocht ó [[Bob Dylan]], a dhearbhaigh gur thug na Beatles beagán bróid ar ais don tír.

===Revolver===
I mí Aibreáin 1966, chuir na Beatles tús leis an obair ar an albam ba uaillmhianaí a rinne siad go dtí seo, ''[[Revolver]]''. I rith na seisiún taifeadta, thosaigh siad ag baint triail as a lán rudaí nua, mar shampla le lúbanna téipe agus samplacha. Thaitin leis an ngrúpa i gcónaí triail a bhaint as teicneolaíocht úr agus nua-aimseartha, cé go raibh na hamhráin bunaithe fós ar na fréamhacha céanna—rac-cheoil, bailéid, rithim is gormacha, [[ceol soul]], ceol domhanda agus seánraí eile. 

Sheinn na Beatles a seó deireanach i bPáirc Candlestick, i gcathair [[San Francisco]] ar an 29 Lúnasa 1966. D'iarr McCartney ar Tony Barrow an cheolchoirm a thaifead, ach bhí an téip a d'úsáid sé róghearr agus stop sé i lár an amhráin dheireanaigh. Níor mhair an seó ar fad ach timpeall cúig nóiméad is tríocha .[[Íomhá:Pepper's.jpg|250px|thumb|''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'']]
[[Íomhá:The Beatles, Magical Mystery Tour (Logo).png|mion]]

=== Na blianta sa stiúideo: Sgt. Pepper agus Magical Mystery Tour ===
As seo amach go dtí deireadh an bhanna, thiontaigh na Beatles a bhfuinneamh ar fad ar an stiúideo. Bhí siad ach seacht mí amuigh ón stiúideo tar éis ''Revolver'', nuair a bhailigh siad ar ais i Stiúideonna [[Abbey Road, Londain]] ar an 24 Samhain 1966. Chuir siad tús leis na seisiúin a mhair ar feadh 129 lá. An toradh a chruthaigh siad ná an t-ochtú albam, ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'', a scaoileadh ar an [[1 Meitheamh]] [[1967]].

Ar an [[25 Meitheamh]] [[1967]], b'é na Beatles an bhanna ba mhó craolta ar fud an domhain, ós comhair lucht féachana de 400 milliún duine ar an teilifís. Craoladh an taispeántas beo mar pháirt den chéad tarchur satailíte, ar chlár leis an dteideal ''Our World''. Sheinn siad an t-amhrán ''All You Need Is Love'' ag [[Abbey Road, Londain]], agus seoladh é ar fud na cruinne. 

Thosaigh an tóin ag titim amach as cúrsaí [[Airgeadas|airgeadais]] an bhanna tar éis bás Brian Epstein, de bharr [[ródháileog]] [[druga|dhruga]]í thimpisteach ar an [[27 Lúnasa]] [[1967]]. Bhí dhá bhliain is tríocha bainte amach aige. Ag deireadh na bliana céanna, fuair siad a gcéad preas diúltach sa Bhreatain nuair a craoladh an scannán ''Magical Mystery Tour'' ar an [[teilifís]]. Ní raibh gach duine in ann é a thuiscint, agus bhí an scannán ag breathnú go mór ar dhathanna, cé nach raibh teilifís dhaite ag formhór na ndaoine ag an am sin. Scaoileadh fuaimrian den scannán sa Ríocht Aontaithe mar albam dúbailte. 

Chaith an grúpa seal ag tús na bliana 1968 i Rishikesh, [[Uttar Pradesh]], san [[an India|India]] ag déanamh staidéir ar mhachnamh tarchéimniúil faoi stiúir an Maharishi Mahesh Yoga. Ar ais ón India, thaistil Lennon agus McCartney go Nua-Eabhrac chun bunú an Apple Corps., a gcomhlacht nua, a fhógairt.

===White Album===
I lár na bliana 1968, rinne siad obair ar an albam dúbailte ''[[The Beatles (albam)|The Beatles]]'', nó ''The White Album'' mar atá aithne air mar gheall ar an gclúdach lom bán. I rith na seisiún don albam seo, bhí sé soiléir go leor go raibh fadhbanna móra sa bhanna, agus shiúil Ringo Starr amach ar feadh tamaill. Cúis na mí-shástachta a bhí sa bhanna ná go raibh bean nua Lennon, Yoko Ono, sa stiúideo leo an t-am ar fad.

Lean an obair díreach ar aghaidh, áfach, le McCartney ag casadh na ndrumaí ar na hamhráin ''Martha My Dear'', ''Wild Honey Pie'', ''Dear Prudence'' agus ''Back in the USSR''. Bhí ról lárnach ag McCartney ag an am seo. Deirtear gurbh é McCartney a scríobh an chéad amhrán '[[miotal trom]]' riamh—&quot;Helter Skelter&quot;, atá ar an ''[[The Beatles (albam)|White Album]]''.

Ag an am céanna, ceapadh go raibh McCartney ag éirí beagán ró-thiarnúil, go háirithe tar éis [[bás]] Epstein. Bhí na scoilteanna beaga seo ag fás ar feadh tamaill sa bhanna, rud a bhí sách soiléir nuair a bhí Harrison ag iarraidh a amhráin fhéin a chur ar na halbaim. 

Deacracht mhór eile a bhí acu ná go raibh siad fós gan bhainisteoir, agus gan éinne a bhí in ann na cúrsaí gnó a stiúradh. Bhí McCartney i bhfabhar an jab a thabhairt do [[Lee Eastman]], athair a bhean, Linda Eastman. Ní raibh Lennon, Harrison agus Starr den tuairim chéanna ar chor ar bith, ámh: b'fhearr leo Allen Klein. Roimhe seo, rinneadh gach cinneadh d'aon ghuth, ach leis an gceann seo ní raibh siad ábalta aontú a dhéanamh. Bhí Lennon, Harrison agus Starr amhrasach faoi Eastman, mar cheap siad go mbeadh Eastman claonta i leith McCartney i gcónaí. Roghnaigh an triúr Klein, ach sa bhliain 1971 nochtadh gur ghoid sé cúig mhilliún ón bhanna agus é ina bhainisteoir. In agallamh don ''[[Anthology]]'' sna [[1990idí]], labhair McCartney faoin tréimhse seo, &quot;Ag féachaint siar, is féidir a thuiscint conas a mhothaigh siad go mbeadh sé (Lee Eastman) claonta i mo leith.&quot;

===Let It Be ===

Chas na Beatles beo don uair dheireanach thuas ar dhíon an fhoirgnimh Apple ag [[Savile Row|Rae Savile]], Londain, ar an 30 Eanáir 1969, dhá lá roimh dheireadh na seisiún deacrach don albam ''Let It Be''. Scannánaíodh an chuid is mó den taispeántas, agus cuireadh san áireamh é sa scannán ''Let It Be''. Nuair a bhí siad ag seinm, cuireadh scairt ar na póilíní áitiúla mar gheall ar ghearáin faoin challán. D'iarr na péas orthu stop a chur leis, agus dúirt na baill níos déanaí go raibh díomá orthu nár gabhadh iad, mar ba dheireadh níos tráthúla don scannán é.

===Abbey Road===
Taifeadadh an t-albam deireanach, ''[[Abbey Road]]'', i samhradh na bliana 1969. Nuair a shroich siad deireadh an amhráin ''I Want You (She's So Heavy)'' ar an [[20 Lúnasa]] [[1969]], b'é sin an uair dheireanach a bhí na ceathrar Beatles sa stiúideo céanna riamh. An t-amhrán dheireanach a rinne siad ná ''I Me Mine'', scríofa ag Harrison agus taifeadta ar an [[3 Eanáir]] [[1970]]. Rinneadh é gan Lennon, a bhí sa [[An Danmhairg|Danmhairg]] ag an am.[[Íomhá:Lie In 15 -- John rehearses Give Peace A Chance.jpg|mion|John Lennon ag cleachtadh &quot;Give Peace a Chance&quot; sa bhliain 1969]]
===Briseadh suas===
D'fhógair Lennon go raibh sé ag fágáil an bhanna ar an [[20 Meán Fómhair]] [[1969]], ach d'aontaigh sé faic a rá go poiblí sular raibh na cúrsaí [[dlí|dleathacha]] go léir réitithe. 

Dhá bhliain roimhe sin, nuair a fuair bainisteoir an bhanna [[Brian Epstein]] bás sa bhliain [[1967]], thosaigh Lennon ag cailleadh suime sa bhanna, ach lean McCartney ar aghaidh chomh láidir is a bhí sé riamh. Bhí seisean ar an phríomh-Beatle sa stiúideo. Cheap McCartney gur seans a bhí in ''Let It Be'' don bhanna chun obair le chéile mar a d'oibrídís sular stopadar ag tabhairt ceolchoirmeacha, ach níor éirigh go maith leo. Bhí suim caillte ag Lennon sa ghrúpa mar gheall ar a chailín nua Yoko Ono, bhí Ringo traochta den troid ar fad a bhí sa bhanna agus bhí croí Harrison san [[India]]. Cheap Harrison freisin go raibh McCartney ag iarraidh é a choinneáil faoi chois sa bhanna agus tharraingíodh sé argóintí go minic le McCartney dá mbeadh moltaí ar bith aige dó.

I mí Márta 1970, tugadh na dioscaí ón seisiún Get Back don léiritheoir Meiriceánach Phil Spector, a bhí ag obair le Lennon ar a shingil aonair ''Instant Karma!''. Bhí sé ar intinn ag an mbanna, McCartney go háirithe, fuaim lom agus beo a choimeád ar an albam. Bhí a stíl aithnidiúil fhéin ag Spector, an &quot;Wall of Sound&quot; mar a thugtar air, ach ní raibh sé oiriúnach don scéim seo. Bhí McCartney ar buile leis an obair a rinne Spector ar an amhrán ''The Long and Winding Road'', agus rinne sé iarracht stop a chur le scaoileadh an singil. Theip ar an iarraidh seo, áfach. 

D'fhógair McCartney briseadh suas na Beatles go poiblí ar an [[10 Aibreán]] [[1970]], seachtain amháin sular sheol sé a chéad albam aonair, &quot;McCartney&quot;. Ar an [[8 Bealtaine]] [[1970]], scaoileadh na hamhráin ón seisiún Get Back mar an t-albam [[Let It Be]], agus ina dhiaidh sin an scannán leis an ainm céanna. 

Díscaoileadh comhpháirtíocht The Beatles sa bhliain 1975.[[Íomhá:Paul McCartney &amp; Bono Live8.jpg|mion|Paul McCartney ag an gceolchoirm úd Live8 sa bhliain 2005]]

==I ndiaidh a mbriste suas==
Lean Harrison, Lennon agus Starr sampla McCartney agus albam curtha amach ag gach duine díobh sa bhliain 1970, ag comhoibriú lena chéile uaireanta. I mí Lúnasa 1971, d'eagraigh Harrison an Cheolchoirm ar son na Bangladéise ag Madison Square Garden i gCathair Nua-Eabhrac in éineacht le [[Ravi Shankar]] agus le cuidiú ó Starr.

Chuir Klein dhá fhoireann LP dúbailte le chéile de na ''hits'' ba mhó de chuid na Beatles, ''[[1962–1966]]'' agus ''[[1967–1970]]'', a scaoileadh sa bhliain 1973, ar dtús faoi chló Apple Records. An tAlbam Dearg agus an tAlbam Gorm faoi seach a tugadh orthu go coitianta.&lt;ref&gt;*{{cite book |last=Ingham |first=Chris |year=2006 |title=The Rough Guide to The Beatles |url=https://archive.org/details/roughguidetobeat0000ingh |location=London |publisher=[[Rough Guides]] |isbn=978-1-84353-720-5 |ref=harv}} lch.69&lt;/ref&gt; Idir 1976 agus 1982, d'eisigh EMI/Capitol roinnt mhaith albam gan bhacaint leis na hiar-Beatles féin, ag tosnú leis ''Rock 'n' Roll Music'', díolaim dhá dhiosca.

Baineadh úsáid as saothar agus íomhá na Beatles go forleathan sna 1970idí, go minic gan aon smacht chruthaitheach ag Harrison, Lennon, McCartney agus Starr. Cuireadh seónna ceoil ar an stáitse i Sasana agus sna Stáit Aontaithe. Sa bhliain 1978, rinneadh scannán. ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts' Club Band'', leis na [[Bee Gees]] agus [[Peter Frampton]], ach theip ar an tionscadal brabús a ghiniúint agus air freisin ó thaobh na healaíne de, dar le criticí mar Christopher Ingham.

I ndiaidh do [[Mark David Chapman]] John Lennon a dhúnmharú i mí Nollag na bliana 1980, d'athscríobh Harrison liricí an amhráin úd &quot;[[All Those Years Ago]]&quot; in onóir Lennon. Scaoileadh an t-amhrán mar shingil i mí na Bealtaine 1981 le Starr ar na drumaí agus McCartney agus a bhean chéile, [[Linda McCartney|Linda]], ag canadh sa chúlra. Rinne McCartney amhrán in ómós do Lennon freisin, mar atá &quot;[[Here Today (amhrán de chuid Paul McCartney)|Here Today]]&quot;, a foilsíodh ar albam dar theideal ''[[Tug of War (Albam de chuid Paul McCartney album)|Tug of War]]'' in Aibreán 1982.

Sa bhliain 1988, insealbhaíodh na Beatles isteach sa [[Rock and Roll Hall of Fame]], an chéad bhliain a raibh siad intofa. Bhí Harrison agus Starr ag an searmanas in éineacht le baintreach Lennon, Yoko Ono, agus a mbeirt mhac, [[Julian Lennon|Julian]] agus [[Sean Lennon|Sean]]. An bhliain ina dhiaidh sin, shocraigh EMI/Capitol cás dlí a chuir an banna ar siúl a bhain le dleachtaí.

== Dioscliosta ==
{{Príomhalt|Dioscliosta The Beatles}}
* ''[[Please Please Me]]'' (1963)
* ''[[With The Beatles]]'' (1963)
* ''[[A Hard Day's Night]]'' (1964)
* ''[[Beatles For Sale]]'' (1964)
* ''[[Help!]]'' (1965)
* ''[[Rubber Soul]]'' (1965)
* ''[[Revolver]]'' (1966)
* ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'' (1967)
* ''[[The Beatles (albam)|The Beatles]]'' (&quot;an tAlbam Bán&quot;, 1968)
* ''[[Yellow Submarine]]'' (1969)
* ''[[Abbey Road]]'' (1969)
* ''[[Let It Be]]'' (1970)

== Scannánliosta ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Bliain
!Ainm
!Stiúrthóir
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot; text-align:center;&quot;|'''1964'''
|''[[The Beatles: The First U.S. Visit]]''
|éagsúla
|-
|''[[A Hard Day's Night (scannán)|A Hard Day's Night]]''
|rowspan=2|[[Richard Lester]]
|-
| '''1965'''
|''[[Help! (scannán)|Help!]]''
|-
| '''1966'''
|''[[The Beatles at Shea Stadium]]''
|éagsúla
|-
| '''1967'''
|''[[Magical Mystery Tour (scannán)|Magical Mystery Tour]]''
|The Beatles, [[Bernard Knowles]]
|-
| '''1968'''
||''[[Yellow Submarine (scannán)|Yellow Submarine]]''
|[[George Dunning]]
|-
| '''1970'''
||''[[Let It Be (scannán)|Let It Be]]''
|[[Michael Lindsay-Hogg]]
|-
| '''1984'''
||''[[The Compleat Beatles]]''
|Patrick Montgomery
|-
| '''1996'''
||''[[The Beatles Anthology (faisnéise)|The Beatles Anthology]]''
|Geoff Wonfor, Bob Smeaton
|-
| '''2008'''
||''[[All Together Now (scannán)|All Together Now]]''
|Adrian Wills
|}

== Tuilleadh léitheoireachta ==
{{refbegin|30em}}
*{{cite book|last=Astley |first=John |year=2006 | title = Why Don't We Do It In The Road? The Beatles Phenomenon|url=https://books.google.com/?id=JZzwWc6bOlIC&amp;lpg=PP1&amp;dq=Why%20Don't%20We%20Do%20It%20In%20The%20Road%3F%20The%20Beatles%20Phenomenon&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true |publisher=The Company of Writers |isbn=0-9551834-7-2}}
*{{cite book|last=Barrow |first=Tony |year=2005 | title = John, Paul, George, Ringo &amp; Me: The Real Beatles Story |url=https://archive.org/details/johnpaulgeorgeri00barr |publisher=Thunder's Mouth |location=New York|isbn=1-56025-882-9 }}
*{{cite book|last=Bramwell |first=Tony |year=2006|last2=Kingsland |first2=Rosemary | title = Magical Mystery Tours: My Life with the Beatles |location=New York |publisher=St. Martin's Press|isbn=978-0-312-33044-6 }}
*{{cite book|last=Braun |first=Michael |year=1964 | title = Love Me Do: The Beatles' Progress |location=London |publisher=Penguin |edition=1995 reprint |isbn=0-14-002278-3}}
*{{cite book|last=Carr |first=Roy |year=1975 |last2=Tyler |first2=Tony |location=New York | title = The Beatles: An Illustrated Record |url=https://archive.org/details/beatlesillustrat0000carr |publisher=Harmony Books |isbn=0-517-52045-1}}
*{{cite book
| title      = [[A Cellarful of Noise]]
| last       = Epstein
| first      = Brian
| authorlink = Brian Epstein
| year       = 1964
| publisher  = [[Byron Preiss]]
| isbn       = 978-0-671-01196-3
| oclc       = 39211052}}
*{{cite book |work=Federal Bureau of Investigation |year =2007 |title =The Beatles: The FBI Files |url= https://books.google.com/books?id=yqeIM3MY3gAC&amp;lpg=PA1&amp;dq |publisher=Filibust |isbn=1-59986-256-5 |accessdate=31 March 2014 }}
*{{cite book |last = Frontani |first = Michael R|year =2007 |title =The Beatles: Image and the Media |url = https://books.google.com/books?id=QHtMYEl4QxsC&amp;lpg=PP1&amp;dq |publisher=University Press of Mississippi |isbn= 978-1-57806-965-1 |accessdate= 31 March 2014}}
*{{cite book|last=Harry |first=Bill |location=Poole, Dorset | title = The Book Of Beatle Lists |url=https://archive.org/details/bookofbeatlelist0000harr |publisher=Javelin |year=1985 |isbn=0-7137-1521-9}}
*{{cite book|last=Kirchherr |first=Astrid |authorlink=Astrid Kirchherr |author2=[[Klaus Voormann|Voormann, Klaus]] | title = Hamburg Days |location=Guildford, Surrey |publisher=Genesis Publications |year=1999 |isbn=978-0-904351-73-6}}
*{{cite book|last=Lennon |first=Cynthia |year=2005 |authorlink=Cynthia Lennon | title = John |location=New York |publisher=Crown Publishers |isbn=978-0-307-33855-6 }}
*{{cite book|last=Lewisohn |first=Mark |authorlink=Mark Lewisohn |title=The Beatles – All These Years: Volume One: Tune In |publisher=Little, Brown Book Group |year=2013 |isbn=0-316-72960-4}}
*{{cite book|last=Mansfield |first=Ken |authorlink=Ken Mansfield | title = The White Book |url=https://books.google.com/books?id=Je7C3JHRs7UC&amp;lpg=PP1&amp;dq=The%20White%20Book&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true|publisher=Thomas Nelson |location=Nashville, TN |year=2007 |isbn=978-1-59555-101-6 |accessdate=31 March 2014}}
*{{cite book|last=Martin |first=George |authorlink=George Martin |last2=Pearson |first2=William | title = Summer of Love: The Making of Sgt. Pepper |publisher=Macmillan |location=London |year=1994 |isbn=0-333-60398-2}}
*{{cite book|last=Riley |first=Tim | title = Lennon: The Man, the Myth, the Music—The Definitive Life |url=https://archive.org/details/lennonmanmythmus0000rile_p3z0 |location=New York |publisher=Hyperion/HarperCollins |year=2011|isbn=978-1-4013-2452-0}}
*{{cite book|last=Schaffner |first=Nicholas | title = The Beatles Forever |location=Harrisburg, PA |publisher=Cameron House |year=1977 |isbn=0-8117-0225-1}}
*{{cite book|last1=Sheffield|first1=Rob|title=Dreaming the Beatles|url=https://archive.org/details/dreamingbeatlesl0000shef|date=2017|publisher=Harper Collins|location=New York|isbn=978-0-06-220765-4}}
*{{cite book|last=Turner |first=Steve |authorlink=Steve Turner (writer) | title = A Hard Day's Write: The Stories Behind Every Beatles Song |url=https://archive.org/details/harddayswritesto0000turn_a2y5 |edition=3rd |publisher=Harper Paperbacks |location=New York |year=2005 |isbn=0-06-084409-4 }}
{{refend}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.beatles.com Beatles.com, suíomh oifigiúil]
* [http://www.beatlesagain.com/ The Internet Beatles Album: stair, ceol, aistí, grianghraif]
* [http://www.iamthebeatles.com/ I Am The Beatles: stair, albaim, amhráin, liricí]
* [http://www.beo.ie/alt-mac-mhary-mohin.aspx] &quot;Mac Mhary Mohin&quot;, alt ag Beo.ie, Eanáir 2012, le Tony Birtill faoi chúlra Gaelach Paul McCartney. Arna rochtain ar 27 Nollaig 2017

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{DEFAULTSORT:Beatles, The}}
[[Catagóir:The Beatles|*]]
[[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1960]]</text>
      <sha1>t1djiszklm5nh9vh1r5bi7t2b26didg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>5 Iúil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5762</id>
    <revision>
      <id>1319595</id>
      <parentid>1272798</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarluithe eile */</comment>
      <origin>1319595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5338" sha1="28lf9o208aabszmp2keqlfobqdpf993" xml:space="preserve">{{Iúil}}
Is é an '''5 Iúil''' an 186ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 187ú lá i mbliain bhisigh. Tá 179 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* [[An Ailgéir]] - Lá na Saoirse ([[1962]])
* [[An Airméin]] - Lá an Bhunreachta ([[1995]])
* [[Oileán Mhanann]] - ''Laa Tinvaal'' (&quot;Lá [[Tinbheal]]&quot;, [[1266]])
* [[Rinn Verde]] - Lá na Saoirse ([[1975]])
* [[Veiniséala]] - Lá na Saoirse ([[1811]])

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1795]] — [[Benjamin Morrell]], taiscéalaí Meiriceánach (b. [[1859]])
* [[1810]] — [[P. T. Barnum]], fear seó agus polaiteoir Meiriceánach (b. [[1891]])
* [[1849]] — [[William Thomas Stead]], iriseoir Briotanach (b. [[1912]])
* [[1853]] — [[Cecil Rhodes]], plandóir Sasanach a bhunaigh stát na [[An Róidéis|Róidéise]] i ndeisceart na hAfraice (b. [[1902]])
* [[1885]] — [[André Lhote]], dealbhóir agus péintéir Francach (b. [[1962]])
* [[1911]] — [[Georges Pompidou]], Uachtarán na Fraince (b. [[1974]])
* [[1926]] — [[Salvador Jorge Blanco]], Uachtarán na Poblachta Doiminicí (b. [[2010]])
* [[1928]] — [[Pierre Mauroy]], Phríomh-Aire na Fraince (b. [[2013]])
* [[1932]] — [[Gyula Horn]], polaiteoir Ungárach (b. [[2013]])
* [[1936]] — [[Alan Kelly (imreoir)|Alan Kelly]], peileadóir agus bainisteoir Éireannach (b. [[2009]])
* [[1936]] — [[Brendan Halligan]], polaiteoir Éireannach (B. [[2020]])
* [[1939]] — [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]], polaiteoir Éireannach (B. [[2023]])
* [[1946]] — [[Gerardus 't Hooft]], fisiceoir teoiriciúil Ísiltíreach
* [[1950]] — [[Huey Lewis]], Amhránaí Meiriceánach
* [[1951]] — [[Roger Wicker]], polaiteoir Meiriceánach
* [[1953]] — [[Jörg Tauss]], polaiteoir Gearmánach
* [[1954]] — [[Don Stark]], aisteoir Meiriceánach
* [[1958]] — [[Veronica Guerin]], iriseoir Éireannach (b. [[1996]])
* [[1962]] — [[Tanya S. Chutkan]], breitheamh dúiche Meiriceánach
* [[1967]] — [[Anne Frater]], file Gaeilge as Albain
* [[1969]] — [[Eduardo Riedel]], polaiteoir Brasaíleach
* [[1969]] — [[Michael O'Neill]], imreoir sacair as Tuaisceart Éireann
* [[1973]] — [[Róisín Murphy]],  amhránaí, cumadóir amhrán 
* [[1975]] — [[Hernán Crespo]], imreoir sacair Airgintíneach
* [[1976]] — [[Arthur Spring]], polaiteoir Éireannach
* [[1977]] — [[Nicolas Kiefer]], imreoir leadóige Gearmánach
* [[1979]] — [[Amélie Mauresmo]], imreoir leadóige Francach
* [[1979]] — [[Shane Filan]], amhránaí Éireannach
* [[1979]] — [[Stilian Petrov]], imreoir sacair
* [[1985]] — [[Megan Rapinoe]], imreoir sacair Meiriceánach
* [[1987]] — [[Gerard Barrett]], stiúrthóir scannán
* [[1991]] — [[Gavin James]], ceoltóir Éireannach

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1816]] — [[Dorothy Jordan]], 54, aisteoir Éireannach agus bean luí [[Liam IV na Ríochta Aontaithe|Uilliam IV na Ríochta Aontaithe]] (r. [[1761]])
* [[1833]] — [[Nicéphore Niépce|Joseph Nicéphore Niepce]], ceimicí Francach (r. [[1765]])
* [[1911]] — [[George Johnston Stoney]], fisiceoir Éireannach (r. [[1826]])
* [[1930]] — [[Bryan Cooper]], polaiteoir Éireannach (r. [[1884]])
* [[1945]] — [[John Curtin]], polaiteoir Astrálach agus 14ú Príomh-Aire na hAstráile (r. [[1885]])
* [[1948]] — [[Carole Landis]], ban-aisteoir (r. [[1919]])
* [[1969]] — [[Walter Adolph Gropius]], ailtire Gearmánach (r. [[1883]])
* [[1993]] — [[Tomás Mag Uidhir]], poblachtánach agus polaiteoir Éireannach (r. [[1892]])
* [[2024]] — [[Bengt Samuelsson|Bengt Ingemar Samuelsson]], bithcheimiceoir Sualannach (r. [[1934]])

== Tarluithe eile ==
* [[1294]] - Toghadh [[Pápa Celestine V]]
* [[1811]] - D'fhógair [[Veiniséala]] a neamhspleáchas ón [[An Spáinn|Spáinn]]
* [[1830]] - Rinne [[an Fhrainc]] ionradh ar [[an Ailgéir]]
* [[1884]] - Ghlac [[An Ghearmáin]] seilbh ar [[Camarún|Chamarún]]
* [[1865]] - Bhunaigh [[William Booth]] [[Arm an tSlánaithe]] i [[Londain]]
* [[1865]] - Thosaigh [[Seirbhís Rúnda na Stát Aontaithe]] oibríochtaí
* [[1945]] - Reáchtáladh olltoghchán sa [[Ríocht Aontaithe]], a bhuafadh [[Clement Attlee]] 
* [[1948]] - Bunaíodh [[An tSeirbhís Náisiúnta Sláinte]] s[[an Ríocht Aontaithe]]
* [[1954]] - Chraol an [[BBC]] a chéad feasachán nuachta ar theilifís
* [[1962]] - D'fhógair [[an Ailgéir]] neamhspleáchas ón [[an Fhrainc|Fhrainc]]  
* [[1975]] - D'éirigh [[Arthur Ashe]] an chéad fhear [[Daoine gorma|gorm]] [[The Championships, Wimbledon|Wimbeldon]] a bhuachan
* [[1975]] - Bhain [[Cabo Verde]] neamhspleáchas amach ón [[an Phortaingéil|Phortaingéil]] 
* [[1980]] - Bhuaigh [[Björn Borg]] [[The Championships, Wimbledon|Wimbledon]] don chúigiú huair i ndiaidh a chéile
* [[1981]] - Gortaíodh suas le 30 póilín i [[Learpholl]] na [[An Bhreatain|Breataine]] nuair a bhris círéib agus bradaíocht amach ansin
* [[1994]] - Bunaíodh [[Amazon (comhlacht)|Amazon]]
* [[2022]] - D'éirigh [[Aire rialtais|airí]] [[Sajid Javid]] agus [[Rishi Sunak]] as an [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas Briotanach]]. Thosaigh seo géarchéim rialtais do [[Boris Johnson]]
* [[2024]] - Cheap [[Séarlas III]] [[Keir Starmer]] ina [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe|Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe]]
&lt;!-- idirvicí --&gt;

[[Catagóir:Dátaí|0705]]
[[Catagóir:Míonna|Iúil, 05]]</text>
      <sha1>28lf9o208aabszmp2keqlfobqdpf993</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eoin Ó Dubhthaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6768</id>
    <revision>
      <id>1319650</id>
      <parentid>1251465</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:41:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4487" sha1="rt7vstdvyjcera6z2pete2icmovqakj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Bhí an Ginearál '''Eoin''' '''Ó Dufaigh,''' '''Eoin Ó Dubhthaigh'''&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Eoin%20%C3%93%20Dubhthaigh/|title=“Eoin Ó Dubhthaigh” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-12-08}}&lt;/ref&gt; nó de ghnáth '''Eoin O'Duffy''' ([[20 Deireadh Fómhair]] [[1892]] - [[30 Samhain]] [[1944]]) ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] (TD), ina cheannaire ar [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]], agus ina choimisinéir ar an [[Garda Síochána|Gharda Síochána]] sna [[1920idí|1920idí,]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ga.wikipedia.org/wiki/Michael_Staines|teideal=Ceapadh Michael Staines mar an chéad choimisinéir|údar=|dáta=|dátarochtana=2019}}&lt;/ref&gt; agus i gceannas ar an &quot;Gharda Náisiúnta&quot;, eagraíocht de chineál faisisteach sna [[1930idí]] ar tugadh 'na [[Léinte Gorma]]' orthu go hiondúil.

== Saol ==
Bhí go leor conspóide ag baint lena thréimhse i gceannas ar na Gardaí. Ar a chonlán féin, chuir sé tine faoi [[coup d'état]] cúpla mí roimh an [[olltoghchán]] ar 24 Eanáir 1933.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=1933 Irish general election|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=1933_Irish_general_election&amp;oldid=1065417632|journal=Wikipedia|date=2022-01-13|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Eoin O'Duffy : a self-made hero|url=https://www.worldcat.org/oclc/139993272|publisher=Oxford University Press|date=2005|location=Oxford|oclc=139993272|author=Fearghal McGarry}}&lt;/ref&gt;  

I mí Feabhra 1933, thug an rialtas nua, faoi stiúir [[Éamon de Valera|Éamoin De Valera]], bata agus bóthar d'Eoin Ó Dubhthaigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-14/35|teideal=Private Deputies' Business. - Removal From Office of General Eoin O'Duffy, as Commissioner of the Gárda Síochána. – Dáil Éireann (8th Dáil) – Tuesday, 14 Mar 1933 – Houses of the Oireachtas|údar=Houses of the Oireachtas|dáta=1933-03-14|language=en-ie|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2022-02-22|archivedate=2022-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220222151718/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-14/35/}}&lt;/ref&gt;     

An 20 Iúil 1933, d'éirigh Ó Dubhthaigh i gceannas ar Chumann Chomrádaithe an Airm, eagraíocht de chineál [[Faisisteachas|faisisteach]] sna [[1930idí]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.examinations.ie/tmp/1563655801_4058770.pdf|teideal=AN TEASTAS SÓISEARACH 2017|údar=examinations.ie|dáta=|dátarochtana=2019}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; D'athraigh sé an t-ainm láithreach go dtí &quot;an Garda Náisiúnta&quot;.  Dob fhearr aithne air ina dhiaidh sin faoin ainm &quot;[[Léinte Gorma|na Léinte Gorma]]&quot;,  an mílíste a chuir cosaint ar fáil do bhaill [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedheal]] (agus níos déanaí leasainm díspeagúil d’[[Fine Gael|Fhine Gael]]). 

Sa bhliain 1937, bhí Ó Dubhthaigh ina cheannaire ar an Bhriogáid Éireannach a throid ar son [[Francisco Franco]] le linn [[Cogadh Cathartha na Spáinne|Chogadh Cathartha na Spáinne]].

Trom ar an ól i gcónaí, fuair Ó Dufaigh bás anabaí (agus é 54 bliana d'aois) an 30 Samhain 1944.

== Féach freisin ==

* [[Léinte Gorma|Na Léinte Gorma]]

== Gailearaí ==
&lt;gallery&gt;
Hogan photographs of Generals with one unknown (16473744890).jpg|Circa 1922;  Eoin Ó Dubhthaigh ar chlé
File:Piece 211-008; the Arrest of Owen O'Duffy and Robert McEndo For Possession of Revolvers (1920).pdf|Colional Office file the arrest of Owen O'Duffy and Robert McEndo for possession of revolvers
Piece 206-070; Owen O'Duffy (Eoin O'Duffy) (1922).pdf|page=12|alt=Comhad faisnéise míleata ar Owen O'Duffy (Eoin O'Duffy) ó Arm na Breataine Móire|Comhad faisnéise míleata ar Owen O'Duffy (Eoin O'Duffy) ó Arm na Breataine Móire
&lt;/gallery&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Dubhthaigh, Eoin O}}
[[Catagóir:Ceannairí Fhine Gael]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1892]]
[[Catagóir:Básanna i 1944]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]]
[[Catagóir:Coimisinéirí an Gharda Síochána]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhuineacháin]]
[[Catagóir:An Eite Fhíordheis in Éirinn]]</text>
      <sha1>rt7vstdvyjcera6z2pete2icmovqakj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Na hOileáin Fhilipíneacha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10526</id>
    <revision>
      <id>1319649</id>
      <parentid>1319548</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Deachtóireacht Marcos, 1965-1986 */</comment>
      <origin>1319649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19109" sha1="flj4niflzd5fl8ze3ikia4l138v56m7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is tír san [[Áise]] í '''Poblacht na nOileán Filipíneach''' ([[Tagálaigis|Filipínis]]: ''Republika ng Pilipinas'' - fuaimnítear an focal ''ng'' mar ''nang''). Is í [[Mainile]] príomhchathair na nOileán Filipíneach, ach tá 7,641&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://cnnphilippines.com/videos/2016/02/20/More-islands-more-fun-in-PH.html|teideal=More islands, more fun in PH|dátarochtana=20 Meitheamh 2018|dáta=20 Feabhra 2016|archivedate=7 Deireadh Fómhair 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181007074415/http://cnnphilippines.com/videos/2016/02/20/More-islands-more-fun-in-PH.html}}&lt;/ref&gt; oileán san oileánra Filipíneach, agus tá tailte na n-oileán seo timpeall trí chéad míle ciliméadar cearnach ar achar. 

Labhraíonn muintir na nOileán Filipíneach teangacha bundúchasacha a bhaineann leis an bhfine Astrainéiseach. D'fhág daoine de phór [[An tSín|Síneach]], [[An Spáinn|Spáinneach]], [[SAM|Meiriceánach]] agus Arabach a sliocht ar na hoileáin chomh maith. 

B'é [[Ruy López de Villalobos]] a d'ainmnigh na hoileáin as an Rí Spáinneach Pilib a Dó. Chuir na Spáinnigh a gcumhacht i bhfeidhm ar na hoileáin sa bhliain [[1565]], agus mhair an coilíneachas Spáinneach go dtí an Réabhlóid Fhilipíneach sa bhliain [[1896]]. Shealbhaigh na Stáit Aontaithe na hOileáin Fhilipíneacha i ndiaidh [[Cogadh Mheiriceá agus na Spáinne|Chogadh Mheiriceá agus na Spáinne]] sa bhliain [[1898]]. Fuair na hOileáin Fhilipíneacha neamhspleáchas mar [[Poblacht|Phoblacht]] sa bhliain [[1946]].

Tá cultúr na bhFilipíneach go mór faoi thionchar an Iarthair. Is é an [[Caitliceachas]] an [[reiligiún]] is tábhachtaí sna hoileáin, agus labhraítear an [[Béarla]] go forleathan. Is teanga oifigiúil é, chomh maith leis an teanga [[Tagálaigis|Filipínis]], is é sin, an leagan caighdeánaithe den [[Tagálaigis]]. Cé go raibh na Spáinnigh i seilbh na n-oileán ar feadh na gcéadta bliain, níl stádas oifigiúil ag an [[Spáinnis]] a thuilleadh, agus níl an teanga féin ó dhúchas ach ag dornán beag de dhaoine. Tá na leaganacha [[Fásteanga|criólaithe]] den Spáinnis, ar a dtugtar ''[[Chavacano (teanga)|Chavacano]]'', i bhfad níos tábhachtaí mar ghnáthurlabhraí pobail sna hOileáin Fhilipíneacha ná an Spáinnis chaighdeánaithe.

[[Íomhá:Rp-map.png|thumb|left|Léarscáil|478x478px]]
[[Íomhá:Ferdinand Magellan.jpg|clé|mion|271x271px|[[Fernão de Magalhães]]]]
[[Íomhá:Jose Rizal full.jpg|clé|mion|313x313px|Dr. [[José Rizal]], 1890idí]]
[[Íomhá:Emilio Aguinaldo ca. 1919 (Restored).jpg|clé|mion|300x300px|[[Emilio Aguinaldo]]  (1869–1964) ca. 1919]]

== Stair ==

Bhí daoine daonna ina gcónaí i bPalawan sna hOileáin Fhilipíneacha chomh fada siar le leathchéad míle bliain ó sin, mar a deir na seandálaithe. Tháinig na hAstrainéisigh, sinsir na bhFilipíneach comhaimseartha, go dtí an t-oileánra dhá mhíle go leith de bhlianta roimh bhreith [[Críost|Chríost]], agus b'i dtuaisceart an oileáin úd [[Luzon]] ba thúisce a chuir siad fúthu. Sular bhain na [[Eoraip|hEorpaigh]] amach an chearn seo den domhan, bhí na tradálaithe [[Ioslam|Moslamacha]], Indiacha agus Síneacha anseo cheana, agus iad i dteagmháil le muintir na n-oileán le fada an lá.

B'é [[Fernão de Magalhães]] an chéad taiscéalaí ón Iarthar a tháinig ar cuairt ar na hoileáin, sa bhliain [[1521]], agus é díreach ag tabhairt an chéad turas timpeall an Domhain. Níor tháinig sé slán as, nó is amhlaidh gur chuir sé ladar i gcúrsaí polaitíochta na dtaoiseach áitiúil in oileán [[Cebu]], agus fuair sé bás i g[[Cath Mactan|cath]] a tharraing a chuid scéimeanna anuas air. Thit sé ar chrann [[Juan Sebastián Elcano]] iarsmaí na sluaíochta a thabhairt abhaile.

Sa bhliain [[1565]], tháinig [[Miguel López de Legazpi]] go dtí na hoileáin. B'eisean a bhunaigh an chéad áitreabh Spáinneach ansin. I rith an chéad trí chéad bliain eile, d'iompaigh muintir na n-oileán leis an gCaitliceachas faoi thionchar na misinéirí Spáinneacha, ach san am sin, ba mhinic a d'éirigh na bundúchasaigh amach in aghaidh na Spáinne, agus thairis sin, bhí na cumhachtaí coilíneacha eile ag coinneáil saighdiúirí na Spáinne gnóthach lena gcuid iarrachtaí teacht i seilbh na n-oileán nó fód éigin a dhéanamh iontu. 

Thar aon rud eile, d'éirigh leis na Sasanaigh príomhchathair na n-oileán a fhorghabháil le linn [[Cogadh na Seacht mBlian|Chogadh na Seacht mBlian]]. Bhí na hOileáin Fhilipíneacha á rialú ó [[Meicsiceo|Mheicsiceo]], áit a raibh suíochán Leas-Rí na Spáinne Nua, go dtí an bhliain 1821, nuair a bhain Meicsiceo amach an neamhspleáchas. Ina dhiaidh sin, bhí na hoileáin á rialú go díreach ó Mhaidrid. Osclaíodh na hOileáin don trádáil dhomhanda ar an 6ú lá de Mhí Mheán Fómhair [[1834]].

'''1890idí - 1900idí'''

Nuair a bhí an naoú haois déag ag druidim chun deireanais, thosaigh gluaiseacht bholscaireachta sa Spáinn féin ag éileamh leasuithe agus feabhsuithe sna hOileáin agus ag déanamh gearáin faoin éagóir a bhí na misinéirí a imirt ar na bundúchasaigh. Ní raibh na Spáinnigh sásta a gceart a thabhairt do na Filipínigh, áfach. 

D'fhill [[José Rizal]], príomhghníomhaí na gluaiseachta, go dtí na hOileáin agus rinne sé iarracht na leasuithe sóisialta a chur chun cinn go háitiúil. Bhí na húdaráis barúlach gur réabhlóidí dainséarach amach is amach a bhí ann, agus cuireadh chun báis é sa bhliain [[1896]]. Mar sin féin, bhí an réabhlóid ar cois cheana. Chuir baill an chumainn réabhlóidigh úd ''Katipunan'' rialtas dá gcuid féin ar bun sna hOileáin sa chéad bhliain tar éis bhás Rizal. B'é Emilio Aguinaldo a bhí i gceannas ar an rialtas, agus is é an meas atá ag na Filipínigh air inniu ná gurbh eisean a bhí ar an chéad Uachtarán ar an tír, cé nach bhfuair a rialtas aitheantas ó na tíortha coimhthíocha riamh.

Sa bhliain 1898, chuir na [[SAM|Meiriceánaigh]] ladar i gcúrsaí na nOileán. Roimhe sin, bhí sé éirithe ina chogadh idir na Meiriceánaigh agus na Spáinnigh faoi [[Cúba|Chúba]], agus ina dhiaidh sin, d'fhairsingigh an cogadh céanna go dtí na hOileáin.  

Ar dtús, chloígh cabhlach na Meiriceánach na Spáinnigh i gcath farraige i mBá Mhainile, rud a thug a dhóthain misnigh d'Aguinaldo poblacht neamhspleách a ghairm de na hOileáin Fhilipíneacha. Nuair a shínigh na Spáinnigh is na Meiriceánaigh conradh síochána, áfach, níor tugadh aitheantas don phoblacht seo ar aon nós. A mhalairt ar fad, ghéill an Spáinn na hOileáin do na Stáit Aontaithe mar choilíneacht.  

Chuir na Filipínigh troid ar na Meiriceánaigh ina dhiaidh sin, leis an bhfód a sheasamh ar son a saoirse, ach ní raibh gar ann. Rug na trúpaí Meiriceánacha ar Aguinaldo ar an 23 Márta 1901, ach níor tháinig deireadh leis an gcogaíocht i gceart roimh an mbliain 1913. [[Íomhá:Ninoy Aquino 3.jpg|mion|&quot;Ninoy&quot; Aquino|311x311px]]
[[Íomhá:Corazon Aquino 1986.jpg|mion|Corazón Aquino, 15 M.F. 1986|293x293px]]
[[Íomhá:1997 State of the Nation Address (SONA) of Fidel Valdez Ramos, 12th President of the Republic of the Philippines.webm|mion|220x220px|Físéan - Fidel Ramos in 1997]][[Íomhá:President Rodrigo Duterte addressing Filipino community in Brunei.jpg|mion|220x220px|[[Rodrigo Duterte]] in 2016]]
[[Íomhá:2023 State of the Nation Address (SONA) of Ferdinand Romualdez Bongbong Marcos Jr., 17th President of the Republic of the Philippines.webm|mion|220x220px|Físeán: [[Bongbong Marcos]] Jr.,,2023]]

=== An Dara Cogadh Domhanda ===
Tháinig athrú stádais ar an tír sa bhliain 1935, nuair a iompaíodh ina Comhlathas í, nó fuair na Filipínigh rialtas dúchais áirithe ansin. Bhí tuilleadh saoirse ar na bacáin, ach ansin, thosaigh [[an Dara Cogadh Domhanda]], agus d'fhorghabh na Seapánaigh na hOileáin ar fad. I ndiaidh do na [[An tSeapáin|Seapánaigh]] an cogadh a chailleadh, áfach, d'fhógair na Stáit Aontaithe agus na Filipínigh (Conradh Manila) poblacht neamhspleách ar an 4 Iúil [[1946]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Treaty of Manila (1946)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Treaty_of_Manila_(1946)&amp;oldid=1351952316|journal=Wikipedia|date=2026-05-01|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bhí roinnt cúiseanna ar leith ag na Stáit Aontaithe neamhspleáchas do na hOileáin Fhilipíneacha

▶️  Leas eacnamaíoch: chuir earraí Fhilipíneacha feirmeoirí na S-A faoi bhrú

▶️  Bhí imirce gan srian ann go na S-A roimh 1946. Tugadh cuótaí inimirce dochta nuair a d'éirigh na Filipínigh &quot;saor&quot;.

▶️  Rinne an coilíneachas dochar do sheasamh na S-A;  thug an díchoilíniú sin creidiúnacht mhorálta di, i gcoinne an Chumannachais. ag an am

=== Deachtóireacht Marcos, 1965-1986 ===
Ní raibh an stát nua ábalta trioblóidí polaitiúla inmheánacha a sheachaint.  

Nuair a bhí Marcos ar tí an Uachtaránacht a fhágáil i ndiaidh an dara téarma a chaith sé i gceannas ar na hOileáin, áfach, chuir sé dlí cogaidh i bhfeidhm ar an tír.  Chuaigh saol na nOileán Filipíneach chun donais, agus an éillitheacht is an lobhadas ag rith damhsa sa tír.

{{Príomhalt|Ferdinand Marcos}}

=== Benigno agus Corazón Aquino ===
Ar an [[21 Lúnasa]] [[1983]], feallmharaíodh ceannaire an fhreasúra, Benigno &quot;Ninoy&quot; Aquino ag [[aerfort]] [[Mainile|Mhainile]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=1vADEDZpetY|teideal=Feallmharú Aquino ar Youtube|údar=|dáta=1983|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt; Bhí sé ar [[deoraíocht]] sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] ó 1980 go dtí 1983. Ní raibh sé ach tagtha ar ais nuair a lámhachadh é ar an [[21 Lúnasa]] [[1983]]. 

Chuir an dúnmharú fearg ar go leor daoine sna hOileáin, agus iad suite siúráilte gurbh é an t[[Uachtarán]] Marcos a d'íoc pá na ndúnmharfóirí. 

Chuaigh baintreach an fhir mhairbh, [[Corazon Aquino|Corazón &quot;Cory&quot; Aquino]], i gceannas ar an bhfreasúra. Faoi bhrú an fhreasúra, thoiligh an tUachtarán Marcos le toghcháin a eagrú sa bhliain 1986.

B'í Corazón Aquino iarrthóir an fhreasúra. Nuair a chaill sí an toghchán Uachtaránachta, bhí formhór mór na bhFilipíneach den tuairim go raibh torthaí na vótála cóirithe ag Marcos. D'éirigh cuid de na [[fórsaí armtha]] amach in aghaidh Marcos, agus fuair siad tacaíocht na sibhialtach, a chuaigh amach sna [[sráid]]&lt;nowiki/&gt;eanna ag agóidíocht.

Sa deireadh thiar thall, b'éigean do Marcos an [[tír]] a fhágáil, agus gaireadh Uachtarán de Corazón Aquino.

I ndiaidh na réabhlóide seo féin - Réabhlóid EDSA, mar a thugtar uirthi (is ionann EDSA agus ''Epifanio de los Santos Avenue'', an tsráid is mó i Mainile) - níor tháinig mórán feabhais ar chúrsaí na tíre. Nuair a bhí Aquino ina hUachtarán, bhí iar-lucht leanúna Marcos ag bagairt ''[[coup d'état]]'' uirthi ó am go ham. Na treallchogaithe Cumannacha a bhí ag troid go brúidiúil faoin tuath ó laethanta Marcos anuas, níor éirigh siad as an gcath i ndiaidh Réabhlóid EDSA, agus mar aisfhreagra, tháinig gluaiseacht fhoréigneach fhrith-Chumannach, ''Alsa Masa''[http://www.robertsemeniuk.com/F_WC4.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061029171506/http://www.robertsemeniuk.com/F_WC4.htm |date=2006-10-29 }}, ar an bhfód agus í ag ionsaí is ag marú daoine éigiontacha go minic ar an tsiocair gur &quot;[[Cumannachas|Cumannaigh]]&quot; a bhí iontu. Níos déanaí, thosaigh an mionlach Moslamach féin ag dul chun cearmansaíochta ar an rialtas agus dreamanna treallchogaíochta a chur ar bun.

{{Príomhalt|Benigno Aquino Jr.}}{{Príomhalt|Corazón Aquino}}

=== Fidel Ramos, 1997 ===
Bhisigh cúrsaí geilleagair na tíre beagáinín i mblianta an chéad Uachtarán eile, Fidel Ramos, ach sa bhliain 1997, chuir géarchéim eacnamaíochta na hÁise Thoir an chuid ba mhó den bhiseach seo ar ceal arís. Sa bhliain 2001, chuir Dara Réabhlóid EDSA an chéad Uachtarán eile, Joseph Estrada, as cumhacht. An tUachtarán a tháinig i gcomharbas airsean, mar atá, [[Gloria Macapagal Arroyo]], bhí an-dóchas ag na Filipínigh aisti ar dtús, ach ina dhiaidh sin, thosaigh na gnáthliomhaintí faoi bhreabaireacht agus faoi thoghcháin chóirithe.

'''[[Rodrigo Duterte]]''', Uachtarán 2016-2022, a tharraing conspóid go minic 

'''[[Bongbong Marcos]]''', 2022 ar aghaidh — mac Ferdinand Marcos is ea é, agus pobalóir.

== Daonra ==
Teangacha Astrainéiseacha is mó a labhraíonn na Filipínigh, agus is de phór Astrainéiseach iad an formhór acu. Tháinig a gcuid sinsear ón [[An Téaváin|Téaváin]], a raibh treibheacha Astrainéiseacha ina gcónaí inti sular chuir na Sínigh fúthu ar an oileán sin. Tá dreamanna beaga fágtha ansin ag labhairt teangacha Astrainéiseacha, agus meastar gurb iad na h[[Ami]] an dream is gaolmhaire le sinsir na bhFilipíneach. Pobal mionlaigh sa Téaváin is ea na hAmi. Tá dornán beag de ''Negritos'' nó d'Aetaigh fágtha sna hOileáin Fhilipíneacha i gcónaí, agus is iadsan na bundúchasaigh a raibh a sinsir-san ag áitreabh na n-oileán roimh theacht na nAstrainéiseach. Thairis sin, tá cuid mhaith Sínigh ag cur fúthu sa tír - 2 % den daonra ar fad - cé go gcreidtear go bhfuil sinsear Síneach amháin, ar a laghad, ag 10 % de mhuintir na nOileán. Tá pobal mór Meiriceánach sa tír chomh maith, ar saighdiúirí nó éasaoránaigh eile iad a bhformhór.

== Teangacha ==

Is iad an Tagálaigis - nó an [[Teanga (cumarsáid)|teanga]] Pilipino, mar a thugtar uirthi go hoifigiúil - agus an Béarla teangacha oifigiúla na nOileán. Mar sin féin, tá go leor teangacha eile á labhairt timpeall na tíre. Nuair a tugadh an Tagálaigis isteach mar theanga oifigiúil, is dócha nach raibh sí ar an teanga ba líonmhaire cainteoirí dúchais ar aon nós, nó b'í an phríomhchúis leis an stádas seo a thabhairt di ná gurbh í an teanga a bhí á labhairt i Mainile agus máguaird. Teangacha móra eile is ea an teanga Cebuano, an teanga Ilokano, an teanga Hiligaynon, an teanga Waray-Waray, an teanga Kapampangan, an teanga Bikol, an teanga Pangasinan, an teanga Kinaray-a, an teanga Maranao, an teanga Maguindanao, agus an teanga Tausug. Is iad seo na teangacha a bhfuil níos mó ná milliún cainteoirí dúchais acu, ach ar ndóigh, tá cuid mhór mionchanúintí eile ann. Is follasach nach mbíonn difríocht na canúna is na teanga soiléir i gcónaí, agus mar shampla, is minic a ghlacann na Filipínigh féin leis an teanga Cebuano, an teanga Hiligaynon agus an teanga Waray-Waray mar chanúintí aon teanga amháin, mar atá, an teanga Visayan nó Binisaya. Má dhearctar ar na canúintí Visayan mar aon teanga amháin, tá níos mó cainteoirí dúchais ag an teanga sin ná ag an Tagaláigis. Mar sin féin, is é dearcadh na dteangeolaithe ná gur níos mó ná aon teanga amháin atá i gceist, ó bhíonn na teangacha seo sách dothuigthe ag cainteoirí a chéile. Is í an teanga Cebuano an ceann is mó de na teangacha Visayan, agus í ó dhúchas ag fiche milliún duine. In oileán Cebu a labhraítear í, ar ndóigh.

Tá canúintí Sínise á labhairt sna hOileáin Fhilipíneacha freisin. Is í an chanúint is tábhachtaí ná Lan-nang, an leagan áitiúil den chanúint Min Nan. Tháinig sinsir lucht a labhartha ó chúige Fujien in oirdheisceart na Síne. Tá an Chantainis á labhairt sna hOileáin freisin.

Baineann na Moslamaigh Fhilipíneacha úsáid áirithe as an [[Araibis]], toisc gurb í teanga [[An Córan|an Chóráin]] í. Is í an teanga Tausug - ceann de na canúintí Visayan - is mó a bhíonn ó dhúchas acu, áfach.

Cé go raibh an [[Spáinnis]] ina teanga thábhachtach sna hOileáin go deireadh na naoú haoise déag, is ar éigean a labhraíonn aon duine ó dhúchas í a thuilleadh. Sa bhliain 1950, bhí sí mar theanga dhúchais ag 6 % de mhuintir na tíre, ach caithfidh sé gur seandaoine ab ea a bhformhór, nó ní raibh sí ach ag 2,500 duine sa bhliain 1990. Mar sin féin, tá tábhacht áirithe ag baint léi i gcónaí mar theanga léannta, go háirithe i measc na sagart Caitliceach agus na staraithe. Scéal eile ar fad é go bhfuil fásteangacha á labhairt anseo agus ansiúd atá bunaithe ar an Spáinnis, agus an ghramadach simplithe faoi thionchar na dteangacha áitiúla. Tugtar Chavacano ar na teangacha seo, focal a chiallaíonn &quot;garbh&quot; nó &quot;barbartha&quot; sa Spáinnis. Tháinig siad ar an bhfód beag beann ar a chéile, an chuid is mó acu. Is í an teanga Zamboangueño in Oileán Mindanao an ceann is mó de na fásteangacha seo, agus í ag 360,000 duine ó dhúchas.

Tá an Béarla á labhairt ag gach Filipíneach a bhfuil léann nó foghlaim ar bith aige - d'fhéadfá an sean-nath cainte Gaeilge &quot;duine a bhfuil léann agus Béarla aige&quot; a úsáid, nó sin é an dearcadh atá ag muintir na nOileán Filipíneach ar an mBéarla - agus is minic a bhaineann siad úsáid as meascán Tagálaigise agus Béarla ar a dtugtar ''Taglish''. An cineál Béarla a chluintear sna hOileáin Fhilipíneacha, is follasach go bhfuil sé go mór mór faoi thionchar na dteangacha áitiúla, ar nós na Tagálaigise. Luíonn sé le réasún gurb ar an gcaighdeán Meiriceánach is mó a bhíonn na Filipínigh ag déanamh aithrise.[[Íomhá:Big Manila.jpg|thumb|220x220px|'''Mainile''']]'''Foclóir'''

Cúpla focal as Béarla na nOileán Filipíneach:

* ''brownout'': Sa chuid eile de dhomhan an Bhéarla, is ionann ''brownout'' agus leathdhorchú - is é sin, le linn a leithéide, téann an leictreachas i laghad, ach ní mhúchtar na soilse go hiomlán. Dá múchfaí, is é an rud a bheadh ann ná ''blackout'' nó lándorchú. Sna hOileáin Fhilipíneacha, áfach, tugtar ''brownout'' ar an lándorchú, is é sin, ar an rud ar a dtugtar ''blackout'' sna háiteanna eile.

* ''commuter'': Sna hOileáin, ní thagraíonn an focal seo do gach comaitéir. An duine a bhíonn ag tiomáint a ghluaisteáin féin, ní ''commuter'' é, dar leis na Filipínigh: caithfidh tú dul ar an mbus nó ar an tram le go dtabharfaí ''commuter'' ort. An briathar ''to commute'', arís, is é is ciall leis ná bus nó tram a thógáil.

* ''officemate'' - comhoibrí san oifig, nó ''office co-worker'' mar a deirtear i ngnáth-Bhéarla.

* ''to open/to close'' - is ionann ''to open TV'' sna hOileáin agus an teilifíseán a chur ag obair, agus is ionann ''to close TV'' agus an teilifíseán a chur as.

* ''remembrance'' - deismireán, cuimhneachán, seoid chuimhneacháin. ''Souvenir'' a thugtar ar a leithéid sa chuid eile de dhomhan an Bhéarla, ar ndóigh.

* ''rotonda'' - compal tráchta, timpeallán tráchta. ''Roundabout'' a deirtear in Éirinn, ar ndóigh. As an Spáinnis a tháinig an focal Filipíneach.

* ''thrice'' - ní focal liteartha é seo sna hOileáin, ach focal a chloisfeá sa ghnáthchaint - níos minicí fiú ná ''three times''.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Oileain Fhilipineacha, Na h}}
[[Catagóir:Na hOileáin Fhilipíneacha]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]</text>
      <sha1>flj4niflzd5fl8ze3ikia4l138v56m7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cogadh Saoirse na hAilgéire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11974</id>
    <revision>
      <id>1319554</id>
      <parentid>1208826</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T13:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4822" sha1="60u0lk3hvoelc9f19blmxvgfj7picv1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ba cheann de na [[cogadh|cogaí]] [[Díchoilíniú|díchóilínithe]] ba thábhachtaí agus ba chasta é '''Cogadh Saoirse na h[[an Ailgéir|Ailgéire]]''' ([[1954]]–[[1962|62]]). Ní raibh na [[An Fhrainc|Francaigh]] cinnte céard le déanamh san Ailgéir sa tréimhse seo. Bhí thart ar mhilliúin coilíneach [[Eorpa]]ch ina gcónaí san Ailgéir. Bhí an t-achrann chomh dona sin gur bheag nach raibh cogadh cathartha sa bhFrainc dá bharr.
[[Íomhá:Les poseuses de bombes (Guerre d'Algérie).png|clé|mion|&quot;[[Sceimhlitheoireacht|sceimhlitheoir]]í&quot;|221x221px]][[Íomhá:1956-05-21 France Digs in For Total War in Algeria.ogv|clé|mion|1956ː [[físeán]]|220x220px]][[Íomhá:Les six wilayas de l'ALN.(guerre d'Algérie) 1958.jpg|clé|mion|1958|220x220px]][[Íomhá:Semaine des barricades Alger 1960 Haute Qualité.jpg|mion|clé|220x220px|Baracáidí i g[[Cathair na hAilgéire]] le linn an chogaidh (1960)|alt=]]
[[Íomhá:Terrorisme OAS Bab El Oued (guerre d'Algérie).jpg|clé|mion|Pléascadh d'OAS, 1 Eanáir 1962 :  Bab-el-Oued, Alger|280x280px]]

==Cúlra==
I dtús na [[1950idí]], rinne an Fhrainc iarracht [[Vítneam]] a ath-thógaint. Ach theip uirthi agus cuireadh tús leis an [[An Chéad Chogadh Ind-Síneach|gCéad Chogadh Ind-Síneach]]. Chaill na Francaigh an [[cogadh]] sin ag [[Cath Dien Bien Phu]] sa bhliain [[1954]]. Díreach ina dhiaidh sin, bhris [[Cogadh Saoirse na hAilgéire]] amach san [[An Ailgéir|Ailgéir]].

Bhí na Harkis ([[dílseoir]]í [[Moslamach]]a Arab-Ailgéaracha) i gcoinne an FLN (Fronta Náisiúnta Fuascailte), Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire (MNA), le tacaíocht ón bPáirtí [[Cumannachas|Cumannach]] [[An Fhrainc|Francach]] agus Páirtí Cumannach na hAilgéire. Ag an am chéile, bhí na ''Pieds-Noirs'' (na hAilgéir-Eorpaigh) ina [[Liobrálachas|liobrálaigh]] (Eorpaigh-Ailgéirigh), le roinnt Arab-Ailgéirigh, a bhí i bhfabhar an [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchais]].

Tá an cogadh tábhachtach ó thaobh 
* na [[Stailc|stailce]] treallchogaí,
* na troda 'maquis', [[sceimhlitheoireacht]] in aghaidh ghnáthdhaoine ar gach taobh,
* an [[sceimhlitheoireacht]] a rinneadh ar an dá thaobh,
* agus na coimhlintí idir arm na Fraince, na ''Pieds Noirs'' agus an grúpa dílseoirí Moslamacha Arab-Ailgéaracha, nó na Harkis.

== 1954 ==
Sa bhliain 1954, bhí an Ailgéir fós measta mar chuid ''inmheánach'' den Fhrainc. 

I Mí na [[Samhain|Samhna]] [[1954]], i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola), thit [[rialtas]] na Fraince as a chéile (an Ceathrú Poblacht a bhí i réim). Faoi ordaithe rialtas Guy Mollet (SFIO nó Sóisialach), thosaigh arm na Fraince feachtas &quot;síothú&quot; san Ailgéir. Chas an &quot;oibríocht Ordaithe Poiblí&quot; go tapa i gcogadh iomlán.

Bhí na hAilgéaraigh i dtús báire i bhfabhar na [[Síocháin|síochána]], ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin. Scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san &quot;Ailgéir Fhrancach&quot; (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i bPoblacht na Fraince. 
==1956==
Tharla an ghéarchéim [[Suais|Shuais]] (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann. Lagaigh an géarchéim seo [[an Fhrainc]] agus [[an Ríocht Aontaithe]] ar thaobh idirnáisiúnta.

==1958==
Sa bhliain [[1958]], thit an [[rialtas]]. Díscaoileadh an Ceathrú Poblacht agus bunaíodh Cúigiú Poblacht na Fraince, le huachtarán láidir, [[Charles de Gaulle]], [[Bealtaine]] [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile fad is bhí sé ag iarraidh deireadh a chur leis an g[[cogadh]].  

Fuair de Gaulle níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh coilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh do neamhspleáchas don Ailgéir.
==1962==
Ar [[18 Márta]] [[1962]], síníodh [[Comhaontú Évian]], conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na [[An Fhrainc|Fraince]] agus an [[FLN]], gluaiseacht na saoirse, san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.

Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an [[Coilíneachas|choilíneachais]].

== Féach freisin ==

* [[Comhaontú Évian (1962)|Comhaontú Évian]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ailgéire, Cogadh na Saoirse na h}}
[[Catagóir:Cogaí saoirse]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Coilíneachas]]</text>
      <sha1>60u0lk3hvoelc9f19blmxvgfj7picv1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319555</id>
      <parentid>1319554</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T13:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5205" sha1="qx4izs90cbx98qll10fon22wpylye2n" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ba cheann de na [[cogadh|cogaí]] [[Díchoilíniú|díchóilínithe]] ba thábhachtaí agus ba chasta é '''Cogadh Saoirse na h[[an Ailgéir|Ailgéire]]''' ([[1954]]–[[1962|62]]). Ní raibh na [[An Fhrainc|Francaigh]] cinnte céard le déanamh san Ailgéir sa tréimhse seo. Bhí thart ar mhilliúin coilíneach [[Eorpa]]ch ina gcónaí san Ailgéir. Bhí an t-achrann chomh dona sin gur bheag nach raibh cogadh cathartha sa bhFrainc dá bharr.
[[Íomhá:Les poseuses de bombes (Guerre d'Algérie).png|clé|mion|&quot;Les poseuses de bombes&quot;: Lamia Lakhdari, Zohra Drif, Djamila Bouhired &amp; Hassiba Ben Bouali&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Femmes algériennes pendant la guerre d'Algérie|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Femmes_alg%C3%A9riennes_pendant_la_guerre_d%27Alg%C3%A9rie&amp;oldid=236919423|journal=Wikipédia|date=2026-06-09|language=fr}}&lt;/ref&gt;|221x221px]][[Íomhá:1956-05-21 France Digs in For Total War in Algeria.ogv|clé|mion|1956ː [[físeán]]|220x220px]][[Íomhá:Les six wilayas de l'ALN.(guerre d'Algérie) 1958.jpg|clé|mion|1958|220x220px]][[Íomhá:Semaine des barricades Alger 1960 Haute Qualité.jpg|mion|clé|220x220px|Baracáidí i g[[Cathair na hAilgéire]] le linn an chogaidh (1960)|alt=]]
[[Íomhá:Terrorisme OAS Bab El Oued (guerre d'Algérie).jpg|clé|mion|Pléascadh d'OAS, 1 Eanáir 1962 :  Bab-el-Oued, Alger|280x280px]]

==Cúlra==
I dtús na [[1950idí]], rinne an Fhrainc iarracht [[Vítneam]] a ath-thógaint. Ach theip uirthi agus cuireadh tús leis an [[An Chéad Chogadh Ind-Síneach|gCéad Chogadh Ind-Síneach]]. Chaill na Francaigh an [[cogadh]] sin ag [[Cath Dien Bien Phu]] sa bhliain [[1954]]. Díreach ina dhiaidh sin, bhris [[Cogadh Saoirse na hAilgéire]] amach san [[An Ailgéir|Ailgéir]].

Bhí na Harkis ([[dílseoir]]í [[Moslamach]]a Arab-Ailgéaracha) i gcoinne an FLN (Fronta Náisiúnta Fuascailte), Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire (MNA), le tacaíocht ón bPáirtí [[Cumannachas|Cumannach]] [[An Fhrainc|Francach]] agus Páirtí Cumannach na hAilgéire. Ag an am chéile, bhí na ''Pieds-Noirs'' (na hAilgéir-Eorpaigh) ina [[Liobrálachas|liobrálaigh]] (Eorpaigh-Ailgéirigh), le roinnt Arab-Ailgéirigh, a bhí i bhfabhar an [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchais]].

Tá an cogadh tábhachtach ó thaobh 
* na [[Stailc|stailce]] treallchogaí,
* na troda 'maquis', [[sceimhlitheoireacht]] in aghaidh ghnáthdhaoine ar gach taobh,
* an [[sceimhlitheoireacht]] a rinneadh ar an dá thaobh,
* agus na coimhlintí idir arm na Fraince, na ''Pieds Noirs'' agus an grúpa dílseoirí Moslamacha Arab-Ailgéaracha, nó na Harkis.

== 1954 ==
Sa bhliain 1954, bhí an Ailgéir fós measta mar chuid ''inmheánach'' den Fhrainc. 

I Mí na [[Samhain|Samhna]] [[1954]], i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola), thit [[rialtas]] na Fraince as a chéile (an Ceathrú Poblacht a bhí i réim). Faoi ordaithe rialtas Guy Mollet (SFIO nó Sóisialach), thosaigh arm na Fraince feachtas &quot;síothú&quot; san Ailgéir. Chas an &quot;oibríocht Ordaithe Poiblí&quot; go tapa i gcogadh iomlán.

Bhí na hAilgéaraigh i dtús báire i bhfabhar na [[Síocháin|síochána]], ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin. Scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san &quot;Ailgéir Fhrancach&quot; (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i bPoblacht na Fraince. 
==1956==
Tharla an ghéarchéim [[Suais|Shuais]] (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann. Lagaigh an géarchéim seo [[an Fhrainc]] agus [[an Ríocht Aontaithe]] ar thaobh idirnáisiúnta.

==1958==
Sa bhliain [[1958]], thit an [[rialtas]]. Díscaoileadh an Ceathrú Poblacht agus bunaíodh Cúigiú Poblacht na Fraince, le huachtarán láidir, [[Charles de Gaulle]], [[Bealtaine]] [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile fad is bhí sé ag iarraidh deireadh a chur leis an g[[cogadh]].  

Fuair de Gaulle níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh coilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh do neamhspleáchas don Ailgéir.
==1962==
Ar [[18 Márta]] [[1962]], síníodh [[Comhaontú Évian]], conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na [[An Fhrainc|Fraince]] agus an [[FLN]], gluaiseacht na saoirse, san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.

Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an [[Coilíneachas|choilíneachais]].

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Pháras 1961]]
* [[Comhaontú Évian (1962)|Comhaontú Évian]] 1962
* [[Dúnmharú na manach, Tibhirine 1996]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ailgéire, Cogadh na Saoirse na h}}
[[Catagóir:Cogaí saoirse]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Coilíneachas]]</text>
      <sha1>qx4izs90cbx98qll10fon22wpylye2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319556</id>
      <parentid>1319555</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T13:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5450" sha1="0mfaops7w5ep5tg3n5g0z3iuto3qbxv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ba cheann de na [[cogadh|cogaí]] [[Díchoilíniú|díchóilínithe]] ba thábhachtaí agus ba chasta é '''Cogadh Saoirse na h[[an Ailgéir|Ailgéire]]''' ([[1954]]–[[1962|62]]). Ní raibh na [[An Fhrainc|Francaigh]] cinnte céard le déanamh san Ailgéir sa tréimhse seo. Bhí thart ar mhilliúin coilíneach [[Eorpa]]ch ina gcónaí san Ailgéir. Bhí an t-achrann chomh dona sin gur bheag nach raibh cogadh cathartha sa bhFrainc dá bharr.
[[Íomhá:Les poseuses de bombes (Guerre d'Algérie).png|clé|mion|&quot;Les poseuses de bombes&quot;, timpeall 1956: Lamia Lakhdari, Zohra Drif, Djamila Bouhired &amp; Hassiba Ben Bouali&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Femmes algériennes pendant la guerre d'Algérie|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Femmes_alg%C3%A9riennes_pendant_la_guerre_d%27Alg%C3%A9rie&amp;oldid=236919423|journal=Wikipédia|date=2026-06-09|language=fr}}&lt;/ref&gt;|221x221px]][[Íomhá:1956-05-21 France Digs in For Total War in Algeria.ogv|clé|mion|1956ː [[físeán]]|220x220px]][[Íomhá:Les six wilayas de l'ALN.(guerre d'Algérie) 1958.jpg|clé|mion|1958|220x220px]][[Íomhá:Semaine des barricades Alger 1960 Haute Qualité.jpg|mion|clé|220x220px|Baracáidí i g[[Cathair na hAilgéire]] le linn an chogaidh (1960)|alt=]]
[[Íomhá:Terrorisme OAS Bab El Oued (guerre d'Algérie).jpg|clé|mion|Pléascadh d'OAS, 1 Eanáir 1962 :  Bab-el-Oued, Alger|280x280px]]

==Cúlra==
I dtús na [[1950idí]], rinne an Fhrainc iarracht [[Vítneam]] a ath-thógaint. Ach theip uirthi agus cuireadh tús leis an [[An Chéad Chogadh Ind-Síneach|gCéad Chogadh Ind-Síneach]]. Chaill na Francaigh an [[cogadh]] sin ag [[Cath Dien Bien Phu]] sa bhliain [[1954]]. Díreach ina dhiaidh sin, bhris Cogadh Saoirse na hAilgéire amach san [[An Ailgéir|Ailgéir]].

Bhí na Harkis ([[dílseoir]]í [[Moslamach]]a Arab-Ailgéaracha) i gcoinne an FLN (Fronta Náisiúnta Fuascailte), Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire (MNA), le tacaíocht ón bPáirtí [[Cumannachas|Cumannach]] [[An Fhrainc|Francach]] agus Páirtí Cumannach na hAilgéire. Ag an am chéile, bhí na ''Pieds-Noirs'' (na hAilgéir-Eorpaigh) ina [[Liobrálachas|liobrálaigh]] (Eorpaigh-Ailgéirigh), le roinnt Arab-Ailgéirigh, a bhí i bhfabhar an [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchais]].

Tá an cogadh tábhachtach ó thaobh 
* na [[Stailc|stailce]] treallchogaí,
* na troda 'maquis' agus [[sceimhlitheoireacht]] in aghaidh ghnáthdhaoine ar gach taobh,
* agus na coimhlintí idir arm na Fraince, na ''Pieds Noirs'' agus an grúpa dílseoirí Moslamacha Arab-Ailgéaracha, nó na Harkis.

== 1954 ==
Sa bhliain 1954, bhí an Ailgéir fós measta mar chuid ''inmheánach'' den Fhrainc. 

I Mí na [[Samhain|Samhna]] [[1954]], i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola), thit [[rialtas]] na Fraince as a chéile (an Ceathrú Poblacht a bhí i réim). Faoi ordaithe rialtas Guy Mollet (SFIO nó Sóisialach), thosaigh arm na Fraince feachtas &quot;síothú&quot; san Ailgéir. Chas an &quot;oibríocht Ordaithe Poiblí&quot; go tapa i gcogadh iomlán.

Bhí na hAilgéaraigh i dtús báire i bhfabhar na [[Síocháin|síochána]], ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin. Scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san &quot;Ailgéir Fhrancach&quot; (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i bPoblacht na Fraince. 
==1956==
Tharla an ghéarchéim [[Suais|Shuais]] (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann. Lagaigh an géarchéim seo [[an Fhrainc]] agus [[an Ríocht Aontaithe]] ar thaobh idirnáisiúnta.

==1958==
Sa bhliain [[1958]], thit an [[rialtas]]. Díscaoileadh an Ceathrú Poblacht agus bunaíodh Cúigiú Poblacht na Fraince, le huachtarán láidir, [[Charles de Gaulle]], [[Bealtaine]] [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile fad is bhí sé ag iarraidh deireadh a chur leis an g[[cogadh]].  

Fuair de Gaulle níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh coilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh do neamhspleáchas don Ailgéir.

== 1961 ==
D'eagraigh an FLN léirsithe sráide i bPáras ar an [[17 Deireadh Fómhair]] [[1961]].  Mhair na trioblóidí ar feadh míosa ach tharla an foréigean is measa ar an oíche úd agus maraíodh b'fhéidir 100 duine, Ailgéaraigh go léir.
{{Príomhalt|Sléacht Pháras 1961}}

==1962==
Ar [[18 Márta]] [[1962]], síníodh [[Comhaontú Évian]], conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na [[An Fhrainc|Fraince]] agus an [[FLN]], gluaiseacht na saoirse, san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.

Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an [[Coilíneachas|choilíneachais]].

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Pháras 1961]]
* [[Comhaontú Évian (1962)|Comhaontú Évian]] 1962
* [[Dúnmharú na manach, Tibhirine 1996]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ailgéire, Cogadh na Saoirse na h}}
[[Catagóir:Cogaí saoirse]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Coilíneachas]]</text>
      <sha1>0mfaops7w5ep5tg3n5g0z3iuto3qbxv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319593</id>
      <parentid>1319556</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5493" sha1="b3ph2kitbpcsjrsetwo8wws3jalpxwl" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ba cheann de na [[cogadh|cogaí]] [[Díchoilíniú|díchóilínithe]] ba thábhachtaí agus ba chasta é '''Cogadh Saoirse na h[[an Ailgéir|Ailgéire]]''' ([[1954]]–[[1962|62]]). Ní raibh na [[An Fhrainc|Francaigh]] cinnte céard le déanamh san Ailgéir sa tréimhse seo. Bhí thart ar mhilliúin coilíneach [[Eorpa]]ch ina gcónaí san Ailgéir. Bhí an t-achrann chomh dona sin gur bheag nach raibh cogadh cathartha sa bhFrainc dá bharr.
[[Íomhá:Les poseuses de bombes (Guerre d'Algérie).png|clé|mion|&quot;Les poseuses de bombes&quot;, timpeall 1956: Lamia Lakhdari, Zohra Drif, Djamila Bouhired &amp; Hassiba Ben Bouali&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Femmes algériennes pendant la guerre d'Algérie|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Femmes_alg%C3%A9riennes_pendant_la_guerre_d%27Alg%C3%A9rie&amp;oldid=236919423|journal=Wikipédia|date=2026-06-09|language=fr}}&lt;/ref&gt;|221x221px]][[Íomhá:1956-05-21 France Digs in For Total War in Algeria.ogv|clé|mion|1956ː [[físeán]]|220x220px]][[Íomhá:Les six wilayas de l'ALN.(guerre d'Algérie) 1958.jpg|clé|mion|1958|220x220px]][[Íomhá:Semaine des barricades Alger 1960 Haute Qualité.jpg|mion|clé|220x220px|Baracáidí i g[[Cathair na hAilgéire]] le linn an chogaidh (1960)|alt=]]
[[Íomhá:Terrorisme OAS Bab El Oued (guerre d'Algérie).jpg|clé|mion|Pléascadh d'OAS, 1 Eanáir 1962 :  Bab-el-Oued, Alger|280x280px]]

==Cúlra==
I dtús na [[1950idí]], rinne an Fhrainc iarracht [[Vítneam]] a ath-thógaint. Ach theip uirthi agus cuireadh tús leis an [[An Chéad Chogadh Ind-Síneach|gCéad Chogadh Ind-Síneach]]. Chaill na Francaigh an [[cogadh]] sin ag [[Cath Dien Bien Phu]] sa bhliain [[1954]]. Díreach ina dhiaidh sin, bhris Cogadh Saoirse na hAilgéire amach san [[An Ailgéir|Ailgéir]].

Bhí na Harkis ([[dílseoir]]í [[Moslamach]]a Arab-Ailgéaracha) i gcoinne an FLN (Fronta Náisiúnta Fuascailte), Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire (MNA), le tacaíocht ón bPáirtí [[Cumannachas|Cumannach]] [[An Fhrainc|Francach]] agus Páirtí Cumannach na hAilgéire. Ag an am chéile, bhí na ''Pieds-Noirs'' (na hAilgéir-Eorpaigh) ina [[Liobrálachas|liobrálaigh]] (Eorpaigh-Ailgéirigh), le roinnt Arab-Ailgéirigh, a bhí i bhfabhar an [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchais]].

Tá an cogadh tábhachtach ó thaobh 
* na [[Stailc|stailce]] treallchogaí,
* na troda 'maquis' agus [[sceimhlitheoireacht]] in aghaidh ghnáthdhaoine ar gach taobh,
* agus na coimhlintí idir arm na Fraince, na ''Pieds Noirs'' agus an grúpa dílseoirí Moslamacha Arab-Ailgéaracha, nó na Harkis.

== 1954 ==
Sa bhliain 1954, bhí an Ailgéir fós measta mar chuid ''inmheánach'' den Fhrainc. 

I Mí na [[Samhain|Samhna]] [[1954]], i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola), thit [[rialtas]] na Fraince as a chéile (an Ceathrú Poblacht a bhí i réim). Faoi ordaithe rialtas Guy Mollet (SFIO nó Sóisialach), thosaigh arm na Fraince feachtas &quot;síothú&quot; san Ailgéir. Chas an &quot;oibríocht Ordaithe Poiblí&quot; go tapa i gcogadh iomlán.

Bhí na hAilgéaraigh i dtús báire i bhfabhar na [[Síocháin|síochána]], ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin. Scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san &quot;Ailgéir Fhrancach&quot; (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i bPoblacht na Fraince. 
==1956==
Tharla an ghéarchéim [[Suais|Shuais]] (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann. Lagaigh an géarchéim seo [[an Fhrainc]] agus [[an Ríocht Aontaithe]] ar thaobh idirnáisiúnta.

==1958==
Sa bhliain [[1958]], thit an [[rialtas]]. Díscaoileadh an Ceathrú Poblacht agus bunaíodh Cúigiú Poblacht na Fraince, le huachtarán láidir, [[Charles de Gaulle]], [[Bealtaine]] [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile fad is bhí sé ag iarraidh deireadh a chur leis an g[[cogadh]].  

Fuair de Gaulle níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh coilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh do neamhspleáchas don Ailgéir.

== 1961 ==
D'eagraigh an FLN léirsithe sráide i bPáras ar an [[17 Deireadh Fómhair]] [[1961]].  Mhair na trioblóidí ar feadh míosa ach tharla an foréigean is measa ar an oíche úd agus maraíodh b'fhéidir 100 duine, Ailgéaraigh go léir.
{{Príomhalt|Sléacht Pháras 1961}}

==1962==
Ar [[18 Márta]] [[1962]], síníodh [[Comhaontú Évian]], conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na [[An Fhrainc|Fraince]] agus an [[FLN]], gluaiseacht na saoirse, san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.

Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an [[Coilíneachas|choilíneachais]].

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Pháras 1961]]
* [[Comhaontú Évian (1962)|Comhaontú Évian]] 1962
* [[Dúnmharú na manach, Tibhirine 1996]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ailgéire, Cogadh na Saoirse na h}}
[[Catagóir:Cogaí saoirse]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Coilíneachas]]
[[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]]</text>
      <sha1>b3ph2kitbpcsjrsetwo8wws3jalpxwl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319597</id>
      <parentid>1319593</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5503" sha1="mxrktb1z4iygm8js7inujphbf7iq00t" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ba cheann de na [[cogadh|cogaí]] [[Díchoilíniú|díchóilínithe]] ba thábhachtaí agus ba chasta é '''Cogadh Saoirse na h[[an Ailgéir|Ailgéire]]''' ([[1954]]–[[1962|62]]). Ní raibh na [[An Fhrainc|Francaigh]] cinnte céard le déanamh san Ailgéir sa tréimhse seo. Bhí thart ar mhilliúin coilíneach [[Eorpa]]ch ina gcónaí san Ailgéir. Bhí an t-achrann chomh dona sin gur bheag nach raibh cogadh cathartha sa bhFrainc dá bharr.
[[Íomhá:Les poseuses de bombes (Guerre d'Algérie).png|clé|mion|&quot;Les poseuses de bombes&quot;, timpeall 1956: Lamia Lakhdari, Zohra Drif, Djamila Bouhired &amp; Hassiba Ben Bouali&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Femmes algériennes pendant la guerre d'Algérie|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Femmes_alg%C3%A9riennes_pendant_la_guerre_d%27Alg%C3%A9rie&amp;oldid=236919423|journal=Wikipédia|date=2026-06-09|language=fr}}&lt;/ref&gt;|221x221px]][[Íomhá:1956-05-21 France Digs in For Total War in Algeria.ogv|clé|mion|1956ː [[físeán]]|220x220px]][[Íomhá:Les six wilayas de l'ALN.(guerre d'Algérie) 1958.jpg|clé|mion|1958|220x220px]][[Íomhá:Semaine des barricades Alger 1960 Haute Qualité.jpg|mion|clé|220x220px|Baracáidí i g[[Cathair na hAilgéire]] le linn an chogaidh (1960)|alt=]]
[[Íomhá:Terrorisme OAS Bab El Oued (guerre d'Algérie).jpg|clé|mion|Pléascadh d'OAS, 1 Eanáir 1962 :  Bab-el-Oued, Alger|280x280px]]

==Cúlra==
I dtús na [[1950idí]], rinne an Fhrainc iarracht [[Vítneam]] a ath-thógaint. Ach theip uirthi agus cuireadh tús leis an [[An Chéad Chogadh Ind-Síneach|gCéad Chogadh Ind-Síneach]]. Chaill na Francaigh an [[cogadh]] sin ag [[Cath Dien Bien Phu]] sa bhliain [[1954]]. Díreach ina dhiaidh sin, bhris Cogadh Saoirse na hAilgéire amach san [[An Ailgéir|Ailgéir]].

Bhí na Harkis ([[dílseoir]]í [[Moslamach]]a Arab-Ailgéaracha) i gcoinne an FLN (Fronta Náisiúnta Fuascailte), Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire (MNA), le tacaíocht ón bPáirtí [[Cumannachas|Cumannach]] [[An Fhrainc|Francach]] agus Páirtí Cumannach na hAilgéire. 

Ba iad na [[Pieds-noirs|Pieds-Noirs]] an lucht &quot;l'Algérie Française&quot; (an Ailgéir Fhrancach), agus níos déanaí bunáit an OAS — an eagraíocht sceimhlitheoireachta a rinne iarracht dúnmharú a dhéanamh ar [[Charles de Gaulle]] féin chun an &quot;Algérie Française&quot; a chosc.

Tá an cogadh tábhachtach ó thaobh 
* na [[Stailc|stailce]] treallchogaí,
* na troda 'maquis' agus [[sceimhlitheoireacht]] in aghaidh ghnáthdhaoine ar gach taobh,
* agus na coimhlintí idir arm na Fraince, an FLN, na ''Pieds Noirs'' agus na Harkis.

== 1954 ==
Sa bhliain 1954, bhí an Ailgéir fós measta mar chuid ''inmheánach'' den Fhrainc. 

I Mí na [[Samhain|Samhna]] [[1954]], i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola), thit [[rialtas]] na Fraince as a chéile (an Ceathrú Poblacht a bhí i réim). Faoi ordaithe rialtas Guy Mollet (SFIO nó Sóisialach), thosaigh arm na Fraince feachtas &quot;síothú&quot; san Ailgéir. Chas an &quot;oibríocht Ordaithe Poiblí&quot; go tapa i gcogadh iomlán.

Bhí na hAilgéaraigh i dtús báire i bhfabhar na [[Síocháin|síochána]], ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin. Scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san &quot;Ailgéir Fhrancach&quot; (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i bPoblacht na Fraince. 
==1956==
Tharla an ghéarchéim [[Suais|Shuais]] (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann. Lagaigh an géarchéim seo [[an Fhrainc]] agus [[an Ríocht Aontaithe]] ar thaobh idirnáisiúnta.

==1958==
Sa bhliain [[1958]], thit an [[rialtas]]. Díscaoileadh an Ceathrú Poblacht agus bunaíodh Cúigiú Poblacht na Fraince, le huachtarán láidir, [[Charles de Gaulle]], [[Bealtaine]] [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile fad is bhí sé ag iarraidh deireadh a chur leis an g[[cogadh]].  

Fuair de Gaulle níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh coilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh do neamhspleáchas don Ailgéir.

== 1961 ==
D'eagraigh an FLN léirsithe sráide i bPáras ar an [[17 Deireadh Fómhair]] [[1961]].  Mhair na trioblóidí ar feadh míosa ach tharla an foréigean is measa ar an oíche úd agus maraíodh b'fhéidir 100 duine, Ailgéaraigh go léir.
{{Príomhalt|Sléacht Pháras 1961}}

==1962==
Ar [[18 Márta]] [[1962]], síníodh [[Comhaontú Évian]], conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na [[An Fhrainc|Fraince]] agus an [[FLN]], gluaiseacht na saoirse, san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.

Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an [[Coilíneachas|choilíneachais]].

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Pháras 1961]]
* [[Comhaontú Évian (1962)|Comhaontú Évian]] 1962
* [[Dúnmharú na manach, Tibhirine 1996]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ailgéire, Cogadh na Saoirse na h}}
[[Catagóir:Cogaí saoirse]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Coilíneachas]]
[[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]]</text>
      <sha1>mxrktb1z4iygm8js7inujphbf7iq00t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319599</id>
      <parentid>1319597</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5579" sha1="2glombv559hktrqw7ex8wve4bwxscql" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ba cheann de na [[cogadh|cogaí]] [[Díchoilíniú|díchóilínithe]] ba thábhachtaí agus ba chasta é '''Cogadh Saoirse na h[[an Ailgéir|Ailgéire]]''' ([[1954]]–[[1962|62]]). Ní raibh na [[An Fhrainc|Francaigh]] cinnte céard le déanamh san Ailgéir sa tréimhse seo. Bhí thart ar mhilliúin coilíneach [[Eorpa]]ch ina gcónaí san Ailgéir. Bhí an t-achrann chomh dona sin gur bheag nach raibh cogadh cathartha sa bhFrainc dá bharr.
[[Íomhá:Les poseuses de bombes (Guerre d'Algérie).png|clé|mion|&quot;Les poseuses de bombes&quot;, timpeall 1956: Lamia Lakhdari, Zohra Drif, Djamila Bouhired &amp; Hassiba Ben Bouali&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Femmes algériennes pendant la guerre d'Algérie|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Femmes_alg%C3%A9riennes_pendant_la_guerre_d%27Alg%C3%A9rie&amp;oldid=236919423|journal=Wikipédia|date=2026-06-09|language=fr}}&lt;/ref&gt;|221x221px]][[Íomhá:1956-05-21 France Digs in For Total War in Algeria.ogv|clé|mion|1956ː [[físeán]]|220x220px]][[Íomhá:Les six wilayas de l'ALN.(guerre d'Algérie) 1958.jpg|clé|mion|1958|220x220px]][[Íomhá:Semaine des barricades Alger 1960 Haute Qualité.jpg|mion|clé|220x220px|Baracáidí i g[[Cathair na hAilgéire]] le linn an chogaidh (1960)|alt=]]
[[Íomhá:Terrorisme OAS Bab El Oued (guerre d'Algérie).jpg|clé|mion|Pléascadh d'OAS, 1 Eanáir 1962 :  Bab-el-Oued, Alger|280x280px]]

==Cúlra==
I dtús na [[1950idí]], rinne an Fhrainc iarracht [[Vítneam]] a ath-thógaint. Ach theip uirthi agus cuireadh tús leis an [[An Chéad Chogadh Ind-Síneach|gCéad Chogadh Ind-Síneach]]. Chaill na Francaigh an [[cogadh]] sin ag [[Cath Dien Bien Phu]] sa bhliain [[1954]]. Díreach ina dhiaidh sin, bhris Cogadh Saoirse na hAilgéire amach san [[An Ailgéir|Ailgéir]].

=== Siúd a bhí i mbun cogaíochta ===

* Rialtas na Fraince
* An FLN, an Fronta Náisiúnta Fuascailte
* Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire (faoi cheannas [[Messali Hadj]]), le tacaíocht ón bPáirtí [[Cumannachas|Cumannach]] [[An Fhrainc|Francach]] agus Páirtí Cumannach na hAilgéire.
* Na [[Pieds-noirs|Pieds-Noirs]], an lucht &quot;l'Algérie Française&quot; (an Ailgéir Fhrancach), agus níos déanaí bunáit an OAS — an eagraíocht sceimhlitheoireachta a rinne iarracht dúnmharú a dhéanamh ar [[Charles de Gaulle]] féin chun an &quot;Algérie Française&quot; a chosc.
* Na Harkis ([[dílseoir]]í [[Moslamach]]a Arab-Ailgéaracha) 

Tá an cogadh tábhachtach ó thaobh 
* na [[Stailc|stailce]] treallchogaí,
* na troda 'maquis' agus [[sceimhlitheoireacht]] in aghaidh ghnáthdhaoine ar gach taobh,
* agus na coimhlintí idir arm na Fraince, an FLN, na ''Pieds Noirs'' agus na Harkis.

== 1954 ==
Sa bhliain 1954, bhí an Ailgéir fós measta mar chuid ''inmheánach'' den Fhrainc. 

I Mí na [[Samhain|Samhna]] [[1954]], i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola), thit [[rialtas]] na Fraince as a chéile (an Ceathrú Poblacht a bhí i réim). Faoi ordaithe rialtas Guy Mollet (SFIO nó Sóisialach), thosaigh arm na Fraince feachtas &quot;síothú&quot; san Ailgéir. Chas an &quot;oibríocht Ordaithe Poiblí&quot; go tapa i gcogadh iomlán.

Bhí na hAilgéaraigh i dtús báire i bhfabhar na [[Síocháin|síochána]], ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin. Scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san &quot;Ailgéir Fhrancach&quot; (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i bPoblacht na Fraince. 
==1956==
Tharla an ghéarchéim [[Suais|Shuais]] (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann. Lagaigh an géarchéim seo [[an Fhrainc]] agus [[an Ríocht Aontaithe]] ar thaobh idirnáisiúnta.

==1958==
Sa bhliain [[1958]], thit an [[rialtas]]. Díscaoileadh an Ceathrú Poblacht agus bunaíodh Cúigiú Poblacht na Fraince, le huachtarán láidir, [[Charles de Gaulle]], [[Bealtaine]] [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile fad is bhí sé ag iarraidh deireadh a chur leis an g[[cogadh]].  

Fuair de Gaulle níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh coilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh do neamhspleáchas don Ailgéir.

== 1961 ==
D'eagraigh an FLN léirsithe sráide i bPáras ar an [[17 Deireadh Fómhair]] [[1961]].  Mhair na trioblóidí ar feadh míosa ach tharla an foréigean is measa ar an oíche úd agus maraíodh b'fhéidir 100 duine, Ailgéaraigh go léir.
{{Príomhalt|Sléacht Pháras 1961}}

==1962==
Ar [[18 Márta]] [[1962]], síníodh [[Comhaontú Évian]], conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na [[An Fhrainc|Fraince]] agus an [[FLN]], gluaiseacht na saoirse, san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.

Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an [[Coilíneachas|choilíneachais]].

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Pháras 1961]]
* [[Comhaontú Évian (1962)|Comhaontú Évian]] 1962
* [[Dúnmharú na manach, Tibhirine 1996]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ailgéire, Cogadh na Saoirse na h}}
[[Catagóir:Cogaí saoirse]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Coilíneachas]]
[[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]]</text>
      <sha1>2glombv559hktrqw7ex8wve4bwxscql</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319602</id>
      <parentid>1319599</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Siúd a bhí i mbun cogaíochta */</comment>
      <origin>1319602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5801" sha1="poyvk24isml5iwv1h4o4o41zd0ungjg" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ba cheann de na [[cogadh|cogaí]] [[Díchoilíniú|díchóilínithe]] ba thábhachtaí agus ba chasta é '''Cogadh Saoirse na h[[an Ailgéir|Ailgéire]]''' ([[1954]]–[[1962|62]]). Ní raibh na [[An Fhrainc|Francaigh]] cinnte céard le déanamh san Ailgéir sa tréimhse seo. Bhí thart ar mhilliúin coilíneach [[Eorpa]]ch ina gcónaí san Ailgéir. Bhí an t-achrann chomh dona sin gur bheag nach raibh cogadh cathartha sa bhFrainc dá bharr.
[[Íomhá:Les poseuses de bombes (Guerre d'Algérie).png|clé|mion|&quot;Les poseuses de bombes&quot;, timpeall 1956: Lamia Lakhdari, Zohra Drif, Djamila Bouhired &amp; Hassiba Ben Bouali&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Femmes algériennes pendant la guerre d'Algérie|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Femmes_alg%C3%A9riennes_pendant_la_guerre_d%27Alg%C3%A9rie&amp;oldid=236919423|journal=Wikipédia|date=2026-06-09|language=fr}}&lt;/ref&gt;|221x221px]][[Íomhá:1956-05-21 France Digs in For Total War in Algeria.ogv|clé|mion|1956ː [[físeán]]|220x220px]][[Íomhá:Les six wilayas de l'ALN.(guerre d'Algérie) 1958.jpg|clé|mion|1958|220x220px]][[Íomhá:Semaine des barricades Alger 1960 Haute Qualité.jpg|mion|clé|220x220px|Baracáidí i g[[Cathair na hAilgéire]] le linn an chogaidh (1960)|alt=]]
[[Íomhá:Terrorisme OAS Bab El Oued (guerre d'Algérie).jpg|clé|mion|Pléascadh d'OAS, 1 Eanáir 1962 :  Bab-el-Oued, Alger|280x280px]]

==Cúlra==
I dtús na [[1950idí]], rinne an Fhrainc iarracht [[Vítneam]] a ath-thógaint. Ach theip uirthi agus cuireadh tús leis an [[An Chéad Chogadh Ind-Síneach|gCéad Chogadh Ind-Síneach]]. Chaill na Francaigh an [[cogadh]] sin ag [[Cath Dien Bien Phu]] sa bhliain [[1954]]. Díreach ina dhiaidh sin, bhris Cogadh Saoirse na hAilgéire amach san [[An Ailgéir|Ailgéir]].

=== Siúd a bhí i mbun cogaíochta ===

* Rialtas na Fraince
* An FLN, an Fronta Náisiúnta Fuascailte&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=National Liberation Front (Algeria)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Liberation_Front_(Algeria)&amp;oldid=1362585556|journal=Wikipedia|date=2026-07-04|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire (faoi cheannas [[Messali Hadj]]), le tacaíocht ón bPáirtí [[Cumannachas|Cumannach]] [[An Fhrainc|Francach]] agus Páirtí Cumannach na hAilgéire.
* Na [[Pieds-noirs|Pieds-Noirs]], an lucht &quot;l'Algérie Française&quot; (an Ailgéir Fhrancach), agus níos déanaí bunáit an OAS — an eagraíocht sceimhlitheoireachta a rinne iarracht dúnmharú a dhéanamh ar [[Charles de Gaulle]] féin chun an &quot;Algérie Française&quot; a chosc.
* Na Harkis ([[dílseoir]]í [[Moslamach]]a Arab-Ailgéaracha) 

Tá an cogadh tábhachtach ó thaobh 
* na [[Stailc|stailce]] treallchogaí,
* na troda 'maquis' agus [[sceimhlitheoireacht]] in aghaidh ghnáthdhaoine ar gach taobh,
* agus na coimhlintí idir arm na Fraince, an FLN, na ''Pieds Noirs'' agus na Harkis.

== 1954 ==
Sa bhliain 1954, bhí an Ailgéir fós measta mar chuid ''inmheánach'' den Fhrainc. 

I Mí na [[Samhain|Samhna]] [[1954]], i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola), thit [[rialtas]] na Fraince as a chéile (an Ceathrú Poblacht a bhí i réim). Faoi ordaithe rialtas Guy Mollet (SFIO nó Sóisialach), thosaigh arm na Fraince feachtas &quot;síothú&quot; san Ailgéir. Chas an &quot;oibríocht Ordaithe Poiblí&quot; go tapa i gcogadh iomlán.

Bhí na hAilgéaraigh i dtús báire i bhfabhar na [[Síocháin|síochána]], ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin. Scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san &quot;Ailgéir Fhrancach&quot; (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i bPoblacht na Fraince. 
==1956==
Tharla an ghéarchéim [[Suais|Shuais]] (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann. Lagaigh an géarchéim seo [[an Fhrainc]] agus [[an Ríocht Aontaithe]] ar thaobh idirnáisiúnta.

==1958==
Sa bhliain [[1958]], thit an [[rialtas]]. Díscaoileadh an Ceathrú Poblacht agus bunaíodh Cúigiú Poblacht na Fraince, le huachtarán láidir, [[Charles de Gaulle]], [[Bealtaine]] [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile fad is bhí sé ag iarraidh deireadh a chur leis an g[[cogadh]].  

Fuair de Gaulle níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh coilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh do neamhspleáchas don Ailgéir.

== 1961 ==
D'eagraigh an FLN léirsithe sráide i bPáras ar an [[17 Deireadh Fómhair]] [[1961]].  Mhair na trioblóidí ar feadh míosa ach tharla an foréigean is measa ar an oíche úd agus maraíodh b'fhéidir 100 duine, Ailgéaraigh go léir.
{{Príomhalt|Sléacht Pháras 1961}}

==1962==
Ar [[18 Márta]] [[1962]], síníodh [[Comhaontú Évian]], conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na [[An Fhrainc|Fraince]] agus an [[FLN]], gluaiseacht na saoirse, san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.

Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an [[Coilíneachas|choilíneachais]].

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Pháras 1961]]
* [[Comhaontú Évian (1962)|Comhaontú Évian]] 1962
* [[Dúnmharú na manach, Tibhirine 1996]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ailgéire, Cogadh na Saoirse na h}}
[[Catagóir:Cogaí saoirse]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Coilíneachas]]
[[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]]</text>
      <sha1>poyvk24isml5iwv1h4o4o41zd0ungjg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319603</id>
      <parentid>1319602</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Siúd a bhí i mbun cogaíochta */</comment>
      <origin>1319603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5930" sha1="4oc53yg1imjp6frk5ikpyy220rpiem2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ba cheann de na [[cogadh|cogaí]] [[Díchoilíniú|díchóilínithe]] ba thábhachtaí agus ba chasta é '''Cogadh Saoirse na h[[an Ailgéir|Ailgéire]]''' ([[1954]]–[[1962|62]]). Ní raibh na [[An Fhrainc|Francaigh]] cinnte céard le déanamh san Ailgéir sa tréimhse seo. Bhí thart ar mhilliúin coilíneach [[Eorpa]]ch ina gcónaí san Ailgéir. Bhí an t-achrann chomh dona sin gur bheag nach raibh cogadh cathartha sa bhFrainc dá bharr.
[[Íomhá:Les poseuses de bombes (Guerre d'Algérie).png|clé|mion|&quot;Les poseuses de bombes&quot;, timpeall 1956: Lamia Lakhdari, Zohra Drif, Djamila Bouhired &amp; Hassiba Ben Bouali&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Femmes algériennes pendant la guerre d'Algérie|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Femmes_alg%C3%A9riennes_pendant_la_guerre_d%27Alg%C3%A9rie&amp;oldid=236919423|journal=Wikipédia|date=2026-06-09|language=fr}}&lt;/ref&gt;|221x221px]][[Íomhá:1956-05-21 France Digs in For Total War in Algeria.ogv|clé|mion|1956ː [[físeán]]|220x220px]][[Íomhá:Les six wilayas de l'ALN.(guerre d'Algérie) 1958.jpg|clé|mion|1958|220x220px]][[Íomhá:Semaine des barricades Alger 1960 Haute Qualité.jpg|mion|clé|220x220px|Baracáidí i g[[Cathair na hAilgéire]] le linn an chogaidh (1960)|alt=]]
[[Íomhá:Terrorisme OAS Bab El Oued (guerre d'Algérie).jpg|clé|mion|Pléascadh d'OAS, 1 Eanáir 1962 :  Bab-el-Oued, Alger|280x280px]]

==Cúlra==
I dtús na [[1950idí]], rinne an Fhrainc iarracht [[Vítneam]] a ath-thógaint. Ach theip uirthi agus cuireadh tús leis an [[An Chéad Chogadh Ind-Síneach|gCéad Chogadh Ind-Síneach]]. Chaill na Francaigh an [[cogadh]] sin ag [[Cath Dien Bien Phu]] sa bhliain [[1954]]. Díreach ina dhiaidh sin, bhris Cogadh Saoirse na hAilgéire amach san [[An Ailgéir|Ailgéir]].

=== Siúd a bhí i mbun cogaíochta ===

* Rialtas na Fraince
* An Fronta Náisiúnta Fuascailte, an FLN&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=National Liberation Front (Algeria)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Liberation_Front_(Algeria)&amp;oldid=1362585556|journal=Wikipedia|date=2026-07-04|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire, an MNS, faoi cheannas [[Messali Hadj]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Algerian National Movement|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Algerian_National_Movement&amp;oldid=1358253254|journal=Wikipedia|date=2026-06-07|language=en}}&lt;/ref&gt; le tacaíocht ón bPáirtí [[Cumannachas|Cumannach]] [[An Fhrainc|Francach]] agus Páirtí Cumannach na hAilgéire.
* Na [[Pieds-noirs|Pieds-Noirs]], an lucht &quot;l'Algérie Française&quot; (an Ailgéir Fhrancach), agus níos déanaí bunáit an OAS — an eagraíocht sceimhlitheoireachta a rinne iarracht dúnmharú a dhéanamh ar [[Charles de Gaulle]] féin chun an &quot;Algérie Française&quot; a chosc.
* Na Harkis ([[dílseoir]]í [[Moslamach]]a Arab-Ailgéaracha) 
Tá an cogadh casta agus tharla coimhlintí idir arm na Fraince, an FLN, an MNA, na ''Pieds Noirs'' agus na Harkis agus [[sceimhlitheoireacht]] in aghaidh ghnáthdhaoine .

== 1954 ==
Sa bhliain 1954, bhí an Ailgéir fós measta mar chuid ''inmheánach'' den Fhrainc. 

I Mí na [[Samhain|Samhna]] [[1954]], i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola), thit [[rialtas]] na Fraince as a chéile (an Ceathrú Poblacht a bhí i réim). Faoi ordaithe rialtas Guy Mollet (SFIO nó Sóisialach), thosaigh arm na Fraince feachtas &quot;síothú&quot; san Ailgéir. Chas an &quot;oibríocht Ordaithe Poiblí&quot; go tapa i gcogadh iomlán.

Bhí na hAilgéaraigh i dtús báire i bhfabhar na [[Síocháin|síochána]], ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin. Scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san &quot;Ailgéir Fhrancach&quot; (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i bPoblacht na Fraince. 
==1956==
Tharla an ghéarchéim [[Suais|Shuais]] (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann. Lagaigh an géarchéim seo [[an Fhrainc]] agus [[an Ríocht Aontaithe]] ar thaobh idirnáisiúnta.

==1958==
Sa bhliain [[1958]], thit an [[rialtas]]. Díscaoileadh an Ceathrú Poblacht agus bunaíodh Cúigiú Poblacht na Fraince, le huachtarán láidir, [[Charles de Gaulle]], [[Bealtaine]] [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile fad is bhí sé ag iarraidh deireadh a chur leis an g[[cogadh]].  

Fuair de Gaulle níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh coilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh do neamhspleáchas don Ailgéir.

== 1961 ==
D'eagraigh an FLN léirsithe sráide i bPáras ar an [[17 Deireadh Fómhair]] [[1961]].  Mhair na trioblóidí ar feadh míosa ach tharla an foréigean is measa ar an oíche úd agus maraíodh b'fhéidir 100 duine, Ailgéaraigh go léir.
{{Príomhalt|Sléacht Pháras 1961}}

==1962==
Ar [[18 Márta]] [[1962]], síníodh [[Comhaontú Évian]], conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na [[An Fhrainc|Fraince]] agus an [[FLN]], gluaiseacht na saoirse, san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.

Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an [[Coilíneachas|choilíneachais]].

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Pháras 1961]]
* [[Comhaontú Évian (1962)|Comhaontú Évian]] 1962
* [[Dúnmharú na manach, Tibhirine 1996]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ailgéire, Cogadh na Saoirse na h}}
[[Catagóir:Cogaí saoirse]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Coilíneachas]]
[[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]]</text>
      <sha1>4oc53yg1imjp6frk5ikpyy220rpiem2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319605</id>
      <parentid>1319603</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T21:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1962 */</comment>
      <origin>1319605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6792" sha1="ofgthgs6l9mkkauibmwh2mwlatfo5y8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ba cheann de na [[cogadh|cogaí]] [[Díchoilíniú|díchóilínithe]] ba thábhachtaí agus ba chasta é '''Cogadh Saoirse na h[[an Ailgéir|Ailgéire]]''' ([[1954]]–[[1962|62]]). Ní raibh na [[An Fhrainc|Francaigh]] cinnte céard le déanamh san Ailgéir sa tréimhse seo. Bhí thart ar mhilliúin coilíneach [[Eorpa]]ch ina gcónaí san Ailgéir. Bhí an t-achrann chomh dona sin gur bheag nach raibh cogadh cathartha sa bhFrainc dá bharr.
[[Íomhá:Les poseuses de bombes (Guerre d'Algérie).png|clé|mion|&quot;Les poseuses de bombes&quot;, timpeall 1956: Lamia Lakhdari, Zohra Drif, Djamila Bouhired &amp; Hassiba Ben Bouali&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Femmes algériennes pendant la guerre d'Algérie|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Femmes_alg%C3%A9riennes_pendant_la_guerre_d%27Alg%C3%A9rie&amp;oldid=236919423|journal=Wikipédia|date=2026-06-09|language=fr}}&lt;/ref&gt;|221x221px]][[Íomhá:1956-05-21 France Digs in For Total War in Algeria.ogv|clé|mion|1956ː [[físeán]]|220x220px]][[Íomhá:Les six wilayas de l'ALN.(guerre d'Algérie) 1958.jpg|clé|mion|1958|220x220px]][[Íomhá:Semaine des barricades Alger 1960 Haute Qualité.jpg|mion|clé|220x220px|Baracáidí i g[[Cathair na hAilgéire]] le linn an chogaidh (1960)|alt=]]
[[Íomhá:Terrorisme OAS Bab El Oued (guerre d'Algérie).jpg|clé|mion|Pléascadh d'OAS, 1 Eanáir 1962 :  Bab-el-Oued, Alger|280x280px]]

==Cúlra==
I dtús na [[1950idí]], rinne an Fhrainc iarracht [[Vítneam]] a ath-thógaint. Ach theip uirthi agus cuireadh tús leis an [[An Chéad Chogadh Ind-Síneach|gCéad Chogadh Ind-Síneach]]. Chaill na Francaigh an [[cogadh]] sin ag [[Cath Dien Bien Phu]] sa bhliain [[1954]]. Díreach ina dhiaidh sin, bhris Cogadh Saoirse na hAilgéire amach san [[An Ailgéir|Ailgéir]].

=== Siúd a bhí i mbun cogaíochta ===

* Rialtas na Fraince
* An Fronta Náisiúnta Fuascailte, an FLN&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=National Liberation Front (Algeria)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Liberation_Front_(Algeria)&amp;oldid=1362585556|journal=Wikipedia|date=2026-07-04|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire, an MNS, faoi cheannas [[Messali Hadj]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Algerian National Movement|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Algerian_National_Movement&amp;oldid=1358253254|journal=Wikipedia|date=2026-06-07|language=en}}&lt;/ref&gt; le tacaíocht ón bPáirtí [[Cumannachas|Cumannach]] [[An Fhrainc|Francach]] agus Páirtí Cumannach na hAilgéire.
* Na [[Pieds-noirs|Pieds-Noirs]], an lucht &quot;l'Algérie Française&quot; (an Ailgéir Fhrancach), agus níos déanaí bunáit an OAS — an eagraíocht sceimhlitheoireachta a rinne iarracht dúnmharú a dhéanamh ar [[Charles de Gaulle]] féin chun an &quot;Algérie Française&quot; a chosc.
* Na Harkis ([[dílseoir]]í [[Moslamach]]a Arab-Ailgéaracha) 
Tá an cogadh casta agus tharla coimhlintí idir arm na Fraince, an FLN, an MNA, na ''Pieds Noirs'' agus na Harkis agus [[sceimhlitheoireacht]] in aghaidh ghnáthdhaoine .

== 1954 ==
Sa bhliain 1954, bhí an Ailgéir fós mar chuid ''inmheánach'' den Fhrainc. 

I Mí na [[Samhain|Samhna]] [[1954]], i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola),  faoi ordaithe rialtas Pierre Mendès France (SFIO nó Sóisialach), thosaigh arm na Fraince feachtas &quot;síothú&quot; san Ailgéir. Chas an &quot;oibríocht Ordaithe Poiblí&quot; go tapa i gcogadh iomlán.

Bhí na hAilgéaraigh i dtús báire i bhfabhar na [[Síocháin|síochána]], ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin. Scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san &quot;Ailgéir Fhrancach&quot; (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i bPoblacht na Fraince. 
==1956==
Tharla an ghéarchéim [[Suais|Shuais]] (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann. Lagaigh an géarchéim seo [[an Fhrainc]] agus [[an Ríocht Aontaithe]] ar thaobh idirnáisiúnta.

==1958==
Sa bhliain [[1958]], thit an [[rialtas]]. Díscaoileadh an Ceathrú Poblacht agus bunaíodh [[Bunreacht na Fraince|Cúigiú Poblacht na Fraince]], le huachtarán láidir, [[Charles de Gaulle]], [[Bealtaine]] [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile fad is bhí sé ag iarraidh deireadh a chur leis an g[[cogadh]].  

Fuair de Gaulle níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh coilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh do neamhspleáchas don Ailgéir.

== 1961 ==
D'eagraigh an FLN léirsithe sráide i bPáras ar an [[17 Deireadh Fómhair]] [[1961]].  Mhair na trioblóidí ar feadh míosa ach tharla an foréigean is measa ar an oíche úd agus maraíodh b'fhéidir 100 duine, Ailgéaraigh go léir.
{{Príomhalt|Sléacht Pháras 1961}}

==1962==
Ar [[18 Márta]] [[1962]], síníodh [[Comhaontú Évian]], conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na [[An Fhrainc|Fraince]] agus an [[FLN]], gluaiseacht na saoirse, san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.

Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an [[Coilíneachas|choilíneachais]].

== An FLN agus MNA ==
Ba iomaitheoirí, ní comhghuaillithe, an FLN agus an MNA (faoi cheannas Messali Hadj) — chuaigh siad i ngleic go fíochmhar lena chéile, san Ailgéir féin agus i measc phobal Ailgéarach na Fraince sa Fhrainc (an &quot;guerre franco-française&quot;/&quot;Cogaí an Chaifé&quot;). Maraíodh  duine 3,957 sa Fhrainc sa choimhlint inmheánach seo (idir 1 Eanáir 1956 agus 23 Eanáir 1962, de réir figiúirí oifigiúla údaráis na Fraince).

Throid an FLN agus an MNA lena chéile go sonrach chun smacht a fháil ar phobal Ailgéarach na Fraince féin (an mhórchuid díobh ina n-oibrithe inimirceacha), ní ar an Ailgéir mar thír. cé go raibh an dá cheann acu ag lorg neamhspleáchas ón bhFrainc. Sin an fáth ar &quot;Cogaí an Chaifé&quot; a thugtar orthu — troid i measc phobal na nAilgéarach a bhí ina gcónaí sa Fhrainc, ní ar pháirc an áir san Ailgéir.

Bhris an FLN an MNA faoi dheireadh.

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Pháras 1961]]
* [[Comhaontú Évian (1962)|Comhaontú Évian]] 1962
* [[Dúnmharú na manach, Tibhirine 1996]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ailgéire, Cogadh na Saoirse na h}}
[[Catagóir:Cogaí saoirse]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Coilíneachas]]
[[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]]</text>
      <sha1>ofgthgs6l9mkkauibmwh2mwlatfo5y8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319606</id>
      <parentid>1319605</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T21:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1958 */</comment>
      <origin>1319606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7189" sha1="pfn9v4hjcq39k331vjaro3trvzez4e1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ba cheann de na [[cogadh|cogaí]] [[Díchoilíniú|díchóilínithe]] ba thábhachtaí agus ba chasta é '''Cogadh Saoirse na h[[an Ailgéir|Ailgéire]]''' ([[1954]]–[[1962|62]]). Ní raibh na [[An Fhrainc|Francaigh]] cinnte céard le déanamh san Ailgéir sa tréimhse seo. Bhí thart ar mhilliúin coilíneach [[Eorpa]]ch ina gcónaí san Ailgéir. Bhí an t-achrann chomh dona sin gur bheag nach raibh cogadh cathartha sa bhFrainc dá bharr.
[[Íomhá:Les poseuses de bombes (Guerre d'Algérie).png|clé|mion|&quot;Les poseuses de bombes&quot;, timpeall 1956: Lamia Lakhdari, Zohra Drif, Djamila Bouhired &amp; Hassiba Ben Bouali&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Femmes algériennes pendant la guerre d'Algérie|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Femmes_alg%C3%A9riennes_pendant_la_guerre_d%27Alg%C3%A9rie&amp;oldid=236919423|journal=Wikipédia|date=2026-06-09|language=fr}}&lt;/ref&gt;|221x221px]][[Íomhá:1956-05-21 France Digs in For Total War in Algeria.ogv|clé|mion|1956ː [[físeán]]|220x220px]][[Íomhá:Les six wilayas de l'ALN.(guerre d'Algérie) 1958.jpg|clé|mion|1958|220x220px]][[Íomhá:Semaine des barricades Alger 1960 Haute Qualité.jpg|mion|clé|220x220px|Baracáidí i g[[Cathair na hAilgéire]] le linn an chogaidh (1960)|alt=]]
[[Íomhá:Terrorisme OAS Bab El Oued (guerre d'Algérie).jpg|clé|mion|Pléascadh d'OAS, 1 Eanáir 1962 :  Bab-el-Oued, Alger|280x280px]]

==Cúlra==
I dtús na [[1950idí]], rinne an Fhrainc iarracht [[Vítneam]] a ath-thógaint. Ach theip uirthi agus cuireadh tús leis an [[An Chéad Chogadh Ind-Síneach|gCéad Chogadh Ind-Síneach]]. Chaill na Francaigh an [[cogadh]] sin ag [[Cath Dien Bien Phu]] sa bhliain [[1954]]. Díreach ina dhiaidh sin, bhris Cogadh Saoirse na hAilgéire amach san [[An Ailgéir|Ailgéir]].

=== Siúd a bhí i mbun cogaíochta ===

* Rialtas na Fraince
* An Fronta Náisiúnta Fuascailte, an FLN,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=National Liberation Front (Algeria)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Liberation_Front_(Algeria)&amp;oldid=1362585556|journal=Wikipedia|date=2026-07-04|language=en}}&lt;/ref&gt;  le tacaíocht ón bPáirtí [[Cumannachas|Cumannach]] [[An Fhrainc|Francach]] agus Páirtí Cumannach na hAilgéire in 1954 (d'éirigh an scéal casta níos déanaí).
* Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire, an MNA, faoi cheannas [[Messali Hadj]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Algerian National Movement|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Algerian_National_Movement&amp;oldid=1358253254|journal=Wikipedia|date=2026-06-07|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Bhí ceangal níos sine, níos luaithe idir Messali Hadj féin (a bhunaigh an MNA níos déanaí, i 1954) agus tacaíocht Chumannach. Sa bhliain 1926, chuidigh an Páirtí Cumannach le bunú a chéad eagraíochta, an ''Étoile Nord-Africaine''. Ach stopadh an tacaíocht airgeadais sin in 1928.&lt;/ref&gt;

* Na [[Pieds-noirs|Pieds-Noirs]], an lucht &quot;l'Algérie Française&quot; (an Ailgéir Fhrancach), agus níos déanaí bunáit an OAS — an eagraíocht sceimhlitheoireachta a rinne iarracht dúnmharú a dhéanamh ar [[Charles de Gaulle]] féin chun an &quot;Algérie Française&quot; a chosc.
* Na Harkis ([[dílseoir]]í [[Moslamach]]a Arab-Ailgéaracha)
Tá an cogadh casta agus tharla coimhlintí idir arm na Fraince, an FLN, an MNA, na ''Pieds Noirs'' agus na Harkis agus [[sceimhlitheoireacht]] in aghaidh ghnáthdhaoine .

== 1954 ==
Sa bhliain 1954, bhí an Ailgéir fós mar chuid ''inmheánach'' den Fhrainc. 

I Mí na [[Samhain|Samhna]] [[1954]], i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola),  faoi ordaithe rialtas Pierre Mendès France (SFIO nó Sóisialach), thosaigh arm na Fraince feachtas &quot;síothú&quot; san Ailgéir (&quot;polasaí síothaithe&quot;). Chas an &quot;oibríocht Ordaithe Poiblí&quot; go tapa i gcogadh iomlán.

Bhí na hAilgéaraigh i dtús báire i bhfabhar na [[Síocháin|síochána]], ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin. Scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san &quot;Ailgéir Fhrancach&quot; (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i bPoblacht na Fraince. 
==1956==
Tharla an ghéarchéim [[Suais|Shuais]] (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann. Lagaigh an géarchéim seo [[an Fhrainc]] agus [[an Ríocht Aontaithe]] ar thaobh idirnáisiúnta.

==1958==
Sa bhliain [[1958]], thit an [[rialtas]] as a chéile. Díscaoileadh an Ceathrú Poblacht agus bunaíodh [[Bunreacht na Fraince|Cúigiú Poblacht na Fraince]], le huachtarán láidir, [[Charles de Gaulle]], [[Bealtaine]] [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile fad is bhí sé ag iarraidh deireadh a chur leis an g[[cogadh]].  

Fuair de Gaulle níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh coilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh do neamhspleáchas don Ailgéir.

== 1961 ==
D'eagraigh an FLN léirsithe sráide i bPáras ar an [[17 Deireadh Fómhair]] [[1961]].  Mhair na trioblóidí ar feadh míosa ach tharla an foréigean is measa ar an oíche úd agus maraíodh b'fhéidir 100 duine, Ailgéaraigh go léir.
{{Príomhalt|Sléacht Pháras 1961}}

==1962==
Ar [[18 Márta]] [[1962]], síníodh [[Comhaontú Évian]], conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na [[An Fhrainc|Fraince]] agus an [[FLN]], gluaiseacht na saoirse, san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.

Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an [[Coilíneachas|choilíneachais]].

== An FLN agus MNA ==
Ba iomaitheoirí, ní comhghuaillithe, an FLN agus an MNA (faoi cheannas Messali Hadj) — chuaigh siad i ngleic go fíochmhar lena chéile, san Ailgéir féin agus i measc phobal Ailgéarach na Fraince sa Fhrainc (an &quot;guerre franco-française&quot;/&quot;Cogaí an Chaifé&quot;). Maraíodh  duine 3,957 sa Fhrainc sa choimhlint inmheánach seo (idir 1 Eanáir 1956 agus 23 Eanáir 1962, de réir figiúirí oifigiúla údaráis na Fraince).

Throid an FLN agus an MNA lena chéile go sonrach chun smacht a fháil ar phobal Ailgéarach na Fraince féin (an mhórchuid díobh ina n-oibrithe inimirceacha), ní ar an Ailgéir mar thír. cé go raibh an dá cheann acu ag lorg neamhspleáchas ón bhFrainc. Sin an fáth ar &quot;Cogaí an Chaifé&quot; a thugtar orthu — troid i measc phobal na nAilgéarach a bhí ina gcónaí sa Fhrainc, ní ar pháirc an áir san Ailgéir.

Bhris an FLN an MNA faoi dheireadh.

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Pháras 1961]]
* [[Comhaontú Évian (1962)|Comhaontú Évian]] 1962
* [[Dúnmharú na manach, Tibhirine 1996]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ailgéire, Cogadh na Saoirse na h}}
[[Catagóir:Cogaí saoirse]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Coilíneachas]]
[[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]]</text>
      <sha1>pfn9v4hjcq39k331vjaro3trvzez4e1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319607</id>
      <parentid>1319606</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T21:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* An FLN agus MNA */</comment>
      <origin>1319607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8015" sha1="3pd81qon5grf0dscl7lm085vkgqxie7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ba cheann de na [[cogadh|cogaí]] [[Díchoilíniú|díchóilínithe]] ba thábhachtaí agus ba chasta é '''Cogadh Saoirse na h[[an Ailgéir|Ailgéire]]''' ([[1954]]–[[1962|62]]). Ní raibh na [[An Fhrainc|Francaigh]] cinnte céard le déanamh san Ailgéir sa tréimhse seo. Bhí thart ar mhilliúin coilíneach [[Eorpa]]ch ina gcónaí san Ailgéir. Bhí an t-achrann chomh dona sin gur bheag nach raibh cogadh cathartha sa bhFrainc dá bharr.
[[Íomhá:Les poseuses de bombes (Guerre d'Algérie).png|clé|mion|&quot;Les poseuses de bombes&quot;, timpeall 1956: Lamia Lakhdari, Zohra Drif, Djamila Bouhired &amp; Hassiba Ben Bouali&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Femmes algériennes pendant la guerre d'Algérie|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Femmes_alg%C3%A9riennes_pendant_la_guerre_d%27Alg%C3%A9rie&amp;oldid=236919423|journal=Wikipédia|date=2026-06-09|language=fr}}&lt;/ref&gt;|221x221px]][[Íomhá:1956-05-21 France Digs in For Total War in Algeria.ogv|clé|mion|1956ː [[físeán]]|220x220px]][[Íomhá:Les six wilayas de l'ALN.(guerre d'Algérie) 1958.jpg|clé|mion|1958|220x220px]][[Íomhá:Semaine des barricades Alger 1960 Haute Qualité.jpg|mion|clé|220x220px|Baracáidí i g[[Cathair na hAilgéire]] le linn an chogaidh (1960)|alt=]]
[[Íomhá:Terrorisme OAS Bab El Oued (guerre d'Algérie).jpg|clé|mion|Pléascadh d'OAS, 1 Eanáir 1962 :  Bab-el-Oued, Alger|280x280px]]

==Cúlra==
I dtús na [[1950idí]], rinne an Fhrainc iarracht [[Vítneam]] a ath-thógaint. Ach theip uirthi agus cuireadh tús leis an [[An Chéad Chogadh Ind-Síneach|gCéad Chogadh Ind-Síneach]]. Chaill na Francaigh an [[cogadh]] sin ag [[Cath Dien Bien Phu]] sa bhliain [[1954]]. Díreach ina dhiaidh sin, bhris Cogadh Saoirse na hAilgéire amach san [[An Ailgéir|Ailgéir]].

=== Siúd a bhí i mbun cogaíochta ===

* Rialtas na Fraince
* An Fronta Náisiúnta Fuascailte, an FLN,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=National Liberation Front (Algeria)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Liberation_Front_(Algeria)&amp;oldid=1362585556|journal=Wikipedia|date=2026-07-04|language=en}}&lt;/ref&gt;  le tacaíocht ón bPáirtí [[Cumannachas|Cumannach]] [[An Fhrainc|Francach]] agus Páirtí Cumannach na hAilgéire in 1954 (d'éirigh an scéal casta níos déanaí).
* Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire, an MNA, faoi cheannas [[Messali Hadj]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Algerian National Movement|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Algerian_National_Movement&amp;oldid=1358253254|journal=Wikipedia|date=2026-06-07|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Bhí ceangal níos sine, níos luaithe idir Messali Hadj féin (a bhunaigh an MNA níos déanaí, i 1954) agus tacaíocht Chumannach. Sa bhliain 1926, chuidigh an Páirtí Cumannach le bunú a chéad eagraíochta, an ''Étoile Nord-Africaine''. Ach stopadh an tacaíocht airgeadais sin in 1928.&lt;/ref&gt;

* Na [[Pieds-noirs|Pieds-Noirs]], an lucht &quot;l'Algérie Française&quot; (an Ailgéir Fhrancach), agus níos déanaí bunáit an OAS — an eagraíocht sceimhlitheoireachta a rinne iarracht dúnmharú a dhéanamh ar [[Charles de Gaulle]] féin chun an &quot;Algérie Française&quot; a chosc.
* Na Harkis ([[dílseoir]]í [[Moslamach]]a Arab-Ailgéaracha)
Tá an cogadh casta agus tharla coimhlintí idir arm na Fraince, an FLN, an MNA, na ''Pieds Noirs'' agus na Harkis agus [[sceimhlitheoireacht]] in aghaidh ghnáthdhaoine .

== 1954 ==
Sa bhliain 1954, bhí an Ailgéir fós mar chuid ''inmheánach'' den Fhrainc. 

I Mí na [[Samhain|Samhna]] [[1954]], i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola),  faoi ordaithe rialtas Pierre Mendès France (SFIO nó Sóisialach), thosaigh arm na Fraince feachtas &quot;síothú&quot; san Ailgéir (&quot;polasaí síothaithe&quot;). Chas an &quot;oibríocht Ordaithe Poiblí&quot; go tapa i gcogadh iomlán.

Bhí na hAilgéaraigh i dtús báire i bhfabhar na [[Síocháin|síochána]], ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin. Scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san &quot;Ailgéir Fhrancach&quot; (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i bPoblacht na Fraince. 
==1956==
Tharla an ghéarchéim [[Suais|Shuais]] (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann. Lagaigh an géarchéim seo [[an Fhrainc]] agus [[an Ríocht Aontaithe]] ar thaobh idirnáisiúnta.

==1958==
Sa bhliain [[1958]], thit an [[rialtas]] as a chéile. Díscaoileadh an Ceathrú Poblacht agus bunaíodh [[Bunreacht na Fraince|Cúigiú Poblacht na Fraince]], le huachtarán láidir, [[Charles de Gaulle]], [[Bealtaine]] [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile fad is bhí sé ag iarraidh deireadh a chur leis an g[[cogadh]].  

Fuair de Gaulle níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh coilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh do neamhspleáchas don Ailgéir.

== 1961 ==
D'eagraigh an FLN léirsithe sráide i bPáras ar an [[17 Deireadh Fómhair]] [[1961]].  Mhair na trioblóidí ar feadh míosa ach tharla an foréigean is measa ar an oíche úd agus maraíodh b'fhéidir 100 duine, Ailgéaraigh go léir.
{{Príomhalt|Sléacht Pháras 1961}}

==1962==
Ar [[18 Márta]] [[1962]], síníodh [[Comhaontú Évian]], conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na [[An Fhrainc|Fraince]] agus an [[FLN]], gluaiseacht na saoirse, san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.

Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an [[Coilíneachas|choilíneachais]].

== An cumannachas ==
Choinnigh Páirtí Cumannach na hAilgéire (PCA) &quot;neodracht chairdiúil&quot; i leith an FLN sa chéad bhliain den chogadh. Ina theannta sin, bhí a n-aonad armtha féin ag an PCA, ar a dtugtaí &quot;Combattants de la Libération&quot; (CDL) . I1956, tar éis géarleanúint throm ó údaráis na Fraince, chomhaontaigh an PCA agus an FLN an CDL a chomhtháthú isteach in Arm Saoirse Náisiúnta an FLN féin (an ALN). Mar sin, chuaigh trúpaí armtha an Pháirtí Chumannaigh isteach sa struchtúr míleata de chuid an FLN.

Dhiúltaigh ceannaireacht an FLN aitheantas oifigiúil pholaitiúil a thabhairt don PCA (níor mhian leo go bhfeicfí an ghluaiseacht mar cheann cumannach), ach tharla comhtháthú míleata mar sin féin.
[[Íomhá:Messali Hadj (cropped).jpg|clé|mion|264x264px|Messali Had, timpeall 1959]]

== An FLN agus MNA ==
Ba iomaitheoirí, ní comhghuaillithe, an FLN agus an MNA (faoi cheannas Messali Hadj) — chuaigh siad i ngleic go fíochmhar lena chéile, san Ailgéir féin agus i measc phobal Ailgéarach na Fraince sa Fhrainc (an &quot;guerre franco-française&quot;/&quot;Cogaí an Chaifé&quot;). Maraíodh  duine 3,957 sa Fhrainc sa choimhlint inmheánach seo (idir 1 Eanáir 1956 agus 23 Eanáir 1962, de réir figiúirí oifigiúla údaráis na Fraince).

Throid an FLN agus an MNA lena chéile go sonrach chun smacht a fháil ar phobal Ailgéarach na Fraince féin (an mhórchuid díobh ina n-oibrithe inimirceacha), ní ar an Ailgéir mar thír. cé go raibh an dá cheann acu ag lorg neamhspleáchas ón bhFrainc. Sin an fáth ar &quot;Cogaí an Chaifé&quot; a thugtar orthu — troid i measc phobal na nAilgéarach a bhí ina gcónaí sa Fhrainc, ní ar pháirc an áir san Ailgéir.

Bhris an FLN an MNA faoi dheireadh.

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Pháras 1961]]
* [[Comhaontú Évian (1962)|Comhaontú Évian]] 1962
* [[Dúnmharú na manach, Tibhirine 1996]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ailgéire, Cogadh na Saoirse na h}}
[[Catagóir:Cogaí saoirse]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Coilíneachas]]
[[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]]</text>
      <sha1>3pd81qon5grf0dscl7lm085vkgqxie7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319608</id>
      <parentid>1319607</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T21:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8174" sha1="b4q0mwlo3vzxf4dmj3k3jjgmcku1wk5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Ba cheann de na [[cogadh|cogaí]] [[Díchoilíniú|díchóilínithe]] ba thábhachtaí agus ba chasta é '''Cogadh Saoirse na h[[an Ailgéir|Ailgéire]]''' ([[1954]]–[[1962|62]]). Ní raibh na [[An Fhrainc|Francaigh]] cinnte céard le déanamh san Ailgéir sa tréimhse seo. Bhí thart ar mhilliúin coilíneach [[Eorpa]]ch ina gcónaí san Ailgéir. Bhí an t-achrann chomh dona sin gur bheag nach raibh cogadh cathartha sa bhFrainc dá bharr.
[[Íomhá:French President Charles De Gaulle and the Six-Year War.webm|clé|mion|220x220px|Clár faisnéise 26n i mBéarla, a rinneadh in 1960 - fíor-mhaith]]
[[Íomhá:Les poseuses de bombes (Guerre d'Algérie).png|clé|mion|&quot;Les poseuses de bombes&quot;, timpeall 1956: Lamia Lakhdari, Zohra Drif, Djamila Bouhired &amp; Hassiba Ben Bouali&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Femmes algériennes pendant la guerre d'Algérie|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Femmes_alg%C3%A9riennes_pendant_la_guerre_d%27Alg%C3%A9rie&amp;oldid=236919423|journal=Wikipédia|date=2026-06-09|language=fr}}&lt;/ref&gt;|221x221px]][[Íomhá:1956-05-21 France Digs in For Total War in Algeria.ogv|clé|mion|1956ː [[físeán]]|220x220px]][[Íomhá:Les six wilayas de l'ALN.(guerre d'Algérie) 1958.jpg|clé|mion|1958|220x220px]][[Íomhá:Semaine des barricades Alger 1960 Haute Qualité.jpg|mion|clé|220x220px|Baracáidí i g[[Cathair na hAilgéire]] le linn an chogaidh (1960)|alt=]]
[[Íomhá:Terrorisme OAS Bab El Oued (guerre d'Algérie).jpg|clé|mion|Pléascadh d'OAS, 1 Eanáir 1962 :  Bab-el-Oued, Alger|280x280px]]

==Cúlra==
I dtús na [[1950idí]], rinne an Fhrainc iarracht [[Vítneam]] a ath-thógaint. Ach theip uirthi agus cuireadh tús leis an [[An Chéad Chogadh Ind-Síneach|gCéad Chogadh Ind-Síneach]]. Chaill na Francaigh an [[cogadh]] sin ag [[Cath Dien Bien Phu]] sa bhliain [[1954]]. Díreach ina dhiaidh sin, bhris Cogadh Saoirse na hAilgéire amach san [[An Ailgéir|Ailgéir]].

=== Siúd a bhí i mbun cogaíochta ===

* Rialtas na Fraince
* An Fronta Náisiúnta Fuascailte, an FLN,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=National Liberation Front (Algeria)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Liberation_Front_(Algeria)&amp;oldid=1362585556|journal=Wikipedia|date=2026-07-04|language=en}}&lt;/ref&gt;  le tacaíocht ón bPáirtí [[Cumannachas|Cumannach]] [[An Fhrainc|Francach]] agus Páirtí Cumannach na hAilgéire in 1954 (d'éirigh an scéal casta níos déanaí).
* Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire, an MNA, faoi cheannas [[Messali Hadj]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Algerian National Movement|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Algerian_National_Movement&amp;oldid=1358253254|journal=Wikipedia|date=2026-06-07|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Bhí ceangal níos sine, níos luaithe idir Messali Hadj féin (a bhunaigh an MNA níos déanaí, i 1954) agus tacaíocht Chumannach. Sa bhliain 1926, chuidigh an Páirtí Cumannach le bunú a chéad eagraíochta, an ''Étoile Nord-Africaine''. Ach stopadh an tacaíocht airgeadais sin in 1928.&lt;/ref&gt;

* Na [[Pieds-noirs|Pieds-Noirs]], an lucht &quot;l'Algérie Française&quot; (an Ailgéir Fhrancach), agus níos déanaí bunáit an OAS — an eagraíocht sceimhlitheoireachta a rinne iarracht dúnmharú a dhéanamh ar [[Charles de Gaulle]] féin chun an &quot;Algérie Française&quot; a chosc.
* Na Harkis ([[dílseoir]]í [[Moslamach]]a Arab-Ailgéaracha)
Tá an cogadh casta agus tharla coimhlintí idir arm na Fraince, an FLN, an MNA, na ''Pieds Noirs'' agus na Harkis agus [[sceimhlitheoireacht]] in aghaidh ghnáthdhaoine .

== 1954 ==
Sa bhliain 1954, bhí an Ailgéir fós mar chuid ''inmheánach'' den Fhrainc. 

I Mí na [[Samhain|Samhna]] [[1954]], i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola),  faoi ordaithe rialtas Pierre Mendès France (SFIO nó Sóisialach), thosaigh arm na Fraince feachtas &quot;síothú&quot; san Ailgéir (&quot;polasaí síothaithe&quot;). Chas an &quot;oibríocht Ordaithe Poiblí&quot; go tapa i gcogadh iomlán.

Bhí na hAilgéaraigh i dtús báire i bhfabhar na [[Síocháin|síochána]], ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin. Scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san &quot;Ailgéir Fhrancach&quot; (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i bPoblacht na Fraince. 
==1956==
Tharla an ghéarchéim [[Suais|Shuais]] (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann. Lagaigh an géarchéim seo [[an Fhrainc]] agus [[an Ríocht Aontaithe]] ar thaobh idirnáisiúnta.

==1958==
Sa bhliain [[1958]], thit an [[rialtas]] as a chéile. Díscaoileadh an Ceathrú Poblacht agus bunaíodh [[Bunreacht na Fraince|Cúigiú Poblacht na Fraince]], le huachtarán láidir, [[Charles de Gaulle]], [[Bealtaine]] [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile fad is bhí sé ag iarraidh deireadh a chur leis an g[[cogadh]].  

Fuair de Gaulle níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh coilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh do neamhspleáchas don Ailgéir.

== 1961 ==
D'eagraigh an FLN léirsithe sráide i bPáras ar an [[17 Deireadh Fómhair]] [[1961]].  Mhair na trioblóidí ar feadh míosa ach tharla an foréigean is measa ar an oíche úd agus maraíodh b'fhéidir 100 duine, Ailgéaraigh go léir.
{{Príomhalt|Sléacht Pháras 1961}}

==1962==
Ar [[18 Márta]] [[1962]], síníodh [[Comhaontú Évian]], conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na [[An Fhrainc|Fraince]] agus an [[FLN]], gluaiseacht na saoirse, san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.

Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an [[Coilíneachas|choilíneachais]].

== An cumannachas ==
Choinnigh Páirtí Cumannach na hAilgéire (PCA) &quot;neodracht chairdiúil&quot; i leith an FLN sa chéad bhliain den chogadh. Ina theannta sin, bhí a n-aonad armtha féin ag an PCA, ar a dtugtaí &quot;Combattants de la Libération&quot; (CDL) . I1956, tar éis géarleanúint throm ó údaráis na Fraince, chomhaontaigh an PCA agus an FLN an CDL a chomhtháthú isteach in Arm Saoirse Náisiúnta an FLN féin (an ALN). Mar sin, chuaigh trúpaí armtha an Pháirtí Chumannaigh isteach sa struchtúr míleata de chuid an FLN.

Dhiúltaigh ceannaireacht an FLN aitheantas oifigiúil pholaitiúil a thabhairt don PCA (níor mhian leo go bhfeicfí an ghluaiseacht mar cheann cumannach), ach tharla comhtháthú míleata mar sin féin.
[[Íomhá:Messali Hadj (cropped).jpg|clé|mion|264x264px|Messali Had, timpeall 1959]]

== An FLN agus MNA ==
Ba iomaitheoirí, ní comhghuaillithe, an FLN agus an MNA (faoi cheannas Messali Hadj) — chuaigh siad i ngleic go fíochmhar lena chéile, san Ailgéir féin agus i measc phobal Ailgéarach na Fraince sa Fhrainc (an &quot;guerre franco-française&quot;/&quot;Cogaí an Chaifé&quot;). Maraíodh  duine 3,957 sa Fhrainc sa choimhlint inmheánach seo (idir 1 Eanáir 1956 agus 23 Eanáir 1962, de réir figiúirí oifigiúla údaráis na Fraince).

Throid an FLN agus an MNA lena chéile go sonrach chun smacht a fháil ar phobal Ailgéarach na Fraince féin (an mhórchuid díobh ina n-oibrithe inimirceacha), ní ar an Ailgéir mar thír. cé go raibh an dá cheann acu ag lorg neamhspleáchas ón bhFrainc. Sin an fáth ar &quot;Cogaí an Chaifé&quot; a thugtar orthu — troid i measc phobal na nAilgéarach a bhí ina gcónaí sa Fhrainc, ní ar pháirc an áir san Ailgéir.

Bhris an FLN an MNA faoi dheireadh.

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Pháras 1961]]
* [[Comhaontú Évian (1962)|Comhaontú Évian]] 1962
* [[Dúnmharú na manach, Tibhirine 1996]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ailgéire, Cogadh na Saoirse na h}}
[[Catagóir:Cogaí saoirse]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Coilíneachas]]
[[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]]</text>
      <sha1>b4q0mwlo3vzxf4dmj3k3jjgmcku1wk5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319609</id>
      <parentid>1319608</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T21:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9335" sha1="tjoigajannryvgcagulc5bqo8655gy7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Ba cheann de na [[cogadh|cogaí]] [[Díchoilíniú|díchóilínithe]] ba thábhachtaí agus ba chasta é '''Cogadh Saoirse na h[[an Ailgéir|Ailgéire]]''' ([[1954]]–[[1962|62]]). Ní raibh na [[An Fhrainc|Francaigh]] cinnte céard le déanamh san Ailgéir sa tréimhse seo. Bhí thart ar mhilliúin coilíneach [[Eorpa]]ch ina gcónaí san Ailgéir. Bhí an t-achrann chomh dona sin gur bheag nach raibh cogadh cathartha sa bhFrainc dá bharr.
[[Íomhá:French President Charles De Gaulle and the Six-Year War.webm|clé|mion|220x220px|Clár faisnéise 26n i mBéarla, a rinneadh in 1960 - fíor-mhaith]]
[[Íomhá:Les poseuses de bombes (Guerre d'Algérie).png|clé|mion|&quot;Les poseuses de bombes&quot;, timpeall 1956: Lamia Lakhdari, Zohra Drif, Djamila Bouhired &amp; Hassiba Ben Bouali&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Femmes algériennes pendant la guerre d'Algérie|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Femmes_alg%C3%A9riennes_pendant_la_guerre_d%27Alg%C3%A9rie&amp;oldid=236919423|journal=Wikipédia|date=2026-06-09|language=fr}}&lt;/ref&gt;|221x221px]][[Íomhá:1956-05-21 France Digs in For Total War in Algeria.ogv|clé|mion|1956ː [[físeán]]|220x220px]][[Íomhá:Les six wilayas de l'ALN.(guerre d'Algérie) 1958.jpg|clé|mion|1958|220x220px]][[Íomhá:Semaine des barricades Alger 1960 Haute Qualité.jpg|mion|clé|220x220px|Baracáidí i g[[Cathair na hAilgéire]] le linn an chogaidh (1960)|alt=]]
[[Íomhá:Terrorisme OAS Bab El Oued (guerre d'Algérie).jpg|clé|mion|Pléascadh d'OAS, 1 Eanáir 1962 :  Bab-el-Oued, Alger|280x280px]]

==Cúlra==
I dtús na [[1950idí]], rinne an Fhrainc iarracht [[Vítneam]] a ath-thógaint. Ach theip uirthi agus cuireadh tús leis an [[An Chéad Chogadh Ind-Síneach|gCéad Chogadh Ind-Síneach]]. Chaill na Francaigh an [[cogadh]] sin ag [[Cath Dien Bien Phu]] sa bhliain [[1954]]. Díreach ina dhiaidh sin, bhris Cogadh Saoirse na hAilgéire amach san [[An Ailgéir|Ailgéir]].

=== Siúd a bhí i mbun cogaíochta ===

* Rialtas na Fraince
* An Fronta Náisiúnta Fuascailte, an FLN,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=National Liberation Front (Algeria)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Liberation_Front_(Algeria)&amp;oldid=1362585556|journal=Wikipedia|date=2026-07-04|language=en}}&lt;/ref&gt;  le tacaíocht ón bPáirtí [[Cumannachas|Cumannach]] [[An Fhrainc|Francach]] agus Páirtí Cumannach na hAilgéire in 1954 (d'éirigh an scéal casta níos déanaí).
* Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire, an MNA, faoi cheannas [[Messali Hadj]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Algerian National Movement|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Algerian_National_Movement&amp;oldid=1358253254|journal=Wikipedia|date=2026-06-07|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Bhí ceangal níos sine, níos luaithe idir Messali Hadj féin (a bhunaigh an MNA níos déanaí, i 1954) agus tacaíocht Chumannach. Sa bhliain 1926, chuidigh an Páirtí Cumannach le bunú a chéad eagraíochta, an ''Étoile Nord-Africaine''. Ach stopadh an tacaíocht airgeadais sin in 1928.&lt;/ref&gt;

* Na [[Pieds-noirs|Pieds-Noirs]], an lucht &quot;l'Algérie Française&quot; (an Ailgéir Fhrancach), agus níos déanaí bunáit an OAS — an eagraíocht sceimhlitheoireachta a rinne iarracht dúnmharú a dhéanamh ar [[Charles de Gaulle]] féin chun an &quot;Algérie Française&quot; a chosc.
* Na Harkis ([[dílseoir]]í [[Moslamach]]a Arab-Ailgéaracha)
Tá an cogadh casta agus tharla coimhlintí idir arm na Fraince, an FLN, an MNA, na ''Pieds Noirs'' agus na Harkis agus [[sceimhlitheoireacht]] in aghaidh ghnáthdhaoine .

== 1954-55 ==
Sa bhliain 1954, bhí an Ailgéir fós mar chuid ''inmheánach'' den Fhrainc. 

I Mí na [[Samhain|Samhna]] [[1954]], i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola),  faoi ordaithe rialtas Pierre Mendès France (SFIO nó Sóisialach), thosaigh arm na Fraince feachtas &quot;síothú&quot; san Ailgéir (&quot;polasaí síothaithe&quot;). Chas an &quot;oibríocht Ordaithe Poiblí&quot; go tapa i gcogadh iomlán.

Bhí na hAilgéaraigh i dtús báire i bhfabhar na [[Síocháin|síochána]], ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin. Scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san &quot;Ailgéir Fhrancach&quot; (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i bPoblacht na Fraince. 

'''Sléacht Philippeville (Lúnasa 1955)''' 

Mharaigh an FLN 121 duine (71 acu Francach) sa bhaile Philippeville; spreag sé díoltas ollmhór ó na Francaigh (na mílte marbh). Mheas go leor gurbh é seo an pointe nár fhéad filleadh air. 

==1956-57==
Tharla an ghéarchéim [[Suais|Shuais]] (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann. Lagaigh an géarchéim seo [[an Fhrainc]] agus [[an Ríocht Aontaithe]] ar thaobh idirnáisiúnta.

'''Ionsaí ar Chathair na hAilgéire agus an céasadh''' 

Seo an t-imeacht is cáiliúla den chogadh ar fad '''('''1956-57 agus ábhar scannáin cháiliúil ann).  Scrios an Ginearál Jacques Massu agus paraisiútaithe na Fraince struchtúr an FLN i g[[Cathair na hAilgéire]], ag baint úsáide as céasadh go forleathan. Ba é seo an chéad uair a tháinig ceist an chéasta chun tosaigh go poiblí sa chogadh.

==1958-59==
Sa bhliain [[1958]], thit an [[rialtas]] as a chéile. Díscaoileadh an Ceathrú Poblacht agus bunaíodh [[Bunreacht na Fraince|Cúigiú Poblacht na Fraince]], le huachtarán láidir, [[Charles de Gaulle]], [[Bealtaine]] [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile fad is bhí sé ag iarraidh deireadh a chur leis an g[[cogadh]].  

Fuair de Gaulle níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh coilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh do neamhspleáchas don Ailgéir.

== 1960-61 ==
'''Putsch na nGinearál (Aibreán 1961) agus an OAS'''

Rinne ceathrar ginearál Francach (Challe, Zeller, Jouhaud, Salan) iarracht coup a dhéanamh in aghaidh de Gaulle chun neamhspleáchas a chosc. As seo a d'fhás an OAS (Organisation de l'Armée Secrète), eagraíocht sceimhlitheoireachta na gcoilíneach a rinne iarracht dúnmharaithe ar de Gaulle féin agus a lean uirthi ag maraí tar éis Chomhaontú Évian féin.

'''Sléacht Pháras'''

D'eagraigh an FLN léirsithe sráide i bPáras ar an 17 Deireadh Fómhair 1961. Mhair na trioblóidí ar feadh míosa, ach ar an oíche chéanna sin — an 17 Deireadh Fómhair — a tharla an foréigean ba mheasa, nuair a maraíodh b'fhéidir 100 duine, Ailgéaraigh go léir.
{{Príomhalt|Sléacht Pháras 1961}}

==1962==
Ar [[18 Márta]] [[1962]], síníodh [[Comhaontú Évian]], conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na [[An Fhrainc|Fraince]] agus an [[FLN]], gluaiseacht na saoirse, san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.

Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an [[Coilíneachas|choilíneachais]].

== An cumannachas ==
Choinnigh Páirtí Cumannach na hAilgéire (PCA) &quot;neodracht chairdiúil&quot; i leith an FLN sa chéad bhliain den chogadh. Ina theannta sin, bhí a n-aonad armtha féin ag an PCA, ar a dtugtaí &quot;Combattants de la Libération&quot; (CDL) . I1956, tar éis géarleanúint throm ó údaráis na Fraince, chomhaontaigh an PCA agus an FLN an CDL a chomhtháthú isteach in Arm Saoirse Náisiúnta an FLN féin (an ALN). Mar sin, chuaigh trúpaí armtha an Pháirtí Chumannaigh isteach sa struchtúr míleata de chuid an FLN.

Dhiúltaigh ceannaireacht an FLN aitheantas oifigiúil pholaitiúil a thabhairt don PCA (níor mhian leo go bhfeicfí an ghluaiseacht mar cheann cumannach), ach tharla comhtháthú míleata mar sin féin.
[[Íomhá:Messali Hadj (cropped).jpg|clé|mion|264x264px|Messali Had, timpeall 1959]]

== An FLN agus MNA ==
Ba iomaitheoirí, ní comhghuaillithe, an FLN agus an MNA (faoi cheannas Messali Hadj) — chuaigh siad i ngleic go fíochmhar lena chéile, san Ailgéir féin agus i measc phobal Ailgéarach na Fraince sa Fhrainc (an &quot;guerre franco-française&quot;/&quot;Cogaí an Chaifé&quot;). Maraíodh  duine 3,957 sa Fhrainc sa choimhlint inmheánach seo (idir 1 Eanáir 1956 agus 23 Eanáir 1962, de réir figiúirí oifigiúla údaráis na Fraince).

Throid an FLN agus an MNA lena chéile go sonrach chun smacht a fháil ar phobal Ailgéarach na Fraince féin (an mhórchuid díobh ina n-oibrithe inimirceacha), ní ar an Ailgéir mar thír. cé go raibh an dá cheann acu ag lorg neamhspleáchas ón bhFrainc. Sin an fáth ar &quot;Cogaí an Chaifé&quot; a thugtar orthu — troid i measc phobal na nAilgéarach a bhí ina gcónaí sa Fhrainc, ní ar pháirc an áir san Ailgéir.

Bhris an FLN an MNA faoi dheireadh.

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Pháras 1961]]
* [[Comhaontú Évian (1962)|Comhaontú Évian]] 1962
* [[Dúnmharú na manach, Tibhirine 1996]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ailgéire, Cogadh na Saoirse na h}}
[[Catagóir:Cogaí saoirse]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Coilíneachas]]
[[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]]</text>
      <sha1>tjoigajannryvgcagulc5bqo8655gy7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319610</id>
      <parentid>1319609</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T21:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1960-61 */</comment>
      <origin>1319610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10238" sha1="be1x7fzblbycuw4kuo0d8fdb39ux8mv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Ba cheann de na [[cogadh|cogaí]] [[Díchoilíniú|díchóilínithe]] ba thábhachtaí agus ba chasta é '''Cogadh Saoirse na h[[an Ailgéir|Ailgéire]]''' ([[1954]]–[[1962|62]]). Ní raibh na [[An Fhrainc|Francaigh]] cinnte céard le déanamh san Ailgéir sa tréimhse seo. Bhí thart ar mhilliúin coilíneach [[Eorpa]]ch ina gcónaí san Ailgéir. Bhí an t-achrann chomh dona sin gur bheag nach raibh cogadh cathartha sa bhFrainc dá bharr.

Bhí líon na marbh an-ard ann — luann foinsí éagsúla figiúirí idir 300,000 agus 1.5 milliún.[[Íomhá:French President Charles De Gaulle and the Six-Year War.webm|clé|mion|220x220px|Clár faisnéise 26n i mBéarla, a rinneadh in 1960 - fíor-mhaith]]
[[Íomhá:Les poseuses de bombes (Guerre d'Algérie).png|clé|mion|&quot;Les poseuses de bombes&quot;, timpeall 1956: Lamia Lakhdari, Zohra Drif, Djamila Bouhired &amp; Hassiba Ben Bouali&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Femmes algériennes pendant la guerre d'Algérie|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Femmes_alg%C3%A9riennes_pendant_la_guerre_d%27Alg%C3%A9rie&amp;oldid=236919423|journal=Wikipédia|date=2026-06-09|language=fr}}&lt;/ref&gt;|221x221px]][[Íomhá:1956-05-21 France Digs in For Total War in Algeria.ogv|clé|mion|1956ː [[físeán]]|220x220px]][[Íomhá:Les six wilayas de l'ALN.(guerre d'Algérie) 1958.jpg|clé|mion|1958|220x220px]][[Íomhá:Semaine des barricades Alger 1960 Haute Qualité.jpg|mion|clé|220x220px|Baracáidí i g[[Cathair na hAilgéire]] le linn an chogaidh (1960)|alt=]]
[[Íomhá:Terrorisme OAS Bab El Oued (guerre d'Algérie).jpg|clé|mion|Pléascadh d'OAS, 1 Eanáir 1962 :  Bab-el-Oued, Alger|280x280px]]

==Cúlra==
I dtús na [[1950idí]], rinne an Fhrainc iarracht [[Vítneam]] a ath-thógaint. Ach theip uirthi agus cuireadh tús leis an [[An Chéad Chogadh Ind-Síneach|gCéad Chogadh Ind-Síneach]]. Chaill na Francaigh an [[cogadh]] sin ag [[Cath Dien Bien Phu]] sa bhliain [[1954]]. Díreach ina dhiaidh sin, bhris Cogadh Saoirse na hAilgéire amach san [[An Ailgéir|Ailgéir]].

=== Siúd a bhí i mbun cogaíochta ===

* Rialtas na Fraince
* An Fronta Náisiúnta Fuascailte, an FLN,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=National Liberation Front (Algeria)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Liberation_Front_(Algeria)&amp;oldid=1362585556|journal=Wikipedia|date=2026-07-04|language=en}}&lt;/ref&gt;  le tacaíocht ón bPáirtí [[Cumannachas|Cumannach]] [[An Fhrainc|Francach]] agus Páirtí Cumannach na hAilgéire in 1954 (d'éirigh an scéal casta níos déanaí).
* Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire, an MNA, faoi cheannas [[Messali Hadj]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Algerian National Movement|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Algerian_National_Movement&amp;oldid=1358253254|journal=Wikipedia|date=2026-06-07|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Bhí ceangal níos sine, níos luaithe idir Messali Hadj féin (a bhunaigh an MNA níos déanaí, i 1954) agus tacaíocht Chumannach. Sa bhliain 1926, chuidigh an Páirtí Cumannach le bunú a chéad eagraíochta, an ''Étoile Nord-Africaine''. Ach stopadh an tacaíocht airgeadais sin in 1928.&lt;/ref&gt;

* Na [[Pieds-noirs|Pieds-Noirs]], an lucht &quot;l'Algérie Française&quot; (an Ailgéir Fhrancach), agus níos déanaí bunáit an OAS — an eagraíocht sceimhlitheoireachta a rinne iarracht dúnmharú a dhéanamh ar [[Charles de Gaulle]] féin chun an &quot;Algérie Française&quot; a chosc.
* Na Harkis ([[dílseoir]]í [[Moslamach]]a Arab-Ailgéaracha)
Tá an cogadh casta agus tharla coimhlintí idir arm na Fraince, an FLN, an MNA, na ''Pieds Noirs'' agus na Harkis agus [[sceimhlitheoireacht]] in aghaidh ghnáthdhaoine .

== 1954-55 ==
Sa bhliain 1954, bhí an Ailgéir fós mar chuid ''inmheánach'' den Fhrainc. 

I Mí na [[Samhain|Samhna]] [[1954]], i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola),  faoi ordaithe rialtas Pierre Mendès France (SFIO nó Sóisialach), thosaigh arm na Fraince feachtas &quot;síothú&quot; san Ailgéir (&quot;polasaí síothaithe&quot;). Chas an &quot;oibríocht Ordaithe Poiblí&quot; go tapa i gcogadh iomlán.

Bhí na hAilgéaraigh i dtús báire i bhfabhar na [[Síocháin|síochána]], ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin. Scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san &quot;Ailgéir Fhrancach&quot; (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i bPoblacht na Fraince. 

'''Sléacht Philippeville (Lúnasa 1955)''' 

Mharaigh an FLN 121 duine (71 acu Francach) sa bhaile Philippeville; spreag sé díoltas ollmhór ó na Francaigh (na mílte marbh). Mheas go leor gurbh é seo an pointe nár fhéad filleadh air. 

==1956-57==
Tharla an ghéarchéim [[Suais|Shuais]] (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann. Lagaigh an géarchéim seo [[an Fhrainc]] agus [[an Ríocht Aontaithe]] ar thaobh idirnáisiúnta.

'''Ionsaí ar Chathair na hAilgéire agus an céasadh''' 

Seo an t-imeacht is cáiliúla den chogadh ar fad '''('''1956-57 agus ábhar scannáin cháiliúil ann).  Scrios an Ginearál Jacques Massu agus paraisiútaithe na Fraince struchtúr an FLN i g[[Cathair na hAilgéire]], ag baint úsáide as céasadh go forleathan. Ba é seo an chéad uair a tháinig ceist an chéasta chun tosaigh go poiblí sa chogadh.

==1958-59==
Sa bhliain [[1958]], thit an [[rialtas]] i bPáras as a chéile.  I mí Bealtaine 1958, d'éirigh na Pieds-noirs agus airm na Fraince amach i gCathair na hAilgéire féin, in aghaidh Rialtais na Fraince.

Díscaoileadh an Ceathrú Poblacht agus bunaíodh [[Bunreacht na Fraince|Cúigiú Poblacht na Fraince]], le huachtarán láidir, [[Charles de Gaulle]], [[Bealtaine]] [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile fad is bhí sé ag iarraidh deireadh a chur leis an g[[cogadh]].  

Fuair de Gaulle níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh coilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh i dtreo neamhspleáchas na hAilgéire.

== 1960-61 ==
'''Putsch na nGinearál (Aibreán 1961) agus an OAS'''

Rinne ceathrar ginearál Francach (Challe, Zeller, Jouhaud, Salan) iarracht coup a dhéanamh in aghaidh de Gaulle chun neamhspleáchas na hAilgéire a chosc. As seo a d'fhás an OAS (Organisation de l'Armée Secrète), eagraíocht sceimhlitheoireachta na gcoilíneach a rinne iarracht dúnmharaithe ar de Gaulle féin;  lean feachtas dúnmharaithe de chuid an OAS ar aghaidh tar éis Chomhaontú Évian féin (in 1962). 

'''Sléacht Pháras'''

D'eagraigh an FLN léirsithe sráide i bPáras ar an 17 Deireadh Fómhair 1961. Mhair na trioblóidí ar feadh míosa, ach ar an oíche chéanna sin — an 17 Deireadh Fómhair — a tharla an foréigean ba mheasa, nuair a maraíodh b'fhéidir 100 duine, Ailgéaraigh go léir.
{{Príomhalt|Sléacht Pháras 1961}}

==1962==
Ar [[18 Márta]] [[1962]], síníodh [[Comhaontú Évian]], conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na [[An Fhrainc|Fraince]] agus an [[FLN]], gluaiseacht na saoirse, san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.

Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an [[Coilíneachas|choilíneachais]].

'''5. Imeacht na Pieds-Noirs (1962)''' — thug breis is 800,000 Pieds-Noirs na cosa leo go dtí an Fhrainc laistigh de chúpla mí tar éis an neamhspleáchais, ceann de na himirce ba mhó agus ba thapúla i stair na hEorpa coilíneach — ní luaitear é seo in aon áit san alt, cé gur cuid lárnach den scéal é.

'''6. Cinniúint na Harkis''' — rinneadh dearmad ar an dtéama seo go hiomlán: tar éis an neamhspleáchais, rinneadh sléacht ar go leor Harkis san Ailgéir mar &quot;fheallairí,&quot; agus is minic a cáineadh an Fhrainc as gan cosaint/aslonnú ceart a chur ar fáil dóibh.

== An cumannachas ==
Choinnigh Páirtí Cumannach na hAilgéire (PCA) &quot;neodracht chairdiúil&quot; i leith an FLN sa chéad bhliain den chogadh. Ina theannta sin, bhí a n-aonad armtha féin ag an PCA, ar a dtugtaí &quot;Combattants de la Libération&quot; (CDL) . I1956, tar éis géarleanúint throm ó údaráis na Fraince, chomhaontaigh an PCA agus an FLN an CDL a chomhtháthú isteach in Arm Saoirse Náisiúnta an FLN féin (an ALN). Mar sin, chuaigh trúpaí armtha an Pháirtí Chumannaigh isteach sa struchtúr míleata de chuid an FLN.

Dhiúltaigh ceannaireacht an FLN aitheantas oifigiúil pholaitiúil a thabhairt don PCA (níor mhian leo go bhfeicfí an ghluaiseacht mar cheann cumannach), ach tharla comhtháthú míleata mar sin féin.
[[Íomhá:Messali Hadj (cropped).jpg|clé|mion|264x264px|Messali Had, timpeall 1959]]

== An FLN agus MNA ==
Ba iomaitheoirí, ní comhghuaillithe, an FLN agus an MNA (faoi cheannas Messali Hadj) — chuaigh siad i ngleic go fíochmhar lena chéile, san Ailgéir féin agus i measc phobal Ailgéarach na Fraince sa Fhrainc (an &quot;guerre franco-française&quot;/&quot;Cogaí an Chaifé&quot;). Maraíodh  duine 3,957 sa Fhrainc sa choimhlint inmheánach seo (idir 1 Eanáir 1956 agus 23 Eanáir 1962, de réir figiúirí oifigiúla údaráis na Fraince).

Throid an FLN agus an MNA lena chéile go sonrach chun smacht a fháil ar phobal Ailgéarach na Fraince féin (an mhórchuid díobh ina n-oibrithe inimirceacha), ní ar an Ailgéir mar thír. cé go raibh an dá cheann acu ag lorg neamhspleáchas ón bhFrainc. Sin an fáth ar &quot;Cogaí an Chaifé&quot; a thugtar orthu — troid i measc phobal na nAilgéarach a bhí ina gcónaí sa Fhrainc, ní ar pháirc an áir san Ailgéir.

Bhris an FLN an MNA faoi dheireadh.

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Pháras 1961]]
* [[Comhaontú Évian (1962)|Comhaontú Évian]] 1962
* [[Dúnmharú na manach, Tibhirine 1996]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ailgéire, Cogadh na Saoirse na h}}
[[Catagóir:Cogaí saoirse]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Coilíneachas]]
[[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]]</text>
      <sha1>be1x7fzblbycuw4kuo0d8fdb39ux8mv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319611</id>
      <parentid>1319610</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T22:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1962 */</comment>
      <origin>1319611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10142" sha1="gzmbsizbtol6hbntos0folkx0hycjtt" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Ba cheann de na [[cogadh|cogaí]] [[Díchoilíniú|díchóilínithe]] ba thábhachtaí agus ba chasta é '''Cogadh Saoirse na h[[an Ailgéir|Ailgéire]]''' ([[1954]]–[[1962|62]]). Ní raibh na [[An Fhrainc|Francaigh]] cinnte céard le déanamh san Ailgéir sa tréimhse seo. Bhí thart ar mhilliúin coilíneach [[Eorpa]]ch ina gcónaí san Ailgéir. Bhí an t-achrann chomh dona sin gur bheag nach raibh cogadh cathartha sa bhFrainc dá bharr.

Bhí líon na marbh an-ard ann — luann foinsí éagsúla meastacháin idir 400,000-700,00 (na staraithe) agus 1.5 milliún (an FLN).[[Íomhá:French President Charles De Gaulle and the Six-Year War.webm|clé|mion|220x220px|Clár faisnéise 26n i mBéarla, a rinneadh in 1960 - fíor-mhaith]]
[[Íomhá:Les poseuses de bombes (Guerre d'Algérie).png|clé|mion|&quot;Les poseuses de bombes&quot;, timpeall 1956: Lamia Lakhdari, Zohra Drif, Djamila Bouhired &amp; Hassiba Ben Bouali&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Femmes algériennes pendant la guerre d'Algérie|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Femmes_alg%C3%A9riennes_pendant_la_guerre_d%27Alg%C3%A9rie&amp;oldid=236919423|journal=Wikipédia|date=2026-06-09|language=fr}}&lt;/ref&gt;|221x221px]][[Íomhá:1956-05-21 France Digs in For Total War in Algeria.ogv|clé|mion|1956ː [[físeán]]|220x220px]][[Íomhá:Les six wilayas de l'ALN.(guerre d'Algérie) 1958.jpg|clé|mion|1958|220x220px]][[Íomhá:Semaine des barricades Alger 1960 Haute Qualité.jpg|mion|clé|220x220px|Baracáidí i g[[Cathair na hAilgéire]] le linn an chogaidh (1960)|alt=]]
[[Íomhá:Terrorisme OAS Bab El Oued (guerre d'Algérie).jpg|clé|mion|Pléascadh d'OAS, 1 Eanáir 1962 :  Bab-el-Oued, Alger|280x280px]]

==Cúlra==
I dtús na [[1950idí]], rinne an Fhrainc iarracht [[Vítneam]] a ath-thógaint. Ach theip uirthi agus cuireadh tús leis an [[An Chéad Chogadh Ind-Síneach|gCéad Chogadh Ind-Síneach]]. Chaill na Francaigh an [[cogadh]] sin ag [[Cath Dien Bien Phu]] sa bhliain [[1954]]. Díreach ina dhiaidh sin, bhris Cogadh Saoirse na hAilgéire amach san [[An Ailgéir|Ailgéir]].

=== Siúd a bhí i mbun cogaíochta ===

* Rialtas na Fraince
* An Fronta Náisiúnta Fuascailte, an FLN,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=National Liberation Front (Algeria)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Liberation_Front_(Algeria)&amp;oldid=1362585556|journal=Wikipedia|date=2026-07-04|language=en}}&lt;/ref&gt;  le tacaíocht ón bPáirtí [[Cumannachas|Cumannach]] [[An Fhrainc|Francach]] agus Páirtí Cumannach na hAilgéire in 1954 (d'éirigh an scéal casta níos déanaí).
* Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire, an MNA, faoi cheannas [[Messali Hadj]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Algerian National Movement|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Algerian_National_Movement&amp;oldid=1358253254|journal=Wikipedia|date=2026-06-07|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Bhí ceangal níos sine, níos luaithe idir Messali Hadj féin (a bhunaigh an MNA níos déanaí, i 1954) agus tacaíocht Chumannach. Sa bhliain 1926, chuidigh an Páirtí Cumannach le bunú a chéad eagraíochta, an ''Étoile Nord-Africaine''. Ach stopadh an tacaíocht airgeadais sin in 1928.&lt;/ref&gt;

* Na [[Pieds-noirs|Pieds-Noirs]], an lucht &quot;l'Algérie Française&quot; (an Ailgéir Fhrancach), agus níos déanaí bunáit an OAS — an eagraíocht sceimhlitheoireachta a rinne iarracht dúnmharú a dhéanamh ar [[Charles de Gaulle]] féin chun an &quot;Algérie Française&quot; a chosc.
* Na Harkis ([[dílseoir]]í [[Moslamach]]a Arab-Ailgéaracha)
Tá an cogadh casta agus tharla coimhlintí idir arm na Fraince, an FLN, an MNA, na ''Pieds Noirs'' agus na Harkis agus [[sceimhlitheoireacht]] in aghaidh ghnáthdhaoine .

== 1954-55 ==
Sa bhliain 1954, bhí an Ailgéir fós mar chuid ''inmheánach'' den Fhrainc. 

I Mí na [[Samhain|Samhna]] [[1954]], i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola),  faoi ordaithe rialtas Pierre Mendès France (SFIO nó Sóisialach), thosaigh arm na Fraince feachtas &quot;síothú&quot; san Ailgéir (&quot;polasaí síothaithe&quot;). Chas an &quot;oibríocht Ordaithe Poiblí&quot; go tapa i gcogadh iomlán.

Bhí na hAilgéaraigh i dtús báire i bhfabhar na [[Síocháin|síochána]], ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin. Scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san &quot;Ailgéir Fhrancach&quot; (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i bPoblacht na Fraince. 

'''Sléacht Philippeville (Lúnasa 1955)''' 

Mharaigh an FLN 121 duine (71 acu Francach) sa bhaile Philippeville; spreag sé díoltas ollmhór ó na Francaigh (na mílte marbh). Mheas go leor gurbh é seo an pointe nár fhéad filleadh air. 

==1956-57==
Tharla an ghéarchéim [[Suais|Shuais]] (Suez) sa bhliain 1956, idirghabháil mhíleata mhí-ámharach. Mar leithscéal, dúirt rialtas na Fraince go raibh an tUachtarán [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] ag tabhairt cabhrach don FLN. Ach eachtra mhíleata mhí-ámharach a bhí ann. Lagaigh an géarchéim seo [[an Fhrainc]] agus [[an Ríocht Aontaithe]] ar thaobh idirnáisiúnta.

'''Ionsaí ar Chathair na hAilgéire agus an céasadh''' 

Seo an t-imeacht is cáiliúla den chogadh ar fad '''('''1956-57 agus ábhar scannáin cháiliúil ann).  Scrios an Ginearál Jacques Massu agus paraisiútaithe na Fraince struchtúr an FLN i g[[Cathair na hAilgéire]], ag baint úsáide as céasadh go forleathan. Ba é seo an chéad uair a tháinig ceist an chéasta chun tosaigh go poiblí sa chogadh.

==1958-59==
Sa bhliain [[1958]], thit an [[rialtas]] i bPáras as a chéile.  I mí Bealtaine 1958, d'éirigh na Pieds-noirs agus airm na Fraince amach i gCathair na hAilgéire féin, in aghaidh Rialtais na Fraince.

Díscaoileadh an Ceathrú Poblacht agus bunaíodh [[Bunreacht na Fraince|Cúigiú Poblacht na Fraince]], le huachtarán láidir, [[Charles de Gaulle]], [[Bealtaine]] [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile fad is bhí sé ag iarraidh deireadh a chur leis an g[[cogadh]].  

Fuair de Gaulle níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh coilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh i dtreo neamhspleáchas na hAilgéire.

== 1960-61 ==
'''Putsch na nGinearál (Aibreán 1961) agus an OAS'''

Rinne ceathrar ginearál Francach (Challe, Zeller, Jouhaud, Salan) iarracht coup a dhéanamh in aghaidh de Gaulle chun neamhspleáchas na hAilgéire a chosc. As seo a d'fhás an OAS (Organisation de l'Armée Secrète), eagraíocht sceimhlitheoireachta na gcoilíneach a rinne iarracht dúnmharaithe ar de Gaulle féin;  lean feachtas dúnmharaithe de chuid an OAS ar aghaidh tar éis Chomhaontú Évian féin (in 1962). 

'''Sléacht Pháras'''

D'eagraigh an FLN léirsithe sráide i bPáras ar an 17 Deireadh Fómhair 1961. Mhair na trioblóidí ar feadh míosa, ach ar an oíche chéanna sin — an 17 Deireadh Fómhair — a tharla an foréigean ba mheasa, nuair a maraíodh b'fhéidir 100 duine, Ailgéaraigh go léir.
{{Príomhalt|Sléacht Pháras 1961}}

==1962==
Ar [[18 Márta]] [[1962]], síníodh [[Comhaontú Évian]], conradh síochána a chuir deireadh leis an gcogadh idir Arm na [[An Fhrainc|Fraince]] agus an [[FLN]], gluaiseacht na saoirse, san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Fógraíodh sos comhraic ina measc siúd a bhí i mbun cogaíochta, a tháinig i bhfeidhm an lá dár gcionn, an 19 Márta.  Chaith na hAilgéaraigh mar sin díobh cuing an [[Coilíneachas|choilíneachais]].

'''Imeacht na Pieds-Noirs agus sléachtanna'''

Thug breis is 800,000 Pieds-Noirs na cosa leo go dtí an Fhrainc laistigh de chúpla mí tar éis an neamhspleáchais, ceann de na himirce ba mhó agus ba thapúla i stair na hEorpa coilíneach.

Tar éis an neamhspleáchais, rinneadh sléacht ar go leor Harkis san Ailgéir mar &quot;fheallairí,&quot; agus is minic a cáineadh an Fhrainc as gan cosaint/aslonnú ceart a chur ar fáil dóibh.

== An cumannachas ==
Choinnigh Páirtí Cumannach na hAilgéire (PCA) &quot;neodracht chairdiúil&quot; i leith an FLN sa chéad bhliain den chogadh. Ina theannta sin, bhí a n-aonad armtha féin ag an PCA, ar a dtugtaí &quot;Combattants de la Libération&quot; (CDL) . I1956, tar éis géarleanúint throm ó údaráis na Fraince, chomhaontaigh an PCA agus an FLN an CDL a chomhtháthú isteach in Arm Saoirse Náisiúnta an FLN féin (an ALN). Mar sin, chuaigh trúpaí armtha an Pháirtí Chumannaigh isteach sa struchtúr míleata de chuid an FLN.

Dhiúltaigh ceannaireacht an FLN aitheantas oifigiúil pholaitiúil a thabhairt don PCA (níor mhian leo go bhfeicfí an ghluaiseacht mar cheann cumannach), ach tharla comhtháthú míleata mar sin féin.
[[Íomhá:Messali Hadj (cropped).jpg|clé|mion|264x264px|Messali Had, timpeall 1959]]

== An FLN agus MNA ==
Ba iomaitheoirí, ní comhghuaillithe, an FLN agus an MNA (faoi cheannas Messali Hadj) — chuaigh siad i ngleic go fíochmhar lena chéile, san Ailgéir féin agus i measc phobal Ailgéarach na Fraince sa Fhrainc (an &quot;guerre franco-française&quot;/&quot;Cogaí an Chaifé&quot;). Maraíodh  duine 3,957 sa Fhrainc sa choimhlint inmheánach seo (idir 1 Eanáir 1956 agus 23 Eanáir 1962, de réir figiúirí oifigiúla údaráis na Fraince).

Throid an FLN agus an MNA lena chéile go sonrach chun smacht a fháil ar phobal Ailgéarach na Fraince féin (an mhórchuid díobh ina n-oibrithe inimirceacha), ní ar an Ailgéir mar thír. cé go raibh an dá cheann acu ag lorg neamhspleáchas ón bhFrainc. Sin an fáth ar &quot;Cogaí an Chaifé&quot; a thugtar orthu — troid i measc phobal na nAilgéarach a bhí ina gcónaí sa Fhrainc, ní ar pháirc an áir san Ailgéir.

Bhris an FLN an MNA faoi dheireadh.

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Pháras 1961]]
* [[Comhaontú Évian (1962)|Comhaontú Évian]] 1962
* [[Dúnmharú na manach, Tibhirine 1996]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ailgéire, Cogadh na Saoirse na h}}
[[Catagóir:Cogaí saoirse]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Coilíneachas]]
[[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]]
[[Catagóir:Díchoilíniú]]</text>
      <sha1>gzmbsizbtol6hbntos0folkx0hycjtt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Douglas Adams</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12041</id>
    <revision>
      <id>1319638</id>
      <parentid>1299573</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T08:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2650" sha1="4bligcfjnon65m7sv9sylxpn917j1vs" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Scríbhneoir]] [[Sasana]]ch ab ea '''Douglas Noël Adams''' ([[11 Márta]] [[1952]] – [[11 Bealtaine]] [[2001]]). B'[[aisteoir]] [[raidió]] agus [[ceoltóir]] amaitéarach é freisin.
[[Íomhá:Douglas Adams San Francisco.jpg|clé|mion|2000]]
Tá clú agus cáil air mar gheall ar an tsraith ''&quot;{{lang|en|nocat=true|[[Hitchhiker's Guide to the Galaxy]]}}&quot;''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2qnK6Z7xpJdvMxG10Q99s38/how-douglas-adams-changed-the-future|teideal=BBC Radio 4 - The Hitchhiker's Guide to the Galaxy - How Douglas Adams changed the future|language=en-GB|work=BBC|dátarochtana=2019-02-03}}&lt;/ref&gt; Thosaigh an tsraith ar an raidió, ach bunaíodh cúig [[leabhar]], [[Teilifís|sraith theilifíse]], cluiche ríomhaire agus [[scannán]] air. Bhí a stíl féin go paiteanta aige mar údar, acmhainn mhaith  grinn ann agus lán le diabhlaíocht. Foilsíodh i n[[An Ghaeilge|Gaeilge]] an chéad leabhar faoin teideal ''[[Treoirleabhar an tSíobaire don Réaltra]]''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.siopaleabhar.com/tairgi/treoirleabhar-an-tsiobaire-don-realtra-douglas-adams/|teideal=Treoirleabhar an tSíobaire don Réaltra (Douglas Adams)|work=[[An Siopa Leabhar]]|dátarochtana=2026-02-26}}&lt;/ref&gt;

Chomh maith le ''Treoirleabhar an tSíobaire'', scríobh Douglas Adams trí scéal ón gclár [[ficsean eolaíochta]] ''{{lang|en|nocat=true|[[Doctor Who]]}}''. Scríobh sé úrscéalta [[Dirk Gently]] freisin. Foilsíodh ''[[Dirk Gently agus a Ghníomhaireacht Bhleachtaireachta Iomlánaíoch]]'' i nGaeilge.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aistriulitriochta.ie/aistriuchan-nua-dirk-gently/|teideal=Aistriúchán Nua – Dirk Gently agus a Ghníomhaireacht Bhleachtaireachta Iomlánaíoch|údar=Séamus|dáta=2022-01-21|work=[[Aistriulitriochta.ie]]|dátarochtana=2026-02-26|archivedate=2026-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260306231627/https://www.aistriulitriochta.ie/aistriuchan-nua-dirk-gently/}}&lt;/ref&gt; 

Bhí cáil air freisin mar gníomhaí [[timpeallacht]]&lt;nowiki/&gt;a.
[[Íomhá:HHGTHG 1979 ICA Stage Production Flyer.jpg|clé|mion]]
Fuair sé bás sa bhliain 2001 (taom croí) agus é 49 bliain d'aois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b0bk1mg2|teideal=BBC Radio 4 - Great Lives, Series 46, Mark Carwardine on Douglas Adams|language=en-GB|work=BBC|dátarochtana=2019-02-03}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Adams, Douglas N}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta]]
[[Catagóir:Aindiachaithe]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1952]]
[[Catagóir:Básanna in 2001]]</text>
      <sha1>4bligcfjnon65m7sv9sylxpn917j1vs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cicearó</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14266</id>
    <revision>
      <id>1319624</id>
      <parentid>1310397</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T00:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7418" sha1="jpfst1s3un3arjxy0wlww99m3gfxkxa" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba státaire, [[Abhcóide|dlíodóir]], teoiriceoir polaitiúil agus [[Fealsúnacht|fealsamh]] [[An tSean-Róimh|Rómhánach]] é '''Marcus Tullius Cicero'''&lt;ref&gt;''Tully'' an leagan a úsáideann sean-údair Bhéarla&lt;/ref&gt; ([[3 Eanáir]], [[106 RC]] - [[7 Nollaig]], [[43 RC]]). 

Glactar go forleathan leis mar dhuine de na príomh-óráidithe [[Laidin]]e agus de na [[Scríbhneoir|scríbhneoirí]] móra sa teanga, agus is clasaicigh iad a chuid aistí.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aistriulitriochta.ie/tainseamh-chatilina/|teideal=Táinseamh Chatilína|údar=Dómhnall Ó Mathghamhna, 1928  (athfhoilsiú: Risteárd Mac Annraoi, 2020)|dáta=|language=ga|work=Aistriú Litríochta|dátarochtana=2020-12-07|archivedate=2020-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204233159/https://www.aistriulitriochta.ie/tainseamh-chatilina/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/táirge/tainseamh-chatilina/|teideal=Táinseamh Chatilína|údar=Marcas Túillias Cicearó agus Risteárd Mac Annraoi|dáta=2020-11-14|language=ga|work=Litríocht|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; Tá sé ina bhun-údar ag an bprós Rómhánach; dá bharr sin tá a chuid saothar pinn mar bhunús ag formhór litríocht na hEorpa le dhá mhíle bliain. Níorbh fhéidir a stíl a shárú ar ghontacht, ar shoiléireacht, ar áilneach, ar oiriúnacht.

Is gnéithe buana den oidhreacht a d'fhág Cicearó iad oiriúnú na Laidine chun coincheapa [[Fealsúnacht|fealsúnachta]] a tháinig ó na [[An tSean-Ghréig|Gréagaigh]] a chur in iúl agus, go háirithe, an ról atá ag an [[dlí nádúrtha]] i smaointeoireacht an [[Iarthar na hEorpa|Iarthair]] maidir leis an [[moráltacht]], leis an dlí agus leis an b[[polaitíocht]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/2930898146934490|teideal=M Tullius Cicero (106 - 43 av. J.-C.)|údar=Scoil Dlí COBÁC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==
Rugadh Marcus Tullius Cicearó ar [[3 Eanáir]], [[106 RC]] in Arpinum (Arpino an lae inniu), baile cnoic deas 100 [[ciliméadar]] (70 míle) aneas ón [[An Róimh|Róimh]]. Bhain sé le treibh Cornelia. Tagann a shloinne pearsanta ón Laidin do chickpea, ''cicer''. 

I gcúrsaí polaitíochta bhí Cicearó ag dul go tréan ar son na Poblachta agus in aghaidh na [[deachtóireacht]]&lt;nowiki/&gt;a.
[[Íomhá:Cicerón denuncia a Catilina, por Cesare Maccari.jpg|clé|mion|Táinseamh Chatilína, le Cesare Maccari, 1882–88]]

=== Táinseamh Chatilína ===
Nuair a rinne [[Lucius Sergius Catilina]] iarracht cumhacht a shealbhú agus deireadh a chur le poblacht na Róimhe, ba é Cicearó a chuir faoi chois an chomhcheilg seo le feabhas a reitrice agus a óráidíochta. 
[[Íomhá:Fulvia y Marco Antonio, o La venganza de Fulvia (Museo del Prado).jpg|clé|mion|''The Vengeance of Fulvia'' le Francisco Maura y Montaner, 1888]]
Chreid Cicearó go gcuimhneofaí go deo air as an Róimh a thabhairt slán ó dhream creachadóirí is rachmasóirí den uasalaicme.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Chonaiceadar siúd lena gcumhacht féin a bhuanú is bunreacht na cathrach a threascairt. Is le beart a chuid óráidíochta mar atá le fáil i dTáinseamh Chatilina, d’éirigh le Cicearó a gcomhcheilg i gcoinne na Stát a thabhairt chun solais is lucht na comhcheilge a chur chun báis.[[File:Svedomsky-Fulvia.jpg|thumb|220x220px|clé|Fulvia ag útamáil le ceann Cicearó]]

=== Iúil Caesar ===
Ní raibh Cicearó róchairdiúil le [[Iúil Caesar|Caesar]] ach an oiread, ó nár thaitin deachtóireacht [[Iúil Caesar|Caesar]] leis, mar phoblachtánach.  

=== Bású ===
Le linn an chogaidh chathartha i ndiaidh bhás Caesar, chuir Cicearó in aghaidh Marcus Antonius. Faraor d'fhág a dhearcadh polaitiúil  san fhaopach é agus mar sin, feallmharaíodh é, ar ordú ó Antonius. Baineadh an [[Ceann|cloigeann]] de ar 7 Nollaig 43 RC, agus in aois 63 bliain dó ag an am 
[[Íomhá:M. Tullii Ciceronis De oratore liber.jpg|clé|mion|''De oratore'' le Cicearó, 1400idí]]

== Fealsúnacht ==
Ba é Cicearó a chuir príomhscoileanna na fealsúnachta Gréagaí in aithne do mhuintir na Róimhe, agus ba spreagadh dó teanga na bhfealsún Gréagach téarmaí nua a chumadh le haghaidh lucht labhartha na Laidine. 

Chuir Chicearó coincheap “Humanitas” (cineáltas [[An Daonnachas|daonna]] agus caoinbhéasa morálta) leis na seansuáilcí Rómhánacha “Pietas” ([[diagacht]]) agus “Gravitas” ([[dínit]]),&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.yumpu.com/en/document/read/14900704/teastas-soisearach|teideal=Teastas Sóisearach -TREOIRLÍNTE DO MHÚINTEOIRÍ|údar=education.ie|dáta=|language=ga|work=yumpu.com|dátarochtana=2020-12-07}}&lt;/ref&gt; 

== Tionchar ==
Bhí tionchar Chicearó ar fhorbairt agus ar stíl a [[Teanga (cumarsáid)|theanga]] chomh mór millteanach is go n-úsáideann a lán teangacha Eorpacha i gcónaí téarmaí Laidine a tháinig ó pheann Chicearó: focail de chuid Chicearó iad ''humanitas'' (daonnacht), ''qualitas'' (cáilíocht), ''quantitas'' (cainníocht) agus ''essentia'' (eisint, bunbhrí, bunchiall, éirim an scéil), mar shampla. [[Íomhá:CiceroBust.jpg|thumb|220px|Dealbh de Cicearó atá déanta as marmar|clé]]Deirtear gurbh iad litreacha Chicearó, ar tháinig [[Francesco Petrarca]], an file Iodálach a dtugtar &quot;athair an daonnachais&quot; air, orthu, - gurbh iad na litreacha seo a chuir tús leis an ''[[An Renaissance|Renaissance]]'' san Iodáil. Dúirt an scoláire Polannach [[Tadeusz Zieliński]] gurbh é an rud a bhí i gceist leis an ''Renaissance'' ná gur chuir na daoine suim nua i saothar Chicearó, agus nár tháinig athbheochan na seanársaíochta clasaicí - an chultúir shean-Rómhánaigh agus shean-Ghréagaigh - ach sna sálaí ag athbheochan Chicearó. 

Chuaigh saothar Chicearó i bhfeidhm ar smaointeoirí na hochtú haoise déag ach go háirithe, cosúil le Montesquieu, [[David Hume]], agus [[John Locke]]. Inniu féin is é saothar Chicearó an fhoinse is cuimsithí dá bhfuil againn ar imeachtaí agus ar chultúr na sean-Róimhe roimh ré na n-impirí.

== An t-Ainm &quot;Marcus Tullius Cicero&quot; as Gaeilge ==
Tugtar &quot;Tuil Sigir&quot;, &quot;Tuil Sicir&quot;, &quot;Tuil Cicer&quot;, &quot;Tul Cicer&quot; agus &quot;Tuilsigir&quot; air i ndánta éagsúla&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Gregory Darwin|title=On Greek and Latin names in Early Modern Irish syllabic verse|date=2021|url=https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:1618565/FULLTEXT01.pdf|language=Béarla|pages=lth. 17-18, lth. 29, lth. 31}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* Scrúdaigh ár n-Ollamh W.N. Osborough an chaoi ar luadh saothair de chuid Chicearó agus de chuid údar clasaiceach eile ag na breithiúna, i measc na n-ábhar a phléitear ina leabhar, ''Literature, Judges and the Law'' (Four Courts Press, 2008).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Literature, Judges and the Law|url=https://books.google.fr/books/about/Literature_Judges_and_the_Law.html?id=xlEqAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|publisher=Four Courts Press|date=2008|language=en|author=W. N. Osborough}}&lt;/ref&gt; 

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Teimpléad:Litríocht na Sean-Róimhe}}

&lt;!---Idirvicí---&gt;

{{DEFAULTSORT:Cicearo}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí na Sean-Róimhe]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na Sean-Róimhe]]
[[Catagóir:Seanadóirí na Poblachta Rómhánaí]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 106 RC]]
[[Catagóir:Básanna i 43 RC]]
[[Catagóir:Stair an dlí]]</text>
      <sha1>jpfst1s3un3arjxy0wlww99m3gfxkxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liam IV na Ríochta Aontaithe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15329</id>
    <revision>
      <id>1319559</id>
      <parentid>1308439</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1424" sha1="6vxc1iydktnrzdy6vmuwrn0rmi56otn" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Bhí '''Uilliam IV''' ([[21 Lúnasa]] [[1765]] – [[20 Meitheamh]] [[1837]]) ina [[rí]] ar [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]] agus ar Hanover ó 26 Meitheamh 1830 go dtí lá a bháis. Ba é an tríú mac ag [[Seoirse III na Ríochta Aontaithe|Seoirse III]] agus tháinig sé i gcomharbacht ar a dheartháir, [[Seoirse IV na Ríochta Aontaithe|Seoirse IV]]. Tháinig a neacht, [[Victoria na Ríochta Aontaithe|Victoria]], i gcomharbacht air siúd.

Bhí [[Dorothea Jordan]], as Port Láirge, máthair a dheichniúr clainne neamhdhlisteanaí, ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir (tugann &quot;cúirtéiseánach&quot; nó &quot;bean luí&quot; uirthi uaireanta).

== Féach freisin ==

* [[Dorothea Jordan]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Monarcaí na Ríochta Aontaithe}}

{{DEFAULTSORT:Liam 4 na Ríochta Aontaithe}} 
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1765]]
[[Catagóir:Básanna i 1837]]
[[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]]
[[Catagóir:Cogadh Réabhlóideach Mheiriceá]]
[[Catagóir:Cogaí Napoléon]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Eaglais Shasana]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Mairnéalaigh]]
[[Catagóir:Máisiúin]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata na Breataine]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Ríthe Gearmánacha]]
[[Catagóir:Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Ríthe na nAlbanach]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]</text>
      <sha1>6vxc1iydktnrzdy6vmuwrn0rmi56otn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319612</id>
      <parentid>1319559</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T23:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3781" sha1="93zm5c45thptzaieshbhq1h3fc04rwv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Bhí '''Uilliam IV''' ([[21 Lúnasa]] [[1765]] – [[20 Meitheamh]] [[1837]]) ina [[rí]] ar [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]] agus ar Hanover ó 26 Meitheamh 1830 go dtí lá a bháis. Ba é an tríú mac ag [[Seoirse III na Ríochta Aontaithe|Seoirse III]] agus tháinig sé i gcomharbacht ar a dheartháir, [[Seoirse IV na Ríochta Aontaithe|Seoirse IV]]. Tháinig a neacht, [[Victoria na Ríochta Aontaithe|Victoria]], i gcomharbacht air siúd.
[[Íomhá:William IV (1765-1837).jpg|clé|mion|311x311px]]
[[Íomhá:Mrs._Dorothea_Jordan,_by_John_Hoppner.jpg|clé|mion|269x269px|Mrs. Dorothea Jordan, le John Hoppner]]
[[Íomhá:Bodleian_Libraries,_Princely_piety,_or-_the_worshippers_at_Wanstead.jpg|clé|mion|220x220px|[[Scigphictiúr]]: &quot;Princely piety, or: the worshippers at Wanstead&quot; le George Cruikshank, 01/12/1811&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.athelhampton.com/post/regency-scandal-at-athelhampton-house-gardens|teideal=Regency Scandal at Athelhampton House &amp; Gardens|údar=Juliet Braidwood|dáta=2026-06-30|language=en|work=Athelhampton House|dátarochtana=2026-07-05}}&lt;/ref&gt;]]

=== Pearsanta ===
Ba í  [[Dorothea Jordan]], as Port Láirge, compánach fadtéarmach an Phrionsa William, agus máthair a dheichniúr clainne neamhdhlisteanaí, ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir (tugann &quot;cúirtéiseánach&quot; nó &quot;bean luí&quot; uirthi uaireanta, ach masla atá ann).

Sa bhliain 1790, in Amharclann Drury Lane, thug an Prionsa William, Diúc Clarence, [[Dorothea Jordan|Dorothea]] faoi deara. Thosaigh siad ag cur fúthu le chéile ag Clarence Lodge, agus ina dhiaidh sin, ó 1797 ar aghaidh, ag Bushy House. Mhair a gcaidreamh 14 bliain, agus rugadh deichniúr clainne dóibh — cúigear mac agus cúigear iníon — ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir. Lean Dorothea uirthi lena gairm aisteoireachta le linn an chaidrimh ar fad, agus is minic a bhí a hioncam féin ag tacú le costais an Diúic, agus fiacha troma air  i gcónaí.

I 1811, chuir teaghlach Liam brú air cleamhnas ríoga oiriúnach a dhéanamh, agus scar an Diúc ó Dorothea. Fuair sí socrú bliantúil de £4,400, ar an gcoinníoll nach bhfillfeadh sí ar an stáitse. Choimeád an Diúc cúram na mac; d'fhan na hiníonacha lena máthair.

Faoi dheireadh 1814, áfach, bhí ar Dorothea filleadh ar an stáitse arís chun airgead a shaothrú, chun cabhrú le fiacha móra a céile cleamhnais, Thomas Alsop (fear céile Frances, a hiníon is sine). De réir théarmaí an tsocraithe, cuireadh deireadh lena liúntas bliantúil dá bharr. I 1815, theith sí go dtí an Fhrainc chun éalú óna creidiúnaithe, agus d'éag sí gan phingin  ina póca, agus í uaigneach, i Saint-Cloud in aice le Páras, ar [[5 Iúil]] [[1816]] (bhain a hiníon is sine airgead di le calaois roimh a bhás is cosúil).

Níor phós an Diúc Clarence go dtí 1818 — dhá bhliain tar éis bhás Dorothea — nuair a phós sé Adelaide de Saxe-Meiningen. Tháinig sé i gcomharbas ar an gcoróin mar Liam IV sa bhliain 1830.

== Féach freisin ==

* [[Dorothea Jordan]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Monarcaí na Ríochta Aontaithe}}

{{DEFAULTSORT:Liam 4 na Ríochta Aontaithe}} 
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1765]]
[[Catagóir:Básanna i 1837]]
[[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]]
[[Catagóir:Cogadh Réabhlóideach Mheiriceá]]
[[Catagóir:Cogaí Napoléon]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Eaglais Shasana]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Mairnéalaigh]]
[[Catagóir:Máisiúin]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata na Breataine]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Ríthe Gearmánacha]]
[[Catagóir:Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Ríthe na nAlbanach]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]</text>
      <sha1>93zm5c45thptzaieshbhq1h3fc04rwv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dorothea Jordan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16625</id>
    <revision>
      <id>1319557</id>
      <parentid>1243651</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T13:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5292" sha1="ltdwh5urz5b4rg9krhe4stn6u8mdki4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ban-[[aisteoir]] ab ea '''Dorothea Jordan''' ([[21 Samhain]] [[1761]] – [[5 Iúil]] [[1816]]) a bhí ina compánach cáiliúil (cúirtéiseánach nó bean luí) ag an Duke of Clarence, an Rí [[Liam IV na Ríochta Aontaithe]] níos déanaí.  
[[Íomhá:Mrs. Dorothea Jordan, by John Hoppner.jpg|clé|mion|Mrs. Dorothea Jordan, le John Hoppner]]

=== Beatha ===
Dorothea nó Dorothy / Dora Bland an t-ainm a baisteadh uirthi, agus ba as [[Port Láirge]] ó dhúchas í.

Bhí Jordan ina [[cúirtéiseánach]] ar feadh 20 bliain.  Rugadh deichniúr clainne beo agus neamhdhlisteanach dóibh. Thug na lánúin scannal do mhuintir na tíre uile. 

Fuair an diúc réidh léi faoi nuair a phós sé banphrionsa. 

D’éag Jordan - agus gan pingin ina póca - ar [[5 Iúil]] [[1816]] i [[Saint Cloud]] sa [[An Fhrainc|Fhrainc]].  Bhain a hiníon is sine airgead di le calaois roimh a bhás.

Ban-[[aisteoir]] Angla-Éireannach ab ea '''Dorothea Jordan''' (née Bland; [[22 Samhain]] [[1761]] – [[5 Iúil]] [[1816]]), duine de na hantaisceoirí grinn ba cháiliúla ar stáitse Londan lena linn. Ba í compánach fadtéarmach an Phrionsa William, Diúc Clarence (an Rí [[Liam IV na Ríochta Aontaithe|Liam IV]] níos déanaí), agus máthair a dheichniúr clainne neamhdhlisteanaí, ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir.

[[Íomhá:Mrs. Dorothea Jordan, by John Hoppner.jpg|clé|mion|Mrs. Dorothea Jordan, le John Hoppner]]

== Óige agus tús a gairme ==
Rugadh Dorothea Bland gar do chathair Phort Láirge in Éirinn. Ba iad a tuismitheoirí Francis Bland, aisteoir agus fear stáitse, agus Grace Phillips, aisteoir Breatnach — ní raibh siad pósta lena chéile. Ba í an tríú duine í de sheisear clainne. Nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois, thréig a hathair an teaghlach; d'aithin a máthair go raibh bua na haisteoireachta ag a hiníon freisin, agus chuir sí ar an stáitse í chun ioncam an teaghlaigh a chur chun cinn.

D'aisteoir sí ar fud na hÉireann (i mBaile Átha Cliath, i bPort Láirge, i gCorcaigh) sna 1770idí agus sna 1780idí luatha. Ba i gCorcaigh a rugadh a céad leanbh, Frances, do bhainisteoir amharclainne, Richard Daly. Ina dhiaidh sin, chuaigh sí go Sasana, áit ar aisteoir sí i gCuideachta Efrayim Wilkinson i Iorc, agus ansin, ó 1785 amach, ag Amharclann Drury Lane i Londain — a bunáit as sin amach.

Ba ansin a ghlac sí an t-ainm stáitse &quot;Jordan.&quot; Bhain sí clú amach go tapa mar aisteoir ghrinn, go háirithe sna &quot;rólanna bristí&quot; ina n-imir sí páirteanna fireanna, agus mhol léirmheastóirí a linne go hard í, William Hazlitt ina measc.

== Saol pearsanta roimh an Diúc ==
Roimh dó bualadh leis an Diúc Clarence, bhí beirt chaidreamh fhada eile ag Dorothea. Le Richard Daly, bainisteoir amharclainne i gCorcaigh, rugadh iníon di, Frances (nó Fanny). Ina dhiaidh sin, chónaigh sí le Sir Richard Ford, dlíodóir, ar feadh roinnt blianta, agus rugadh triúr clainne dóibh, cé nár phós Ford riamh í.

== An Diúc Clarence ==
I 1790, tugadh faoi deara í ag Amharclann Drury Lane ag an bPrionsa William, Diúc Clarence, an tríú mac leis an Rí George III. Thosaigh siad ag cur fúthu le chéile ag Clarence Lodge, agus ina dhiaidh sin, ó 1797 ar aghaidh, ag Bushy House. Mhair a gcaidreamh 21 bliain, agus rugadh deichniúr clainne dóibh — cúigear mac agus cúigear iníon — ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir. Lean Dorothea uirthi lena gairm aisteoireachta le linn an chaidrimh ar fad, agus is minic a bhí a hioncam féin ag tacú le costais an Diúic, a bhí i gcónaí i bhfiacha troma.

== Deireadh an chaidrimh agus bás ==
I 1811, faoi bhrú óna theaghlach cleamhnas ríoga oiriúnach a dhéanamh, scar an Diúc ó Dorothea. Fuair sí socrú bliantúil de £4,400, ar an gcoinníoll nach bhfillfeadh sí ar an stáitse. Choimeád an Diúc cúram na mac; d'fhan na hiníonacha lena máthair.

Faoi dheireadh 1814, áfach, bhí ar Dorothea filleadh ar an stáitse arís chun airgead a shaothrú, go páirteach chun cabhrú le fiacha móra a céile cleamhnais, Thomas Alsop (fear céile Frances, a hiníon is sine). De réir théarmaí an tsocraithe, cuireadh deireadh lena liúntas bliantúil dá bharr. I 1815, theith sí go dtí an Fhrainc chun éalú óna creidiúnaithe, agus d'éag sí gan phingin, agus í uaigneach, ag Saint-Cloud in aice le Páras, an 5 Iúil 1816.

Níor phós an Diúc Clarence go dtí 1818 — dhá bhliain tar éis bhás Dorothea — nuair a phós sé Adelaide de Saxe-Meiningen. Tháinig sé i gcomharbas ar an gcoróin mar Liam IV i 1830.

== Oidhreacht ==
Tar éis dó teacht i gcomharbas ar an gcoróin, choimisiúnaigh Liam IV dealbh de Dorothea, arna dhéanamh ag Sir Francis Chantrey. Rinne péintéirí cáiliúla a linne pictiúir di, ina measc John Hoppner, Sir Joshua Reynolds, Thomas Gainsborough agus George Romney. Tá go leor sliocht ó na FitzClarences beo fós inniu.


== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}


{{DEFAULTSORT:Jordan, Dorothea}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1761|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Básanna i 1816|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Scannail]]
[[Catagóir:Cúirtéiseánacha]]</text>
      <sha1>ltdwh5urz5b4rg9krhe4stn6u8mdki4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319558</id>
      <parentid>1319557</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4997" sha1="oqf44eyacu6pqui2cy6twwqnrp3bd3v" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ban-[[aisteoir]] Angla-Éireannach ba ea '''Dorothea Jordan''' (née Bland; [[22 Samhain]] [[1761]] – [[5 Iúil]] [[1816]]), duine de na haisteoirí grinn ba cháiliúla ar stáitse Londan lena linn. Ba í compánach fadtéarmach an Phrionsa William, Diúc Clarence ([[Liam IV na Ríochta Aontaithe]] níos déanaí), agus máthair a dheichniúr clainne neamhdhlisteanaí, ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir (tugann &quot;cúirtéiseánach&quot; nó &quot;bean luí&quot; uirthi uaireanta).  
=== Beatha ===
Dorothea nó Dorothy / Dora Bland an t-ainm a baisteadh uirthi, agus ba as [[Port Láirge]] ó dhúchas í.

Bhí Jordan ina [[cúirtéiseánach]] ar feadh 20 bliain.  Rugadh deichniúr clainne beo agus neamhdhlisteanach dóibh. Thug na lánúin scannal do mhuintir na tíre uile. 

Fuair an diúc réidh léi faoi nuair a phós sé banphrionsa. 

D’éag Jordan - agus gan pingin ina póca - ar [[5 Iúil]] [[1816]] i [[Saint Cloud]] sa [[An Fhrainc|Fhrainc]].  Bhain a hiníon is sine airgead di le calaois roimh a bhás.

[[Íomhá:Mrs. Dorothea Jordan, by John Hoppner.jpg|clé|mion|Mrs. Dorothea Jordan, le John Hoppner|269x269px]]

== Óige agus tús a gairme ==
Rugadh Dorothea Bland gar do chathair Phort Láirge in Éirinn. Ba iad a tuismitheoirí Francis Bland, aisteoir agus fear stáitse, agus Grace Phillips, aisteoir Breatnach — ní raibh siad pósta lena chéile. Ba í an tríú duine í de sheisear clainne. Nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois, thréig a hathair an teaghlach; d'aithin a máthair go raibh bua na haisteoireachta ag a hiníon freisin, agus chuir sí ar an stáitse í chun ioncam an teaghlaigh a chur chun cinn.

D'aisteoir sí ar fud na hÉireann (i mBaile Átha Cliath, i bPort Láirge, i gCorcaigh) sna 1770idí agus sna 1780idí luatha. Ba i gCorcaigh a rugadh a céad leanbh, Frances, do bhainisteoir amharclainne, Richard Daly. Ina dhiaidh sin, chuaigh sí go Sasana, áit ar aisteoir sí i gCuideachta Efrayim Wilkinson i Iorc, agus ansin, ó 1785 amach, ag Amharclann Drury Lane i Londain — a bunáit as sin amach.

Ba ansin a ghlac sí an t-ainm stáitse &quot;Jordan.&quot; Bhain sí clú amach go tapa mar aisteoir ghrinn, go háirithe sna &quot;rólanna bristí&quot; ina n-imir sí páirteanna fireanna, agus mhol léirmheastóirí a linne go hard í, William Hazlitt ina measc.

== Saol pearsanta roimh an Diúc ==
Roimh dó bualadh leis an Diúc Clarence, bhí beirt chaidreamh fhada eile ag Dorothea. Le Richard Daly, bainisteoir amharclainne i gCorcaigh, rugadh iníon di, Frances (nó Fanny). Ina dhiaidh sin, chónaigh sí le Sir Richard Ford, dlíodóir, ar feadh roinnt blianta, agus rugadh triúr clainne dóibh, cé nár phós Ford riamh í.

== An Diúc Clarence ==
I 1790, tugadh faoi deara í ag Amharclann Drury Lane ag an bPrionsa William, Diúc Clarence, an tríú mac leis an Rí George III. Thosaigh siad ag cur fúthu le chéile ag Clarence Lodge, agus ina dhiaidh sin, ó 1797 ar aghaidh, ag Bushy House. Mhair a gcaidreamh 21 bliain, agus rugadh deichniúr clainne dóibh — cúigear mac agus cúigear iníon — ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir. Lean Dorothea uirthi lena gairm aisteoireachta le linn an chaidrimh ar fad, agus is minic a bhí a hioncam féin ag tacú le costais an Diúic, a bhí i gcónaí i bhfiacha troma.

== Deireadh an chaidrimh agus bás ==
I 1811, faoi bhrú óna theaghlach cleamhnas ríoga oiriúnach a dhéanamh, scar an Diúc ó Dorothea. Fuair sí socrú bliantúil de £4,400, ar an gcoinníoll nach bhfillfeadh sí ar an stáitse. Choimeád an Diúc cúram na mac; d'fhan na hiníonacha lena máthair.

Faoi dheireadh 1814, áfach, bhí ar Dorothea filleadh ar an stáitse arís chun airgead a shaothrú, go páirteach chun cabhrú le fiacha móra a céile cleamhnais, Thomas Alsop (fear céile Frances, a hiníon is sine). De réir théarmaí an tsocraithe, cuireadh deireadh lena liúntas bliantúil dá bharr. I 1815, theith sí go dtí an Fhrainc chun éalú óna creidiúnaithe, agus d'éag sí gan phingin, agus í uaigneach, ag Saint-Cloud in aice le Páras, an 5 Iúil 1816.

Níor phós an Diúc Clarence go dtí 1818 — dhá bhliain tar éis bhás Dorothea — nuair a phós sé Adelaide de Saxe-Meiningen. Tháinig sé i gcomharbas ar an gcoróin mar Liam IV i 1830.

== Oidhreacht ==
Tar éis dó teacht i gcomharbas ar an gcoróin, choimisiúnaigh Liam IV dealbh de Dorothea, arna dhéanamh ag Sir Francis Chantrey. Rinne péintéirí cáiliúla a linne pictiúir di, ina measc John Hoppner, Sir Joshua Reynolds, Thomas Gainsborough agus George Romney. Tá go leor sliocht ó na FitzClarences beo fós inniu.


== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}


{{DEFAULTSORT:Jordan, Dorothea}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1761|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Básanna i 1816|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Scannail]]
[[Catagóir:Cúirtéiseánacha]]</text>
      <sha1>oqf44eyacu6pqui2cy6twwqnrp3bd3v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319560</id>
      <parentid>1319558</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4985" sha1="flik1dwch1r50iww5n974fd9xurmeuy" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ban-[[aisteoir]] Angla-Éireannach ba ea '''Dorothea Jordan''' (née Bland; [[22 Samhain]] [[1761]] – [[5 Iúil]] [[1816]]), duine de na haisteoirí grinn ba cháiliúla ar stáitse Londan lena linn. Ba í compánach fadtéarmach an Phrionsa William, Diúc Clarence ([[Liam IV na Ríochta Aontaithe]] níos déanaí), agus máthair a dheichniúr clainne neamhdhlisteanaí, ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir (tugann &quot;cúirtéiseánach&quot; nó &quot;bean luí&quot; uirthi uaireanta).  
=== Beatha ===
Dorothea nó Dorothy / Dora Bland an t-ainm a baisteadh uirthi, agus ba as [[Port Láirge]] ó dhúchas í.

Bhí Jordan ina [[cúirtéiseánach]] ar feadh 20 bliain.  Rugadh deichniúr clainne beo agus neamhdhlisteanach dóibh. Thug na lánúin scannal do mhuintir na tíre uile. 

Fuair an diúc réidh léi faoi nuair a phós sé banphrionsa. 

D’éag Jordan - agus gan pingin ina póca - ar [[5 Iúil]] [[1816]] i [[Saint Cloud]] sa [[An Fhrainc|Fhrainc]].  Bhain a hiníon is sine airgead di le calaois roimh a bhás.

[[Íomhá:Mrs. Dorothea Jordan, by John Hoppner.jpg|clé|mion|Mrs. Dorothea Jordan, le John Hoppner|269x269px]]

== Óige agus tús a gairme ==
Rugadh Dorothea Bland gar do chathair Phort Láirge in Éirinn. Ba iad a tuismitheoirí Francis Bland, aisteoir agus fear stáitse, agus Grace Phillips, aisteoir Breatnach — ní raibh siad pósta lena chéile. Ba í an tríú duine í de sheisear clainne. Nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois, thréig a hathair an teaghlach; d'aithin a máthair go raibh bua na haisteoireachta ag a hiníon freisin, agus chuir sí ar an stáitse í chun ioncam an teaghlaigh a chur chun cinn.

D'aisteoir sí ar fud na hÉireann (i mBaile Átha Cliath, i bPort Láirge, i gCorcaigh) sna 1770idí agus sna 1780idí luatha. Ba i gCorcaigh a rugadh a céad leanbh, Frances, do bhainisteoir amharclainne, Richard Daly. Ina dhiaidh sin, chuaigh sí go Sasana, áit ar aisteoir sí i gCuideachta Efrayim Wilkinson i Iorc, agus ansin, ó 1785 amach, ag Amharclann Drury Lane i Londain — a bunáit as sin amach.

Ba ansin a ghlac sí an t-ainm stáitse &quot;Jordan.&quot; Bhain sí clú amach go tapa mar aisteoir ghrinn, go háirithe sna &quot;rólanna bristí&quot; ina n-imir sí páirteanna fireanna, agus mhol léirmheastóirí a linne go hard í, William Hazlitt ina measc.

== Saol pearsanta roimh an Diúc ==
Roimh dó bualadh leis an Diúc Clarence, bhí beirt chaidreamh fhada eile ag Dorothea. Le Richard Daly, bainisteoir amharclainne i gCorcaigh, rugadh iníon di, Frances (nó Fanny). Ina dhiaidh sin, chónaigh sí le Sir Richard Ford, dlíodóir, ar feadh roinnt blianta, agus rugadh triúr clainne dóibh, cé nár phós Ford riamh í.

== An Diúc Clarence ==
I 1790, tugadh faoi deara í ag Amharclann Drury Lane ag an bPrionsa William, Diúc Clarence, an tríú mac leis an Rí George III. Thosaigh siad ag cur fúthu le chéile ag Clarence Lodge, agus ina dhiaidh sin, ó 1797 ar aghaidh, ag Bushy House. Mhair a gcaidreamh 21 bliain, agus rugadh deichniúr clainne dóibh — cúigear mac agus cúigear iníon — ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir. Lean Dorothea uirthi lena gairm aisteoireachta le linn an chaidrimh ar fad, agus is minic a bhí a hioncam féin ag tacú le costais an Diúic, a bhí i gcónaí i bhfiacha troma.

== Deireadh an chaidrimh agus bás ==
I 1811, faoi bhrú óna theaghlach cleamhnas ríoga oiriúnach a dhéanamh, scar an Diúc ó Dorothea. Fuair sí socrú bliantúil de £4,400, ar an gcoinníoll nach bhfillfeadh sí ar an stáitse. Choimeád an Diúc cúram na mac; d'fhan na hiníonacha lena máthair.

Faoi dheireadh 1814, áfach, bhí ar Dorothea filleadh ar an stáitse arís chun airgead a shaothrú, go páirteach chun cabhrú le fiacha móra a céile cleamhnais, Thomas Alsop (fear céile Frances, a hiníon is sine). De réir théarmaí an tsocraithe, cuireadh deireadh lena liúntas bliantúil dá bharr. I 1815, theith sí go dtí an Fhrainc chun éalú óna creidiúnaithe, agus d'éag sí gan phingin, agus í uaigneach, ag Saint-Cloud in aice le Páras, an 5 Iúil 1816.

Níor phós an Diúc Clarence go dtí 1818 — dhá bhliain tar éis bhás Dorothea — nuair a phós sé Adelaide de Saxe-Meiningen. Tháinig sé i gcomharbas ar an gcoróin mar Liam IV i 1830.

== Oidhreacht ==
Tar éis dó teacht i gcomharbas ar an gcoróin, choimisiúnaigh Liam IV dealbh de Dorothea, arna dhéanamh ag Sir Francis Chantrey. Rinne péintéirí cáiliúla a linne pictiúir di, ina measc John Hoppner, Sir Joshua Reynolds, Thomas Gainsborough agus George Romney. Tá go leor sliocht ó na FitzClarences beo fós inniu.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Jordan, Dorothea}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1761|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Básanna i 1816|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Scannail]]
[[Catagóir:Cúirtéiseánacha]]</text>
      <sha1>flik1dwch1r50iww5n974fd9xurmeuy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319561</id>
      <parentid>1319560</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4924" sha1="m2rdej91sijuor2fwfh35l81s792581" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ban-[[aisteoir]] Angla-Éireannach ba ea '''Dorothea Jordan''' (née Bland; [[22 Samhain]] [[1761]] – [[5 Iúil]] [[1816]]), duine de na haisteoirí grinn ba cháiliúla ar stáitse Londan lena linn. Ba í compánach fadtéarmach an Phrionsa William, Diúc Clarence ([[Liam IV na Ríochta Aontaithe]] níos déanaí), agus máthair a dheichniúr clainne neamhdhlisteanaí, ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir (tugann &quot;cúirtéiseánach&quot; nó &quot;bean luí&quot; uirthi uaireanta).  
=== Beatha ===
Dorothea nó Dorothy / Dora Bland an t-ainm a baisteadh uirthi, agus ba as [[Port Láirge]] ó dhúchas í.

Bhí Jordan ina [[cúirtéiseánach]] ar feadh 20 bliain.  Rugadh deichniúr clainne beo agus neamhdhlisteanach dóibh. Thug na lánúin scannal do mhuintir na tíre uile. 

Fuair an diúc réidh léi faoi nuair a phós sé banphrionsa. 

[[Íomhá:Mrs. Dorothea Jordan, by John Hoppner.jpg|clé|mion|Mrs. Dorothea Jordan, le John Hoppner|269x269px]]

== Óige agus tús a gairme ==
Rugadh Dorothea Bland gar do chathair Phort Láirge in Éirinn. Ba iad a tuismitheoirí Francis Bland, aisteoir agus fear stáitse, agus Grace Phillips, aisteoir Breatnach — ní raibh siad pósta lena chéile. Ba í an tríú duine í de sheisear clainne. Nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois, thréig a hathair an teaghlach; d'aithin a máthair go raibh bua na haisteoireachta ag a hiníon freisin, agus chuir sí ar an stáitse í chun ioncam an teaghlaigh a chur chun cinn.

D'aisteoir sí ar fud na hÉireann (i mBaile Átha Cliath, i bPort Láirge, i gCorcaigh) sna 1770idí agus sna 1780idí luatha. Ba i gCorcaigh a rugadh a céad leanbh, Frances, do bhainisteoir amharclainne, Richard Daly. Ina dhiaidh sin, chuaigh sí go Sasana, áit ar aisteoir sí i gCuideachta Efrayim Wilkinson i Iorc, agus ansin, ó 1785 amach, ag Amharclann Drury Lane i Londain — a bunáit as sin amach.

Ba ansin a ghlac sí an t-ainm stáitse &quot;Jordan.&quot; Bhain sí clú amach go tapa mar aisteoir ghrinn, go háirithe sna &quot;rólanna bristí&quot; ina n-imir sí páirteanna fireanna, agus mhol léirmheastóirí a linne go hard í, William Hazlitt ina measc.

== Saol pearsanta roimh an Diúc ==
Roimh dó bualadh leis an Diúc Clarence, bhí beirt chaidreamh fhada eile ag Dorothea. Le Richard Daly, bainisteoir amharclainne i gCorcaigh, rugadh iníon di, Frances (nó Fanny). Ina dhiaidh sin, chónaigh sí le Sir Richard Ford, dlíodóir, ar feadh roinnt blianta, agus rugadh triúr clainne dóibh, cé nár phós Ford riamh í.

== An Diúc Clarence ==
I 1790, tugadh faoi deara í ag Amharclann Drury Lane ag an bPrionsa William, Diúc Clarence, an tríú mac leis an Rí George III. Thosaigh siad ag cur fúthu le chéile ag Clarence Lodge, agus ina dhiaidh sin, ó 1797 ar aghaidh, ag Bushy House. Mhair a gcaidreamh 21 bliain, agus rugadh deichniúr clainne dóibh — cúigear mac agus cúigear iníon — ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir. Lean Dorothea uirthi lena gairm aisteoireachta le linn an chaidrimh ar fad, agus is minic a bhí a hioncam féin ag tacú le costais an Diúic, a bhí i gcónaí i bhfiacha troma.

== Deireadh an chaidrimh agus bás ==
I 1811, faoi bhrú óna theaghlach cleamhnas ríoga oiriúnach a dhéanamh, scar an Diúc ó Dorothea. Fuair sí socrú bliantúil de £4,400, ar an gcoinníoll nach bhfillfeadh sí ar an stáitse. Choimeád an Diúc cúram na mac; d'fhan na hiníonacha lena máthair.

Faoi dheireadh 1814, áfach, bhí ar Dorothea filleadh ar an stáitse arís chun airgead a shaothrú, go páirteach chun cabhrú le fiacha móra a céile cleamhnais, Thomas Alsop (fear céile Frances, a hiníon is sine). De réir théarmaí an tsocraithe, cuireadh deireadh lena liúntas bliantúil dá bharr. I 1815, theith sí go dtí an Fhrainc chun éalú óna creidiúnaithe, agus d'éag sí gan phingin  ina póca, agus í uaigneach, i Saint-Cloud in aice le Páras, ar [[5 Iúil]] [[1816]]. Bhain a hiníon is sine airgead di le calaois roimh a bhás.

Níor phós an Diúc Clarence go dtí 1818 — dhá bhliain tar éis bhás Dorothea — nuair a phós sé Adelaide de Saxe-Meiningen. Tháinig sé i gcomharbas ar an gcoróin mar Liam IV i 1830.

== Oidhreacht ==
Tar éis dó teacht i gcomharbas ar an gcoróin, choimisiúnaigh Liam IV dealbh de Dorothea, arna dhéanamh ag Sir Francis Chantrey. Rinne péintéirí cáiliúla a linne pictiúir di, ina measc John Hoppner, Sir Joshua Reynolds, Thomas Gainsborough agus George Romney. Tá go leor sliocht ó na FitzClarences beo fós inniu.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Jordan, Dorothea}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1761|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Básanna i 1816|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Scannail]]
[[Catagóir:Cúirtéiseánacha]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]</text>
      <sha1>m2rdej91sijuor2fwfh35l81s792581</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319562</id>
      <parentid>1319561</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4906" sha1="cjh5cslsenwddccpxjp6vraer0m1ehs" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ban-[[aisteoir]] Angla-Éireannach ba ea '''Dorothea Jordan''' (née Bland; [[22 Samhain]] [[1761]] – [[5 Iúil]] [[1816]]), duine de na haisteoirí grinn ba cháiliúla ar stáitse Londan lena linn. Ba í compánach fadtéarmach an Phrionsa William, Diúc Clarence ([[Liam IV na Ríochta Aontaithe]] níos déanaí), agus máthair a dheichniúr clainne neamhdhlisteanaí, ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir (tugann &quot;cúirtéiseánach&quot; nó &quot;bean luí&quot; uirthi uaireanta).  
[[Íomhá:Portrait of Mrs Dorothy Jordan (1761–1816) as Rosalind in Shakespeare's ‘As You Like It’.jpg|clé|mion|268x268px|mar Rosalind in ‘As You Like It' de chuid Shakespeare]]
[[Íomhá:Mrs. Dorothea Jordan, by John Hoppner.jpg|clé|mion|Mrs. Dorothea Jordan, le John Hoppner|269x269px]]
[[Íomhá:Bodleian Libraries, Princely piety, or- the worshippers at Wanstead.jpg|clé|mion|220x220px|     Princely piety, or: the worshippers at Wanstead]]

== Óige agus tús a gairme ==
Rugadh Dorothea Bland gar do chathair Phort Láirge in Éirinn. Ba iad a tuismitheoirí Francis Bland, aisteoir agus fear stáitse, agus Grace Phillips, aisteoir Breatnach — ní raibh siad pósta lena chéile. Ba í an tríú duine í de sheisear clainne. Nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois, thréig a hathair an teaghlach; d'aithin a máthair go raibh bua na haisteoireachta ag a hiníon freisin, agus chuir sí ar an stáitse í chun ioncam an teaghlaigh a chur chun cinn.

D'aisteoir sí ar fud na hÉireann (i mBaile Átha Cliath, i bPort Láirge, i gCorcaigh) sna 1770idí agus sna 1780idí luatha. Ba i gCorcaigh a rugadh a céad leanbh, Frances, do bhainisteoir amharclainne, Richard Daly. Ina dhiaidh sin, chuaigh sí go Sasana, áit ar aisteoir sí i gCuideachta Efrayim Wilkinson i Iorc, agus ansin, ó 1785 amach, ag Amharclann Drury Lane i Londain — a bunáit as sin amach.

Ba ansin a ghlac sí an t-ainm stáitse &quot;Jordan.&quot; Bhain sí clú amach go tapa mar aisteoir ghrinn, go háirithe sna &quot;rólanna bristí&quot; ina n-imir sí páirteanna fireanna, agus mhol léirmheastóirí a linne go hard í, William Hazlitt ina measc.

== Saol pearsanta roimh an Diúc ==
Roimh dó bualadh leis an Diúc Clarence, bhí beirt chaidreamh fhada eile ag Dorothea. Le Richard Daly, bainisteoir amharclainne i gCorcaigh, rugadh iníon di, Frances (nó Fanny). Ina dhiaidh sin, chónaigh sí le Sir Richard Ford, dlíodóir, ar feadh roinnt blianta, agus rugadh triúr clainne dóibh, cé nár phós Ford riamh í.

== An Diúc Clarence ==
I 1790, tugadh faoi deara í ag Amharclann Drury Lane ag an bPrionsa William, Diúc Clarence, an tríú mac leis an Rí George III. Thosaigh siad ag cur fúthu le chéile ag Clarence Lodge, agus ina dhiaidh sin, ó 1797 ar aghaidh, ag Bushy House. Mhair a gcaidreamh 21 bliain, agus rugadh deichniúr clainne dóibh — cúigear mac agus cúigear iníon — ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir. Lean Dorothea uirthi lena gairm aisteoireachta le linn an chaidrimh ar fad, agus is minic a bhí a hioncam féin ag tacú le costais an Diúic, a bhí i gcónaí i bhfiacha troma.

== Deireadh an chaidrimh agus bás ==
I 1811, faoi bhrú óna theaghlach cleamhnas ríoga oiriúnach a dhéanamh, scar an Diúc ó Dorothea. Fuair sí socrú bliantúil de £4,400, ar an gcoinníoll nach bhfillfeadh sí ar an stáitse. Choimeád an Diúc cúram na mac; d'fhan na hiníonacha lena máthair.

Faoi dheireadh 1814, áfach, bhí ar Dorothea filleadh ar an stáitse arís chun airgead a shaothrú, go páirteach chun cabhrú le fiacha móra a céile cleamhnais, Thomas Alsop (fear céile Frances, a hiníon is sine). De réir théarmaí an tsocraithe, cuireadh deireadh lena liúntas bliantúil dá bharr. I 1815, theith sí go dtí an Fhrainc chun éalú óna creidiúnaithe, agus d'éag sí gan phingin  ina póca, agus í uaigneach, i Saint-Cloud in aice le Páras, ar [[5 Iúil]] [[1816]]. Bhain a hiníon is sine airgead di le calaois roimh a bhás.

Níor phós an Diúc Clarence go dtí 1818 — dhá bhliain tar éis bhás Dorothea — nuair a phós sé Adelaide de Saxe-Meiningen. Tháinig sé i gcomharbas ar an gcoróin mar Liam IV i 1830.

== Oidhreacht ==
Tar éis dó teacht i gcomharbas ar an gcoróin, choimisiúnaigh Liam IV dealbh de Dorothea, arna dhéanamh ag Sir Francis Chantrey. Rinne péintéirí cáiliúla a linne pictiúir di, ina measc John Hoppner, Sir Joshua Reynolds, Thomas Gainsborough agus George Romney. Tá go leor sliocht ó na FitzClarences beo fós inniu.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Jordan, Dorothea}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1761|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Básanna i 1816|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Scannail]]
[[Catagóir:Cúirtéiseánacha]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]</text>
      <sha1>cjh5cslsenwddccpxjp6vraer0m1ehs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319563</id>
      <parentid>1319562</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5227" sha1="2d7av78obv43djy8qvkvodtoh7jnint" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ban-[[aisteoir]] Angla-Éireannach ba ea '''Dorothea Jordan''' (née Bland; [[22 Samhain]] [[1761]] – [[5 Iúil]] [[1816]]), duine de na haisteoirí grinn ba cháiliúla ar stáitse Londan lena linn. Ba í compánach fadtéarmach an Phrionsa William, Diúc Clarence ([[Liam IV na Ríochta Aontaithe]] níos déanaí), agus máthair a dheichniúr clainne neamhdhlisteanaí, ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir (tugann &quot;cúirtéiseánach&quot; nó &quot;bean luí&quot; uirthi uaireanta).  
[[Íomhá:Portrait of Mrs Dorothy Jordan (1761–1816) as Rosalind in Shakespeare's ‘As You Like It’.jpg|clé|mion|268x268px|mar Rosalind in ‘As You Like It' de chuid Shakespeare, le William Beechey, 1787]]
[[Íomhá:Mrs. Dorothea Jordan, by John Hoppner.jpg|clé|mion|Mrs. Dorothea Jordan, le John Hoppner|269x269px]]
[[Íomhá:Bodleian Libraries, Princely piety, or- the worshippers at Wanstead.jpg|clé|mion|220x220px|&quot;Princely piety, or: the worshippers at Wanstead&quot; le George Cruikshank, 01/12/1811&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.athelhampton.com/post/regency-scandal-at-athelhampton-house-gardens|teideal=Regency Scandal at Athelhampton House &amp; Gardens|údar=Juliet Braidwood|dáta=2026-06-30|language=en|work=Athelhampton House|dátarochtana=2026-07-05}}&lt;/ref&gt;]]

== Óige agus tús a gairme ==
Rugadh Dorothea Bland gar do chathair Phort Láirge in Éirinn. Ba iad a tuismitheoirí Francis Bland, aisteoir agus fear stáitse, agus Grace Phillips, aisteoir Breatnach — ní raibh siad pósta lena chéile. Ba í an tríú duine í de sheisear clainne. Nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois, thréig a hathair an teaghlach; d'aithin a máthair go raibh bua na haisteoireachta ag a hiníon freisin, agus chuir sí ar an stáitse í chun ioncam an teaghlaigh a chur chun cinn.

D'aisteoir sí ar fud na hÉireann (i mBaile Átha Cliath, i bPort Láirge, i gCorcaigh) sna 1770idí agus sna 1780idí luatha. Ba i gCorcaigh a rugadh a céad leanbh, Frances, do bhainisteoir amharclainne, Richard Daly. Ina dhiaidh sin, chuaigh sí go Sasana, áit ar aisteoir sí i gCuideachta Efrayim Wilkinson i Iorc, agus ansin, ó 1785 amach, ag Amharclann Drury Lane i Londain — a bunáit as sin amach.

Ba ansin a ghlac sí an t-ainm stáitse &quot;Jordan.&quot; Bhain sí clú amach go tapa mar aisteoir ghrinn, go háirithe sna &quot;rólanna bristí&quot; ina n-imir sí páirteanna fireanna, agus mhol léirmheastóirí a linne go hard í, William Hazlitt ina measc.

== Saol pearsanta roimh an Diúc ==
Roimh dó bualadh leis an Diúc Clarence, bhí beirt chaidreamh fhada eile ag Dorothea. Le Richard Daly, bainisteoir amharclainne i gCorcaigh, rugadh iníon di, Frances (nó Fanny). Ina dhiaidh sin, chónaigh sí le Sir Richard Ford, dlíodóir, ar feadh roinnt blianta, agus rugadh triúr clainne dóibh, cé nár phós Ford riamh í.

== An Diúc Clarence ==
I 1790, tugadh faoi deara í ag Amharclann Drury Lane ag an bPrionsa William, Diúc Clarence, an tríú mac leis an Rí George III. Thosaigh siad ag cur fúthu le chéile ag Clarence Lodge, agus ina dhiaidh sin, ó 1797 ar aghaidh, ag Bushy House. Mhair a gcaidreamh 21 bliain, agus rugadh deichniúr clainne dóibh — cúigear mac agus cúigear iníon — ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir. Lean Dorothea uirthi lena gairm aisteoireachta le linn an chaidrimh ar fad, agus is minic a bhí a hioncam féin ag tacú le costais an Diúic, a bhí i gcónaí i bhfiacha troma.

== Deireadh an chaidrimh agus bás ==
I 1811, faoi bhrú óna theaghlach cleamhnas ríoga oiriúnach a dhéanamh, scar an Diúc ó Dorothea. Fuair sí socrú bliantúil de £4,400, ar an gcoinníoll nach bhfillfeadh sí ar an stáitse. Choimeád an Diúc cúram na mac; d'fhan na hiníonacha lena máthair.

Faoi dheireadh 1814, áfach, bhí ar Dorothea filleadh ar an stáitse arís chun airgead a shaothrú, go páirteach chun cabhrú le fiacha móra a céile cleamhnais, Thomas Alsop (fear céile Frances, a hiníon is sine). De réir théarmaí an tsocraithe, cuireadh deireadh lena liúntas bliantúil dá bharr. I 1815, theith sí go dtí an Fhrainc chun éalú óna creidiúnaithe, agus d'éag sí gan phingin  ina póca, agus í uaigneach, i Saint-Cloud in aice le Páras, ar [[5 Iúil]] [[1816]]. Bhain a hiníon is sine airgead di le calaois roimh a bhás.

Níor phós an Diúc Clarence go dtí 1818 — dhá bhliain tar éis bhás Dorothea — nuair a phós sé Adelaide de Saxe-Meiningen. Tháinig sé i gcomharbas ar an gcoróin mar Liam IV i 1830.

== Oidhreacht ==
Tar éis dó teacht i gcomharbas ar an gcoróin, choimisiúnaigh Liam IV dealbh de Dorothea, arna dhéanamh ag Sir Francis Chantrey. Rinne péintéirí cáiliúla a linne pictiúir di, ina measc John Hoppner, Sir Joshua Reynolds, Thomas Gainsborough agus George Romney. Tá go leor sliocht ó na FitzClarences beo fós inniu.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Jordan, Dorothea}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1761|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Básanna i 1816|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Scannail]]
[[Catagóir:Cúirtéiseánacha]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]</text>
      <sha1>2d7av78obv43djy8qvkvodtoh7jnint</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319564</id>
      <parentid>1319563</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Saol pearsanta roimh an Diúc */</comment>
      <origin>1319564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5327" sha1="iyjrfmie33zopesb8wkkxsmw859p0hl" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ban-[[aisteoir]] Angla-Éireannach ba ea '''Dorothea Jordan''' (née Bland; [[22 Samhain]] [[1761]] – [[5 Iúil]] [[1816]]), duine de na haisteoirí grinn ba cháiliúla ar stáitse Londan lena linn. Ba í compánach fadtéarmach an Phrionsa William, Diúc Clarence ([[Liam IV na Ríochta Aontaithe]] níos déanaí), agus máthair a dheichniúr clainne neamhdhlisteanaí, ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir (tugann &quot;cúirtéiseánach&quot; nó &quot;bean luí&quot; uirthi uaireanta).  
[[Íomhá:Portrait of Mrs Dorothy Jordan (1761–1816) as Rosalind in Shakespeare's ‘As You Like It’.jpg|clé|mion|268x268px|mar Rosalind in ‘As You Like It' de chuid Shakespeare, le William Beechey, 1787]]
[[Íomhá:Mrs. Dorothea Jordan, by John Hoppner.jpg|clé|mion|Mrs. Dorothea Jordan, le John Hoppner|269x269px]]
[[Íomhá:Bodleian Libraries, Princely piety, or- the worshippers at Wanstead.jpg|clé|mion|220x220px|[[Scigphictiúr]]: &quot;Princely piety, or: the worshippers at Wanstead&quot; le George Cruikshank, 01/12/1811&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.athelhampton.com/post/regency-scandal-at-athelhampton-house-gardens|teideal=Regency Scandal at Athelhampton House &amp; Gardens|údar=Juliet Braidwood|dáta=2026-06-30|language=en|work=Athelhampton House|dátarochtana=2026-07-05}}&lt;/ref&gt;]]

[[Íomhá:Portrait of Mrs. Jordan, as Peggy (4673969).jpg|clé|mion|343x343px]]

== Óige agus tús a gairme ==
Rugadh Dorothea Bland gar do chathair Phort Láirge in Éirinn. Ba iad a tuismitheoirí Francis Bland, aisteoir agus fear stáitse, agus Grace Phillips, aisteoir Breatnach — ní raibh siad pósta lena chéile. Ba í an tríú duine í de sheisear clainne. Nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois, thréig a hathair an teaghlach; d'aithin a máthair go raibh bua na haisteoireachta ag a hiníon freisin, agus chuir sí ar an stáitse í chun ioncam an teaghlaigh a chur chun cinn.

D'aisteoir sí ar fud na hÉireann (i mBaile Átha Cliath, i bPort Láirge, i gCorcaigh) sna 1770idí agus sna 1780idí luatha. Ba i gCorcaigh a rugadh a céad leanbh, Frances, do bhainisteoir amharclainne, Richard Daly. Ina dhiaidh sin, chuaigh sí go Sasana, áit ar aisteoir sí i gCuideachta Efrayim Wilkinson i Iorc, agus ansin, ó 1785 amach, ag Amharclann Drury Lane i Londain — a bunáit as sin amach.

Ba ansin a ghlac sí an t-ainm stáitse &quot;Jordan.&quot; Bhain sí clú amach go tapa mar aisteoir ghrinn, go háirithe sna &quot;rólanna bristí&quot; ina n-imir sí páirteanna fireanna, agus mhol léirmheastóirí a linne go hard í, William Hazlitt ina measc.

== Saol pearsanta roimh an Diúc ==
Roimh dó bualadh leis an Diúc Clarence, bhí beirt chaidreamh fhada eile ag Dorothea. Le Richard Daly, bainisteoir amharclainne i gCorcaigh, rugadh iníon di, Frances (nó Fanny). Ina dhiaidh sin, chónaigh sí le Sir Richard Ford, dlíodóir, ar feadh roinnt blianta, agus rugadh triúr clainne dóibh, cé nár phós Ford riamh í.

== An Diúc Clarence ==
I 1790, tugadh faoi deara í ag Amharclann Drury Lane ag an bPrionsa William, Diúc Clarence, an tríú mac leis an Rí George III. Thosaigh siad ag cur fúthu le chéile ag Clarence Lodge, agus ina dhiaidh sin, ó 1797 ar aghaidh, ag Bushy House. Mhair a gcaidreamh 21 bliain, agus rugadh deichniúr clainne dóibh — cúigear mac agus cúigear iníon — ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir. Lean Dorothea uirthi lena gairm aisteoireachta le linn an chaidrimh ar fad, agus is minic a bhí a hioncam féin ag tacú le costais an Diúic, a bhí i gcónaí i bhfiacha troma.

== Deireadh an chaidrimh agus bás ==
I 1811, faoi bhrú óna theaghlach cleamhnas ríoga oiriúnach a dhéanamh, scar an Diúc ó Dorothea. Fuair sí socrú bliantúil de £4,400, ar an gcoinníoll nach bhfillfeadh sí ar an stáitse. Choimeád an Diúc cúram na mac; d'fhan na hiníonacha lena máthair.

Faoi dheireadh 1814, áfach, bhí ar Dorothea filleadh ar an stáitse arís chun airgead a shaothrú, go páirteach chun cabhrú le fiacha móra a céile cleamhnais, Thomas Alsop (fear céile Frances, a hiníon is sine). De réir théarmaí an tsocraithe, cuireadh deireadh lena liúntas bliantúil dá bharr. I 1815, theith sí go dtí an Fhrainc chun éalú óna creidiúnaithe, agus d'éag sí gan phingin  ina póca, agus í uaigneach, i Saint-Cloud in aice le Páras, ar [[5 Iúil]] [[1816]]. Bhain a hiníon is sine airgead di le calaois roimh a bhás.

Níor phós an Diúc Clarence go dtí 1818 — dhá bhliain tar éis bhás Dorothea — nuair a phós sé Adelaide de Saxe-Meiningen. Tháinig sé i gcomharbas ar an gcoróin mar Liam IV i 1830.

== Oidhreacht ==
Tar éis dó teacht i gcomharbas ar an gcoróin, choimisiúnaigh Liam IV dealbh de Dorothea, arna dhéanamh ag Sir Francis Chantrey. Rinne péintéirí cáiliúla a linne pictiúir di, ina measc John Hoppner, Sir Joshua Reynolds, Thomas Gainsborough agus George Romney. Tá go leor sliocht ó na FitzClarences beo fós inniu.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Jordan, Dorothea}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1761|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Básanna i 1816|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Scannail]]
[[Catagóir:Cúirtéiseánacha]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]</text>
      <sha1>iyjrfmie33zopesb8wkkxsmw859p0hl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319565</id>
      <parentid>1319564</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5338" sha1="lzsjnn6z30urhm3tooy046a6hq3lhur" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ban-[[aisteoir]] Angla-Éireannach ba ea '''Dorothea Jordan''' (née Bland; [[22 Samhain]] [[1761]] – [[5 Iúil]] [[1816]]), duine de na haisteoirí grinn ba cháiliúla ar stáitse Londan lena linn. Ba í compánach fadtéarmach an Phrionsa William, Diúc Clarence ([[Liam IV na Ríochta Aontaithe]] níos déanaí), agus máthair a dheichniúr clainne neamhdhlisteanaí, ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir (tugann &quot;cúirtéiseánach&quot; nó &quot;bean luí&quot; uirthi uaireanta).  
[[Íomhá:Portrait of Mrs Dorothy Jordan (1761–1816) as Rosalind in Shakespeare's ‘As You Like It’.jpg|clé|mion|268x268px|mar Rosalind in ‘As You Like It' de chuid Shakespeare, le William Beechey, 1787]]
[[Íomhá:Mrs. Dorothea Jordan, by John Hoppner.jpg|clé|mion|Mrs. Dorothea Jordan, le John Hoppner|269x269px]]
[[Íomhá:Bodleian Libraries, Princely piety, or- the worshippers at Wanstead.jpg|clé|mion|220x220px|[[Scigphictiúr]]: &quot;Princely piety, or: the worshippers at Wanstead&quot; le George Cruikshank, 01/12/1811&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.athelhampton.com/post/regency-scandal-at-athelhampton-house-gardens|teideal=Regency Scandal at Athelhampton House &amp; Gardens|údar=Juliet Braidwood|dáta=2026-06-30|language=en|work=Athelhampton House|dátarochtana=2026-07-05}}&lt;/ref&gt;]]

[[Íomhá:Portrait of Mrs. Jordan, as Peggy (4673969) (cropped)2.jpg|clé|mion|343x343px]]

== Óige agus tús a gairme ==
Rugadh Dorothea Bland gar do chathair Phort Láirge in Éirinn. Ba iad a tuismitheoirí Francis Bland, aisteoir agus fear stáitse, agus Grace Phillips, aisteoir Breatnach — ní raibh siad pósta lena chéile. Ba í an tríú duine í de sheisear clainne. Nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois, thréig a hathair an teaghlach; d'aithin a máthair go raibh bua na haisteoireachta ag a hiníon freisin, agus chuir sí ar an stáitse í chun ioncam an teaghlaigh a chur chun cinn.

D'aisteoir sí ar fud na hÉireann (i mBaile Átha Cliath, i bPort Láirge, i gCorcaigh) sna 1770idí agus sna 1780idí luatha. Ba i gCorcaigh a rugadh a céad leanbh, Frances, do bhainisteoir amharclainne, Richard Daly. Ina dhiaidh sin, chuaigh sí go Sasana, áit ar aisteoir sí i gCuideachta Efrayim Wilkinson i Iorc, agus ansin, ó 1785 amach, ag Amharclann Drury Lane i Londain — a bunáit as sin amach.

Ba ansin a ghlac sí an t-ainm stáitse &quot;Jordan.&quot; Bhain sí clú amach go tapa mar aisteoir ghrinn, go háirithe sna &quot;rólanna bristí&quot; ina n-imir sí páirteanna fireanna, agus mhol léirmheastóirí a linne go hard í, William Hazlitt ina measc.

== Saol pearsanta roimh an Diúc ==
Roimh dó bualadh leis an Diúc Clarence, bhí beirt chaidreamh fhada eile ag Dorothea. Le Richard Daly, bainisteoir amharclainne i gCorcaigh, rugadh iníon di, Frances (nó Fanny). Ina dhiaidh sin, chónaigh sí le Sir Richard Ford, dlíodóir, ar feadh roinnt blianta, agus rugadh triúr clainne dóibh, cé nár phós Ford riamh í.

== An Diúc Clarence ==
I 1790, tugadh faoi deara í ag Amharclann Drury Lane ag an bPrionsa William, Diúc Clarence, an tríú mac leis an Rí George III. Thosaigh siad ag cur fúthu le chéile ag Clarence Lodge, agus ina dhiaidh sin, ó 1797 ar aghaidh, ag Bushy House. Mhair a gcaidreamh 21 bliain, agus rugadh deichniúr clainne dóibh — cúigear mac agus cúigear iníon — ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir. Lean Dorothea uirthi lena gairm aisteoireachta le linn an chaidrimh ar fad, agus is minic a bhí a hioncam féin ag tacú le costais an Diúic, a bhí i gcónaí i bhfiacha troma.

== Deireadh an chaidrimh agus bás ==
I 1811, faoi bhrú óna theaghlach cleamhnas ríoga oiriúnach a dhéanamh, scar an Diúc ó Dorothea. Fuair sí socrú bliantúil de £4,400, ar an gcoinníoll nach bhfillfeadh sí ar an stáitse. Choimeád an Diúc cúram na mac; d'fhan na hiníonacha lena máthair.

Faoi dheireadh 1814, áfach, bhí ar Dorothea filleadh ar an stáitse arís chun airgead a shaothrú, go páirteach chun cabhrú le fiacha móra a céile cleamhnais, Thomas Alsop (fear céile Frances, a hiníon is sine). De réir théarmaí an tsocraithe, cuireadh deireadh lena liúntas bliantúil dá bharr. I 1815, theith sí go dtí an Fhrainc chun éalú óna creidiúnaithe, agus d'éag sí gan phingin  ina póca, agus í uaigneach, i Saint-Cloud in aice le Páras, ar [[5 Iúil]] [[1816]]. Bhain a hiníon is sine airgead di le calaois roimh a bhás.

Níor phós an Diúc Clarence go dtí 1818 — dhá bhliain tar éis bhás Dorothea — nuair a phós sé Adelaide de Saxe-Meiningen. Tháinig sé i gcomharbas ar an gcoróin mar Liam IV i 1830.

== Oidhreacht ==
Tar éis dó teacht i gcomharbas ar an gcoróin, choimisiúnaigh Liam IV dealbh de Dorothea, arna dhéanamh ag Sir Francis Chantrey. Rinne péintéirí cáiliúla a linne pictiúir di, ina measc John Hoppner, Sir Joshua Reynolds, Thomas Gainsborough agus George Romney. Tá go leor sliocht ó na FitzClarences beo fós inniu.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Jordan, Dorothea}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1761|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Básanna i 1816|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Scannail]]
[[Catagóir:Cúirtéiseánacha]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]</text>
      <sha1>lzsjnn6z30urhm3tooy046a6hq3lhur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319566</id>
      <parentid>1319565</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:32:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5350" sha1="q37j0mf06z1pjkkohduc8g78taotsxx" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ban-[[aisteoir]] Angla-Éireannach ba ea '''Dorothea Jordan''' (née Bland; [[22 Samhain]] [[1761]] – [[5 Iúil]] [[1816]]), duine de na haisteoirí grinn ba cháiliúla ar stáitse Londan lena linn. Ba í compánach fadtéarmach an Phrionsa William, Diúc Clarence ([[Liam IV na Ríochta Aontaithe]] níos déanaí), agus máthair a dheichniúr clainne neamhdhlisteanaí, ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir (tugann &quot;cúirtéiseánach&quot; nó &quot;bean luí&quot; uirthi uaireanta).  
[[Íomhá:Portrait of Mrs Dorothy Jordan (1761–1816) as Rosalind in Shakespeare's ‘As You Like It’.jpg|clé|mion|268x268px|mar Rosalind in ‘As You Like It' de chuid Shakespeare, le William Beechey, 1787]]
[[Íomhá:Mrs. Dorothea Jordan, by John Hoppner.jpg|clé|mion|Mrs. Dorothea Jordan, le John Hoppner|269x269px]]
[[Íomhá:Bodleian Libraries, Princely piety, or- the worshippers at Wanstead.jpg|clé|mion|220x220px|[[Scigphictiúr]]: &quot;Princely piety, or: the worshippers at Wanstead&quot; le George Cruikshank, 01/12/1811&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.athelhampton.com/post/regency-scandal-at-athelhampton-house-gardens|teideal=Regency Scandal at Athelhampton House &amp; Gardens|údar=Juliet Braidwood|dáta=2026-06-30|language=en|work=Athelhampton House|dátarochtana=2026-07-05}}&lt;/ref&gt;]]

[[Íomhá:Portrait of Mrs. Jordan, as Peggy (4673969) (cropped)2.jpg|clé|mion|291x291px|mar &quot;Peggy&quot;]]

== Óige agus tús a gairme ==
Rugadh Dorothea Bland gar do chathair Phort Láirge in Éirinn. Ba iad a tuismitheoirí Francis Bland, aisteoir agus fear stáitse, agus Grace Phillips, aisteoir Breatnach — ní raibh siad pósta lena chéile. Ba í an tríú duine í de sheisear clainne. Nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois, thréig a hathair an teaghlach; d'aithin a máthair go raibh bua na haisteoireachta ag a hiníon freisin, agus chuir sí ar an stáitse í chun ioncam an teaghlaigh a chur chun cinn.

D'aisteoir sí ar fud na hÉireann (i mBaile Átha Cliath, i bPort Láirge, i gCorcaigh) sna 1770idí agus sna 1780idí luatha. Ba i gCorcaigh a rugadh a céad leanbh, Frances, do bhainisteoir amharclainne, Richard Daly. Ina dhiaidh sin, chuaigh sí go Sasana, áit ar aisteoir sí i gCuideachta Efrayim Wilkinson i Iorc, agus ansin, ó 1785 amach, ag Amharclann Drury Lane i Londain — a bunáit as sin amach.

Ba ansin a ghlac sí an t-ainm stáitse &quot;Jordan.&quot; Bhain sí clú amach go tapa mar aisteoir ghrinn, go háirithe sna &quot;rólanna bristí&quot; ina n-imir sí páirteanna fireanna, agus mhol léirmheastóirí a linne go hard í, William Hazlitt ina measc.

== Saol pearsanta roimh an Diúc ==
Roimh dó bualadh leis an Diúc Clarence, bhí beirt chaidreamh fhada eile ag Dorothea. Le Richard Daly, bainisteoir amharclainne i gCorcaigh, rugadh iníon di, Frances (nó Fanny). Ina dhiaidh sin, chónaigh sí le Sir Richard Ford, dlíodóir, ar feadh roinnt blianta, agus rugadh triúr clainne dóibh, cé nár phós Ford riamh í.

== An Diúc Clarence ==
I 1790, tugadh faoi deara í ag Amharclann Drury Lane ag an bPrionsa William, Diúc Clarence, an tríú mac leis an Rí George III. Thosaigh siad ag cur fúthu le chéile ag Clarence Lodge, agus ina dhiaidh sin, ó 1797 ar aghaidh, ag Bushy House. Mhair a gcaidreamh 21 bliain, agus rugadh deichniúr clainne dóibh — cúigear mac agus cúigear iníon — ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir. Lean Dorothea uirthi lena gairm aisteoireachta le linn an chaidrimh ar fad, agus is minic a bhí a hioncam féin ag tacú le costais an Diúic, a bhí i gcónaí i bhfiacha troma.

== Deireadh an chaidrimh agus bás ==
I 1811, faoi bhrú óna theaghlach cleamhnas ríoga oiriúnach a dhéanamh, scar an Diúc ó Dorothea. Fuair sí socrú bliantúil de £4,400, ar an gcoinníoll nach bhfillfeadh sí ar an stáitse. Choimeád an Diúc cúram na mac; d'fhan na hiníonacha lena máthair.

Faoi dheireadh 1814, áfach, bhí ar Dorothea filleadh ar an stáitse arís chun airgead a shaothrú, go páirteach chun cabhrú le fiacha móra a céile cleamhnais, Thomas Alsop (fear céile Frances, a hiníon is sine). De réir théarmaí an tsocraithe, cuireadh deireadh lena liúntas bliantúil dá bharr. I 1815, theith sí go dtí an Fhrainc chun éalú óna creidiúnaithe, agus d'éag sí gan phingin  ina póca, agus í uaigneach, i Saint-Cloud in aice le Páras, ar [[5 Iúil]] [[1816]]. Bhain a hiníon is sine airgead di le calaois roimh a bhás.

Níor phós an Diúc Clarence go dtí 1818 — dhá bhliain tar éis bhás Dorothea — nuair a phós sé Adelaide de Saxe-Meiningen. Tháinig sé i gcomharbas ar an gcoróin mar Liam IV i 1830.

== Oidhreacht ==
Tar éis dó teacht i gcomharbas ar an gcoróin, choimisiúnaigh Liam IV dealbh de Dorothea, arna dhéanamh ag Sir Francis Chantrey. Rinne péintéirí cáiliúla a linne pictiúir di, ina measc John Hoppner, Sir Joshua Reynolds, Thomas Gainsborough agus George Romney. Tá go leor sliocht ó na FitzClarences beo fós inniu.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Jordan, Dorothea}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1761|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Básanna i 1816|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Scannail]]
[[Catagóir:Cúirtéiseánacha]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]</text>
      <sha1>q37j0mf06z1pjkkohduc8g78taotsxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319567</id>
      <parentid>1319566</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5433" sha1="t16illrox808zvel15qg7m8km472zf7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ban-[[aisteoir]] Angla-Éireannach ba ea '''Dorothea Jordan''' (née Bland; [[22 Samhain]] [[1761]] – [[5 Iúil]] [[1816]]), duine de na haisteoirí grinn ba cháiliúla ar stáitse Londan lena linn. Ba í compánach fadtéarmach an Phrionsa William, Diúc Clarence ([[Liam IV na Ríochta Aontaithe]] níos déanaí), agus máthair a dheichniúr clainne neamhdhlisteanaí, ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir (tugann &quot;cúirtéiseánach&quot; nó &quot;bean luí&quot; uirthi uaireanta).  
[[Íomhá:Portrait of Mrs Dorothy Jordan (1761–1816) as Rosalind in Shakespeare's ‘As You Like It’.jpg|clé|mion|268x268px|mar Rosalind in ‘As You Like It' de chuid Shakespeare, le William Beechey, 1787]]
[[Íomhá:Portrait of Mrs. Jordan, as Peggy (4673969) (cropped)2.jpg|clé|mion|291x291px|mar &quot;Peggy&quot;]]
[[Íomhá:Mrs. Dorothea Jordan, by John Hoppner.jpg|clé|mion|Mrs. Dorothea Jordan, le John Hoppner|269x269px]]
[[Íomhá:Bodleian Libraries, Princely piety, or- the worshippers at Wanstead.jpg|clé|mion|220x220px|[[Scigphictiúr]]: &quot;Princely piety, or: the worshippers at Wanstead&quot; le George Cruikshank, 01/12/1811&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.athelhampton.com/post/regency-scandal-at-athelhampton-house-gardens|teideal=Regency Scandal at Athelhampton House &amp; Gardens|údar=Juliet Braidwood|dáta=2026-06-30|language=en|work=Athelhampton House|dátarochtana=2026-07-05}}&lt;/ref&gt;]]
[[Íomhá:Portrait of Mrs. Jordan (4673970) (cropped).jpg|clé|mion|291x291px|1811]]
== Óige agus tús a gairme ==
Rugadh Dorothea Bland gar do chathair Phort Láirge in Éirinn. Ba iad a tuismitheoirí Francis Bland, aisteoir agus fear stáitse, agus Grace Phillips, aisteoir Breatnach — ní raibh siad pósta lena chéile. Ba í an tríú duine í de sheisear clainne. Nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois, thréig a hathair an teaghlach; d'aithin a máthair go raibh bua na haisteoireachta ag a hiníon freisin, agus chuir sí ar an stáitse í chun ioncam an teaghlaigh a chur chun cinn.

D'aisteoir sí ar fud na hÉireann (i mBaile Átha Cliath, i bPort Láirge, i gCorcaigh) sna 1770idí agus sna 1780idí luatha. Ba i gCorcaigh a rugadh a céad leanbh, Frances, do bhainisteoir amharclainne, Richard Daly. Ina dhiaidh sin, chuaigh sí go Sasana, áit ar aisteoir sí i gCuideachta Efrayim Wilkinson i Iorc, agus ansin, ó 1785 amach, ag Amharclann Drury Lane i Londain — a bunáit as sin amach.

Ba ansin a ghlac sí an t-ainm stáitse &quot;Jordan.&quot; Bhain sí clú amach go tapa mar aisteoir ghrinn, go háirithe sna &quot;rólanna bristí&quot; ina n-imir sí páirteanna fireanna, agus mhol léirmheastóirí a linne go hard í, William Hazlitt ina measc.

== Saol pearsanta roimh an Diúc ==
Roimh dó bualadh leis an Diúc Clarence, bhí beirt chaidreamh fhada eile ag Dorothea. Le Richard Daly, bainisteoir amharclainne i gCorcaigh, rugadh iníon di, Frances (nó Fanny). Ina dhiaidh sin, chónaigh sí le Sir Richard Ford, dlíodóir, ar feadh roinnt blianta, agus rugadh triúr clainne dóibh, cé nár phós Ford riamh í.

== An Diúc Clarence ==
I 1790, tugadh faoi deara í ag Amharclann Drury Lane ag an bPrionsa William, Diúc Clarence, an tríú mac leis an Rí George III. Thosaigh siad ag cur fúthu le chéile ag Clarence Lodge, agus ina dhiaidh sin, ó 1797 ar aghaidh, ag Bushy House. Mhair a gcaidreamh 21 bliain, agus rugadh deichniúr clainne dóibh — cúigear mac agus cúigear iníon — ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir. Lean Dorothea uirthi lena gairm aisteoireachta le linn an chaidrimh ar fad, agus is minic a bhí a hioncam féin ag tacú le costais an Diúic, a bhí i gcónaí i bhfiacha troma.

== Deireadh an chaidrimh agus bás ==
I 1811, faoi bhrú óna theaghlach cleamhnas ríoga oiriúnach a dhéanamh, scar an Diúc ó Dorothea. Fuair sí socrú bliantúil de £4,400, ar an gcoinníoll nach bhfillfeadh sí ar an stáitse. Choimeád an Diúc cúram na mac; d'fhan na hiníonacha lena máthair.

Faoi dheireadh 1814, áfach, bhí ar Dorothea filleadh ar an stáitse arís chun airgead a shaothrú, go páirteach chun cabhrú le fiacha móra a céile cleamhnais, Thomas Alsop (fear céile Frances, a hiníon is sine). De réir théarmaí an tsocraithe, cuireadh deireadh lena liúntas bliantúil dá bharr. I 1815, theith sí go dtí an Fhrainc chun éalú óna creidiúnaithe, agus d'éag sí gan phingin  ina póca, agus í uaigneach, i Saint-Cloud in aice le Páras, ar [[5 Iúil]] [[1816]]. Bhain a hiníon is sine airgead di le calaois roimh a bhás.

Níor phós an Diúc Clarence go dtí 1818 — dhá bhliain tar éis bhás Dorothea — nuair a phós sé Adelaide de Saxe-Meiningen. Tháinig sé i gcomharbas ar an gcoróin mar Liam IV i 1830.

== Oidhreacht ==
Tar éis dó teacht i gcomharbas ar an gcoróin, choimisiúnaigh Liam IV dealbh de Dorothea, arna dhéanamh ag Sir Francis Chantrey. Rinne péintéirí cáiliúla a linne pictiúir di, ina measc John Hoppner, Sir Joshua Reynolds, Thomas Gainsborough agus George Romney. Tá go leor sliocht ó na FitzClarences beo fós inniu.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Jordan, Dorothea}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1761|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Básanna i 1816|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Scannail]]
[[Catagóir:Cúirtéiseánacha]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]</text>
      <sha1>t16illrox808zvel15qg7m8km472zf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319568</id>
      <parentid>1319567</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Óige agus tús a gairme */</comment>
      <origin>1319568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5464" sha1="rue39s6pn16n84i5aontf4wjwxv68pw" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ban-[[aisteoir]] Angla-Éireannach ba ea '''Dorothea Jordan''' (née Bland; [[22 Samhain]] [[1761]] – [[5 Iúil]] [[1816]]), duine de na haisteoirí grinn ba cháiliúla ar stáitse Londan lena linn. Ba í compánach fadtéarmach an Phrionsa William, Diúc Clarence ([[Liam IV na Ríochta Aontaithe]] níos déanaí), agus máthair a dheichniúr clainne neamhdhlisteanaí, ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir (tugann &quot;cúirtéiseánach&quot; nó &quot;bean luí&quot; uirthi uaireanta).  
[[Íomhá:Portrait of Mrs Dorothy Jordan (1761–1816) as Rosalind in Shakespeare's ‘As You Like It’.jpg|clé|mion|268x268px|mar Rosalind in ‘As You Like It' de chuid Shakespeare, le William Beechey, 1787]]
[[Íomhá:Portrait of Mrs. Jordan, as Peggy (4673969) (cropped)2.jpg|clé|mion|291x291px|mar &quot;Peggy&quot;]]
[[Íomhá:Mrs. Dorothea Jordan, by John Hoppner.jpg|clé|mion|Mrs. Dorothea Jordan, le John Hoppner|269x269px]]
[[Íomhá:Bodleian Libraries, Princely piety, or- the worshippers at Wanstead.jpg|clé|mion|220x220px|[[Scigphictiúr]]: &quot;Princely piety, or: the worshippers at Wanstead&quot; le George Cruikshank, 01/12/1811&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.athelhampton.com/post/regency-scandal-at-athelhampton-house-gardens|teideal=Regency Scandal at Athelhampton House &amp; Gardens|údar=Juliet Braidwood|dáta=2026-06-30|language=en|work=Athelhampton House|dátarochtana=2026-07-05}}&lt;/ref&gt;]]
[[Íomhá:Portrait of Mrs. Jordan (4673970) (cropped).jpg|clé|mion|291x291px|1811]]
== Óige agus tús a gairme ==
Rugadh Dorothea Bland gar do chathair Phort Láirge in Éirinn. Ba iad a tuismitheoirí Francis Bland, aisteoir agus fear stáitse, agus Grace Phillips, aisteoir Breatnach — ní raibh siad pósta lena chéile. Ba í an tríú duine í de sheisear clainne. 

Nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois, thréig a hathair an teaghlach; d'aithin a máthair go raibh bua na haisteoireachta ag a hiníon freisin, agus chuir sí ar an stáitse í chun ioncam an teaghlaigh a chur chun cinn.

Thaisteal sí sí ar fud na hÉireann mar aisteoir  (i mBaile Átha Cliath, Port Láirge, Corcaigh srl) sna 1770idí agus sna 1780idí luatha. Ba i gCorcaigh a rugadh a céad leanbh, Frances, do bhainisteoir amharclainne, Richard Daly. Ina dhiaidh sin, chuaigh sí go Sasana, áit ag aisteoireacht  i gCuideachta Efrayim Wilkinson i York, agus ansin, ó 1785 amach, ag Amharclann Drury Lane i Londain — a bunáit as sin amach.

Ba ansin a ghlac sí an t-ainm stáitse &quot;Jordan.&quot; Bhain sí clú amach go tapa mar aisteoir ghrinn, go háirithe sna &quot;rólanna bristí&quot; ina n-imir sí páirteanna fireanna, agus mhol léirmheastóirí a linne go hard í, William Hazlitt ina measc.

== Saol pearsanta roimh an Diúc ==
Roimh dó bualadh leis an Diúc Clarence, bhí beirt chaidreamh fhada eile ag Dorothea. Le Richard Daly, bainisteoir amharclainne i gCorcaigh, rugadh iníon di, Frances (nó Fanny). Ina dhiaidh sin, bhí sí ina cónaí sí le Sir Richard Ford, dlíodóir, ar feadh roinnt blianta, agus rugadh triúr clainne dóibh, cé nár phós Ford riamh í.

== An Diúc Clarence ==
I 1790, tugadh faoi deara í ag Amharclann Drury Lane ag an bPrionsa William, Diúc Clarence, an tríú mac leis an Rí George III. Thosaigh siad ag cur fúthu le chéile ag Clarence Lodge, agus ina dhiaidh sin, ó 1797 ar aghaidh, ag Bushy House. Mhair a gcaidreamh 21 bliain, agus rugadh deichniúr clainne dóibh — cúigear mac agus cúigear iníon — ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir. Lean Dorothea uirthi lena gairm aisteoireachta le linn an chaidrimh ar fad, agus is minic a bhí a hioncam féin ag tacú le costais an Diúic, a bhí i gcónaí i bhfiacha troma.

== Deireadh an chaidrimh agus bás ==
I 1811, faoi bhrú óna theaghlach cleamhnas ríoga oiriúnach a dhéanamh, scar an Diúc ó Dorothea. Fuair sí socrú bliantúil de £4,400, ar an gcoinníoll nach bhfillfeadh sí ar an stáitse. Choimeád an Diúc cúram na mac; d'fhan na hiníonacha lena máthair.

Faoi dheireadh 1814, áfach, bhí ar Dorothea filleadh ar an stáitse arís chun airgead a shaothrú, go páirteach chun cabhrú le fiacha móra a céile cleamhnais, Thomas Alsop (fear céile Frances, a hiníon is sine). De réir théarmaí an tsocraithe, cuireadh deireadh lena liúntas bliantúil dá bharr. I 1815, theith sí go dtí an Fhrainc chun éalú óna creidiúnaithe, agus d'éag sí gan phingin  ina póca, agus í uaigneach, i Saint-Cloud in aice le Páras, ar [[5 Iúil]] [[1816]]. Bhain a hiníon is sine airgead di le calaois roimh a bhás.

Níor phós an Diúc Clarence go dtí 1818 — dhá bhliain tar éis bhás Dorothea — nuair a phós sé Adelaide de Saxe-Meiningen. Tháinig sé i gcomharbas ar an gcoróin mar Liam IV i 1830.

== Oidhreacht ==
Tar éis dó teacht i gcomharbas ar an gcoróin, choimisiúnaigh Liam IV dealbh de Dorothea, arna dhéanamh ag Sir Francis Chantrey. Rinne péintéirí cáiliúla a linne pictiúir di, ina measc John Hoppner, Sir Joshua Reynolds, Thomas Gainsborough agus George Romney. Tá go leor sliocht ó na FitzClarences beo fós inniu.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Jordan, Dorothea}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1761|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Básanna i 1816|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Scannail]]
[[Catagóir:Cúirtéiseánacha]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]</text>
      <sha1>rue39s6pn16n84i5aontf4wjwxv68pw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319572</id>
      <parentid>1319568</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Óige agus tús a gairme */</comment>
      <origin>1319572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5484" sha1="ksbid2yo59ufkiijmaz6gf4tjlmajot" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ban-[[aisteoir]] Angla-Éireannach ba ea '''Dorothea Jordan''' (née Bland; [[22 Samhain]] [[1761]] – [[5 Iúil]] [[1816]]), duine de na haisteoirí grinn ba cháiliúla ar stáitse Londan lena linn. Ba í compánach fadtéarmach an Phrionsa William, Diúc Clarence (an tríú mac leis an Rí George III, agus [[Liam IV na Ríochta Aontaithe]] níos déanaí), agus máthair a dheichniúr clainne neamhdhlisteanaí, ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir (tugann &quot;cúirtéiseánach&quot; nó &quot;bean luí&quot; uirthi uaireanta).  
[[Íomhá:Portrait of Mrs Dorothy Jordan (1761–1816) as Rosalind in Shakespeare's ‘As You Like It’.jpg|clé|mion|268x268px|mar Rosalind in ‘As You Like It' de chuid Shakespeare, le William Beechey, 1787]]
[[Íomhá:Portrait of Mrs. Jordan, as Peggy (4673969) (cropped)2.jpg|clé|mion|291x291px|mar &quot;Peggy&quot;]]
[[Íomhá:Mrs. Dorothea Jordan, by John Hoppner.jpg|clé|mion|Mrs. Dorothea Jordan, le John Hoppner|269x269px]]
[[Íomhá:Bodleian Libraries, Princely piety, or- the worshippers at Wanstead.jpg|clé|mion|220x220px|[[Scigphictiúr]]: &quot;Princely piety, or: the worshippers at Wanstead&quot; le George Cruikshank, 01/12/1811&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.athelhampton.com/post/regency-scandal-at-athelhampton-house-gardens|teideal=Regency Scandal at Athelhampton House &amp; Gardens|údar=Juliet Braidwood|dáta=2026-06-30|language=en|work=Athelhampton House|dátarochtana=2026-07-05}}&lt;/ref&gt;]]
[[Íomhá:Portrait of Mrs. Jordan (4673970) (cropped).jpg|clé|mion|291x291px|1811]]
== Óige agus tús a gairme ==
Rugadh Dorothea Bland gar do chathair Phort Láirge in Éirinn. Ba iad a tuismitheoirí Francis Bland, aisteoir agus fear stáitse, agus Grace Phillips, aisteoir Breatnach — ní raibh siad pósta lena chéile. Ba í an tríú duine í de sheisear clainne. 

Nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois, thréig a hathair an teaghlach; d'aithin a máthair go raibh bua na haisteoireachta ag a hiníon freisin, agus chuir sí ar an stáitse í chun ioncam an teaghlaigh a chur chun cinn.

Thaisteal sí sí ar fud na hÉireann mar aisteoir  (i mBaile Átha Cliath, Port Láirge, Corcaigh srl) sna 1770idí agus sna 1780idí luatha. Ba i gCorcaigh a rugadh a céad leanbh, Frances, do bhainisteoir amharclainne, Richard Daly. Ina dhiaidh sin, chuaigh sí go Sasana, ag aisteoireacht  i gCuideachta Efrayim Wilkinson i [[Eabhrac|Eabharc]], agus ansin, ó 1785 amach, ag Amharclann Drury Lane i Londain — a bunáit as sin amach.

Ba ansin a ghlac sí an t-ainm stáitse &quot;Jordan.&quot; Bhain sí clú amach go tapa mar aisteoir ghrinn, go háirithe sna &quot;rólanna bristí&quot; ina n-imir sí páirteanna fireanna, agus mhol léirmheastóirí a linne go hard í, William Hazlitt ina measc.

== Saol pearsanta roimh an Diúc ==
Roimh dó bualadh leis an Diúc Clarence, bhí beirt chaidreamh fhada eile ag Dorothea. Le Richard Daly, bainisteoir amharclainne i gCorcaigh, rugadh iníon di, Frances (nó Fanny). Ina dhiaidh sin, bhí sí ina cónaí sí le Sir Richard Ford, dlíodóir, ar feadh roinnt blianta, agus rugadh triúr clainne dóibh, cé nár phós Ford riamh í.

== An Diúc Clarence ==
Sa bhliain 1790, in Amharclann Drury Lane, thug an Prionsa William, Diúc Clarence, faoi deara í. Thosaigh siad ag cur fúthu le chéile ag Clarence Lodge, agus ina dhiaidh sin, ó 1797 ar aghaidh, ag Bushy House. Mhair a gcaidreamh 21 bliain, agus rugadh deichniúr clainne dóibh — cúigear mac agus cúigear iníon — ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir. Lean Dorothea uirthi lena gairm aisteoireachta le linn an chaidrimh ar fad, agus is minic a bhí a hioncam féin ag tacú le costais an Diúic, a bhí i gcónaí i bhfiacha troma.

== Deireadh an chaidrimh agus bás ==
I 1811, faoi bhrú óna theaghlach cleamhnas ríoga oiriúnach a dhéanamh, scar an Diúc ó Dorothea. Fuair sí socrú bliantúil de £4,400, ar an gcoinníoll nach bhfillfeadh sí ar an stáitse. Choimeád an Diúc cúram na mac; d'fhan na hiníonacha lena máthair.

Faoi dheireadh 1814, áfach, bhí ar Dorothea filleadh ar an stáitse arís chun airgead a shaothrú, go páirteach chun cabhrú le fiacha móra a céile cleamhnais, Thomas Alsop (fear céile Frances, a hiníon is sine). De réir théarmaí an tsocraithe, cuireadh deireadh lena liúntas bliantúil dá bharr. I 1815, theith sí go dtí an Fhrainc chun éalú óna creidiúnaithe, agus d'éag sí gan phingin  ina póca, agus í uaigneach, i Saint-Cloud in aice le Páras, ar [[5 Iúil]] [[1816]]. Bhain a hiníon is sine airgead di le calaois roimh a bhás.

Níor phós an Diúc Clarence go dtí 1818 — dhá bhliain tar éis bhás Dorothea — nuair a phós sé Adelaide de Saxe-Meiningen. Tháinig sé i gcomharbas ar an gcoróin mar Liam IV i 1830.

== Oidhreacht ==
Tar éis dó teacht i gcomharbas ar an gcoróin, choimisiúnaigh Liam IV dealbh de Dorothea, arna dhéanamh ag Sir Francis Chantrey. Rinne péintéirí cáiliúla a linne pictiúir di, ina measc John Hoppner, Sir Joshua Reynolds, Thomas Gainsborough agus George Romney. Tá go leor sliocht ó na FitzClarences beo fós inniu.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Jordan, Dorothea}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1761|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Básanna i 1816|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Scannail]]
[[Catagóir:Cúirtéiseánacha]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]</text>
      <sha1>ksbid2yo59ufkiijmaz6gf4tjlmajot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319573</id>
      <parentid>1319572</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T15:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* An Diúc Clarence */</comment>
      <origin>1319573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5487" sha1="d8rz6071g0h9zlyeb48esd276wivwiv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ban-[[aisteoir]] Angla-Éireannach ba ea '''Dorothea Jordan''' (née Bland; [[22 Samhain]] [[1761]] – [[5 Iúil]] [[1816]]), duine de na haisteoirí grinn ba cháiliúla ar stáitse Londan lena linn. Ba í compánach fadtéarmach an Phrionsa William, Diúc Clarence (an tríú mac leis an Rí George III, agus [[Liam IV na Ríochta Aontaithe]] níos déanaí), agus máthair a dheichniúr clainne neamhdhlisteanaí, ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir (tugann &quot;cúirtéiseánach&quot; nó &quot;bean luí&quot; uirthi uaireanta).  
[[Íomhá:Portrait of Mrs Dorothy Jordan (1761–1816) as Rosalind in Shakespeare's ‘As You Like It’.jpg|clé|mion|268x268px|mar Rosalind in ‘As You Like It' de chuid Shakespeare, le William Beechey, 1787]]
[[Íomhá:Portrait of Mrs. Jordan, as Peggy (4673969) (cropped)2.jpg|clé|mion|291x291px|mar &quot;Peggy&quot;]]
[[Íomhá:Mrs. Dorothea Jordan, by John Hoppner.jpg|clé|mion|Mrs. Dorothea Jordan, le John Hoppner|269x269px]]
[[Íomhá:Bodleian Libraries, Princely piety, or- the worshippers at Wanstead.jpg|clé|mion|220x220px|[[Scigphictiúr]]: &quot;Princely piety, or: the worshippers at Wanstead&quot; le George Cruikshank, 01/12/1811&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.athelhampton.com/post/regency-scandal-at-athelhampton-house-gardens|teideal=Regency Scandal at Athelhampton House &amp; Gardens|údar=Juliet Braidwood|dáta=2026-06-30|language=en|work=Athelhampton House|dátarochtana=2026-07-05}}&lt;/ref&gt;]]
[[Íomhá:Portrait of Mrs. Jordan (4673970) (cropped).jpg|clé|mion|291x291px|1811]]
== Óige agus tús a gairme ==
Rugadh Dorothea Bland gar do chathair Phort Láirge in Éirinn. Ba iad a tuismitheoirí Francis Bland, aisteoir agus fear stáitse, agus Grace Phillips, aisteoir Breatnach — ní raibh siad pósta lena chéile. Ba í an tríú duine í de sheisear clainne. 

Nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois, thréig a hathair an teaghlach; d'aithin a máthair go raibh bua na haisteoireachta ag a hiníon freisin, agus chuir sí ar an stáitse í chun ioncam an teaghlaigh a chur chun cinn.

Thaisteal sí sí ar fud na hÉireann mar aisteoir  (i mBaile Átha Cliath, Port Láirge, Corcaigh srl) sna 1770idí agus sna 1780idí luatha. Ba i gCorcaigh a rugadh a céad leanbh, Frances, do bhainisteoir amharclainne, Richard Daly. Ina dhiaidh sin, chuaigh sí go Sasana, ag aisteoireacht  i gCuideachta Efrayim Wilkinson i [[Eabhrac|Eabharc]], agus ansin, ó 1785 amach, ag Amharclann Drury Lane i Londain — a bunáit as sin amach.

Ba ansin a ghlac sí an t-ainm stáitse &quot;Jordan.&quot; Bhain sí clú amach go tapa mar aisteoir ghrinn, go háirithe sna &quot;rólanna bristí&quot; ina n-imir sí páirteanna fireanna, agus mhol léirmheastóirí a linne go hard í, William Hazlitt ina measc.

== Saol pearsanta roimh an Diúc ==
Roimh dó bualadh leis an Diúc Clarence, bhí beirt chaidreamh fhada eile ag Dorothea. Le Richard Daly, bainisteoir amharclainne i gCorcaigh, rugadh iníon di, Frances (nó Fanny). Ina dhiaidh sin, bhí sí ina cónaí sí le Sir Richard Ford, dlíodóir, ar feadh roinnt blianta, agus rugadh triúr clainne dóibh, cé nár phós Ford riamh í.

== An Diúc Clarence ==
Sa bhliain 1790, in Amharclann Drury Lane, thug an Prionsa William, Diúc Clarence, faoi deara í. Thosaigh siad ag cur fúthu le chéile ag Clarence Lodge, agus ina dhiaidh sin, ó 1797 ar aghaidh, ag Bushy House. Mhair a gcaidreamh 14 bliain, agus rugadh deichniúr clainne dóibh — cúigear mac agus cúigear iníon — ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir. Lean Dorothea uirthi lena gairm aisteoireachta le linn an chaidrimh ar fad, agus is minic a bhí a hioncam féin ag tacú le costais an Diúic, agus fiacha troma air  i gcónaí.

== Deireadh an chaidrimh agus bás ==
I 1811, chuir teaghlach Liam brú air cleamhnas ríoga oiriúnach a dhéanamh, agus scar an Diúc ó Dorothea. Fuair sí socrú bliantúil de £4,400, ar an gcoinníoll nach bhfillfeadh sí ar an stáitse. Choimeád an Diúc cúram na mac; d'fhan na hiníonacha lena máthair.

Faoi dheireadh 1814, áfach, bhí ar Dorothea filleadh ar an stáitse arís chun airgead a shaothrú, chun cabhrú le fiacha móra a céile cleamhnais, Thomas Alsop (fear céile Frances, a hiníon is sine). De réir théarmaí an tsocraithe, cuireadh deireadh lena liúntas bliantúil dá bharr. I 1815, theith sí go dtí an Fhrainc chun éalú óna creidiúnaithe, agus d'éag sí gan phingin  ina póca, agus í uaigneach, i Saint-Cloud in aice le Páras, ar [[5 Iúil]] [[1816]]. Bhain a hiníon is sine airgead di le calaois roimh a bhás is cosúil.

Níor phós an Diúc Clarence go dtí 1818 — dhá bhliain tar éis bhás Dorothea — nuair a phós sé Adelaide de Saxe-Meiningen. Tháinig sé i gcomharbas ar an gcoróin mar Liam IV i 1830.

== Oidhreacht ==
Tar éis dó teacht i gcomharbas ar an gcoróin, choimisiúnaigh Liam IV dealbh de Dorothea, arna dhéanamh ag Sir Francis Chantrey. Rinne péintéirí cáiliúla a linne pictiúir di, ina measc John Hoppner, Sir Joshua Reynolds, Thomas Gainsborough agus George Romney. Tá go leor sliocht ó na FitzClarence beo fós inniu.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Jordan, Dorothea}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1761|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Básanna i 1816|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Scannail]]
[[Catagóir:Cúirtéiseánacha]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]</text>
      <sha1>d8rz6071g0h9zlyeb48esd276wivwiv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319574</id>
      <parentid>1319573</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T15:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5615" sha1="l2yqpuc2c9wpsyg6oe7ez04mkntg3xf" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ban-[[aisteoir]] Angla-Éireannach ba ea '''Dorothea Jordan''' (née Bland; [[22 Samhain]] [[1761]] – [[5 Iúil]] [[1816]]), duine de na haisteoirí grinn ba cháiliúla ar stáitse Londan lena linn. Ba í compánach fadtéarmach an Phrionsa William, Diúc Clarence (an tríú mac leis an Rí George III, agus [[Liam IV na Ríochta Aontaithe]] níos déanaí), agus máthair a dheichniúr clainne neamhdhlisteanaí, ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir (tugann &quot;cúirtéiseánach&quot; nó &quot;bean luí&quot; uirthi uaireanta).  
[[Íomhá:Portrait of Mrs Dorothy Jordan (1761–1816) as Rosalind in Shakespeare's ‘As You Like It’.jpg|clé|mion|268x268px|mar Rosalind in ‘As You Like It' de chuid Shakespeare, le William Beechey, 1787]]
[[Íomhá:Portrait of Mrs. Jordan, as Peggy (4673969) (cropped)2.jpg|clé|mion|291x291px|mar &quot;Peggy&quot;]]
[[Íomhá:Mrs. Dorothea Jordan, by John Hoppner.jpg|clé|mion|Mrs. Dorothea Jordan, le John Hoppner|269x269px]]
[[Íomhá:Bodleian Libraries, Princely piety, or- the worshippers at Wanstead.jpg|clé|mion|220x220px|[[Scigphictiúr]]: &quot;Princely piety, or: the worshippers at Wanstead&quot; le George Cruikshank, 01/12/1811&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.athelhampton.com/post/regency-scandal-at-athelhampton-house-gardens|teideal=Regency Scandal at Athelhampton House &amp; Gardens|údar=Juliet Braidwood|dáta=2026-06-30|language=en|work=Athelhampton House|dátarochtana=2026-07-05}}&lt;/ref&gt;]]
[[Íomhá:Portrait of Mrs. Jordan (4673970) (cropped).jpg|clé|mion|291x291px|1811]]
[[Íomhá:Tombe de Dorothea Jordan (1761–1816) 4.jpg|clé|mion|220x220px|Uaigh Dorothea i i Saint-Cloud inniu]]

== Óige agus tús a gairme ==
Rugadh Dorothea Bland gar do chathair Phort Láirge in Éirinn. Ba iad a tuismitheoirí Francis Bland, aisteoir agus fear stáitse, agus Grace Phillips, aisteoir Breatnach — ní raibh siad pósta lena chéile. Ba í an tríú duine í de sheisear clainne. 

Nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois, thréig a hathair an teaghlach; d'aithin a máthair go raibh bua na haisteoireachta ag a hiníon freisin, agus chuir sí ar an stáitse í chun ioncam an teaghlaigh a chur chun cinn.

Thaisteal sí sí ar fud na hÉireann mar aisteoir  (i mBaile Átha Cliath, Port Láirge, Corcaigh srl) sna 1770idí agus sna 1780idí luatha. Ba i gCorcaigh a rugadh a céad leanbh, Frances, do bhainisteoir amharclainne, Richard Daly. Ina dhiaidh sin, chuaigh sí go Sasana, ag aisteoireacht  i gCuideachta Efrayim Wilkinson i [[Eabhrac|Eabharc]], agus ansin, ó 1785 amach, ag Amharclann Drury Lane i Londain — a bunáit as sin amach.

Ba ansin a ghlac sí an t-ainm stáitse &quot;Jordan.&quot; Bhain sí clú amach go tapa mar aisteoir ghrinn, go háirithe sna &quot;rólanna bristí&quot; ina n-imir sí páirteanna fireanna, agus mhol léirmheastóirí a linne go hard í, William Hazlitt ina measc.

== Saol pearsanta roimh an Diúc ==
Roimh dó bualadh leis an Diúc Clarence, bhí beirt chaidreamh fhada eile ag Dorothea. Le Richard Daly, bainisteoir amharclainne i gCorcaigh, rugadh iníon di, Frances (nó Fanny). Ina dhiaidh sin, bhí sí ina cónaí sí le Sir Richard Ford, dlíodóir, ar feadh roinnt blianta, agus rugadh triúr clainne dóibh, cé nár phós Ford riamh í.

== An Diúc Clarence ==
Sa bhliain 1790, in Amharclann Drury Lane, thug an Prionsa William, Diúc Clarence, faoi deara í. Thosaigh siad ag cur fúthu le chéile ag Clarence Lodge, agus ina dhiaidh sin, ó 1797 ar aghaidh, ag Bushy House. Mhair a gcaidreamh 14 bliain, agus rugadh deichniúr clainne dóibh — cúigear mac agus cúigear iníon — ar tugadh an sloinne FitzClarence orthu go léir. Lean Dorothea uirthi lena gairm aisteoireachta le linn an chaidrimh ar fad, agus is minic a bhí a hioncam féin ag tacú le costais an Diúic, agus fiacha troma air  i gcónaí.

== Deireadh an chaidrimh agus bás ==
I 1811, chuir teaghlach Liam brú air cleamhnas ríoga oiriúnach a dhéanamh, agus scar an Diúc ó Dorothea. Fuair sí socrú bliantúil de £4,400, ar an gcoinníoll nach bhfillfeadh sí ar an stáitse. Choimeád an Diúc cúram na mac; d'fhan na hiníonacha lena máthair.

Faoi dheireadh 1814, áfach, bhí ar Dorothea filleadh ar an stáitse arís chun airgead a shaothrú, chun cabhrú le fiacha móra a céile cleamhnais, Thomas Alsop (fear céile Frances, a hiníon is sine). De réir théarmaí an tsocraithe, cuireadh deireadh lena liúntas bliantúil dá bharr. I 1815, theith sí go dtí an Fhrainc chun éalú óna creidiúnaithe, agus d'éag sí gan phingin  ina póca, agus í uaigneach, i Saint-Cloud in aice le Páras, ar [[5 Iúil]] [[1816]]. Bhain a hiníon is sine airgead di le calaois roimh a bhás is cosúil.

Níor phós an Diúc Clarence go dtí 1818 — dhá bhliain tar éis bhás Dorothea — nuair a phós sé Adelaide de Saxe-Meiningen. Tháinig sé i gcomharbas ar an gcoróin mar Liam IV sa bhliain 1830.

== Oidhreacht ==
Tar éis dó teacht i gcomharbas ar an gcoróin, choimisiúnaigh Liam IV dealbh de Dorothea, arna dhéanamh ag Sir Francis Chantrey. Rinne péintéirí cáiliúla a linne pictiúir di, ina measc John Hoppner, Sir Joshua Reynolds, [[Thomas Gainsborough]] agus George Romney. Tá go leor sliocht ó na FitzClarence beo fós inniu.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Jordan, Dorothea}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1761|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Básanna i 1816|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha|Jordan, Dorothea]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Scannail]]
[[Catagóir:Cúirtéiseánacha]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]</text>
      <sha1>l2yqpuc2c9wpsyg6oe7ez04mkntg3xf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andy Warhol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21273</id>
    <revision>
      <id>1319570</id>
      <parentid>1318493</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8631" sha1="4kqgxfhrzs58un157lqcx5ifdhtizuk" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Péintéireacht|Péintéir]] agus scannánóir [[SAM|Meiriceánach]] ba ea '''Andrew Warhola''' ([[6 Lúnasa]] [[1928]] – [[22 Feabhra]] [[1987]]), nó '''Andy Warhol''' mar is fearr aithne air, agus duine de na healaíontóirí is mó aitheanta san fhichiú haois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://visualartists.ie/ga/events/screening-making-strange-warhol-refracting-boom-for-real-at-the-hugh-lane-gallery/|teideal=Scagadh {{!}} Ag Déanamh Aisteach: Athraonadh Warhol – Boom for Real ag Dánlann Hugh Lane {{!}} Amharcealaíontóirí Éireann|dáta=2023-12-01|language=ga|dátarochtana=2024-02-22}}{{Dead link|date=Meitheamh 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://hughlane.ie/explore_learn/hugh-lane-warhol-refracting-7-dec/|teideal=Making Strange: Warhol Refracting - screening of BOOM FOR REAL|language=en-GB|work=Hugh Lane|dátarochtana=2024-02-22|archivedate=2024-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222232220/https://hughlane.ie/explore_learn/hugh-lane-warhol-refracting-7-dec/}}&lt;/ref&gt; Bhí sé ar dhuine de na healaíontóirí ba thábhachtaí sa ghluaiseacht ar a dtugtar [[pop-ealaín]], agus thuill sé cáil dhomhanda mar úrscéalaí, léiritheoir ceoil agus scannánóir [[avant-garde]].
[[Íomhá:Medzilaborce - Andy Warhol 09.jpg|clé|mion|''Andy Warhol Museum of Modern Art'',  Medzilaborce]]
[[Íomhá:(photostream Monro).jpg|clé|mion|Portráid [[Marilyn Monroe]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.sftravel.com/things-to-do/arts-culture|teideal=Arts &amp; Culture {{!}} San Francisco Travel|language=en|work=www.sftravel.com|dátarochtana=2024-02-22}}&lt;/ref&gt;]]

== Saothar ==
[[Íomhá:Chelsea Girls, movie poster.jpg|clé|mion|&quot;''Chelsea Girls''&quot;, de chuid Warhol agus Paul Morrissey, 1966&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Chelsea Girls|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Chelsea_Girls&amp;oldid=1199360028|journal=Wikipedia|date=2024-01-26|language=en}}&lt;/ref&gt;]]
D’fhéadfá a rá gurb é Andy Warhol an saineolaí ó thaobh sochar a bhaint as cúrsaí tráchtála lena shaothar féin a chur chun tosaigh. Le linn a shaoil, bhain sé úsáid as íomhánna coitianta nó faiseanta ina chuid oibre.

Sa bhliain 1961 thóg Warhol canna [[anraith]] Campbell’s agus rinne sé íocón ealaíne as.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Campbell's Soup Cans|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Campbell%27s_Soup_Cans&amp;oldid=1208658250|journal=Wikipedia|date=2024-02-18|language=en}}&lt;/ref&gt;  Rinee sé an rud céanna a dhéanamh do Absolut in 1985. Ba é Warhol an duine a thosaigh an tsraith ealaíne do Absolut i 1985 (bhí sampla de seo le feiceáil sa taispeántas ''Absolut Classics'', a bhí i nDánlann an Rubicon ar [[Faiche Stiabhna|Fhaichne Stiabhna]], Baile Átha Cliath in 2001).&lt;ref&gt;Bhí sampla de seo le feiceáil sa taispeántas ''Absolut Classics'', a bhí i nDánlann an Rubicon ar Fhaichne Stiabhna, Baile Átha Cliath sna 2000idí&lt;/ref&gt; De réir dealraimh, thit sé i ngrá leis an chuma a bhí ar an bhuidéal vodca agus spreag sé seo go mór é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-an-ealain-e-absolut-ely.aspx|teideal=An ealaín é? Absolut-ely!|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=EAGRÁN 5 · MEÁN FÓMHAIR 2001|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2024-02-22}}&lt;/ref&gt;

Tá na portráidí &quot;[[Marilyn Monroe]]&quot; agus  &quot;[[Elizabeth Taylor]]&quot; chomh haitheanta céanna le carachtar i “mórphictiúr” ar bith eile ar nós *Lus na gréine&quot; le [[Vincent van Gogh|Van Gogh]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-saothar-cailiuil-munch-ar-iarraidh-aris.aspx|teideal=Saothar cáiliúil Munch ar iarraidh arís|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=2004|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2024-02-22}}&lt;/ref&gt;

Thuig Warhol gur íomhá íocónach a bhí i [[An Veasúiv|Sliabh Veasúiv]] agus rinne sé féin sraith bunaithe ar an bholcán chlúiteach seo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-cruthaitheacht-an-bholcain.aspx|teideal=Cruthaitheacht an Bholcáin|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=2010|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2024-02-22}}&lt;/ref&gt;

Tá a chuid ealaíne coincheapúil; dá bharr sin, tá cosúlachtaí idir Warhol é féin agus ealaíontóirí eile ar nós [[Francesco Clemente]],  [[Cy Twombly]] agus [[Joseph Beuys]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-saothar-francesco-clemente-lan-iontas-agus-broin.aspx|teideal=Saothar Francesco Clemente - lán iontas agus bróin|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=2004|language=ga-iE|work=Beo!|dátarochtana=2024-02-22}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Andy Warhol Time Capsule Marseille.jpg|clé|mion|Na  &quot;taisceadáin todhchaí&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-taisce-warhol.aspx|teideal=Taisce Warhol|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=2008|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2024-02-22}}&lt;/ref&gt; ]]
Bhí an-suim ag Warhol i g[[Faisean|cúrsaí faisin]];  léirigh sé gur féidir leis an dá réimse – an ealaín agus an faisean - oibriú go dlúth agus go tairbheach lena chéile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-ealain-aos-deartha-eadai.aspx|teideal=Ealaín Aos Deartha Éadaí|údar=Mícheál Ó hAodha|dáta=2014|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2024-02-22}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Concours élégance Villa Este 55.JPG|clé|mion|BMW &quot;Art car&quot; de chuid Warhol ag  [[24 Heures du Mans|''24 Heures du Mans'']], 1979]]

== Saol ==
Rugadh agus tógadh Warhol i [[Pittsburgh, Pennsylvania|Pittsburgh]], [[Pennsylvania]].

Tomhaltóir agus bailitheoir doshásaithe earraí ab ea Andy Warhol. Bhailigh sé earraí de gach sórt – idir bheag agus mhór, álainn agus aisteach, luachmhar agus leibideach – i rith a shaoil. Chum síceolaithe an téarma “''cnuasaitheoir  neamhshrianta''” le cur síos a dhéanamh ar dhaoine atá éisealach, críochnúil agus rianúil.  Dúirt Warhol féin gur spreag [[Tennessee Williams]] é mar go raibh claonadh aigesean gach rud a choinneáil i dtaisce i gcófraí.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Andy Warhol Was a Hoarder: Inside the Minds of History's Great Personalities|url=https://www.amazon.fr/Andy-Warhol-Was-Hoarder-Personalities/dp/1426214669|publisher=National Geographic|date=2016|language=Anglais|author=Claudia Kalb}}&lt;/ref&gt;
Théadh Warhol amach ag lorg rudaí le ceannach ar bhonn laethúil, a shúil i gcónaí dírithe ar earraí neamhghnácha agus ar shamplaí cruthaitheachta a bhí neamhchoitianta. I measc na n-earraí a raibh spéis aige iontu bhí fiacla bréige, troscán ''Art Deco'' agus táirgí an-choitianta mar phrócaí brioscaí in ollmhargaí a raibh rian na comóntachta ag baint leo. 

Choinnigh sé gach taisce a bhailigh sé, nó a cheannaigh sé, ina theach cúig-urlár ar East 33 Street i Nua-Eabhrac, agus líon sé gach seomra le hearraí go dtí nach raibh spás ar bith fágtha aige ach amháin dhá sheomra dó féin le cónaí iontu.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Íomhá:Andy Warhol, Jean-Michel Basquiat, Bruno Bischofberger and Fransesco Clemente, New York, 1984.tif|clé|mion|Andy Warhol, [[Jean-Michel Basquiat]], [[Bruno Bischofberger]] (margaire ealaíne) agus [[Fransesco Clemente]], New York, 1984]]

=== Bás ===
Fuair Warhol bás ag dul faoi scian in ospidéal i Nua-Eabhrac sa bhliain 1987, agus in aois 58 bliain  dó. 

Chuaigh gach píosa ''bric-a-brac'' agus bruscair a bhailigh sé – ón mbliain 1974 go dtí lá a bháis i 1987 – isteach i mboscaí cairtchláir, i gcomhadchaibinéid, agus i gcófraí móra sa Warhol Museum  in [[Pittsburgh, Pennsylvania|Pittsburgh]], áit a bhfuil na boscaí á gcoimeád inniu. Tá 611 bosca san iomlán sa bhailiúchán, &quot;taisceadáin todhchaí&quot; cuid acu dar le Warhol.  I measc rudaí eile, choinnigh Warhol bia a bhí inmhíolaithe le ciaróga nuair a osclaíodh na boscaí. Agus baineadh preab eile as cartlannaí an Warhol Museum nuair a tháinig sé ar chos daonna i mbosca amháin agus í seargtha.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tionchar ==
Ba Warhol a chum an coincheap &quot;15 nóiméad de cháil&quot;—go bhfuil gach duine in ann a bheith cáiliúil ar feadh tamaill ghearr, sula mbogann aird na ndaoine ar aghaidh go dtí an chéad cheann eile.

== Féach freisin ==

* [[Jean-Michel Basquiat]],   [[Jeffrey Lipsky]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-feiniulacht-fhioruil.aspx|teideal=Féiniúlacht fhíorúil|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=Márta 2008|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2024-02-22}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Warhol, Andy}}
[[Catagóir:Ealaíontóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Péintéirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1928]]
[[Catagóir:Básanna i 1987]]
[[Catagóir:Pop-ealaín]]</text>
      <sha1>4kqgxfhrzs58un157lqcx5ifdhtizuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>George Johnstone Stoney</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21906</id>
    <revision>
      <id>1319587</id>
      <parentid>1169606</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14879" sha1="mjp56ihew02xazgh7o9zu7zwwsf66ke" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Fisiceoir]] [[Éire|Éireannach, a]] saolaíodh gar do [[Biorra|Bhiorra]], ba ea '''George Johnstone Stoney''' ([[15 Feabhra]] [[1826]] – [[5 Iúil]] [[1911]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/stoney-george-johnstone-a8341|teideal=Stoney, George Johnstone {{!}} Dictionary of Irish Biography|work=www.dib.ie|dátarochtana=2021-07-06}}&lt;/ref&gt; 

Faoi 1874 d'áirigh sé méid an bhunaonad leictreachais ó thomhais i leictriliú uisce is teoiric chinéiteach na ngás. Thug sé leictreon ar an lucht seo. Rinne sé meastachán ar líon na móilíní i milliméadar ciúbach gáis a bhí coibhéiseach le huimhir Avogadro, rud a d'áirigh Loschmidt is Thompson freisin.

Chum sé an téarma &quot;leictreon&quot; sa naoú haois déag don &quot;bhunaonad cainníochta leictreachais&quot;, mar a dúirt sé féin.

D'fhionn sé an [[leictreon]] sa [[19ú haois|naoú haois déag]], an &quot;bunaonad [[Cainníocht|cainníochta]] [[Leictreachas|leictreachais]]&quot; mar a dúirt sé.&lt;ref&gt;George Johnstone Stoney 1826-1911|  https://web.archive.org/web/20150712013755/https://www.offalyhistory.com/reading-resources/history/famous-offaly-people/george-johnstone-stoney-1826-1911&lt;/ref&gt; 
Bhí an coincheap, ach ní an focal féin, cumtha aige chomh luath le [[1874]] agus [[1881]],. Tháinig an focal isteach sa bhliain [[1891]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Stoney-1894.html |teideal=Stoney Uses the Term Electron&lt;!-- bot-generated title --&gt; |dátarochtana=2009-03-15 |archivedate=2005-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050808081957/http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Stoney-1894.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Jammer, Max |title=Concepts of Force - A Study of the Foundations of Dynamics|location=New York | publisher=Dover Publications, Inc.|year=1956|isbn=0-486-40689-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stoney, G.J. (1881). &quot;On the Physical Units of Nature.&quot; ''Phil. Mag.'' [5] 11, 384.&lt;/ref&gt;

== Saol ==

Rugadh Stoney i bPáirc Oakley, in aice le [[Biorra]], [[Contae Uíbh Fhailí]], i lár na tíre, mac le George Stoney (1792–) agus Anne Blood (1801-1883). Is [[teaghlach]] Angla-Éireannach seanbhunaithe é teaghlach Stoney. 

=== Oideachas ===
D’fhreastail Stoney ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]], agus bhain sé céim Baitsiléir Ealaíon amach sa bhliain 1848. Ó 1848 go 1852 d’oibrigh sé mar chúntóir réalteolaíochta do [[William Parsons|William Parsons, 3ú Iarla Róis]] ag [[Caisleán Bhiorra]], [[Contae Uíbh Fhailí]], áit ar thóg Parsons an teileascóp is mó ar domhan ag an am, Leiviatan Bhaile Phearsúin le achar cró tiomsúcháin 72-orlach. Ag an am céanna, lean Stoney ag staidéar na fisice agus na matamaitice. Bhronn Coláiste na Tríonóide an ardchéim Máistreacht sna hEalaíona air, sa bhliain 1852.

=== Fostaíocht ===
Ó 1852 go 1857, bhí Stoney ina [[ollamh]] le fisic i g[[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh|Coláiste na Banríona Gaillimh]]. Ó 1857 go 1882, fostaíodh é mar Rúnaí ar [[Ollscoil na Banríona Éireann]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Queen's University of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Queen%27s_University_of_Ireland&amp;oldid=1024703510|journal=Wikipedia|date=2021-05-23|language=en}}&lt;/ref&gt; post riaracháin a bhí lonnaithe i m[[Baile Átha Cliath]] ag an am.

Faoi [[1874]] d'áirigh sé méid an bhunaonad leictreachais ó thomhais i leictriú [[uisce]] is teoiric chinéiteach na ngás&lt;ref&gt;“Fréamh An Eolais”, le Matt Hussey (Coiscéim)
&lt;/ref&gt;. Le linn a scór bliain de fhreagrachtaí fostaíochta neamh-eolaíochta i mBaile Átha Cliath, lean Stoney i mbun  taighde eolaíoch leis féin. D’fhóin sé ar feadh blianta fada mar rúnaí oinigh agus ansin mar leasuachtarán ar [[Cumann Ríoga Bhaile Átha Cliath|Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath]], cumann eolaíochta a bunaíodh ar an gcóras Sasanach, sé sin An Cumann Ríoga i Londain. 

Dúnadh [[Ollscoil na Banríona Éireann]] in 1882 agus tháinig an Ollscoil Ríoga&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Royal University of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Royal_University_of_Ireland&amp;oldid=1026149028|journal=Wikipedia|date=2021-05-31|language=en}}&lt;/ref&gt; ar an bhfód. Bhí Stoney ar buile agus d'éirigh sé as a phost mar Rúnaí mar agóid i gcoinne chinneadh an rialtais &quot;[[seicteachas]]&quot; a thabhairt isteach sa chóras; .i., theastaigh ó Stoney an córas a choinneáil neamh-shainchreidmheach, ach d’aontaigh an rialtas le héilimh na hEaglaise Caitlicí in Éirinn ar institiúidí Caitliceacha.  

Timpeall 1880-1882, fuair Stoney post nua mar cheannfort Scrúduithe na Státseirbhíse in Éirinn, post a bhí aige go dtí go ndeachaigh sé ar scor i 1893. Agus sa bhliain sin, chuaigh sé i mbun cónaithe i [[Londain]] Shasana.   

=== Ar scor i Londain ===
Tar éis dó bogadh go Londain, d’fhóin Stoney ar chomhairle an chumainn sin freisin. Ina theannta sin, d’fhóin sé ó am go chéile ar choistí athbhreithnithe eolaíochta de chuid Chumann na Breataine um Chur Chun Cinn na hEolaíochta ó na 1860idí luatha ar aghaidh.

Fuair ​​Stoney Dochtúireacht Oinigh Eolaíochta (D.Sc.) ó [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Ollscoil Bhaile Átha Cliath]] i Meitheamh 1902.&lt;ref&gt; &quot;University intelligence&quot;. The Times (36783). London. 2 June 1902. p. 9&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:St. Nahi's Is An 18th-century Church And Graveyard in Dundrum.jpg|clé|mion|Tar éis do Stoney bás a fháil i Londain, adhlacadh a luaithreach créamtha in [[Eaglais Naithi]] i nDún Droma.]]
Bhásaigh ​​Stoney sa bhliain 1911 ina theach cónaithe i [[Notting Hill]], Londain. Tar éis do Stoney bás a fháil i Londain, adhlacadh a luaithreach créamtha in [[Eaglais Naithi]] i nDún Droma.  Ainmnítear cráitéir ar [[Mars (pláinéad)|Mars]] agus ar an n[[An Ghealach|Gealach]] ina onóir sa 20ú haois.  

=== Muintir ===
[[File: Edith, Florence, Johnstone Stoney.jpg | thumb | Stoney sa phictiúr lena iníonacha Edith (ar chlé) agus Florence.]]
Phós Stoney a chol ceathrar, Margaret Sophia Stoney, a raibh beirt mhac agus triúr iníon aige.&lt;ref&gt; &quot;Stoney, G. Johnstone&quot;. Who's Who: 1936. 1911.&lt;/ref&gt;  

Ar feadh an chuid is mó dá scór bliain i mBaile Átha Cliath, bhí cónaí ar Stoney i n[[Dún Droma]], bruachbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath.  Athainmníodh an tsráid ar a raibh sé ina chónaí ina dhiaidh sin Bóthar Stoney mar chuimhne air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/1380950|teideal=Bóthar Stoney/Stoney Road|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-07-06}}&lt;/ref&gt;

Ba eolaí duine de mhic Stoney, George Gerald Stoney CCR;  ba raideolaí í a iníon Florence Stoney OIB agus meastar gurb í a iníon Edith an chéad bheanfhisiceoir míochaine. 

Gaol níos suntasaí ó thaobh na heolaíochta de ba ea nia Stoney, [[George Francis Fitzgerald|George FitzGerald]] (1851-1901), fisiceoir a bhí lonnaithe i mBaile Átha Cliath. Bhí Stoney agus FitzGerald i mbun cumarsáide rialta ar ábhair eolaíochta. Ina theannta sin, maidir le cúrsaí polaitiúla, bhí Stoney agus FitzGerald araon go dubh in éadan [[Rialtas Dúchais|Rialtais Dhúchasaigh]]. Ina dtuairim pholaitiúil, bhí an ghluaiseacht náisiúnach contrártha le spiorad na heolaíochta.

Tá cáil ar deartháir Johnstone Stoney, Bindon Blood Stoney a bhí ina [[innealtóir]] ar Phort Bhaile Átha Cliath. Thóg sé roinnt de phríomh[[Droichead|dhroichid]] Bhaile Átha Cliath, Taobh na Cé san áireamh, chomh maith le tionscadail [[innealtóireacht]]&lt;nowiki/&gt;a eile.

== Eolaíocht ==
D’fhoilsigh Stoney 75 páipéar eolaíochta in irisleabhair éagsúla, ach go príomha in irisí Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath. Rinneadh a chuid oibre eolaíochta nuair a bhí am le spáráil aige.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://todayinsci.com/S/Stoney_George/StoneyGeorgeObit-RS.htm|teideal=Obituary Notice from Proceedings of the Royal Society (1912)|publisher=The Royal Society|access-date=21 December 2016}}&lt;/ref&gt;

Chuir sé go mór le fisic chosmaí agus le teoiric na ngás. Rinne sé meastachán ar líon na móilíní i milliméadar ciúbach gáis,&lt;ref&gt;a bhí coibhéiseach le huimhir [[Amedeo Avogadro|Avogadro]], rud a d'áirigh Loschmidt is Thompson freisin.&lt;/ref&gt; ag teocht agus brú an tseomra, ó shonraí a fuarthas ó [[Teoiric chinéiteach na ngás]]. 

Ba é an obair eolaíoch ba thábhachtaí ag Stoney ná méid “adamh an leictreachais” a cheapadh agus a ríomh. Sa bhliain 1891, mhol sé an téarma ‘leictreon’ ([[An Béarla|Béarla]]:''electron'') chun cur síos a dhéanamh ar aonad bunúsach an luchta leictrigh,&lt;ref&gt; Of the &quot;Electron,&quot; or Atom of Electricity | author = G. Johnstone Stoney | year = 1894 | https://www.biodiversitylibrary.org/item/122066#page/432/mode/2up &lt;/ref&gt; agus leag a [[Taighde|thaighde]] sa réimse seo na bunsraitheanna d'fhionnachtain an leictreoin sa deireadh i 1897 ag [[Joseph John Thomson]].

Toghadh Stoney ina Chomhalta den Chumann Ríoga i mí an Mheithimh 1861 ar an mbonn go raibh sé ina údar ar na bpáipéir ''&quot;The Propagation of Waves,&quot; – &quot;On the Rings seen in Fibrous Specimens of Calc Spar,&quot; and Molecular Physics, published in the Transactions of the Royal Irish Academy, et cetera, Distinguished for his acquaintance with the science of Astronomy &amp; General Physics'' &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.royalsociety.org/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&amp;dsqApp=Archive&amp;dsqCmd=Show.tcl&amp;dsqDb=Persons&amp;dsqPos=2&amp;dsqSearch=%28Surname%3D%27stoney%27%29 |teideal=Library and Archive catalogue |publisher=[[The Royal Society]] |location=London |access-date=22 October 2010 }}{{dead link|date=January 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Scála Stoney ===
Tá an fhisic chomhaimseartha socraithe ar Scála Planck mar an scála is oiriúnaí do [[Teoiric an aonréimse|theoiric an aonréimse]]. Bhí George Stoney ag súil le scála Planck, áfach. Cosúil le Planck ina dhiaidh, thuig Stoney go dtugann éifeachtaí mórscála cosúil le domhantarraingt agus éifeachtaí ar scála beag mar leictreamaighnéadas le tuiscint go nádúrtha scála idirmheánach ina bhféadfaí difríochtaí fisiciúla a réasúnú. Cuimsíonn an scála idirmheánach seo aonaid (aonaid scála Stoney) de mhais, fad, am srl., Ach is í an mhais an chloch choirnéil.

An mhais Stoney ''m''&lt;sub&gt;S&lt;/sub&gt;  (arna shloinneadh i dtéarmaí comhaimseartha):&lt;ref&gt;Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society,iml. 24, lth. 24–26, bl.1983 &lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;m_S=\sqrt{\frac{e^2}{4 \pi \varepsilon_0 G}} = \sqrt{\alpha}\, m_P &lt;/math&gt;

i gcás gurb é ε &lt;sub&gt; 0 &lt;/sub&gt; an [[Folúscheadaíocht| cheadaíocht den saorspás]], is é '' e '' an [[lucht bunúsach]] agus is é '' G ''  [[tairiseach na himtharraingthe]], agus i gcás gurb é α an [[tairiseach mínstruchtúir]] agus gurb é '' m '' &lt;sub&gt; P &lt;/sub&gt; an [[Mais Planck|mhais Planck]].

Cosúil le scála Planck, feidhmíonn scála Stoney mar nasc siméadrach idir próisis mhicreachosmacha agus mhaicreachosmacha i gcoitinne, ach fós tá an chuma air go bhfuil sé dírithe go uathúil ar aontú an leictreamaighnéadais agus domhantarraingthe. Mar sin, mar shampla, cé gurb é an [[fad Planck]] meánfhréamh chearnach de  [[tonnfhad Compton|thonnfhad laghdaithe Compton]]   agus leath an [[ga imtharraingteach|gha imtharraingthe]] d'aon mhais, is é fad Stoney ná meánfhréamh chearnach an 'gha leictreamaighnéadaigh' (féach [[ga leictreon clasaiceach]]) agus leath an gha imtharraingthe d'aon mhais,' 'm' ':

:&lt;math&gt;\ell_P=\sqrt{\frac{\hbar}{m c}\cdot\frac{G m}{c^2}}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\ell_S=\sqrt{\frac{e^2}{4 \pi \varepsilon_0 m c^2}\cdot\frac{G m}{c^2}}&lt;/math&gt;

áit a bhfuil &lt;math&gt; \ hbar \ &lt;/math&gt; [[tairiseach Planck]] laghdaithe agus gurb é '' c '' [[luas an tsolais]]. 

Níl iontu seo ach tógálacha matamaiticiúla ós rud é go gcaithfear teorainn phraiticiúil éigin a bheith leis an gcaoi a bhféadann fad a fháil. 

Más é fad Stoney an t-íosfhad, ansin tá ga leictreamaighnéadach an réada nó a leathgha imtharraingthe dodhéantacht go fisiciúil, ós rud é go gcaithfidh ceann acu seo a bheith níos lú ná an fad Stoney. 

Más é [[fad Planck]] an t-íosmhéid, ansin tá tonnfhad  laghdaithe Compton nó a leathgha imtharraingthe dodhéanta go fisiciúil ós rud é go gcaithfidh ceann acu seo a bheith níos lú ná an fad Planck. Thairis sin, ní féidir gurb é fad Stoney agus fad Planck an t-íosfhad.
[[Íomhá:GeorgeJohnstoneStoney(1826-1911),Undated(DateGuessedEarly1890s).jpg|mion|sna 1890idí ?]]
De réir an an ghnáis chomhaimseartha, is é scála Planck scála an [[Folúsfhuinneamh|fholúsfhuinnimh]], nach gcoinníonn spás agus am aon tábhacht fhisiciúil faoina bhun. Sainordaíonn an t-oideas seo faillí ginearálta ar scála Stoney laistigh den phobal eolaíochta inniu. Roimh an sainordú seo, rinne Hermann Weyl iarracht shuntasach teoiric aontaithe a thógáil trí aonad luchta imtharraingthe a cheangal le fad Stoney. Bhí nuálaíochtaí suntasacha matamaitice mar thoradh ar theoiric Weyl ach ceaptar go ginearálta nach bhfuil tábhacht fhisiciúil ag baint lena theoiric.&lt;ref&gt;Lochlainn O'Raifeartaigh, ''The Dawning of Gauge Theory,'' Princeton Uni Press, 1997&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gorelik G., [https://books.google.com/books?id=9vs4rrgLYw8C&amp;pg=PA91 ''Hermann Weyl and Large Numbers in Relativistic Cosmology,''] Einstein Studies in Russia, Ed Balashov Y. and Vizgin V., Boston (Birkhaeuser) 2002&lt;/ref&gt;

== Féach freisin==
*[[Buntreois do mheicnic chandamach]]
*[[Aonaid Planck]]
*[[Aonaid Stoney]]

== Leabharliosta ==
*''The Infancy of Atomic Physics. Hercules in His Cradle'', by Alex Keller. Oxford University 1983. {{ISBN|0-19-853904-5}} {{cite book|title=2013 reprint|publisher=Dover|url=https://books.google.com/books/about/The_Infancy_of_Atomic_Physics.html?id=2PTDAgAAQBAJ|isbn=9780486149950|date=9 October 2013}}
* {{cite journal |jstor=531468|title=George Johnstone Stoney, F.R.S., and the Concept of the Electron|journal=Notes and Records of the Royal Society of London|volume=29|issue=2|pages=265–276|last1=O'Hara|first1=J. G.|year=1975|doi=10.1098/rsnr.1975.0018}}
*{{cite journal |last=Stoney |first=G. J. |year=1894 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/122066#page/432/mode/2up |title=Of the &quot;Electron&quot;, or Atom of Electricity |journal=Philosophical Magazine |series=Series 5 |volume=38 |pages=418–420}}
*
*&quot;The Constants of Nature, by [[John D. Barrow]], Jonathan Cape, London 2002.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Stoney, George Johnstone}}
[[Catagóir:Fisic núicléach]]
[[Catagóir:Fisiceoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Fisiceoirí Briotanacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1826]]
[[Catagóir:Básanna i 1911]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]]</text>
      <sha1>mjp56ihew02xazgh7o9zu7zwwsf66ke</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319588</id>
      <parentid>1319587</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:11:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14551" sha1="bdmhjv0gks1hgzjttv2k974sswkrlbv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Fisiceoir]] a saolaíodh gar do [[Biorra|Bhiorra]], ba ea '''George Johnstone Stoney''' ([[15 Feabhra]] [[1826]] – [[5 Iúil]] [[1911]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/stoney-george-johnstone-a8341|teideal=Stoney, George Johnstone {{!}} Dictionary of Irish Biography|work=www.dib.ie|dátarochtana=2021-07-06}}&lt;/ref&gt; 

Faoi 1874 d'áirigh sé méid an bhunaonad leictreachais ó thomhais i [[leictrealú]] uisce is teoiric chinéiteach na ngás. Thug sé leictreon ar an lucht seo in 1891. 

Rinne sé meastachán ar líon na móilíní i milliméadar ciúbach gáis a bhí coibhéiseach le huimhir Avogadro, rud a d'áirigh Loschmidt is Thompson freisin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|title=Fréamh an Eolais|volume=Coiscéim}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Stoney-1894.html |teideal=Stoney Uses the Term Electron&lt;!-- bot-generated title --&gt; |dátarochtana=2009-03-15 |archivedate=2005-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050808081957/http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Stoney-1894.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stoney, G.J. (1881). &quot;On the Physical Units of Nature.&quot; ''Phil. Mag.'' [5] 11, 384.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;George Johnstone Stoney 1826-1911|  https://web.archive.org/web/20150712013755/https://www.offalyhistory.com/reading-resources/history/famous-offaly-people/george-johnstone-stoney-1826-1911&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Jammer, Max |title=Concepts of Force - A Study of the Foundations of Dynamics|location=New York | publisher=Dover Publications, Inc.|year=1956|isbn=0-486-40689-X}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==

Rugadh Stoney i bPáirc Oakley, in aice le [[Biorra]], [[Contae Uíbh Fhailí]], i lár na tíre, mac le George Stoney (1792–) agus Anne Blood (1801-1883). Is [[teaghlach]] Angla-Éireannach seanbhunaithe é teaghlach Stoney. 

=== Oideachas ===
D’fhreastail Stoney ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]], agus bhain sé céim Baitsiléir Ealaíon amach sa bhliain 1848. Ó 1848 go 1852 d’oibrigh sé mar chúntóir réalteolaíochta do [[William Parsons|William Parsons, 3ú Iarla Róis]] ag [[Caisleán Bhiorra]], [[Contae Uíbh Fhailí]], áit ar thóg Parsons an teileascóp is mó ar domhan ag an am, Leiviatan Bhaile Phearsúin le achar cró tiomsúcháin 72-orlach. Ag an am céanna, lean Stoney ag staidéar na fisice agus na matamaitice. Bhronn Coláiste na Tríonóide an ardchéim Máistreacht sna hEalaíona air, sa bhliain 1852.

=== Fostaíocht ===
Ó 1852 go 1857, bhí Stoney ina [[ollamh]] le fisic i g[[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh|Coláiste na Banríona Gaillimh]]. Ó 1857 go 1882, fostaíodh é mar Rúnaí ar [[Ollscoil na Banríona Éireann]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Queen's University of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Queen%27s_University_of_Ireland&amp;oldid=1024703510|journal=Wikipedia|date=2021-05-23|language=en}}&lt;/ref&gt; post riaracháin a bhí lonnaithe i m[[Baile Átha Cliath]] ag an am.

Faoi [[1874]] d'áirigh sé méid an bhunaonad leictreachais ó thomhais i leictriú [[uisce]] is teoiric chinéiteach na ngás&lt;ref&gt;“Fréamh An Eolais”, le Matt Hussey (Coiscéim)
&lt;/ref&gt;. Le linn a scór bliain de fhreagrachtaí fostaíochta neamh-eolaíochta i mBaile Átha Cliath, lean Stoney i mbun  taighde eolaíoch leis féin. D’fhóin sé ar feadh blianta fada mar rúnaí oinigh agus ansin mar leasuachtarán ar [[Cumann Ríoga Bhaile Átha Cliath|Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath]], cumann eolaíochta a bunaíodh ar an gcóras Sasanach, sé sin An Cumann Ríoga i Londain. 

Dúnadh [[Ollscoil na Banríona Éireann]] in 1882 agus tháinig an Ollscoil Ríoga&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Royal University of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Royal_University_of_Ireland&amp;oldid=1026149028|journal=Wikipedia|date=2021-05-31|language=en}}&lt;/ref&gt; ar an bhfód. Bhí Stoney ar buile agus d'éirigh sé as a phost mar Rúnaí mar agóid i gcoinne chinneadh an rialtais &quot;[[seicteachas]]&quot; a thabhairt isteach sa chóras; .i., theastaigh ó Stoney an córas a choinneáil neamh-shainchreidmheach, ach d’aontaigh an rialtas le héilimh na hEaglaise Caitlicí in Éirinn ar institiúidí Caitliceacha.  

Timpeall 1880-1882, fuair Stoney post nua mar cheannfort Scrúduithe na Státseirbhíse in Éirinn, post a bhí aige go dtí go ndeachaigh sé ar scor i 1893. Agus sa bhliain sin, chuaigh sé i mbun cónaithe i [[Londain]] Shasana.   

=== Ar scor i Londain ===
Tar éis dó bogadh go Londain, d’fhóin Stoney ar chomhairle an chumainn sin freisin. Ina theannta sin, d’fhóin sé ó am go chéile ar choistí athbhreithnithe eolaíochta de chuid Chumann na Breataine um Chur Chun Cinn na hEolaíochta ó na 1860idí luatha ar aghaidh.

Fuair ​​Stoney Dochtúireacht Oinigh Eolaíochta (D.Sc.) ó [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Ollscoil Bhaile Átha Cliath]] i Meitheamh 1902.&lt;ref&gt; &quot;University intelligence&quot;. The Times (36783). London. 2 June 1902. p. 9&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:St. Nahi's Is An 18th-century Church And Graveyard in Dundrum.jpg|clé|mion|Tar éis do Stoney bás a fháil i Londain, adhlacadh a luaithreach créamtha in [[Eaglais Naithi]] i nDún Droma.]]
Bhásaigh ​​Stoney sa bhliain 1911 ina theach cónaithe i [[Notting Hill]], Londain. Tar éis do Stoney bás a fháil i Londain, adhlacadh a luaithreach créamtha in [[Eaglais Naithi]] i nDún Droma.  Ainmnítear cráitéir ar [[Mars (pláinéad)|Mars]] agus ar an n[[An Ghealach|Gealach]] ina onóir sa 20ú haois.  

=== Muintir ===
[[File: Edith, Florence, Johnstone Stoney.jpg | thumb | Stoney sa phictiúr lena iníonacha Edith (ar chlé) agus Florence.]]
Phós Stoney a chol ceathrar, Margaret Sophia Stoney, a raibh beirt mhac agus triúr iníon aige.&lt;ref&gt; &quot;Stoney, G. Johnstone&quot;. Who's Who: 1936. 1911.&lt;/ref&gt;  

Ar feadh an chuid is mó dá scór bliain i mBaile Átha Cliath, bhí cónaí ar Stoney i n[[Dún Droma]], bruachbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath.  Athainmníodh an tsráid ar a raibh sé ina chónaí ina dhiaidh sin Bóthar Stoney mar chuimhne air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/1380950|teideal=Bóthar Stoney/Stoney Road|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-07-06}}&lt;/ref&gt;

Ba eolaí duine de mhic Stoney, George Gerald Stoney CCR;  ba raideolaí í a iníon Florence Stoney OIB agus meastar gurb í a iníon Edith an chéad bheanfhisiceoir míochaine. 

Gaol níos suntasaí ó thaobh na heolaíochta de ba ea nia Stoney, [[George Francis Fitzgerald|George FitzGerald]] (1851-1901), fisiceoir a bhí lonnaithe i mBaile Átha Cliath. Bhí Stoney agus FitzGerald i mbun cumarsáide rialta ar ábhair eolaíochta. Ina theannta sin, maidir le cúrsaí polaitiúla, bhí Stoney agus FitzGerald araon go dubh in éadan [[Rialtas Dúchais|Rialtais Dhúchasaigh]]. Ina dtuairim pholaitiúil, bhí an ghluaiseacht náisiúnach contrártha le spiorad na heolaíochta.

Tá cáil ar deartháir Johnstone Stoney, Bindon Blood Stoney a bhí ina [[innealtóir]] ar Phort Bhaile Átha Cliath. Thóg sé roinnt de phríomh[[Droichead|dhroichid]] Bhaile Átha Cliath, Taobh na Cé san áireamh, chomh maith le tionscadail [[innealtóireacht]]&lt;nowiki/&gt;a eile.

== Eolaíocht ==
D’fhoilsigh Stoney 75 páipéar eolaíochta in irisleabhair éagsúla, ach go príomha in irisí Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath. Rinneadh a chuid oibre eolaíochta nuair a bhí am le spáráil aige.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://todayinsci.com/S/Stoney_George/StoneyGeorgeObit-RS.htm|teideal=Obituary Notice from Proceedings of the Royal Society (1912)|publisher=The Royal Society|access-date=21 December 2016}}&lt;/ref&gt;

Chuir sé go mór le fisic chosmaí agus le teoiric na ngás. Rinne sé meastachán ar líon na móilíní i milliméadar ciúbach gáis,&lt;ref&gt;a bhí coibhéiseach le huimhir [[Amedeo Avogadro|Avogadro]], rud a d'áirigh Loschmidt is Thompson freisin.&lt;/ref&gt; ag teocht agus brú an tseomra, ó shonraí a fuarthas ó [[Teoiric chinéiteach na ngás]]. 

Ba é an obair eolaíoch ba thábhachtaí ag Stoney ná méid “adamh an leictreachais” a cheapadh agus a ríomh. Sa bhliain 1891, mhol sé an téarma ‘leictreon’ ([[An Béarla|Béarla]]:''electron'') chun cur síos a dhéanamh ar aonad bunúsach an luchta leictrigh,&lt;ref&gt; Of the &quot;Electron,&quot; or Atom of Electricity | author = G. Johnstone Stoney | year = 1894 | https://www.biodiversitylibrary.org/item/122066#page/432/mode/2up &lt;/ref&gt; agus leag a [[Taighde|thaighde]] sa réimse seo na bunsraitheanna d'fhionnachtain an leictreoin sa deireadh i 1897 ag [[Joseph John Thomson]].

Toghadh Stoney ina Chomhalta den Chumann Ríoga i mí an Mheithimh 1861 ar an mbonn go raibh sé ina údar ar na bpáipéir ''&quot;The Propagation of Waves,&quot; – &quot;On the Rings seen in Fibrous Specimens of Calc Spar,&quot; and Molecular Physics, published in the Transactions of the Royal Irish Academy, et cetera, Distinguished for his acquaintance with the science of Astronomy &amp; General Physics'' &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.royalsociety.org/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&amp;dsqApp=Archive&amp;dsqCmd=Show.tcl&amp;dsqDb=Persons&amp;dsqPos=2&amp;dsqSearch=%28Surname%3D%27stoney%27%29 |teideal=Library and Archive catalogue |publisher=[[The Royal Society]] |location=London |access-date=22 October 2010 }}{{dead link|date=January 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Scála Stoney ===
Tá an fhisic chomhaimseartha socraithe ar Scála Planck mar an scála is oiriúnaí do [[Teoiric an aonréimse|theoiric an aonréimse]]. Bhí George Stoney ag súil le scála Planck, áfach. Cosúil le Planck ina dhiaidh, thuig Stoney go dtugann éifeachtaí mórscála cosúil le domhantarraingt agus éifeachtaí ar scála beag mar leictreamaighnéadas le tuiscint go nádúrtha scála idirmheánach ina bhféadfaí difríochtaí fisiciúla a réasúnú. Cuimsíonn an scála idirmheánach seo aonaid (aonaid scála Stoney) de mhais, fad, am srl., Ach is í an mhais an chloch choirnéil.

An mhais Stoney ''m''&lt;sub&gt;S&lt;/sub&gt;  (arna shloinneadh i dtéarmaí comhaimseartha):&lt;ref&gt;Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society,iml. 24, lth. 24–26, bl.1983 &lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;m_S=\sqrt{\frac{e^2}{4 \pi \varepsilon_0 G}} = \sqrt{\alpha}\, m_P &lt;/math&gt;

i gcás gurb é ε &lt;sub&gt; 0 &lt;/sub&gt; an [[Folúscheadaíocht| cheadaíocht den saorspás]], is é '' e '' an [[lucht bunúsach]] agus is é '' G ''  [[tairiseach na himtharraingthe]], agus i gcás gurb é α an [[tairiseach mínstruchtúir]] agus gurb é '' m '' &lt;sub&gt; P &lt;/sub&gt; an [[Mais Planck|mhais Planck]].

Cosúil le scála Planck, feidhmíonn scála Stoney mar nasc siméadrach idir próisis mhicreachosmacha agus mhaicreachosmacha i gcoitinne, ach fós tá an chuma air go bhfuil sé dírithe go uathúil ar aontú an leictreamaighnéadais agus domhantarraingthe. Mar sin, mar shampla, cé gurb é an [[fad Planck]] meánfhréamh chearnach de  [[tonnfhad Compton|thonnfhad laghdaithe Compton]]   agus leath an [[ga imtharraingteach|gha imtharraingthe]] d'aon mhais, is é fad Stoney ná meánfhréamh chearnach an 'gha leictreamaighnéadaigh' (féach [[ga leictreon clasaiceach]]) agus leath an gha imtharraingthe d'aon mhais,' 'm' ':

:&lt;math&gt;\ell_P=\sqrt{\frac{\hbar}{m c}\cdot\frac{G m}{c^2}}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\ell_S=\sqrt{\frac{e^2}{4 \pi \varepsilon_0 m c^2}\cdot\frac{G m}{c^2}}&lt;/math&gt;

áit a bhfuil &lt;math&gt; \ hbar \ &lt;/math&gt; [[tairiseach Planck]] laghdaithe agus gurb é '' c '' [[luas an tsolais]]. 

Níl iontu seo ach tógálacha matamaiticiúla ós rud é go gcaithfear teorainn phraiticiúil éigin a bheith leis an gcaoi a bhféadann fad a fháil. 

Más é fad Stoney an t-íosfhad, ansin tá ga leictreamaighnéadach an réada nó a leathgha imtharraingthe dodhéantacht go fisiciúil, ós rud é go gcaithfidh ceann acu seo a bheith níos lú ná an fad Stoney. 

Más é [[fad Planck]] an t-íosmhéid, ansin tá tonnfhad  laghdaithe Compton nó a leathgha imtharraingthe dodhéanta go fisiciúil ós rud é go gcaithfidh ceann acu seo a bheith níos lú ná an fad Planck. Thairis sin, ní féidir gurb é fad Stoney agus fad Planck an t-íosfhad.
[[Íomhá:GeorgeJohnstoneStoney(1826-1911),Undated(DateGuessedEarly1890s).jpg|mion|sna 1890idí ?]]
De réir an an ghnáis chomhaimseartha, is é scála Planck scála an [[Folúsfhuinneamh|fholúsfhuinnimh]], nach gcoinníonn spás agus am aon tábhacht fhisiciúil faoina bhun. Sainordaíonn an t-oideas seo faillí ginearálta ar scála Stoney laistigh den phobal eolaíochta inniu. Roimh an sainordú seo, rinne Hermann Weyl iarracht shuntasach teoiric aontaithe a thógáil trí aonad luchta imtharraingthe a cheangal le fad Stoney. Bhí nuálaíochtaí suntasacha matamaitice mar thoradh ar theoiric Weyl ach ceaptar go ginearálta nach bhfuil tábhacht fhisiciúil ag baint lena theoiric.&lt;ref&gt;Lochlainn O'Raifeartaigh, ''The Dawning of Gauge Theory,'' Princeton Uni Press, 1997&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gorelik G., [https://books.google.com/books?id=9vs4rrgLYw8C&amp;pg=PA91 ''Hermann Weyl and Large Numbers in Relativistic Cosmology,''] Einstein Studies in Russia, Ed Balashov Y. and Vizgin V., Boston (Birkhaeuser) 2002&lt;/ref&gt;

== Féach freisin==
*[[Buntreois do mheicnic chandamach]]
*[[Aonaid Planck]]
*[[Aonaid Stoney]]

== Leabharliosta ==
*''The Infancy of Atomic Physics. Hercules in His Cradle'', by Alex Keller. Oxford University 1983. {{ISBN|0-19-853904-5}} {{cite book|title=2013 reprint|publisher=Dover|url=https://books.google.com/books/about/The_Infancy_of_Atomic_Physics.html?id=2PTDAgAAQBAJ|isbn=9780486149950|date=9 October 2013}}
* {{cite journal |jstor=531468|title=George Johnstone Stoney, F.R.S., and the Concept of the Electron|journal=Notes and Records of the Royal Society of London|volume=29|issue=2|pages=265–276|last1=O'Hara|first1=J. G.|year=1975|doi=10.1098/rsnr.1975.0018}}
*{{cite journal |last=Stoney |first=G. J. |year=1894 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/122066#page/432/mode/2up |title=Of the &quot;Electron&quot;, or Atom of Electricity |journal=Philosophical Magazine |series=Series 5 |volume=38 |pages=418–420}}
*
*&quot;The Constants of Nature, by [[John D. Barrow]], Jonathan Cape, London 2002.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Stoney, George Johnstone}}
[[Catagóir:Fisic núicléach]]
[[Catagóir:Fisiceoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Fisiceoirí Briotanacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1826]]
[[Catagóir:Básanna i 1911]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]]</text>
      <sha1>bdmhjv0gks1hgzjttv2k974sswkrlbv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319589</id>
      <parentid>1319588</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14547" sha1="1s7mln5wjgvbibsq67gy1zgum4crbr8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Fisiceoir]] a saolaíodh gar do [[Biorra|Bhiorra]], ba ea '''George Johnstone Stoney''' ([[15 Feabhra]] [[1826]] – [[5 Iúil]] [[1911]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/stoney-george-johnstone-a8341|teideal=Stoney, George Johnstone {{!}} Dictionary of Irish Biography|work=www.dib.ie|dátarochtana=2021-07-06}}&lt;/ref&gt; 

Faoi 1874 d'áirigh sé méid an bhunaonad leictreachais ó thomhais i [[leictrealú]] uisce is teoiric chinéiteach na ngás. Thug sé leictreon ar an lucht seo in 1891. 

Rinne sé meastachán ar líon na móilíní i milliméadar ciúbach gáis a bhí coibhéiseach le huimhir Avogadro, rud a d'áirigh Loschmidt is Thompson freisin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|title=Fréamh an Eolais|volume=Coiscéim}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Stoney-1894.html |teideal=Stoney Uses the Term Electron&lt;!-- bot-generated title --&gt; |dátarochtana=2009-03-15 |archivedate=2005-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050808081957/http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Stoney-1894.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stoney, G.J. (1881). &quot;On the Physical Units of Nature.&quot; ''Phil. Mag.'' [5] 11, 384.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;George Johnstone Stoney 1826-1911|  https://web.archive.org/web/20150712013755/https://www.offalyhistory.com/reading-resources/history/famous-offaly-people/george-johnstone-stoney-1826-1911&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Jammer, Max |title=Concepts of Force - A Study of the Foundations of Dynamics|location=New York | publisher=Dover Publications, Inc.|year=1956|isbn=0-486-40689-X}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==

Rugadh Stoney i bPáirc Oakley, in aice le [[Biorra]], [[Contae Uíbh Fhailí]], i lár na tíre, mac le George Stoney (1792–) agus Anne Blood (1801-1883). Is [[teaghlach]] Angla-Éireannach seanbhunaithe é teaghlach Stoney. 

=== Oideachas ===
D’fhreastail Stoney ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]], agus bhain sé céim Baitsiléir Ealaíon amach sa bhliain 1848. Ó 1848 go 1852 d’oibrigh sé mar chúntóir réalteolaíochta do [[William Parsons|William Parsons, 3ú Iarla Róis]] ag [[Caisleán Bhiorra]], [[Contae Uíbh Fhailí]], áit ar thóg Parsons an teileascóp is mó ar domhan ag an am, Leiviatan Bhaile Phearsúin le achar cró tiomsúcháin 72-orlach. Ag an am céanna, lean Stoney ag staidéar na fisice agus na matamaitice. Bhronn Coláiste na Tríonóide an ardchéim Máistreacht sna hEalaíona air, sa bhliain 1852.

=== Fostaíocht ===
Ó 1852 go 1857, bhí Stoney ina [[ollamh]] le fisic i g[[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh|Coláiste na Banríona Gaillimh]]. Ó 1857 go 1882, fostaíodh é mar Rúnaí ar [[Ollscoil na Banríona Éireann]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Queen's University of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Queen%27s_University_of_Ireland&amp;oldid=1024703510|journal=Wikipedia|date=2021-05-23|language=en}}&lt;/ref&gt; post riaracháin a bhí lonnaithe i m[[Baile Átha Cliath]] ag an am.

Faoi [[1874]] d'áirigh sé méid an bhunaonad leictreachais ó thomhais i leictriú [[uisce]] is teoiric chinéiteach na ngás&lt;ref&gt;“Fréamh An Eolais”, le Matt Hussey (Coiscéim)
&lt;/ref&gt;. Le linn a scór bliain de fhreagrachtaí fostaíochta neamh-eolaíochta i mBaile Átha Cliath, lean Stoney i mbun  taighde eolaíoch leis féin. D’fhóin sé ar feadh blianta fada mar rúnaí oinigh agus ansin mar leasuachtarán ar [[Cumann Ríoga Bhaile Átha Cliath|Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath]], cumann eolaíochta a bunaíodh ar an gcóras Sasanach, sé sin An Cumann Ríoga i Londain. 

Dúnadh [[Ollscoil na Banríona Éireann]] in 1882 agus tháinig an Ollscoil Ríoga&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Royal University of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Royal_University_of_Ireland&amp;oldid=1026149028|journal=Wikipedia|date=2021-05-31|language=en}}&lt;/ref&gt; ar an bhfód. Bhí Stoney ar buile agus d'éirigh sé as a phost mar Rúnaí mar agóid i gcoinne chinneadh an rialtais &quot;[[seicteachas]]&quot; a thabhairt isteach sa chóras; .i., theastaigh ó Stoney an córas a choinneáil neamh-shainchreidmheach, ach d’aontaigh an rialtas le héilimh na hEaglaise Caitlicí in Éirinn ar institiúidí Caitliceacha.  

Timpeall 1880-1882, fuair Stoney post nua mar cheannfort Scrúduithe na Státseirbhíse in Éirinn, post a bhí aige go dtí go ndeachaigh sé ar scor i 1893. Agus sa bhliain sin, chuaigh sé i mbun cónaithe i [[Londain]] Shasana.   

=== Ar scor i Londain ===
Tar éis dó bogadh go Londain, d’fhóin Stoney ar chomhairle an chumainn sin freisin. Ina theannta sin, d’fhóin sé ó am go chéile ar choistí athbhreithnithe eolaíochta de chuid Chumann na Breataine um Chur Chun Cinn na hEolaíochta ó na 1860idí luatha ar aghaidh.

Fuair ​​Stoney Dochtúireacht Oinigh Eolaíochta (D.Sc.) ó [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Ollscoil Bhaile Átha Cliath]] i Meitheamh 1902.&lt;ref&gt; &quot;University intelligence&quot;. The Times (36783). London. 2 June 1902. p. 9&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:St. Nahi's Is An 18th-century Church And Graveyard in Dundrum.jpg|clé|mion|Tar éis do Stoney bás a fháil i Londain, adhlacadh a luaithreach créamtha in [[Eaglais Naithi]] i nDún Droma.]]
Bhásaigh ​​Stoney sa bhliain 1911 ina theach cónaithe i [[Notting Hill]], Londain. Tar éis do Stoney bás a fháil i Londain, adhlacadh a luaithreach créamtha in [[Eaglais Naithi]] i nDún Droma.  Ainmnítear cráitéir ar [[Mars (pláinéad)|Mars]] agus ar an n[[An Ghealach|Gealach]] ina onóir sa 20ú haois.  

=== Muintir ===
[[File: Edith, Florence, Johnstone Stoney.jpg | thumb | Stoney sa phictiúr lena iníonacha Edith (ar chlé) agus Florence.]]
Phós Stoney a chol ceathrar, Margaret Sophia Stoney; bhí beirt mhac agus triúr iníon acu.&lt;ref&gt; &quot;Stoney, G. Johnstone&quot;. Who's Who: 1936. 1911.&lt;/ref&gt;  

Ar feadh an chuid is mó dá scór bliain i mBaile Átha Cliath, bhí cónaí ar Stoney i n[[Dún Droma]], bruachbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath.  Athainmníodh an tsráid ar a raibh sé ina chónaí ina dhiaidh sin Bóthar Stoney mar chuimhne air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/1380950|teideal=Bóthar Stoney/Stoney Road|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-07-06}}&lt;/ref&gt;

Ba eolaí duine de mhic Stoney, George Gerald Stoney CCR;  ba raideolaí í a iníon Florence Stoney OIB agus meastar gurb í a iníon Edith an chéad bheanfhisiceoir míochaine. 

Gaol níos suntasaí ó thaobh na heolaíochta de ba ea nia Stoney, [[George Francis Fitzgerald|George FitzGerald]] (1851-1901), fisiceoir a bhí lonnaithe i mBaile Átha Cliath. Bhí Stoney agus FitzGerald i mbun cumarsáide rialta ar ábhair eolaíochta. Ina theannta sin, maidir le cúrsaí polaitiúla, bhí Stoney agus FitzGerald araon go dubh in éadan [[Rialtas Dúchais|Rialtais Dhúchasaigh]]. Ina dtuairim pholaitiúil, bhí an ghluaiseacht náisiúnach contrártha le spiorad na heolaíochta.

Tá cáil ar deartháir Johnstone Stoney, Bindon Blood Stoney a bhí ina [[innealtóir]] ar Phort Bhaile Átha Cliath. Thóg sé roinnt de phríomh[[Droichead|dhroichid]] Bhaile Átha Cliath, Taobh na Cé san áireamh, chomh maith le tionscadail [[innealtóireacht]]&lt;nowiki/&gt;a eile.

== Eolaíocht ==
D’fhoilsigh Stoney 75 páipéar eolaíochta in irisleabhair éagsúla, ach go príomha in irisí Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath. Rinneadh a chuid oibre eolaíochta nuair a bhí am le spáráil aige.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://todayinsci.com/S/Stoney_George/StoneyGeorgeObit-RS.htm|teideal=Obituary Notice from Proceedings of the Royal Society (1912)|publisher=The Royal Society|access-date=21 December 2016}}&lt;/ref&gt;

Chuir sé go mór le fisic chosmaí agus le teoiric na ngás. Rinne sé meastachán ar líon na móilíní i milliméadar ciúbach gáis,&lt;ref&gt;a bhí coibhéiseach le huimhir [[Amedeo Avogadro|Avogadro]], rud a d'áirigh Loschmidt is Thompson freisin.&lt;/ref&gt; ag teocht agus brú an tseomra, ó shonraí a fuarthas ó [[Teoiric chinéiteach na ngás]]. 

Ba é an obair eolaíoch ba thábhachtaí ag Stoney ná méid “adamh an leictreachais” a cheapadh agus a ríomh. Sa bhliain 1891, mhol sé an téarma ‘leictreon’ ([[An Béarla|Béarla]]:''electron'') chun cur síos a dhéanamh ar aonad bunúsach an luchta leictrigh,&lt;ref&gt; Of the &quot;Electron,&quot; or Atom of Electricity | author = G. Johnstone Stoney | year = 1894 | https://www.biodiversitylibrary.org/item/122066#page/432/mode/2up &lt;/ref&gt; agus leag a [[Taighde|thaighde]] sa réimse seo na bunsraitheanna d'fhionnachtain an leictreoin sa deireadh i 1897 ag [[Joseph John Thomson]].

Toghadh Stoney ina Chomhalta den Chumann Ríoga i mí an Mheithimh 1861 ar an mbonn go raibh sé ina údar ar na bpáipéir ''&quot;The Propagation of Waves,&quot; – &quot;On the Rings seen in Fibrous Specimens of Calc Spar,&quot; and Molecular Physics, published in the Transactions of the Royal Irish Academy, et cetera, Distinguished for his acquaintance with the science of Astronomy &amp; General Physics'' &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.royalsociety.org/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&amp;dsqApp=Archive&amp;dsqCmd=Show.tcl&amp;dsqDb=Persons&amp;dsqPos=2&amp;dsqSearch=%28Surname%3D%27stoney%27%29 |teideal=Library and Archive catalogue |publisher=[[The Royal Society]] |location=London |access-date=22 October 2010 }}{{dead link|date=January 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Scála Stoney ===
Tá an fhisic chomhaimseartha socraithe ar Scála Planck mar an scála is oiriúnaí do [[Teoiric an aonréimse|theoiric an aonréimse]]. Bhí George Stoney ag súil le scála Planck, áfach. Cosúil le Planck ina dhiaidh, thuig Stoney go dtugann éifeachtaí mórscála cosúil le domhantarraingt agus éifeachtaí ar scála beag mar leictreamaighnéadas le tuiscint go nádúrtha scála idirmheánach ina bhféadfaí difríochtaí fisiciúla a réasúnú. Cuimsíonn an scála idirmheánach seo aonaid (aonaid scála Stoney) de mhais, fad, am srl., Ach is í an mhais an chloch choirnéil.

An mhais Stoney ''m''&lt;sub&gt;S&lt;/sub&gt;  (arna shloinneadh i dtéarmaí comhaimseartha):&lt;ref&gt;Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society,iml. 24, lth. 24–26, bl.1983 &lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;m_S=\sqrt{\frac{e^2}{4 \pi \varepsilon_0 G}} = \sqrt{\alpha}\, m_P &lt;/math&gt;

i gcás gurb é ε &lt;sub&gt; 0 &lt;/sub&gt; an [[Folúscheadaíocht| cheadaíocht den saorspás]], is é '' e '' an [[lucht bunúsach]] agus is é '' G ''  [[tairiseach na himtharraingthe]], agus i gcás gurb é α an [[tairiseach mínstruchtúir]] agus gurb é '' m '' &lt;sub&gt; P &lt;/sub&gt; an [[Mais Planck|mhais Planck]].

Cosúil le scála Planck, feidhmíonn scála Stoney mar nasc siméadrach idir próisis mhicreachosmacha agus mhaicreachosmacha i gcoitinne, ach fós tá an chuma air go bhfuil sé dírithe go uathúil ar aontú an leictreamaighnéadais agus domhantarraingthe. Mar sin, mar shampla, cé gurb é an [[fad Planck]] meánfhréamh chearnach de  [[tonnfhad Compton|thonnfhad laghdaithe Compton]]   agus leath an [[ga imtharraingteach|gha imtharraingthe]] d'aon mhais, is é fad Stoney ná meánfhréamh chearnach an 'gha leictreamaighnéadaigh' (féach [[ga leictreon clasaiceach]]) agus leath an gha imtharraingthe d'aon mhais,' 'm' ':

:&lt;math&gt;\ell_P=\sqrt{\frac{\hbar}{m c}\cdot\frac{G m}{c^2}}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\ell_S=\sqrt{\frac{e^2}{4 \pi \varepsilon_0 m c^2}\cdot\frac{G m}{c^2}}&lt;/math&gt;

áit a bhfuil &lt;math&gt; \ hbar \ &lt;/math&gt; [[tairiseach Planck]] laghdaithe agus gurb é '' c '' [[luas an tsolais]]. 

Níl iontu seo ach tógálacha matamaiticiúla ós rud é go gcaithfear teorainn phraiticiúil éigin a bheith leis an gcaoi a bhféadann fad a fháil. 

Más é fad Stoney an t-íosfhad, ansin tá ga leictreamaighnéadach an réada nó a leathgha imtharraingthe dodhéantacht go fisiciúil, ós rud é go gcaithfidh ceann acu seo a bheith níos lú ná an fad Stoney. 

Más é [[fad Planck]] an t-íosmhéid, ansin tá tonnfhad  laghdaithe Compton nó a leathgha imtharraingthe dodhéanta go fisiciúil ós rud é go gcaithfidh ceann acu seo a bheith níos lú ná an fad Planck. Thairis sin, ní féidir gurb é fad Stoney agus fad Planck an t-íosfhad.
[[Íomhá:GeorgeJohnstoneStoney(1826-1911),Undated(DateGuessedEarly1890s).jpg|mion|sna 1890idí ?]]
De réir an an ghnáis chomhaimseartha, is é scála Planck scála an [[Folúsfhuinneamh|fholúsfhuinnimh]], nach gcoinníonn spás agus am aon tábhacht fhisiciúil faoina bhun. Sainordaíonn an t-oideas seo faillí ginearálta ar scála Stoney laistigh den phobal eolaíochta inniu. Roimh an sainordú seo, rinne Hermann Weyl iarracht shuntasach teoiric aontaithe a thógáil trí aonad luchta imtharraingthe a cheangal le fad Stoney. Bhí nuálaíochtaí suntasacha matamaitice mar thoradh ar theoiric Weyl ach ceaptar go ginearálta nach bhfuil tábhacht fhisiciúil ag baint lena theoiric.&lt;ref&gt;Lochlainn O'Raifeartaigh, ''The Dawning of Gauge Theory,'' Princeton Uni Press, 1997&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gorelik G., [https://books.google.com/books?id=9vs4rrgLYw8C&amp;pg=PA91 ''Hermann Weyl and Large Numbers in Relativistic Cosmology,''] Einstein Studies in Russia, Ed Balashov Y. and Vizgin V., Boston (Birkhaeuser) 2002&lt;/ref&gt;

== Féach freisin==
*[[Buntreois do mheicnic chandamach]]
*[[Aonaid Planck]]
*[[Aonaid Stoney]]

== Leabharliosta ==
*''The Infancy of Atomic Physics. Hercules in His Cradle'', by Alex Keller. Oxford University 1983. {{ISBN|0-19-853904-5}} {{cite book|title=2013 reprint|publisher=Dover|url=https://books.google.com/books/about/The_Infancy_of_Atomic_Physics.html?id=2PTDAgAAQBAJ|isbn=9780486149950|date=9 October 2013}}
* {{cite journal |jstor=531468|title=George Johnstone Stoney, F.R.S., and the Concept of the Electron|journal=Notes and Records of the Royal Society of London|volume=29|issue=2|pages=265–276|last1=O'Hara|first1=J. G.|year=1975|doi=10.1098/rsnr.1975.0018}}
*{{cite journal |last=Stoney |first=G. J. |year=1894 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/122066#page/432/mode/2up |title=Of the &quot;Electron&quot;, or Atom of Electricity |journal=Philosophical Magazine |series=Series 5 |volume=38 |pages=418–420}}
*
*&quot;The Constants of Nature, by [[John D. Barrow]], Jonathan Cape, London 2002.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Stoney, George Johnstone}}
[[Catagóir:Fisic núicléach]]
[[Catagóir:Fisiceoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Fisiceoirí Briotanacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1826]]
[[Catagóir:Básanna i 1911]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]]</text>
      <sha1>1s7mln5wjgvbibsq67gy1zgum4crbr8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319590</id>
      <parentid>1319589</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fostaíocht */</comment>
      <origin>1319590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14640" sha1="tmyu6fckruiq2lt6cmvwkzhu6imw38g" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Fisiceoir]] a saolaíodh gar do [[Biorra|Bhiorra]], ba ea '''George Johnstone Stoney''' ([[15 Feabhra]] [[1826]] – [[5 Iúil]] [[1911]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/stoney-george-johnstone-a8341|teideal=Stoney, George Johnstone {{!}} Dictionary of Irish Biography|work=www.dib.ie|dátarochtana=2021-07-06}}&lt;/ref&gt; 

Faoi 1874 d'áirigh sé méid an bhunaonad leictreachais ó thomhais i [[leictrealú]] uisce is teoiric chinéiteach na ngás. Thug sé leictreon ar an lucht seo in 1891. 

Rinne sé meastachán ar líon na móilíní i milliméadar ciúbach gáis a bhí coibhéiseach le huimhir Avogadro, rud a d'áirigh Loschmidt is Thompson freisin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|title=Fréamh an Eolais|volume=Coiscéim}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Stoney-1894.html |teideal=Stoney Uses the Term Electron&lt;!-- bot-generated title --&gt; |dátarochtana=2009-03-15 |archivedate=2005-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050808081957/http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Stoney-1894.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stoney, G.J. (1881). &quot;On the Physical Units of Nature.&quot; ''Phil. Mag.'' [5] 11, 384.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;George Johnstone Stoney 1826-1911|  https://web.archive.org/web/20150712013755/https://www.offalyhistory.com/reading-resources/history/famous-offaly-people/george-johnstone-stoney-1826-1911&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Jammer, Max |title=Concepts of Force - A Study of the Foundations of Dynamics|location=New York | publisher=Dover Publications, Inc.|year=1956|isbn=0-486-40689-X}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==

Rugadh Stoney i bPáirc Oakley, in aice le [[Biorra]], [[Contae Uíbh Fhailí]], i lár na tíre, mac le George Stoney (1792–) agus Anne Blood (1801-1883). Is [[teaghlach]] Angla-Éireannach seanbhunaithe é teaghlach Stoney. 

=== Oideachas ===
D’fhreastail Stoney ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]], agus bhain sé céim Baitsiléir Ealaíon amach sa bhliain 1848. Ó 1848 go 1852 d’oibrigh sé mar chúntóir réalteolaíochta do [[William Parsons|William Parsons, 3ú Iarla Róis]] ag [[Caisleán Bhiorra]], [[Contae Uíbh Fhailí]], áit ar thóg Parsons an teileascóp is mó ar domhan ag an am, Leiviatan Bhaile Phearsúin le achar cró tiomsúcháin 72-orlach. Ag an am céanna, lean Stoney ag staidéar na fisice agus na matamaitice. Bhronn Coláiste na Tríonóide an ardchéim Máistreacht sna hEalaíona air, sa bhliain 1852.

=== Fostaíocht ===
Ó 1852 go 1857, bhí Stoney ina [[ollamh]] le fisic i g[[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh|Coláiste na Banríona Gaillimh]]. Ó 1857 go 1882, fostaíodh é mar Rúnaí ar [[Ollscoil na Banríona Éireann]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Queen's University of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Queen%27s_University_of_Ireland&amp;oldid=1024703510|journal=Wikipedia|date=2021-05-23|language=en}}&lt;/ref&gt; post riaracháin a bhí lonnaithe i m[[Baile Átha Cliath]] ag an am.

Faoi [[1874]] d'áirigh sé méid an bhunaonad leictreachais ó thomhais i leictrealú [[uisce]] is teoiric chinéiteach na ngás&lt;ref&gt;“Fréamh An Eolais”, le Matt Hussey (Coiscéim)
&lt;/ref&gt;. Le linn a scór bliain de fhreagrachtaí fostaíochta neamh-eolaíochta i mBaile Átha Cliath, lean Stoney i mbun  taighde eolaíoch leis féin. D’fhóin sé ar feadh blianta fada mar rúnaí oinigh agus ansin mar leasuachtarán ar [[Cumann Ríoga Bhaile Átha Cliath|Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath]], cumann eolaíochta a bunaíodh ar an gcóras Sasanach, sé sin An Cumann Ríoga i Londain. 

Dúnadh [[Ollscoil na Banríona Éireann]] in 1882 agus tháinig an Ollscoil Ríoga&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Royal University of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Royal_University_of_Ireland&amp;oldid=1026149028|journal=Wikipedia|date=2021-05-31|language=en}}&lt;/ref&gt; ar an bhfód. Bhí Stoney ar buile agus d'éirigh sé as a phost mar Rúnaí mar agóid i gcoinne chinneadh an rialtais &quot;[[seicteachas]]&quot; a thabhairt isteach sa chóras; .i., theastaigh ó Stoney an córas a choinneáil neamh-shainchreidmheach, ach d’aontaigh an rialtas le héilimh na hEaglaise Caitlicí in Éirinn ar institiúidí Caitliceacha.  

Timpeall 1880-1882, fuair Stoney post nua mar cheannfort Scrúduithe na Státseirbhíse in Éirinn, post a bhí aige go dtí go ndeachaigh sé ar scor i 1893. Agus sa bhliain sin, chuaigh sé i mbun cónaithe i [[Londain]] Shasana.   

=== Ar scor i Londain ===
Tar éis dó bogadh go Londain, d’fhóin Stoney ar chomhairle an chumainn sin freisin. Ina theannta sin, d’fhóin sé ó am go chéile ar choistí athbhreithnithe eolaíochta de chuid Chumann na Breataine um Chur Chun Cinn na hEolaíochta ó na 1860idí luatha ar aghaidh.

Bhronn [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]] ​​Dochtúireacht Oinigh Eolaíochta (D.Sc.) ar Stoney i mí an Mheithimh 1902.&lt;ref&gt; &quot;University intelligence&quot;. The Times (36783). London. 2 June 1902. p. 9&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:St. Nahi's Is An 18th-century Church And Graveyard in Dundrum.jpg|clé|mion|Tar éis do Stoney bás a fháil i Londain, adhlacadh a luaithreach créamtha in [[Eaglais Naithi]] i nDún Droma.]]
Bhásaigh ​​Stoney sa bhliain 1911 ina theach cónaithe i [[Notting Hill]], Londain. Tar éis do Stoney bás a fháil i Londain, adhlacadh a luaithreach créamtha in [[Eaglais Naithi]] i nDún Droma.  Ainmnítear cráitéir ar [[Mars (pláinéad)|Mars]] agus ar an n[[An Ghealach|Gealach]] ina onóir sa 20ú haois.  

=== Muintir ===
[[File: Edith, Florence, Johnstone Stoney.jpg | thumb | Stoney sa phictiúr lena iníonacha Edith (ar chlé) agus Florence.]]
Phós Stoney a chol ceathrar, Margaret Sophia Stoney; bhí beirt mhac agus triúr iníon acu.&lt;ref&gt; &quot;Stoney, G. Johnstone&quot;. Who's Who: 1936. 1911.&lt;/ref&gt;  

Ar feadh an chuid is mó dá scór bliain i mBaile Átha Cliath, bhí cónaí ar Stoney i n[[Dún Droma]], bruachbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath.  Athainmníodh an tsráid ar a raibh sé ina chónaí ina dhiaidh sin Bóthar Stoney mar chuimhne air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/1380950|teideal=Bóthar Stoney/Stoney Road|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-07-06}}&lt;/ref&gt;

Ba eolaí duine de mhic Stoney, George Gerald Stoney CCR;  ba raideolaí í a iníon Florence Stoney OIB agus meastar gurb í a iníon Edith an chéad bheanfhisiceoir míochaine. 

Gaol níos suntasaí ó thaobh na heolaíochta de ba ea nia Stoney, [[George Francis Fitzgerald|George FitzGerald]] (1851-1901), fisiceoir a bhí lonnaithe i mBaile Átha Cliath. Bhí Stoney agus FitzGerald i mbun cumarsáide rialta ar ábhair eolaíochta. Ina theannta sin, maidir le cúrsaí polaitiúla, bhí Stoney agus FitzGerald araon go dubh in éadan [[Rialtas Dúchais|Rialtais Dhúchasaigh]]. Ina dtuairim pholaitiúil, bhí an ghluaiseacht náisiúnach contrártha le spiorad na heolaíochta.

Tá cáil ar deartháir Johnstone Stoney, Bindon Blood Stoney a bhí ina [[innealtóir]] ar Phort Bhaile Átha Cliath. Thóg sé roinnt de phríomh[[Droichead|dhroichid]] Bhaile Átha Cliath, Taobh na Cé san áireamh, chomh maith le tionscadail [[innealtóireacht]]&lt;nowiki/&gt;a eile.

== Eolaíocht ==
D’fhoilsigh Stoney 75 páipéar eolaíochta in irisleabhair éagsúla, ach go príomha in irisí Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath. Rinneadh a chuid oibre eolaíochta nuair a bhí am le spáráil aige.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://todayinsci.com/S/Stoney_George/StoneyGeorgeObit-RS.htm|teideal=Obituary Notice from Proceedings of the Royal Society (1912)|publisher=The Royal Society|access-date=21 December 2016}}&lt;/ref&gt;

Chuir sé go mór le fisic chosmaí agus le teoiric na ngás. Rinne sé meastachán ar líon na móilíní i milliméadar ciúbach gáis,&lt;ref&gt;a bhí coibhéiseach le huimhir [[Amedeo Avogadro|Avogadro]], rud a d'áirigh Loschmidt is Thompson freisin.&lt;/ref&gt; ag teocht agus brú an tseomra, ó shonraí a fuarthas ó [[Teoiric chinéiteach na ngás]]. 

Ba é an obair eolaíoch ba thábhachtaí ag Stoney ná méid “adamh an leictreachais” a cheapadh agus a ríomh. Sa bhliain 1891, mhol sé an téarma ‘leictreon’ ([[An Béarla|Béarla]]:''electron'') chun cur síos a dhéanamh ar aonad bunúsach an luchta leictrigh,&lt;ref&gt; Of the &quot;Electron,&quot; or Atom of Electricity | author = G. Johnstone Stoney | year = 1894 | https://www.biodiversitylibrary.org/item/122066#page/432/mode/2up &lt;/ref&gt; agus leag a [[Taighde|thaighde]] sa réimse seo na bunsraitheanna d'fhionnachtain an leictreoin sa deireadh i 1897 ag [[Joseph John Thomson]].

Toghadh Stoney ina Chomhalta den Chumann Ríoga i mí an Mheithimh 1861 ar an mbonn go raibh sé ina údar ar na bpáipéir ''&quot;The Propagation of Waves,&quot; – &quot;On the Rings seen in Fibrous Specimens of Calc Spar,&quot; and Molecular Physics, published in the Transactions of the Royal Irish Academy, et cetera, Distinguished for his acquaintance with the science of Astronomy &amp; General Physics'' &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.royalsociety.org/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&amp;dsqApp=Archive&amp;dsqCmd=Show.tcl&amp;dsqDb=Persons&amp;dsqPos=2&amp;dsqSearch=%28Surname%3D%27stoney%27%29 |teideal=Library and Archive catalogue |publisher=[[The Royal Society]] |location=London |access-date=22 October 2010 }}{{dead link|date=January 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Scála Stoney ===
Tá an fhisic chomhaimseartha socraithe ar Scála Planck mar an scála is oiriúnaí do [[Teoiric an aonréimse|theoiric an aonréimse]]. Bhí George Stoney ag súil le scála Planck, áfach. Cosúil le Planck ina dhiaidh, thuig Stoney go dtugann éifeachtaí mórscála cosúil le domhantarraingt agus éifeachtaí ar scála beag mar leictreamaighnéadas le tuiscint go nádúrtha scála idirmheánach ina bhféadfaí difríochtaí fisiciúla a réasúnú. Cuimsíonn an scála idirmheánach seo aonaid (aonaid scála Stoney) de mhais, fad, am srl., Ach is í an mhais an chloch choirnéil.

An mhais Stoney ''m''&lt;sub&gt;S&lt;/sub&gt;  (arna shloinneadh i dtéarmaí comhaimseartha):&lt;ref&gt;Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society,iml. 24, lth. 24–26, bl.1983 &lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;m_S=\sqrt{\frac{e^2}{4 \pi \varepsilon_0 G}} = \sqrt{\alpha}\, m_P &lt;/math&gt;

i gcás gurb é ε &lt;sub&gt; 0 &lt;/sub&gt; an [[Folúscheadaíocht| cheadaíocht den saorspás]], is é '' e '' an [[lucht bunúsach]] agus is é '' G ''  [[tairiseach na himtharraingthe]], agus i gcás gurb é α an [[tairiseach mínstruchtúir]] agus gurb é '' m '' &lt;sub&gt; P &lt;/sub&gt; an [[Mais Planck|mhais Planck]].

Cosúil le scála Planck, feidhmíonn scála Stoney mar nasc siméadrach idir próisis mhicreachosmacha agus mhaicreachosmacha i gcoitinne, ach fós tá an chuma air go bhfuil sé dírithe go uathúil ar aontú an leictreamaighnéadais agus domhantarraingthe. Mar sin, mar shampla, cé gurb é an [[fad Planck]] meánfhréamh chearnach de  [[tonnfhad Compton|thonnfhad laghdaithe Compton]]   agus leath an [[ga imtharraingteach|gha imtharraingthe]] d'aon mhais, is é fad Stoney ná meánfhréamh chearnach an 'gha leictreamaighnéadaigh' (féach [[ga leictreon clasaiceach]]) agus leath an gha imtharraingthe d'aon mhais,' 'm' ':

:&lt;math&gt;\ell_P=\sqrt{\frac{\hbar}{m c}\cdot\frac{G m}{c^2}}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\ell_S=\sqrt{\frac{e^2}{4 \pi \varepsilon_0 m c^2}\cdot\frac{G m}{c^2}}&lt;/math&gt;

áit a bhfuil &lt;math&gt; \ hbar \ &lt;/math&gt; [[tairiseach Planck]] laghdaithe agus gurb é '' c '' [[luas an tsolais]]. 

Níl iontu seo ach tógálacha matamaiticiúla ós rud é go gcaithfear teorainn phraiticiúil éigin a bheith leis an gcaoi a bhféadann fad a fháil. 

Más é fad Stoney an t-íosfhad, ansin tá ga leictreamaighnéadach an réada nó a leathgha imtharraingthe dodhéantacht go fisiciúil, ós rud é go gcaithfidh ceann acu seo a bheith níos lú ná an fad Stoney. 

Más é [[fad Planck]] an t-íosmhéid, ansin tá tonnfhad  laghdaithe Compton nó a leathgha imtharraingthe dodhéanta go fisiciúil ós rud é go gcaithfidh ceann acu seo a bheith níos lú ná an fad Planck. Thairis sin, ní féidir gurb é fad Stoney agus fad Planck an t-íosfhad.
[[Íomhá:GeorgeJohnstoneStoney(1826-1911),Undated(DateGuessedEarly1890s).jpg|mion|sna 1890idí ?]]
De réir an an ghnáis chomhaimseartha, is é scála Planck scála an [[Folúsfhuinneamh|fholúsfhuinnimh]], nach gcoinníonn spás agus am aon tábhacht fhisiciúil faoina bhun. Sainordaíonn an t-oideas seo faillí ginearálta ar scála Stoney laistigh den phobal eolaíochta inniu. Roimh an sainordú seo, rinne Hermann Weyl iarracht shuntasach teoiric aontaithe a thógáil trí aonad luchta imtharraingthe a cheangal le fad Stoney. Bhí nuálaíochtaí suntasacha matamaitice mar thoradh ar theoiric Weyl ach ceaptar go ginearálta nach bhfuil tábhacht fhisiciúil ag baint lena theoiric.&lt;ref&gt;Lochlainn O'Raifeartaigh, ''The Dawning of Gauge Theory,'' Princeton Uni Press, 1997&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gorelik G., [https://books.google.com/books?id=9vs4rrgLYw8C&amp;pg=PA91 ''Hermann Weyl and Large Numbers in Relativistic Cosmology,''] Einstein Studies in Russia, Ed Balashov Y. and Vizgin V., Boston (Birkhaeuser) 2002&lt;/ref&gt;

== Féach freisin==
*[[Buntreois do mheicnic chandamach]]
*[[Aonaid Planck]]
*[[Aonaid Stoney]]

== Leabharliosta ==
*''The Infancy of Atomic Physics. Hercules in His Cradle'', by Alex Keller. Oxford University 1983. {{ISBN|0-19-853904-5}} {{cite book|title=2013 reprint|publisher=Dover|url=https://books.google.com/books/about/The_Infancy_of_Atomic_Physics.html?id=2PTDAgAAQBAJ|isbn=9780486149950|date=9 October 2013}}
* {{cite journal |jstor=531468|title=George Johnstone Stoney, F.R.S., and the Concept of the Electron|journal=Notes and Records of the Royal Society of London|volume=29|issue=2|pages=265–276|last1=O'Hara|first1=J. G.|year=1975|doi=10.1098/rsnr.1975.0018}}
*{{cite journal |last=Stoney |first=G. J. |year=1894 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/122066#page/432/mode/2up |title=Of the &quot;Electron&quot;, or Atom of Electricity |journal=Philosophical Magazine |series=Series 5 |volume=38 |pages=418–420}}
*
*&quot;The Constants of Nature, by [[John D. Barrow]], Jonathan Cape, London 2002.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Stoney, George Johnstone}}
[[Catagóir:Fisic núicléach]]
[[Catagóir:Fisiceoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Fisiceoirí Briotanacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1826]]
[[Catagóir:Básanna i 1911]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]]
[[Catagóir:Lucht Ollscoil na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Ollscoil na Banríona Éireann]]</text>
      <sha1>tmyu6fckruiq2lt6cmvwkzhu6imw38g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319600</id>
      <parentid>1319590</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fostaíocht */</comment>
      <origin>1319600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14447" sha1="bfqm1j693hz6igxfzirkwbyaah1khr2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Fisiceoir]] [[Éire|Éireannach, a]] saolaíodh gar do [[Biorra|Bhiorra]], ba ea '''George Johnstone Stoney''' ([[15 Feabhra]] [[1826]] – [[5 Iúil]] [[1911]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/stoney-george-johnstone-a8341|teideal=Stoney, George Johnstone {{!}} Dictionary of Irish Biography|work=www.dib.ie|dátarochtana=2021-07-06}}&lt;/ref&gt; D'fhionn sé an [[leictreon]] sa [[19ú haois|naoú haois déag]], an &quot;bunaonad [[Cainníocht|cainníochta]] [[Leictreachas|leictreachais]]&quot; mar a dúirt sé.&lt;ref&gt;George Johnstone Stoney 1826-1911|  https://web.archive.org/web/20150712013755/https://www.offalyhistory.com/reading-resources/history/famous-offaly-people/george-johnstone-stoney-1826-1911&lt;/ref&gt; 
Bhí an coincheap, ach ní an focal féin, cumtha aige chomh luath le [[1874]] agus [[1881]],. Tháinig an focal isteach sa bhliain [[1891]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Stoney-1894.html |teideal=Stoney Uses the Term Electron&lt;!-- bot-generated title --&gt; |dátarochtana=2009-03-15 |archivedate=2005-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050808081957/http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Stoney-1894.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Jammer, Max |title=Concepts of Force - A Study of the Foundations of Dynamics|location=New York | publisher=Dover Publications, Inc.|year=1956|isbn=0-486-40689-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stoney, G.J. (1881). &quot;On the Physical Units of Nature.&quot; ''Phil. Mag.'' [5] 11, 384.&lt;/ref&gt;
== Saol ==

Rugadh Stoney i bPáirc Oakley, in aice le [[Biorra]], [[Contae Uíbh Fhailí]], i lár na tíre, mac le George Stoney (1792–) agus Anne Blood (1801-1883). Is [[teaghlach]] Angla-Éireannach seanbhunaithe é teaghlach Stoney. 

=== Oideachas ===
D’fhreastail Stoney ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]], agus bhain sé céim Baitsiléir Ealaíon amach sa bhliain 1848. Ó 1848 go 1852 d’oibrigh sé mar chúntóir réalteolaíochta do [[William Parsons|William Parsons, 3ú Iarla Róis]] ag [[Caisleán Bhiorra]], [[Contae Uíbh Fhailí]], áit ar thóg Parsons an teileascóp is mó ar domhan ag an am, Leiviatan Bhaile Phearsúin le achar cró tiomsúcháin 72-orlach. Ag an am céanna, lean Stoney ag staidéar na fisice agus na matamaitice. Bhronn Coláiste na Tríonóide an ardchéim Máistreacht sna hEalaíona air, sa bhliain 1852.

=== Fostaíocht ===
Ó 1852 go 1857, bhí Stoney ina [[ollamh]] le fisic i g[[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh|Coláiste na Banríona Gaillimh]]. Ó 1857 go 1882, fostaíodh é mar Rúnaí ar [[Ollscoil na Banríona Éireann]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Queen's University of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Queen%27s_University_of_Ireland&amp;oldid=1024703510|journal=Wikipedia|date=2021-05-23|language=en}}&lt;/ref&gt; post riaracháin a bhí lonnaithe i m[[Baile Átha Cliath]] ag an am.

Faoi [[1874]] d'áirigh sé méid an bhunaonad leictreachais ó thomhais i leictriú [[uisce]] is teoiric chinéiteach na ngás&lt;ref&gt;“Fréamh An Eolais”, le Matt Hussey (Coiscéim)
&lt;/ref&gt;. Le linn a scór bliain de fhreagrachtaí fostaíochta neamh-eolaíochta i mBaile Átha Cliath, lean Stoney i mbun  taighde eolaíoch leis féin. D’fhóin sé ar feadh blianta fada mar rúnaí oinigh agus ansin mar leasuachtarán ar [[Cumann Ríoga Bhaile Átha Cliath|Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath]], cumann eolaíochta a bunaíodh ar an gcóras Sasanach, sé sin An Cumann Ríoga i Londain. [[Íomhá:St. Nahi's Is An 18th-century Church And Graveyard in Dundrum.jpg|clé|mion|Tar éis do Stoney bás a fháil i Londain, adhlacadh a luaithreach créamtha in [[Eaglais Naithi]] i nDún Droma.|220x220px]]Dúnadh [[Ollscoil na Banríona Éireann]] in 1882 agus tháinig an Ollscoil Ríoga&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Royal University of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Royal_University_of_Ireland&amp;oldid=1026149028|journal=Wikipedia|date=2021-05-31|language=en}}&lt;/ref&gt; ar an bhfód. Bhí Stoney ar buile agus d'éirigh sé as a phost mar Rúnaí mar agóid i gcoinne chinneadh an rialtais &quot;[[seicteachas]]&quot; a thabhairt isteach sa chóras; .i., theastaigh ó Stoney an córas a choinneáil neamh-shainchreidmheach, ach d’aontaigh an rialtas le héilimh na hEaglaise Caitlicí in Éirinn ar institiúidí Caitliceacha.  

Timpeall 1880-1882, fuair Stoney post nua mar cheannfort Scrúduithe na Státseirbhíse in Éirinn, post a bhí aige go dtí go ndeachaigh sé ar scor i 1893. Agus sa bhliain sin, chuaigh sé i mbun cónaithe i [[Londain]] Shasana.   

=== Ar scor i Londain ===
Tar éis dó bogadh go Londain, d’fhóin Stoney ar chomhairle an chumainn sin freisin. Ina theannta sin, d’fhóin sé ó am go chéile ar choistí athbhreithnithe eolaíochta de chuid Chumann na Breataine um Chur Chun Cinn na hEolaíochta ó na 1860idí luatha ar aghaidh.

Fuair ​​Stoney Dochtúireacht Oinigh Eolaíochta (D.Sc.) ó [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Ollscoil Bhaile Átha Cliath]] i Meitheamh 1902.&lt;ref&gt; &quot;University intelligence&quot;. The Times (36783). London. 2 June 1902. p. 9&lt;/ref&gt;

Bhásaigh ​​Stoney sa bhliain 1911 ina theach cónaithe i [[Notting Hill]], Londain. Tar éis do Stoney bás a fháil i Londain, adhlacadh a luaithreach créamtha in [[Eaglais Naithi]] i nDún Droma.  Ainmnítear cráitéir ar [[Mars (pláinéad)|Mars]] agus ar an n[[An Ghealach|Gealach]] ina onóir sa 20ú haois.  

=== Muintir ===
[[File: Edith, Florence, Johnstone Stoney.jpg | thumb | Stoney sa phictiúr lena iníonacha Edith (ar chlé) agus Florence.]]
Phós Stoney a chol ceathrar, Margaret Sophia Stoney, a raibh beirt mhac agus triúr iníon aige.&lt;ref&gt; &quot;Stoney, G. Johnstone&quot;. Who's Who: 1936. 1911.&lt;/ref&gt;  

Ar feadh an chuid is mó dá scór bliain i mBaile Átha Cliath, bhí cónaí ar Stoney i n[[Dún Droma]], bruachbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath.  Athainmníodh an tsráid ar a raibh sé ina chónaí ina dhiaidh sin Bóthar Stoney mar chuimhne air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/1380950|teideal=Bóthar Stoney/Stoney Road|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-07-06}}&lt;/ref&gt;

Ba eolaí duine de mhic Stoney, George Gerald Stoney CCR;  ba raideolaí í a iníon Florence Stoney OIB agus meastar gurb í a iníon Edith an chéad bheanfhisiceoir míochaine. 

Gaol níos suntasaí ó thaobh na heolaíochta de ba ea nia Stoney, [[George Francis Fitzgerald|George FitzGerald]] (1851-1901), fisiceoir a bhí lonnaithe i mBaile Átha Cliath. Bhí Stoney agus FitzGerald i mbun cumarsáide rialta ar ábhair eolaíochta. Ina theannta sin, maidir le cúrsaí polaitiúla, bhí Stoney agus FitzGerald araon go dubh in éadan [[Rialtas Dúchais|Rialtais Dhúchasaigh]]. Ina dtuairim pholaitiúil, bhí an ghluaiseacht náisiúnach contrártha le spiorad na heolaíochta.

Tá cáil ar deartháir Johnstone Stoney, Bindon Blood Stoney a bhí ina [[innealtóir]] ar Phort Bhaile Átha Cliath. Thóg sé roinnt de phríomh[[Droichead|dhroichid]] Bhaile Átha Cliath, Taobh na Cé san áireamh, chomh maith le tionscadail [[innealtóireacht]]&lt;nowiki/&gt;a eile.

== Táirgeacht eolaíoch ==
D’fhoilsigh Stoney 75 páipéar eolaíochta in irisleabhair éagsúla, ach go príomha in irisí Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath. Rinneadh a chuid oibre eolaíochta nuair a bhí am le spáráil aige.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://todayinsci.com/S/Stoney_George/StoneyGeorgeObit-RS.htm|teideal=Obituary Notice from Proceedings of the Royal Society (1912)|publisher=The Royal Society|access-date=21 December 2016}}&lt;/ref&gt;

Chuir sé go mór le fisic chosmaí agus le teoiric na ngás. Rinne sé meastachán ar líon na móilíní i milliméadar ciúbach gáis,&lt;ref&gt;a bhí coibhéiseach le huimhir [[Amedeo Avogadro|Avogadro]], rud a d'áirigh Loschmidt is Thompson freisin.&lt;/ref&gt; ag teocht agus brú an tseomra, ó shonraí a fuarthas ó [[Teoiric chinéiteach na ngás]]. 

Ba é an obair eolaíoch ba thábhachtaí ag Stoney ná méid “adamh an leictreachais” a cheapadh agus a ríomh. Sa bhliain 1891, mhol sé an téarma ‘leictreon’ ([[An Béarla|Béarla]]:''electron'') chun cur síos a dhéanamh ar aonad bunúsach an luchta leictrigh,&lt;ref&gt; Of the &quot;Electron,&quot; or Atom of Electricity | author = G. Johnstone Stoney | year = 1894 | https://www.biodiversitylibrary.org/item/122066#page/432/mode/2up &lt;/ref&gt; agus leag a [[Taighde|thaighde]] sa réimse seo na bunsraitheanna d'fhionnachtain an leictreoin sa deireadh i 1897 ag [[Joseph John Thomson]].

Toghadh Stoney ina Chomhalta den Chumann Ríoga i mí an Mheithimh 1861 ar an mbonn go raibh sé ina údar ar na bpáipéir ''&quot;The Propagation of Waves,&quot; – &quot;On the Rings seen in Fibrous Specimens of Calc Spar,&quot; and Molecular Physics, published in the Transactions of the Royal Irish Academy, et cetera, Distinguished for his acquaintance with the science of Astronomy &amp; General Physics'' &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.royalsociety.org/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&amp;dsqApp=Archive&amp;dsqCmd=Show.tcl&amp;dsqDb=Persons&amp;dsqPos=2&amp;dsqSearch=%28Surname%3D%27stoney%27%29 |teideal=Library and Archive catalogue |publisher=[[The Royal Society]] |location=London |access-date=22 October 2010 }}{{dead link|date=January 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Scála Stoney ===
Tá an fhisic chomhaimseartha socraithe ar Scála Planck mar an scála is oiriúnaí do [[Teoiric an aonréimse|theoiric an aonréimse]]. Bhí George Stoney ag súil le scála Planck, áfach. Cosúil le Planck ina dhiaidh, thuig Stoney go dtugann éifeachtaí mórscála cosúil le domhantarraingt agus éifeachtaí ar scála beag mar leictreamaighnéadas le tuiscint go nádúrtha scála idirmheánach ina bhféadfaí difríochtaí fisiciúla a réasúnú. Cuimsíonn an scála idirmheánach seo aonaid (aonaid scála Stoney) de mhais, fad, am srl., Ach is í an mhais an chloch choirnéil.

An mhais Stoney ''m''&lt;sub&gt;S&lt;/sub&gt;  (arna shloinneadh i dtéarmaí comhaimseartha):&lt;ref&gt;Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society,iml. 24, lth. 24–26, bl.1983 &lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;m_S=\sqrt{\frac{e^2}{4 \pi \varepsilon_0 G}} = \sqrt{\alpha}\, m_P &lt;/math&gt;

i gcás gurb é ε &lt;sub&gt; 0 &lt;/sub&gt; an [[Folúscheadaíocht| cheadaíocht den saorspás]], is é '' e '' an [[lucht bunúsach]] agus is é '' G ''  [[tairiseach na himtharraingthe]], agus i gcás gurb é α an [[tairiseach mínstruchtúir]] agus gurb é '' m '' &lt;sub&gt; P &lt;/sub&gt; an [[Mais Planck|mhais Planck]].

Cosúil le scála Planck, feidhmíonn scála Stoney mar nasc siméadrach idir próisis mhicreachosmacha agus mhaicreachosmacha i gcoitinne, ach fós tá an chuma air go bhfuil sé dírithe go uathúil ar aontú an leictreamaighnéadais agus domhantarraingthe. Mar sin, mar shampla, cé gurb é an [[fad Planck]] meánfhréamh chearnach de  [[tonnfhad Compton|thonnfhad laghdaithe Compton]]   agus leath an [[ga imtharraingteach|gha imtharraingthe]] d'aon mhais, is é fad Stoney ná meánfhréamh chearnach an 'gha leictreamaighnéadaigh' (féach [[ga leictreon clasaiceach]]) agus leath an gha imtharraingthe d'aon mhais,' 'm' ':

:&lt;math&gt;\ell_P=\sqrt{\frac{\hbar}{m c}\cdot\frac{G m}{c^2}}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\ell_S=\sqrt{\frac{e^2}{4 \pi \varepsilon_0 m c^2}\cdot\frac{G m}{c^2}}&lt;/math&gt;

áit a bhfuil &lt;math&gt; \ hbar \ &lt;/math&gt; [[tairiseach Planck]] laghdaithe agus gurb é '' c '' [[luas an tsolais]]. 

Níl iontu seo ach tógálacha matamaiticiúla ós rud é go gcaithfear teorainn phraiticiúil éigin a bheith leis an gcaoi a bhféadann fad a fháil. 

Más é fad Stoney an t-íosfhad, ansin tá ga leictreamaighnéadach an réada nó a leathgha imtharraingthe dodhéantacht go fisiciúil, ós rud é go gcaithfidh ceann acu seo a bheith níos lú ná an fad Stoney. 

Más é [[fad Planck]] an t-íosmhéid, ansin tá tonnfhad  laghdaithe Compton nó a leathgha imtharraingthe dodhéanta go fisiciúil ós rud é go gcaithfidh ceann acu seo a bheith níos lú ná an fad Planck. Thairis sin, ní féidir gurb é fad Stoney agus fad Planck an t-íosfhad.
[[Íomhá:GeorgeJohnstoneStoney(1826-1911),Undated(DateGuessedEarly1890s).jpg|mion|sna 1890idí ?]]
De réir an an ghnáis chomhaimseartha, is é scála Planck scála an [[Folúsfhuinneamh|fholúsfhuinnimh]], nach gcoinníonn spás agus am aon tábhacht fhisiciúil faoina bhun. Sainordaíonn an t-oideas seo faillí ginearálta ar scála Stoney laistigh den phobal eolaíochta inniu. Roimh an sainordú seo, rinne Hermann Weyl iarracht shuntasach teoiric aontaithe a thógáil trí aonad luchta imtharraingthe a cheangal le fad Stoney. Bhí nuálaíochtaí suntasacha matamaitice mar thoradh ar theoiric Weyl ach ceaptar go ginearálta nach bhfuil tábhacht fhisiciúil ag baint lena theoiric.&lt;ref&gt;Lochlainn O'Raifeartaigh, ''The Dawning of Gauge Theory,'' Princeton Uni Press, 1997&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gorelik G., [https://books.google.com/books?id=9vs4rrgLYw8C&amp;pg=PA91 ''Hermann Weyl and Large Numbers in Relativistic Cosmology,''] Einstein Studies in Russia, Ed Balashov Y. and Vizgin V., Boston (Birkhaeuser) 2002&lt;/ref&gt;

== Féach freisin==
*[[Buntreois do mheicnic chandamach]]
*[[Aonaid Planck]]
*[[Aonaid Stoney]]

== Leabharliosta ==
*''The Infancy of Atomic Physics. Hercules in His Cradle'', by Alex Keller. Oxford University 1983. {{ISBN|0-19-853904-5}} {{cite book|title=2013 reprint|publisher=Dover|url=https://books.google.com/books/about/The_Infancy_of_Atomic_Physics.html?id=2PTDAgAAQBAJ|isbn=9780486149950|date=9 October 2013}}
* {{cite journal |jstor=531468|title=George Johnstone Stoney, F.R.S., and the Concept of the Electron|journal=Notes and Records of the Royal Society of London|volume=29|issue=2|pages=265–276|last1=O'Hara|first1=J. G.|year=1975|doi=10.1098/rsnr.1975.0018}}
*{{cite journal |last=Stoney |first=G. J. |year=1894 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/122066#page/432/mode/2up |title=Of the &quot;Electron&quot;, or Atom of Electricity |journal=Philosophical Magazine |series=Series 5 |volume=38 |pages=418–420}}
*&quot;The Constants of Nature, by [[John D. Barrow]], Jonathan Cape, London 2002.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Stoney, George Johnstone}}
[[Catagóir:Fisic núicléach]]
[[Catagóir:Fisiceoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Fisiceoirí Briotanacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1826]]
[[Catagóir:Básanna i 1911]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]]</text>
      <sha1>bfqm1j693hz6igxfzirkwbyaah1khr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319601</id>
      <parentid>1319600</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Cealaíodh athrú [[Special:Diff/1319600|1319600]] le [[Special:Contributions/TGcoa|TGcoa]] ([[User talk:TGcoa|plé]])</comment>
      <origin>1319601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14640" sha1="tmyu6fckruiq2lt6cmvwkzhu6imw38g" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Fisiceoir]] a saolaíodh gar do [[Biorra|Bhiorra]], ba ea '''George Johnstone Stoney''' ([[15 Feabhra]] [[1826]] – [[5 Iúil]] [[1911]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/stoney-george-johnstone-a8341|teideal=Stoney, George Johnstone {{!}} Dictionary of Irish Biography|work=www.dib.ie|dátarochtana=2021-07-06}}&lt;/ref&gt; 

Faoi 1874 d'áirigh sé méid an bhunaonad leictreachais ó thomhais i [[leictrealú]] uisce is teoiric chinéiteach na ngás. Thug sé leictreon ar an lucht seo in 1891. 

Rinne sé meastachán ar líon na móilíní i milliméadar ciúbach gáis a bhí coibhéiseach le huimhir Avogadro, rud a d'áirigh Loschmidt is Thompson freisin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|title=Fréamh an Eolais|volume=Coiscéim}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Stoney-1894.html |teideal=Stoney Uses the Term Electron&lt;!-- bot-generated title --&gt; |dátarochtana=2009-03-15 |archivedate=2005-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050808081957/http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Stoney-1894.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stoney, G.J. (1881). &quot;On the Physical Units of Nature.&quot; ''Phil. Mag.'' [5] 11, 384.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;George Johnstone Stoney 1826-1911|  https://web.archive.org/web/20150712013755/https://www.offalyhistory.com/reading-resources/history/famous-offaly-people/george-johnstone-stoney-1826-1911&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Jammer, Max |title=Concepts of Force - A Study of the Foundations of Dynamics|location=New York | publisher=Dover Publications, Inc.|year=1956|isbn=0-486-40689-X}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==

Rugadh Stoney i bPáirc Oakley, in aice le [[Biorra]], [[Contae Uíbh Fhailí]], i lár na tíre, mac le George Stoney (1792–) agus Anne Blood (1801-1883). Is [[teaghlach]] Angla-Éireannach seanbhunaithe é teaghlach Stoney. 

=== Oideachas ===
D’fhreastail Stoney ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]], agus bhain sé céim Baitsiléir Ealaíon amach sa bhliain 1848. Ó 1848 go 1852 d’oibrigh sé mar chúntóir réalteolaíochta do [[William Parsons|William Parsons, 3ú Iarla Róis]] ag [[Caisleán Bhiorra]], [[Contae Uíbh Fhailí]], áit ar thóg Parsons an teileascóp is mó ar domhan ag an am, Leiviatan Bhaile Phearsúin le achar cró tiomsúcháin 72-orlach. Ag an am céanna, lean Stoney ag staidéar na fisice agus na matamaitice. Bhronn Coláiste na Tríonóide an ardchéim Máistreacht sna hEalaíona air, sa bhliain 1852.

=== Fostaíocht ===
Ó 1852 go 1857, bhí Stoney ina [[ollamh]] le fisic i g[[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh|Coláiste na Banríona Gaillimh]]. Ó 1857 go 1882, fostaíodh é mar Rúnaí ar [[Ollscoil na Banríona Éireann]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Queen's University of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Queen%27s_University_of_Ireland&amp;oldid=1024703510|journal=Wikipedia|date=2021-05-23|language=en}}&lt;/ref&gt; post riaracháin a bhí lonnaithe i m[[Baile Átha Cliath]] ag an am.

Faoi [[1874]] d'áirigh sé méid an bhunaonad leictreachais ó thomhais i leictrealú [[uisce]] is teoiric chinéiteach na ngás&lt;ref&gt;“Fréamh An Eolais”, le Matt Hussey (Coiscéim)
&lt;/ref&gt;. Le linn a scór bliain de fhreagrachtaí fostaíochta neamh-eolaíochta i mBaile Átha Cliath, lean Stoney i mbun  taighde eolaíoch leis féin. D’fhóin sé ar feadh blianta fada mar rúnaí oinigh agus ansin mar leasuachtarán ar [[Cumann Ríoga Bhaile Átha Cliath|Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath]], cumann eolaíochta a bunaíodh ar an gcóras Sasanach, sé sin An Cumann Ríoga i Londain. 

Dúnadh [[Ollscoil na Banríona Éireann]] in 1882 agus tháinig an Ollscoil Ríoga&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Royal University of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Royal_University_of_Ireland&amp;oldid=1026149028|journal=Wikipedia|date=2021-05-31|language=en}}&lt;/ref&gt; ar an bhfód. Bhí Stoney ar buile agus d'éirigh sé as a phost mar Rúnaí mar agóid i gcoinne chinneadh an rialtais &quot;[[seicteachas]]&quot; a thabhairt isteach sa chóras; .i., theastaigh ó Stoney an córas a choinneáil neamh-shainchreidmheach, ach d’aontaigh an rialtas le héilimh na hEaglaise Caitlicí in Éirinn ar institiúidí Caitliceacha.  

Timpeall 1880-1882, fuair Stoney post nua mar cheannfort Scrúduithe na Státseirbhíse in Éirinn, post a bhí aige go dtí go ndeachaigh sé ar scor i 1893. Agus sa bhliain sin, chuaigh sé i mbun cónaithe i [[Londain]] Shasana.   

=== Ar scor i Londain ===
Tar éis dó bogadh go Londain, d’fhóin Stoney ar chomhairle an chumainn sin freisin. Ina theannta sin, d’fhóin sé ó am go chéile ar choistí athbhreithnithe eolaíochta de chuid Chumann na Breataine um Chur Chun Cinn na hEolaíochta ó na 1860idí luatha ar aghaidh.

Bhronn [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]] ​​Dochtúireacht Oinigh Eolaíochta (D.Sc.) ar Stoney i mí an Mheithimh 1902.&lt;ref&gt; &quot;University intelligence&quot;. The Times (36783). London. 2 June 1902. p. 9&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:St. Nahi's Is An 18th-century Church And Graveyard in Dundrum.jpg|clé|mion|Tar éis do Stoney bás a fháil i Londain, adhlacadh a luaithreach créamtha in [[Eaglais Naithi]] i nDún Droma.]]
Bhásaigh ​​Stoney sa bhliain 1911 ina theach cónaithe i [[Notting Hill]], Londain. Tar éis do Stoney bás a fháil i Londain, adhlacadh a luaithreach créamtha in [[Eaglais Naithi]] i nDún Droma.  Ainmnítear cráitéir ar [[Mars (pláinéad)|Mars]] agus ar an n[[An Ghealach|Gealach]] ina onóir sa 20ú haois.  

=== Muintir ===
[[File: Edith, Florence, Johnstone Stoney.jpg | thumb | Stoney sa phictiúr lena iníonacha Edith (ar chlé) agus Florence.]]
Phós Stoney a chol ceathrar, Margaret Sophia Stoney; bhí beirt mhac agus triúr iníon acu.&lt;ref&gt; &quot;Stoney, G. Johnstone&quot;. Who's Who: 1936. 1911.&lt;/ref&gt;  

Ar feadh an chuid is mó dá scór bliain i mBaile Átha Cliath, bhí cónaí ar Stoney i n[[Dún Droma]], bruachbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath.  Athainmníodh an tsráid ar a raibh sé ina chónaí ina dhiaidh sin Bóthar Stoney mar chuimhne air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/1380950|teideal=Bóthar Stoney/Stoney Road|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-07-06}}&lt;/ref&gt;

Ba eolaí duine de mhic Stoney, George Gerald Stoney CCR;  ba raideolaí í a iníon Florence Stoney OIB agus meastar gurb í a iníon Edith an chéad bheanfhisiceoir míochaine. 

Gaol níos suntasaí ó thaobh na heolaíochta de ba ea nia Stoney, [[George Francis Fitzgerald|George FitzGerald]] (1851-1901), fisiceoir a bhí lonnaithe i mBaile Átha Cliath. Bhí Stoney agus FitzGerald i mbun cumarsáide rialta ar ábhair eolaíochta. Ina theannta sin, maidir le cúrsaí polaitiúla, bhí Stoney agus FitzGerald araon go dubh in éadan [[Rialtas Dúchais|Rialtais Dhúchasaigh]]. Ina dtuairim pholaitiúil, bhí an ghluaiseacht náisiúnach contrártha le spiorad na heolaíochta.

Tá cáil ar deartháir Johnstone Stoney, Bindon Blood Stoney a bhí ina [[innealtóir]] ar Phort Bhaile Átha Cliath. Thóg sé roinnt de phríomh[[Droichead|dhroichid]] Bhaile Átha Cliath, Taobh na Cé san áireamh, chomh maith le tionscadail [[innealtóireacht]]&lt;nowiki/&gt;a eile.

== Eolaíocht ==
D’fhoilsigh Stoney 75 páipéar eolaíochta in irisleabhair éagsúla, ach go príomha in irisí Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath. Rinneadh a chuid oibre eolaíochta nuair a bhí am le spáráil aige.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://todayinsci.com/S/Stoney_George/StoneyGeorgeObit-RS.htm|teideal=Obituary Notice from Proceedings of the Royal Society (1912)|publisher=The Royal Society|access-date=21 December 2016}}&lt;/ref&gt;

Chuir sé go mór le fisic chosmaí agus le teoiric na ngás. Rinne sé meastachán ar líon na móilíní i milliméadar ciúbach gáis,&lt;ref&gt;a bhí coibhéiseach le huimhir [[Amedeo Avogadro|Avogadro]], rud a d'áirigh Loschmidt is Thompson freisin.&lt;/ref&gt; ag teocht agus brú an tseomra, ó shonraí a fuarthas ó [[Teoiric chinéiteach na ngás]]. 

Ba é an obair eolaíoch ba thábhachtaí ag Stoney ná méid “adamh an leictreachais” a cheapadh agus a ríomh. Sa bhliain 1891, mhol sé an téarma ‘leictreon’ ([[An Béarla|Béarla]]:''electron'') chun cur síos a dhéanamh ar aonad bunúsach an luchta leictrigh,&lt;ref&gt; Of the &quot;Electron,&quot; or Atom of Electricity | author = G. Johnstone Stoney | year = 1894 | https://www.biodiversitylibrary.org/item/122066#page/432/mode/2up &lt;/ref&gt; agus leag a [[Taighde|thaighde]] sa réimse seo na bunsraitheanna d'fhionnachtain an leictreoin sa deireadh i 1897 ag [[Joseph John Thomson]].

Toghadh Stoney ina Chomhalta den Chumann Ríoga i mí an Mheithimh 1861 ar an mbonn go raibh sé ina údar ar na bpáipéir ''&quot;The Propagation of Waves,&quot; – &quot;On the Rings seen in Fibrous Specimens of Calc Spar,&quot; and Molecular Physics, published in the Transactions of the Royal Irish Academy, et cetera, Distinguished for his acquaintance with the science of Astronomy &amp; General Physics'' &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.royalsociety.org/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&amp;dsqApp=Archive&amp;dsqCmd=Show.tcl&amp;dsqDb=Persons&amp;dsqPos=2&amp;dsqSearch=%28Surname%3D%27stoney%27%29 |teideal=Library and Archive catalogue |publisher=[[The Royal Society]] |location=London |access-date=22 October 2010 }}{{dead link|date=January 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Scála Stoney ===
Tá an fhisic chomhaimseartha socraithe ar Scála Planck mar an scála is oiriúnaí do [[Teoiric an aonréimse|theoiric an aonréimse]]. Bhí George Stoney ag súil le scála Planck, áfach. Cosúil le Planck ina dhiaidh, thuig Stoney go dtugann éifeachtaí mórscála cosúil le domhantarraingt agus éifeachtaí ar scála beag mar leictreamaighnéadas le tuiscint go nádúrtha scála idirmheánach ina bhféadfaí difríochtaí fisiciúla a réasúnú. Cuimsíonn an scála idirmheánach seo aonaid (aonaid scála Stoney) de mhais, fad, am srl., Ach is í an mhais an chloch choirnéil.

An mhais Stoney ''m''&lt;sub&gt;S&lt;/sub&gt;  (arna shloinneadh i dtéarmaí comhaimseartha):&lt;ref&gt;Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society,iml. 24, lth. 24–26, bl.1983 &lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;m_S=\sqrt{\frac{e^2}{4 \pi \varepsilon_0 G}} = \sqrt{\alpha}\, m_P &lt;/math&gt;

i gcás gurb é ε &lt;sub&gt; 0 &lt;/sub&gt; an [[Folúscheadaíocht| cheadaíocht den saorspás]], is é '' e '' an [[lucht bunúsach]] agus is é '' G ''  [[tairiseach na himtharraingthe]], agus i gcás gurb é α an [[tairiseach mínstruchtúir]] agus gurb é '' m '' &lt;sub&gt; P &lt;/sub&gt; an [[Mais Planck|mhais Planck]].

Cosúil le scála Planck, feidhmíonn scála Stoney mar nasc siméadrach idir próisis mhicreachosmacha agus mhaicreachosmacha i gcoitinne, ach fós tá an chuma air go bhfuil sé dírithe go uathúil ar aontú an leictreamaighnéadais agus domhantarraingthe. Mar sin, mar shampla, cé gurb é an [[fad Planck]] meánfhréamh chearnach de  [[tonnfhad Compton|thonnfhad laghdaithe Compton]]   agus leath an [[ga imtharraingteach|gha imtharraingthe]] d'aon mhais, is é fad Stoney ná meánfhréamh chearnach an 'gha leictreamaighnéadaigh' (féach [[ga leictreon clasaiceach]]) agus leath an gha imtharraingthe d'aon mhais,' 'm' ':

:&lt;math&gt;\ell_P=\sqrt{\frac{\hbar}{m c}\cdot\frac{G m}{c^2}}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\ell_S=\sqrt{\frac{e^2}{4 \pi \varepsilon_0 m c^2}\cdot\frac{G m}{c^2}}&lt;/math&gt;

áit a bhfuil &lt;math&gt; \ hbar \ &lt;/math&gt; [[tairiseach Planck]] laghdaithe agus gurb é '' c '' [[luas an tsolais]]. 

Níl iontu seo ach tógálacha matamaiticiúla ós rud é go gcaithfear teorainn phraiticiúil éigin a bheith leis an gcaoi a bhféadann fad a fháil. 

Más é fad Stoney an t-íosfhad, ansin tá ga leictreamaighnéadach an réada nó a leathgha imtharraingthe dodhéantacht go fisiciúil, ós rud é go gcaithfidh ceann acu seo a bheith níos lú ná an fad Stoney. 

Más é [[fad Planck]] an t-íosmhéid, ansin tá tonnfhad  laghdaithe Compton nó a leathgha imtharraingthe dodhéanta go fisiciúil ós rud é go gcaithfidh ceann acu seo a bheith níos lú ná an fad Planck. Thairis sin, ní féidir gurb é fad Stoney agus fad Planck an t-íosfhad.
[[Íomhá:GeorgeJohnstoneStoney(1826-1911),Undated(DateGuessedEarly1890s).jpg|mion|sna 1890idí ?]]
De réir an an ghnáis chomhaimseartha, is é scála Planck scála an [[Folúsfhuinneamh|fholúsfhuinnimh]], nach gcoinníonn spás agus am aon tábhacht fhisiciúil faoina bhun. Sainordaíonn an t-oideas seo faillí ginearálta ar scála Stoney laistigh den phobal eolaíochta inniu. Roimh an sainordú seo, rinne Hermann Weyl iarracht shuntasach teoiric aontaithe a thógáil trí aonad luchta imtharraingthe a cheangal le fad Stoney. Bhí nuálaíochtaí suntasacha matamaitice mar thoradh ar theoiric Weyl ach ceaptar go ginearálta nach bhfuil tábhacht fhisiciúil ag baint lena theoiric.&lt;ref&gt;Lochlainn O'Raifeartaigh, ''The Dawning of Gauge Theory,'' Princeton Uni Press, 1997&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gorelik G., [https://books.google.com/books?id=9vs4rrgLYw8C&amp;pg=PA91 ''Hermann Weyl and Large Numbers in Relativistic Cosmology,''] Einstein Studies in Russia, Ed Balashov Y. and Vizgin V., Boston (Birkhaeuser) 2002&lt;/ref&gt;

== Féach freisin==
*[[Buntreois do mheicnic chandamach]]
*[[Aonaid Planck]]
*[[Aonaid Stoney]]

== Leabharliosta ==
*''The Infancy of Atomic Physics. Hercules in His Cradle'', by Alex Keller. Oxford University 1983. {{ISBN|0-19-853904-5}} {{cite book|title=2013 reprint|publisher=Dover|url=https://books.google.com/books/about/The_Infancy_of_Atomic_Physics.html?id=2PTDAgAAQBAJ|isbn=9780486149950|date=9 October 2013}}
* {{cite journal |jstor=531468|title=George Johnstone Stoney, F.R.S., and the Concept of the Electron|journal=Notes and Records of the Royal Society of London|volume=29|issue=2|pages=265–276|last1=O'Hara|first1=J. G.|year=1975|doi=10.1098/rsnr.1975.0018}}
*{{cite journal |last=Stoney |first=G. J. |year=1894 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/122066#page/432/mode/2up |title=Of the &quot;Electron&quot;, or Atom of Electricity |journal=Philosophical Magazine |series=Series 5 |volume=38 |pages=418–420}}
*
*&quot;The Constants of Nature, by [[John D. Barrow]], Jonathan Cape, London 2002.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Stoney, George Johnstone}}
[[Catagóir:Fisic núicléach]]
[[Catagóir:Fisiceoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Fisiceoirí Briotanacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1826]]
[[Catagóir:Básanna i 1911]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]]
[[Catagóir:Lucht Ollscoil na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Ollscoil na Banríona Éireann]]</text>
      <sha1>tmyu6fckruiq2lt6cmvwkzhu6imw38g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cogadh Cathartha na hÉireann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22003</id>
    <revision>
      <id>1319627</id>
      <parentid>1308080</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T01:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41460" sha1="8r6r8p7ebijnwv2clftonrchnzufae4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Coinbhleacht Mhíleata}}
B'é síniú an [[Conradh Angla-Éireannach|Chonartha Angla-Éireannaigh]] a chuir tús leis an gcoimhlint ar a dtugtar '''Cogadh Cathartha na hÉireann''', nó '''Cogadh na gCarad'''.&lt;ref&gt;is dócha gur tagairt é don tseanfhocal [[Gaeilge]] úd ''cogadh carad, caoi namhad'', is é sin, cabhraíonn troid idir cairde leis an namhaid&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;nó  Cogadh na mBráthar nó Cogadh na Díth Céille fiú&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-cogadh-cathartha-cogadh-na-dith-ceille/|teideal=An Cogadh Cathartha – cogadh na díth céille|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=5 Nollaig 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-12-06}}&lt;/ref&gt; 

B'fhéidir go bhfuair 1,500 bás idir Meitheamh 1922-Bealtaine 1923 mar gheall ar an troid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theirishstory.com/2015/06/22/report-on-talk-establishing-the-free-state-in-conflict/#.YKtYX47YyEs%7Cteideal=Report|teideal=Report on Talk: ‘Establishing the Free State in Conflict’ – The Irish Story|language=en-GB|dátarochtana=2022-12-17}}&lt;/ref&gt; Ba bhinbeach agus b’fhuilteach an tréimhse í.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/saothar-tathagach-faoi-threimhse-chinniunach-chorrach-i-stair-na-heireann/|teideal=Saothar tathagach faoi thréimhse chinniúnach chorrach i stair na hÉireann|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=17 Nollaig  2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-12-17}}&lt;/ref&gt;   

Bhí cuid d'[[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]] barúlach nach bhfágfadh an conradh a dóthain neamhspleáchais ag [[Éire|Éirinn]]. Go háirithe, ní raibh siad sásta leis an móid dílseachta a chaithfeadh feisirí na parlaiminte neamhspleáiche - na [[Teachta Dála|Teachtaí Dála]] - a mhionnú do rí agus do choróin na [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Breataine Móire]]. 

Thairis sin, ní raibh siad sásta [[Tuaisceart Éireann|sé chontae]] san oirthuaisceart a chailleadh, siúd is nach raibh an cheist seo leath chomh tábhachtach ag an am sin ná mar atá sí lenár linn féin.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ó Duibhir|first=Liam|year=2011|title=Donegal &amp; the Civil War: The Untold Story|publisher=Mercier Press|isbn=1856357201}}&lt;/ref&gt; 

Tháinig scoilt mhór ar an tír de dheasca na coimhlinte seo, agus mhair an ghoimh beo ar feadh i bhfad i ndiaidh an chogaidh féin. Is iad dhá thaobh an chogaidh seo is bunús le dhá phríomhpháirtí polaitíochta traidisiúnta na hÉireann: [[Fianna Fáil]] agus [[Fine Gael]]. Chomh maith leis sin, rinneadh a lán damáiste do bhonneagar an stáit, rud a chuir go mór mór isteach ar thógáil agus ar atógáil na tíre nua - [[Saorstát Éireann]] - i ndiaidh an chogaidh.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cottrell |first=Peter |year=2008 |title=The Irish Civil War 1922-23 |url=https://archive.org/details/irishcivilwar1920000cott |publisher=Osprey Pub | isbn=1846032709}}&lt;/ref&gt;

== Cúiseanna ==
B'é an Conradh Angla-Éireannach príomhchúis an chogaidh. Conradh ab ea é a bhí ceaptha le rialtas dúchais a thabhairt do na hÉireannaigh, i gcruth agus go mbeadh siad, nó an chuid ba mhó acu, á bpóilíniú ag daoine as a measc féin, agus arm dá gcuid féin á gcosaint. San am céanna, dhealaigh an Conradh sé chontae i g[[Cúige Uladh]] ón gcuid eile den tír - [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]], [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]], [[Contae Dhoire|Doire]], [[Contae Aontroma|Aontroim]], [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]], agus [[Contae an Dúin|an Dún]]. Bhí an [[Ríocht Aontaithe]] le seilbh a choinneáil ar thrí chuan straitéiseach, mar atá, cuan [[Baile Chaisleáin Bhéarra|Bhéarra]] agus cuan an [[An Cóbh|Chóbha]] i [[Chontae Chorcaí]], agus [[Loch Súilí]] i d[[Tír Chonaill]].

Cé go raibh ceist na Sé gContae tábhachtach, ní raibh sí ag déanamh scime go príomha ach do mhuintir náisiúnaíoch na gcontaetha sin féin. Thairis sin, bhí cuid mhaith de na daoine barúlach nach mbeadh mórán teacht aniar i stáitín saorga an oirthuaiscirt cibé scéal é, agus iad ag súil go dtitfeadh sé leis an deisceart agus an t-iarthar roimh i bhfad. Shíl siad go socródh [[Coimisiún na Teorann]] an teorainn ar bhealach nach gceadódh do na Sé Chontae fad saoil a bhaint amach mar shlánaonad geilleagrach iontu féin. 

Bhí daoine ann, freisin, nár thuig cé chomh láidir agus a bhí féiniúlacht leithleasach na b[[Protastúnach]] thuaidh. Ós rud é gur Protastúnaigh a bhí i gcuid mhaith de phríomhsmaointeoirí an náisiúnachais Éireannaigh, chreid a lán Gael nach mairfeadh scarúnachas an oirthuaiscirt Phrotastúnaigh ach seal. Ní bheadh ann ach filleadh ar a seandúchas féin, dá gcinnfeadh a bhformhór leor a ghabháil le stát neamhspleách na hÉireann agus a gcuid féin a dhéanamh de. Ní bheadh a leithéid ag teacht salach ar a dtraidisiún, ar a laghad.
[[Íomhá:Prayer vigil outside the Anglo-Irish Treaty negotiations, July 1921.jpg|mion|bigil, Sráid Downing, Londain, 14 Iúil 1921 ... idirbheartaíocht a mhair tamall fada]]
Bhí sé i bhfad ní ba thromchúisí, mar ábhar míshástachta, ná nach mbeadh in Éirinn ach tiarnas, in áit fíor-[[Poblacht|Phoblachta]]. Is é sin, bheadh Rí Shasana ina cheann stáit ar Éirinn, ó thaobh na ndeasghnáth de, agus chaithfeadh feisirí na parlaiminte nua móid dílseachta a thabhairt dó. Is iomaí duine acu siúd a bhí tar éis troid a chur ar mhaith le saoirse na tíre a bhí den tuairim nach mbeadh ann ach an tseandaoirse Ghallda faoi cheilt.

[[Íomhá:Michael Collins 1922.jpg|thumb|Mícheál Ó Coileáin, ceannaire na Saorstátairí. Nuair a shínigh sé an Conradh, dúirt sé go raibh barántas a bháis féin sínithe aige. Tháinig an tairngreacht seo isteach fíor nuair a feallmharaíodh i m[[Béal na mBláth]] é.|304x304px]]
Mar sin, bhí cuid de na hÓglaigh agus de na náisiúnaithe eile den bharúil gur feillbheart ab ea síniú an Chonartha. Nuair a d'fhill an toscaireacht síochána abhaile ó Shasana, rinneadh iarracht iad a fhuadach nó a ionsaí.

Chomh maith leis sin, ámh, is féidir go raibh ceannairí na nGael ag iompairc le chéile ar chúiseanna cumhachta. Deirtear gur teip cheannaireachta a bhí ann agus daoine ag taobhú le dream amháin nó le dream eile bunaithe ar a léamh agus a dtuiscintí féin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ina dhiaidh sin, nuair a bhí sé in am an Conradh a phlé, ní dheachaigh de Valera go [[Londain]]; ina ionad, b'é [[Mícheál Ó Coileáin]] a chuaigh ansin. Ceaptar go raibh de Valera in éad leis an gCoileánach agus go raibh a fhios aige nach mbeadh aon duine in ann an Phoblacht a bhaint amach ó Lloyd George. Mar sin, chreid sé go gcaillfeadh an Coileánach a chuid tacaíochta, nuair a d'fhillfeadh sé abhaile i ndiaidh comhréiteach de chineál éigin a shocrú nach mbeadh inghlactha ag muintir na hÉireann. Deirtear go raibh [[Cathal Brugha]] ag tacú leis an bplean seo fosta. Is éadócha, áfach, go mbeadh de Valera agus Brugha d'aon ogham ag iarraidh cogadh cathartha a tharraingt anuas ar an tír.

== Roimh an gCogadh Cathartha ==
Nuair a síníodh an Conradh, bhí daoine sa chaibinéad ar buile faoi. Bhí sé ar intinn ag de Valera iad a scor ar an toirt, ach d'áitigh [[Liam Mac Cosgair]] orthu vóta a chaitheamh. Nuair a vótáil ceathrar duine ar a shon agus triúr ina aghaidh, socraíodh an Conradh a chur faoi bhráid na [[Dáil Éireann|Dála]]. Bhí díospóireacht shearbh ann ansin, nó bhí na daoine ag caitheamh anuas ar a chéile go láidir. Ní raibh siad sásta teacht in araicis a chéile ar aon nós, agus níor thángthas ar aon toradh nó comhréiteach a bheadh sásúil. Ansin, chuaigh na teachtaí ar saoire Nollag. Bhí deis acu, anois, fáil amach faoin dearcadh a bheadh ag lucht a dtacaithe ar an gceist seo, agus bhí formhór mór na cosmhuintire tinn tuirseach den chogadh. Is léir nach bhféadfadh na teachtaí a bheag a dhéanamh de thuairim an phobail agus í chomh láidir sin. Ba mhór an tionchar a d'imir saoire seo na Nollag ar thoradh deifnídeach na vótála.

Ar an [[16 Nollaig]] [[1921]], vótáil an Dáil ar son an Chonartha,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1921-12-16/1|teideal=Prelude – Dáil Éireann (2nd Dáil) – Friday, 16 Dec 1921 – Houses of the Oireachtas|údar=Houses of the Oireachtas|dáta=1921-12-16|language=en-ie|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2022-12-06}}{{Dead link|date=Iúil 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; trí vóta is trí scór in aghaidh sé vóta déag is dhá scór. D'éirigh de Valera as Uachtaránacht na Poblachta, agus lucht a leanúna ag tréigean na Dála sna sálaí aigesean. Bhí an dá thaobh ag maslú a chéile go searbh, agus ba léir nach raibh sé indéanta a thuilleadh na cúrsaí a thabhairt chun aontais. Cosúil leis an Dáil, chuaigh scoilt ar na hÓglaigh féin. I gcoitinne, chuaigh a lán daoine lena gceannfort áitiúil, agus sa deireadh, bhí mórchuid na nÓglach (go háirithe i g[[Cúige Mumhan]]) ag cur in aghaidh an Chonartha.

[[Íomhá:Firstdail.jpg|thumb|An Chéad Dáil]]
Bhunaigh Mícheál Ó Coileáin agus [[Art Ó Gríofa]] rialtas sealadach le dul i mbun na gcumhachtaí a bhí na Sasanaigh le bronnadh ar Shaorstát nua Éireann. Ní raibh na frith-Chonraitheoirí, áfach, sásta urraim a thabhairt don rialtas seo. I Mí na Márta, 1922, d'fhógair Ard-Fheis na nÓglach go raibh an Dáil mídhleathach, ó bhí sí tar éis vóta a chaitheamh i bhfaca leis an gConradh, agus nach dtabharfadh na hÓglaigh urraim feasta ach don choiste nua a cheap siad, mar atá, Feidhmeannas an Airm. B'é Feidhmeannas an Airm an t-aon rialtas dleathach a bheadh ann feasta, a mhaígh siad.
[[Íomhá:Anti-Treaty IRA Convention at the Mansion House, Dublin, on April 9th 1922.jpg|mion|9 Aibreán 1922 - comhdháil go tréan in aghaidh an Chonartha]]
Ní raibh an Coileánach ná de Valera rófhonnmhar chun troid a chur ar a chéile, áfach. Bhunaigh an Coileánach Coiste Ath-Aontaithe an Airm leis na hÓglaigh a aontú arís, agus é ag áitiú ar lucht leanúna de Valera an chéad fheachtas olltoghchánaíochta sa Saorstát a chur in éineacht, le go bhféadfaí comhrialtas na náisiúnaithe go léir a chur ar bun i ndiaidh an toghcháin.  

Bhí sé ag iarraidh freisin ceannairí na bhfrith-Chonraitheoirí a bhréagadh chun comhoibrithe le geallúintí faoi bhunreacht Poblachtánach nach dtráchtfadh ar mhonarcacht na Breataine Móire ar aon nós. Ní ghlacfadh na Sasanaigh leis an gcineál sin bunreachta, áfach, agus iad ag bagairt ar an Saorstát imshuí iomlán trádála a chur ar Éirinn mura gcuirfí an Conradh i gcrích ina iomlán. B'éigean don Choileánach géilleadh dóibh, mar sin, agus bhí an t-athmhuintearas idir na Saorstátairí agus na Poblachtánaigh caillte ansin. 

== An toghchán, 18 Meitheamh 1922==
Fuair muintir na 26 chontae faill vóta a chaitheamh ar an [[18 Meitheamh]] [[1922]] chun a rá an nglacfaidís leis an gConradh nó nach nglacfadh. Mar sin, chuaigh dhá chineál [[Sinn Féin]] chuig na toghcháin: iad siúd a bhí ag cur in aghaidh an Chonartha agus iad siúd a bhí ag taobhú leis an gConradh agus leis an Saorstát. 

B'iad na páirtithe a bhí ag tacú leis an gConradh a bhain an toghchán go soiléir. Seo a leanas torthaí an toghcháin:&lt;ref&gt;Cowman, Des (1991), Fianaise na Staire Iml. 3 : Gnéithe de Stair an 20ú hAois, Ar dTuiscint ar an Domhan Nua-Aoiseach, (An Gúm).&lt;/ref&gt;

Páirtithe ar thaobh an Chonartha – timpeall 486,000 vóta (239,193 do 'Sinn Féin ar son an Chonartha');

Páirtithe in éadan an Chonartha -133,864 vóta. 

Fuair [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] 132,570 vóta ach gan polasaí soiléir ar stádas Thuaisceart Éirean.
[[Íomhá:Irish Civil War Troops in Limerick 1922 (5969549237).jpg|mion|Sráid Mulgrave, Luimneach: 22 Iúil 1922]]
Ní raibh na Poblachtánaigh sásta leis an toradh. Ní raibh sé de cheart ag an tromlach daonlathach féin a gcuid vótaí a chaitheamh ar mhaithe leis an gcúis chontráilte, a mhaígh de Valera.&lt;ref&gt;Is cosúil go ndúírt De Valera &quot;the majority have no right to do wrong&quot;, luaite sa leabhar, M.E. Collins (1991),  Ireland 1868–1966, p. 297 (EDI).&lt;/ref&gt;

Idir an dá linn, bhí an Coileánach agus a Rialtas Sealadach ag cur cuma agus caoi ar an Saorstát nua, agus iad ag féachaint le constáblacht agus arm ceart náisiúnta a chur in áit na nÓglach. Ós rud é, áfach, go raibh sé beartaithe ón tús go mbeadh na hÓglaigh ina ndúshraith d'fhórsaí armtha na hÉireann, b'acusan a fágadh an chuid ba mhó de bheairicí agus de threalamh cogaidh na Sasanach. Nuair a tháinig samhradh na bliana 1922, bhí beairicí na tuaithe ag na frith-Chonraitheoirí, agus an Rialtas Sealadach fágtha i muinín [[Bhaile Átha Cliath]] agus cúpla dúnfort eile, ar nós an Longfoirt, ina raibh mórchuid na nÓglach áitiúil ag tacú leis an gConradh.

== Leamhsháinn na gCeithre gCúirteanna ==
[[Íomhá:Bombarded Four Courts Irish Civil War.jpg|mion|[[Na Ceithre Cúirteanna]]]]
In Aibreán na bliana [[1922]], ghlac díorma de chuid na bhfrith-Chonraitheoirí seilbh ar [[na Ceithre Cúirteanna]] i mBaile Átha Cliath, agus [[Ruairí Ó Conchúir]] ina cheannfort orthu. Is é an rud a bhí i gceist acu ná na Sasanaigh a mhealladh chun catha leis an gConradh a chur ar neamhní, ionas go mbeadh na hÓglaigh aontaithe arís le cath a chur ar a sean-naimhde ar son na Poblachta. 
[[Íomhá:Four Courts Conflagration.jpg|mion|[[Na Ceithre Cúirteanna]]]]
Ní mar a shíltear a bhítear, áfach, nó bhí na Saorstátairí meáite ar a thaispeáint do na Sasanaigh go mbeidís in ann na reibiliúnaithe a chloí agus síocháin a chur ar bun ina dtír féin go neamhspleách. Ní raibh an Coileánach, ar son an tSaorstáit, ag iarradih in aghaidh a iar-chomrádaithe féin. Bhí Art Ó Gríofa ag éileamh go n-imreofaí an lámh láidir ar an dream dobhogtha gan mhoill, ach b'fhearr leis an gCoileánach na Poblachtánaigh a fhágáil ag fanacht istigh sna [[Na Ceithre Cúirteanna|Ceithre Chúirteanna]], go dtí go dtuirseoidís de.
[[Íomhá:An2bappeal2bfrom2bdan2bbreen.jpg|mion|1 Iúil 1922]]
 
Ar [[22 Meitheamh]] [[1922]], scaoileadh marbh an Marascail Machaire [[Henry Wilson]], ar leac a dhorais féin i lár Londan.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Údarás nua - tús nua?|url=http://dx.doi.org/10.2307/25572700|journal=Comhar|date=1995|issn=0010-2369|pages=4|volume=54|issue=8|doi=10.2307/25572700|author=Nollaig Ó Gadhra}}&lt;/ref&gt; Bhí Wilson ina chrann taca ag na [[Aontachtóirí|hAontachtóirí]] i gCúige Uladh, agus ina chomhairleoir slándála do [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]], [[James Craig, 1ú Bíocúnta Chreaga Abhann|James Craig]] ag an am céanna.&lt;ref&gt;agus é ag tabhairt comhairle do Craig i gcúrsaí míleata.&lt;/ref&gt;

Níl sé fíor gur thug an Coileánach ordú Henry Wilson a mharú,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Michael Collins and the Assassination of Sir Henry Wilson|url=https://www.jstor.org/stable/30008316|journal=Irish Historical Studies|date=1992|issn=0021-1214|pages=150–170|volume=28|issue=110|author=Peter Hart}}&lt;/ref&gt;  Ar aon nós, bhí [[David Lloyd George]] den tuairim gur [[Poblachtánachas in Éirinn|poblachtánaigh]] frith-[[Conradh Angla-Éireannach|Chonartha]] ba chúis leis an marú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=UCD-Decade-of-Centenaries|údar=UCD.ie|dáta=2016|dátarochtana=2019}}&lt;/ref&gt; Agus is é an tátal a bhain [[Winston Churchill]] as an scéal gurbh iad na frith-Chonraitheoirí a rinne é.

Mar thoradh, chuir [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas na Breataine]] brú ar an g[[Mícheál Ó Coileáin|Coileánach]] ionsaí a dhéanamh ar na [[Na Ceithre Cúirteanna|Ceithre Cúirteanna]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Michael Collins and the Assassination of Sir Henry Wilson|url=https://www.jstor.org/stable/30008316|journal=Irish Historical Studies|date=1992|issn=0021-1214|pages=150–170|volume=28|issue=110|author=Peter Hart}}&lt;/ref&gt; Bhagair [[Winston Churchill]] is cosúil go ngabhfadh na [[Arm na Breataine|saighdiúirí dearga]] na Ceithre Cúirteanna, mura mbeadh an Coileánach sásta an áit a shealbhú le lámh láidir. 

== Eachtraí an Chogaidh ==

=== Cath Átha Cliath ===
Nuair a d'fhuadaigh na frith-Conraitheoirí J.J. Ó Conaill, ginearál de chuid [[Arm an tSaorstáit]], bhí foighne an Choileánaigh imithe, agus ar an 27ú lá de Mhí an Mheithimh, thug sé ordú na Cúirteanna a bhombardú leis na gunnaí móra a fuair sé ó na Sasanaigh. Thosaigh an Cogadh an lá dár gciionn

{{Main|Cath Átha Cliath}}

[[Íomhá:cathalbrugha.JPG|thumb|[[Cathal Brugha]]]]
B'é bombardú na gCúirteanna i mBaile Átha Cliath a chuir an cogadh ar siúl go deifinideach. Mhair an bombardú go dtí an tríochadú lá de Mhí an Mheithimh, ach ansin, ghabh na Saorstátairí an foirgneamh, agus ghéill na frithchonraitheoirí iad féin dóibh. Mhair cathanna Bhaile Átha Cliath roinnt laethanta ina dhiaidh sin, nó ghlac Óglaigh fríth-Chonartha de chuid Bhriogáid Átha Cliath, agus Oscar Mac Tréanfhir mar cheannfort orthu, [[Sráid Uí Chonaill]] i lár na cathrach. 

Chaith siad conablach seachtaine ag cur troda ar na Saorstátairí, ach tháinig deireadh leis an gcogaíocht sráide ar an 5 Iúil. B'é Cathal Brugha an duine ba mhó le rá a básaíodh sa teagmháil seo. 

I ndiaidh na gcathanna i mBaile Átha Cliath, bhí an Rialtas Sealadach go hiomlán i seilbh na príomhchathrach, agus na frith-Chonraitheoirí scaipthe ar fud na gceantar tuaithe go háirithe i ndeisceart agus in iarthar na tíre. Bhí siad láidir i gCúige Mumhan ach go háirithe, agus iad ag tabhairt &quot;Poblacht na Mumhan&quot; ar an gcúige, ó nach raibh cumhacht ar bith ag an Saorstát sa chúige sin ag an am.
[[Íomhá:Troop_roll_call_in_Limerick_during_Irish_Civil_War_(5976742263).jpg|mion|[[Cogadh Cathartha na hÉireann]]: glaodh an rolla, 26 Iúil 1922, An Brú, Co Luimneach]]

=== An Dá Thaobh ===

Nuair a phléasc an cogadh cathartha amach, b'éigean do na Saorstátairí agus na frith-chonraitheoirí ar fud na hÉireann cath a chur ar a chéile. Iad siúd a thacaigh leis an gConradh, glacadh leosan mar arm oifigiúil, agus b'iad na fórsaí frith-Chonartha a chloígh leis an ainm &quot;IRA&quot; feasta. Is é an port a bhí á chanadh ag na frith-chonraitheoirí go raibh siad ag cosaint na Poblachta a tháinig ar an bhfód nuair a d'eisigh na hÓglaigh Forógra na Poblachta i dtús [[Éirí Amach na Cásca]], ó bhí an forógra sin dearbhaithe ag [[an Chéad Dáil]]. Anois, agus an Saorstát i ndiaidh an Forógra sin a chaitheamh i dtraipisí go míchuí, b'iadsan an t-aon dream amháin a bhí fágtha den fhíor-Phoblacht, dar leo féin. 
[[Íomhá:Liamlynchira.jpg|mion]]
[[Íomhá:Children_chatting_to_troops_passing_through_to_an_attack_on_Irregulars_Stronghold_(23910879970).jpg|mion|páistí i mBrú, Co Luimneach, 26 Iúil 1922]]
B'iad na ceannfoirt mhíleata, ar nós [[Liam Ó Loingsigh]], a chuaigh i gceannas ar na frith-chonraitheoirí anois. Dúirt de Valera nach mbeadh sé ag troid ach ina ghnáth-Óglach. Nuair a thosaigh an cogadh, bhí tacaíocht nár bheag leis na frith-Chonraitheoirí i measc na nÓglach, go háirithe san iarthar agus sa deisceart. Déanta na fírinne, ní raibh ach fear amháin ag na Saorstátairí in aghaidh gach beirt de chuid na bhfrith-Chonraitheoirí. Scéal eile ar fad é, áfach, nach raibh struchtúr ceart míleata ceannasaíochta ag an IRA, ná a ndóthain trealaimh, ná straitéis cheart cogaidh. 
[[Íomhá:Priest giving absolution to soldiers (5886645503).jpg|mion|[[Sagart]] ag tabhairt [[Aspalóid|aspalóide]], i n[[Dún Uí Ghríofa]], [[BÁC]] timpeall 1922&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Priest giving absolution to soldiers|url=https://www.flickr.com/photos/nlireland/5886645503/|date=1922-01-01|author=National Library of Ireland on The Commons}}&lt;/ref&gt;]]
Nuair a thosaigh siad ar an gcogadh, ní raibh acu ach sé mhíle seacht gcéad is ceithre scór de raidhfilí - is é sin, raidhfil amháin le haghaidh gach beirt - agus dornán meaisínghunnaí. D'éirigh leo, freisin, roinnt gluaisteán armúrtha de chuid na Sasanach a shealbhú, nuair a bhí siad siúd ag glanadh leo as Éirinn. Ní raibh gunnaí móra airtléire ag na frith-Chonraitheoirí, áfach, agus mar sin, ní raibh ach fód a gcosanta acu an chuid ba mhó den chogadh. Bhí airtléire ag na Saorstátairí, áfach, rud a chuir ar a gcumas an-ionsaí a dhéanamh.
[[Íomhá:Anti treaty IRA unit in Old Parish.jpg|mion|[[Óglaigh na hÉireann (1922–1969)|IRA]], [[An Seanphobal]], 1922]]
Nó is amhlaidh go raibh an Coileánach agus lucht a leanúna ag fáil an-tacaíocht ó na Sasanaigh, idir airtléire, eitleáin, ghluaisteáin armúrtha, mheaisínghunnaí, ghunnáin, agus lón cogaidh. Thairis sin, ó b'iadsan a bhí i mbun an stáit, bhí siad in ann tuilleadh saighdiúirí a shlógadh, a earcú nó a choinscríobh. I ndeireadh na bliana 1922, bhí tríocha ocht míle saighdiúir in arm an tSaorstáit, is é sin, fiche míle ní ba mhó ná san IRA, agus i ndeireadh an chogaidh, bhí corradh is leathchéad míle saighdiúir ag an Saorstát - arm millteanach a bhí i bhfad ní ba mhó ná a mbeadh de dhíth ar an stát nuair a bheadh an tsíocháin ann.  

Le haghaidh a chuid fear, bhí an Coileánach i dtuilleamaí Aonad an Fhiannais i mBaile Átha Cliath, aonad scothaicme Bhriogáid Átha Cliath, nó b'eisean a bhí i gceannas ar an aonad seo nuair a bhí Cogadh na Saoirse ar siúl. Baisteadh ''Garda Átha Cliath'' ar an aonad seo nuair a tháinig an Saorstát ar an bhfód. Bhí cuid mhór de na fir seo ina mbaill de Scuad an Choileánaigh, is é sin, an t-aonad feallmharfóireachta a bhí eagraithe aige, agus cuireadh ina leith gur thug siad drochíde as an ngnáth do chuid mhaith treallchogaithe de chuid an IRA. 

An chuid ba mhó de na hoifigigh in arm an tSaorstáit, b'iar-oifigigh de chuid na nÓglach a thacaigh leis an gConradh i ndiaidh a gcuid féin den chath in aghaidh na Sasanach a chur. Tháinig an chuid ba mhó de na gnáthshaighdiúirí ó pháirceanna áir an Chéad Chogadh Domhanda, agus iad i ndiaidh seal a chaitheamh sna saighdiúirí dearga, mar sin.

=== An Saorstát ag Sealbhú na gCathrach ===

Mar a chonaic muid thuas, ní raibh an Saorstát i dtús an chogaidh ach i seilbh na príomhchathrach agus cúpla áit eile ina raibh ceannfort áitiúil na nÓglach ag tacú leis an gConradh. D'athraigh an scéal go mór, áfach, nuair a thosaigh mórionsaí an tSaorstáit. 
[[Íomhá:Eoin O'Duffy.png|mion|Eoin O'Duffy, 1922]]
Ar an aonú lá déag de Mhí Iúil, thosaigh an chogaíocht i [[Luimneach]]. Bhí an chathair faoi smacht na bhfrith-Chonraitheoirí, agus ceithre bheairice mhíleata na háite gafa acu. Ar an seachtú lá déag, tháinig an Ginearál [[Eoin Ó Dufaigh]] chun fortachta do na Saorstátairí sa chathair, agus míle go leith de shaighdiúirí leis, chomh maith le ceithre ghluaisteán armúrtha agus gunna mór airtléire. Chaith na frith-Chonraitheoirí trí lá ag iarraidh an fód a sheasamh in aghaidh na muintire isteach seo, ach is follasach nach raibh seans acu buachan ar dhíormaí an Dufaigh. Mar sin, thréig siad an chathair sa deireadh agus d'éalaigh siad ó dheas. Níor maraíodh ach ochtar Státairí agus tríocha frith-Chonraitheoirí sa teagmháil seo. Ní raibh mórán troda ar siúl i b[[Port Láirge]] ach an oiread, nuair a ghabh fórsaí an Ghinearáil Prút é idir an ochtú lá déag agus an ficheadú lá de Mhí Iúil. 

Nuair a d'fhéach na Saorstátairí le ceantair thuaithe Chúige Mumhan a shealbhú, áfach, chuir na Poblachtánaigh an-troid orthu, go háirithe timpeall ar [[Cill Mocheallóg|Chill Mocheallóg]]. B'iad Óglaigh sheanchleachta Liam Uí Dhéasaigh a tháinig ina n-araicis ansin, agus thart ar dhá mhíle acu ann. Mar sin, bhí siad ní ba líonmhaire ná díormaí an Dufaigh féin, agus gluaisteáin armúrtha acu a d'fhág na Sasanaigh ina ndiaidh. 

B'ansin a cuireadh na cathanna ba mhó le linn an chogaidh ar fad, agus fíorchogaíocht oscailte a bhí i gceist ansin, in áit na headarnaíochta is na luíochánaíochta a bhí i bhfad ní ba choitianta i bpáirceanna áir eile an chogaidh seo. Mhair cathanna Chill Mocheallóg ón dóú lá fichead de Mhí Iúil go dtí an 5 Lúnasa, agus cailleadh lear mór d'fhir ar an dá thaobh. Sa deireadh thiar, b'éigean do Liam Ó Déasaigh agus a chuid fear an ceantar a thréigean, nuair a tháinig trúpaí athneartaithe de chuid an tSaorstáit i dtír ón bhfarraige ag [[An Pasáiste, Contae Chorcaí|an bPasáiste]] i gContae Chorcaí agus ag [[An Fhianait|an bhFianait]] i gContae Chiarraí, agus iad meáite ar na Poblachtánaigh a sháinniú.
[[Íomhá:Irish National Army Officer Hetherington, Irish Civil War (6321949854).jpg|mion|oifigeach James Hetherington, 7 Samhain 1922, Port Láirge]]
B'iad an Coileánach agus an Dufach a tháinig ar an smaoineamh trúpaí a chur i dtír ón bhfarraige. Bhí eagla orthu go gcaithfeadh na díormaí cath i ndiaidh a chéile a chur agus cuid mhór fear a chailleadh, dá ndéanfaidís a mbealach trí Chúige Mumhan ar thalamh. Mar sin, fuair siad áis chúpla long shibhialta paisinéireachta le thart ar dhá mhíle saighdiúir a shá i gcroí &quot;Phoblacht na Mumhan&quot;. Cleas an-chlifeartha cogaidh a bhí ann a chuir deireadh sciobtha le mursantacht na bhfrith-Chonraetheoirí ó dheas. I ndiaidh cathanna troma timpeall ar Bhaile an Róistigh, tuigeadh d'fhrith-Chonraitheoirí Chorcaí go raibh an cluiche caillte, agus chuir siad a mbeairicí trí thine sular scaip siad. Ar an deichiú lá de Mhí Lúnasa, ghabh na Saorstátairí cathair [[Chorcaigh]], agus ar an lá arna mhárach, thréig [[Liam Ó Loingsigh]] agus a chuid Óglach [[Mainistir Fhear Maí]], an chathair dheireanach i &quot;bPoblacht na Mumhan&quot;.

Chuaigh na Saorstátairí ón bhfarraige i dtír in áit eile freisin, mar atá, i gCuan Modh i g[[Contae Mhaigh Eo]]. Ceithre chéad fear a bhí ann chomh maith le gluaisteán armúrtha agus gunna mór. B'é Críostóir Ó Máille a bhí i gceannas ar na trúpaí seo, agus ghabh siad [[Cathair na Mart]] le fáilte a fhearadh roimh cholún eile de chuid an tSaorstáit, an ceann a bhí ag teacht ó [[Chaisleán an Bharraigh]], agus [[Seán Mac Eoin]] mar cheannfort air. Chuaigh colún eile go [[Contae Dhún na nGall]] le scaipeadh na mionéan a chur sna fórsaí frith-Chonartha i dTír Chonaill.

=== An Cogadh faoin Tuath ===
[[Íomhá:Armoured Car, Passage West, Cork (6652701421).jpg|thumb|Carr armúrtha i gContae Chorcaí i rith an chogaidh]]
Bhí na cathracha gafa ag an Saorstát anois, ach ina dhiaidh sin féin, bhí na frith-Chonraitheoirí ar fud na tuaithe i gcuid nár bheag den tír, agus iad ag cur treallchogaíochta. Bhí trúpaí frith-Chonartha in ann an-troid a chur in Iarthar Chontae Chorcaí agus Chontae Chiarraí, chomh maith le [[Contae Phort Láirge]], Contae Mhaigh Eo agus [[Contae Shligigh]]. Cuireadh cathanna timpeall ar [[Dún Dealgan|Dhún Dealgan]] fosta, agus [[Proinsias Mac Aodhagáin]] i gceannas ar na Poblachtánaigh ansin. Ar dtús, b'fhearr leis an Aodhagánach fanacht neodrach i leith an dá thaobh sa chogadh, ach nuair a chaith na Saorstátairí i dtóin an phríosúin i n[[Dún Dealgan]] é, d'éalaigh sé agus a chuid fear as an ngéibheann agus d'imir siad díoltas ar na Státairí, agus iad ag cur treallchogaíochta orthu in aice leis an teorainn nua idir an Saorstát agus na [[Sé Chondaeach|Sé Chontae]].[[Íomhá:Daily Bread in the Irish Civil War (6119162365).jpg|mion]]

Thóg sé ocht mí eile ar na Saorstátairí an cogadh a thabhairt chun críche. Bhí an cogadh féin ag dul chun cruálachta, agus an fheallmharfóireacht is an bhrúidiúlacht ag dul i dtreise. Fuair Art Ó Gríofa bás le fuiliú na hinchinne ar an dóú lá déag de Mhí Lúnasa, agus deich lá ina dhiaidh sin, mharaigh na frith-Chonraitheoirí an Coileánach i luíochán i m[[Béal na mBláth]], Contae Chorcaí. B'é Liam Mac Cosgair a tháinig i gceannas ar rialtas an tSaorstáit anois, agus b'é an Ginearál [[Risteard Ó Maolchatha]] a ghlac le dualgaisí an ardcheannasaí mhíleata. 

I Mí Dheireadh Fómhair, chuir de Valera Rialtas Poblachtánach dá chuid féin ar bun in éineacht le teachtaí frith-Chonartha na chéad Dála. Faoin am seo, áfach, níor thug aon duine aird air. Bhí na Poblachtánaigh ag cailleadh fóid go tapaidh, agus cibé scéal é, bhí siad dílsithe dá gcuid ceannfort míleata, seachas d'aon chineál rialtas sibhialta nó tofa.
[[Íomhá:Irish soldiers during the Civil War.jpg|mion|Fionán Lynch agus Eoin O'Duffy]]
[[Íomhá:Prisoner (6417469255).jpg|mion|&quot;príosúnach cogaidh&quot;, 22 Iúil 1922]]

=== Geimhreadh fuar ===

Sa geimhreadh, tháinig brúidiúlacht i leaba na cogaíochta, agus tosaíodh ar chimí cogaidh a chur chun báis. Bhí an Coileánach ag iarraidh gan dul thar fóir leis an mbrúidiúlacht, agus é ag iarraidh an dá fhaicsean a thabhairt chun síochána. Ní raibh polasaí seo an athmhuintearais rathúil ar aon nós, áfach, nó mar is eol dúinn, b'é cabhóg an Choileánaigh féin é. I ndiaidh a bháis siúd, Rinneadh mórchuid na m[[básuithe le linn Cogadh Cathartha na hÉireann]] faoi na cumhachtaí éigeandála a bhí glactha ag an tríú Dáil ag deireadh Mheán Fómhair 1922, lenar ligeadh do chúirteanna míleata.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://theirishrevolution.ie/wp-content/uploads/2020/03/U8.-TY-IRISH-PROJECT-BOOK-P2.pdf|teideal=An Conradh agus Cogadh Cathartha na hÉireann: cuid a dó|údar=theirishrevolution.ie|dáta=2020|dátarochtana=2020}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

{{Main|Básuithe le linn Cogadh Cathartha na hÉireann}} 

'''Deireadh Brúidiúil an Chogaidh''' 

Tháinig an tsíocháin i Mí na Bealtaine sa bhliain 1923, ach níor chuir sé deireadh leis an dúnmharfóireacht seo. Mar shampla, d'fhuadaigh na Saorstátairí Nollaig Lemass, deartháir [[Seán Lemass|Sheáin]], i Mí Iúil 1923, agus dhumpáil siad a chorpán marbh i sléibhte [[Contae Chill Mhantáin|Chill Mhantáin]], i gcóngar do [[Gleann Cria|Ghleann Cria]], áit ar thángthas air i Mí Dheireadh Fómhair sa bhliain chéanna.[[Íomhá:Group of soldiers at Granville Hotel, Waterford during Irish Civil War (5963109197).jpg|mion|22 Iúil 1922, Óstán Granville, Port Láirge]]
[[Íomhá:Red Cross Ambulance during Irish Civil War.jpg|mion|18 Iúil 1922, Sráid Uí Conailll, BÁC]]Cruálach is uile mar a bhí an feachtas dúnmharfóireachta seo, ní féidir a rá nach gcuideodh sé leis na Saorstátairí an lámh in uachtar a fháil ar iarsmaí na bhfrith-Chonraitheoirí. Ní raibh na Poblachtánaigh ábalta cath éifeachtúil a chur ar na Státairí, ós rud é nach raibh an [[daonra]] sibhialta fonnmhar dídean a thabhairt dóibh anois, mar a bhí le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse]]. Ní raibh an [[Eaglais Chaitliceach]] sásta tacú leo ach an oiread, nó d'eisigh easpaig na hÉireann comhráiteas inar fhógair siad go raibh na frith-Chonraitheoirí eascoiteannaithe ón g[[Comaoineach Naofa]] agus ón bh[[Faoistin]]. De cheal tacaíochta, chuaigh feachtas na bhfrith-Chonraitheoirí in éag. Ghéill Liam Ó Déasaigh é féin d'fhórsaí an tSaorstáit i Mí Feabhra 1923, agus é ag áitiú ar na Poblachtánaigh eile a shampla féin a leanúint. 

Ar an deichiú lá de Mhí Aibreáin 1923, fuair Liam Ó Loingsigh bás i bpáirc an áir i gContae Phort Láirge. Tháinig [[Proinsias Mac Aodhagáin]] i gcomharbas air. Ar 30 Aibreán, d'fhógair sé sos cogaidh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2020/01/650ddd412f93fdf32294c7f3dd34dfca.pptx|teideal=An Cogadh Cathartha|údar=forasnagaeilge.ie|dáta=2016|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt; Ansin ar an 24 Bealtaine, sheol sé teachtaireacht do na frith-Chonraitheoirí, inar iarr sé orthu dí-armáil agus éirí as an gcogaíocht. D'fhoilsigh De Valera ráiteas ag rá nach raibh ciall ná cuspóir leis an troid armtha a thuilleadh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://stairnaheireann.net/2020/05/24/otd-in-1923-frank-aiken-orders-the-anti-treaty-fighters-to-dump-their-arms-and-return-home-4/|teideal=#OTD in 1923 – Frank Aiken orders the Anti-Treaty fighters to “dump their arms” and return home.|údar=Stair na hÉireann|dáta=2020-05-24|language=en-GB|work=Stair na hÉireann {{!}} History of Ireland|dátarochtana=2021-05-24|archivedate=2021-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210524215633/https://stairnaheireann.net/2020/05/24/otd-in-1923-frank-aiken-orders-the-anti-treaty-fighters-to-dump-their-arms-and-return-home-4/}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Secret Destination (6233259813).jpg|mion|&quot;bád gunna&quot; 1922]]

=== Dílseoirí á n-ionsaí ===

Fág is gurb é an Conradh ba trúig don chogadh ar dtús, bhí sé de chlaontacht sna frith-Chonraitheoirí an chúis a chomhionannú le cúis na mbocht is na nocht. Mar sin, d'ionsaigh siad úinéirí saibhre talún ar Phrotastúnaigh iad, agus ar ndóigh, ní raibh na feirmeoirí beaga sábháilte ach an oiread, má bhí an creideamh mícheart acu, nó má thaobhaigh siad leis an dream mícheart. Is iomaí duine acu seo a thacaigh leis na Sasanaigh nuair a bhí [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Cogadh na Saoirse]] á chur, ach bhí daoine ina measc nár thacaigh, freisin. 

Mar sin, bhí blas den tseicteachas ag baint le hionsaithe den chineál seo, siúd is nach raibh mórán luiteamais ag na frith-Chonraitheoirí le [[Caitlicigh]] ach an oiread, más [[dílseoir]] a bhí ann - is é sin, duine a thacaigh leis na Sasanaigh le linn an chéad chogadh. D'fhéach rialtas an tSaorstáit leis na Protastúnaigh a chosaint ar na hionsaithe seo, agus cuireadh constáblacht ar leith ar bun i g[[Contae Lú]] ar an séala seo. Ábhar conspóide is ea i gcónaí na hionsaithe [[Seicteachas|seicteacha]] a rinneadh ar na Protastúnaigh le linn na h[[ainriail|ainrialach]] i ndiaidh an Chogaidh Chathartha.

== Torthaí ==

Bhuaigh na Státairí toisc go raibh tacaíocht fhormhór an phobail acu, go háirithe.&lt;ref&gt;Cowman, Des (1991). Fianaise na Staire Iml. 3 : Gnéithe de Stair an 20ú hAois, Ar dTuiscint ar an Domhan Nua-Aoiseach. (An Gúm).&lt;/ref&gt; Bhí [[Olltoghchán na hÉireann, 1923|olltoghchán]] ann ar [[27 Lúnasa]] [[1923]]. Seo iad na torthaí:&lt;blockquote&gt;Teachtaí ar thaobh an Chonartha -. 108 teachta;

Poblachtaigh' in éadan an Chonartha  - 44 teachta.&lt;/blockquote&gt;{{Main|Olltoghchán na hÉireann, 1923}}[[Íomhá:Crowds at funeral procession of Michael Collins Dublin 1922 (6088554764).jpg|mion|sochraid Michael Collins: bhí slua ollmhór ag an tórramh, 28 Lúnasa 1922, BÁC]]
Dhiúltaigh na 44 'Poblachtach' glacadh leis an Saorstát agus dhiúltaigh siad freisin suí sa Dáil. Ós rud é gurbh iad Cumann na nGael an páirtí ba mhó, bhunaigh siad rialtas agus dearbhaíodh a gceannaire, [[Liam Tomás Mac Cosgair]], mar Uachtarán ar [[Dáil Éireann|Dháil Éireann]].

=== Costais ===
Mhair an cogadh cathartha idir an tIRA. agus 'saighdiúirí rialta' arm an tSaorstáit ar feadh bliana, beagnach. Maraíodh níos mó daoine agus rinneadh níos mó damáiste ná mar a rinneadh i gCogadh na Saoirse in éadan fórsaí Shasana, cogadh a mhair ar feadh dhá bhliain go leith. Is iomaí gníomhaí tábhachtach de chuid ghluaiseacht an neamhspleáchais a bhásaigh dá dheasca, cosúil le [[Mícheál Ó Coileáin]] féin. Rinne an dá thaobh ainghníomhartha agus coireanna. Mharaigh na frith-Chonraitheoirí roinnt mhaith Teachtaí Dála, agus chuir siad trí thine tithe a raibh fiúntas agus luach stairiúil ag roinnt leo, cosúil le [[Halla Uí Mhórdha]] i [[Maigh Eo]], ó tharla go raibh úinéir na háite in éis suíomh [[Seanad]]óra a bhaint amach. 
[[Íomhá:Ernest Blythe.jpg|clé|mion|175x175px|Ernest Blythe]]
Fiú nuair a bhí siad ag cúlú roimh na Saorstátairí, rinne na Poblachtánaigh an-dochar d'infreastruchtúr agus do gheilleagar na tíre, agus bhí eacnamaíocht na hÉireann i bhfad ag fáil bisigh ón léirscrios sin.  

Cuireadh thart ar dhá mhíle déag d'fhrith-Chonraitheoirí i m[[Imtheorannú|braighdeanas]] i ndiaidh an chogaidh, agus níor scaoileadh an chuid ba mhó acu saor roimh an mbliain [[1924]]. Nuair a d'fhógair [[Proinsias Mac Aogáin|Proinsias Mac Aodhagáin]] deireadh an fheachtais, chuaigh ocht míle cime cogaidh ar stailc ocrais mar agóid in aghaidh an dóigh a rabhthas ina gcoinneáil i bpríosún i gcónaí. 
[[Íomhá:Full length picture, Kevin O'Higgins, Minister of Home Affairs (23878736159) (cropped).jpg|mion|262x262px]]
Tá siadsan ann, áfach, a deir nár thiontaigh an cogadh amach leath chomh fuilteach agus a d'fhéadfadh sé: is féidir é a chur i gcomparáid le [[Cogadh Cathartha na Spáinne|cogadh cathartha na Spáinne]] nó [[Cogadh Cathartha na Rúise|na Rúise]]. Thairis sin, níor ghlac [[Garda Síochána|an Garda Síochána]], constáblacht úrbhunaithe an tSaorstáit, páirt ar bith sa chogadh. Mar sin, bhí fórsa póilíneachta ag an stát ó thús, fórsa a bhí neamharmtha agus neamhpholaitiúil. 

=== Tuaisceart Éireann ===
Cuireadh an cogadh idir dhá fhaicsean de náisiúnaithe. Mar sin, rinneadh neamhshuim de cheist an oirthuaiscirt. Dá mb'é an réigiún sin a bheadh i gcroílár an chogaidh, is dócha gur cogadh seicteach amach is amach a bheadh ann, agus na sluaite móra de shibhialtaigh á marú ar chúiseanna seicteacha. Le fírinne, b'é an cogadh cathartha idir na hÉireannaigh féin ba phríomhchúis leis gur tháinig an stáitín Oráisteach slán as an bhfaopach ar fad. Nó bhí sé pleanáilte ag an gCoileánach cheana féin feachtas treallchogaíochta a chur ar an oirthuaisceart, agus b'é an cogadh cathartha amháin a tháinig idir é agus an scéim seo. Mar a fheictear an scéal dúinn inniu, is iontach linn nár chuir na hÓglaigh thuaidh aon troid ar údaráis an stáitín, ach is amhlaidh go raibh an chuid ba mhó acusan sásta dílseacht a thabhairt don Choileánach agus don tSaorstát. Chuaigh tuilleadh is míle óglach ón oirthuaisceart sna saighdiúirí sa Saorstát, fiú.
[[Íomhá:William Thomas Cosgrave.jpg|mion|257x257px|Liam Tomás Mac Cosgair]]

=== Fianna Fáil ===
I ndiaidh an chogaidh, bhí Eamon de Valera i bhfad ag iarraidh áitiú ar na frith-Chonraitheoirí i Sinn Féin glacadh leis an Saorstát mar uirlis pholaitiúil a bhféadfaí leas a bhaint aisti le saoirse iomlán a bhaint amach d'Éirinn. Nuair nach raibh formhór an pháirtí sásta leis an smaoineamh seo, thréig de Valera Sinn Féin in éineacht le lucht a leanúna, Proinsias Mac Aodhagáin ina measc, agus bhunaigh siad páirtí Poblachtánach nua, Fianna Fáil - páirtí a bhí &quot;beagáinín bunreachtúil&quot; nó &quot;cineál bunreachtúil&quot;, mar a dúirt de Valera féin (''slightly constitutional'' an bunleagan [[Béarla]]). Níor fágadh mórán de Shinn Féin ann, mar pháirtí. Bhí an tIRA i bhfad ní ba mhó agus ní ba láidre ná riamh, agus ar feadh tamaill, ba nós leis na hÓglaigh Phoblachtánacha meas &quot;a bpáirtí féin&quot; a bheith acu ar Fhianna Fáil, go dtí gur chuir de Valera cosc ar an bPoblachtánachas míleata sa bhliain [[1936]].

=== Oidhreacht ===
[[Íomhá:Richard (Risteárd) Mulcahy and his wife Josephine.jpg|mion|280x280px|Richard (Risteárd) Mulcahy agus a bhean  Josephine, Meán Fómhair 1922]]
Mar is dual do gach cogadh cathartha, d'fhág Cogadh na gCarad in Éirinn goimh fhadsaolach ina dhiaidh, agus má tháinig cneasú thar an ngoimh sin, ní leigheas iomlán a bhí ann. Idir 1920idí - 2020idí, b'iad Fianna Fáil agus Fine Gael an dá pháirtí is cumhachtaí sa tír, is é sin, an dá pháirtí a sheasann do dhá thaobh an chogaidh seo. 

Go dtí na [[1970idí]], ní raibh polaiteoir sinsearach le fáil in Éirinn nach mbeadh ina chrannlaoch de chuid an Chogaidh Chathartha, rud a d'fhág cuid mhaith drochfhola idir an dá pháirtí is mó. Seansaighdiúirí de chuid na bPoblachtánach ab ea Éamon de Valera, Proinsias Mac Aodhagáin, [[Críostóir Stiofán Mac Aindreasa]], agus Seán Lemass, agus ba Saorstátairí iad Liam Tomás Mac Cosgair, Risteard Ó Maolchatha, agus Caoimhín Ó hUiginn. 

Thairis sin, chuaigh cuid mhór de shliocht na bhfear seo agus de shliocht a sleachta leis an bpolaitíocht, rud a choinnigh an tseanghoimh beo. Sna [[1930idí|tríochaidí]], i ndiaidh d'Fhianna Fáil na toghcháin a bhaint an chéad uair, bhí an chuma ar an scéal ar feadh tamaill go raibh an cogadh cathartha le pléascadh amach arís, agus na [[Léinte Gorma]], eagraíocht armtha de chuid na Saorstátairí, ag siúl na sráideanna. Ar ámharaí an tsaoil, maolaíodh ar an ngéarchéim de réir a chéile. Nuair a tháinig na [[1950idí|caogaidí]], bhí sé sábháilte a rá gur fhág an gunna an pholaitíocht ar an taobh theas den teorainn.

== Féach freisin ==

* [[Cath Átha Cliath]]
* [[Básuithe le linn Cogadh Cathartha na hÉireann|Básuithe le linn Chogadh Cathartha na hÉireann]]
* [[Olltoghchán na hÉireann, 1923]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Cogadh Cathartha na hÉireann| ]]
[[Catagóir:Cogaí| ]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]</text>
      <sha1>8r6r8p7ebijnwv2clftonrchnzufae4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ararat (Victoria)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31664</id>
    <revision>
      <id>1319577</id>
      <parentid>1236546</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T15:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8891" sha1="78md234maw67cdfim49wmag44jrgplx" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil|mapa_localitzador=Ararat, Victoria.jpg}}
Cathair bheag in iardheisceart [[Victoria, An Astráil|Victoria]] s[[an Astráil]], timpeall 198 ciliméadar siar ó [[Melbourne]], is ea '''Ararat''' ([[Djabwurrung]]: ''Tallarambooroo'').&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark, Ian D.|url=https://www.worldcat.org/oclc/54913331|title=Dictionary of Aboriginal placenames of Victoria|date=2002|publisher=Victorian Aboriginal Corp. for Languages|others=Heydon, Toby, 1972-, Victorian Aboriginal Corporation for Languages.|isbn=0-9579360-2-8|location=Melbourne|oclc=54913331}}&lt;/ref&gt; Bhí 8,292 duine ina gcónaí ann in 2016. 

== Stair ==
[[Image:Edward Roper - Gold diggings, Ararat, 1854.jpg|thumb|left|Edward Roper, ''Gold diggings, Ararat'', ca. 1854–58, ola ar chanbhás, State Library of New South Wales.]] 
[[File:Barkly street ararat 1894.jpg|thumb|Upper Barkly Street in 1894.]]
Roimh theacht na nEorpach bhí na [[Djab wurrung]] ina gcónaí i gceantar Ararat.&lt;ref name=&quot;profile.id.com.au&quot;&gt;{{cite web |url=http://profile.id.com.au/Default.aspx?id=333&amp;pg=101&amp;gid=10&amp;type=enum |teideal=Ararat Rural City |website=Profile.Id |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309154514/http://profile.id.com.au/Default.aspx?id=333&amp;pg=101&amp;gid=10&amp;type=enum |archive-date=9 March 2012 |url-status=dead |access-date=15 June 2016 |dátarochtana=31 Nollaig 2021 |archivedate=9 Márta 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120309154514/http://profile.id.com.au/Default.aspx?id=333&amp;pg=101&amp;gid=10&amp;type=enum }}&lt;/ref&gt; Tá a lán logainmneacha de chuid na Djabwurrung ar eolas sa cheantar fós: “Karangajaruk”, gleann ina mbíodh ór á thochailt, “Warrayatkin,” loch a dtugtar Green Hill Lake anois, “Butingitch,” áit ar bunaíodh an baile mór, “Gorambeep barak,” ainm Mount Ararat, “'Pandort,” poll mór uisce laisteas den chathair.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ghabh an suirbhéir [[Thomas Mitchell, taiscéalaí|Thomas Mitchell]] tríd an gceantar in 1836 agus thosaigh lonnaitheoirí ag cur fúthu ann sna 1840idí, rud ba chúis leis na Bundúchasaigh a dhíshealbhú. In 1841 bhí an lonnaitheoir Horatio Wills ar a mbealach chun áite níos faide ó dheas, agus scríobh sé ina dhialann, &quot;like the Ark we rested&quot;; thug sé Mount Ararat ar chnoc a bhí i ngar dó dá réir. D’oscail oifig an phoist ar an 1 Feabhra 1856, cé go dtugtaí Cathcart air go dtí an 31 Lúnasa 1857.&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.phoenixauctions.com.au/cgi-bin/wsPhoenix.sh/Viewpocdwrapper.p?SortBy=VIC&amp;filter=*Ararat* |teideal=Post Office List |website=Phoenix Auctions |access-date=30 January 2021 |dátarochtana=31 Nollaig 2021 |archivedate=20 Bealtaine 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240520061345/http://www.phoenixauctions.com.au/cgi-bin/wsPhoenix.sh/Viewpocdwrapper.p?SortBy=VIC&amp;filter=%2AArarat%2A }}&lt;/ref&gt;

In 1857 fuair mianadóirí Síneacha ór ag an “Canton Lead” agus iad ag dul go dtí na hórcheantair i lár Victoria. Bhí pobal mór Síneach in Ararat, agus tá baint ag an stair sin leis an Gum San Chinese Heritage Centre.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://arts-events-tourism.ararat.vic.gov.au/gum-san-heritage-centre |teideal=Gum San Chinese Heritage Centre |work=Ararat Rural City Council |year=2016 |access-date=15 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160519105706/http://arts-events-tourism.ararat.vic.gov.au/gum-san-heritage-centre |archive-date=2016-05-19 |url-status=dead |dátarochtana=2021-12-31 |archivedate=2016-05-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160519105706/http://arts-events-tourism.ararat.vic.gov.au/gum-san-heritage-centre }}&lt;/ref&gt;

Ba ghearr go raibh bardas ann, agus corpraíodh Ararat mar bhuirgéis ar an 24 Meán Fómhair 1858.

Cuireadh gealtlanna ar bun in Ararat. Osclaíodh an Aradale Mental Hospital in 1865, agus osclaíodh J Ward, gealtlann do ghealta coiriúla, in 1887 sa seanphríosún, cé go bhfuil siad dúnta anois.

==Úinéireacht thraidisiúnta==
Tá roinnt grúpaí Bundúchasacha a bhfuil úinéireacht thraidisiúnta acu ar an gceantar. Sa taobh thuaidh tá na [[Wotjobaluk]], [[Jardwadjali]] (nó Jaadwa), [[Wergaia]] agus [[Jupagalk]].&lt;ref name=&quot;AV&quot;&gt;{{cite web|teideal=Map of formally recognised traditional owners|url=https://achris.vic.gov.au/weave/wca.html|publisher=Aboriginal Victoria|access-date=2 June 2019}}&lt;/ref&gt; Tá ionadaíocht á déanamh dóibh ag an Barengi Gadjin Land Council Aboriginal Corporation.&lt;ref name=BGLC&gt;{{cite web|teideal=Welcome to Barengi Gadjin Land Council|url=https://www.bglc.com.au/|publisher=Barengi Gadjin Land Council|access-date=2 June 2019}}&lt;/ref&gt;

Sa taobh theas tá na [[Djab Wurrung]] people.&lt;ref name=&quot;AV&quot;/&gt; Ionadaíonn Martang Pty Ltd iad.&lt;ref name=MPL&gt;{{cite web|teideal=Martang Pty Ltd|url= https://www.aboriginalheritagecouncil.vic.gov.au/martang-pty-ltd|publisher=Victorian Aboriginal Heritage Council|access-date=2 June 2019}}&lt;/ref&gt;

Tá grúpa eile, na [[[Maar Thoir]], ag dul i gcomhairle le rialtas Victoria chun aitheantas a fháil.&lt;ref name=&quot;AV&quot;/&gt; The [[Eastern Maar]] people are represented by the [[Eastern Maar Aboriginal Corporation]] (EMAC).&lt;ref name=EMAC&gt;{{cite web|teideal=Eastern Maar Aboriginal Corporation|url=https://easternmaar.com.au/|publisher=Eastern Maar Aboriginal Corporation|access-date=2 June 2019}}&lt;/ref&gt;

==Geilleagar==
Tá an geilleagar ag brath go mór ar tháirgeadh tosaigh amhail olann, mairteoil agus fíon. Tá roinnt feirmeacha gaoithe ann agus tá AF Gason Pty Ltd le fáil ann, ceann de na déantóirí innealra feirme agus téitheoirí adhmaid is mó san Astráil. 

Tá tábhacht le seirbhísí sláinte agus pobail sa chathair, agus tá príosún lastoir di. Ní í an turasóireacht an tionscal is mó, ach, mar sin féin, caitheann turasóirí $270 milliún ann gach bliain.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://business-investment-lifestyle.ararat.vic.gov.au/investing/tourism/135 |teideal=Tourism |website=Ararat Rural City Council |access-date=14 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150214123206/http://business-investment-lifestyle.ararat.vic.gov.au/investing/tourism/135 |archive-date=14 February 2015 |url-status=dead |df=dmy-all |dátarochtana=31 Nollaig 2021 |archivedate=14 Feabhra 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150214123206/http://business-investment-lifestyle.ararat.vic.gov.au/investing/tourism/135 }}&lt;/ref&gt; 

==Tíreolaíocht==

Tá Ararat suite idir sliabhraonta. Orthu sin tá [[Páirc Náisiúnta na Grampians (Gariwerd)]], Sliabh Langi Ghiran, Sliabh Cole, Sliabh Buangor, Páirc Réigiúnach Chnoic Ararat agus na Píréiní. 
Tá Abhainn na Reilige (Cemetery Creek) ag rith tríd an taobh thuaidh den chathair, agus tá Loch an Chnoic Ghlais (Green Hill Lake) thoir.

== Aeráid ==

{{Bosca Aimsire
| metric_first= Yes
| single_line= Yes
| location=Ararat
|Jan_REC_Hi_°C=42.9
|Feb_REC_Hi_°C=44.7
|Mar_REC_Hi_°C=39.0
|Apr_REC_Hi_°C=32.8
|May_REC_Hi_°C=26.2
|Jun_REC_Hi_°C=20.4
|Jul_REC_Hi_°C=21.0
|Aug_REC_Hi_°C=24.5
|Sep_REC_Hi_°C=28.9
|Oct_REC_Hi_°C=34.7
|Nov_REC_Hi_°C=38.4
|Dec_REC_Hi_°C=42.5
|Year_REC_Hi_°C=44.7
|Jan_Hi_°C =26.7
|Feb_Hi_°C =27.0
|Mar_Hi_°C =23.9
|Apr_Hi_°C =19.4
|May_Hi_°C =15.4
|Jun_Hi_°C =12.3
|Jul_Hi_°C =11.7
|Aug_Hi_°C =12.9
|Sep_Hi_°C =15.0
|Oct_Hi_°C =18.0
|Nov_Hi_°C =21.3
|Dec_Hi_°C =24.4
|Year_Hi_°C =19.0
|Jan_Lo_°C =11.0
|Feb_Lo_°C =11.2
|Mar_Lo_°C =9.5
|Apr_Lo_°C =7.2
|May_Lo_°C =5.4   
|Jun_Lo_°C =3.8
|Jul_Lo_°C =3.3
|Aug_Lo_°C =3.8 
|Sep_Lo_°C =5.0  
|Oct_Lo_°C =6.0
|Nov_Lo_°C =7.7
|Dec_Lo_°C =9.2
|Year_Lo_°C =6.9
|Jan_REC_Lo_°C =0.6
|Feb_REC_Lo_°C =0.3
|Mar_REC_Lo_°C =-0.9
|Apr_REC_Lo_°C =-5.7
|May_REC_Lo_°C =-5.2
|Jun_REC_Lo_°C =-6.4
|Jul_REC_Lo_°C =-7.3
|Aug_REC_Lo_°C =-6.2
|Sep_REC_Lo_°C =-4.0
|Oct_REC_Lo_°C =-4.5
|Nov_REC_Lo_°C =-4.5
|Dec_REC_Lo_°C =-1.0
|Year_REC_Lo_°C =-7.3
|Jan_Precip_mm =37.9
|Feb_Precip_mm = 32.7
|Mar_Precip_mm = 31.2
|Apr_Precip_mm = 43.2
|May_Precip_mm = 52.9
|Jun_Precip_mm = 55.9
|Jul_Precip_mm = 62.5
|Aug_Precip_mm = 69.5
|Sep_Precip_mm = 62.5
|Oct_Precip_mm = 58.2
|Nov_Precip_mm = 46.2
|Dec_Precip_mm = 38.2
|Year_Precip_mm = 592.1
|source= [http://reg.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_089085_All.shtml Bureau of Meteorology]&lt;ref&gt;'''(Béarla)''' [http://reg.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_089085_All.shtml &quot;Climate statistics for Australian locations – Ararat Prison&quot;], Bureau of Meteorology (20 Eanáir, 2011).&lt;/ref&gt; 
|accessdate = Eanáir 2011
}}

== Oideachas ==
Tá ceithre bunscoileanna in Ararat, agus roinnt naíscoileanna. Tá dhá príomhcholáiste ann: Coláiste Phobal Ararat agus Coláiste Marian (scoil [[Caitliceachas|Chaitliceach]]).

== Spórt ==
Imríonn cuid mhaith daoine [[Peil Astrálach]] sa bhaile, agus bunaíodh an cumann áitiúil (‘Ararat Football Club’) in 1871.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Cathracha i Victoria}}</text>
      <sha1>78md234maw67cdfim49wmag44jrgplx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cluain Ghrífín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36953</id>
    <revision>
      <id>1319626</id>
      <parentid>1307165</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T01:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21835" sha1="a9zzhwr1xt1p2ay358rlr3sz2xasu64" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}[[Íomhá:Frozen_Lake_Fr._Collins_Park.jpg|thumb|Loch reoite i bPáirc Athair Uí Choileáin 
le tuirbíní gaoithe ar leith sa chúlra. &lt;br&gt;
]]
'''Cluain Ghrífín'''&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1410352|title=Cluain Ghrífín/Clongriffin {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; ([[An Ghaeilge|Irish]]&amp;#x3A;&lt;span&gt; &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;ga&quot;&gt;''Cluain Ghrífín''&lt;/span&gt;&lt;span&gt;, le ciall &quot;móinéir na gríbhe&quot;&lt;/span&gt;)&lt;ref&gt;[http://www.logainm.ie/1410352.aspx Clongriffin] Placenames Database of Ireland. &lt;/ref&gt;. Is ceantar nua é nach bhfuil críochnaithe in aice le [[Domhnach Míde]],&lt;ref name=&quot;Mgr_Overview_Apr09&quot;&gt;Dublin: Dublin City Council, Minutes of full Meeting of Council, April 2009, Q. 36 - City Manager's answer.&lt;/ref&gt;Baile Átha Cliath, [[Poblacht na hÉireann|Éire]]. Is cuid de pharóiste eaglasta na &quot;Domhnach Míde-Cluain Ghrífín-Baile Ghrífín&quot; san Ard-Deoise Chaitliceach Rómhánach Bhaile Átha Cliath.&lt;ref&gt;[http://www.dublindiocese.ie/guidebook/parish/73 Dublin diocese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216213657/http://www.dublindiocese.ie/guidebook/parish/73 |date=2014-12-16 }} - guidebook&lt;/ref&gt;

== Ainm ==
Is é an t-ainm Cluain Ghrífín aireagán nua-aimseartha. Is sé comhchaitéiniú de “clon” (cluain) leis an focal “grífín”. Is é an focail grífín a thugtar ar an gríobh miotasach atá in úsáid. Is é an focal Grifín mar ghné an cheantair, [[Baile Ghrífín]].  

Deirtear gurb é ailtire David Wright a thug an t-ainm Cluain Ghrífín agus é ag obair ar a fhorbairt.&lt;ref&gt;[http://www.independent.ie/lifestyle/property-plus/blame-it-all-on-the-lego-1657512.html Sunday Independent LIFE Magazine, 2009-03-01, &quot;Blame it all on the Lego&quot;]&lt;/ref&gt;

== Suíomh ==
Tá Cluain Ghrífín 2 km intíre ó Bhá Bhaile Dúill agus soir ó thuaidh ó lár chathair Bhaile Átha Cliath, i nDomhnach Míde thuaidh, ar imeall thuaidh den bruachbhailte i mBaile Átha Cliath, i ndlínse Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath. Tá an fhorbairt laistigh de bhaile fearainn na Gráinsí, i bparóiste dlí Bhaile Dúill, ónar bunaíodh Dhomhnach Míde den chuid is mó.

Tá Cluain Ghrífín suite i mBaile Átha Cliath, Dúiche Poist Baile Átha Cliath 13, agus i ndáilcheantar Bhaile Átha Cliath Thoir Thuaidh.

== Iompar agus rochtain ==

=== Bóthar ===
Tá Cluain Ghrífín bainte amach ag Bóthar “Poll sa Bhalla”, óna acomhal le Bóthar na Gráinsí agus an bother N32. Nascann an N32 le Bhóthar Mhullach Íde, agus mótarbhealaí M1 agus M50.

=== Iarnród ===
Tá stáisiún traenach Chluain Ghrífín suite ar na líne iarnróid Bhaile Átha Cliath-Béal Feirste. Tá sé suite idir Gabhal Bhinn Éadair agus stáisiún iarnróid Phort Mearnóg, agus tá sé freastaile ar mhórcheantar Bhaile Átha “Rapid Transit” (DART) agus InterCity (Iarnród Éireann).

Tá carrchlós “Páirceáil agus Taisteal” faoi thalamh, le níos mó ná 500 spásanna, suite ar an tSráid Mhór Chluain Ghrífín.

=== Ag siúl ===
Tá bealach siúil le rochtain trasna na línte iarnróid go Bá Baile Dúill.

=== Bus ===
Soláthraíonn Bus Átha Cliath an tseirbhís 15 atá ar cheann de na bealaí &quot;baile tras&quot; i mBaile Átha Cliath.&lt;ref&gt;[http://www.dublinbus.ie/GoogleSearch/?searchText=15 Dublin Bus 15 Service &amp; Timetable]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  Freastalaíonn sé ó Stáisiún Cearnóg, Cluain Ghrífín go Páirc Phámar, Ráth Maonais go Bóthar Mhullach Íde, [[Stáisiún Uí Chonghaile|stáisiún traenach Uí Chonghaile, Baile Átha Cliath]], [[Sráid Thobar Phádraig]], [[Faiche Stiabhna]], [[Ráth Maonais]], [[Ráth Garbh]], [[Tír an Iúir]], agus Baile Uí Chuilinn.

Tá bus go déanach san oíche atá ar fáil ag an tseirbhís Nitelink uimhir 29N&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.dublinbus.ie/en/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/29n-Revised-Times |teideal=Dublin Bus 29n Service &amp; Timetable |dátarochtana=2016-03-11 |archivedate=2011-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111009071540/http://www.dublinbus.ie/en/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/29n-Revised-Times/ }}&lt;/ref&gt; ó Sráid D'Olier go Bóthar Bhaile Dúill. Stopann sé ar Bhóthar na Gráinsí thart ar ciliméadar ó Phríomhshráid, Cluain Grífín.

== Áiseanna ==

=== Siopadóireacht ===
Tá siopa eischeadúnais i gCluain Ghrífín, siopa sceallogá prátaí, bialann iodáileach, bearbóir agus bialann Sínis, an chuid is mó ag tús na príomhshráide. Tá roinnt aonaid mhiondíola folamh a ligean, roinnt áirithe le haghaidh Siopa Centra níos mó, siopa gealltóireachta, salon gruaige, agus chun críocha eile. Gealladh siopa ancaire ó Superquinn ach ní bheidh sé seo curtha ar aghaidh.&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (March 2012)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

Tá áiseanna siopadóireachta ann cheana in rice láimhe (ó aon go trí chiliméadar ar shiúl). Ina measc atá pláis siopadóireachta beag ag Baille Dúill agus Halla an Chláir, agus an tIonad Siopadóireachta níos mó i Domhnach Míde agus Ionad Siopadóireachta Clarehall ar Bhóthar Mhullach Íde.

Ó am go chéile, tá an margadh ar siúl ag Cearnóg an Stáisiúin.&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2012)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== Rothaíocht, ag siúl, agus ag rith ===
Tá bealaí coisithe,  bealaí reatha, agus bealaí rothaíochta, a chomhlíonann ag Cearnóg an Stáisiúin. Ón áit seo, tá trasdul chuig Páirc Athair Uí Choileáin agus céimeanna cathartha&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template &quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;span title=&quot;The text near this tag may need clarification or removal of jargon. (September 2012)&quot;&gt;clarification needed&lt;/span&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt; go dtí siúlbhealaí ar chósta Bhaile Átha Cliath agus bá Bhaile Dúill, inbhear an dá aibhneacha agus bogaigh deara, a dearbhaíodh anaclann dúlra, Cnocán Doirinne, sa bhliain 1988.

=== Páirc Athair Uí Choileáin ===
Tá Páirc athfhorbartha “An tAthair Uí Choileáin” suite in aice le Cluain Ghrifín. Athosclaíodh é go hoifigiúil I mBealtaine 2009. Is sé an chéad páirc phoiblí atá &quot;féin-inbhuanaithe&quot; maidir le gaoithe in Éirinn&quot;&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template &quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;span title=&quot;The text near this tag may need clarification or removal of jargon. (September 2012)&quot;&gt;clarification needed&lt;/span&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.dublincity.ie/RecreationandCulture/DublinCityParks/VisitaPark/Pages/FrCollinsPark.aspx |teideal=Dublin City Parks - Fr Collins Park |dátarochtana=2016-03-11 |archivedate=2011-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111213194626/http://www.dublincity.ie/RecreationandCulture/DublinCityParks/VisitaPark/Pages/FrCollinsPark.aspx }}&lt;/ref&gt;

Bhuaigh an pháirc roinnt dámhachtainí ar nós Gradam Inbhuanaitheacht 2010, Spás Poiblí is fearr 2010, agus Páirc Phoiblí is fearr &amp; Tionscnamh Neamhdhíobhálach is fearr don chomhshaol le haghaidh 2010.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.ksn.ie/ber_sustainability_collins.html |teideal=KSN Energy |dátarochtana=2016-03-11 |archivedate=2012-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425080642/http://www.ksn.ie/ber_sustainability_collins.html }}&lt;/ref&gt; Bhí sé ar an ngearrliosta le haghaidh Duais an Aontais Eorpaigh don Ailtireacht Chomhaimseartha in 2011.

Tá cúig tuirbíní gaoithe ann chun cumhachta 50 kilowatt a chuir ar fáil. Tá sé úsáidtear chun teilgean uisce ar fáil ó na loch lárnach, soilsiú poiblí, iostaí cothabhála, agus seomraí feistis an chumman spóirt. 

Áirítear coillearnach nádúrtha sa pháirc (26 heicteár). Tá rith imeallach / rian rothaíocht ann, sé pháirc imeartha agus sé stáisiún aclaíochta. Tá promanád ann, aimfitéatar ceolchoirm, agus limistéir phicnice, le fichille lasmuigh nó clár táiplisí, dhá chlós súgartha agus páirc scátála.

=== Oideachas ===
Tá crèche ar a dtugtar an t-ainm an Ciorcal Foghlama. Tá dhá bhunscoil nua, atá suite siar ó Cluain Ghrífín san fhorbairt Béal Maighne i mBaile Ghrífín, eastát tithíochta eile chomhchuid den Cholbha Thuaidh.&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template &quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;span title=&quot;The text near this tag may need clarification or removal of jargon. (September 2012)&quot;&gt;clarification needed&lt;/span&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt; Maidir le ceann acu, scoil Naomh Proinsias d’Assisi, tá sé faoi phátrúnacht na hEaglaise Caitlicí Rómhánach. Is sé “Educate Together” (il-sainchreidmheach agus chomhoideachais) an scoil eile.  Tá bunscoileanna agus meánscoileanna eile in aice láimhe in [[Domhnach Míde]] agus [[Baile Dúill]].

=== Creideamh ===
Feidhmíonn Eaglais na Tríonóide Naofa&lt;ref&gt;[http://holytrinityparish.ie Holy Trinity Church, Donaghmede-Clongriffin-Balgriffin Parish]&lt;/ref&gt; an Paróistigh Caitliceach Rómhánach atá le fáil chun na daoine i
nDomhnach Míde, Cluain Ghrífín, Baile Ghrífín, a bhí cruthaithe sa bhliain 1974.&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (September 2012)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

Feidhmíonn Séipéal Naomh Doulagh, paróistigh Baile Ghrífín ag Eaglais na hÉireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.malahide.dublin.anglican.org/blog |teideal=The United Parishes of Malahide, Portmarnock &amp; St Doulagh's - Church of Ireland |dátarochtana=2016-03-11 |archivedate=2012-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120711131935/http://www.malahide.dublin.anglican.org/blog/ }}&lt;/ref&gt; Tá sé in úsáid le haghaidh seirbhísí ó choncas Tudor na hÉireann.&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (September 2012)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

Tá pleananna glactha chun Mosque a thógáil a bheadh an ceann is mó in Éirinn. Cosnóidh an forbairt fhoriomlán €40 milliún. Beidh an Mosque ábalta 157,000 duine a fhreastal. Beidh lárionad cultúrtha,ionad comhdhála, Bunscoil, Meanscoil, lárionaid aclaíochta, ocht árasán agus gairdíní tírdhreachtaithe.Beidh an mosque ag freastal ar suas le 3,000 duine.

De réir an tuarascáil is déanaí ó Gannon Homes, is cosúil nach mbeidh an Mosque a thógáil mar a bhí beartaithe.

&lt;ref&gt;http://www.thejournal.ie/irelands-largest-mosque-clongriffin-1060199-Aug2013/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.independent.ie/irish-news/mosque-for-3000-gets-goahead-in-capital-29119030.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.tommybroughan.com/wp-content/uploads/2015/03/TOMMY_BROUGHAN_TD_ONLINE_VOL_23_No_1.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-03-11 |archivedate=2015-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402152741/https://www.tommybroughan.com/wp-content/uploads/2015/03/TOMMY_BROUGHAN_TD_ONLINE_VOL_23_No_1.pdf }}&lt;/ref&gt;

== An dúlra ==
Tá Cluain Ghrífín in aice le bá Bhaile Dúill, leis na hinbhír an Abhainn Chomhla agus abhainn Mayne, agus bogaigh, agus gach ceann acu cosanta ag an tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra.&lt;ref&gt;[http://www.npws.ie/protectedsites/specialprotectionareasspa/baldoylebayspa National Parks and Wildlife Service (Ireland), Baldoyle Bay SPA 004016]&lt;/ref&gt;

De réir reacht d’anaclann dúlra sa bhliain 1988,&lt;ref&gt;[http://www.irishstatutebook.ie/1988/en/si/0233.html Irish Statute Book, S.I. No. 233/1988 — Nature Reserve (Baldoyle Estuary) Establishment Order, 1988]&lt;/ref&gt; tá cuid den inbhear agus bogaigh an bhá Baille Dúil cosanta
mar limistéar caomhantais speisialta (SAC).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.fingalcoco.ie/Planning/ConservationHeritage/NaturalHeritageDesignations/ |teideal=Natural Heritage Designations, Baldoyle Bay |dátarochtana=2016-03-11 |archivedate=2012-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120528101203/http://www.fingalcoco.ie/Planning/ConservationHeritage/NaturalHeritageDesignations/ }}&lt;/ref&gt; Faoi Choinbhínsiún Ramsar, tá na bogaigh ceaptha go bhfuil siad tábhachtach ar leibhéal idirnáisiúnta.Tacaíonn siad roinnt gnáthóga atá liostaithe ar Threoir an AE maidir le Gnáthóga.&lt;ref&gt;[http://ec.europa.eu/environment/nature/legislation/habitatsdirective/index_en.htm Habitats Directive, Environmental Legislation]&lt;/ref&gt;

Is siad na tailte oscailte Cluain Ghrífín agus Páirc Athair Uí Choileáin atá ina hóstach maidir le héin imirceacha, lena n-áirítear  éin Artacha agus na hAfraice-Eoráiseach éin imirceacha. Tá spéis ar leith ar daonra tábhachtach go hidirnáisiúnta de ghéanna brent a ngnáthaíonn ceantar leathan thart ar Bhá Bhaile Dúill .&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.npws.ie/protectedsites/specialprotectionareasspa/baldoylebayspa/ |teideal=National Parks and Wildlife Services, Baldoyle Bay Specially Protected Sites |dátarochtana=2016-03-11 |archivedate=2012-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120525065041/http://www.npws.ie/protectedsites/specialprotectionareasspa/baldoylebayspa/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.npws.ie/ National Parks &amp; Wildlife Services]&lt;/ref&gt;

Suas go dtí deireadh na 1990í bhí sruth ag rith siar agus siar ó thuaidh ó choirnéal thoir theas de Pháirc Athar Uí Choileáin (an áit a gabhann an Príomhshráid annoys) go dtí &quot;Stapolin&quot; agus isteach sa  Sruth fo-abhainn Grange den Abhainn Mayne.  Níl an sruth seo le feiceáil a thuilleadh.

== Stair agus comhdhéanamh ==

=== Luathstair ===
Tá Cluain Ghrífín suite ar na tailte de Bhaile Dúill. Ba é chuid de chonair mhóra de thalamh feirme, uaireanta ar a dtugtar an t-ainm &quot;Gráinseach an Bhaile Dúill.&quot; Is i gcuimhne ar an séipéal beag seo atá an t-ainm Mainistir na Gráinsí a dtugtar ar.&quot; Sa bhliain 1166, sannadh na tailte do Phríoireacht Naomh Uile. Tógadh Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath níos déanaí ar shuíomh  a bhí ina úinéireacht ag Diarmait Mac Murchada, Rí Laighen.&lt;ref&gt;[http://www.jstor.org/pss/30083966 Grange Abbey, Baldoyle by Brian Mac Giolla Phadraigh.]&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1369, bhí parlaimint ar siúl sa séipéal beag, ar a dtugtar ag Sir William de Windsor.&lt;ref&gt;An article on Fingal district, by William C. Stubbs, M.A., in the Journal of the Royal Society of Antiquaries for 1897; Dalton's History of the County Dublin; Archdall's Monasticon Hibernicum (Moran's).&lt;/ref&gt;

Sna 1530s déanach, ag tús an gabháil Túdarach na hÉireann, déanta ionradh ar agus gafa ag ordú [[Anraí VIII Shasana|Rí Anraí VIII, Rí Shasana]] a bhronn sé ar Bhardas Bhaile Átha Cliath.

=== Stair nua-aimseartha ===
Go dtí an bhliain 2003, ba talamh feirme í Cluain Ghrífín.  

Sa bhliain 2003, mí Iúil,  thug Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath cead pleanála d'fhorbairt ilchineálach ag &quot;Cluain Ghrífín ag Bóthar na Gráinsí, Domhnach Míde.&quot;&lt;ref name=&quot;Mgr_Overview_Apr09&quot;&gt;Dublin: Dublin City Council, Minutes of full Meeting of Council, April 2009, Q. 36 - City Manager's answer.&lt;/ref&gt; Tá sé seo anois mar chuid d’Fhorbairt Imeall Tuaiscirt (ó Chluain Ghrífín go Béal Maighne).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.dublincity.ie/PLANNING/OTHERDEVELOPMENTPLANS/LOCALAREAPLANS/Pages/Clongriffin%E2%80%93Belmayne(NorthFringe).aspx |teideal=Dublin City Council - Clongriffin – Belmayne (North Fringe) |dátarochtana=2016-03-12 |archivedate=2011-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110808221844/http://www.dublincity.ie/Planning/OtherDevelopmentPlans/LocalAreaPlans/Pages/Clongriffin%E2%80%93Belmayne(NorthFringe).aspx }}&lt;/ref&gt;

Chriochnaigh siad na pleananna bainistíochta sa bhliain 2004. Sa bhliain 2005, thosaigh siad, tithe agus árasáin, a thógáil. Bhí sé beartaithe go mbeadh áiseanna oideachais agus áiseanna miondíoltóir, agus scannán ilchodach. Bhí Cluain Ghrífín mar chuid de na Forbairt imeall ó thuaidh (chomh maith le Béal Maighne i mBaile Ghrífín agus eastáit ar iar-Ráschúrsa an Bhaille Dúil  agus i dtuaisceart An Chúlóg) agus a bhí ceadaithe ag na húdaráis áitiúla chun cóiríocht nua do Bhaile Átha Cliath a chur ar fáil ar thalamh crios glas, agus a bhí chun críoch, a chuir le forbairt Domhnach Míde thuaidh. Clongriffin's developments comprise: Geata an Mhainéar, Páirc Beau, Punc stáisiún agus Marrsfield.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.clongriffin.ie/ |teideal=Clongriffin Town Centre |dátarochtana=2016-03-12 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305202111/http://www.clongriffin.ie/ }}&lt;/ref&gt;

Le haghaidh tuilleadh stair agus nótaí ginearálta, féach freisin an Dhomhnach Míde agus Bhaile Dúill.

=== Soláthar seirbhísí ===
Níl aon achar an eastáit, déanta go fóill ar lámh ag Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath. Coinníonn an Chomhairle nach bhfuil sé déanta aon tiomantas ina leith sin.&lt;ref name=&quot;Mgr_Overview_Apr09&quot;&gt;Dublin: Dublin City Council, Minutes of full Meeting of Council, April 2009, Q. 36 - City Manager's answer.&lt;/ref&gt;  Mar sin féin, féadfaidh an Chomhairle, ag obair le cuideachta bainistíochta phríobháideach, bailiú bruscair a dhéanamh. Gurb é  Iarnród Éireann a iarraidh ar Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath, a ghlacadh An tSráid Mhór i gceannas, roimh oscailt an stáisiúin traenach.&lt;ref&gt;North Area Assistant Manager at the Safer Belmayne/Clongriffin Forum, Shop Unit 60, Main St. Clongriffin, 19 May 2009.&lt;/ref&gt;

=== Lonnaíocht pirít agus leasúcháin ===
Go luath sa bhliain 2008, líomhnaíodh go bhfuarthas an pirít mianraí
sa “hardcore” cliche, a úsáidtear i dtógáil cruinneachán tithe san eastáit tithíochta éagsúla i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath, lena n-áirítear Beaupark i Cluain Ghrífín.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://seankenny.ie/news/docs/Presence%20of%20pyrite%20Beaupark%20Clongriffin%200709.pdf |teideal=Report on presence of pyrite in Beaupark, Clongriffin to DCC North Central Area Committee |dátarochtana=2016-03-12 |archivedate=2010-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100119081417/http://www.seankenny.ie/news/docs/Presence%20of%20pyrite%20Beaupark%20Clongriffin%200709.pdf }}&lt;/ref&gt;  Tá feabhsúchán, maidir le háiteanna cónaithe ar leibhéal na talún, chun an pirít uile a bhaint amach&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.arthurcox.com/ontrack/spring2011/the-planning-and-development-amendment-act-2010.html |teideal=The Planning and Development (Amendment) Act 2010 |dátarochtana=2016-03-12 |archivedate=2012-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425081954/http://www.arthurcox.com/ontrack/spring2011/the-planning-and-development-amendment-act-2010.html }}&lt;/ref&gt; tar thángthas ar shocrú Márta 2011 i gcás na Cúirte Tráchtála. Menolly Homes&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.menolly.ie/ |teideal=Menolly Homes |dátarochtana=2016-03-12 |archivedate=2013-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131201141058/http://www.menolly.ie/ }}&lt;/ref&gt; agus glac an Grúpa  Lagáin&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.lagangroup.co.uk/ |teideal=The Lagan Group |dátarochtana=2016-03-12 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305211121/http://www.lagangroup.co.uk/ }}&lt;/ref&gt; a bheith freagrach chun an inlíonadh lochtach a úsáidtear.  Bunaíodh ciste iontaobhais suas, maidir le costais chun leigheas a chur ar fáil ag gach teach, agus tionchar a chuir ar fáil maidir leis an pirít i gCluain Ghrífín.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2011/0316/breaking58.html Irish Times - Pyrite housing settlement outlined]&lt;/ref&gt; Thosaigh feabhsúcháin i mBealtaine 2011.

=== Cothabháil bóithre agus forbairtí eile ===
Ceaptar go bhfuil &quot;Gannon Tithe&quot; freagrach as cothabháil na mbóithre. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template &quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;span title=&quot;The material near this tag may use weasel words or too-vague attribution. (September 2012)&quot;&gt;by whom?&lt;/span&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;  Mar sin féin, tá an fhreagrachtmaidir le cothabháil na mbóithre, faoi dhíospóid.&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (September 2012)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

Tá an fhorbairt a chuir ar ceal mar gheall ar fhachtóirí diúltacha i ngeilleagar na hÉireann, fadhbanna airgeadais an bhforbróir, agus éileamh laghdaithe. Tá roinnt réimsí fós iata ag clárlach tógála. Tá Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath ag fhoirmliú Plean Ceantair Áitiúil don Cholbha Thuaidh&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.dublincity.ie/PLANNING/OTHERDEVELOPMENTPLANS/LOCALAREAPLANS/Pages/Clongriffin%E2%80%93Belmayne%28NorthFringe%29.aspx |teideal=North Fringe Local Area Plan |dátarochtana=2016-03-12 |archivedate=2011-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110808221844/http://www.dublincity.ie/Planning/OtherDevelopmentPlans/LocalAreaPlans/Pages/Clongriffin%E2%80%93Belmayne(NorthFringe).aspx }}&lt;/ref&gt; mar chuid den Phlean Forbartha Chathair Bhaile Átha Cliath 2011–2017.&lt;ref&gt;[http://www.dublincity.ie/Planning/DublinCityDevelopmentPlan/Pages/CityDevelopmentPlan.aspx Dublin City Development Plan 2011-2017]&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}}
[[Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath]]</text>
      <sha1>a9zzhwr1xt1p2ay358rlr3sz2xasu64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cruinniú Mullaigh na Cruinne 1992 i Rio de Janeiro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46620</id>
    <revision>
      <id>1319631</id>
      <parentid>1252213</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T05:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5370" sha1="ir97j91rc4acv64pwkce2vdgxvrba25" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}


Tionóladh '''Comhdháil na Náisiún Aontaithe ar an gComhshaol agus an Fhorbairt''', nó '''Cruinniú Mullaigh na Cruinne''' ('''Earth Summit''' nó '''ECO-92'''), i [[Rio de Janeiro]] na [[An Bhrasaíl|Brasaíle]]  ar 3-14 Meitheamh 1992, an chéad Cruinniú fMullaigh na Cruinne riamh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.indiatoday.in/world/story/cop26-climate-change-scotland-glasgow-1992-rio-de-janeiro-earth-summit-1871975-2021-11-01|teideal=COP26 and climate change: A journey that began in 1992 with Rio Earth Summit|údar=Prabhash K. Dutta New DelhiNovember 1, 2021UPDATED: November 1, 2021 16:02 Ist|language=en|work=India Today|dátarochtana=2022-08-26}}&lt;/ref&gt; Bhí beagnach gach ceann rialtais ar [[An Domhan|Domhan]] i láthair, ina measc [[Taoiseach]] na hÉireann, [[Seán de Briotún|John Bruton]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1992-06-23/2|teideal=Ceisteanna — Questions. Oral Answers. - Earth Summit. – Dáil Éireann (26th Dáil) – Tuesday, 23 Jun 1992 – Houses of the Oireachtas|údar=Houses of the Oireachtas|dáta=1992-06-23|language=en-ie|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2022-08-26|archivedate=2022-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220826171016/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1992-06-23/2/}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Pavilhão 9 do Riocentro.jpg|mion|Centro de convenções Riocentro ]]


Pléadh gnéithe éagsúla de na fadhbanna bagracha comhshaoil. I measc na n-ábhar a pléadh bhí an [[iarmhairt cheaptha teasa]] san [[Atmaisféar an Domhain|atmaisféar]] is an [[Téamh domhanda|forthéamh domhanda]], an [[poll sa chiseal ózóin]] san atmaisféar, astitim radaighníomhach, [[truailliú]] aeir is uisce le ceimiceáin thocsaineacha, leathadh na bhfásach de bharr an iomarca feirmeoireachta, [[dífhoraoisiú]], díothú gnéithe [[Planda|plandaí]] is [[Ainmhí|ainmhithe]], an fás géaraithe i ndaonra an Domhain, agus a lán eile. 

Rinneadh comhaontuithe is fógraí go ndéanfaí bearta chun deireadh a chur le han-chuid de na míchleachtaí tionsclaíochta is iompair is bun leis na saghsanna truaillithe uile. Chomh maith leis na cruinnithe oifigiúla, tharla i bhfad níos mó taobhchruinnithe neamhoifigiúla ag eagrais dheonacha as tíortha ar fud an Domhain. 

Imeacht ollmhór ab ea é, aitheantas gur ceisteanna polaitiúla, eacnamaíochta, teicniúla iad na fadhbanna comhshaoil, ceisteanna uiledhomhanda, go deimhin, nach féidir tabhairt fúthu i gceart ach ar bhonn uiledhomhanda. 

Cinneadh go laghdófaí [[tiúchan]] na n[[gás]] san atmaisféar a chuireann leis an iarmhairt cheaptha teasa go dtí leibhéal na bliana 1990 faoin mbliain 2000. 

Rinneadh an t-uafás poiblíochta nuair a seoladh an [[Creat-Choinbhinsiún na Naisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide|Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]] (an CCNAAA nó United Nations Framework Convention on Climate Change  nó UNFCCC).

Maidir leis an smaoineamh ar &quot;Lá Uisce&quot; a cheiliúradh ar fud an domhain, pléadh é den chéad uair le linn Chomhdháil Rio sa bhliain 1992. Ghlac [[Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe]] rún ansin lenar dearbhaíodh gurbh é an 22 Márta [[Lá Domhanda an Uisce]].&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Cruinnithe Mullaigh an Domhain|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=188}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ucc.ie/ga/brainwaves/fiseain/|teideal=Lá Domhanda an Uisce 2022, á Cheiliúradhː  Físeáin|údar=ucc.ie|dáta=2022|language=ga-IE|work=University College Cork|dátarochtana=2022-08-26}}&lt;/ref&gt;

=== Agóid ===
Tháinig [[Severn Cullis-Suzuki]]''','''  an &quot;[[Greta Thunberg]] roimh am&quot;, ar an bhfód mar ghníomhaí [[timpeallacht]]&lt;nowiki/&gt;a in 1992 agus í 12 bliain d'aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Girl Who Silenced the World for 5 Minutes! English Subs|url=https://www.youtube.com/watch?v=XdK0uYjy85o|language=en|author=Severn Cullis-Suzuki (12 ag an am)|date=1992}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Severn Cullis-Suzuki: The 12-year-old who tried to save the world {{!}} BBC Ideas|url=https://www.youtube.com/watch?v=DAyXeXVFSbw|language=en|author=BBC|date=2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://developmenteducation.ie/wp-content/uploads/2020/06/GAP-IRISH-Global-Citizenship-as-Gaeilge.pdf|teideal=SRAITH STRAITÉISÍ DO MHÚINTEOIRÍ  - GNÍOMHAÍOCHT AR MHAITHE LEIS AN tSAORÁNACHT DHOMHANDA|údar=/developmenteducation.ie|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Severn Cullis-Suzuki]]
* [[Creat-Choinbhinsiún na Naisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]] (CCNAAA)
* [[Prótacal Kyoto, 1997|Prótacal Kiótó, 1997]]
* [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe ar an gComhshaol agus an Fhorbairt, 2009 i gCóbanhávan|Comhdháil na Náisiún Aontaithe ar an gComhshaol agus an Fhorbairt, 2009]] i g[[Cóbanhávan|Cobanhávan]]
* [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2021 (COP26)]], [[Glaschú]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Fréamh an Eolais}}

[[Catagóir:1992]]
[[Catagóir:An Bhrasaíl]]
[[Catagóir:Rio de Janeiro (cathair)]]
[[Catagóir:Comhdhálacha na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Athrú aeráide]]
[[Catagóir:Téamh domhanda]]</text>
      <sha1>ir97j91rc4acv64pwkce2vdgxvrba25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Imelda Marcos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66721</id>
    <revision>
      <id>1319646</id>
      <parentid>1267359</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2294" sha1="dk61z2vsavhip8ul144c2zxbnvca0r1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Iar–pholaiteoir Filipíneach is ea '''Imelda Marcos''', a rugadh ar [[2 Iúil]] [[1929]], Bhí sí pósta le [[Ferdinand Marcos]], iaruachtarán agus [[Deachtóireacht|deachtóir]]. Bhí sí ina &quot;Céad Bhean Uasal&quot; ar an [[na hOileáin Fhilipíneacha]] sna blianta 1965-1986.&lt;ref name=&quot;Ellison&quot;&gt;Katherine Ellison, ''Imelda, Steel Butterfly of the Philippines'', McGraw-Hill, New York, 1988. ISBN 0-07-019335-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Imelda: a Story of the Philippines'', Beatriz Francia&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Marcos inauguration stamp with imelda.jpg|clé|mion|Na Marcos, 1972]]

== Eachtra ==
I mí Iúil 1966, agus iad ar chamchuairt sna [[Na Filipínigh|Filipínigh]], mhaslaigh na Beatles Imelda Marcos,, de thaisme mar a tharla. Thug an t-uachtarán cuireadh don bhanna teacht go Pálás an Uachtaráin, chun bricfeasta a fháil ag fáiltiú oifigiúil. 
Dhiúltaigh Brian Epstein é go béasach, mar bhí polasaí ag an mbanna aon chuireadh chomh &quot;hoifigiúil&quot; seo a dhiúltú. Bhí sé ar intinn acu lá saoire a thógáil ar an lá céanna, rud a bhí an-luachmhar dóibh i rith na laethanta gnóthacha seo. Ní raibh Imelda Marcos den tuairim chéanna ar chor ar bith, áfach, agus thóg sí é mar mhasla. 

Bhí iontas ar na Beatles nuair a chuala siad an ruaille buaille ar an nuacht, agus bhí gach stáisiún ag labhairt faoin eachtra. Chuaigh an scéal in olcas go tapaidh. Chaill an banna an chosaint phóilíneachta a bhí acu, agus b'éigean dóibh taisteal go h[[Aerfort Manila]] ina n-aonair. Shroich siad an t-aerfort slán sábháilte, ach nuair a bhí siad ann ciceadh agus buaileadh a mbainisteoir turais, [[Mal Evans]], agus fuair an banna féin an chóir chéanna. 

Nuair a bhí siad ar an eitleán agus ag fanacht ar an rúidbhealach, tógadh Epstein agus Evans amach as arís, chun labhairt leis na húdaráis. I ndeireadh na dála, bhí ar Epstein an t-airgead ar fad a thuill an banna sa tír a thabhairt ar ais, sular ghéill siad dóibh dul ar ais ar an eitleán.

== Féach freisin ==

* [[Ferdinand Marcos]]
* [[Bong Bong Marcos|Bongbong Marcos]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{Síol-beath-ph}}

{{DEFAULTSORT:Marcos, Imelda}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Mná]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Filipíneacha]]</text>
      <sha1>dk61z2vsavhip8ul144c2zxbnvca0r1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Comhairle Konstanz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69641</id>
    <revision>
      <id>1319630</id>
      <parentid>1092620</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T02:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1701" sha1="bc2nf126959y45od247f3jxzyef1dz3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

[[File:Meister der Chronik des Konzils von Konstanz 001.jpg|mion|clé|An tImpire Sigismund, a dhara bhean chéile, [[Barbara de Celje]], agus a n-iníon, [[Elizabeth Lucsamburg]], ag Chomhairle Konstanz]]

Is éard a bhí i gceist le '''Comhairle Konstanz'''  sa 15ú haois, ná comhairle éacúiméineach a bhí aitheanta ag an [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach]], agus a bhí ar siúl ón bhliain 1414 go dtí 1418. Chuir an chomhairle críoch le [[Siosma Mór an Iarthair]], ag teistiú nó ag glacadh leis na tairiscintí éirí as oifig ó na héilitheoirí an phápacht a bhí fágtha agus ag toghadh [[Pápa Máirtín V|Máirtín V]] ina phápa.

Chomh maith leis sin, cháin an Chomhairle [[Jan Hus]] mar eiriceach agus d'éascaigh sí a bharántas forghníomhaithe ag an t-údarás sibhialta. Rialaigh sí, freisin, ar shaincheisteanna an cheannais náisiúnta, ar chearta na bpágánach, agus ar chogadh cóir, mar fhreagra ar an choimhlint idir [[Ríocht na Polainne]] agus [[Ord na Ridirí Teotanacha]]. Tá tábhachtach leis an Chomhairle mar gheall ar a ceangal le [[Comhairleachas eaglasta|Chomhairleachas eaglasta]] (Béarla: ''ecclesial Conciliarism'') agus le [[Ceannas an Phápa|cheannas an Phápa]].

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.legionofmarytidewater.com/faith/ECUM16.HTM Council of Constance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190910140742/http://www.legionofmarytidewater.com/faith/ECUM16.HTM |date=2019-09-10 }}
* [http://www.medievalarchives.com/Constance Council of Constance: Heretics, Schism and the Teutonic Knights] on [http://www.medievalarchives.com/PodcastList Medieval Archives Podcast]

{{Síol-stair}}</text>
      <sha1>bc2nf126959y45od247f3jxzyef1dz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>280 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70224</id>
    <revision>
      <id>1319575</id>
      <parentid>1090804</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T15:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34988-39</username>
        <id>75055</id>
      </contributor>
      <origin>1319575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="437" sha1="on6ytsnbio8bf6qwe0xhgjrjzvuwp7k" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Uimhir}}
Is é '''280''' an [[uimhir nádúrtha]] tar éis [[279 (uimhir)|279]] agus roimh [[281 (uimhir)|281]]. 

==Integers 281 to 289==

'''281'''

[[281 (uimhir)]]

'''282'''

94×3=282

'''283'''

prime number 

'''284'''

142×2=284

'''285'''

19×15=285

'''286'''

[[286 (uimhir)]]

'''287'''

7×41=287

'''288'''

[[288 (uimhir)]]

'''289'''

17×17=289
{{Uimhir}}

{{stumpa}}

[[Catagóir:Slánuimhreacha]]</text>
      <sha1>on6ytsnbio8bf6qwe0xhgjrjzvuwp7k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319581</id>
      <parentid>1319575</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T16:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34988-39</username>
        <id>75055</id>
      </contributor>
      <comment>/* Integers 281 to 289 */</comment>
      <origin>1319581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="444" sha1="53bofs1wx0xfpgjy5m6bipn12t9aaas" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Uimhir}}
Is é '''280''' an [[uimhir nádúrtha]] tar éis [[279 (uimhir)|279]] agus roimh [[281 (uimhir)|281]]. 

==Integers 281 to 289==

'''281'''

[[281 (uimhir)]]

'''282'''

[[282 (uimhir)]]

'''283'''

prime number 

'''284'''

142×2=284

'''285'''

19×15=285

'''286'''

[[286 (uimhir)]]

'''287'''

7×41=287

'''288'''

[[288 (uimhir)]]

'''289'''

17×17=289
{{Uimhir}}

{{stumpa}}

[[Catagóir:Slánuimhreacha]]</text>
      <sha1>53bofs1wx0xfpgjy5m6bipn12t9aaas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>359 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70227</id>
    <redirect title="300 (uimhir)" />
    <revision>
      <id>1319571</id>
      <parentid>1090807</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:51:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34988-39</username>
        <id>75055</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[300 (uimhir)]]</comment>
      <origin>1319571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="jnajigkho6hhr42jp0kae97je0pdu2c" xml:space="preserve">#athsheoladh [[300 (uimhir)]]</text>
      <sha1>jnajigkho6hhr42jp0kae97je0pdu2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>289 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70964</id>
    <redirect title="280 (uimhir)" />
    <revision>
      <id>1319576</id>
      <parentid>1289199</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T15:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34988-39</username>
        <id>75055</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[280 (uimhir)]] to [[280 (uimhir)#289]]</comment>
      <origin>1319576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="hiuj01mlulqwmhkqf2aa3e15c8m5h8o" xml:space="preserve">#athsheoladh [[280 (uimhir)#289]]
[[Catagóir:Slánuimhreacha]]</text>
      <sha1>hiuj01mlulqwmhkqf2aa3e15c8m5h8o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319582</id>
      <parentid>1319576</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T16:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34988-39</username>
        <id>75055</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[280 (uimhir)#289]] to [[280 (uimhir)]]</comment>
      <origin>1319582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="g6darnoc07f02pv0zw6msvh54dxrnhc" xml:space="preserve">#athsheoladh [[280 (uimhir)]]
[[Catagóir:Slánuimhreacha]]</text>
      <sha1>g6darnoc07f02pv0zw6msvh54dxrnhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>282 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70971</id>
    <revision>
      <id>1319580</id>
      <parentid>1288063</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T16:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34988-39</username>
        <id>75055</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[280 (uimhir)]]</comment>
      <origin>1319580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185" sha1="jfekemvgsm68nmt4rlrg9fvj2dlaz7p" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Uimhir}}
Is é '''282''' an [[uimhir nádúrtha]] tar éls [[281 (uimhir)|281]] augs roimh [[283 (uimhir)|283]].

{{Uimhir}}

{{stumpa}}
[[Catagóir:Slánuimhreacha]]</text>
      <sha1>jfekemvgsm68nmt4rlrg9fvj2dlaz7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>318 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70992</id>
    <redirect title="300 (uimhir)" />
    <revision>
      <id>1319586</id>
      <parentid>830511</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T16:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34988-39</username>
        <id>75055</id>
      </contributor>
      <origin>1319586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="a8wmnw2my2d4crj3jaybdqci5ruwy5u" xml:space="preserve">#athsheoladh [[300 (uimhir)]]
[[Catagóir:Slánuimhreacha]]</text>
      <sha1>a8wmnw2my2d4crj3jaybdqci5ruwy5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>317 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70993</id>
    <redirect title="300 (uimhir)" />
    <revision>
      <id>1319585</id>
      <parentid>830512</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T16:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34988-39</username>
        <id>75055</id>
      </contributor>
      <origin>1319585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="a8wmnw2my2d4crj3jaybdqci5ruwy5u" xml:space="preserve">#athsheoladh [[300 (uimhir)]]
[[Catagóir:Slánuimhreacha]]</text>
      <sha1>a8wmnw2my2d4crj3jaybdqci5ruwy5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>316 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70994</id>
    <redirect title="300 (uimhir)" />
    <revision>
      <id>1319584</id>
      <parentid>830513</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T16:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34988-39</username>
        <id>75055</id>
      </contributor>
      <origin>1319584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="a8wmnw2my2d4crj3jaybdqci5ruwy5u" xml:space="preserve">#athsheoladh [[300 (uimhir)]]
[[Catagóir:Slánuimhreacha]]</text>
      <sha1>a8wmnw2my2d4crj3jaybdqci5ruwy5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>315 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70995</id>
    <redirect title="300 (uimhir)" />
    <revision>
      <id>1319583</id>
      <parentid>830514</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T16:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34988-39</username>
        <id>75055</id>
      </contributor>
      <origin>1319583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="a8wmnw2my2d4crj3jaybdqci5ruwy5u" xml:space="preserve">#athsheoladh [[300 (uimhir)]]
[[Catagóir:Slánuimhreacha]]</text>
      <sha1>a8wmnw2my2d4crj3jaybdqci5ruwy5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Cláir ficsean uafáis de réir tíre</title>
    <ns>14</ns>
    <id>77296</id>
    <revision>
      <id>1319617</id>
      <parentid>1304782</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T23:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Sórtáil</comment>
      <origin>1319617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="ly0swexebnb1yzwnz2zu3s5wmkkdt44" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Clair ficsean uafais de reir tire}}
[[Catagóir:Cláir ficsean uafáis| Tir]]
[[Catagóir:Ficsean uafáis de réir tíre|+Clair]]
[[Catagóir:Cláir theilifíse de réir tíre|-Uafas]]
[[Catagóir:Catagóirí de réir tíre]]</text>
      <sha1>ly0swexebnb1yzwnz2zu3s5wmkkdt44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Cláir ficsean uafáis</title>
    <ns>14</ns>
    <id>77297</id>
    <revision>
      <id>1319620</id>
      <parentid>1302693</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T23:22:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sórtáil</comment>
      <origin>1319620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144" sha1="320g5nrhf3i5ff0f0e1oql4o0nc0se1" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Clair ficsean uafais}}
[[Catagóir:Cláir theilifíse de réir seánra|Uafas]]
[[Catagóir:Ficsean uafáis|+Clair ficsean uafais]]</text>
      <sha1>320g5nrhf3i5ff0f0e1oql4o0nc0se1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Derek Parfit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81637</id>
    <revision>
      <id>1319633</id>
      <parentid>972234</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T07:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1723" sha1="6nb7303r7ogr9vptnclrxf3pn5ffrc0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Fealsamh [[An Ríocht Aontaithe|Briotanach]] ab ea '''Derek Antony Parfit''', FBA ([[11 Nollaig]] [[1942]] – [[1 Eanáir]] [[2017]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/edition/register/derek-parfit-xvlxn0zq5|teideal=Derek Parfit|last=|first=|date=2017-01-04|work=|newspaper=The Times|access-date=2017-01-06|via=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://philosophy.fas.harvard.edu/news/memoriam-derek-parfit-11-december-1942-1-january-2017|teideal=In Memoriam: Derek Parfit (11 December 1942 - 1 January 2017)|website=philosophy.fas.harvard.edu|access-date=2017-01-06|dátarochtana=23 Nollaig 2017|archivedate=13 Samhain 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201113015207/https://philosophy.fas.harvard.edu/news/memoriam-derek-parfit-11-december-1942-1-january-2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vox.com/science-and-health/2017/1/3/14148208/derek-parfit-rip-obit|teideal=The whole philosophy community is mourning Derek Parfit. Here's why he mattered.|last=Matthews|first=Dylan|newspaper=Vox|access-date=2017-01-06}}&lt;/ref&gt; Rinne sé sainstaidéar ar an bhféiniúlacht phearsanta, réasúnacht, agus [[eitic]]. Áirítear é go forleathan mar dhuine de na fealsaimh mhóráltachta ba mhó tábhachta agus tionchair san 20ú haois dhéanach agus san 21ú haois luath.

Rugadh Parfit in [[Chengdu]] sa t[[An tSín|Sín]], mar a raibh a thuismitheoirí ag obair mar dhochtúirí leighis. Oileadh Parfit i gColáiste Eton in [[Ollscoil Oxford]] agus theagasc sé in All Soul's College in Oxford.

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Parfit, Derek}}
[[Catagóir:Fealsúna Sasanacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1942]]
[[Catagóir:Básanna in 2017]]</text>
      <sha1>6nb7303r7ogr9vptnclrxf3pn5ffrc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ferdinand Marcos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85374</id>
    <revision>
      <id>1319647</id>
      <parentid>1293092</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2606" sha1="qte984t8zsrmivixn6lg9pj1ebxwi95" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Iar-[[uachtarán]] agus [[Deachtóireacht|deachtóir]] ar [[na hOileáin Fhilipíneacha]] ab ea '''Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos Sr.''' a rugadh ar an [[11 Meán Fómhair]] [[1917]] agus a fuair bás ar an [[28 Meán Fómhair]] [[1989]]. 
[[Íomhá:Ailing Ferdinand Marcos during the campaign for the 1986 Snap elections.jpg|clé|mion|1988]]
[[Íomhá:Ferdinand Marcos at a 1980s press conference, where he denied rumours that he was sick; he turned out to be suffering from complications due to lupus.jpg|clé|mion|313x313px|1980idí:  bhuail lupus é]]

== Eachtra ==
I mí Iúil 1966, agus iad ar chamchuairt sna [[Na Filipínigh|Filipínigh]], mhaslaigh na Beatles muintir Marcos,, de thaisme mar a tharla. Thug an t-uachtarán cuireadh don bhanna teacht go Pálás an Uachtaráin, chun bricfeasta a fháil ag fáiltiú oifigiúil.

Dhiúltaigh Brian Epstein é go béasach, mar bhí polasaí ag an mbanna aon chuireadh chomh &quot;hoifigiúil&quot; seo a dhiúltú. Bhí sé ar intinn acu lá saoire a thógáil ar an lá céanna, rud a bhí an-luachmhar dóibh i rith na laethanta gnóthacha seo. Ní raibh Imelda Marcos den tuairim chéanna ar chor ar bith, áfach, agus thóg sí é mar mhasla.

Bhí iontas ar na Beatles nuair a chuala siad an ruaille buaille ar an nuacht, agus bhí gach stáisiún ag labhairt faoin eachtra. Chuaigh an scéal in olcas go tapaidh. Chaill an banna an chosaint phóilíneachta a bhí acu, agus b'éigean dóibh taisteal go h[[Aerfort Manila]] ina n-aonair. Shroich siad an t-aerfort slán sábháilte, ach nuair a bhí siad ann ciceadh agus buaileadh a mbainisteoir turais, [[Mal Evans]], agus fuair an banna féin an chóir chéanna.

Nuair a bhí siad ar an eitleán agus ag fanacht ar an rúidbhealach, tógadh Epstein agus Evans amach as arís, chun labhairt leis na húdaráis. I ndeireadh na dála, bhí ar Epstein an t-airgead ar fad a thuill an banna sa tír a thabhairt ar ais, sular ghéill siad dóibh dul ar ais ar an eitleán.

== Féach freisin ==

* [[Imelda Marcos|Imedla Marcos]]
* [[Bong Bong Marcos|Bongbong Marcos]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-beath-ph}}

{{DEFAULTSORT:Marcos, Ferdinand}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1917]]
[[Catagóir:Básanna i 1989]]
[[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]]
[[Catagóir:Cogadh Vítneam]]
[[Catagóir:Dlíodóirí]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Náisiúnaithe]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Filipíneacha]]
[[Catagóir:Príomh-airí]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Saighdiúirí]]
[[Catagóir:Uachtaráin]]</text>
      <sha1>qte984t8zsrmivixn6lg9pj1ebxwi95</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319648</id>
      <parentid>1319647</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3325" sha1="bg8vckw35fm7f7ny6tm4ixf5auyjoo4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Iar-[[uachtarán]] agus [[Deachtóireacht|deachtóir]] ar [[na hOileáin Fhilipíneacha]] ab ea '''Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos Sr.''' a rugadh ar an [[11 Meán Fómhair]] [[1917]] agus a fuair bás ar an [[28 Meán Fómhair]] [[1989]]. 
[[Íomhá:Ailing Ferdinand Marcos during the campaign for the 1986 Snap elections.jpg|clé|mion|1988]]
[[Íomhá:Ferdinand Marcos at a 1980s press conference, where he denied rumours that he was sick; he turned out to be suffering from complications due to lupus.jpg|clé|mion|313x313px|1980idí:  bhuail lupus é]]

== Deachtóireacht ==
Dhearbhaigh Marcos dlí an chogaidh i 1972 (díreach roimh dheireadh a dhara téarma bunreachtúil), rialaigh sé mar dheachtóir go dtí 1986, agus tá go leor faisnéis ann faoi shárú cearta daonna, faoi éilliú (na billiúin dollar, de réir meastachán), agus faoi chalaois toghcháin in 1986 a chuir tús le Réabhlóid EDSA.  

D'éag Ferdinand Marcos  i Meán Fómhair 1989 i ndeoraíocht i [[Haváí]]. 

Sna 2020idí tháinig gluaiseacht &quot;stair athbhreithnitheach&quot; ann sna hOileáin Fhilipíneacha, ag iarraidh íomhá níos deise a chur ar ré Ferdinand Marcos.  Toghadh a mhac, [[Bongbong Marcos]], ina Uachtarán ar an an 9 Bealtaine 2022. Insealbhaíodh ina Uachtarán é an 30 Meitheamh 2022 — 36 bliain go beacht tar éis do Réabhlóid EDSA a athair a dhíbirt as an tír. 

== Eachtra ==
I mí Iúil 1966, agus iad ar chamchuairt sna [[Na Filipínigh|Filipínigh]], mhaslaigh na Beatles muintir Marcos, de thaisme mar a tharla. Thug an t-uachtarán cuireadh don bhanna teacht go Pálás an Uachtaráin, chun bricfeasta a fháil ag fáiltiú oifigiúil.

Dhiúltaigh Brian Epstein é go béasach, mar bhí polasaí ag an mbanna aon chuireadh chomh &quot;hoifigiúil&quot; seo a dhiúltú. Bhí sé ar intinn acu lá saoire a thógáil ar an lá céanna, rud a bhí an-luachmhar dóibh i rith na laethanta gnóthacha seo. Ní raibh Imelda Marcos den tuairim chéanna ar chor ar bith, áfach, agus thóg sí é mar mhasla.

Bhí iontas ar na Beatles nuair a chuala siad an ruaille buaille ar an nuacht, agus bhí gach stáisiún ag labhairt faoin eachtra. Chuaigh an scéal in olcas go tapaidh. Chaill an banna an chosaint phóilíneachta a bhí acu, agus b'éigean dóibh taisteal go h[[Aerfort Manila]] ina n-aonair. Shroich siad an t-aerfort slán sábháilte, ach nuair a bhí siad ann ciceadh agus buaileadh a mbainisteoir turais, [[Mal Evans]], agus fuair an banna féin an chóir chéanna.

Nuair a bhí siad ar an eitleán agus ag fanacht ar an rúidbhealach, tógadh Epstein agus Evans amach as arís, chun labhairt leis na húdaráis. I ndeireadh na dála, bhí ar Epstein an t-airgead ar fad a thuill an banna sa tír a thabhairt ar ais, sular ghéill siad dóibh dul ar ais ar an eitleán.

== Féach freisin ==

* [[Imelda Marcos]]
* [[Bong Bong Marcos|Bongbong Marcos]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Marcos, Ferdinand}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1917]]
[[Catagóir:Básanna i 1989]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]]
[[Catagóir:Dlíodóirí]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Náisiúnaithe]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Filipíneacha]]
[[Catagóir:Príomh-airí]]
[[Catagóir:Saighdiúirí]]
[[Catagóir:Uachtaráin]]
[[Catagóir:Pobalóirí]]</text>
      <sha1>bg8vckw35fm7f7ny6tm4ixf5auyjoo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Athbheochan na Gaeilge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89093</id>
    <revision>
      <id>1319578</id>
      <parentid>1307209</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T16:24:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61833" sha1="rp969jbim481rwnmwbj23g184q1eu48" xml:space="preserve">{{Glanadh}}
[[Íomhá:Good Times (9490851253).jpg|mion|[[Mícheál Ó Coileáin|Mícheál Ó Choileáin]] ag crith láimhe le Bardasach [[James Nowlan]] ag cluiche C.L.G.|alt=|320x320px]]Úsáidtear an téarma ‘'''Athbheochan na Gaeilge'''’ is minice, le tagairt a thabhairt don tréimhse ag deireadh na [[1800]]í,&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaelicmatters.com/gaelic-revival.html|teideal=Gaelic Revival|work=GaelicMatters.com|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt; nuair a bhí athshaothrú spéise sa [[Teanga (cumarsáid)|teanga]], sa [[Litríocht na Gaeilge|litríocht]], sa [[stair]], sa [[Cultúr|chultúr]], san [[spórt]] agus san [[Béaloideas|bhéaloideas]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An páipéar bán um athbheochan na Gaeilge : tuarascáil don tréimhse dar chríoch 31 Márta, 1968 = White paper on the restoration of the Irish language : progress report for the period ended 31 March, 1968 : Arna leagan ag an Rialtas faoi bhráid gach Tí den Oireachtas, Feabhra, 1969.|url=http://worldcat.org/oclc/22264986|publisher=Oifig an tSoláthair|date=[1969]|oclc=22264986|author=Ireland.}}&lt;/ref&gt; Bhí sí seo spreagtha mar thoradh ar [[Náisiúnachas Éireannach|náisiúnachas Éire]], a thosaigh ag fás go luath sa [[19ú haois]].&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/art/Gaelic-revival|teideal=Gaelic revival {{!}} Irish literature|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt; Faoi lár na 1800í, bhí [[Cultúr na hÉireann|cultúr]] na hÉireann ag dul i leig, le beagnach trí chéad, mar chúis air riail ceannasach [[Sasana|Shasana]] orainn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Eoin MacNeill, scholar and man of action, 1867-1945|url=http://worldcat.org/oclc/832155205|publisher=Oxford University Press|date=1980|oclc=832155205|author=Tierney, Michael, 1894-1975}}&lt;/ref&gt;

== Casadh an chéid ==
[[Íomhá:Great Famine Memorial.JPG|mion|150x150px|Cuimhneacháin an Gorta Mór|alt=]]
De réir mar a tháinig deireadh leis an [[19ú haois]], bhí go leor in [[Éirinn]] a d’aithin go raibh an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] i mbaol [[Bás|bháis]].&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tháinig meath ginearálta ar an teanga ag tús an chéad agus roimhe sin ach, ba é dola an bháis a tháinig ón n[[An Gorta Mór|Gorta Mhóir]], ó 1845-1849, eipidéimí [[Cholera]] agus an [[Tíofas|Tíofus]] agus an t-[[Imirce (daonra)|Imirce]] mhór na cúiseanna ba mhó leis an mbriseadh teanga.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.irishcentral.com/roots/The-Gaelic-Revival-in-Ireland-and-America.html|teideal=The Gaelic Revival in Ireland and America|dáta=2016-10-11|language=en|work=IrishCentral.com|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt;

Dóibh siúd a d’fhán in [[Éire|Éirinn]], aithníodh an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] mar bhac ar dhul chun cinn [[Sóisialachas|sóisialta]]. Ní bhfuair sé aon [[Aitheantas Éire|aitheantas]] [[Oifig|oifigiúil]] nó cosaint ón [[Rialtas]], agus muna raibh géarleanúint ar bith ar an teanga, ní bheadh aon comhbhrón ann. Ba leis na tuathánaigh an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] i [[An tsúil|súile]] ghnáth[[Muintir na hÉireann|mhuintir na hÉireann]] agus an [[An Béarla|Béarla]] mar [[Teanga (cumarsáid)|theanga]] an [[Aicme shóisialta|aicme]] rialaithe. Mar sin, le fonn níos [[Airde (geografaíocht)|airde]] i bhfoghlaim an [[An Béarla|Béarla]], agus cosc ar an [[An Ghaeilge|nGaeilge]] sna [[Scoil|scoileanna]], bhí an teanga ag dul i leig.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
[[Íomhá:Flag of England.svg|clé|mion|150x150px|Brat Shasana |alt=]]
Ag an [[am]], bhí an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] á labhairt, don chuid is mó, i [[Pobal (Bitheolaíocht)|bpobail]] thuaithe [[Iarthar na hÉireann]], an áit is faide ó thionchar na [[Sasanaigh|Sasannaigh]]. Ach thosaigh scoláirí an [[Cumann Oisíneach]], á Athbheochan. Is as seo inar chruthaíodh an [[Cumann Buan-Choimeádta na Gaeilge]] a bhunaíodh i [[1877]].&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Go déanach sa [[19ú haois]], bhí fíoriarracht an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] a chosc ón [[Bás|mbáis]]. [[Conradh na Gaeilge]] a bhí i gceannas air.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Faoin [[am]] sin, mar is eol dúinn, níor ceadaíodh [[An Ghaeilge|Gaeilge]] a labhairt nó fiú í a [[Múinteoir|mhúineadh]] sna scoileanna. Laghdaigh an dúil a bhí ag an Athbheochan de réir mar a d’éirigh imeachtaí níos [[Polaitíocht|polaitiúla]] agus foréigneach i ndiaidh [[1910]] agus níos measa fós, nuair a bhain [[Éire]] [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchas]] amach&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. Lean an ghluaiseacht sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] go dtí na [[1930idí]], ach le himeacht ama, tháinig stop leis ann chomh maith.

===Éire Óg===
[[Íomhá:The Spirit of the Nation.djvu|mion|259x259px|leabhar dánta foilsithe i 'The Nation'|alt=]]
Sa [[Bliain|bhliain]] [[1842]], bhunaigh an eagraíocht tírghrá,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Duffy, Sir Charles Gavan (1816–1903)|url=http://dx.doi.org/10.1093/odnb/9780192683120.013.32921|publisher=Oxford University Press|journal=Oxford Dictionary of National Biography|date=2018-02-06}}&lt;/ref&gt; [[Éire Óg]] (Béarla: ''Young Ireland'') ‘[[The Nation (nuachtán Éireannach)|The Nation]]’. [[Páipéar]] ab ea é a [[Foilsitheoireacht|d’fhoilsigh]] saothar le ‘[[Tomás Dáibhis]], máistir [[Prós|próis]] agus [[Vearnais|véarsa]], agus [[Filíocht|filí]] eile ar nós [[Thomas D'Arcy McGee]]​, [[Richard D’Alton Williams]], agus [[Speranza]] (ainm bréige le Lady Wilde, máithir le [[Oscar Wilde)]] agus bród i ngnóthachtúlacha [[Litríocht|liteartha]] na [[Éireann|hÉireann]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Writings in Connection with the Thomas Davis and Young Ireland Centenary, 1945. The Young Irelanders. By T. F. O'Sullivan. Pp. xvi, 686. Tralee : The Kerryman. 1944. 10s. 6d.|url=http://dx.doi.org/10.1017/s0021121400032818|journal=Irish Historical Studies|date=1947-03|issn=0021-1214|pages=265–266|volume=5|issue=19|doi=10.1017/s0021121400032818|author=Kevin B. Nowlan}}&lt;/ref&gt;

‘[[The Dublin University Magazine]]’ &lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;[[1838]]-[[1880|80]], [[Foilsiú|foilseacháin]] [[Litríocht na Gaeilge|liteartha]] tábhachtach eile, a chuimsigh obair le [[James Clarence Magan]] go minic a d’[[Aistriúchán|aistrigh]] [[Dánlann|dánta]] [[An Ghaeilge|Gaeilge]] go [[An Béarla|Béarla]] agus a [[Scríbhneoir|scríobh]] an chéad [[véarsa]] i stíl na [[Gaeilge]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Duffy, Sir Charles Gavan (1816–1903)|url=http://dx.doi.org/10.1093/odnb/9780192683120.013.32921|publisher=Oxford University Press|journal=Oxford Dictionary of National Biography|date=2018-02-06}}&lt;/ref&gt;. Ba é [[Jeremiah John Callanan]] an chéad [[duine]] a bhain úsáid as an n[[An Ghaeilge|Gaeilge]] ag staonadh i véarsa [[An Béarla|Béarla]], agus scríobh [[Samuel Ferguson]], [[filíocht]] eipiciúil ar [[gaisce]] [[Stair na hÉireann|stair na hÉireann.]] Rinne [[Thomas Moore]], [[Charles Maturin]] agus [[Maria Edgeworth]] téamaí [[Éireannach|Éireannacha]] a ionchorpú, ó shaothair [[Ghaeilge|Ghaelacha]] níos luaithe ina gcuid scríbhinní.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;Ní raibh an Athbheochan Gaelach ina ghluaiseacht fhorleathan bhríomhar toisc gur chuir [[Náisiúnachas|náisiúnachas polaitiúila]] agus an gá le hathchoiriú talún isteach ar an náisiúnachas [[Cultúr na hÉireann|cultúrtha]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Young Ireland and 1848.|url=http://worldcat.org/oclc/2872430|publisher=Cork University Press|date=1949|oclc=2872430|author=Gwynn, Denis, 1893-1973.}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:James Clarence Mangan.jpg|clé|mion|207x207px|James Clarence Mangan|alt=]]
Mar sin féin, leag an t-Athbheochan an bhunchéim scolártha agus náisúintacht don Athbheochan Liteartha. Tháinig borradh mór na tallaine ar [[Litríocht na Gaeilge]] ag deireadh an [[19ú haois]] agus tús an [[20ú haois]]. Tháinig Athbheochan na Gaeilge chun cinn tar éis titim [[Charles Stewart Parnell]], toisc a chúinse le [[Katharine O’Shea]].&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.herald.ie/news/1916-rising-remembered/a-gaelic-revival-that-sparked-an-irish-revolution-within-a-decade-34401040.html|teideal=A Gaelic Revival that sparked an Irish revolution within a decade|údar=Andrew Lynch – 27 January 2016 11:04 AM|language=en|work=Herald.ie|dátarochtana=2019-04-01|archivedate=2019-04-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401233605/https://www.herald.ie/news/1916-rising-remembered/a-gaelic-revival-that-sparked-an-irish-revolution-within-a-decade-34401040.html}}&lt;/ref&gt; Leis an scoilt idir an páirtí ‘[[Rialtas Dúchais]]’ agus an dul chun cinn [[Polaitíocht|polaitiúil]], thosaigh náisiúnaithe [[Éire|Éirinn]] ag lorg bealaí eile lena bhféiniúlacht a chur in iúl. Gan dabht, bhí na comhlachtaí [[Cultúr na hÉireann|cultúir]] nua seo, an-tarraingteach do dhaoine ar nós, [[Pádraig Mac Piarais|Pádraig Mac Piarais]], a mheas go mbeadh air Éire ‘[[Airm na hÉireann|airm]]’ a thógáil ar dheireadh nó í féin a athainmniú mar Iarthar na [[An Bhreatain|Breataine]].&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

Bhí trí [[Fórsa|fhórsa]] tiomána ag an Athbheochan. [[Cumann Lúthchleas Gael|Cumann lúthchleas Gael]], a bhunaíodh i [[1884]] le [[Spórt|spóirt na hÉireann]] a chaomhnú agus a chur chun cinn. Ba iar-[[Fiannaíocht|fhiannaigh]] ceathrar ar a laghad dá choiste, déanta suas de seacht [[Fear|fir]]. Chuir siad a seasamh [[Polaitíocht|polaitiúil]] in iúl go soiléir trí chosc a chur ar ‘[[Cluiche|chluichí]] eachtracha’. Bhí [[Scáthán|scáthán]] [[Litríocht|liteartha]] ag an Athbheochan freisin a [[Spreagthóir|spreag]] [[béaloideas]] [[Ceilteach]], a threoraigh [[W. B. Yeats|Yeats]] agus [[Scríbhneoir|scríbhneoirí]] eile le h[[Amharclann na Mainistreach|Amharclann na Mainistreacha]] a [[Bunúsaíocht|bhunú]] i [[1904]]&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;. Ar [[Éirí Amach na Cásca|Luan na Cásca]] [[1916]], ba é [[aisteoir]] de chuid na [[Amharclann na Mainistreach|Mainistreacha]] darb ainm [[Seán Ó Conghaile]] an chéad [[Reibil|reibiliúnach]] a mharaíodh. Níos tábhachtaí fós, ná [[Conradh na Gaeilge]] a chruthaíodh i [[1893]], ag díograiseoirí [[Gaeilge]] ar [[eagla]] na heagla go raibh a [[Teanga|dteanga]] dhúchais ar tí titim amach.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

===[[Conradh na Gaeilge]]===
[[Íomhá:Conradh na Gaeilge Baile Átha Cliath 2006.jpg|mion|150x150px|Conradh na Gaeilge i mBÁC|alt=]]
I mí na [[An tSamhain|Samhna]] [[1892]], thug [[Dubhghlas de hÍde]] [[Leacht|léacht]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Frank O’Connor’s 1920s Cultural Criticism and the Poetic Realist Short Story|url=http://dx.doi.org/10.3726/978-3-0353-0678-1/18|publisher=Peter Lang|journal=The Irish Short Story}}&lt;/ref&gt; don ‘[[National Literary Society]]’, dar teideal. &quot;The Necessity for De-Anglicising Ireland.&quot;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The revival of Irish literature|url=http://worldcat.org/oclc/600439|publisher=Lemma Pub. Corp|date=1973|oclc=600439|author=Duffy, Charles Gavan, Sir, 1816-1903.}}&lt;/ref&gt;​ Dúírt sé go raibh na hÉireannaigh nach mór agus nárbh fhéidir é seo a aisiompú, ach an teanga a fhollúnú.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Lean [[Eoin Mac Néill]] leis, trí alt, “A Plea and a Plan for the Extension of the Movement to Preserve and Spread the Gaelic language in Ireland&quot;, san ‘[[Irisleabhar na Gaedhilge]]’ agus chuir sé tús le heagraíocht a bhunú in éineacht le [[Eoghan Ó Gramhnaigh]] agus [[Seosamh Laoide]] le é seo a chur i gcrích.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Bunaíodh [[Conradh na Gaeilge]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Catholic Bulletin and Republican Ireland, 1898-1926: With Special Reference to J. J. O'Kelly ('Sceilg')|url=https://books.google.ie/books?id=0ESaAAAACAAJ&amp;dq=The+Catholic+Bulletin+and+Republican+Ireland&amp;redir_esc=y|publisher=Athol Books|date=2005|language=en|author=Brian P. Murphy}}&lt;/ref&gt; sa bhliain [[1893]]. Ba iad baill an [[Cumannachas|chumainn]], [[Dubhghlas de hÍde]], an chéad [[Uachtarán]], [[Charles Percy Bushe]], [[James M. Cogan]], [[Rev William Hayden]] [[S.J, Martin Kelly]], [[Eoin Mac Néill|Eoin MacNéill]], [[Patrick O'Brian]], [[T.O. Russell]] agus [[Patrick Hogan (Cumann na nGaedheal)|Patrick J. Hogan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Michael Collins : a life|url=http://worldcat.org/oclc/35792870|publisher=Mainstream Pub.|date=1996|oclc=35792870|author=Mackay, James A. (James Alexander), 1936-2007.}}&lt;/ref&gt;Ag an chéad chruinniú i m[[BÁC]], an 13ú Iúil 1893, cuireadh aidhmeanna an tsochaí chun cinn mar

* Caomhnú na [[Gaeilge]], ar theanga náisiúnta na [[Éireann|hÉireann]] agus a húsáid mar theanga labhartha a leathnú.
* Staidéar agus [[foilsiú]] ar [[litríocht na Gaeilge]] atá ann cheanna agus saothrú [[litríocht]] nua-aimseartha na [[Gaeilge]].

Dhírigh a fhócas ar an bhfoirm dhúchais teanga agus ar an [[litríocht]] nua-aimseartha, é ón g[[Cumann Buan-Choimeádta na Gaeilge]], [[Cumann Ceilteach]] agus ón n[https://ansionnachfionn.com/2014/12/12/the-gaelic-union/ Gaelic Union].&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
[[Íomhá:Douglas Hyde - Project Gutenberg eText 19028.jpg|clé|mion|214x214px|Dubhghlas de hÍde|alt=]]
Mac le Chléireach [[Eaglais na hÉireann]] ab ea [[Dubhghlas de hÍde]], ([[1860]]-[[1949]]). Ba as [[Sligeach]] é. Scoláire Gaelach agus [[scríbhneoir]] mór le rá ab ea é. Ba [[Uachtarán]] na [[Éirinn|hÉirinn]] é don tréimhse [[1938]]-[[1945]]. Chreid sé go láidir gur chóir go mbeadh an [[Conradh na Gaeilge|Conradh]] go hiomlán saor ó [[Polaitíocht|pholaitíocht]] agus go mbeadh sí oscailte do [[Daoine|dhaoine]] as gach tuairim [[Polaitíocht|pholaitiúil]] agus [[Reiligiún|reiligiúnach]]. Theastaigh uathu, marthanacht agus Athbheochan na Gaeilge a fheiceáil. Bhí a [[Saol|shaol]] dírithe go príomhúil ar staideár agus [[foilsiú]] [[litríocht]] agus [[Béaloideas na hÉireann|béaloideas traidisiúnta na hÉireann.]]&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;
[[Íomhá:Eoin MacNeill.jpg|mion|270x270px|Eoin Mac Néill|alt=]]
Bhí [[Eoin Mac Néill]] an chéad eagarthóir ar [[Páipéar|pháipéar]] [[nuachtán]] le [[Conradh na Gaeilge]], ‘[[An Claidheamh Soluis]]’. Ba as [[Gleann Arma]] i g[[Contae Aontroma|Co Aontroma]] é agus ba [[Ollamh]] mór le rá é maidir leis an staidéar, Ársa na [[Éireann|hÉireann]] agus na [[An Mheánaois|Meánaoiseanna]].

Thosaigh [[Conradh na Gaeilge]] ag eagrú ranganna teanga, á reáchtáil ag [[Timire|timirí]], ([[Múinteoir|múinteoirí]] taistil), ní hamháin i [[Baile Átha Cliath|mBÁC]] ach, ar fud na [[Tír|tíre]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; D’fhoilsigh siad sliochtanna agus cuireadh tús le díospóireachtaí, léachtaí, ceoilchoirmeacha agus [[Damhsa Gaelach|Damhsaí Gaelacha]]. Ghlacadar seilbh ar an ‘n[https://ansionnachfionn.com/2014/12/12/the-gaelic-union/ Gaelic Journal]’ in [[1894]] nuair a éirigh O'Growney as mar eagarthóir, le [[Eoin Mac Néill|Mac Néill]] ag dul ina hionad.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; In [[Eanáir|Eanáir]] [[1898]], thosaigh sé ag [[foilsiú]] [[nuachtán]] [[Seachtain|sheachtainiúil]], ‘[[Fáinne an Lae 1898-1900|Fáinne an Lae]]’.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; I mí [[Márta|Mhárta]] an [[Bliain|bhliain]] dár gcionn tar éis díospóide leis an úinéir, tháinig ‘[[An Claidheamh Soluis]]’&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Celtic Culture: A-Celti|url=https://books.google.ie/books?id=f899xH_quaMC&amp;pg=PA451&amp;lpg=PA451&amp;dq=an+claidheamh+soluis&amp;source=bl&amp;ots=p_WxgaxrWJ&amp;sig=DwaJ5RMi_a38Mdc4y-owqQcRVEQ&amp;hl=en&amp;ei=pxy6Sq6rFOagjAfymJCABg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=an%20claidheamh%20soluis&amp;f=false|publisher=ABC-CLIO|date=2006|language=en}}&lt;/ref&gt; ina hionad.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Sa bhliain [[1901]], cuireadh [[Eoghan Ó’ Neachtán]] ina eagarthóir ach aistríodh go [[Pádraig Mac Piarais|Phádraig Mac Piarais]] é, sa bhliain [[1903]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Ón am sin bhí 600 brainse ag an [[Conradh na Gaeilge|gConradh]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Cuireadh féilte [[Cultúr|cultúrtha]] bhliantúla ar fáil, an [[An tOireachtas|tOireachtas]], agus d’ainmníodh ‘[[Lá Fhéile Pádraig]]’, mar lá saoire náisiúnta. D’éirigh leo an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] a chuimsiú sa churaclam do  [[Bunscoil|bhunscoileanna]] agus do [[Meánscoil|mheánscoileanna]] agus é a bheith éigeantach do mháithreánach in [[Ollscoil na hÉireann|Ollscoil na hÉireann.]] Bhí baint ag an [[Conradh na Gaeilge|gConradh]] le [[ceol]] [[Tír|tíre]] na [[Éireann|hÉireann]] agus páirt á ghlacadh acu i ngluaiseacht, as a d’eagraigh [[Annie Patterson]], an ‘[[Feis Ceoil]]’ in [[1894]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Íomhá:An claideamn soluis.jpg|clé|mion|150x150px|[[An Claidheamh Soluis]]|alt=]]
Bhí caidreamh [[Conradh na Gaeilge]] le gluaiseachtaí [[Cultúr|cultúrtha]] comhaimseartha an ghéar agus uaireanta naimhdeach, in ainneoin go raibh cuid de cheannairí an Cumann, ar bhealach, cairdiúil leis na gluaiseachtaí sin. Bhreathnaigh go leor daoine, go raibh amhras ar an uile [[Na Ceiltigh|Cheilteach]], mar gheall ar an dlúthbhaint ag a cheannairí, go háirithe an [[Tiarna Castletown]], leis an mbunaíocht [[Éireannach]].&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Patrick Pearse : the triumph of failure|url=http://worldcat.org/oclc/68764113|publisher=Irish Academic Press|date=2006|oclc=68764113|author=Edwards, Ruth Dudley.}}&lt;/ref&gt; Nuair a tugadh cuireadh do [[Dubhghlas de hÍde]], chuig an Chomhdháil [[Pan-Cheilteach]], mar thoscaire den chonradh, dhiúltaigh an Coiste Gnótha aon ionadaí a sheoladh, cé go bhféadfadh de [[Dubhghlas de hÍde|hÍde]] freastal ina aonair dá theastaigh uaidh ach diúltaigh sé go drogallach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Douglas Hyde: a maker of modern Ireland|url=http://dx.doi.org/10.5860/choice.29-1662|journal=Choice Reviews Online|date=1991-11-01|issn=0009-4978|pages=29–1662-29-1662|volume=29|issue=03|doi=10.5860/choice.29-1662}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh séanadh ar ‘[[Athbheochan Liteartha na Gaeilge]]’ toisc go raibh a chuid saothair scríofa i [[An Béarla|mBéarla]], ní i [[An Ghaeilge|nGaeilge]], agus dá bhrí sin, bhí siad ag dul i dtreo náisiúnaí [[Angla-Éireannach]]. Scríobh [[Eoin Mac Néill]], &quot;Let them write for the 'English-speaking world' or the 'English speaking race' if they will. But let them not vex our ears by calling their writings Irish and national.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&quot; Deir [[Pádraig Mac Piarais]] faoin ‘[[Irish Literary Theatre]]’, go mba cheart í a bheith, &quot;strangled at birth&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Cé gur theastaigh ó de [[Dubhghlas de hÍde|hÍde]], go bhfanfadh an [[Conradh na Gaeilge|Conradh]] ón [[Polaitíocht|bpolaitíocht]], mheall an eagraíocht go leor [[náisiúnaithe]].&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Ba bhall iad an chuid is mó de shínitheoirí forógra 1916, dearbhú Saoirse na hÉireann, le linn Éirí Amach na Cásca.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Bliain na hAiséirí|url=http://worldcat.org/oclc/27420551|publisher=Coiscéim|date=[1992]|oclc=27420551|author=Cú Uladh, 1856-1942.}}&lt;/ref&gt;

===[[Cumann Lúthchleas Gael]]===
[[Íomhá:Statue Michael Cusack.jpg|clé|mion|200x200px|Mícheál Ó Cíosóig|alt=]]
Ní hé an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] an t-aon fhócas a bhí ag Athbheochan na Gaeilge. In [[1884]],&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; bunaíoadh an [[Cumann Lúthchleas Gael]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Maguire, Samuel [Sam] (1877–1927), Irish republican and promoter of Gaelic sports|url=http://dx.doi.org/10.1093/ref:odnb/92335|publisher=Oxford University Press|date=2005-09-22|author=Mike Cronin}}&lt;/ref&gt;, le [[spórt]] dúchais, [[iománaíochta]] agus [[Peil Ghaelach|Peil Ghaelach]] a chur chun cinn. Ba [[fear]] darb ainm [[Mícheál Ó Cíosóig|Mícheál Ó Cíosóig]], as [[Contae an Chláir|Co. an Chláir]] inar tháinig go leor den bhun-spreagadh chun an [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]] a bhunú.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Spreagadh daltaí ina [[Acadamh]] le páirt a ghlacadh i ngach cineál cleachtadh coirp, ach bhí imní ar Cusack faoin gcaighdeáin a bhí ag titim i g[[Cluiche|cluichí]] Gaeilge go sonrach.
[[Íomhá:Hurling Ball and Hurley.JPG|mion|150x150px|Camán agus sliotar|alt=]]
[[Íomhá:Gaelic football ball.jpg|mion|183x183px|Liathróid Peil Ghaelach|alt=]]
Chun an scéal seo a leigheas, le seanchluichí tailteanna a athbhunú, mar chomórtas lúthchleasaíochta, le blas sainiúil [[Éireannach]], agus [[iománaíocht]] a athbhunú mar [[Caitheamh aimsire|chaitheamh aimsire]] náisiúnta, bhuail Cusack le roinnt díograiseoirí eile, ar [[Dé Sathairn]], an chéad lá de mí na [[An tSamhain|Samhna]] [[1884]], in [[Óstán]] Hayes, Durlas, [[Contae Thiobraid Árann|Co. Thiobraid Árann.]] Ba iad, [[Mícheál Ó Cíosóig|Ó Cíosóig]],​ ​[[Maurice Davin]]​,​ ​[[John Wyse Power]]​, [[John McKay]],​ ​[[Joseph Kevin Bracken|J. K. Bracken]]​, [[Joseph O'Ryan]], [[Thomas St. George McCarthy]]​ agus [[Frank Moloney]], na seacht mball bunaitheoir.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=GAA celebrates 125th anniversary|url=https://www.rte.ie/news/2009/1101/123636-gaa/|date=2009-11-01|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ag an am sin, bhí [[sacar]], [[rugbaí]] agus [[Cruicéad|craicéad]] ag teacht isteach i saol [[Spórt|spóirt]] [[Éireann|na hÉireann.]] Bhí meath ag teacht ar stíl dhúchasach [[Peil Ghaelach|peile]] agus [[Iomáint|iomána]]. Chuir an [[CLG]] [[cód]] agus rialacha i bhfeidhm dos na [[Cluiche|cluichí]] dúchasacha.

A bhuíochas le hiarrachtaí na mball suntasacha, cuireadh stop leis an meath agus ba iad na cluichí Gaelacha an [[spórt]] ba mhó a raibh tóír orthu in [[Éirinn]].&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;Chuaigh an [[CLG]] mar eagraíocht, i gcion go mór ar phobail tuaithe, agus tá tionchar mór aige fós, sa lá atá inniu ann. Thar na [[Bliain|blianta]] atá romhainn, tháinig an [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]] chun cinn níos mó. In [[1886]] bunaíodh coistí contae. Ba as seo iad na haonaid ionadaíochta don ‘’All Ireland Championships’ atá againn inniu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.athleticsireland.ie/about/history/|teideal=History {{!}}|work=Athletics Ireland|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt;

Níos déanaí, dhréachtaigh an [[Cumann Lúthchleas Gael|Cumann]] rialacha nua don [[Peil Ghaelach|peil]] ghaelach agus [[iománaíocht]]. [[Foilsitheoireacht|Foilsíodh]] iad sa [[nuachtán]], ‘[[United Irishman]]’. Sa bhliain [[1887]], reáchtáladh an chéad ‘All Ireland Championships’ sa dá chód [[Spórt|spóirt]]. Chuaigh 15 [[Contae|chontae]] [[CLG]] den 32 in [[Éirinn]] isteach, cé nár ghlac ach cúigear páirt san [[iománaíocht]] agus ochtar sa [[Peil Ghaelach|pheil Ghaelach]].

=== Athbheochan Liteartha na Gaeilge ===
[[Íomhá:W.B. Yeats (6435353487).jpg|clé|mion|150x150px|W.B. Yeats|alt=]]
Is minic a smaoinigh [[W. B. Yeats|Yeats]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Concise Oxford Companion to Irish Literature|url=http://dx.doi.org/10.1093/acref/9780192800800.001.0001|date=2000-01-01|doi=10.1093/acref/9780192800800.001.0001}}&lt;/ref&gt; gur chabhraigh sé le h[[Éirí Amach na Cásca]], “Did that play of mine send out certain men the English shot?” a scríobh sé níos mó ná 20 bhliain tar éis na hócáide. Bhí sé ag smaoineamh ar a [[Drámaíocht|dhráma]] sa bhliain [[1902]], [[Cathleen Ni Houlihan]],&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; ina ndearna [[Maud Gonne]] ionadaíocht ar [[Éirinn]] mar seanbhean bhocht, a bheadh ina [[banríon]] álainn dá mbeadh [[Fear|fir]] óga sásta [[Duine|daoine]] a mharú agus fáil [[bás]] di. Cé go raibh [[W. B. Yeats|Yeats]] beagáinín drámatúil, bhí ceist bailí curtha aige. Bhí ról-lárnach ag an [[File|bhfile]] [[Duais Nobel]], i ngluaiseacht na hAthbheochana.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;
[[Íomhá:George Russell, Merrion Square 2.jpg|mion|200x200px|George Russell|alt=]]
Tháinig bláth ar [[litríocht na Gaeilge]] faoi dheireadh an [[19ú haois|19ú]] agus tús an [[20ú haois|20ú]] haois a raibh dlúthbhaint acu le [[náisiúnachas]] [[Polaitíocht|polaitiúil]] láidir agus spéis acu san Athbheochan. Ba é bród náisiúnach Athbheochan liteartha na Gaeilge, trí fhinscéalta a aithinsint i [[Leabhar|leabhartha]] ar nós, ‘The History of Ireland’ (1880) le [[Standish James O'Grady|Standish O’Grady]] agus, ‘A Literary History of Ireland’ (1899) le [[Dubhghlas de hÍde]] agus [[Conradh na Gaeilge]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish Literary Revival|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781135000356-rem1480-1|publisher=Routledge|journal=Routledge Encyclopedia of Modernism|location=London|author=Jane Hu}}&lt;/ref&gt;  Cé gur chuir sé le bunú [[Amharclann na Mainistreach|Amharclann na Mainistreacha]],&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; an chéad amharclann náisiúnta, níor scríobh sé ach cúpla [[Drámaíocht|dráma]] a bhí go hálainn ach deacrachtaí ag baint le iad a chur ar stáitse. Ba é príomh-comhghleacaí le [[W. B. Yeats|Yeats]] í [[Lady Gregory]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://multitext.ucc.ie/d/Douglas_Hyde3344120424|teideal=Multitext - Douglas Hyde|dáta=2011-10-01|work=web.archive.org|dátarochtana=2019-04-01|archivedate=2011-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111001215611/http://multitext.ucc.ie/d/Douglas_Hyde3344120424}}&lt;/ref&gt; Ghlac sí páirt ceannasach i mbainistíocht na hAmharclanna agus í mar [[scríbhneoir]] [[Drámaíocht|dráma]] chomh maith.
[[Íomhá:Sean OCasey 1880-1964.jpg|clé|mion|150x150px|Seán O'Casey|alt=]]
D’éirigh thar barr leis an ‘Irish LItereary Theatre’, a tháinig chun cinn sa [[Bliain|bhliain]] [[1898]] agus [[Drámaíocht Éireannach|dráma]] tuathánach a chur ar fáil. Ba é John Millington Synge an drámadóir ba mhó a bhain leis an ngluaiseacht. Scríobh sé [[Drámaíocht na Gaeilge|drámaí]] le háilleacht agus cumhacht mhóir acu i [[Canúint|gcánúint]] [[Traidisiún Liteartha na nGael|thraidisiúnta]] na tuathánaigh. Níos déanaí, chuaigh an amharclainn i dtreo réalachais, réalachas tuaith don chuid is mó. Ba iad, [[fear]] aithne dá [[Drámaíocht na Gaeilge|dráma]] [[Polaitíocht|polaitiúil]], ‘The Lost Leader’ (1918) ab ea [[Lennox Robinson]] agus a [[Drámaíocht|ghreanndrámaíocht]], ‘The Whiteheaded Boy’ (1916), agus [[T.C. Murray]], údar, ‘The Briary Gap’ (1917), i measc na réalaitheoirí tosaigh.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;Mar fhreagairt ar an [[réalachas]] tuathánach, scríobh [[Seán O'Casey|Seán O’Casey]] trí dhráma mhóra de na sluamaí i [[Baile Átha Cliath|mBÁC]]: ‘The Shadow of a Gunman’ (1923), ‘Juno and the Paycock’ (1924), agus ‘The Plough and the Stars’ (1926).&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Séadna|url=http://worldcat.org/oclc/797177026|publisher=Cois Life|date=2011|oclc=797177026|author=Ó Laoghaire, Peadar.}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Filíocht|bhfilíocht]], in ainneoin le [[W. B. Yeats|Yeats]],&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fairy and folk tales of the Irish peasantry|url=http://worldcat.org/oclc/45039728|oclc=45039728|author=Yeats, W. B. (William Butler), 1865-1939, editor.}}&lt;/ref&gt; chum [[George William Russell|George Russell]] (A.E), saothar spéisiúl. [[Filíocht|Filí]] tábhachtacha eile iad, [[Padraic Colum]]​, [[Austin Clarke]]​, [[Seumas O’Sullivan]], [[F. R. Higgins]], agus​ ​[[Oliver St. John Gogarty]]​.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;Bhí [[Filíocht|filí]] ar nós [[Pádraig Mac Piarais|Pádraig Mac Piarais​]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Celtic culture : a historical encyclopedia.|url=http://worldcat.org/oclc/648293152|publisher=ABC-CLIO|date=2006|oclc=648293152|author=Koch, John T.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;[[Thomás MacDonagh|Tomás Mac Donnchadha]] agus [[Seosamh Pluincéad]] curtha chun [[Bás|báis]] i [[1916]] i ngluaiseacht [[Poblacht na hÉireann|phoblacht na hÉireann]] as a bpáirt a ghlacadh in [[Éirí Amach na Cásca]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dictionary of literary biography|url=http://worldcat.org/oclc/63034308|publisher=Gale Research Co|date=1978-|oclc=63034308|author=Bruccoli, Matthew Joseph, 1931- Layman, Richard, 1947- Clark, C. E. Frazer. Meanor, Patrick. McNabb, Janice. Robert Barr. McNabb, Janice. E.W. Hornung. Cox, J. Randolph. Sir Arthur Conan Doyle. Grella, George. Sir Arthur Conan Doyle. Dematteis, Philip B. Sir Arthur Conan Doyle.}}&lt;/ref&gt; Airítear le [[ficsean]] suntasach na hAthbheochana,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Thomas A. Finlay SJ, 1848-1940 : educationalist, editor, social reformer|url=http://worldcat.org/oclc/249535049|publisher=Four Courts|date=2004|oclc=249535049|author=Morrissey, Thomas J.}}&lt;/ref&gt; [[Scéal|scéalta]] [[Stair|stairiúla]] le [[Emily Lawless]],&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; [[Standish James O'Grady|Anéislis Séamus Ó Grádaigh]] (Standish O’Grady) agus beagáinín siar dóibh siúd, [[Úrscéalaí|úrscéalta]] réalaíocha le [[George Moore (úrscéalaí)|George Moore]]. Scríobh [[James Stephens (scríbhneoir)|James Stephens]] [[Scéal|scéalta]] agus [[filíocht]] chomh maith.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The prose literature of the Gaelic revival, 1881-1921 : ideology and innovation|url=http://worldcat.org/oclc/868599646|publisher=The Pennsylvania State University Press|date=1994|oclc=868599646|author=O'Leary, Philip.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish Writing in the Twentieth Century: A Reader|url=http://dx.doi.org/10.2307/25515441|journal=The Canadian Journal of Irish Studies|date=2002|issn=0703-1459|pages=208|volume=28/29|doi=10.2307/25515441|author=Christina Hunt Mahony, David Pierce}}&lt;/ref&gt;

== An Athbheochan agus an Pholaitíocht ==
[[Íomhá:Sinn Féin.png|mion|150x150px|alt=]]
D’fhás cumhacht [[Conradh na Gaeilge]] go neamhspleáchas na [[Éireann|hÉireann]] in [[1922]]. Bhí an [[Conradh na Gaeilge|Conradh]] agus an [[CLG]] araon ag éirí níos [[Polaitíocht|polaitiúla]] agus bhí tionchar mór ag ‘[[Bráithreachas na Poblachta|Bráithreachas Phoblacht na hÉireann]]’ orthu. Roimh [[1921]], bhí grúpaí [[náisiúnaithe]] [[Cultúr na hÉireann|cultúrtha]], [[Conradh na Gaeilge]] san áireamh, go minic ag dul i gcoinne an stáit tríd neamhshuim sna haidhmeanna ach ag amanna eile, iad oscailte leo. I 1905, bhunaigh [[Art Ó Gríofa]], ‘[[Sinn Féin]]’, páirtí [[Polaitíocht|polaitíochta]] náisiúnach a mheall baill den [[Cumann Lúthchleas Gael]] agus [[Conradh na Gaeilge]] agus eagraíochtaí dá samhail.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
[[Íomhá:Irish Easter Rising.JPG|clé|mion|150x150px|Cuimhneacháin Éirí Amach na Cásca 1916|alt=]]
Bhí Athbheochan na Gaeilge tabhachtacht d’fhás [[Sinn Féin]] agus meon na [[náisiúnaithe]] ag tús an [[20ú haois|20ú haois.]] Chonaic [[Pádraig Mac Piarais|Piarais]] é i dtéarmaí i bhfad níos drámatúla ag scríobh, “The Gaelic League will be recognised in history as the most revolutionary influence that has ever come into Ireland.”&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Bhí dlúthbhaint ag ceannairí [[Éirí Amach na Cásca]] leis an Athbheochan. Is cinnte gur chonochthas é go raibh sé ina fheithicil iontach chun [[Poblachtánachas in Éirinn|poblachtánaigh]] nua a earcú. Chaith a leifteanant, [[Seán Mac Diarmada|Seán Mac Diarmada]], [[Bliain|blianta]] ag tabhairt cuairte ar chlubanna [[Cumann Lúthchleas Gael]] agus ar chruinnithe [[Conradh na Gaeilge]] ar fud na h[[Éireann]] chun [[Anam|anamacha]] comhchineálacha a aimsiú.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

Athrú suntasach amháin a bhí ar, ná an [[múinteoir]] [[Scoil|scoile]] óg [[Tomás Mac Donnchadha]]. Chuaigh sé chuig imeacht le [[Conradh na Gaeilge]] ag súil le caitheamh as a dhéanamh dóibh ach, a mhalairt a tharla, “my baptism in nationalism”. I [[1909]], d’fhreagair [[Tomás Mac Donnchadha|Mac Donnchadha]] [[Fógraíocht|fógra]] [[Nuachtán|nuachtáin]] ag lorg teagascóír [[An Ghaeilge|Gaeilge]]. D’aimsigh sé [[anam]]-chara ina mhac léinn nua, [[Seosamh Pluincéad]] agus bhí siad araon ina mbaill, den [[Bráithreachas na Poblachta|Bráithreachas Phoblacht na hÉireann]], Comhairle [[Miléatas|Míleata]] agus iad uamtha le [[Éamonn Ceannt]] níos déanaí, [[Gaeilgeoir]] paiseanta.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;
[[Íomhá:Patrick Pearse.jpg|mion|150x150px|Pádraig Mac Piarais|alt=]]
Ní dhearna éinne, áfách, an nasc idir an [[náisiúnachas]] [[Cultúr|cultúrtha]] agus [[Polaitíocht|polaitíochta]] a léiriú níos fearr ná [[Pádraig Mac Piarais|Mac Piarais]] féin. Thosaigh sé le [[Conradh na Gaeilge]] nuair a raibh sé 17 mbliana d’aois agus bhí sé ina eagarthóir ar an [[nuachtán]] seacht mbliana ina dhiaidh sin. “Tír gan teanga, Tír gan anam”, a scríobh sé. I searmanas bronnta duaiseanna, thug sé [[raidhfil]] do [[Daltaí na Gaeilge|dhalta]] 12 bhliana d’aois a rá, “you will need this someday”. Ba é [[Séamus Ó Conghaile]] an t-aon Cheannaire de chuid [[Éirí Amach na Cásca]] a ghlac dearcadh an-difriúil. Rinne sé gearáin mar sóisialaí fuarcheannach, “You cannot teach starving men Gaelic”. Cé nach mbeadh [[Pádraig Mac Piarais|Mac Piarais]] ag aontú leis, thosaigh sé ag [[Scríbhneoir|scríobh]] i [[1915]] go raibh feidhm [[Conradh na Gaeilge]] bainte amach agus go raibh sé in [[am]] anois íobairt [[Fuil|fola]] a phleanáil.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

Maidir leis an [[Éirí Amach na Cásca|Éirí Amach]] féin, maíonn roinnt staraithe, gur dearcadh é mar phíosa amharclainne sráide, chun samhlaíocht an phobail a ghabháil. Más fíor é sin, d’éirigh go hiontach leis, ná na chéad athbhreithnithe a mholadh. Ag úsáid [[W. B. Yeats|W.B. Yeats]] mar shampla, b’fhéidir nach ndearna [[Reibiliúin|reibiliúinaithe]] [[1916]], [[banríon]] as [[Cathleen Ni Houlihan]] le [[meafar]] [[W. B. Yeats|Yeats]], ach is cinnte gur thug siad [[saol]] nua di.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

== Neamhspleáchas na hÉireann ==
[[Íomhá:Stamps-15 Irish Free State 1922 overprints bw.jpg|mion|150x150px|Stampaí Rialtas na hÉireann|alt=]]
Nuair a bhunaíodh [[Saorstát na hÉireann]],&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=Decade of Centenaries|údar=UCD|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt; chreid go leor de ball [[Conradh na Gaeilge]] gur bhaineadh amach Athbheochan na teanga chomh fada agus a d’fhéadfaidís agus anois, jeab an [[Rialtas na hÉireann|Rialtas]] ab ea é, an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] nua a mhúscailt chuig an chéad leibhéal eile. Dá bhrí sin, chuir cuid mhór de na mbaill deireadh lena ngníomhachtaí le [[Conradh na Gaeilge]]. Tugadh faoi dheara freisin, nach bhféadfadh [[Conradh na Gaeilge]] an dí-ualú a dhéanamh ar an tí féin a thuilleadh agus go mbeadh an [[Rialtas na hÉireann|Rialtas]] ábalta an obair seo a dhéanamh go héifeachtach.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theirishstory.com/2012/08/02/the-gaelic-league-in-the-irish-free-state-in-the-1920s-and-1930s/|teideal=The Gaelic League in the Irish Free State in the 1920s and 1930s|dáta=2012-08-02|language=en-US|work=The Irish Story|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Stamp irl 1922 2N6se.jpg|clé|mion|150x150px|Airgead Saorstát Éireann|alt=]]
Sa [[ré]] réamh-chonartha, bhí polasaí beartas [[Réasúnachas (ailtireacht)|réasúnach]] agus córasach i bhfeidhm ag an [[Dáil Éireann|Dáil]] i gcomhair le [[Conradh na Gaeilge]], léirithe i d[[Dáil Éireann|Tuarascáil na Dála]], ‘[https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1921-08-17/14/ Aireacht na Gaedhilge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401235423/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1921-08-17/14/ |date=2019-04-01 }}’, nuair a dúirt [[Seán T. Ó Ceallaigh]], “It is a great advantage and a great financial saving that the Gaelic League is cooperating actively in the work which is our main concern”. Chuir an comhchuibhreas dealraitheach seo, le caidreamh maith don todhchaí idir an [[Rialtas na hÉireann|Rialtas]] agus [[Conradh na Gaeilge]].&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;

[[Íomhá:Photograph of Cumann na nGaedheal Government.jpg|mion|150x150px|Cumann na nGaedheal|alt=]]
Ba é [[Cumann na nGaedheal]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=A Contented Man|url=http://dx.doi.org/10.2307/29735654|journal=The Irish Review (1986-)|date=1992|issn=0790-7850|pages=139|issue=12|doi=10.2307/29735654|author=John A. Murphy, Garret FitzGerald}}&lt;/ref&gt; an chéad pháirtí ceannais.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fianaise na staire.|url=http://worldcat.org/oclc/27428786|publisher=An Gʹum|oclc=27428786|author=Cowman, Des.}}&lt;/ref&gt; An aidhm a bhí acu ná, an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] a chuir mar [[ábhar]] éigeantach&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; i [[Scoil|scoileanna]], ag cur i gcuimhne ar fheachtais a bhí ag [[Conradh na Gaeilge]] cúpla [[bliain]] roimhe seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Gaelic League|url=http://dx.doi.org/10.1057/9781137284587.0009|publisher=Palgrave Macmillan|journal=Women and the Irish Nation}}&lt;/ref&gt; Dhealraigh sé go raibh an [[Rialtas na hÉireann|Rialtas]] agus [[Conradh na Gaeilge]] comhionann lena spriocanna. Chomh maith le cur chun cinn leanúnach na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] sna [[Scoil|scoileanna]], ba chuspóir lárnach eile de pholasaí teanga [[Cumann na nGaedheal]] ná, stop a chur le meath na teanga sna [[An Ghaeltacht|réigúin Ghaeltachta]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Dynamics of Irish politics|url=http://worldcat.org/oclc/803262582|publisher=Lawrence and Wishart|date=1989|oclc=803262582|author=Bew, Paul.}}&lt;/ref&gt;

Faoi dheireadh na [[1920idí]], bhí [[foighne]] [[Conradh na Gaeilge]] le cur chuige [[Cumann na nGaedheal]]. Chinn an [[Conradh na Gaeilge|Conradh]] tacú le [[Fianna Fáil]] [[1929]], ach ina dhiaidh sin, thit siad amach leo freisin ar roinnt saincheisteanna. Bhí leisce orthu é sin a dhéanamh chomh maith.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; Bhíodar i gcoinne seinm [[Snagcheol|snagcheoil]] agus tionchar eachtracha eile ar an [[raidió]]. Bhí fadhbanna [[Airgead (eacnamaíocht)|airgid]] agus easpa treoracha acu. Ba é an dúshlán ba mhó, an pobal a athbheochan chun an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] a athbheochan.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ireland’s Unique Electoral Experiment: The Senate Election of 1925|url=http://dx.doi.org/10.1080/07907180500359327|journal=Irish Political Studies|date=2005-09|issn=0790-7184|pages=231–269|volume=20|issue=3|doi=10.1080/07907180500359327|author=John Coakley}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Press in Ireland: A Survey and a Guide|url=https://books.google.com/books?id=AhorAAAAMAAJ&amp;dq=RM+smylie+irish+times&amp;lr=&amp;ei=pv3VSey8FJrEzASDwP2FAw|publisher=Lemma Publishing Corporation|date=1937|language=en|author=Stephen James Meredith Brown}}&lt;/ref&gt;

== Athbheochan na Gaeilge sna Stáit Aontaithe ==
[[Íomhá:Our Flag.pdf|mion|231x231px|Brat na Stáit Aontaithe |alt=]]
Níor bhunaigh [[Ghaeilge]] í féin sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] mar theanga [[Eithne|eitneach]]. Mar sin féin, tá comharthaí ann, nár imigh an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] go hiomlán ach go raibh sí faoi thiomáint faoi thalamh.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ucc.ie/research/chronicon/nigh2fra.htm|teideal=Ní Ghabhann, The Gaelic Revival in the US in the nineteenth century|work=www.ucc.ie|dátarochtana=2019-04-01}}&lt;/ref&gt; Bhí ránnóga [[An Ghaeilge|Gaeilge]] i gcuid mhaith na [[Nuachtán|nuachtáin]] [[Éireannach]]-[[Meiriceánach|Mheiriceánach]], ós na [[1800í|1800idí]] ar aghaidh nuair a thosaigh na chéad thonnta d’imircigh iar-Ghorta Mhóir, ag teacht agus Spórt na hÉireann ann chomh maith.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ar bhád chonraí go meiriceá|url=http://dx.doi.org/10.2307/25572588|journal=Comhar|date=1995|issn=0010-2369|pages=29|volume=54|issue=2|doi=10.2307/25572588|author=Eoghan Ó Dúill, Colm Dubh Ó Méalóid}}&lt;/ref&gt;

Thosaíodar an chéad mhór-[[Foilsitheoireacht|fhoilseacháin]] den [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] ina [[Colún|cholún]] teanga in [[1857]].&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; Bhí go leor alta Ghaeilge ós na 1800idí ar siúil ag, ‘The American Celt’ (St. Louis), ‘The Citizen’ (Chicago) agus ‘The Irish Echo’ (Bostún). Bunaíodh ranna Ceilteacha i bhformhór na nuachtán faoin mbliain 1800.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Micheál Ó Lócháin agus AN GAODHAL|url=http://dx.doi.org/10.2307/25571711|journal=Comhar|date=1992|issn=0010-2369|pages=30|volume=51|issue=2|doi=10.2307/25571711|author=Éamon Ó Ciosáin, Fionnuala Ní Fhlannagáin}}&lt;/ref&gt;In 1888, thug iris amháin liosta de 44 nuachtán, ar fud na tíre, a raibh baint acu le cur chun cinn na Gaeilge.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
[[Íomhá:Mícheal Ó Lóchain.jpg|clé|mion|211x211px|Mícheál Ó Lóchain|alt=]]
Sa bhliain 1853, bhunaigh Patrick Tierney, fear de chuid an Chabhán, an chéad sochaí Ghaeilge sna Stáit Aontaithe.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; In 1861, bunaíodh brainse den Cumann Oisín i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], a d’fhoilsigh lámhscríbhinní i [[An Ghaeilge|nGaeilge]]. Chuaigh an t-Athbheochan i bhfeidhm go mór nuair a tháinig [[Mícheál Ó Lócháin|Micheál Ó Lócháin]], a rugadh i [[Gaillimh|nGaillimh]], “Pioneer of the Irish Language in America’. Bhí sé gníomhach i gcur chun cinn na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] óna theacht in [[1870]], agus bhunaigh agus rinne sé eagarthóireacht ar iris Athbheochana fheiceálach, go dtí go bhfuair sé [[bás]] sa [[Bliain|bhliain]] 1894.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Spreag [[Mícheál Ó Lócháin|Ó Lóchain]], eisimircigh a chur ag bunú cumann a chothódh agus a spreagfadh an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]]. Bhí mórfhreagairt ar phléadáil [[Mícheál Ó Lócháin|Ó Lóchain]] agus laistigh de thréimhse ghear eagraíodh an-chuid ranganna. Cuireadh tús leis an gcéad sochaí Philo-[[Na Ceiltigh|Cheilteach]] i [[Boston, Massachusetts|mBostún]] in [[1873]].&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; Bhí sé dírithe ar theanga [[litríocht]] [[ceol]] na [[Éireann|hÉireann]] a chur chun cinn. Bhí na cumainn [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleách]] ar an chéile, cé gur choinnigh siad [[cumarsáid]] leanúnach trí comhfhreagras agus an [[An Gaodhal|Gaodhal]], an t-orgán [[Náisiún|náisiúnta]] dos na cumainn go léir.[[File:Detroit Wolfetones v. Cleveland St. Jarlath&amp;#039;s video.ogv|thumb|Detroit Wolfetones v. Cleveland St. Jarlath&amp;#039;s ag imirt Peil Ghaelach i Meiriceá]]

Agus Ó [[Mícheál Ó Lócháin|Lócháin]] ag [[Tuairisc|tuairisciú]] ar Chruinniú Bliantúil Ginearálta [[Brooklyn]], thug sé faoi deara go raibh deacrachtaí ann iarrthóirí oiriúnacha a roghnú do phoist oifigiúla, “as it has been a rule of the society that no one should be elected to them except those having a conversational knowledge of the Irish language”.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Tugann sé seo le fios dúinn nach cainteoirí dúchais iad, ach cuid de Philo-Celts, [[Brooklyn]] iad. Ar an taobh eile, rinne triúir cainteoirí dúchais a tsochaí [[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphia]] a bhunú in [[1884]] agus a [[Gnó|gnólachtaí]] ar fad, trí [[Meáin chumarsáide|mheán]] na [[Gaeilge]].&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gnó Ghluaiseacht na Gaeilge|url=http://dx.doi.org/10.2307/25574107|journal=Comhar|date=2000|issn=0010-2369|pages=9|volume=60|issue=10|doi=10.2307/25574107|author=Art de Creag}}&lt;/ref&gt;

Tugann [[tuairisc]] ó shochaí Nua-Eabhrac le fios freisin, gurb í an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] an phríomhtheanga a úsáideach. Léiríonn cur síos ar fhéile bhliantúil [[1884]], gur bheag [[An Béarla|Béarla]] a úsáideadh.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Go Meiriceá siar : na Gaeil agus Meiriceá : cnuasach aistí|url=http://worldcat.org/oclc/21523792|publisher=An Clóchomhar Tta a d'fhoilsigh do Chumann Merriman|date=1979|oclc=21523792|author=Ó hAnnracháin, Stiofán.}}&lt;/ref&gt;Da bhrí sin, is cosúil gur shocraigh comhdhéanamh na sochaí, méid na [[Gaeilge]] a cabhraítear.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; Bhí formhór na bhfoghlaimeoirí i gcumann áirithe ach i gcodanna eile, ba chainteoirí dúchais iad an chuid is mó den na mbaill agus mar sin, ba í an [[Ghaeilge]] an [[Meáin chumarsáide|meán chumarsáide]]  a úsáideadh. Is cosúil gur mheall na cumainn daoine de gach aois.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; In a lán eagrán den [[An Gaodhal|Gaodhal]], insíonn [[Mícheál Ó Lócháin|Ó Lócháin]] dúinn go raibh roinnt baill de shochaí [[Brooklyn]] ag tabhairt a gcuid [[Leanbh|leanaí]] chuig na cruinnithe.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

===[[An Gaodhal]]===
[[Íomhá:AnGaodhalCludach.png|mion|191x191px|Clúdach An Gaodhal|alt=]]
Bhí an [[Iriseoireacht|iris]] mhíosúil, [[Dátheangachais oifigiúil|dhátheangach]], ‘[[An Gaodhal]]’ ([[1881]]-[[1904]]), a bhunaigh [[Mícheál Ó Lócháin|Ó Lócháin]], ríthábhachtach don Athbheochan. Thug sé deis do [[Scríbhneoirí Gaeilge thar lear|scríbhneoirí]], [[foilsiú]] i [[An Ghaeilge|nGaeilge]]. D’fheidhmigh sé mar orgán aontaithe dos na ghníomhaithe ar fud na [[Tír|tíre]]. Sé leathanaigh déag a bhí ar an meán, le thart ar an líon céanna alt in [[An Ghaeilge|nGaeilge]] mar a bhí i [[An Béarla|mBéarla]].&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; Bhí sé dírithe ar an [[Gaeilge|nGaeilge]] a chaomhnú agus a chothú agus ar neamhspleáchas, go seasmhach, le 1000 cóip, “issued monthly for the first year, after which it began to increase gradually until now when the regular issue is 2,880”.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; 

[[Foilsitheoireacht|D’fhoilsigh]] an iris, [[Dánlann|dánta]], [[Amhránaíocht|amhráin]], [[Litríocht|litreacha]] agus eagráin eagarthóireachta i [[An Ghaeilge|nGaeilge]]. Ceann de na tionscadail a dhéanadh sa tréimhse seo, ná bailiúcháin [[Béaloideas|béaloidis]]. Sheol go leor rannpháirtithe, [[Scéal|scéalta]] coitianta, [[Dánlann|dánta]] tomhaiseanna agus paidreacha isteach, a bheadh ar eolas ag na [[Gaeilgeoir|Gaeilgeoirí]] ar fad de ghlan mheabhair.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;Ba fhoinse siamsaíochta luachmhar iad seo do chainteoirí dúchais a bhí in ann an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] a léamh. Phriontáladh ceachtanna, ionas go bhféadfadh cainteoirí an teanga a léamh agus go bhféadfadh daoine nach gcainteoirí Gaeilge, í a fhoghlaim.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;Léiríonn cuid mhór litreacha a sheoladh chuig an [[An Gaodhal|Gaodhal]] dúinn, go raibh na ceactanna seo an-tábhachtach le cabhair a thabhairt do dhaoine a bhí ag iarraidh an teanga scríofa a mháistir.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;	

Tugann an [[An Gaodhal|Gaodhal]] léargas fíorthábhachtach dúinn ar intinn an té a bhfuil an-díograis air. Bhí cur chuige an dá thonn aige maidir le cur chun cinn na teanga.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Ar taobh amháin, ardaigh sé an teanga, ag moladh a shaibhreas, a háilleachta agus a seanaoise, ag súil le [[Duine|daoine]] a chur ina luí ar na buntáistí móra a bhainfeadh leis an n[[Gaeilge]]. Agus ar an taobh eile den [[scéal]], chuir sé as gan a bheith ag tacú leis na [[Éireannach|hÉireannaigh]], ag cur ina leith go raibh siad ina dtraoltóirí ina [[Tír|dtír]] féin agus ar dheireadh thiar dóibh féin.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[Litríocht na Gaeilge]]
* [[W. B. Yeats|W.B. Yeats]]
* [[Pádraig Mac Piarais]]
* [[Éirí Amach na Cásca]]
* [[Conradh na Gaeilge]]
* [[Cumann na nGaedheal]]
* [[Sinn Féin]]
* [[An Gaodhal]]
* [[An Claidheamh Soluis]]
* [[Fáinne an Lae 1898-1900]]
* [[Cumann Lúthchleas Gael]]
* [[Cultúr na hÉireann]]
* [[Eoin Mac Néill]]
* [[Dubhghlas de hÍde]]
* [[Mícheál Ó Cíosóig]]
* [[Bráithreachas na Poblachta|Bráithreachas Phoblacht na hÉireann]]
* [[Saorstát Éireann|Saorstát na hÉireann]]

== Léigh freisin==
* [https://celt.ucc.ie//published/E900007-001/index.html The Murder Machine by P.H.Pearse.]
* [https://celt.ucc.ie//pearsefic.html Filíocht an Phiarsaigh.]
* [https://leabhrafeabhra.com/2015/07/08/mo-thri-thrua-naoi-n-uaire-a-mbaois-dfhagadar-seilbh-againn-ar-mhairbh-na-bhfiann/ Óráid an Phiarsaigh cois uaigh Uí Dhonnabháin Rosa (i nGaeilge)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401135042/https://leabhrafeabhra.com/2015/07/08/mo-thri-thrua-naoi-n-uaire-a-mbaois-dfhagadar-seilbh-againn-ar-mhairbh-na-bhfiann/ |date=2019-04-01 }}
* [https://www.poets.org/poetsorg/poet/w-b-yeats William Butler Yeats: Próifíl agus Dánta ag Poets.org]
* [https://www.electricscotland.com/history/literat/modern.htm Modern Gaelic Literature]

== Naisc Sheachtracha ==

* [https://www.gaa.ie/ Eolas ar shuíomh oifigiúil CLG]
* [http://michaelcusack.ie/ Michael Cusack Centre i gContae an Chláir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331140311/http://www.michaelcusack.ie/ |date=2019-03-31 }}
* [https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1949-07-13/35/?highlight%5B0%5D=b%C3%83%C2%A1s&amp;highlight%5B1%5D=dubhghlas&amp;highlight%5B2%5D=de&amp;highlight%5B3%5D=h%C3%83%C2%ADde Dáil Éireann - Bás an Dochtúra Dubhghlas de hÍde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250605041708/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1949-07-13/35/?highlight%5B0%5D=b%C3%83%C2%A1s&amp;highlight%5B1%5D=dubhghlas&amp;highlight%5B2%5D=de&amp;highlight%5B3%5D=h%C3%83%C2%ADde |date=2025-06-05 }}
* [http://www.askaboutireland.ie/ Dubhghlas de hÍde ar askaboutireland.ie]
*[https://www.gaa.ie/the-gaa/rules-regulations/ Rialacha do na cluichí ar gaa.ie]

* [https://sites.google.com/site/fainneanlae/ Cartlann Fháinne an Lae 1898-1900] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401135039/https://sites.google.com/site/fainneanlae/ |date=2019-04-01 }}

* [https://www.litriocht.com/product/an-claidheamh-soluis-agus-fainne-an-lae-1899-1932-book-and-cd/ An Claidheamh Soluis agus Fáinne an Lae (1899-1932) ar www.litriocht.com]

* [http://www.philo-celtic.com/ Nua-Eabhrac]

* [https://cumann-na-gaeilge.org/ Boston]

* [[Dearg le Fearg]]

== Foinsí ==
{{reflist}}

{{Navbox
| name = Éirí Amach na Cásca 1916
|state = {{{state|autocollapse}}}
|title = [[Éirí Amach na Cásca]]
|listclass = hlist

|group1 = Daoine a shínigh [[Forógra na Poblachta|Forógra na Poblachta]]&lt;br /&gt; (curtha chun báis)
|list1  = 
* [[Pádraig Mac Piarais]]
* [[Tomás Ó Cléirigh|Tomás Ó Cléirigh]]
* [[Tomás Mac Donnchadha]]
* [[Seosamh Pluincéad]]
* [[Éamonn Ceannt]]
* [[Seán Mac Diarmada]]
* [[Séamus Ó Conghaile]]

|group2 = Daoine eile a cuireadh chun báis 
|list2  = 
* [[Éaomonn Ó Dálaigh|Éaomonn Ó Dálaigh]]
* [[Liam Mac Piarais]]
* [[Mícheál Ó hAnnracháin]]
* [[JSeán Mac Giolla Bhríde]]
* [[Mícheál Ó Mulláin]]
* [[Conchur Ó Colbaird]]
* [[Seán Heuston]]
* [[Tomás Ceannt]]
* [[Ruairí Mac Easmainn]]

|group3 = Éireannaigh eile mór le rá 
|list3  = 
* [[Éamon de Valera]]
* [[Constance Markievicz]]
* [[Mícheál Seosamh Ó Rathaile]]
* [[Eoin Mac Néill]]
* [[Cathal Brugha]]
* [[Liam Ó Maoilíosa]]
* [[Tomás Ághas]]
* [[Proinsias Mac Síthigh-Sceimhealtún]]
}}&lt;noinclude&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category:Republic of Ireland templates|{{PAGENAME}}]]
[[Category:Great Britain and Ireland war and conflict navigational boxes|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;

{{Navbox
 | name      = Conradh na Gaeilge
 | title     = [[Conradh na Gaeilge]]
 | state     = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
 | listclass = hlist

 | group1 = Teanga Ten&lt;br&gt; (bunaitheoirí)
 | list1 =
*[[Douglas Hyde|Dubhghlas de hÍde]]
*[[Eoin MacNeill|Eoin Mac Néill]]
*[[Liam Ó hAodáin]]
*[[Pádraig Ó Briain]]
*[[Thomas O'Neill Russell|Tomás Ó Néill Ruiséal]]
*[[Charles Perry Bushe|Séarlus Persi Buais]]
*[[Thomas Walker Ellerker|Tomás Ellerkerr]]
*[[James Michael Cogan|Séamus  Mac Cogadháin]]
*[[Mártan Ó Ceallaigh]]
*[[Patrick Joseph Hogan|Pádraig Ó hÓgáin]]


 | group2 = Uachtaráin
 | list2 =
*Dubhghlas de hÍde
*Eoin Mac Néill
*[[Seán Ó Ceallaigh (Sceilg)|Seán Ó Cellaigh]]
*[[Peadar Toner Mac Fhionnlaoich]]
*[[Seán P. Mac Énrí]]
*[[Cormac Breathnach]]
*[[Mac Giolla Bhríde]]
*Peadar Toner Mac Fhionnlaoich
*[[Liam Ó Buachalla]]
*[[Seán Ó Tuama]]
*[[Diarmuid Mac Fhionnlaoich]]
*[[Seán Mac Gearailt]]
*[[Liam Ó Luanaigh]]
*Diarmuid Mac Fhionnlaoich
*[[Annraoi Ó Liatháin]]
*Seán Mac Gearailt
*[[Tomás Ó Muircheartaigh]]
*[[Micheál Mac Cárthaigh]]
*[[Cathal Ó Feinneadha]]
*[[Maolsheachlainn Ó Caollaí]]
*[[Pádraig Ó Snodaigh]]
*[[Albert Fry]]
*[[Micheál Ó Murchú]]
*[[Íte Ní Chionnaith]]
*[[Proinsias Mac Aonghusa]]
*[[Áine de Baróid]]
*[[Gearóid Ó Cairealláin]]
*[[Tomás Mac Ruairí]]
*[[Séagh Mac Siúrdáin]]
*[[Nollaig Ó Gadhra]]
*[[Dáithí Mac Cárthaigh]]
*[[Pádraig Mac Fhearghusa]]
*[[Donnchadh Ó hAodha]]
*[[Cóilín Ó Cearbhaill]]
*[[Niall Comer]]

 | group3 = Foilsitheoireacht
 | list3 =
*[[Gaelic Journal|Irisleabhar na Gaedhilge]] &lt;small&gt;(1893-1909)&lt;/small&gt;
*[[An Claidheamh Soluis]] &lt;small&gt;(1899-1931)&lt;/small&gt;
*[[Feasta]] &lt;small&gt;(1948-present)&lt;/small&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;/noinclude&gt;
{{Navbox
 | name = Na Gael
 | title = [[Na Gael]]
 | state = {{{state|}}}
 | listclass = hlist

 | group1 = Stair Ginearálta
 | list1 =
* [[Gaelic Ireland]]
* [[High King of Ireland]]
* [[List of Irish kingdoms|Gaelic Irish kingdoms]]
* [[Dál Riata]]
* [[Kingdom of Alba|Alba]]
* [[Nine Years' War (Ireland)|Nine Years' War]]
* [[Statutes of Iona]]
* [[Flight of the Earls]]
* [[Plantation of Ulster]]
* [[Irish Rebellion of 1641|1641 Rebellion]]
* [[Act for the Settlement of Ireland 1652]]
* [[Jacobite risings]]
* [[Jacobite rising of 1745|Bliadhna Theàrlaich]]
* [[Penal Laws (Ireland)|Penal Laws]]
* [[Great Famine (Ireland)|Great Hunger]]
* [[Irish diaspora]]
* [[Highland Clearances]]
* [[Gaelic revival|Gaelic Revival]]
* [[Gaeltacht]]
* [[Gàidhealtachd]]

 | group2 = Cultúr
 | list2 =
* [[Ogham]]
* [[Early Irish law|Brehon law]]
* [[Irish mythology|Gaelic mythology]]
* ''[[Lebor Gabála Érenn]]''
* [[Gaelic warfare]]
* [[Early Irish astrology|Gaelic astrology]]
* [[Irish kinship|Gaelic kinship]]
* [[Irish bardic poetry|Bardic poetry]]
* [[Gaelic literature]] ([[Early Irish literature|Early Irish]], [[Modern literature in Irish|Modern Irish]], [[Scottish Gaelic literature|Scottish Gaelic]] &amp; [[Manx literature|Manx]])
* [[Gaelic type]]
* [[Insular script]]
* [[Fáinne]]
* [[Traditional Gaelic music|Gaelic music]]
* [[Sean-nós song]]
* [[Oireachtas na Gaeilge]]
* [[Royal National Mòd|Am Mòd]]
* [[Gaelic games]]
* [[Highland games]]
* [[Celtic Christianity|Insular Christianity]]
* [[Hiberno-Scottish mission|Gaelic Christian mission]]

 | group3 = [[Teangacha]]
 | list3 =
* ''[[Primitive Irish]]''
* ''[[Old Irish]]''
* ''[[Middle Irish]]''
* ''[[Classical Gaelic]]''
* [[An Ghaeilge|Irish]]
* [[Manx language|Manx]]
* [[Scottish Gaelic]]

 | group4 = [[Clans]]
 | list4 =
* [[Connachta]] (incl. [[Uí Néill]], [[Airgíalla|Clan Colla]], [[Clan Donald|Clan Donald]], [[Uí Maine]], etc)
* [[Dál gCais]] (incl. [[Déisi]])
* [[Eóganachta]]
* [[Iverni|Érainn]] (incl. [[Dál Riata]], [[Corcu Loígde]], [[Clan Conla]], [[Dál Fiatach]], etc)
* [[Laigin]]
* [[Ulaid]] (incl. [[Dál nAraidi]], [[Conmhaicne]], [[Ciarraige]], etc)

 | group7 = Eagraíochtaí eile
 | list7 =
* [[Údarás na Gaeltachta]]
* [[Foras na Gaeilge]]
* [[Bòrd na Gàidhlig]]
* [[Culture Vannin]]
* [[Conradh na Gaeilge]]
* [[An Comunn Gàidhealach]]
* [[Manx Gaelic Society]]
* [[Seachtain na Gaeilge]]
* [[Gael Linn]]
* [[ULTACH Trust]]
* [[Comunn na Gàidhlig]]
* [[Columba Project]]
* [[Clans of Ireland]]
* [[An Coimisinéir Teanga]]
* [[An Comunn Gàidhealach America]]
 | group8 = Eile
 | list8 =
* [[Haplogroup R-M269]] ([[Genetic history of the British Isles|human genetics]])
* [[Celts]]
* [[Norse–Gaels]] (incl. [[Uí Ímair]] and [[Clan MacLeod]])
* [[Kingdom of the Isles]]
* [[Gaelicisation]]

| belowclass = hlist
| below      = 
* {{Icon|Category}} [[:Category:Gaels|Category]]
}}&lt;noinclude&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;/noinclude&gt;
{{Navbox
| name      = Dánta Éireannacha
| title     = [[Dánta Éireannacha]]
| listclass = hlist
| state     = {{{state|}}}

| group1 = Topaicí
| list1  = 
*[[Irish poetry]]
*[[Ollamh Érenn|Chief Ollam of Ireland]]
*[[Irish bardic poetry]]
*[[Irish Literary Revival]]
*[[Dindsenchas|Metrical Dindshenchas]]
*[[Contention of the bards]]
*[[Aisling]]
*[[Weaver Poets]]
*''[[An Gúm]]''
*[[Kildare Poems]]
*[[Táin Bó Cúailnge]]

| group2 = Filí
| list2  = 
  {{Navbox|subgroup
  | group1 = Bardach
  | list1  = 
*[[Mael Ísu Ua Brolcháin]]
*[[Muircheartach Ó Cobhthaigh]]
*[[Gilla Mo Dutu Úa Caiside]]
*[[Baothghalach Mór Mac Aodhagáin]]
*[[Giolla Brighde Mac Con Midhe]]
*[[Gofraidh Fionn Ó Dálaigh]]
*[[Flann mac Lonáin]]
*[[Donnchadh Mór Ó Dálaigh]]
*[[Lochlann Óg Ó Dálaigh]]
*[[Fear Flaith Ó Gnímh]]
*[[Mathghamhain Ó hIfearnáin]]
*[[Cormac Mac Con Midhe]]
*[[Eoghan Carrach Ó Siadhail]]
*[[Fear Feasa Ó'n Cháinte]]
*[[Tadhg Olltach Ó an Cháinte]]
*[[Eochaidh Ó hÉoghusa]]
*[[Proinsias Ó Doibhlin]]
*[[Tarlach Rua Mac Dónaill]]
*[[Gilla Cómáin mac Gilla Samthainde]]
*[[Tadhg Dall Ó hÚigínn]]
*[[Niníne Éces]]
*[[Colmán of Cloyne]]
*[[Cináed ua hArtacáin]]
*[[Muireadhach Albanach Ó Dálaigh]]
*[[Cearbhall Óg Ó Dálaigh]]
*[[Máeleoin Bódur Ó Maolconaire]]
*[[Diarmaid Mac an Bhaird]]
*[[Cú Choigcríche Ó Cléirigh]]
*[[Dallán Forgaill]]
*[[Óengus of Tallaght]]
*[[Sedulius Scottus]]
*[[Dungal of Bobbio|Saint Dungal]]
*[[Maol Sheachluinn na n-Uirsgéal Ó hÚigínn]]
*[[Philip Ó Duibhgeannain]]

  | group2 = 15ú/16ú hAois
  | list2  = 
*[[Tomás Ó Cobhthaigh]]

  | group3 = 17ú hAois
  | list3  = 
*[[Dáibhí Ó Bruadair]]
*[[Piaras Feiritéar]]
*[[Aogán Ó Rathaille]]

  | group4 = 18ú hAois
  | list4  = 
*[[Aogán Ó Rathaille]]
*[[Brian Merriman]]
*[[Jonathan Swift]]
*[[Oliver Goldsmith]]
*[[John Hewitt (poet)|John Hewitt]]

  | group5 = 19ú hAois
  | list5 = 
*[[Thomas Moore]]
*[[Charles Gavan Duffy]]
*[[James Clarence Mangan]]
*[[Samuel Ferguson]]
*[[William Allingham]]
*[[Douglas Hyde]]
*[[James Henry (poet)|James Henry]]
*[[Antoine Ó Raifteiri]]
*[[Aeneas Coffey]]
*[[Robert Dwyer Joyce]]
*[[Thomas Davis (Young Irelander)|Thomas Davis]]
*[[Jane Wilde|Speranza]]
*[[Katharine Tynan]]
*[[Oscar Wilde]]

  | group6 = 20ú hAois
  | list6  = 
*[[James Joyce]]
*[[Patrick Pearse]]
*[[Joseph Plunkett]]
*[[Thomas MacDonagh]]
*[[Francis Ledwidge]]
*[[Padraic Colum]]
*[[F. R. Higgins]]
*[[Austin Clarke (poet)|Austin Clarke]]
*[[Samuel Beckett]]
*[[Brian Coffey]]
*[[Denis Devlin]]
*[[Thomas MacGreevy]]
*[[Blanaid Salkeld]]
*[[Mary Devenport O'Neill]]
*[[Patrick Kavanagh]]
*[[John Hewitt (poet)|John Hewitt]]
*[[Louis MacNeice]]
*[[Máirtín Ó Direáin]]
*[[Seán Ó Ríordáin]]
*[[Máire Mhac an tSaoi]]
*[[Michael Hartnett]]
*[[Gabriel Rosenstock]]
*[[Nuala Ní Dhomhnaill]]
*[[Micheál Mac Liammóir]]
*[[Robert Greacen]]
*[[Roy McFadden]]
*[[Padraic Fiacc]]
*[[John Montague (poet)|John Montague]]
*[[Michael Longley]]
*[[Derek Mahon]]
*[[Seamus Heaney]]
*[[Paul Muldoon]]
*[[Thomas Kinsella]]
*[[Michael Smith (poet)|Michael Smith]]
*[[Trevor Joyce]]
*[[Geoffrey Squires]]
*[[Augustus Young]]
*[[Randolph Healy]]
*[[John Jordan (poet)|John Jordan]]
*[[Paul Durcan]]
*[[Basil Payne]]
*[[Eoghan Ó Tuairisc]]
*[[Patrick Galvin]]
*[[Cathal Ó Searcaigh]]
*[[Bobby Sands]]
*[[Rita Ann Higgins]]
*[[Eavan Boland]]
*[[Eiléan Ní Chuilleanáin]]
*[[Medbh McGuckian]]
*[[Paula Meehan]]
*[[Dennis O'Driscoll]]
*[[Seán Dunne (poet)|Seán Dunne]]
*[[Anthony Cronin]]
*[[W. F. Marshall]]
*[[W. B. Yeats]]

  | group7 = 21ú hAois
  | list7 = 
*[[Thomas McCarthy (poet)|Thomas McCarthy]]
*[[John Ennis (poet)|John Ennis]]
*[[Pat Boran]]
*[[Mairéad Byrne]]
*[[Ciaran Carson|Ciarán Carson]]
*[[Patrick Chapman]]
*[[Harry Clifton]]
*[[Tony Curtis (Irish poet)|Tony Curtis]]
*[[Pádraig J. Daly]]
*[[Gerald Dawe]]
*[[Greg Delanty]]
*[[Eamon Grennan]]
*[[Vona Groarke]]
*[[Seamus Heaney]]
*[[Pat Ingoldsby]]
*[[Brendan Kennelly]]
*[[Hugh McFadden (poet)|Hugh McFadden]]
*[[Sinéad Morrissey]]
*[[Gerry Murphy (poet)|Gerry Murphy]]
*[[Bernard O'Donoghue]]
*[[Conor O'Callaghan]]
*[[Caitriona O'Reilly]]
*[[Justin Quinn]]
*[[Maurice Riordan]]
*[[Maurice Scully]]
*[[William Wall (writer)|William Wall]]
*[[Catherine Walsh (poet)|Catherine Walsh]]
  }}

| group3 = Dánta
| list3  = 
  {{Navbox|subgroup
  | group1 = Duanaireachtaí
  | list1  = 
*''[[Faber Book of Irish Verse]]''

  | group2 = Eipiciúil
  | list2  = 
*''[[The Wanderings of Oisin]]''

  | group3 = Bardach
  | list3  = 
*[[Timna Cathaír Máir Caithréim Cellaig]]
*[[Le dís cuirthear clú Laighean]]
*[[Is acher in gaíth in-nocht...]]
*[[Is trúag in ces i mbiam]]
*[[Sen dollotar Ulaid ...]]
*[[Sorrow is the worst thing in life ...]]
*[[An Díbirt go Connachta]]
*[[Foraire Uladh ar Aodh]]
*[[A aonmhic Dé do céasadh thrínn]]
*[[A theachtaire tig ón Róimh]]
*[[An sluagh sidhe so i nEamhuin?]]
*[[Cóir Connacht ar chath Laighean]]
*[[Dia libh a laochruidh Gaoidhiol]]
*[[Pangur Bán]]
*[[Liamuin]]
*[[Buile Shuibhne]]
*''[[The Prophecy of Berchán]]''
*[[Bean Torrach, fa Tuar Broide]]

  | group4 = 18ú hAois
  | list4  = 
*''[[The Traveller (poem)|The Traveller]]''
*''[[Suantraí dá Mhac Tabhartha]]''
*''[[Mná na hÉireann]]''

  | group5 = 19ú hAois
  | list5  = 
*''[[Tone's Grave]]''
*[[The Wind That Shakes the Barley]]

  | group6 = Comhaimseartha
  | list6  = 
*''[[Love Songs of Connacht]]''
*[[Hi Uncle Sam]]
*''[[Meeting The British]]''
*''[[Horse Latitudes (poetry collection)|Horse Latitudes]]''
*''[[Sweeney Astray]]''
*''[[Prayer Before Birth]]''
*''[[D-Day (poem)|D-Day]]''
  }}

| group4 = Eagraíochtaí
| list4  = 
*[[Poetry Ireland]]

| group5 = Foilseacháin
| list5  = 
*''[[Poetry Ireland Review]]''
*''[[The Lace Curtain]]''

| group6 = Imeachtaí
| list6  = 
*[[SoundEye Festival]]

| below = 
}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;

{{An Ghaeltacht}}

[[Catagóir:Athbheochan na Gaeilge| ]]
[[Catagóir:Athbheochan teanga]]
[[Catagóir:Stair na Gaeilge]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]]
[[Catagóir:Cultúr na hÉireann]]
[[Catagóir:Athbheochan Cheilteach]]
[[Catagóir:19ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:20ú haois in Éirinn]]</text>
      <sha1>rp969jbim481rwnmwbj23g184q1eu48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eipigéanóm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90658</id>
    <revision>
      <id>1319644</id>
      <parentid>1170303</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4131" sha1="5v25xiz2swbtn9za0kq0jaj6e9jjqvh" xml:space="preserve">Is éard is '''eipigéanóm''' ann ná taifead ar na hathruithe ceimiceacha ar phróitéiní ADN agus hiostón an orgánaigh; is féidir na hathruithe seo a sheachadadh le hoidhrecht ó ghlúin go glúin trí oidhreacht eipigéiniteach. Féadann athruithe ar an eipigéanóm athruithe a dhéanamh ar struchtúr na [[crómaitin|crómaitine]] agus feidhm an [[Géanóm|ghéanóim]] a athrú.&lt;ref name=&quot;Bernstein (2007)&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Bernstein|first=Bradley E.|teideal=The Mammalian Epigenome|journal=[[Cell (journal)|Cell]]|date=February 2007|volume=128|issue=4|pages=669–681|doi=10.1016/j.cell.2007.01.033|pmid=17320505}}&lt;/ref&gt;   

[[Íomhá:Epigenome.png|mion| Eipigéanóm]]
Tá baint ag an eipigéanóm le léiriú na géine, forbairt, difreáil fíochán, agus cosc ​​[[eilimint inaistrithe|eilimintí inaistrithe]]. Murab ionann agus an géanóm bunúsach atá statach den chuid is mó laistigh de dhuine aonair, is féidir an eipigéanóm a athrú go dinimiciúil ag coinníollacha comhshaoil. 

== Ailse ==
I láthair na huaire, is ábhar gníomhach é an t-eipigéanóm ar thaighde ar ailse. Cuireann siadaí daonna isteach go mór ar mheitileadh ADN agus ar phatrúin mhionathraithe hiostóin. Is é an príomhthréith a bhíonn ar tírdhreach iomrallach eipigéanómach na cille ailse na hipimeitileadh  géanómaíoch uilíoch, oileáin CpG hipimeitileadhthionscnóir de ghéinte siad-sochtameall, cód athraithe históin le haghaidh géinte criticiúla agus caillteanas iomlán na hiostón H4 monaicéitilithe agus tríaicéitilithe.   

== Tionscadail mhóra taighde eipigéanómacha ==
Mar réamhthionscadal do Thionscadal Eipigéanóim Daonna indéanta, tá sé mar aidhm ag Tionscadal Píolótach Ionaid Athraitheacha Mheitileach (IAM) a shainaithint agus a chatalóg sa [[Géanóm|ghéanóm]] daonna.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.epigenome.org/index.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716055735/http://www.epigenome.org/index.php|archivedate=2011-07-16}}&lt;/ref&gt; Anois, ceadaíonn dul chun cinn i dteicneolaíocht seicheamhaithe measúnacht a dhéanamh ar stáit eipigéanómeach an ghéanóm go léir a mheas trí mhodheolaíochtaí móilíneacha iolracha.&lt;ref name=&quot;Milosavljevic(2011)&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Milosavljevic|first=Aleksandar|title=Emerging patterns of epigenomic variation|journal=Trends in Genetics|date=June 2011|volume=27|issue=6|pages=242–250|doi=10.1016/j.tig.2011.03.001|pmid=21507501|pmc=3104125}}&lt;/ref&gt; Tógadh nó moladh gléasanna micra- agus nanascála chun an  t-eipigéanóm a fhiosrú.&lt;ref name=&quot;Aquilar(2013)&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Aguilar|first=Carlos|title=Micro- and nanoscale devices for the investigation of epigenetics and chromatin dynamics|journal=Nature Nanotechnology|date=October 4, 2013|volume=8|pages=709–718|issue=10|doi=10.1038/nnano.2013.195|pmid=24091454|pmc=4072028}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* Eipighéineolaíocht 
* Modhnú eipigéanóim 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://roadmapepigenomics.org Reference Epigenome Mapping Consortium Homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210408031928/http://roadmapepigenomics.org/ |date=2021-04-08 }}
* [https://web.archive.org/web/20120502171722/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/epigenomics/ NCBI Epigenomics Hub]
* [http://ncbi.nlm.nih.gov/geo/roadmap/epigenomics NCBI Gene Expression Omnibus Epigenomics]
* [http://epigenomeatlas.org The Human Epigenome Atlas]
* [http://vizhub.wustl.edu Roadmap Epigenomics Visualization Hub]
* [http://genome.ucsc.edu Roadmap Epigenomics Visualization Hub (load track hub)]
* [http://epigenomegateway.wustl.edu  Human Epigenome Browser at Washington University]
* [http://www.epigenomebrowser.org Epigenome Browser UCSC mirror] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214005034/http://www.epigenomebrowser.org/ |date=2021-02-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20110716055735/http://www.epigenome.org/index.php Human Epigenome Project]
* [http://cancerres.aacrjournals.org/content/65/24/11241 Cancer Research]

{{DEFAULTSORT:Eipigeanom}}
[[Catagóir:Eipighéineolaíocht]]</text>
      <sha1>5v25xiz2swbtn9za0kq0jaj6e9jjqvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CLG Na Fianna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91858</id>
    <revision>
      <id>1319604</id>
      <parentid>1297926</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T20:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23423" sha1="hu24vwo0jz5rvk8f7fy48492jdlpqgu" xml:space="preserve">{{glanadh}}
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta‎}}

{{Bosca Eolais club CLG|
 Club CLG = Na Fianna  |
 crest= Nafianna-crest.png   |
 Béarla = Na Fianna |	
 bunaithe = 1955 |
 contae = [[Baile Atha Cliath]] |
 roinn = Tuaisceart  |
 peil =    Sinsearach A |
 iomáint = Sinsearach A |
 dathanna = Cróchbhuí is gorm  |
 páirc = Bóthar Mobhí 
| f2          = 1
| f3          = 5
| l2          = 1
| l3          = 2
| pattern_la1      = _yellowshoulders
| pattern_b1       = _thinyellowsides
| pattern_ra1      = _yellowshoulders
| leftarm1            = FFF000 
| body1                = FFF000
| rightarm1         = FFF000
| shorts1             = 0000FF
| socks1              = 0000FF

|}}
Tá [[Cumann Lúthchleas Gael]] Na Fianna (English- [[CLG Na Fianna]]) suite i [[Glas Naíon|nGlas Naíon]] i gContae [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] a bunaíodh sa bhliain 1955.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://clgnafianna.com/wp-content/uploads/2019/05/Na_Fianna_Social_Value_Report_Final_1May2019.pdf|teideal=Suíomh idirlíon Na Fianna|údar=|dáta=|language=en-GB|dátarochtana=2020-02-13|archivedate=2020-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929114325/http://clgnafianna.com/wp-content/uploads/2019/05/Na_Fianna_Social_Value_Report_Final_1May2019.pdf}}&lt;/ref&gt; Imrítear [[iomáint]], [[camógaíocht]] [[Peil Ghaelach|peil ghaelach]], [[cluiche corr]] agus [[liathróid láimhe]] sa chlub agus cuimsítear a lán éagsúlacht a bhaineann leis an Chumann Lúthchleas Gael. Chomh maith leis sin, cuirtear cleachtaithe traidisiúnta ar fáil cosúil le [[damhsa]] agus [[Ceol|ceoil gaelach]] don phobal a bhaineann leis.  Sa lá atá inniu, tá 3,000 baill ag an chlub agus níos mó ná 100 foireann thar na haois grúpaí agus [[Spórt|spóirt]] éagsúla.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://clgnafianna.com/wp-content/uploads/2019/05/Na_Fianna_Social_Value_Report_Final_1May2019.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-02-13 |archivedate=2020-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929114325/http://clgnafianna.com/wp-content/uploads/2019/05/Na_Fianna_Social_Value_Report_Final_1May2019.pdf }}&lt;/ref&gt; Togh John Horan, baill den chlub, mar Uachtarán de chuid an Chumann Lúthchleas Gael sa bhliain 2018.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaa.ie/the-gaa/about-the-gaa/uachtaran|teideal=Uachtarán|language=en|work=www.gaa.ie|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; 

== Cúlra, Stair agus Cultúr ==

=== An Bunadh agus an Clubtheach ===
Bunaíodh CLG Na Fianna ar an 25ú dé mhí Aibreán 1955, nuair tháinig 201 bhaill ó Chiceam C.J.(Béarla: [[:en:Ballymun_Kickhams_GAA|C.J. Kickams GAA Club]]) go CLG Na Fianna. Tháinig na daoine a bhunaigh an chlub ó Chiceam CJ mar ní raibh aon fhoirne faoi aois ag an chlub acu. Tharla an chéad chruinniú cinn bliana ar an 27ú dé mhí Dheireadh Fómhair. Ag an tús, bhí díospóireacht mhór ann faoi ainm an chlub mar go raibh siad idir an dá ainm ‘Na Fianna’ agus ‘Naomh Mobhí’. Roghnaíodh ‘Na Fianna’ sa deireadh thiar thall, mar gur ainm gaelach atá ann agus ní raibh aon aistriúchán [[An Béarla|Bhéarla]] ar fáil do Na Fianna. Sa Bhliain 1963, tháinig an chlub agus [[Oifig na nOibreacha Poiblí]] comhaontaithe le chéile agus bhronn siad an talamh ar [https://www.logainm.ie/en/1380755 Bhóthar Mobhí] do CLG Na Fianna. Ba leis an Roinn Cosanta an talamh ar Bhóthar Mobhí agus bhí súim mór ag [[Bean rialta|mná rialta]] de chuid an Dhoiminiceach sa talamh chomh maith le CLG Na Fianna.  Tharla vóta maidir leis an cheist seo sa chomhairle contae agus ar an dea-uair, bhí an bua ag CLG Na Fianna, agus bhí an pháirc bronnta ar an chlub. Sa Bhliain 1967, tháinig an chéad clubtheach ó Fhorais Spóirt Guinness i [[Cromghlinn, BÁC|gCromghlinn]] agus lonnaíodh ar Bhóthar Mobhí  é, ach ar an drochuair, dódh an chlubtheach go talamh an lá roimh an oscailt oifigiúil. Cúig bliana tar éis an tine, thóg baill an chlub clubtheach nua agus ba é an clubtheach is nua- aimseartha sa tír ag an am le beár do bhaill an chlub agus áiseanna do gach spóirt sa Chumann Lúthchleas Gael le cúirt liathróid láimhe san áireamh. Thar na mblianta, rinneadh níos mó forbairt ar an Chlubtheach.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Rinneadh forbairt mhór sa bhliain 2005 nuair a chonacthas ar méadú ar bhallraíocht sa chlub agus mar thoradh ar an mhéadú seo, tógadh athchóiriú mór ar an chlubtheach le seomra cruinnithe, [[giomnáisiam]] agus áiseanna uile-aimsire  san áireamh (lena n-áirítear limistéar oiliúna, balla iomána agus cúirt [[liathróid láimhe]] amuigh).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.hoganstand.com/county/dublin/article/index/74532|teideal=Na Fianna build for another 50 years with Thornton Sports - HoganStand|work=www.hoganstand.com|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; Osclaíodh an Clubtheach go hoifigiúil sa bhliain 2007 agus ba fiú 2.7 milliún euro é agus sa lá atá inniu ann, tá páirc uile aimsire, balla iománaíochta agus cúirt liathróid láimhe ar fáil ar láthair an chlub.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
 

[[Íomhá:CLG Na Fianna Club house.jpg|mion|245x245px|Clubtheach Na Fianna]]

=== Gaeilge ===
Tacaíonn Cumann Lúthchleas Gael le cur chun cinn na [[An Ghaeilge|Gaeilge]], an damhsa Ghaelaigh, an [[Ceol|cheoil,]] na h[[Amhránaíocht|amhránaíochta]] agus an chultúir Ghaelaigh i gcoitinne. Chun an ról sin a chomhlíonadh tá struchtúir éagsúla i bhfeidhm ag Cumann Lúthchleas Gael.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaa.ie/the-gaa/cultur-agus-gaeilge/|teideal=Gaeilge|language=en|work=www.gaa.ie|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; Ba chuid lárnach de shaol CLG Na Fianna í an Ghaeilge ó bunaíodh an Club. Deineadh gach cuid de ghnó oifigiúil an Chlub as Gaeilge sna blianta tosaigh.  Tá CLG Na Fianna ina phríomhghné de chultúr na hÉireann agus tá traidisiún an chlub le fada ag [[Céilí|céil]]í Na Fianna. Fuair an chlub bonn cré-umha ó [[:en:Joe_McDonagh|Sheosamh Mac Donnchadha]]  sa bhliain 2017 mar thoradh de chuid oibre na h[[Athbheochan na Gaeilge|athbheochana]] agus i gcur chun cinn na Gaeilge agus an bhliain dár gceann, fuair siad bonn airgid dona cuid iarrachtaí i gcur chun cinn Gaeilge.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Bíonn oíche cheoil traidisiúnta ag tarlú gach Déardaoin agus bíonn a lán gníomhaíochtaí Gaeilge ag tarlú gach seachtaine freisin cosúil le ranganna comhrá Gaeilge, ranganna damhsa Gaelach agus go leor rudaí eile a bhaineann leis an Ghaeilge.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Tá dhá [[Gaelscoil|Ghaelscoil]], [[Scoil Chaitríona]] agus [[Scoil Mobhí]], suite ar thalamh an Chlub agus freastalaíonn go leor do chuid baill Na Fianna ar na scoileanna.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

== Spóirt: Stair agus Rath ==

=== Peil ===
Tá foireann shinsearach peil ghaelach an chlub iontach cumhachtach i measc peil shinsearach Bhaile Átha Cliath agus tá an craobhchomórtas buaite ag an chlub ar chúig ócáid, i 1969 ar an gcéad dul síos agus arís deich mbliana ina dhiaidh sin i 1979. Bhuaigh Na Fianna trí chraobhchomórtas i ndiaidh a chéile i 1999, 2000 agus 2001.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Tar éis bua na bliana 1999, bhuaigh foireann Na Fianna Craobh Shinsir Peile [[Cúige Laighean|Laighean]] in aghaidh [http://sarsfieldsgaanewbridge.ie/ CLG Na Sairséalaigh], 1-11 go 0-08.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/sport/na-fianna-soldier-on-to-next-destiny-date-26128320.html|teideal=Na Fianna soldier on to next destiny date|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; D’imir siad in aghaidh [http://deelrovers.com/ Crois Uí Mhaoilíona—Fánaithe na Daoile] i gCluiche ceannais Laighean agus bhuail siad iad, ag dul ar aghaidh go dtí Craobh Shinsear Peile Chlub na hÉireann. Bhí dúshlán ollmhór rompu mar go raibh siad ag imirt in aghaidh [https://www.crossrangers.com/ Raonaithe na Croise], foireann ina bhfuil 29 craobh chontae [[Ard Mhacha]], trí Chraobh Sinsir Peile [[Cúige Uladh|Ulaidh]] na gClub agus dhá Chraobh Shinsear Peile Chlub na hÉireann buaite acu roimhe cluiche ceannais na hÉireann &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.crossrangers.com/|teideal=Crossmaglen Rangers GAC|work=www.crossrangers.com|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt;. Shroich CLG Na Fianna Craobh Sinsir Peile Chlub na hÉireann den chéad uair ach bhí foireann mhaith acu le sárimreoirí cosúil le [[:en:Dessie_Farrell|Dessie Farrell]] agus [[:en:Mick_Galvin|Mick Galvin]], daoine atá mar bhaill de fhoireann bhainistíochta foireann sinsir peil Gaelach Baile Átha cliath ag an am i láthair &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dublingaa.ie/teams/senior-football|teideal=Dublin GAA Senior Football Team {{!}} Dublin GAA|work=www.dublingaa.ie|dátarochtana=2020-02-13|archivedate=2020-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814054419/https://www.dublingaa.ie/teams/senior-football}}&lt;/ref&gt; agus imreoirí idirchontae cosúil le [[:en:Senan_Connell|Senan Connell]], [[:en:Kieran_McGeeney|Kieran McGeeney]] ón Ard Mhacha agus [[Iasan Scorlóg|Jason Sherlock]]. D’imir siad i gcluiche ar [[Lá Fhéile Pádraig|Lá Fhéile Pádraig]] i b[[Páirc an Chrócaigh]] agus d’fhreastail 31,965 daoine ar an chluiche seo.  Chaill Na Fianna ar scór 1-14 go 0-12 ach ba chluiche iomaíochta é, áfach. Ar an lá, bhí Raonaithe na Croise an fhoireann is fearr ach ba lá stairiúil i gclub Na Fianna é ar aon nós.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/sport/crossmaglen-stars-are-simply-the-best-26122324.html|teideal=Crossmaglen stars are simply the best|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Photo of Na Fianna sign outside the main gate and a banner supporting the Dublin footballers.jpg|mion|Grianghraf de phríomhgeata Na Fianna|alt=]]
Bunaíodh rannóg peil na mban sa bhliain 1989 agus ó shin amach, bhí foireann peil shinsearach na mban an-iomaíochta ag bua craobh shinsearach contae Bhaile Átha Cliath den chéad uair i 2009 in aghaidh [[:en:Naomh_Mearnóg_CLG|Naomh Mearnóg]] ar scór de 1-11 go 1-10.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://dublinladiesgaelic.ie/news/148/|teideal=Dublin Ladies Gaelic {{!}} news|work=dublinladiesgaelic.ie|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; Bhuaigh siad an dara craobh contae i 2011 aghaidh [[:en:Ballyboden_St._Enda's_GAA|Baile Buadáin Naomh Éanna]] agus bhuail siad iad ar scór de 4-12 go 2-08.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ladiesgaelic.ie/tesco-dublin-senior-championship-final-2011/|teideal=Tesco Dublin Senior Championship Final 2011|dáta=2011-07-28|language=en-US|work=Ladies Gaelic Football|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; Chuaigh siad ar aghaidh chuig Craobh Sinsir Peile Laighean agus d’imir siad in aghaidh Na Sairséalaigh ó Laois a bhí  gcluiche crua, bhuail siad iad ar scór de 3-03 go 10 ar an 23ú Deireadh Fómhair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://ladiesgaelic.ie/clubs/tesco-dublin-senior-championship-final-2011/|teideal=Tesco Dublin Senior Championship Final 2011 {{!}} Ladies Gaelic Football|dáta=2014-03-04|work=archive.ph|dátarochtana=2020-02-13|archivedate=2014-03-04|archiveurl=https://archive.today/20140304201245/http://ladiesgaelic.ie/clubs/tesco-dublin-senior-championship-final-2011/}}&lt;/ref&gt; Tar éis an bhua i gcluiche ceannais Laighean in éadan [[Domhnach Mór (Contae Chorcaí)|Domhnach Mór]] ó Chorcaigh ar scór de 2-09 go 0-10.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ladiesgaelic.ie/tesco-club-all-ireland-finals/|teideal=TESCO Club All Ireland Finals|dáta=2011-11-11|language=en-US|work=Ladies Gaelic Football|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; Chuaigh an fhoireann ar aghaidh go Craobh Sinsir Peile Chlub na hÉireann agus d’imir siad in aghaidh Ceathrú na gCon, foireann d’imir i gcúig chluiche ceannais na hÉireann agus a bhuaigh tríú acu. D’imir siad in aghaidh Cora Staunton, an imreoir is fearr sa tír seo. Chaill Na Fianna ina éadan ar scór de 2-12 go 2-4 le Staunton ag scóráil 1-9 sa chluiche seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Carnacon (Mayo) 2-12 Na Fianna (Dublin) 2-04|url=https://www.rte.ie/sport/ladies-football/2011/1127/287389-carcanon_nafianna/|date=2011-11-27|language=en}}&lt;/ref&gt;    

=== Iománaíocht agus Camógaíocht ===
Níl an rath ar iománaíocht agus camógaíocht i gcomparáid lena ranna peil gaelach áfach, ach le deich mbliana anuas, bhí níos mó imreoirí agus fhoirne maithe sna ranna seo.

Dhá bhliain tar éis bunadh an chlub, bhuaigh siad Craobh Idirmheánach Iománaíochta Bhaile Átha Cliath. D’éirigh leis an bhfoireann shinsearach agus d’fhan siad ar an leibhéal seo go dtí’n lá atá inniu ann. Ó thús an chlub, shroich an fhoireann iománaíocht trí chluiche leathcheannais i 1986, 1987 agus arís i 1988, an fhoireann a bhuaigh an comórtas ar fad i ndeireadh báire a sháraigh iad gach ama.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Bhuaigh siad craobh na sóisear i mBaile Átha Cliath ceathrair ama, leis an bhua is deireanaí sa bhliain 2012 ach níor bhuaigh an fhoireann sinsear an Craobh Sinsear Iomána Átha Cliath. Bhuaigh siad an tsraith iománaíochta Bhaile Átha Cliath sa dara roinn i 1978 agus shroich siad an chraobh ceannais i 2018.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Sa lá atá inniu, is é an fhoireann sinsear iománaíochta atá ag imirt i gCraobh Sinsear Iomána Átha Cliath agus sa Chead roinn i sraith iománaíochta Bhaile Átha Cliath. Thar deich mbliana anuas, bhí sárimreoirí idirchontae ag imirt leis an bhfoireann iománaíochta cosúil le [[:en:Joey_Boland|Joey Bloand]], Tomas Brady agus imreoirí idirchontae reatha [[:en:Donal_Burke|Donal Burke]] agus Shane Barrett atá fós ag imirt leis an fhoireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dublingaa.ie/|teideal=Dublin GAA - Official Website|work=www.dublingaa.ie|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; Tá an fhoireann an-óg sa lá atá inniu ann ach shroich siad cluiche ceathrú ceannais trí bhliain as chéile ón bhliain 2017 ar aghaidh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://clgnafianna.com/2017/|teideal=2017 – CLG Na Fianna|language=en-GB|dátarochtana=2020-02-13|archivedate=2020-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200213184639/http://clgnafianna.com/2017/}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Na Fianna U21 team 2019.jpg|mion|Foireann Iomaníochta Faoi 21 Na Fianna|alt=]]
Bunaíodh ranna camógaíocht Na Fianna sa bhliain 1969 agus Ba é an chéad chlub sa tír ar thug cearta iomlán ballraíochta do mhná an chlub. Bhuaigh siad craobhchomórtas na gclubanna i roinn a dó i 1982 agus imríonn siad sa chead roinn ag leibhéal sinsear sa lá atá inniu ann. Shroich siad an chluiche ceannais den chéad uair sa bhliain 2017 agus arís i 2018, ach ar an drochuair, bhí siad buailte in dhá chluiche ceannais.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.dublincamogie.ie/Roll_of_Honour_1932/Default.14740.html|teideal=Roll of Honour 1932-2018|work=www.dublincamogie.ie|dátarochtana=2020-02-13|archivedate=2020-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200125045053/http://www.dublincamogie.ie/Roll_of_Honour_1932/Default.14740.html}}&lt;/ref&gt; Is foireann iontach é le hochtar imreoirí ag imirt le foireann shinsearach Bhaile Átha Cliath sa lá atá inniu ann le Roisín Baker, captaen na foirne san áireamh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.dublincamogie.ie/|teideal=The Dublin Camogie County Board, Cumann Camógaíochta na nGael Átha Cliath|work=www.dublincamogie.ie|dátarochtana=2020-02-13|archivedate=2009-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090612060401/http://www.dublincamogie.ie/}}&lt;/ref&gt;
=== Liathróid Láimhe ===
Rinneadh atógáil ar chlubtheach Na Fianna i tús na 70í agus mar pháirt don atógáil seo, tógadh cúirt a bhí 60x30 ar an mhéid do liathróid láimhe. D’imir Sean Clerkin páirt mhór ina chuimsiú, duine ó [[Muineachán|Mhuineachán]] le traidisiún mhaith aige ar chúrsaí liathróide láimhe. Bhí Sean mar chathaoirleach ar bhord liathróid láimhe Baile Átha Cliath sna seascaidí agus ba phearsa lárnach i hathbheochan liathróid láimhe é ag an am seo. Bhí ról lárnach ag Sheáin agus é ag bunadh liathróid láimhe na mBan in [[Éire|Éirinn]] agus i bhunadh liathróid láimhe i club Na Fianna.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.clgnafianna.ie/handball.aspx|teideal=C.L.G. Na Fianna - Handball|work=www.clgnafianna.ie|dátarochtana=2020-02-13}}{{Dead link|date=Meán Fómhair 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

Mar thoradh ar an obair dhian ó Shean, bhí go leor rath i liathróide láimhe i  club Na Fianna thar na mblianta. Sa Lá atá inniu, tá imreoirí i ngach roinn faoi aois agus daoine fásta i liathróide lámha le John Molloy agus Frank Daly an chathaoirleach agus rúnaí an chontae atá mar bhaill do CLG Na Fianna. Bhuaigh CLG Na Fianna ochtú faoin gcéad de craobhchomórtas sinsearach le gairid agus bhuaigh siad a lán craobhchomórtais ag leibhéal faoi aois freisin, le líon na mbonn sa chaibinéid cinnte thar a bheith céad.  Bhí rath orthu ar gach leibhéal ó sinsear go faoi aois agus tá bonn Laighean agus craobh na hÉireann buaite ag baill de chuid Na Fianna ar mhéideanna 40x20 agus 60x30 ag gach leibhéal.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Tá imreoirí do chuid na Fianna ag déanamh ionadaíocht do Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gCraobh Oscailte na n-Ollscoileanna agus i gcraobh náisiúnta na stáit aontaithe, ina raibh an bua acu i gcraobh ceannais náisiúnta na n-ollscoileanna sa bhliain 2018.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/clubzone/clubs/leinster/dublin/dcu|teideal=DCU {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-02-13|archivedate=2020-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200213195601/https://www.gaahandball.ie/clubzone/clubs/leinster/dublin/dcu}}&lt;/ref&gt;

Ag an am i láthair, tá baill do chuid Na Fianna, Meadhbh Ní Dhálaigh ina shealbhóir dona craoibhe oscailte 60x30 agus 40x20 i gcuideachta Fiona Tully as [[Ros Comáin]] le trí bliana anuas agus tá súil acu ceathrair as a chéile a bheith acu gan mhoill. Tá an oiread éileamh ar liathróid láimhe is a bhí riamh agus is spóirt rathúil i Na Fianna é.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;  

=== Naíonra ===
Ón rath sna nóchadú agus tús an 21ú aois  , níor bhain aon foireann sinsear sa chlub craobh contae ach le deich bhliain anuas, tá níos mó ráth ar na foirne faoi aois mar gheall ar an traenáil a bhíonn a dhéanamh ag an chlub trí naíonra an chlub ina mbíonn páistí ó ceithre bliana go seacht bliana ag freastal agus ag foghlaim bhunscoileanna peil ghaelach agus iománaíochta. Bhuaigh Na Fianna ceithre chraobh mionúir peile an chontae, sé chraobh mionúir iomána an chontae (ceithre ceann as a chéile ó 2012 go 2017), dhá comórtas iomána faoi 21 agus cúig comórtas peile faoi 21 ó tús an 21ú aois.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Íomhá:Dublin footballer Jonny Cooper at the RDS Arena cropped.jpg|mion|229x229px|Jonny Cooper]]
Bunaíodh naíonra an chlub i 1990 agus ba é an chéad cineál naíonra a bunaíodh sa tír agus is é an dea-sampla traenáil d’óganaigh ar fud na tíre. Bíonn níos mó ná 400 pháiste ag freastal ar an naíonra gach Satharn idir na haoiseanna 4-7 agus bíonn níos mó ná 800 paistí ag freastal ar Champa Samhraidh agus ar Champa na Casca gach bliain. Chomh mhaith le sin, bíonn baint acu le cóitseáil i ndeich scoil áitiúil.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bhí an naíonra mar bhuntáiste mór maidir leis an forbairt de scileanna a bhí a fhoghlaim d’imreoirí óga an chlub a chuidigh imreoirí den chéad scoith a thairgeadh le blianta beaga anuas.  Rinne an naíonra seo go leor sárimreoirí a thairgeadh ina mbíonn ag imirt peil, iománaíocht nó camógaíocht le na fhoireanna sinsear.  Tháinig imreoirí maithe cosúil le [[:en:Jonny_Cooper|Johnny Cooper]], Joey Boland, Tomas Brady, Donal, Burke, Shane Barrett, [https://www.dublingaa.ie/teams/players/conor-mchugh Conor McHugh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210215728/https://www.dublingaa.ie/teams/players/conor-mchugh |date=2019-12-10 }}, Leah Caffrey, Lucy Collins, [[:en:Eoin_Murchan|Eoin Murchan]] agus go leor saríomreoiri tríd an naíonra agus d’imir siad dár chontae.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Comórtas
!Méid
!Bliain
|-
|Craobh Shinsearach Peile Baile Átha Cliath
|5
|1969, 1979, 1999, 2000, 2001
|-
|Craobh Shinsearach Peile Laighean
|1
|1999
|-
|Craobh Idirmhéanach Peile Baile Átha Cliath
|1
|2017
|-
|Craobh Shóisear Peile Baile Átha Cliath
|2
|1975, 2005
|-
|Craobh Bhaile Átha Cliath Faoi 21
|5
|1977, 2011, 2012, 2013, 2017
|-
|Craobh Míonúir Peile Baile Átha Cliath
|7
|1960, 1965, 1974, 2008, 2009, 2014, 2017
|-
|Peil na mban Craobh Shinsearach Baile Átha Cliath
|3
|2009, 2011, 2014
|-
|Peil na mban Craobh Shinsearach Laighean
|1
|2011
|-
|Sraith Iománaíochta Bhaile Átha Cliath sa dara roinn
|1
|1978
|-
|Craobh Idirmhéanach Iomanaíochta Baile Átha Cliath
|1
|1957
|-
|Craobh Shóisear Iomanaíochta Baile Átha Cliath
|4
|1981, 1985, 1991, 2012
|-
|Craobh Míonúir Iomanaíochta Baile Átha Cliath
|7
|1964, 1981, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017
|}
&lt;br /&gt;

== Cúrsaí Reatha ==

=== Fadhb na Meitreo ===
I 2018, d’fhógair an tÚdarás [https://www.nationaltransport.ie/ Náisiúnta Iompair] plean le stáisiúin [[Meitreo Bhaile Átha Cliath|meitreo]] a thógadh faoi bhóthar mobhí agus go mbeadh an tógáil ag tarlú thar tréimhse de sé bliana. Chaillfeadh CLG Na Fianna a príomhpháirc agus a páirceanna uile-aimsire i rith na tréimhse seo. Bhí muintir Ghlas Naíon agus baill an chlub ag cur in aghaidh an phlean seo agus ag an deireadh, níor dheachaigh na pleananna ar aghaidh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://clgnafianna.com/wp-content/uploads/2018/04/Members-Informaton.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-02-13 |archivedate=2020-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200213195557/http://clgnafianna.com/wp-content/uploads/2018/04/Members-Informaton.pdf }}&lt;/ref&gt; 

=== Curiarracht dhomhanda ===
Bhris Na Fianna an Curraíocht Dhomhanda ar 7ú lá de mhí Bealtaine 2012 do na daoine is mó a ghlac páirt i seisiúin oiliúna CLG. Ghlac 1,100 duine páirt san imeacht, ag casadh an taifead roimhe sin ó CLG [[Naomh Iósaf|Naomh Iósaef]] i gcontae [[Contae Aontroma|Aontrama]], i mBealtaine 2010. &lt;br /&gt;

=== Comhpháirtíocht le hOllscoil Cathair Bhaile Átha Cliath ===

Tháinig CLG Na Fianna agus [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath|Ollscoil Cathair Bhaile Átha Cliath]] ar chomhaontú seacht mbliana sa bhliain 2019 le áiseanna, intéirneachtaí, cur chun cinn na Gaeilge, gníomhaíochtaí cultúrtha, tionscnaimh dheonacha agus traenalá san áireamh. Is é an chéad cineál comhaontú sa tír seo. Gheobhaidh Na Fianna rochtain ar áiseanna le páirceanna agus áiseanna traenála i gCampas Glas Naíon agus i gCampas Naomh Pádraig san áireamh. Chomh mhaith leis sin, cruthóidh an comhaontú caidrimh láidir idir Na Fianna agus Fiontar agus Scoil na Gaeilge san Ollscoil. Is scoil iontach é a bhaineann le cláracha agus scoláireachtaí i nGaeilge, an teagasc Gaeilge agus le teicneolaíocht na Gaeilge agus cultúr na hÉireann a chur chun cinn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dcu.ie/news/news/2019/Oct/DCU-and-Na-Fianna-join-forces-launch-unique-community-partnership.shtml|teideal=DCU and Na Fianna join forces to launch unique community partnership {{!}} DCU|work=www.dcu.ie|dátarochtana=2020-02-13}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Clubanna CLG i gContae Átha Cliath]]</text>
      <sha1>hu24vwo0jz5rvk8f7fy48492jdlpqgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coinbhinsiún Idirnáisiúnta maidir leis an Uile Dhuine a Chosaint ón bhFuadach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94602</id>
    <revision>
      <id>1319628</id>
      <parentid>1182238</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T01:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2830" sha1="hd2mh6mstpff9cc83jtweaemixds8ns" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Shínigh [[Éire]] an '''Coinbhinsiún Idirnáisiúnta maidir leis an Uile Dhuine a Chosaint ón bhFuadach'''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/an%20Coinbhinsi%C3%BAn%20Idirn%C3%A1isi%C3%BAnta%20maidir%20leis%20an%20Uile%20Dhuine%20a%20Chosaint%20%C3%B3n%20bhFuadach/ga/|teideal=&quot;an Coinbhinsiún Idirnáisiúnta maidir leis an Uile Dhuine a Chosaint ón bhFuadach&quot;|údar=International Convention s for the Protection of All Persons from Enforced Disappearance|dáta=|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-08-30}}&lt;/ref&gt; ar an [[27 Márta]] [[2007]],&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/question/2014-04-08/416|teideal=UN Conventions Ratification – Tuesday, 8 Apr 2014 – Parliamentary Questions (31st Dáil) – Houses of the Oireachtas|údar=Houses of the Oireachtas|dáta=2014-04-08|language=en-ie|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2023-08-30|archivedate=2025-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251201161901/https://www.oireachtas.ie/en/debates/question/2014-04-08/416/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/question/2016-11-22/section/303|teideal=Written Answers Nos. 340-361 – Tuesday, 22 Nov 2016 – Parliamentary Questions – Houses of the Oireachtas|údar=Houses of the Oireachtas|dáta=2016-11-22|language=en-ie|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2020-08-30}}{{Dead link|date=Iúil 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=IND&amp;mtdsg_no=IV-16&amp;chapter=4&amp;clang=_en|teideal=United Nations Treaty Collection|language=EN|work=treaties.un.org|dátarochtana=2023-08-30}}&lt;/ref&gt; Ach ní dhaingnigh an [[Rialtas na hÉireann|rialtas]] an conradh riamh. D'éirigh rudaí níos casta nuair a tháinig ar thaisí 474 gasúr óg ó árais máithreacha agus naíonáin i d[[Tuaim]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://assets.gov.ie/25217/0abb576368b14e2081c447b417544fb2.pdf|teideal=HUMAN RIGHTS ISSUES AT THE FORMER SITE OF
THE MOTHER AND BABY HOME, TUAM, CO. GALWAY|údar=Geoffrey Shannon|dáta=2018|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt;  

Níor shínigh an Ríocht Aontaithe ná na Stáit Aontaithe an conradh ach an oiread.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=International Convention for the Protection of All Persons from Enforced Disappearance|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Convention_for_the_Protection_of_All_Persons_from_Enforced_Disappearance&amp;oldid=1149408257|journal=Wikipedia|date=2023-04-12|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ceiliúrtar an Lá Idirnáisiúnta d’Íospartaigh Fuadach&lt;ref&gt;International Day of the Victims of Enforced Disappearances&lt;/ref&gt; ar an 30 Lúnasa gach bliain.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol}}

[[Catagóir:Fuadaigh]]
[[Catagóir:Cearta daonna]]
[[Catagóir:Dlí idirnáisiúnta]]</text>
      <sha1>hd2mh6mstpff9cc83jtweaemixds8ns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Ficsean Gotach</title>
    <ns>14</ns>
    <id>100401</id>
    <revision>
      <id>1319619</id>
      <parentid>1302691</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T23:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sórtáil</comment>
      <origin>1319619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="178" sha1="iht0wbrbt9mrlumhk7h08tegblbomvv" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Gotach}}
[[Catagóir:Ficsean uafáis|-Gotach]]
[[Catagóir:Fantaisíocht]]
[[Catagóir:Ficsean de réir seánra]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach de réir seánra]]</text>
      <sha1>iht0wbrbt9mrlumhk7h08tegblbomvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Athlone, Victoria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100706</id>
    <revision>
      <id>1319579</id>
      <parentid>1045744</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T16:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="746" sha1="r8b86h0npf6cb2b1r2ontk0n0ah2iz9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is baile beag é '''Athlone''' i [[Victoria (An Astráil)|Victoria]] na h[[An Astráil|Astráile]]. Tá sé suite ar Drouin - Bóthar Korumburra, i Shire of Baw Baw. 

Osclaíodh Oifig an Phoist i 1902 mar Lindermann's, athainmníodh í mar Bhaile Átha Luain i 1912 agus dúnadh í i 1963.&lt;ref name = &quot;a&quot;&gt;{{Citation | last = Phoenix Auctions History | title = Post Office List | url = http://www.phoenixauctions.com.au/cgi-bin/wsPhoenix.sh/Viewpocdwrapper.p?SortBy=VIC&amp;filter=*Athlone* | access-date = 23 March 2021 }}{{Dead link|date=Iúil 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Comhchathracha ==
* {{bratach|Ireland}} [[Baile Átha Luain]], [[Éire]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>r8b86h0npf6cb2b1r2ontk0n0ah2iz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ciste Bonneagar, Aeráide agus Nádúir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110644</id>
    <revision>
      <id>1319625</id>
      <parentid>1273910</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T00:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3358" sha1="dpsyjsufrn7a56uh2rz1t8363w97kh5" xml:space="preserve">[[Íomhá:Irish Government Logo.png|mion]]
[[Ciste infheistíochta stáit]] de chuid [[Rialtas na hÉireann]] is ea an '''Ciste Bonneagar, Aeráide agus Nádúir''' ({{Lang-en|Infrastructure, Climate and Nature Fund / ICNF}}).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://assets.gov.ie/273531/4396392a-b46d-4566-9f34-ee30abeaa949.pdf|teideal=General Scheme of the Future Ireland Fund and Infrastructure, Climate and Nature\; Regulatory Impact Analysis|údar=gov.ie|dáta=DF 2023|dátarochtana=Samhain 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/en/money-and-tax/budgets/budget-2024/|teideal=Budget 2024|údar=Citizensinformation.ie|language=en|work=www.citizensinformation.ie|dátarochtana=2023-11-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/dail/2023-10-11/18|teideal=Financial Resolution No. 4: General (Resumed) – Dáil Éireann (33rd Dáil) – Wednesday, 11 Oct 2023 – Tithe an Oireachtais|údar=Tithe an Oireachtais|dáta=2023-10-11|language=ga|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2023-11-25|archivedate=2023-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231110062339/https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/dail/2023-10-11/18/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.kildarestreet.com/debates/?id=2023-11-16a.117|teideal=Ceisteanna ó Cheannairí -...: 16 Nov 2023: Dáil debates (KildareStreet.com)|work=www.kildarestreet.com|dátarochtana=2023-11-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/your-money/2023/10/10/new-infrastructure-climate-and-nature-fund-geared-to-meet-challenges-and-costs-of-a-warming-world/|teideal=New climate fund is arguably the single most important element of Budget 2024 and a historic first|údar=Irish Times|dáta=DF 2023|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2023-11-25}}&lt;/ref&gt; Fógraíodh an Ciste ar 10 Deireadh Fómhair 2023. Cuirfidh an Rialtas €2 bhilliún sa Chiste gach bliain le linn 2023-2031.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Buiséad 2024: achoimre ar na príomhbheartais|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1010/1410017-buisead-2024-achoimre-ar-na-priomhbheartais/|date=2023-10-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/opinion/commentanalysis/arid-41245786.html|teideal=John Gibbons: New fund could be the turning point environmentalists waited for|údar=John Gibbons|dáta=2023-10-12|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2023-11-26}}&lt;/ref&gt; Cúlchiste fritimthriallach don [[Caiteachas caipitiúil|chaiteachas caipitiúil]] atá beartaithe.

Is i an [[Gníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta|Ghníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=National Treasury Management Agency|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Treasury_Management_Agency&amp;oldid=1174135701|journal=Wikipedia|date=2023-09-06|language=en}}&lt;/ref&gt; a bhainistíonn an Ciste.

== Féach freisin     ==

* [[Future Ireland Fund]]
* [[Gníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta]]
* [[Caiteachas caipitiúil]]
* [[Athrú aeráide in Éirinn]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-athrú-aeráide}}

[[Catagóir:Cistí infheistíochtaí]]
[[Catagóir:Rialtas na hÉireann]]
[[Catagóir:Aeráid na hÉireann]]
[[Catagóir:Athrú aeráide]]
[[Catagóir:Eacnamaíocht na hÉireann]]
[[Catagóir:GBCN]]</text>
      <sha1>dpsyjsufrn7a56uh2rz1t8363w97kh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dathdhaille</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114757</id>
    <revision>
      <id>1319632</id>
      <parentid>1228357</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T07:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3536" sha1="mvv3f84294cdex11hr3by6tijhmpvs3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Galar}}
[[Íomhá:Color blindness.svg|mion]]
[[Íomhá:Ailléil agus ‘dathdhaille colour blindness allele COGG.png|mion|Ailléil agus ‘dathdhaille&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tairseachcogg.ie/Container/Documents/Cros%C3%A1il_Gh%C3%A9initeach_20211217073940045.pdf|teideal=Crosáil Ghéiniteach|údar=tairseachcogg.ie|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt;]]
Lagú amhairc nó  lagú radhairc is ea '''dathdhaille'''''.'' Baineann an riocht ní hamháin le daille ach le cineálacha eile míchumas radhairc, cuir i gcás drochradharc nó dathdhaille.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://op.europa.eu/ga/web/about-us/legal-notices/accessibility-statement|teideal=Legal notices: Accessibility statement|údar=Oifig Foilseachán - Publications Office of the EU|language=ga-IE|work=Maidir leis an Oifig Foilseachán|dátarochtana=2024-07-27|archivedate=2024-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240726173040/https://op.europa.eu/ga/web/about-us/legal-notices/accessibility-statement}}&lt;/ref&gt;  

== Riocht ==
Is tréith ghnéasnasctha í dathdhaille. I ndaoine, cuimsíonn na cóin líocha atá íogair do [[Solas|sholas]] dearg, solas glas, is solas gorm. Má bhíonn ceann ar bith de na líocha seo as láthair, bíonn [[dathdhaille]] ar an duine. Cuireann

* deargdhaille (prótanóipe) isteach ar chumas duine dearg is glas a idirdhealú,
* gormdhaille (deotranóipe) ar chumas idirdhealaithe idir gorm is buí, agus
* glasdhaille (tríotanóipe) ar chumas an chuid ghlas de [[speictream]] a aireachtáil.

Tá an ghéin is cúis leis an dathdhaille cúlaitheach &amp; suite ar an gcuid den [[X-chrómasóm|X -chrómasóm]] nach bhfuil páirt chomhfhreagrach aici ar an [[Y-chrómasóm]]. Is féidir crosáil ghnéasnasctha a dhéanamh ar dhá shlí:

1. Mar seo→ XX, XY

2. Mar léaráid chrómasómach

Bíonn [[X-chrómasóm]] amháin sa bhfireannach, le [[Y-chrómasóm]] (XY) (an X ón máthair, an Y ón athair), agus 44 gnáthchrómasóm. Athruithe géine sa chrómasóm seo is bun le dathdhaille, a fhaightear mar oidhreacht tríd.   Meastar go bhfuil dathdhaille dearg-uaine ag cur isteach ar 8% d’fhir agus idir 0.5% agus 1% de mhná.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dataprotection.ie/sites/default/files/uploads/2020-05/A%20Data%20Protection%20Commission%20cookies%20sweep%20REVISED%2015%20April%202020%20v.04%20GA.pdf|teideal=Tuarascáil an Choimisiúin um Chosaint Sonraí maidir le húsáid fianán agus teicneolaíochtaí rianúcháin eile|údar=dataprotection.ie|dáta=2020|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt; Mar sin tá an riocht 20 oiread níos coitianta i measc na bhfear ná i measc na mban. Ní fhaigheann bean an éalang muna mbíonn dathdhaille ag a beirt tuismitheoirí.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Dathamharc|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=200}}&lt;/ref&gt;

* Baineann (XX): dhá AILLÉIL leis an tréith ghnéasnasctha - is féidir an ghéin chúlaitheach a fholú, ach is iompróir í m.sh. XHXh
* Fireann (XY): le géin amháin leis an tréith ghnéasnasctha – ní féidir an ghéin a fholú agus is ailléil shingil san X-chrómasóm a rialaíonn tréithe áirithe.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Lagú radhairc]]
* [[Dathamharc]]
* [[James Clerk Maxwell|James Clark Maxwell]],   [[John Dalton]]  

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Daille]]
[[Catagóir:Míchumas]]
[[Catagóir:Lagú radhairc]]
[[Catagóir:Géineolaíocht]]</text>
      <sha1>mvv3f84294cdex11hr3by6tijhmpvs3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Scannáin uafáis</title>
    <ns>14</ns>
    <id>116071</id>
    <revision>
      <id>1319621</id>
      <parentid>1302692</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T23:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Sórtáil agus mionathruithe</comment>
      <origin>1319621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="251" sha1="ssocz95jrhm2fv0hd9uhms9qlse9h2s" xml:space="preserve">{{Catcómhaoin|Horror films|Scannáin uafáis}}
{{Féach freisin|Catagóir:Cláir ficsean uafáis|Catagóir:Cláir ficsean uafáis}}
{{DEFAULTSORT:Scannain uafais}}
[[Catagóir:Scannáin de réir seánra|Uafas]]
[[Catagóir:Ficsean uafáis|+Scannain]]</text>
      <sha1>ssocz95jrhm2fv0hd9uhms9qlse9h2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319622</id>
      <parentid>1319621</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T23:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Botún ceartaithe</comment>
      <origin>1319622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218" sha1="7dbnq7o9t4nmanoi2aakuqj5uel66sp" xml:space="preserve">{{Catcómhaoin|Horror films|Scannáin uafáis}}
{{Féach freisin|Catagóir:Cláir ficsean uafáis}}
{{DEFAULTSORT:Scannain uafais}}
[[Catagóir:Scannáin de réir seánra|Uafas]]
[[Catagóir:Ficsean uafáis|+Scannain]]</text>
      <sha1>7dbnq7o9t4nmanoi2aakuqj5uel66sp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eileen Cassidy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119654</id>
    <revision>
      <id>1319643</id>
      <parentid>1269148</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1371" sha1="fkys6yocxj1g11pncmvsd4sdyu2h6ny" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Polaiteoir Éireannach [[Fianna Fáil]] ab ea '''Eileen Cassidy''' (22 Lúnasa 1932 - 6 Meán Fómhair 1995). Leabharlannaí ab ea í, agus d’ainmnigh [[an Taoiseach]] í do [[Seanad Éireann|Sheanad Éireann]] i [[1977]] agus rinne sí seirbhís ansin go dtí [[1981]].&lt;ref name=oireachtas_db&gt;{{lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/members/member/Eileen-Cassidy.S.1979-12-11/|teideal=Eileen Cassidy|work=Oireachtas Members Database|dátarochtana=8 Meitheamh 2025|language=ga}}&lt;/ref&gt;

Maraíodh í i dtimpiste in éineacht lena fear céile, an Breitheamh [[John Cassidy]], sa bhliain 1995.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/seanad/1995-10-12/2/|teideal=Death of Former Member: Expression of Sympathy|work=Seanad Éireann debate|dáta=12 October 1995|dátarochtana=8 Meitheamh 2025|language=en|archivedate=16 Samhain 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211116163442/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/seanad/1995-10-12/2/}}&lt;/ref&gt;

== Naisc sheachtracha ==
*

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Cassidy, Eileen}}
[[Catagóir:Baill den 14ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Básanna i 1995]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1932]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]]
[[Catagóir:Leabharlannaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Mná]]</text>
      <sha1>fkys6yocxj1g11pncmvsd4sdyu2h6ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Sléibhte Chill Mhantáin</title>
    <ns>2</ns>
    <id>120472</id>
    <revision>
      <id>1319629</id>
      <parentid>1319011</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T02:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>25319</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1319629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="776" sha1="mp1rawegixvdkur7rb2qrgmfw5uha7h" xml:space="preserve">{{Wikidata list | sparql = 
SELECT ?item ?itemLabel WHERE {
  ?item wdt:P17 wd:Q27.
  ?item rdfs:label ?itemLabel.

  FILTER(CONTAINS(LCASE(?itemLabel), &quot;wicklow mountains&quot;))
  FILTER(LANG(?itemLabel) = &quot;en&quot; || LANG(?itemLabel) = &quot;ga&quot; || LANG(?itemLabel) = &quot;ro&quot;)
}
| columns = label:Alt, item:Mír
}}
{| class='wikitable sortable'
! Alt
! Mír
|-
| [[Páirc Náisiúnta Shléibhte Chill Mhantáin]]
| [[:d:Q3364505|Q3364505]]
|-
| [[Sléibhte Chill Mhantáin]]
| [[:d:Q945002|Q945002]]
|-
| ''[[:d:Q100553270|European Communities (Conservation of Wild Birds (Wicklow Mountains Special Protection Area 004040)) Regulations 2012]]''
| [[:d:Q100553270|Q100553270]]
|-
| ''[[:d:Q128578262|Sléibhte Chill Mhantáin (LCS)]]''
| [[:d:Q128578262|Q128578262]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>mp1rawegixvdkur7rb2qrgmfw5uha7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gradam de Bhaldraithe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123262</id>
    <redirect title="Gradaim Fhoilsitheoireachta an Oireachtais" />
    <revision>
      <id>1319614</id>
      <parentid>1299103</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T23:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis</comment>
      <origin>1319614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="392" sha1="pixm76y8w079vrewwctxskmn56zl3l2" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Gradaim Fhoilsitheoireachta an Oireachtais#Gradam de Bhaldraithe]]
[[Catagóir:Gradaim na Gaeilge]]
[[Catagóir:Duaiseanna Liteartha na Gaeilge]]
[[Catagóir:Duaiseanna Liteartha]]
[[Catagóir:Dámhachtainí]]
[[Catagóir:Duaiseanna]]
[[Catagóir:Aistriúchán]]
[[Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge|*]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2019]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2010í]]</text>
      <sha1>pixm76y8w079vrewwctxskmn56zl3l2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge na hAlban</title>
    <ns>14</ns>
    <id>123359</id>
    <revision>
      <id>1319618</id>
      <parentid>1299600</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T23:16:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Sórtáil</comment>
      <origin>1319618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="93kzbih9tjdp6l1hvjquznnki2kk47v" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Ficsean eolaiochta i nGaeilge na hAlban}}
[[Catagóir:Litríocht Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge|-Gaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta de réir teanga|Gaeilge na hAlban]]</text>
      <sha1>93kzbih9tjdp6l1hvjquznnki2kk47v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Ficsean Gotach de réir tíre</title>
    <ns>14</ns>
    <id>124745</id>
    <revision>
      <id>1319616</id>
      <parentid>1304785</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T23:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Sórtáil</comment>
      <origin>1319616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185" sha1="4dcbp5yoqp5ip3m8g64mw0w9l2k2hey" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Ficsean Gotach de reir tire}}
[[Catagóir:Ficsean Gotach| Tir]]
[[Catagóir:Ficsean uafáis de réir tíre|-Gotach]]
[[Catagóir:Ealaíona de réir tíre| Ficsean Gotach]]</text>
      <sha1>4dcbp5yoqp5ip3m8g64mw0w9l2k2hey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corn FIFA an Domhain 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124802</id>
    <revision>
      <id>1319635</id>
      <parentid>1319337</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T08:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* An 32 deiridh */</comment>
      <origin>1319635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94964" sha1="9mbs32z5hqlum5s3vmvaasl85nodhoe" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Reáchtáladh '''Corn FIFA an Domhain 2026''' sna Stáit Aontaithe, Ceanada agus Meicsiceo, ó 11 Meitheamh go 19 Iúil 2026, le cluichí i 11 chathair sna Stáit Aontaithe, trí chathair i Meicsiceo agus dhá chathair i gCeanada&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/eiginnteacht-faoi-rannphairtiocht-na-hiaraine-i-gcorn-domhanda-2026-de-reir-mar-a-mheadaionn-teannas-idirnaisiunta/|teideal=Éiginnteacht faoi rannpháirtíocht na hIaráine i gCorn Domhanda 2026 de réir mar a mhéadaíonn teannas idirnáisiúnta|údar=Cóilín Duffy|dáta=2026-03-13|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.  Ba é seo an dara huair a raibh Corn an Domhain á reáchtáil ag níos mó ná tír amháin.&lt;ref&gt;Reáchtáladh comórtas 2002 sa tSeapáin agus sa Chóiré Theas.&lt;/ref&gt;   

[[Íomhá:The White House FIFA Task Force, May 6, 2025.webm|clé|mion|220x220px|Físeán:  6 Bealtaine 2025 - Cuireadh tascfhórsa FIFA de chuid Trump ar bun, le [[J. D. Vance|JD Vance]] ]]
[[Íomhá:President Trump Makes an Announcement, Aug. 22, 2025 (20250822).webm|clé|mion|220x220px|Físeán @ 21n40s :  Thug Gianni Infantino (FIFA) an Corn do Donald Trump,  22 Lúnasa 2025]]

[[Íomhá:2026-05-21 Mayor Mamdani Holds a Press Conference to Make a World Cup Announcement.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Méara Mamdani, Nua Eabharc, ag preasócáid, 2026-05-21 ]]
[[Íomhá:Troy Parrott 2025.png|clé|mion|284x284px|[[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA]]:  Fuair [[Troy Parrott]] cúig chúl in dhá chluiche]]
[[Íomhá:24BBRW - 53535940590 (cropped1).jpg|clé|mion|321x321px|Is réiteoir [[Sacar|sacair]] [[An tSomáil|Somálach]] é [[Omar Artan]], curtha ó dhoras ag oifigigh inimirce Mheiriceá&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tugann-an-sacar-le-cheile-sinn-ar-fad-ach-cead-a-fhail-o-trump-ar-dtus/|teideal=Tugann an sacar le chéile sinn ar fad, ach cead a fháil ó Trump ar dtús|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=11 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;]]

== 2018 ==
I ndiaidh na conspóide a bhain leis na cinntí Corn an Domhain a bhronnadh ar an Rúis agus ar Chatar, den chéad uair tugadh le fios in 2018 go poiblí cén chaoi ar vótáil gach toscaire.

Fógraíodh an cinneadh ar an 13 Meitheamh 2018 i Moscó.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/corn-an-domhain-ag-filleadh-ar-mheiricea-thuaidh-in-2026/|teideal=Corn an Domhain ag filleadh ar Mheiriceá Thuaidh in 2026|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=13 Meitheamh 2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;  Ní raibh ach [[Maracó]] a bhí san iomaíocht le Meiriceá, Ceanada agus Meicsiceo. Ba iad tíortha Mheiriceá Thuaidh rogha na n-údar roimh an vóta. Bhí 23 staid tógtha nó á dtógáil cheana féin acu (14 staid a bhí fós le tógáil nó le hathchóiriú i Maracó).

Bhí bua ollmhór ag iarratas na dtíortha ó Mheiriceá Thuaidh nuair a comhaireadh na vótaí. Caitheadh níos mó ná a dhá oiread vótaí ar son iarratas Mheiriceá Thuaidh, 134 i gcoinne 65.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Gnó ==
Tháinig méadú ollmhór ar líon na bhfoirne a bhí san iomaíocht in 2026;  ghlac 48 foireann páirt sa chomórtas.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Meastar go ndéanfaidh an comórtas i Meiriceá Thuaidh brabús $11 billiún do FIFA (breis agus sé bhilliún dollar níos ná iarratas Mharacó in 2018, $5.7 billiún).   Tháinig méadú ollmhór ar chostas na dticéad don chomórtas chun an brabús sin a dhéanamh. Bhí meánphraghas $431 (€367) ar thicéad (in 2025), ardú ollmhór ar chostas na dticéad ó Chorn an Domhain 2018 agus comórtas 2014.  

== Polaitíocht ==
Is féidir a rá nach mbaineann spórt le polaitíocht ach baineann polaitíocht le FIFA.  Nuair a bronnadh Corn an Domhain 2026 ar Mheiriceá, bhí go leor daoine ann ag súil go bhféadfaí bogadh ar aghaidh ó mhíchlú [[Corn FIFA an Domhain 2018|comórtas 2018 sa Rúis]] agus [[Corn FIFA an Domhain 2022|2022 sa Chatar]].  Glacadh leis go mbeadh an lucht freastail bánaithe ach ar a laghad nach mbeadh aon chonspóid mhór ann. Ach bhí comórtas na bliana 2026 faoi scáth an Trumpaigh ó d’fhill sé ar an Teach Bán in 2025.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;  

Bhain Trump úsáid as an gcomórtas chun é féin a chur chun cinn, in 2018 nuair a roghnaíodh an Meiriceá Thuaidh, agus arís in 2025-2026.  Thit scáth an teannais idirnáisiúnta ar ullmhúcháin Chorn Domhanda FIFA de réir mar a bhí amhras ag dul i méid faoi rannpháirtíocht na Rúise agus na hIaráine sa chomórtas,  

In 2022 bhí drogall ar FIFA aon chinneadh a ghlacadh, ach faoi dheireadh bhí orthu an Rúis a chur amach as Corn an Domhain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/is-fearr-go-mall-na-go-brach-ag-ceannairi-fifa-i-dtaca-leis-an-ucrain/41408812.html|teideal=Is fearr go mall ná go brách ag ceannairí Fifa i dtaca leis an Úcráin|údar=Gráinne McElwain|dáta=2022-03-03|language=ga-IE|work=Irish Independent|dátarochtana=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;  

Fuair Donald Trump  &quot;Duais Síochána FIFA&quot; ó [[Gianni Infantino]], ceannaire FIFA, ar an  22 Lúnasa 2025, rud a tharraing conspóid.  Agus ag deireadh mhí Feabhra 2026 rinne Trump ionsaí ar an Iaráin le cabhair Iosrael.   

{{Príomhalt|Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine}}

Ba mhinic roimhe seo gur reáchtáladh Corn an Domhain i dtír a bhí faoi chumhacht deachtóra nó giunta éigin ach níor tharla sé riamh go ndearna tír óstach ionsaí ar thír eile a bhí le bheith ag imirt sa gcomórtas. Mar sin féin, níor smaoinigh FIFA ná Infantino riamh an comórtas a bhaint ó Mheiriceá.   

Bhí an Iaráin ar cheann de na tíortha sin a cháiligh don chomórtas trí Chónaidhm Shacair na hÁise a bhí le himirt i nGrúpa G i Los Angeles agus Seattle.  Dúirt Aire Spóirt na hIaráine, Ahmad Donyamali, i mí Mhárta 2026  nach raibh an tír ag glacadh páirt sa Chorn, ag rá “Cuireadh dhá chogadh orainn laistigh d’ocht nó naoi mí, agus maraíodh na mílte dár muintir. Mar sin, níl aon fhéidearthacht ann go nglacfaidh muid páirt sa chomórtas&quot;.   

Dúirt Uachtarán FIFA, [[Gianni Infantino]] gur thug  Trump, dearbhú dó go mbeidh &quot;fáilte&quot; roimh fhoireann na hIaráine páirt a ghlacadh sa chomórtas.  Mar is gnáth dó, chuir Infantino béim ar ról an spóirt mar uirlis a thugann daoine le chéile. “Teastaíonn ócáid mar Chorn an Domhain níos mó ná riamh anois chun daoine a thabhairt le chéile,” a dúirt sé, ag cur leis an mana atá in úsáid ag FIFA le fada, go &quot;n-aontaíonn an sacar an domhan&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Gheall Infantino go mbeadh an Iaráin in ann teacht go Meiriceá chun páirt a ghlacadh sa gcomórtas in ainneoin go bhfuil cogadh ar bun idir an dá thír. Rinneadh neamhaird d’fhocail Infantino arís, áfach. Cé go raibh cead ag an bhfoireann na cluichí a bhí acu i Meiriceá a imirt, bhí orthu an campa traenála a athrú go Meicsiceo agus diúltaíodh víosaí a thabhairt do roinnt d’oifigigh na hIaráine.

Bhí foirne eile, go háirithe cinn as Meiriceá Theas agus an Afraic, imníoch go ngabhfar imreoirí nó lucht bainistíochta dá gcuid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/beatha-saoirse-agus-toraiocht-an-tsonais-breithla-trump-agus-sam/|teideal=Beatha, saoirse agus tóraíocht an tsonais – breithlá Trump (agus SAM)|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=22 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-23}}&lt;/ref&gt; Bhí an tSeineagáil, an Úisbéiceastáin agus an Iaráic i measc na bhfoirne eile at rinne gearáin faoi chúrsaí inimirce agus slándála.

Bhí [[Omar Artan]],  réiteoir [[Sacar|sacair]] [[An tSomáil|Somálach]], curtha ó dhoras ag oifigigh inimirce Mheiriceá tar éis dó leaindeáil in Miami ar an 6 Meitheamh, rud a tharraing conspóid ollmhór.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{{Príomhalt|Omar Abdulkadir Artan}}

== Éire ==
Thosaigh na babhtaí cáilithe i Márta 2023 agus chríochnaigh siad i Márta 2026.  Bhí [[Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann|Poblacht na hÉireann]], [[An Phortaingéil]], [[An Ungáir]], agus an [[An Airméin|Airméin]] sa [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|ghrúpa]] [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|Cáilithe F de chuid UEFA]]. Chríochnaigh An Phortaingéil ar bharr an ghrúpa, agus Poblacht na hÉireann sa dara háit.   D'fhág bua na [[An tSeic|Seicia]] ar Éirinn ar an 25 Márta 2026 nach raibh foireann [[Heimir Hallgrímsson]] páirteach i gCorn an Domhain 2026.

{{Príomhalt|Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA}}

== Eagraíocht ==
Is é seo an comórtas is mó riamh i stair Chorn an Domhain agus 48 foireann le páirt a ghlacadh ann agus 104 cluiche le himirt. Bhí na foirne roinnte idir 12 grúpa agus ceithre fhoireann i ngach grúpa, rud a fhágann go gcaithfear 72 cluiche a imirt sula bhfágfar slán le haon dream, sin níos mó ná an 64 cluiche ar fad a imríodh ag Corn an Domhain in 2022. Agus formhór na bhfoirne a chríochnaíonn sa tríú háit sna grúpaí ag dul tríd go dtí an chéad bhabhta díbeartha, beidh sé beagnach chomh deacair céanna imeacht ón gcomórtas is atá sé fáil isteach ann.

Imreoidh Cúrasó, an tír is lú a bhain áit amach ag Corn an Domhain riamh, a gcéad chluiche i gcoinne ceann d’fhathaigh an chomórtais, an Ghearmáin, Dé Domhnaigh. Imreoidh Háítí, ceann de na tíortha is boichte ar domhan, go moch an mhaidin chéanna in aghaidh na hAlban. Ar an Luan, imreoidh fear Chromghlinne, Roberto Lopes, do Rinn Verde in aghaidh na Spáinne.

Tá ábhar iontais le fáil chomh maith in aistir Phanama, na hIaráice, Phoblacht Dhaonlathach an Chongó agus a thuilleadh nach iad.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 95%;&quot;
!An ball de FIFA
!Cónaidhm
!{{Leid uirlise|Babhtaí Cáilithe|Áit sa ghrúpa sa bhabhta cáilithe}}
!{{Leid uirlise|Dáta a&lt;br&gt;cáilíodh|An dáta ar imríodh an cluiche a d'fhág go raibh cáiliú cinnte ó thaobh na matamaitice don fhoireann}}
!{{Leid uirlise|Líon craobhacha&lt;br&gt;(2026 san áireamh)|An líon uaireanta a ghlac an tír páirt i gCorn an Domhain}}
!{{Leid uirlise|Céad&lt;br /&gt;rannph.|An chéad uair a raibh an tír rannpháirteach i gCorn an Domhain}}
!{{Leid uirlise|Rannph.&lt;br&gt;dheir.|An uair dheireanach a raibh an tír rannpháirteach i gCorn an Domhain}}
!{{Leid uirlise|Líon rannph.&lt;br /&gt;as a chéile|Líon na n-uaireanta as a chéile a raibh an tír rannpháirteach i gCorn an Domhain}}
!{{Leid uirlise|Craobacha&lt;br /&gt;(roimh 2026)|Líon na n-uaireanta a bhfuil Corna an Domhain buaite acu}}
!Toradh&lt;br /&gt;is fearr
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CAN sacar}} || [[CONCACAF]] || Óstach || 14/02/2023 || 3 || 1986 || 2022 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{MEX sacar}} || [[CONCACAF]] || Óstach || 14/02/2023 || 17 || 1930 || 2022 || 8 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|- 
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{nowrap|{{USA sacar}}}} || [[CONCACAF]] || Óstach || 14/02/2023 || 11 || 1930 || 2022 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{PAN sacar}} || [[CONCACAF]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONCACAF)#Grúpa A 2|Céad áit i ngrúpa A]] || 18/11/2025 || 2 || 2018 || 2018 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CUW sacar}} || [[CONCACAF]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONCACAF)#Grúpa B 2|Céad áit i ngrúpa B]] || 18/11/2025 || 1 || 2026 || n\bh || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;8&quot; | n\bh
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{HAI sacar}} || [[CONCACAF]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONCACAF)#Grúpa C 2|Céad áit i ngrúpa C]] || 18/11/2025 || 2 || 1974 || 1974 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{IRN sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa A 2|Céad áit i ngrúpa A&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 25/03/2025 || 6 || 1978 || 2022 || 4 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{UZB sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa A 2|Dara háit i ngrúpa A&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 05/06/2025 || 1 || 2026 || n\bh || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;8&quot; | n\bh
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{KOR sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa B 2|Céad áit i ngrúpa B&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 05/06/2025 || 6 || 1954 || 2022 || 12 || 0 || data-sort-value=&quot;4&quot; | An cheathrú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{JOR sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa B 2|Dara háit i ngrúpa B&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 05/06/2025 || 1 || 2026 || n\bh || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;8&quot; | n\bh
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{JPN sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa C 2|Céad áit i ngrúpa C&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 20/03/2025 || 8 || 1998 || 2022 || 8 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{AUS sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa C 2|Dara háit i ngrúpa C&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 10/06/2025 || 7 || 1974 || 2022 || 6 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{QAT sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa A 3|{{nowrap|Buaiteoir Ghrúpa A}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an ceathrú babhta)&lt;/small&gt;]] || 14/10/2025 || 2 || 2022 || 2022 || 2 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{KSA sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa B 3|{{nowrap|Buaiteoir Ghrúpa B}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an ceathrú babhta)&lt;/small&gt;]] || 14/10/2025 || 7 || 1994 || 2022 || 3 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{EGY sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa A|Céad áit i ngrúpa A]] || 08/10/2025 || 4 || 1934 || 2018 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{SEN sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa B|Céad áit i ngrúpa B]] || 14/10/2025 || 3 || 2002 || 2022 || 3 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{RSA sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa C|Céad áit i ngrúpa C]] || 14/10/2025 || 4 || 1998 || 2010 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CPV sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa D|Céad áit i ngrúpa D]] || 13/10/2025 || 1 || 2026 || n\bh || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;8&quot; | n\bh
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{MAR sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa E|Céad áit i ngrúpa E]] || 05/09/2025 || 7 || 1970 || 2022 || 3 || 0 || data-sort-value=&quot;4&quot; | An cheathrú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CIV sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa F|Céad áit i ngrúpa F]] || 14/10/2025 || 4 || 2006 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ALG sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa G|Céad áit i ngrúpa G]] || 09/10/2025 || 5 || 1982 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{TUN sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa H|Céad áit i ngrúpa H]] || 08/09/2025 || 7 || 1978 || 2022 || 3 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{GHA sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa I|Céad áit i ngrúpa I]] || 12/10/2025 || 5 || 2006 || 2022 || 2 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ARG sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|1ú CONMEBOL]] || 25/03/2025 || 18 || 1930 || 2022 || 14 || 3 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ECU sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|2ú CONMEBOL]] || 10/06/2025 || 5 || 2002 || 2022 || 2 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{COL sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|3ú CONMEBOL]] || 04/09/2025 || 7 || 1962 || 2018 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{URU sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|4ú CONMEBOL]] || 04/09/2025 || 15 || 1930 || 2022 || 5 || 2 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{BRA sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|5ú CONMEBOL]] || 10/06/2025 || 23 || 1930 || 2022 || 23 || 5 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{PAR sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|6ú CONMEBOL]] || 04/09/2025 || 9 || 1930 || 2010 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{NZL sacar}} || [[Oceania Football Confederation|OFC]] || Buaiteoir [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe OFC)|an tríú babhta]] || 24/03/2025 || 3 || 1982 || 2010 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{GER sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa A|Céad áit i ngrúpa A]] || 17/11/2025 || 21 || 1934 || 2022 || 17 || 4 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{SUI sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa B|Céad áit i ngrúpa B]] || 18/11/2025 || 13 || 1934 || 2022 || 6 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{SCO sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa C|Céad áit i ngrúpa C]] || 18/11/2025 || 9 || 1954 || 1998 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{FRA sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa D|Céad áit i ngrúpa D]] || 13/11/2025 || 17 || 1930 || 2022 || 8 || 2 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ESP sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa E|Céad áit i ngrúpa E]] || 18/11/2025 || 17 || 1934 || 2022 || 13 || 1 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{POR sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|Céad áit i ngrúpa F]]|| 16/11/2025 || 9 || 1966 || 2022 || 7 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{NED sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa G|Céad áit i ngrúpa G]] || 17/11/2025 || 12 || 1934 || 2022 || 2 || 0 || data-sort-value=&quot;2&quot; | Dara háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{AUT sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa H|Céad áit i ngrúpa H]] || 18/11/2025 || 8 || 1934 || 1998 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{NOR sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa I|Céad áit i ngrúpa I]] || 16/11/2025 || 4 || 1938 || 1998 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{BEL sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa J|Céad áit i ngrúpa J]] || 18/11/2025 || 15 || 1930 || 2022 || 4 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ENG sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa K|Céad áit i ngrúpa K]] || 14/10/2025 || 17 || 1950 || 2022 || 8 || 1 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CRO sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa L|Céad áit i ngrúpa L]] || 14/11/2025 || 7 || 1998 || 2022 || 4 || 0 || data-sort-value=&quot;2&quot; | Dara háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{nowrap|{{BIH sacar}}}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Bealach A|Buaiteoir cluiche díbeartha UEFA A]] || 31/03/2026 || 2 || 2014 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{SWE sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Bealach B|Buaiteoir cluiche díbeartha UEFA B]] || 31/03/2026 || 13 || 1934 || 2018 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;2&quot; | Dara háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{TUR sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Bealach C|Buaiteoir cluiche díbeartha UEFA C]] || 31/03/2026 || 3 || 1954 || 2002 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CZE sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Bealach D|Buaiteoir cluiche díbeartha UEFA D]] || 31/03/2026 || 2 || 2006 || 2006 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{COD sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] ||Buaiteoir ar [[Corn sacair an Domhain 2026 (craobh díbeartha idir ilchríocha|bhabhta díbeartha idir ilchríocha 1]] || 31/03/2026 || 2 || 1974 || 1974 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{IRQ sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] ||Buaiteoir ar [[Corn sacair an Domhain 2026 (craobh díbeartha idir ilchríocha|bhabhta díbeartha idir ilchríocha 2]] || 31/03/2026 || 2 || 1986 || 1986 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|}

== An Phríomh-chomórtas ==
'''Dáileadh na ngrúpaí'''
{|
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa A|Grúpa A]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| A1 || {{MEX sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| A2 || {{RSA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| A3 || {{KOR sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| A4 || {{CZE sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa B|Grúpa B]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| B1 || {{CAN sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| B2 || {{BIH (gearr) sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| B3 || {{QAT sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| B4 || {{SUI sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa C|Grúpa C]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| C1 || {{BRA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| C2 || {{MAR sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| C3 || {{HAI sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| C4 || {{SCO sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa D|Grúpa D]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| D1 || {{USA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| D2 || {{PAR sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| D3 || {{AUS sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| D4 || {{TUR sacar}}
|}
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa E|Grúpa E]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| E1 || {{GER sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| E2 || {{CUW sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| E3 || {{CIV sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| E4 || {{ECU sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa F|Grúpa F]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| F1 || {{NED sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| F2 || {{JPN sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| F3 || {{SWE sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| F4 || {{TUN sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa G|Grúpa G]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| G1 || {{BEL sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| G2 || {{EGY sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| G3 || {{IRN sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| G4 || {{NZL sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa H|Grúpa H]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| H1 || {{ESP sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| H2 || {{CPV sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| H3 || {{KSA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| H4 || {{URU sacar}}
|}
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa I|Grúpa I]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| I1 || {{FRA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| I2 || {{SEN sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| I3 || {{IRQ sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| I4 || {{NOR sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa J|Grúpa J]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| J1 || {{ARG sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| J2 || {{ALG sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| J3 || {{AUT sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| J4 || {{JOR sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa K|Grúpa K]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| K1 || {{POR sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| K2 || {{COD sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| K3 || {{UZB sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| K4 || {{COL sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa L|Grúpa L]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| L1 || {{ENG sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| L2 || {{CRO sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| L3 || {{GHA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| L4 || {{PAN sacar}}
|}
|}


'''Searmanas oscailte'''

Bhí trí shearmanas oscailte ann don chomórtas, ceann ar leith ag gach ceann de na tíortha óstaigh.

'''Forléargas ar na mór-ranna de réir an bhabhta'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 95%;&quot;
!Continent
!Cónaidhm
!Babhta na nGrúpaí
!An 32 deiridh
!Ochtú ceannais
!Ceathrú ceannais
!Leathcheannais
!3ú háit
!Ceannais
|-
|align=&quot;left&quot;| [[An Afraic]]
| [[Confédération Africaine de Football|CAF]]
| 10 (20.83%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[An Áise]]
| [[Asian Football Confederation|AFC]]
| 9 (18.75%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[An Eoraip]]
| [[UEFA]]
| 16 (33.33%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Meiriceá Thuaidh]] agua [[Meiriceá Láir]]
| [[CONCACAF]]
| 6 (12.5%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[An Aigéine]] || [[Oceania Football Confederation|OFC]]
| 1 (2.08%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Meiriceá Theas]]
| [[CONMEBOL]]
| 6 (12.50%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: ;&quot; | Iomlán || 48 || 32 || 16 || 8 || 4 || 2 || 2
|}

== Réiteoirí ==

{| class=&quot;wikitable&quot; width=80%
! Cónaidhm
! Réiteoir
! Réiteoir cúnta
! VAR
|-
| [[Asian Football Confederation|AFC]]
| {{Bratach|United Arab Emirates}} [[Omar Al-Ali]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Qatar}} [[Abdulrahman Al-Jassim]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Saudi Arabia}} [[Khalid Al-Turais]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Japan}} [[Yusuke Araki]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Australia}} [[Alireza Faghani]]&lt;br /&gt;{{Bratach|China}} [[Ma Ning (voetbalscheidsrechter)|Ma Ning]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Jordan}} [[Adham Makhadmeh]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Uzbekistan}} [[Ilgiz Tantasjev]]
| {{Bratach|Saudi Arabia}} Mohammed Al-Abakry&lt;br /&gt;{{Bratach|Jordan}} Mohammad Al-Kalaf&lt;br /&gt;{{Bratach|Jordan}} Ahmad Al-Roalle&lt;br /&gt;{{Bratach|United Arab Emirates}} Mohamed Al-Hammadi&lt;br /&gt;{{Bratach|Qatar}} Saud Al-Maqaleh&lt;br /&gt;{{Bratach|Qatar}} Taleb Al-Marri&lt;br /&gt;{{Bratach|Uzbekistan}} Timoer Gaynoellin&lt;br /&gt;{{Bratach|Australia}} George Lakrindis&lt;br /&gt;{{Bratach|Australia}} James Lindsay&lt;br /&gt;{{Bratach|Japan}} Jun Mihara&lt;br /&gt;{{Bratach|Uzbekistan}} Andrej Tsapenko&lt;br /&gt;{{Bratach|China}} Fei Zhou
| {{Bratach|Qatar}} [[Khamis Al-Marri]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Saudi Arabia}} [[Abdullah Al-Shehri]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Australia}} [[Shaun Evans|Shaun Evans]]&lt;br /&gt;{{Bratach|China}} [[Fu Ming]]&lt;br /&gt;{{Bratach|United Arab Emirates}} [[Mohammed Obaid Khadim]]
|-
| [[Confédération Africaine de Football|CAF]]
| {{Bratach|Somalia}} [[Omar Abdulkadir Artan]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Gabon}} [[Pierre Atcho]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mauritania}} [[Dahane Beida]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Algeria}} [[Mustapha Ghorbal]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Morocco}} [[Jalal Jayed]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Egypt}} [[Amin Mohamed]]&lt;br /&gt;{{Bratach|South Africa}} [[Abongile Tom]]
| {{Bratach|Gabon}} Amos Abeigne&lt;br /&gt;{{Bratach|Egypt}} Mahmoud Abouelregal&lt;br /&gt;{{Bratach|Morocco}} Mostafa Akarkad&lt;br /&gt;{{Bratach|Morocco}} Zakaria Brinsi&lt;br /&gt;{{Bratach|Gabon}} Boris Ditsoga&lt;br /&gt;{{Bratach|Algeria}} Mokrane Gourari&lt;br /&gt;{{Bratach|Egypt}} Ahmed Hossam Taha&lt;br /&gt;{{Bratach|Cameroon}} Elvis Noupue&lt;br /&gt;{{Bratach|Lesotho}} Souru Phatsoane&lt;br /&gt;{{Bratach|Angola}} Jerson Santos&lt;br /&gt;{{Bratach|South Africa}} Zakhele Siwela&lt;br /&gt;{{Bratach|Algeria}} Abbes Akram Zerhouni
| {{Bratach|Egypt}} [[Mahmoud Ashour]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Morocco}} [[Hamza El Fariq]]
|-
| [[CONCACAF]]
| {{Bratach|El Salvador}} [[Iván Barton]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Costa Rica}} [[Juan Calderón]]&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} [[Ismail Elfath]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Canada}} [[Drew Fischer]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} [[Katia García]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Honduras}} [[Said Martínez]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Jamaica}} [[Oshane Nation]]&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} [[Tori Penso]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} [[César Arturo Ramos]]
| {{Bratach|Canada}} Lyes Arfa&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} Kyle Atkins&lt;br /&gt;{{Bratach|Canada}} Micheal Barwegen&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} Marco Bisguerra&lt;br /&gt;{{Bratach|Honduras}} Walter López&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} Brooke Mayo&lt;br /&gt;{{Bratach|Costa Rica}} Juan Carlos Mora&lt;br /&gt;{{Bratach|El Salvador}} David Morán&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} Alberto Morín&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} Kathryn Nesbitt&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} Corey Parker&lt;br /&gt;{{Bratach|Nicaragua}} Antonio Pupiro&lt;br /&gt;{{Bratach|Honduras}} Christián Ramírez&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} Sandra Ramírez&lt;br /&gt;{{Bratach|Trinidad and Tobago}} Caleb Wales
| {{Bratach|United States of America}} [[Joe Dickerson]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Nicaragua}} [[Tatiana Guzmán]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} [[Erick Miranda]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} [[Guillermo Pacheco]]&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} [[Armando Villarreal]]
|-
| [[CONMEBOL]]
| {{Bratach|Brazil}} [[Ramon Abatti]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Paraguay}} [[Juan Gabriel Benítez]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} [[Raphael Claus]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} [[Yael Falcón Pérez]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Chile}} [[Cristián Garay]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} [[Darío Herrera]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Peru}} [[Kevin Ortega]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} [[Wilton Pereira Sampaio]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Colombia}} [[Andrés Rojas]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} [[Gustavo Tejera]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} [[Facundo Tello]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Venezuela}} [[Jesús Valenzuela]]
| {{Bratach|Brazil}} Rafael Alves&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} Carlos Barreiro&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Juan Pablo Belatti&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} Bruno Boschilia&lt;br /&gt;{{Bratach|Paraguay}} Eduardo Cardozo&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Gabriel Chade&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Maximiliano Del Yesso&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} Rodrigo Figueiredo&lt;br /&gt;{{Bratach|Colombia}} Alexander Guzmán&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} Danilo Manis&lt;br /&gt;{{Bratach|Venezuela}} Tulio Moreno&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Christián Navarro&lt;br /&gt;{{Bratach|Peru}} Michael Orué&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} Bruno Pires&lt;br /&gt;{{Bratach|Chile}} José Retamal&lt;br /&gt;{{Bratach|Chile}} Miguel Rocha&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Facundo Rodríguez&lt;br /&gt;{{Bratach|Paraguay}} Milciades Saldivar&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} Nicolás Taran&lt;br /&gt;{{Bratach|Venezuela}} Jorge Urrego
| {{Bratach|Colombia}} [[Nicolás Gallo]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} [[Antonio García]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} [[Leodán González]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Chile}} [[Juan Lara]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} [[Hernán Mastrangelo]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Venezuela}} [[Juan Soto (voetbalscheidsrechter)|Juan Soto]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} [[Rodolpho Toski]]
|-
| [[Oceania Football Confederation|OFC]]
| {{Bratach|New Zealand}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]]
| {{Bratach|New Zealand}} Isaac Trevis
| 
|-
| [[UEFA]]
| {{Bratach|Norway}} [[Espen Eskås]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Spain}} [[Alejandro Hernández|Alejandro Hernández]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Romania}} [[István Kovács (voetbalscheidsrechter)|István Kovács]]&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} [[François Letexier]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Netherlands}} [[Danny Makkelie]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Poland}} [[Szymon Marciniak]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Italy}} [[Maurizio Mariani]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Sweden}} [[Glenn Nyberg]]&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} [[Michael Oliver|Michael Oliver]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Portugal}} [[João Pinheiro|João Pinheiro]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Switzerland}} [[Sandro Schärer]]&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} [[Anthony Taylor|Anthony Taylor]]&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} [[Clément Turpin]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Slovenia}} [[Slavko Vinčić]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Germany}} [[Felix Zwayer]]
| {{Bratach|Norway}} Isaak Bashevkin&lt;br /&gt;{{Bratach|Sweden}} Mahbod Beigi&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} Gary Beswick&lt;br /&gt;{{Bratach|Italy}} Daniele Bindoni&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} Stuart Burt&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} Nicolas Danos&lt;br /&gt;{{Bratach|Switzerland}} Stéphane De Almeida&lt;br /&gt;{{Bratach|Germany}} Christian Dietz&lt;br /&gt;{{Bratach|Norway}} Jan Erik Engan&lt;br /&gt;{{Bratach|Portugal}} Bruno Jesus&lt;br /&gt;{{Bratach|Germany}} Robert Kempter&lt;br /&gt;{{Bratach|Slovenia}} Tomaž Klančnik&lt;br /&gt;{{Bratach|Slovenia}} Andraž Kovačič&lt;br /&gt;{{Bratach|Poland}} Adam Kupsik&lt;br /&gt;{{Bratach|Poland}} Tomasz Listkiewicz&lt;br /&gt;{{Bratach|Portugal}} Luciano Maia&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} James Mainwaring&lt;br /&gt;{{Bratach|Romania}} Mihai Marica&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} Cyril Mugnier&lt;br /&gt;{{Bratach|Spain}} José Naranjo Pérez&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} Adam Nunn&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} Benjamin Pagès&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} Mehdi Rahmouni&lt;br /&gt;{{Bratach|Spain}} Diego Sánchez&lt;br /&gt;{{Bratach|Sweden}} Andreas Søderkvist&lt;br /&gt;{{Bratach|Netherlands}} Hessel Steegstra&lt;br /&gt;{{Bratach|Italy}} Alberto Tegoni&lt;br /&gt;{{Bratach|Romania}} Ferencz Tunyogi&lt;br /&gt;{{Bratach|Netherlands}} Jan de Vries
| {{Bratach|Croatia}} [[Ivan Bebek]]&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} [[Jérôme Brisard]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Germany}} [[Bastian Dankert]]&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} [[Willy Delajod]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Spain}} [[Carlos del Cerro Grande]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Italy}} [[Marco Di Bello]]&lt;br /&gt;&lt;s&gt;{{Bratach|Netherlands}} [[Rob Dieperink]]&lt;/s&gt;&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} [[Jarred Gillett]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Netherlands}} [[Dennis Higler]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Poland}} [[Tomasz Kwiatkowski]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Switzerland}} [[Fedayi San]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Belgium}} [[Bram Van Driessche]]
|}

== Babhta na nGrúpaí ==

=== Grúpa A ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{MEX sacar}}
|3||3||0||0||6||0||+6||'''9'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{RSA sacar}}
|3||1||1||1||2||3||-1||'''4'''
|- 
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{KOR sacar}}
|3||1||0||2||2||3||-1||'''3'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CZE sacar}}
|3||0||1||2||2||6||-4||'''1'''

|}

{{Cluiche sacair
|data = 11 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|13:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{MEX sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 Tuairisc]
|foireann2 = {{RSA sacar}}
|Cuil1 = J. Quiñones {{cúl}} 9' &lt;br/&gt;R. Jiménez {{cúl}} 67'
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir = Wilton Sampaio ([[an Bhrasaíl]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 11 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{KOR sacar}}
|scór = 2 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 Tuairisc]
|foireann2 = {{CZE sacar}}
|Cuil1 = Hwang In-Beom {{cúl}} 67' &lt;br/&gt;Oh Hyeon-Gyu {{cúl}} 80'
|Cuil2 = L. Krejčí {{cúl}} 59'
|staid = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]]
|slua =  44,985
|reiteoir =  Amin Mohamed Omar ([[an Éigipt]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 18 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CZE sacar}}
|scór = 1 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 Tuairisc]
|foireann2 = {{RSA sacar}}
|Cuil1 = Sadílek {{cúl}} 6'
|Cuil2 = Mokoena  {{cúl}} 83' (pion.)
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua =  67,442
|reiteoir = Tori Penso (SAM)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 18 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{MEX sacar}}
|scór = 1 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 Tuairisc]
|foireann2 = {{KOR sacar}}
|Cuil1 = Romo  {{cúl}} 50'
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]]
|slua =  45,522
|reiteoir = Gustavo Tejera ([[Uragua]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CZE sacar}}
|scór = 0 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 Tuairisc]
|foireann2 = {{MEX sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = M. Chávez {{cúl}} 55'&lt;br/&gt;Quiñones {{cúl}} 61'&lt;br/&gt;Fidalgo {{cúl}} 90+4'
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir = Yael Falcón (An Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{RSA sacar}}
|scór = Cluiche 54
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 Tuairisc]
|foireann2 = {{KOR sacar}}
|Cuil1 = Maseko {{cúl}} 63'
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio BBVA Bancomer]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]
|slua = 51,243 
|reiteoir = Facundo Tello (An Airgintín)
}}

=== Grúpa B ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SUI sacar}}
|3||2||1||0||7||3||+4||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CAN sacar}}
|3||1||1||1||8||3||+5||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BIH sacar}}
|3||1||1||1||5||6||-1||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{QAT sacar}}
|3||0||1||2||2||10||-8|| '''1'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 12 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CAN sacar}}
|scór = 1 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 Tuairisc]
|foireann2 = {{BIH sacar}}
|Cuil1 = Larin {{cúl}} '78
|Cuil2 = Lukić {{cúl}} '21
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua = 43,002
|reiteoir = Facundo Tello (An Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 13 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{QAT sacar}}
|scór = 1 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Tuairisc]
|foireann2 = {{SUI sacar}}
|Cuil1 = Muheim {{cúl}} 90+4' (c.t.)
|Cuil2 = Embolo  {{cúl}} 17' (pion.)
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua = 67,966
|reiteoir = Saíd Martínez (Hondúras)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 18 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SUI sacar}}
|scór = 4 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 Tuairisc]
|foireann2 = {{BIH sacar}}
|Cuil1 = Manzambi  {{cúl}} 74', 90' &lt;br/&gt;Vargas  {{cúl}} 84' &lt;br/&gt;Xhaka  {{cúl}} 90+7' (pion.)
|Cuil2 = Mahmić {{cúl}} 90+3'
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,026
|reiteoir = João Pinheiro ([[An Phortaingéil]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 18 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CAN sacar}}
|scór = 6–0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 Tuairisc]
|foireann2 = {{QAT sacar}}
|Cuil1 = Larin {{cúl}} 16'&lt;br/&gt;J. David {{cúl}} 29', 45+3', 90+2'&lt;br/&gt;Saliba {{cúl}} 64'&lt;br/&gt;Manai {{cúl}} 75' (c.t.)
|Cuil2 = 
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua =  52,497
|reiteoir =  Cristián Garay ([[an tSile]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SUI sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 Tuairisc]
|foireann2 = {{CAN sacar}}
|Cuil1 = Vargas {{cúl}} 46' &lt;br/&gt; Manzambi {{cúl}} 57'
|Cuil2 = P. David {{cúl}} 76'
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir =  Ramon Abatti (An Bhrasaíl)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BIH sacar}}
|scór = 3 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 Tuairisc]
|foireann2 = {{QAT sacar}}
|Cuil1 = Alajbegović {{cúl}} 29'&lt;br/&gt;Abunada {{cúl}} 34' (c.t.) &lt;br/&gt;Mahmić {{cúl}} 80'
|Cuil2 = Al-Haydos {{cúl}} 42'
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir =  Jesús Valenzuela (Veiniséala)
}}

=== Grúpa C ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BRA sacar}}
|3||2||1||0||7||1||+6||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{MAR sacar}}
|3||2||1||0||6||3||+3||'''7'''
|-
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SCO sacar}}
|3||1||0||2||1||4||-3||'''3'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{HAI sacar}}
|3||0||0||3||2||8||-6||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 13 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BRA sacar}}
|scór = 1 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 Tuairisc]
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = Vinícius {{cúl}} 32'
|Cuil2 = Saibari  {{cúl}} 21'
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Slavko Vinčić ([[an tSlóivéin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 13 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{HAI sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 Tuairisc]
|foireann2 = {{SCO sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = McGinn  {{cúl}} 28'
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 64,146
|reiteoir = Mustapha Ghorbal ([[an Ailgéir]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 19 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SCO sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 Tuairisc]
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Saibari  {{cúl}} 2'
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 64,146
|reiteoir = Ilgiz Tantashev ([[an Úisbéiceastáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data         = 19 Meitheamh 2026
|am         = {{Formáidiú ama|20:30|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1        = {{BRA sacar}}
|scór        = 3 - 0
|tuairisc       = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 Tuairisc]
|foireann2        = {{HAI sacar}}
|Cuil1       = Cunha {{cúl}} 23', 36'&lt;br/&gt;Vinícius  {{cúl}} 45+3'
|Cuil2       = 
|staid      = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua   = 68,324
|reiteoir      = Alejandro Hernández Hernández ([[An Spáinn]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SCO sacar}}
|scór = 0 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 Tuairisc]
|foireann2 = {{BRA sacar}}
|Cuil1 =
|Cuil2 =  Vinícius {{cúl}} 7', 45+3'&lt;br/&gt;Cunha {{cúl}} 60'
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,478
|reiteoir = César Arturo Ramos (Meicsiceo)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{MAR sacar}}
|scór = 4 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 Tuairisc]
|foireann2 = {{HAI sacar}}
|Cuil1 = Hakimi {{cúl}} 39'&lt;br/&gt;Saibari {{cúl}} 45+1'&lt;br/&gt;Rahimi {{cúl}} 78'&lt;br/&gt;Yassine {{cúl}} 89'
|Cuil2 = 	Bounou {{cúl}} 10' (c.t.)&lt;br/&gt;Isidor {{cúl}} 43'
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 68,239
|reiteoir = Danny Makkelie (An Ísiltír)
}}

=== Grúpa D ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{USA sacar}}
|3||2||0||1||8||4||+4||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{AUS sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{PAR sacar}}
|3||1||1||1||2||4||-2||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{TUR sacar}}
|3||1||0||2||3||5||-2||'''3'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 12 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{USA sacar}}
|scór = 4 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 Tuairisc]
|foireann2 = {{PAR sacar}}
|Cuil1 = Bobadilla {{cúl}} 7' (c.t.) &lt;br/&gt;Balogun  {{cúl}}31', 45+5'&lt;br/&gt;Reyna  {{cúl}}90+8'
|Cuil2 = Maurício {{cúl}} 73'
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood, California|Inglewood]]
|slua = 70,492
|reiteoir = Danny Makkelie ([[an Ísiltír]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 13 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{AUS sacar}}
|scór = 2 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 Tuairisc]
|foireann2 = {{TUR sacar}}
|Cuil1 = Irankunda  {{cúl}}27' &lt;br/&gt;Metcalfe  {{cúl}}75'
|Cuil2 = 
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir =  Jesús Valenzuela ([[Veiniséala]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 19 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{USA sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 Tuairisc]
|foireann2 = {{AUS sacar}}
|Cuil1 = Burgess {{cúl}} 11' (c.t.) &lt;br/&gt;Freeman  {{cúl}}43'
|Cuil2 = 
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir = Felix Zwayer ([[An Ghearmáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 19 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{TUR sacar}}
|scór = 0 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 Tuairisc]
|foireann2 = {{PAR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Galarza  {{cúl}} 2'
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua = 68,827
|reiteoir = Iván Barton ([[an tSalvadói]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{TUR sacar}}
|scór = 3 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 Tuairisc]
|foireann2 = {{USA sacar}}
|Cuil1 = Güler {{cúl}} 10' &lt;br/&gt;Yılmaz {{cúl}} 31'&lt;br/&gt;Ayhan {{cúl}} 90+8'
|Cuil2 = Trusty {{cúl}} 3'&lt;br/&gt;Berhalter {{cúl}} 49'
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,492
|reiteoir =  Mustapha Ghorbal ([[an Ailgéir]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{PAR sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 Tuairisc]
|foireann2 = {{AUS sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua =  68,827
|reiteoir = Clément Turpin (An Fhrainc)
}}

=== Grúpa E ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{GER sacar}}
|3||2||0||1||10||4||+6||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CIV sacar}}
|3||2||0||1||4||2||+2||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ECU sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CUW sacar}}
|3||0||1||2||1||9||-8||'''1'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 14 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{GER sacar}}
|scór = Cluiche 7 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 Tuairisc]
|foireann2 = {{CUW sacar}}
|Cuil1 = Nmecha  {{cúl}}6'&lt;br/&gt;Schlotterbeck  {{cúl}}38'&lt;br/&gt;Havertz  {{cúl}}45+5' {{cúl}}(pion.), 88'&lt;br/&gt;Musiala  {{cúl}}47'&lt;br/&gt;Brown  {{cúl}}68'&lt;br/&gt;Undav  {{cúl}}78'
|Cuil2 = Comenencia {{cúl}} 21'
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,021
|reiteoir = Jalal Jayed ([[Maracó]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 14 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CIV sacar}}
|scór = 1 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 Tuairisc]
|foireann2 = {{ECU sacar}}
|Cuil1 = A. Diallo {{cúl}}  90'
|Cuil2 = 
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua = 68,274
|reiteoir = François Letexier ([[An Fhrainc]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 20 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{GER sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 Tuairisc]
|foireann2 = {{CIV sacar}}
|Cuil1 = Undav  {{cúl}} 68', 90+4'
|Cuil2 = Kessié {{cúl}}  30'
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua =  43,036
|reiteoir =  Juan Gabriel Benítez ([[Paragua]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 20 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ECU sacar}}
|scór =  0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 Tuairisc]
|foireann2 = {{CUW sacar}}
|Cuil1 =
|Cuil2 =
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 68,598
|reiteoir =  Ma Ning ([[an tSín]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CUW sacar}}
|scór = 0 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 Tuairisc]
|foireann2 = {{CIV sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 	Pépé {{cúl}} 7', 64'
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua = 68,324
|reiteoir =  Glenn Nyberg (An tSualainn)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ECU sacar}}
|scór = 2 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 Tuairisc]
|foireann2 = {{GER sacar}}
|Cuil1 = Angulo {{cúl}} 9' &lt;br/&gt; Plata {{cúl}} 77'
|Cuil2 = Sané {{cúl}} 2'
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Tori Penso (SAM)
}}

=== Grúpa F ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{NED sacar}}
|3||2||1||0||10||4||+6||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{JPN sacar}}
|3||1||1||1||7||3||+4||'''5'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SWE sacar}}
|3||1||1||1||7||7|| 0||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{TUN sacar}}
|3||0||0||3||2||12||-10||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 14 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NED sacar}}
|scór = 2 - 2
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 Tuairisc]
|foireann2 = {{JPN sacar}}
|Cuil1 = [[Virgil van Dijk|Van Dijk]] {{cúl}}50'&lt;br/&gt;Summerville  {{cúl}}64'
|Cuil2 = Nakamura  {{cúl}}57'&lt;br/&gt;Kamada  {{cúl}}88'
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua =  69,285
|reiteoir = Ismail Elfath ([[SAM]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 14 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SWE sacar}}
|scór = 5 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 Tuairisc]
|foireann2 = {{TUN sacar}}
|Cuil1 = Ayari  {{cúl}} 7', 90+6'&lt;br/&gt;Isak {{cúl}} 30'&lt;br/&gt;Gyökeres {{cúl}} 59'&lt;br/&gt;Svanberg {{cúl}} 84'
|Cuil2 = Rekik {{cúl}} 43'
|staid = [[Estadio BBVA Bancomer]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]
|slua = 50,987
|reiteoir = Yael Falcón ([[An Airgintín]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 20 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NED sacar}}
|scór = 5 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 Tuairisc]
|foireann2 = {{SWE sacar}}
|Cuil1 = Brobbey {{cúl}} 5', 17'&lt;br/&gt;Gakpo {{cúl}} 47', 54'&lt;br/&gt;Summerville {{cúl}} 89'
|Cuil2 = Elanga  {{cúl}} 59'
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir = Michael Oliver (Sasana)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 20 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|22:00|utc1=-6|06:00+|utc2=+1}}
|foireann1 = {{TUN sacar}}
|scór = 0 - 4 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 Tuairisc]
|foireann2 = {{JPN sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Kamada  4'&lt;br/&gt;Ueda  31', 83'&lt;br/&gt;J. Itō  69'
|staid = [[Estadio BBVA Bancomer]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]
|slua = 51,243
|reiteoir = István Kovács ([[an Rómáin]])
}}
''Beidh an cluiche idir an Túinéis agus an tSeapáin ar an 1,000ú cluiche is stair Chorn an Domhain
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{JPN sacar}}
|scór = 1 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 Tuairisc]
|foireann2 = {{SWE sacar}}
|Cuil1 = Maeda {{cúl}} 56'
|Cuil2 = Elanga {{cúl}} 62'
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 51,243
|reiteoir =  István Kovács (an Rómáin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{TUN sacar}}
|scór = 1 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 Tuairisc]
|foireann2 = {{NED sacar}}
|Cuil1 = Mastouri {{cúl}} 54'
|Cuil2 = Skhiri {{cúl}} 3' (c.t.)&lt;br/&gt;Brobbey {{cúl}}  7'&lt;br/&gt;Van Hecke {{cúl}} 62'
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 68,391
|reiteoir =  Katia Itzel García (Meicsiceo)
}}

=== Grúpa G ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BEL sacar}}
|3||1||2||0||6||2||+4||'''5'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{EGY sacar}}
|3||1||2||0||5||3||+2||'''5'''
|-
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{IRN sacar}}
|3||0||3||0||3||3||0||'''3'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{NZL sacar}}
|3||0||1||2||4||10||-6||'''1'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 15 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BEL sacar}}
|scór = 1 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 Tuairisc]
|foireann2 = {{EGY sacar}}
|Cuil1 = Hany {{cúl}} 66' (c.t.)
|Cuil2 = Ashour  {{cúl}} 19'
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,775
|reiteoir = Ramon Abatti ([[An Bhrasaíl]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 15 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{IRN sacar}}
|scór = 2 - 2
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 Tuairisc]
|foireann2 = {{NZL sacar}}
|Cuil1 = Rezaeian  {{cúl}}32' &lt;br/&gt;Mohebi  {{cúl}}64'
|Cuil2 = Just  {{cúl}} 7', 54'
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,108
|reiteoir =  César Arturo Ramos ([[Meicsiceo]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 21 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BEL sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 Tuairisc]
|foireann2 = {{IRN sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,317
|reiteoir = Darío Herrera (an Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 21 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NZL sacar}}
|scór = 1 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 Tuairisc]
|foireann2 = {{EGY sacar}}
|Cuil1 = Surman  {{cúl}} 15'
|Cuil2 = Ziko  {{cúl}} 58' &lt;br/&gt;[[Mohamed Salah|Salah]] {{cúl}} 67'&lt;br/&gt;Trézéguet {{cúl}} 82'
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir = Omar Al Ali ([[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha|AEA]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{EGY sacar}}
|scór = 1 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 Tuairisc]
|foireann2 = {{IRN sacar}}
|Cuil1 = Saber {{cúl}}  5'
|Cuil2 = Rezaeian  {{cúl}} 14'
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir = Szymon Marciniak (An Pholainn)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NZL sacar}}
|scór = 1 - 5
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 Tuairisc]
|foireann2 = {{BEL sacar}}
|Cuil1 = Just {{cúl}}  84'
|Cuil2 = Trossard {{cúl}} 28', 50'&lt;br/&gt;De Bruyne {{cúl}} 66'&lt;br/&gt;[[Romelu Lukaku|Lukaku]] {{cúl}} 86'&lt;br/&gt;Saelemaekers {{cúl}} 90+4'
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir = Adham Makhadmeh ([[an Iordáin]])
}}

=== Grúpa H ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ESP sacar}}
|3||2||1||0||5||0||+5||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CPV sacar}}
|3||0||3||0||2||2||+0||'''3'''
|-
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{URU sacar}}
|3||0||2||1||3||4||-1||'''2'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{KSA sacar}}
|3||0||2||1||1||5||-4||'''2'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 15 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ESP sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 Tuairisc]
|foireann2 = {{CPV sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 67,640
|reiteoir =  Adham Makhadmeh ([[an Iordáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 15 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{KSA sacar}}
|scór = 1 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 Tuairisc]
|foireann2 = {{URU sacar}}
|Cuil1 = Al-Amri {{cúl}} 41'
|Cuil2 = M. Araújo  {{cúl}} 80'
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 62,764
|reiteoir =  Maurizio Mariani ([[An Iodáil]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 21 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ESP sacar}}
|scór = 4 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 Tuairisc]
|foireann2 = {{KSA sacar}}
|Cuil1 = [[Lamine Yamal|Yamal]] {{cúl}} 10' &lt;br/&gt;Oyarzabal {{cúl}} 21', 24' &lt;br/&gt;Al-Tambakti {{cúl}} 49' (c.t.)
|Cuil2 = 
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua =  68,239
|reiteoir = Raphael Claus ([[An Bhrasaíl]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 21 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{URU sacar}}
|scór = 2 - 2
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 Tuairisc]
|foireann2 = {{CPV sacar}}
|Cuil1 = M. Araújo {{cúl}} 44'&lt;br/&gt;Canobbio {{cúl}} 45+6'
|Cuil2 = K. Pina {{cúl}} 21'&lt;br/&gt;Varela {{cúl}} 61'
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,003
|reiteoir =  Espen Eskås ([[an Iorua]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CPV sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 Tuairisc]
|foireann2 = {{KSA sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,278
|reiteoir = François Letexier (An Fhrainc)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{URU sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 Tuairisc]
|foireann2 = {{ESP sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Baena  {{cúl}} 42'
|staid = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]]
|slua =  45,065
|reiteoir = Ismail Elfath (SAM)
}}

=== Grúpa I ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{FRA sacar}}
|3||3||0||0||10||2||+8||'''9'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{NOR sacar}}
|3||2||0||1||8||7||+1||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SEN sacar}}
|3||1||0||2||8||6||+2||'''3'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{IRQ sacar}}
|3||0||0||3||1||12||-11||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 16 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{FRA sacar}}
|scór = 3 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 Tuairisc]
|foireann2 = {{SEN sacar}}
|Cuil1 = Mbappé {{cúl}} 66', 90+6' &lt;br/&gt;Barcola  {{cúl}}82'
|Cuil2 = Mbaye {{cúl}} 90+5'
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,545
|reiteoir = Alireza Faghani (an Astráil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 16 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{IRQ sacar}}
|scór = 1 - 4 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 Tuairisc]
|foireann2 = {{NOR sacar}}
|Cuil1 = Hussein  {{cúl}} 39'
|Cuil2 = Haaland {{cúl}} 29', 43'&lt;br/&gt;Østigård {{cúl}} 76'&lt;br/&gt;Hussein {{cúl}} 90+6' (c.t.)
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua =  63,106
|reiteoir = Pierre Atcho ([[An Ghabúin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 22 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{FRA sacar}}
|scór = 3 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 Tuairisc]
|foireann2 = {{IRQ sacar}}
|Cuil1 = Mbappé {{cúl}} 14', 54' &lt;br/&gt;Dembélé {{cúl}} 66'
|Cuil2 = 
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua = 68,324
|reiteoir = Drew Fischer (Ceanada)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 22 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NOR sacar}}
|scór = 3 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 Tuairisc]
|foireann2 = {{SEN sacar}}
|Cuil1 = Pedersen {{cúl}} 43'&lt;br/&gt;Haaland {{cúl}} 48', 58'
|Cuil2 = I. Sarr  {{cúl}} 53', 90+3'
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Wilton Sampaio (An Bhrasaíl)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NOR sacar}}
|scór = 1 - 4
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 Tuairisc]
|foireann2 = {{FRA sacar}}
|Cuil1 = Aasgaard {{cúl}} 21'	
|Cuil2 = 	Dembélé {{cúl}} 7', 20', 32' &lt;br/&gt; Doué {{cúl}} 90+4'
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 64,146
|reiteoir = Michael Oliver (Sasana)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SEN sacar}}
|scór = 5 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 Tuairisc]
|foireann2 = {{IRQ sacar}}
|Cuil1 = Diarra {{cúl}}  4'&lt;br/&gt;I. Sarr {{cúl}}  56'&lt;br/&gt;P. Gueye {{cúl}}  59', 71'&lt;br/&gt;I. Ndiaye {{cúl}}  82'
|Cuil2 = 
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua = 43,036
|reiteoir = Anthony Taylor (Sasana)
}}

=== Grúpa J ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ARG sacar}}
|3||3||0||0||8||1||+7||'''8'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{AUT sacar}}
|3||1||1||1||6||6||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ALG sacar}}
|3||1||1||1||5||7||-2||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{JOR sacar}}
|3||0||0||3||3||8||-5||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 16 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ARG sacar}}
|scór = 3 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 Tuairisc]
|foireann2 = {{ALG sacar}}
|Cuil1 = [[Lionel Messi|Messi]] {{cúl}} 17', 60', 76'
|Cuil2 = 
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 60,045
|reiteoir = Szymon Marciniak ([[An Pholainn]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 16 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{AUT sacar}}
|scór = 3 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 Tuairisc]
|foireann2 = {{JOR sacar}}
|Cuil1 = Schmid  {{cúl}} 20' &lt;br/&gt;Al-Arab {{cúl}} 76' (c.t.)&lt;br/&gt;Arnautović {{cúl}}  90+12' (pion.)

|Cuil2 = 
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua = 68,527
|reiteoir =  Dahane Beida ([[An Mháratáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 22 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ARG sacar}}
|scór = 2 -0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 Tuairisc]
|foireann2 = {{AUT sacar}}
|Cuil1 = [[Lionel Messi|Messi]] {{cúl}} 38', 90+5'
|Cuil2 = 
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua =  70,649
|reiteoir = Amin Omar ([[an Éigipt]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 22 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{JOR sacar}}
|scór = 1 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 Tuairisc]
|foireann2 = {{ALG sacar}}
|Cuil1 = Al-Rashdan {{cúl}} 36'
|Cuil2 = Benbouali {{cúl}} 69' &lt;br/&gt;Gouiri {{cúl}} 82'
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua =  68,371
|reiteoir = Slavko Vinčić ([[an tSlóivéin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ALG sacar}}
|scór = 3 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 Tuairisc]
|foireann2 = {{AUT sacar}}
|Cuil1 = Belghali {{cúl}} 45'&lt;br/&gt;Mahrez {{cúl}} 60', 90+3'
|Cuil2 = Arnautović {{cúl}} 28'&lt;br/&gt;Sabitzer {{cúl}} 55'&lt;br/&gt;Kalajdžić {{cúl}} 90+6'
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 69,045
|reiteoir = Ilgiz Tantashev ([[an Úisbéiceastáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{JOR sacar}}
|scór = 1 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 Tuairisc]
|foireann2 = {{ARG sacar}}
|Cuil1 = Al-Taamari {{cúl}} 55'
|Cuil2 = Lo Celso {{cúl}}  19' &lt;br/&gt;La. Martínez {{cúl}}  31' (pion.)&lt;br/&gt;[[Lionel Messi|Messi]] {{cúl}}80'
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 70,649
|reiteoir = István Kovács (an Rómáin)
}}

=== Grúpa K ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{COL sacar}}
|3||2||1||0||4||1||+3||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{POR sacar}}
|3||1||2||0||6||1||+5||'''5'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{COD sacar}}
|3||1||1||1||4||3||+1||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{UZB sacar}}
|3||0||0||3||2||11||-9||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 17 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{POR sacar}}
|scór = 1 -1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 Tuairisc]
|foireann2 = {{COD sacar}}
|Cuil1 = J. Neves {{cúl}} 6'
|Cuil2 = Wissa {{cúl}} 45+5'
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir =  Abdulrahman Al-Jassim ([[Catar]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 17 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{UZB sacar}}
|scór = 1 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 Tuairisc]
|foireann2 = {{COL sacar}}
|Cuil1 = Fayzullaev {{cúl}} 60'
|Cuil2 = Muñoz {{cúl}} 40' &lt;br/&gt;Díaz {{cúl}} 65'&lt;br/&gt;Campaz {{cúl}} 90+9'
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir =  Anthony Taylor ([[Sasana]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 23 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{POR sacar}}
|scór = 5 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 Tuairisc]
|foireann2 = {{UZB sacar}}
|Cuil1 = [[Cristiano Ronaldo|Ronaldo]] {{cúl}} 6', 39'&lt;br/&gt;Mendes  {{cúl}} 17'&lt;br&gt;Nematov {{cúl}} 60' (c.t.)&lt;br/&gt;Leão {{cúl}} 87'
|Cuil2 = 
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir = Jalal Jayed ([[Maracó]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 23 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{COL sacar}}
|scór = 1 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 Tuairisc]
|foireann2 = {{COD sacar}}
|Cuil1 = Muñoz {{cúl}} 76'
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]]
|slua = 45,358
|reiteoir =  Maurizio Mariani (An Iodáil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:30|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{COL sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 Tuairisc]
|foireann2 = {{POR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,478
|reiteoir = Alireza Faghani (An Astráil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:30|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{COD sacar}}
|scór = 3 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 Tuairisc]
|foireann2 = {{UZB sacar}}
|Cuil1 = Wissa {{cúl}} 68' (pion.), 90+1' &lt;br/&gt;Mayele {{cúl}} 78'
|Cuil2 = Shomurodov {{cúl}} 10'
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 68,239
|reiteoir = Felix Zwayer ([[An Ghearmáin]])
}}

=== Grúpa L ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG sacar}}
|3||2||1||0||6||2||+4||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CRO sacar}}
|3||2||0||1||5||5||0||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{GHA sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{PAN sacar}}
|3||0||0||3||0||4||-4||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 17 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ENG sacar}}
|scór = 4 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 Tuairisc]
|foireann2 = {{CRO sacar}}
|Cuil1 = [[Harry Kane|Kane]] {{cúl}} 12' (pion.), 42' &lt;br/&gt;Bellingham  {{cúl}} 47' &lt;br/&gt;Rashford {{cúl}} 85'
|Cuil2 = Baturina {{cúl}} 36' &lt;br/&gt; Musa {{cúl}} 45+5'
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua =  70,389
|reiteoir = Clément Turpin ([[An Fhrainc]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 17 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{GHA sacar}}
|scór = 1 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 Tuairisc]
|foireann2 = {{PAN sacar}}
|Cuil1 = Yirenkyi {{cúl}}  90+5'
|Cuil2 = 
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua =  42,942
|reiteoir =  Glenn Nyberg (An tSualainn)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 23 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ENG sacar}}
|scór = 0 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 Tuairisc]
|foireann2 = {{GHA sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 63,983
|reiteoir = Saíd Martínez ([[Hondúras]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 23 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{PAN sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 Tuairisc]
|foireann2 = {{CRO sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Budimir  {{cúl}} 54'
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua = 43,036
|reiteoir = Pierre Atcho (an Ghabúin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{PAN sacar}}
|scór = 0 - 2
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 Tuairisc]
|foireann2 = {{ENG sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 =Bellingham {{cúl}} 62' &lt;br/&gt;[[Harry Kane|Kane]] {{cúl}} 67' 
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Abdulrahman Al-Jassim (Catar)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CRO sacar}}
|scór = 2 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 Tuairisc]
|foireann2 = {{GHA sacar}}
|Cuil1 = P. Sučić {{cúl}} 31' &lt;br/&gt;Vlašić {{cúl}} 83'
|Cuil2 = Luckassen {{cúl}} 73'
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua =  68,324
|reiteoir = Drew Fischer (Ceanada)
}}

=== Tábla na dtríú tíortha is fearr sa tríú háit ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=20|{{Leid uirlise|Gr|Grúpa}}
!width=200|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa K|K]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{COD sacar}}
|3||1||1||1||4||3||+1||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa F|F]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SWE sacar}}
|3||1||1||1||7||7||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa L|L]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{GHA sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''4'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa E|E]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ECU sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''5'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa B|B]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BIH sacar}}
|3||1||1||1||5||6||-1||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''6'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa J|J]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ALG sacar}}
|3||1||1||1||5||7||-2||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''7'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa D|D]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{PAR sacar}}
|3||1||1||1||2||4||-2||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''8'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa I|I]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SEN sacar}}
|3||1||0||2||8||6||+2||'''3'''
|-
| '''9'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa G|G]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{IRN sacar}}
|3||0||3||0||3||3||0||'''3'''
|-
| '''10'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa A|A]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{KOR sacar}}
|3||1||0||2||2||3||-1||'''3'''
|-
| '''11'''
|[[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa C|C]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SCO sacar}}
|3||1||0||2||1||4||-3||'''3'''
|-
| '''12'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa H|H]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{URU sacar}}
|3||0||2||1||3||4||-1||'''2'''
|}

== Babhtaí díbeartha ==

=== An 32 deiridh ===
{{Cluiche sacair
|data = 28 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}} 
|foireann1 = {{RSA sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 Tuairisc]]
|foireann2 = {{CAN sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Eustáquio {{cúl|90+2}} 
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 69,237
|reiteoir = João Pinheiro (An Phortaingéil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 29 Meitheamh 2026
|am ={{Formáidiú ama|16:30|utc1=-4|utc2=+1}} 
|foireann1 = {{GER sacar}}
|scór = 1 - 1 (a.b.) &lt;br/&gt; Pionóis&lt;br/&gt;3 - 4
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 Tuairisc]
|foireann2 = {{PAR sacar}}
|Cuil1 = Havertz {{cúl|54}}&lt;hr&gt;Havertz{{PionósGR}} &lt;br/&gt;Kimmich {{Scór pionóis}} &lt;br/&gt;Musiala {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Woltemade{{PionósGR}}&lt;br/&gt;Amiri {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Tah {{PionósGR}}
|Cuil2 = Enciso {{cúl|42}}&lt;hr&gt;{{Scór pionóis}} Maurício&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} G. Gómez&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Galarza&lt;br/&gt;{{PionósGR}}Sanabria&lt;br/&gt;{{PionósGR}}Balbuena&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Canale
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 63,945
|reiteoir = Jalal Jayed (Maracó )
}}
{{Cluiche sacair
|data = 29 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}} 
|foireann1 = {{NED sacar}}
|scór = 1 - 1 (a.b.) &lt;br/&gt; Pionóis &lt;br/&gt;2 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 tuairisc]
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = Gakpo {{cúl|54}} &lt;hr&gt;Koopmeiners {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Kluivert {{PionósGR}}&lt;br/&gt;Weghorst {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Timber {{PionósGR}}&lt;br/&gt;Summerville {{PionósGR}}
|Cuil2 = Diop {{cúl|90+1}}&lt;hr&gt;{{PionósGR}} El Aynaoui&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Rahimi&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Talbi&lt;br/&gt;{{PionósGR}} Hakimi&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Saibari
|staid = [[Estadio BBVA Bancomer]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]
|slua = 51,243
|reiteoir = Wilton Sampaio (An Bhrasaíl)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 29 Meitheamh 2026
|am ={{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}  
|foireann1 = {{BRA sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 Tuairisc]
|foireann2 = {{JAP sacar}}
|Cuil1 = Casemiro {{cúl|56}}&lt;br/&gt;Martinelli {{cúl|90+5}}
|Cuil2 = Sano {{cúl|29}}
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir = Maurizio Mariani (An Iodáil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 30 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{FRA sacar}}
|scór = 3 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 Tuairisc]
|foireann2 = {{SWE sacar}}
|Cuil1 = Mbappé  {{cúl|45', 74}} &lt;br/&gt; Barcola  {{cúl|53}}
|Cuil2 = 
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Danny Makkelie (An Ísiltír)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 30 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CIV sacar}}
|scór = 1 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 Tuairisc]
|foireann2 = {{NOR sacar}}
|Cuil1 = Diallo {{cúl|74}}
|Cuil2 = Nusa {{cúl|39}}&lt;br/&gt;Haaland {{cúl|86}}
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 69,665
|reiteoir = Jesús Valenzuela (Veiniséala)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 30 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}} &lt;ref&gt;Bhí an cluiche curtha sa sceideal ar 19:00 ar dtús ach Cuireadh siar é le haon uair an chloig de dheasca tintrí.&lt;/ref&gt;
|foireann1 = {{MEX sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc =  [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 tuairisc]
|foireann2 = {{ECU sacar}}
|Cuil1 = Quiñones  {{cúl|22}}&lt;br/&gt;Jiménez {{cúl|31}}
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir = Slavko Vinčić (an tSlóivéin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 1 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ENG sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 Tuairisc]
|foireann2 = {{COD sacar}}
|Cuil1 = [[Harry Kane|Kane]] {{cúl|75', 86}}
|Cuil2 = Cipenga {{cúl|7}}
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 68,239
|reiteoir = Adham Makhadmeh ([[an Iordáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 1 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{USA sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 Tuairisc]
|foireann2 = {{BIH sacar}}
|Cuil1 = Balogun {{cúl|45}} &lt;br/&gt;Tillman {{cúl|82}}
|Cuil2 = 
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua = 68,827
|reiteoir = Raphael Claus (an Bhrasaíl)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 1 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|13:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BEL sacar}}
|scór = 3 - 2 (a.b.)
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 TUairisc]
|foireann2 = {{SEN sacar}}
|Cuil1 = [[Romelu Lukaku|Lukaku]] {{cúl|86}}&lt;br/&gt;Tielemans  {{cúl|89', 120+5|pion}}
|Cuil2 = Diarra  {{cúl|25}}&lt;br/&gt;I. Sarr  {{cúl|51}}
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir = Saíd Martínez (Hondúras)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 2 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{POR sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 Tuairisc]
|foireann2 = {{CRO sacar}}
|Cuil1 = [[Cristiano Ronaldo|Ronaldo]] {{cúl|68|pion.}} &lt;br/&gt; Ramos {{cúl|90+4}}
|Cuil2 = Perišić  {{cúl|53}}
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua = 43,036
|reiteoir = Espen Eskås (an Iorua)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 2 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ESP sacar}}
|scór = 3 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 Tuairisc] 
|foireann2 = {{AUT sacar}}
|Cuil1 = Oyarzabal  {{cúl|36', 89}}&lt;br/&gt;Porro  {{cúl|66}}
|Cuil2 = 
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,492
|reiteoir = Glenn Nyberg (an tSualainn)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 2 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SUI sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 Tuairsic]
|foireann2 = {{ALG sacar}}
|Cuil1 = Embolo  {{cúl|10}}&lt;br/&gt;Ndoye  {{cúl|46}}
|Cuil2 = 
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir = Yael Falcón (an Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 3 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ARG sacar}}
|scór = 3 - 2 (a.b.)
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 Tuairisc]
|foireann2 = {{CPV sacar}}
|Cuil1 = [[Messi]] {{cúl|29}}&lt;br/&gt;Li. Martínez  {{cúl|92}}&lt;br/&gt;Diney {{cúl|111|c.t.}}
|Cuil2 = D. Duarte {{cúl|59}}&lt;br/&gt;Lopes Cabral  {{cúl|103}}
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,478
|reiteoir =  Drew Fischer (Ceanada)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 3 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:30|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{COL sacar}}
|scór = 1 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 Tuairisc]
|foireann2 = {{GHA sacar}}
|Cuil1 = J. Arias  {{cúl|14}}
|Cuil2 = 
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 69,045
|reiteoir = Clément Turpin (an Fhrainc)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 3 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|13:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{AUS sacar}}
|scór = 1 - 1 (a.b.) &lt;br/&gt;Pionóis&lt;br/&gt;2 - 4
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 Tuairisc]
|foireann2 = {{EGY sacar}}
|Cuil1 = Hany {{cúl|55|c.t.}} &lt;hr&gt;Souttar {{PionósGR}}&lt;br/&gt;Irvine {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Mabil {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Herrington {{PionósGR}}
|Cuil2 = Ashour  {{cúl|13}}&lt;hr&gt;{{Scór pionóis}} Saber&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Rabia&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} [[Mohamed Salah|Salah]]&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Abdelmaguid
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 70,244
|reiteoir = Gustavo Tejera (Uragua)
}}

=== Ochtú ceannais ===
{{Cluiche sacair
|data = 4 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{PAR sacar}}
|scór = Cluiche 89
|tuairisc = 
|foireann2 = {{FRA sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 4 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CAN sacar}}
|scór = Cluiche 90
|tuairisc = 
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 5 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BRA sacar}}
|scór = Cluiche 91
|tuairisc = 
|foireann2 = {{NOR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 5 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{MEX sacar}}
|scór = Cluiche 92
|tuairisc = 
|foireann2 = {{ENG sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 6 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|14:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{POR sacar}}
|scór = Cluiche 93
|tuairisc = 
|foireann2 = {{ESP sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 6 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{USA sacar}}
|scór = Cluiche 94
|tuairisc = 
|foireann2 = {{BEL sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 7 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 86
|scór = Cluiche 95
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 88
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 7 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|13:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SUI sacar}}
|scór = Cluiche 96
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 87
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}

=== Ceathrú ceannais ===
{{Cluiche sacair
|data = 9 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 89
|scór = Cluiche 97
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 90
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 10 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 93
|scór = Cluiche 98
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 94
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 11 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 91
|scór = Cluiche 99
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 92
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 11 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 95
|scór = Cluiche 100
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 96
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}

=== Leathcheannais ===
{{Cluiche sacair
|data = 14 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 97
|scór = Cluiche 101
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 98
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 15 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 99
|scór = Cluiche 102
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 100
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}

=== 3ú hÁit ===
{{Cluiche sacair
|data = 18 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Caillteoir Chluiche101
|scór = Cluiche 103
|tuairisc = 
|foireann2 = Caillteoir Chluiche102
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}

=== Cluiche ceannais ===
{{Cluiche sacair
|data = 19 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 101
|scór = Cluiche 104
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 102
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}

== Féach freisin ==

* [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA]]
* [[Corn FIFA an Domhain 2022|Corn an Domhain 2022]] i gCatar
* Scannal [[Omar Artan]],  réiteoir [[Sacar|sacair]] [[An tSomáil|Somálach]], curtha ó dhoras ag oifigigh inimirce Mheiriceá tar éis dó leaindeáil in Miami

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Corn FIFA an Domhain 2026]]</text>
      <sha1>9mbs32z5hqlum5s3vmvaasl85nodhoe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319636</id>
      <parentid>1319635</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T08:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ochtú ceannais */</comment>
      <origin>1319636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95880" sha1="duv9vyz7vm5srkx4pwq2t7ato9jtytz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Reáchtáladh '''Corn FIFA an Domhain 2026''' sna Stáit Aontaithe, Ceanada agus Meicsiceo, ó 11 Meitheamh go 19 Iúil 2026, le cluichí i 11 chathair sna Stáit Aontaithe, trí chathair i Meicsiceo agus dhá chathair i gCeanada&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/eiginnteacht-faoi-rannphairtiocht-na-hiaraine-i-gcorn-domhanda-2026-de-reir-mar-a-mheadaionn-teannas-idirnaisiunta/|teideal=Éiginnteacht faoi rannpháirtíocht na hIaráine i gCorn Domhanda 2026 de réir mar a mhéadaíonn teannas idirnáisiúnta|údar=Cóilín Duffy|dáta=2026-03-13|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.  Ba é seo an dara huair a raibh Corn an Domhain á reáchtáil ag níos mó ná tír amháin.&lt;ref&gt;Reáchtáladh comórtas 2002 sa tSeapáin agus sa Chóiré Theas.&lt;/ref&gt;   

[[Íomhá:The White House FIFA Task Force, May 6, 2025.webm|clé|mion|220x220px|Físeán:  6 Bealtaine 2025 - Cuireadh tascfhórsa FIFA de chuid Trump ar bun, le [[J. D. Vance|JD Vance]] ]]
[[Íomhá:President Trump Makes an Announcement, Aug. 22, 2025 (20250822).webm|clé|mion|220x220px|Físeán @ 21n40s :  Thug Gianni Infantino (FIFA) an Corn do Donald Trump,  22 Lúnasa 2025]]

[[Íomhá:2026-05-21 Mayor Mamdani Holds a Press Conference to Make a World Cup Announcement.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Méara Mamdani, Nua Eabharc, ag preasócáid, 2026-05-21 ]]
[[Íomhá:Troy Parrott 2025.png|clé|mion|284x284px|[[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA]]:  Fuair [[Troy Parrott]] cúig chúl in dhá chluiche]]
[[Íomhá:24BBRW - 53535940590 (cropped1).jpg|clé|mion|321x321px|Is réiteoir [[Sacar|sacair]] [[An tSomáil|Somálach]] é [[Omar Artan]], curtha ó dhoras ag oifigigh inimirce Mheiriceá&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tugann-an-sacar-le-cheile-sinn-ar-fad-ach-cead-a-fhail-o-trump-ar-dtus/|teideal=Tugann an sacar le chéile sinn ar fad, ach cead a fháil ó Trump ar dtús|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=11 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;]]

== 2018 ==
I ndiaidh na conspóide a bhain leis na cinntí Corn an Domhain a bhronnadh ar an Rúis agus ar Chatar, den chéad uair tugadh le fios in 2018 go poiblí cén chaoi ar vótáil gach toscaire.

Fógraíodh an cinneadh ar an 13 Meitheamh 2018 i Moscó.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/corn-an-domhain-ag-filleadh-ar-mheiricea-thuaidh-in-2026/|teideal=Corn an Domhain ag filleadh ar Mheiriceá Thuaidh in 2026|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=13 Meitheamh 2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;  Ní raibh ach [[Maracó]] a bhí san iomaíocht le Meiriceá, Ceanada agus Meicsiceo. Ba iad tíortha Mheiriceá Thuaidh rogha na n-údar roimh an vóta. Bhí 23 staid tógtha nó á dtógáil cheana féin acu (14 staid a bhí fós le tógáil nó le hathchóiriú i Maracó).

Bhí bua ollmhór ag iarratas na dtíortha ó Mheiriceá Thuaidh nuair a comhaireadh na vótaí. Caitheadh níos mó ná a dhá oiread vótaí ar son iarratas Mheiriceá Thuaidh, 134 i gcoinne 65.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Gnó ==
Tháinig méadú ollmhór ar líon na bhfoirne a bhí san iomaíocht in 2026;  ghlac 48 foireann páirt sa chomórtas.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Meastar go ndéanfaidh an comórtas i Meiriceá Thuaidh brabús $11 billiún do FIFA (breis agus sé bhilliún dollar níos ná iarratas Mharacó in 2018, $5.7 billiún).   Tháinig méadú ollmhór ar chostas na dticéad don chomórtas chun an brabús sin a dhéanamh. Bhí meánphraghas $431 (€367) ar thicéad (in 2025), ardú ollmhór ar chostas na dticéad ó Chorn an Domhain 2018 agus comórtas 2014.  

== Polaitíocht ==
Is féidir a rá nach mbaineann spórt le polaitíocht ach baineann polaitíocht le FIFA.  Nuair a bronnadh Corn an Domhain 2026 ar Mheiriceá, bhí go leor daoine ann ag súil go bhféadfaí bogadh ar aghaidh ó mhíchlú [[Corn FIFA an Domhain 2018|comórtas 2018 sa Rúis]] agus [[Corn FIFA an Domhain 2022|2022 sa Chatar]].  Glacadh leis go mbeadh an lucht freastail bánaithe ach ar a laghad nach mbeadh aon chonspóid mhór ann. Ach bhí comórtas na bliana 2026 faoi scáth an Trumpaigh ó d’fhill sé ar an Teach Bán in 2025.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;  

Bhain Trump úsáid as an gcomórtas chun é féin a chur chun cinn, in 2018 nuair a roghnaíodh an Meiriceá Thuaidh, agus arís in 2025-2026.  Thit scáth an teannais idirnáisiúnta ar ullmhúcháin Chorn Domhanda FIFA de réir mar a bhí amhras ag dul i méid faoi rannpháirtíocht na Rúise agus na hIaráine sa chomórtas,  

In 2022 bhí drogall ar FIFA aon chinneadh a ghlacadh, ach faoi dheireadh bhí orthu an Rúis a chur amach as Corn an Domhain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/is-fearr-go-mall-na-go-brach-ag-ceannairi-fifa-i-dtaca-leis-an-ucrain/41408812.html|teideal=Is fearr go mall ná go brách ag ceannairí Fifa i dtaca leis an Úcráin|údar=Gráinne McElwain|dáta=2022-03-03|language=ga-IE|work=Irish Independent|dátarochtana=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;  

Fuair Donald Trump  &quot;Duais Síochána FIFA&quot; ó [[Gianni Infantino]], ceannaire FIFA, ar an  22 Lúnasa 2025, rud a tharraing conspóid.  Agus ag deireadh mhí Feabhra 2026 rinne Trump ionsaí ar an Iaráin le cabhair Iosrael.   

{{Príomhalt|Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine}}

Ba mhinic roimhe seo gur reáchtáladh Corn an Domhain i dtír a bhí faoi chumhacht deachtóra nó giunta éigin ach níor tharla sé riamh go ndearna tír óstach ionsaí ar thír eile a bhí le bheith ag imirt sa gcomórtas. Mar sin féin, níor smaoinigh FIFA ná Infantino riamh an comórtas a bhaint ó Mheiriceá.   

Bhí an Iaráin ar cheann de na tíortha sin a cháiligh don chomórtas trí Chónaidhm Shacair na hÁise a bhí le himirt i nGrúpa G i Los Angeles agus Seattle.  Dúirt Aire Spóirt na hIaráine, Ahmad Donyamali, i mí Mhárta 2026  nach raibh an tír ag glacadh páirt sa Chorn, ag rá “Cuireadh dhá chogadh orainn laistigh d’ocht nó naoi mí, agus maraíodh na mílte dár muintir. Mar sin, níl aon fhéidearthacht ann go nglacfaidh muid páirt sa chomórtas&quot;.   

Dúirt Uachtarán FIFA, [[Gianni Infantino]] gur thug  Trump, dearbhú dó go mbeidh &quot;fáilte&quot; roimh fhoireann na hIaráine páirt a ghlacadh sa chomórtas.  Mar is gnáth dó, chuir Infantino béim ar ról an spóirt mar uirlis a thugann daoine le chéile. “Teastaíonn ócáid mar Chorn an Domhain níos mó ná riamh anois chun daoine a thabhairt le chéile,” a dúirt sé, ag cur leis an mana atá in úsáid ag FIFA le fada, go &quot;n-aontaíonn an sacar an domhan&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Gheall Infantino go mbeadh an Iaráin in ann teacht go Meiriceá chun páirt a ghlacadh sa gcomórtas in ainneoin go bhfuil cogadh ar bun idir an dá thír. Rinneadh neamhaird d’fhocail Infantino arís, áfach. Cé go raibh cead ag an bhfoireann na cluichí a bhí acu i Meiriceá a imirt, bhí orthu an campa traenála a athrú go Meicsiceo agus diúltaíodh víosaí a thabhairt do roinnt d’oifigigh na hIaráine.

Bhí foirne eile, go háirithe cinn as Meiriceá Theas agus an Afraic, imníoch go ngabhfar imreoirí nó lucht bainistíochta dá gcuid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/beatha-saoirse-agus-toraiocht-an-tsonais-breithla-trump-agus-sam/|teideal=Beatha, saoirse agus tóraíocht an tsonais – breithlá Trump (agus SAM)|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=22 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-23}}&lt;/ref&gt; Bhí an tSeineagáil, an Úisbéiceastáin agus an Iaráic i measc na bhfoirne eile at rinne gearáin faoi chúrsaí inimirce agus slándála.

Bhí [[Omar Artan]],  réiteoir [[Sacar|sacair]] [[An tSomáil|Somálach]], curtha ó dhoras ag oifigigh inimirce Mheiriceá tar éis dó leaindeáil in Miami ar an 6 Meitheamh, rud a tharraing conspóid ollmhór.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{{Príomhalt|Omar Abdulkadir Artan}}

== Éire ==
Thosaigh na babhtaí cáilithe i Márta 2023 agus chríochnaigh siad i Márta 2026.  Bhí [[Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann|Poblacht na hÉireann]], [[An Phortaingéil]], [[An Ungáir]], agus an [[An Airméin|Airméin]] sa [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|ghrúpa]] [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|Cáilithe F de chuid UEFA]]. Chríochnaigh An Phortaingéil ar bharr an ghrúpa, agus Poblacht na hÉireann sa dara háit.   D'fhág bua na [[An tSeic|Seicia]] ar Éirinn ar an 25 Márta 2026 nach raibh foireann [[Heimir Hallgrímsson]] páirteach i gCorn an Domhain 2026.

{{Príomhalt|Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA}}

== Eagraíocht ==
Is é seo an comórtas is mó riamh i stair Chorn an Domhain agus 48 foireann le páirt a ghlacadh ann agus 104 cluiche le himirt. Bhí na foirne roinnte idir 12 grúpa agus ceithre fhoireann i ngach grúpa, rud a fhágann go gcaithfear 72 cluiche a imirt sula bhfágfar slán le haon dream, sin níos mó ná an 64 cluiche ar fad a imríodh ag Corn an Domhain in 2022. Agus formhór na bhfoirne a chríochnaíonn sa tríú háit sna grúpaí ag dul tríd go dtí an chéad bhabhta díbeartha, beidh sé beagnach chomh deacair céanna imeacht ón gcomórtas is atá sé fáil isteach ann.

Imreoidh Cúrasó, an tír is lú a bhain áit amach ag Corn an Domhain riamh, a gcéad chluiche i gcoinne ceann d’fhathaigh an chomórtais, an Ghearmáin, Dé Domhnaigh. Imreoidh Háítí, ceann de na tíortha is boichte ar domhan, go moch an mhaidin chéanna in aghaidh na hAlban. Ar an Luan, imreoidh fear Chromghlinne, Roberto Lopes, do Rinn Verde in aghaidh na Spáinne.

Tá ábhar iontais le fáil chomh maith in aistir Phanama, na hIaráice, Phoblacht Dhaonlathach an Chongó agus a thuilleadh nach iad.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 95%;&quot;
!An ball de FIFA
!Cónaidhm
!{{Leid uirlise|Babhtaí Cáilithe|Áit sa ghrúpa sa bhabhta cáilithe}}
!{{Leid uirlise|Dáta a&lt;br&gt;cáilíodh|An dáta ar imríodh an cluiche a d'fhág go raibh cáiliú cinnte ó thaobh na matamaitice don fhoireann}}
!{{Leid uirlise|Líon craobhacha&lt;br&gt;(2026 san áireamh)|An líon uaireanta a ghlac an tír páirt i gCorn an Domhain}}
!{{Leid uirlise|Céad&lt;br /&gt;rannph.|An chéad uair a raibh an tír rannpháirteach i gCorn an Domhain}}
!{{Leid uirlise|Rannph.&lt;br&gt;dheir.|An uair dheireanach a raibh an tír rannpháirteach i gCorn an Domhain}}
!{{Leid uirlise|Líon rannph.&lt;br /&gt;as a chéile|Líon na n-uaireanta as a chéile a raibh an tír rannpháirteach i gCorn an Domhain}}
!{{Leid uirlise|Craobacha&lt;br /&gt;(roimh 2026)|Líon na n-uaireanta a bhfuil Corna an Domhain buaite acu}}
!Toradh&lt;br /&gt;is fearr
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CAN sacar}} || [[CONCACAF]] || Óstach || 14/02/2023 || 3 || 1986 || 2022 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{MEX sacar}} || [[CONCACAF]] || Óstach || 14/02/2023 || 17 || 1930 || 2022 || 8 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|- 
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{nowrap|{{USA sacar}}}} || [[CONCACAF]] || Óstach || 14/02/2023 || 11 || 1930 || 2022 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{PAN sacar}} || [[CONCACAF]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONCACAF)#Grúpa A 2|Céad áit i ngrúpa A]] || 18/11/2025 || 2 || 2018 || 2018 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CUW sacar}} || [[CONCACAF]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONCACAF)#Grúpa B 2|Céad áit i ngrúpa B]] || 18/11/2025 || 1 || 2026 || n\bh || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;8&quot; | n\bh
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{HAI sacar}} || [[CONCACAF]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONCACAF)#Grúpa C 2|Céad áit i ngrúpa C]] || 18/11/2025 || 2 || 1974 || 1974 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{IRN sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa A 2|Céad áit i ngrúpa A&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 25/03/2025 || 6 || 1978 || 2022 || 4 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{UZB sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa A 2|Dara háit i ngrúpa A&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 05/06/2025 || 1 || 2026 || n\bh || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;8&quot; | n\bh
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{KOR sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa B 2|Céad áit i ngrúpa B&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 05/06/2025 || 6 || 1954 || 2022 || 12 || 0 || data-sort-value=&quot;4&quot; | An cheathrú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{JOR sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa B 2|Dara háit i ngrúpa B&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 05/06/2025 || 1 || 2026 || n\bh || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;8&quot; | n\bh
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{JPN sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa C 2|Céad áit i ngrúpa C&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 20/03/2025 || 8 || 1998 || 2022 || 8 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{AUS sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa C 2|Dara háit i ngrúpa C&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 10/06/2025 || 7 || 1974 || 2022 || 6 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{QAT sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa A 3|{{nowrap|Buaiteoir Ghrúpa A}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an ceathrú babhta)&lt;/small&gt;]] || 14/10/2025 || 2 || 2022 || 2022 || 2 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{KSA sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa B 3|{{nowrap|Buaiteoir Ghrúpa B}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an ceathrú babhta)&lt;/small&gt;]] || 14/10/2025 || 7 || 1994 || 2022 || 3 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{EGY sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa A|Céad áit i ngrúpa A]] || 08/10/2025 || 4 || 1934 || 2018 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{SEN sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa B|Céad áit i ngrúpa B]] || 14/10/2025 || 3 || 2002 || 2022 || 3 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{RSA sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa C|Céad áit i ngrúpa C]] || 14/10/2025 || 4 || 1998 || 2010 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CPV sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa D|Céad áit i ngrúpa D]] || 13/10/2025 || 1 || 2026 || n\bh || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;8&quot; | n\bh
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{MAR sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa E|Céad áit i ngrúpa E]] || 05/09/2025 || 7 || 1970 || 2022 || 3 || 0 || data-sort-value=&quot;4&quot; | An cheathrú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CIV sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa F|Céad áit i ngrúpa F]] || 14/10/2025 || 4 || 2006 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ALG sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa G|Céad áit i ngrúpa G]] || 09/10/2025 || 5 || 1982 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{TUN sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa H|Céad áit i ngrúpa H]] || 08/09/2025 || 7 || 1978 || 2022 || 3 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{GHA sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa I|Céad áit i ngrúpa I]] || 12/10/2025 || 5 || 2006 || 2022 || 2 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ARG sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|1ú CONMEBOL]] || 25/03/2025 || 18 || 1930 || 2022 || 14 || 3 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ECU sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|2ú CONMEBOL]] || 10/06/2025 || 5 || 2002 || 2022 || 2 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{COL sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|3ú CONMEBOL]] || 04/09/2025 || 7 || 1962 || 2018 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{URU sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|4ú CONMEBOL]] || 04/09/2025 || 15 || 1930 || 2022 || 5 || 2 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{BRA sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|5ú CONMEBOL]] || 10/06/2025 || 23 || 1930 || 2022 || 23 || 5 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{PAR sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|6ú CONMEBOL]] || 04/09/2025 || 9 || 1930 || 2010 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{NZL sacar}} || [[Oceania Football Confederation|OFC]] || Buaiteoir [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe OFC)|an tríú babhta]] || 24/03/2025 || 3 || 1982 || 2010 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{GER sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa A|Céad áit i ngrúpa A]] || 17/11/2025 || 21 || 1934 || 2022 || 17 || 4 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{SUI sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa B|Céad áit i ngrúpa B]] || 18/11/2025 || 13 || 1934 || 2022 || 6 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{SCO sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa C|Céad áit i ngrúpa C]] || 18/11/2025 || 9 || 1954 || 1998 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{FRA sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa D|Céad áit i ngrúpa D]] || 13/11/2025 || 17 || 1930 || 2022 || 8 || 2 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ESP sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa E|Céad áit i ngrúpa E]] || 18/11/2025 || 17 || 1934 || 2022 || 13 || 1 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{POR sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|Céad áit i ngrúpa F]]|| 16/11/2025 || 9 || 1966 || 2022 || 7 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{NED sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa G|Céad áit i ngrúpa G]] || 17/11/2025 || 12 || 1934 || 2022 || 2 || 0 || data-sort-value=&quot;2&quot; | Dara háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{AUT sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa H|Céad áit i ngrúpa H]] || 18/11/2025 || 8 || 1934 || 1998 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{NOR sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa I|Céad áit i ngrúpa I]] || 16/11/2025 || 4 || 1938 || 1998 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{BEL sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa J|Céad áit i ngrúpa J]] || 18/11/2025 || 15 || 1930 || 2022 || 4 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ENG sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa K|Céad áit i ngrúpa K]] || 14/10/2025 || 17 || 1950 || 2022 || 8 || 1 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CRO sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa L|Céad áit i ngrúpa L]] || 14/11/2025 || 7 || 1998 || 2022 || 4 || 0 || data-sort-value=&quot;2&quot; | Dara háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{nowrap|{{BIH sacar}}}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Bealach A|Buaiteoir cluiche díbeartha UEFA A]] || 31/03/2026 || 2 || 2014 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{SWE sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Bealach B|Buaiteoir cluiche díbeartha UEFA B]] || 31/03/2026 || 13 || 1934 || 2018 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;2&quot; | Dara háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{TUR sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Bealach C|Buaiteoir cluiche díbeartha UEFA C]] || 31/03/2026 || 3 || 1954 || 2002 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CZE sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Bealach D|Buaiteoir cluiche díbeartha UEFA D]] || 31/03/2026 || 2 || 2006 || 2006 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{COD sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] ||Buaiteoir ar [[Corn sacair an Domhain 2026 (craobh díbeartha idir ilchríocha|bhabhta díbeartha idir ilchríocha 1]] || 31/03/2026 || 2 || 1974 || 1974 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{IRQ sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] ||Buaiteoir ar [[Corn sacair an Domhain 2026 (craobh díbeartha idir ilchríocha|bhabhta díbeartha idir ilchríocha 2]] || 31/03/2026 || 2 || 1986 || 1986 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|}

== An Phríomh-chomórtas ==
'''Dáileadh na ngrúpaí'''
{|
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa A|Grúpa A]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| A1 || {{MEX sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| A2 || {{RSA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| A3 || {{KOR sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| A4 || {{CZE sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa B|Grúpa B]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| B1 || {{CAN sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| B2 || {{BIH (gearr) sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| B3 || {{QAT sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| B4 || {{SUI sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa C|Grúpa C]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| C1 || {{BRA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| C2 || {{MAR sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| C3 || {{HAI sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| C4 || {{SCO sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa D|Grúpa D]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| D1 || {{USA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| D2 || {{PAR sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| D3 || {{AUS sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| D4 || {{TUR sacar}}
|}
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa E|Grúpa E]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| E1 || {{GER sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| E2 || {{CUW sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| E3 || {{CIV sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| E4 || {{ECU sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa F|Grúpa F]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| F1 || {{NED sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| F2 || {{JPN sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| F3 || {{SWE sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| F4 || {{TUN sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa G|Grúpa G]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| G1 || {{BEL sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| G2 || {{EGY sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| G3 || {{IRN sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| G4 || {{NZL sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa H|Grúpa H]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| H1 || {{ESP sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| H2 || {{CPV sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| H3 || {{KSA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| H4 || {{URU sacar}}
|}
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa I|Grúpa I]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| I1 || {{FRA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| I2 || {{SEN sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| I3 || {{IRQ sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| I4 || {{NOR sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa J|Grúpa J]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| J1 || {{ARG sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| J2 || {{ALG sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| J3 || {{AUT sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| J4 || {{JOR sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa K|Grúpa K]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| K1 || {{POR sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| K2 || {{COD sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| K3 || {{UZB sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| K4 || {{COL sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa L|Grúpa L]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| L1 || {{ENG sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| L2 || {{CRO sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| L3 || {{GHA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| L4 || {{PAN sacar}}
|}
|}


'''Searmanas oscailte'''

Bhí trí shearmanas oscailte ann don chomórtas, ceann ar leith ag gach ceann de na tíortha óstaigh.

'''Forléargas ar na mór-ranna de réir an bhabhta'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 95%;&quot;
!Continent
!Cónaidhm
!Babhta na nGrúpaí
!An 32 deiridh
!Ochtú ceannais
!Ceathrú ceannais
!Leathcheannais
!3ú háit
!Ceannais
|-
|align=&quot;left&quot;| [[An Afraic]]
| [[Confédération Africaine de Football|CAF]]
| 10 (20.83%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[An Áise]]
| [[Asian Football Confederation|AFC]]
| 9 (18.75%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[An Eoraip]]
| [[UEFA]]
| 16 (33.33%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Meiriceá Thuaidh]] agua [[Meiriceá Láir]]
| [[CONCACAF]]
| 6 (12.5%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[An Aigéine]] || [[Oceania Football Confederation|OFC]]
| 1 (2.08%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Meiriceá Theas]]
| [[CONMEBOL]]
| 6 (12.50%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: ;&quot; | Iomlán || 48 || 32 || 16 || 8 || 4 || 2 || 2
|}

== Réiteoirí ==

{| class=&quot;wikitable&quot; width=80%
! Cónaidhm
! Réiteoir
! Réiteoir cúnta
! VAR
|-
| [[Asian Football Confederation|AFC]]
| {{Bratach|United Arab Emirates}} [[Omar Al-Ali]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Qatar}} [[Abdulrahman Al-Jassim]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Saudi Arabia}} [[Khalid Al-Turais]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Japan}} [[Yusuke Araki]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Australia}} [[Alireza Faghani]]&lt;br /&gt;{{Bratach|China}} [[Ma Ning (voetbalscheidsrechter)|Ma Ning]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Jordan}} [[Adham Makhadmeh]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Uzbekistan}} [[Ilgiz Tantasjev]]
| {{Bratach|Saudi Arabia}} Mohammed Al-Abakry&lt;br /&gt;{{Bratach|Jordan}} Mohammad Al-Kalaf&lt;br /&gt;{{Bratach|Jordan}} Ahmad Al-Roalle&lt;br /&gt;{{Bratach|United Arab Emirates}} Mohamed Al-Hammadi&lt;br /&gt;{{Bratach|Qatar}} Saud Al-Maqaleh&lt;br /&gt;{{Bratach|Qatar}} Taleb Al-Marri&lt;br /&gt;{{Bratach|Uzbekistan}} Timoer Gaynoellin&lt;br /&gt;{{Bratach|Australia}} George Lakrindis&lt;br /&gt;{{Bratach|Australia}} James Lindsay&lt;br /&gt;{{Bratach|Japan}} Jun Mihara&lt;br /&gt;{{Bratach|Uzbekistan}} Andrej Tsapenko&lt;br /&gt;{{Bratach|China}} Fei Zhou
| {{Bratach|Qatar}} [[Khamis Al-Marri]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Saudi Arabia}} [[Abdullah Al-Shehri]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Australia}} [[Shaun Evans|Shaun Evans]]&lt;br /&gt;{{Bratach|China}} [[Fu Ming]]&lt;br /&gt;{{Bratach|United Arab Emirates}} [[Mohammed Obaid Khadim]]
|-
| [[Confédération Africaine de Football|CAF]]
| {{Bratach|Somalia}} [[Omar Abdulkadir Artan]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Gabon}} [[Pierre Atcho]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mauritania}} [[Dahane Beida]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Algeria}} [[Mustapha Ghorbal]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Morocco}} [[Jalal Jayed]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Egypt}} [[Amin Mohamed]]&lt;br /&gt;{{Bratach|South Africa}} [[Abongile Tom]]
| {{Bratach|Gabon}} Amos Abeigne&lt;br /&gt;{{Bratach|Egypt}} Mahmoud Abouelregal&lt;br /&gt;{{Bratach|Morocco}} Mostafa Akarkad&lt;br /&gt;{{Bratach|Morocco}} Zakaria Brinsi&lt;br /&gt;{{Bratach|Gabon}} Boris Ditsoga&lt;br /&gt;{{Bratach|Algeria}} Mokrane Gourari&lt;br /&gt;{{Bratach|Egypt}} Ahmed Hossam Taha&lt;br /&gt;{{Bratach|Cameroon}} Elvis Noupue&lt;br /&gt;{{Bratach|Lesotho}} Souru Phatsoane&lt;br /&gt;{{Bratach|Angola}} Jerson Santos&lt;br /&gt;{{Bratach|South Africa}} Zakhele Siwela&lt;br /&gt;{{Bratach|Algeria}} Abbes Akram Zerhouni
| {{Bratach|Egypt}} [[Mahmoud Ashour]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Morocco}} [[Hamza El Fariq]]
|-
| [[CONCACAF]]
| {{Bratach|El Salvador}} [[Iván Barton]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Costa Rica}} [[Juan Calderón]]&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} [[Ismail Elfath]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Canada}} [[Drew Fischer]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} [[Katia García]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Honduras}} [[Said Martínez]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Jamaica}} [[Oshane Nation]]&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} [[Tori Penso]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} [[César Arturo Ramos]]
| {{Bratach|Canada}} Lyes Arfa&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} Kyle Atkins&lt;br /&gt;{{Bratach|Canada}} Micheal Barwegen&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} Marco Bisguerra&lt;br /&gt;{{Bratach|Honduras}} Walter López&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} Brooke Mayo&lt;br /&gt;{{Bratach|Costa Rica}} Juan Carlos Mora&lt;br /&gt;{{Bratach|El Salvador}} David Morán&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} Alberto Morín&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} Kathryn Nesbitt&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} Corey Parker&lt;br /&gt;{{Bratach|Nicaragua}} Antonio Pupiro&lt;br /&gt;{{Bratach|Honduras}} Christián Ramírez&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} Sandra Ramírez&lt;br /&gt;{{Bratach|Trinidad and Tobago}} Caleb Wales
| {{Bratach|United States of America}} [[Joe Dickerson]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Nicaragua}} [[Tatiana Guzmán]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} [[Erick Miranda]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} [[Guillermo Pacheco]]&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} [[Armando Villarreal]]
|-
| [[CONMEBOL]]
| {{Bratach|Brazil}} [[Ramon Abatti]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Paraguay}} [[Juan Gabriel Benítez]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} [[Raphael Claus]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} [[Yael Falcón Pérez]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Chile}} [[Cristián Garay]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} [[Darío Herrera]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Peru}} [[Kevin Ortega]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} [[Wilton Pereira Sampaio]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Colombia}} [[Andrés Rojas]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} [[Gustavo Tejera]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} [[Facundo Tello]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Venezuela}} [[Jesús Valenzuela]]
| {{Bratach|Brazil}} Rafael Alves&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} Carlos Barreiro&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Juan Pablo Belatti&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} Bruno Boschilia&lt;br /&gt;{{Bratach|Paraguay}} Eduardo Cardozo&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Gabriel Chade&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Maximiliano Del Yesso&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} Rodrigo Figueiredo&lt;br /&gt;{{Bratach|Colombia}} Alexander Guzmán&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} Danilo Manis&lt;br /&gt;{{Bratach|Venezuela}} Tulio Moreno&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Christián Navarro&lt;br /&gt;{{Bratach|Peru}} Michael Orué&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} Bruno Pires&lt;br /&gt;{{Bratach|Chile}} José Retamal&lt;br /&gt;{{Bratach|Chile}} Miguel Rocha&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Facundo Rodríguez&lt;br /&gt;{{Bratach|Paraguay}} Milciades Saldivar&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} Nicolás Taran&lt;br /&gt;{{Bratach|Venezuela}} Jorge Urrego
| {{Bratach|Colombia}} [[Nicolás Gallo]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} [[Antonio García]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} [[Leodán González]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Chile}} [[Juan Lara]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} [[Hernán Mastrangelo]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Venezuela}} [[Juan Soto (voetbalscheidsrechter)|Juan Soto]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} [[Rodolpho Toski]]
|-
| [[Oceania Football Confederation|OFC]]
| {{Bratach|New Zealand}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]]
| {{Bratach|New Zealand}} Isaac Trevis
| 
|-
| [[UEFA]]
| {{Bratach|Norway}} [[Espen Eskås]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Spain}} [[Alejandro Hernández|Alejandro Hernández]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Romania}} [[István Kovács (voetbalscheidsrechter)|István Kovács]]&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} [[François Letexier]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Netherlands}} [[Danny Makkelie]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Poland}} [[Szymon Marciniak]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Italy}} [[Maurizio Mariani]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Sweden}} [[Glenn Nyberg]]&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} [[Michael Oliver|Michael Oliver]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Portugal}} [[João Pinheiro|João Pinheiro]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Switzerland}} [[Sandro Schärer]]&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} [[Anthony Taylor|Anthony Taylor]]&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} [[Clément Turpin]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Slovenia}} [[Slavko Vinčić]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Germany}} [[Felix Zwayer]]
| {{Bratach|Norway}} Isaak Bashevkin&lt;br /&gt;{{Bratach|Sweden}} Mahbod Beigi&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} Gary Beswick&lt;br /&gt;{{Bratach|Italy}} Daniele Bindoni&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} Stuart Burt&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} Nicolas Danos&lt;br /&gt;{{Bratach|Switzerland}} Stéphane De Almeida&lt;br /&gt;{{Bratach|Germany}} Christian Dietz&lt;br /&gt;{{Bratach|Norway}} Jan Erik Engan&lt;br /&gt;{{Bratach|Portugal}} Bruno Jesus&lt;br /&gt;{{Bratach|Germany}} Robert Kempter&lt;br /&gt;{{Bratach|Slovenia}} Tomaž Klančnik&lt;br /&gt;{{Bratach|Slovenia}} Andraž Kovačič&lt;br /&gt;{{Bratach|Poland}} Adam Kupsik&lt;br /&gt;{{Bratach|Poland}} Tomasz Listkiewicz&lt;br /&gt;{{Bratach|Portugal}} Luciano Maia&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} James Mainwaring&lt;br /&gt;{{Bratach|Romania}} Mihai Marica&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} Cyril Mugnier&lt;br /&gt;{{Bratach|Spain}} José Naranjo Pérez&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} Adam Nunn&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} Benjamin Pagès&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} Mehdi Rahmouni&lt;br /&gt;{{Bratach|Spain}} Diego Sánchez&lt;br /&gt;{{Bratach|Sweden}} Andreas Søderkvist&lt;br /&gt;{{Bratach|Netherlands}} Hessel Steegstra&lt;br /&gt;{{Bratach|Italy}} Alberto Tegoni&lt;br /&gt;{{Bratach|Romania}} Ferencz Tunyogi&lt;br /&gt;{{Bratach|Netherlands}} Jan de Vries
| {{Bratach|Croatia}} [[Ivan Bebek]]&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} [[Jérôme Brisard]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Germany}} [[Bastian Dankert]]&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} [[Willy Delajod]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Spain}} [[Carlos del Cerro Grande]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Italy}} [[Marco Di Bello]]&lt;br /&gt;&lt;s&gt;{{Bratach|Netherlands}} [[Rob Dieperink]]&lt;/s&gt;&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} [[Jarred Gillett]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Netherlands}} [[Dennis Higler]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Poland}} [[Tomasz Kwiatkowski]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Switzerland}} [[Fedayi San]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Belgium}} [[Bram Van Driessche]]
|}

== Babhta na nGrúpaí ==

=== Grúpa A ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{MEX sacar}}
|3||3||0||0||6||0||+6||'''9'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{RSA sacar}}
|3||1||1||1||2||3||-1||'''4'''
|- 
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{KOR sacar}}
|3||1||0||2||2||3||-1||'''3'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CZE sacar}}
|3||0||1||2||2||6||-4||'''1'''

|}

{{Cluiche sacair
|data = 11 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|13:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{MEX sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 Tuairisc]
|foireann2 = {{RSA sacar}}
|Cuil1 = J. Quiñones {{cúl}} 9' &lt;br/&gt;R. Jiménez {{cúl}} 67'
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir = Wilton Sampaio ([[an Bhrasaíl]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 11 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{KOR sacar}}
|scór = 2 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 Tuairisc]
|foireann2 = {{CZE sacar}}
|Cuil1 = Hwang In-Beom {{cúl}} 67' &lt;br/&gt;Oh Hyeon-Gyu {{cúl}} 80'
|Cuil2 = L. Krejčí {{cúl}} 59'
|staid = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]]
|slua =  44,985
|reiteoir =  Amin Mohamed Omar ([[an Éigipt]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 18 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CZE sacar}}
|scór = 1 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 Tuairisc]
|foireann2 = {{RSA sacar}}
|Cuil1 = Sadílek {{cúl}} 6'
|Cuil2 = Mokoena  {{cúl}} 83' (pion.)
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua =  67,442
|reiteoir = Tori Penso (SAM)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 18 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{MEX sacar}}
|scór = 1 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 Tuairisc]
|foireann2 = {{KOR sacar}}
|Cuil1 = Romo  {{cúl}} 50'
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]]
|slua =  45,522
|reiteoir = Gustavo Tejera ([[Uragua]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CZE sacar}}
|scór = 0 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 Tuairisc]
|foireann2 = {{MEX sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = M. Chávez {{cúl}} 55'&lt;br/&gt;Quiñones {{cúl}} 61'&lt;br/&gt;Fidalgo {{cúl}} 90+4'
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir = Yael Falcón (An Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{RSA sacar}}
|scór = Cluiche 54
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 Tuairisc]
|foireann2 = {{KOR sacar}}
|Cuil1 = Maseko {{cúl}} 63'
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio BBVA Bancomer]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]
|slua = 51,243 
|reiteoir = Facundo Tello (An Airgintín)
}}

=== Grúpa B ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SUI sacar}}
|3||2||1||0||7||3||+4||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CAN sacar}}
|3||1||1||1||8||3||+5||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BIH sacar}}
|3||1||1||1||5||6||-1||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{QAT sacar}}
|3||0||1||2||2||10||-8|| '''1'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 12 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CAN sacar}}
|scór = 1 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 Tuairisc]
|foireann2 = {{BIH sacar}}
|Cuil1 = Larin {{cúl}} '78
|Cuil2 = Lukić {{cúl}} '21
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua = 43,002
|reiteoir = Facundo Tello (An Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 13 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{QAT sacar}}
|scór = 1 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Tuairisc]
|foireann2 = {{SUI sacar}}
|Cuil1 = Muheim {{cúl}} 90+4' (c.t.)
|Cuil2 = Embolo  {{cúl}} 17' (pion.)
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua = 67,966
|reiteoir = Saíd Martínez (Hondúras)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 18 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SUI sacar}}
|scór = 4 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 Tuairisc]
|foireann2 = {{BIH sacar}}
|Cuil1 = Manzambi  {{cúl}} 74', 90' &lt;br/&gt;Vargas  {{cúl}} 84' &lt;br/&gt;Xhaka  {{cúl}} 90+7' (pion.)
|Cuil2 = Mahmić {{cúl}} 90+3'
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,026
|reiteoir = João Pinheiro ([[An Phortaingéil]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 18 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CAN sacar}}
|scór = 6–0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 Tuairisc]
|foireann2 = {{QAT sacar}}
|Cuil1 = Larin {{cúl}} 16'&lt;br/&gt;J. David {{cúl}} 29', 45+3', 90+2'&lt;br/&gt;Saliba {{cúl}} 64'&lt;br/&gt;Manai {{cúl}} 75' (c.t.)
|Cuil2 = 
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua =  52,497
|reiteoir =  Cristián Garay ([[an tSile]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SUI sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 Tuairisc]
|foireann2 = {{CAN sacar}}
|Cuil1 = Vargas {{cúl}} 46' &lt;br/&gt; Manzambi {{cúl}} 57'
|Cuil2 = P. David {{cúl}} 76'
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir =  Ramon Abatti (An Bhrasaíl)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BIH sacar}}
|scór = 3 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 Tuairisc]
|foireann2 = {{QAT sacar}}
|Cuil1 = Alajbegović {{cúl}} 29'&lt;br/&gt;Abunada {{cúl}} 34' (c.t.) &lt;br/&gt;Mahmić {{cúl}} 80'
|Cuil2 = Al-Haydos {{cúl}} 42'
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir =  Jesús Valenzuela (Veiniséala)
}}

=== Grúpa C ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BRA sacar}}
|3||2||1||0||7||1||+6||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{MAR sacar}}
|3||2||1||0||6||3||+3||'''7'''
|-
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SCO sacar}}
|3||1||0||2||1||4||-3||'''3'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{HAI sacar}}
|3||0||0||3||2||8||-6||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 13 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BRA sacar}}
|scór = 1 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 Tuairisc]
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = Vinícius {{cúl}} 32'
|Cuil2 = Saibari  {{cúl}} 21'
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Slavko Vinčić ([[an tSlóivéin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 13 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{HAI sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 Tuairisc]
|foireann2 = {{SCO sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = McGinn  {{cúl}} 28'
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 64,146
|reiteoir = Mustapha Ghorbal ([[an Ailgéir]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 19 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SCO sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 Tuairisc]
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Saibari  {{cúl}} 2'
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 64,146
|reiteoir = Ilgiz Tantashev ([[an Úisbéiceastáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data         = 19 Meitheamh 2026
|am         = {{Formáidiú ama|20:30|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1        = {{BRA sacar}}
|scór        = 3 - 0
|tuairisc       = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 Tuairisc]
|foireann2        = {{HAI sacar}}
|Cuil1       = Cunha {{cúl}} 23', 36'&lt;br/&gt;Vinícius  {{cúl}} 45+3'
|Cuil2       = 
|staid      = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua   = 68,324
|reiteoir      = Alejandro Hernández Hernández ([[An Spáinn]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SCO sacar}}
|scór = 0 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 Tuairisc]
|foireann2 = {{BRA sacar}}
|Cuil1 =
|Cuil2 =  Vinícius {{cúl}} 7', 45+3'&lt;br/&gt;Cunha {{cúl}} 60'
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,478
|reiteoir = César Arturo Ramos (Meicsiceo)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{MAR sacar}}
|scór = 4 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 Tuairisc]
|foireann2 = {{HAI sacar}}
|Cuil1 = Hakimi {{cúl}} 39'&lt;br/&gt;Saibari {{cúl}} 45+1'&lt;br/&gt;Rahimi {{cúl}} 78'&lt;br/&gt;Yassine {{cúl}} 89'
|Cuil2 = 	Bounou {{cúl}} 10' (c.t.)&lt;br/&gt;Isidor {{cúl}} 43'
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 68,239
|reiteoir = Danny Makkelie (An Ísiltír)
}}

=== Grúpa D ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{USA sacar}}
|3||2||0||1||8||4||+4||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{AUS sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{PAR sacar}}
|3||1||1||1||2||4||-2||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{TUR sacar}}
|3||1||0||2||3||5||-2||'''3'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 12 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{USA sacar}}
|scór = 4 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 Tuairisc]
|foireann2 = {{PAR sacar}}
|Cuil1 = Bobadilla {{cúl}} 7' (c.t.) &lt;br/&gt;Balogun  {{cúl}}31', 45+5'&lt;br/&gt;Reyna  {{cúl}}90+8'
|Cuil2 = Maurício {{cúl}} 73'
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood, California|Inglewood]]
|slua = 70,492
|reiteoir = Danny Makkelie ([[an Ísiltír]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 13 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{AUS sacar}}
|scór = 2 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 Tuairisc]
|foireann2 = {{TUR sacar}}
|Cuil1 = Irankunda  {{cúl}}27' &lt;br/&gt;Metcalfe  {{cúl}}75'
|Cuil2 = 
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir =  Jesús Valenzuela ([[Veiniséala]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 19 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{USA sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 Tuairisc]
|foireann2 = {{AUS sacar}}
|Cuil1 = Burgess {{cúl}} 11' (c.t.) &lt;br/&gt;Freeman  {{cúl}}43'
|Cuil2 = 
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir = Felix Zwayer ([[An Ghearmáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 19 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{TUR sacar}}
|scór = 0 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 Tuairisc]
|foireann2 = {{PAR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Galarza  {{cúl}} 2'
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua = 68,827
|reiteoir = Iván Barton ([[an tSalvadói]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{TUR sacar}}
|scór = 3 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 Tuairisc]
|foireann2 = {{USA sacar}}
|Cuil1 = Güler {{cúl}} 10' &lt;br/&gt;Yılmaz {{cúl}} 31'&lt;br/&gt;Ayhan {{cúl}} 90+8'
|Cuil2 = Trusty {{cúl}} 3'&lt;br/&gt;Berhalter {{cúl}} 49'
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,492
|reiteoir =  Mustapha Ghorbal ([[an Ailgéir]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{PAR sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 Tuairisc]
|foireann2 = {{AUS sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua =  68,827
|reiteoir = Clément Turpin (An Fhrainc)
}}

=== Grúpa E ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{GER sacar}}
|3||2||0||1||10||4||+6||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CIV sacar}}
|3||2||0||1||4||2||+2||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ECU sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CUW sacar}}
|3||0||1||2||1||9||-8||'''1'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 14 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{GER sacar}}
|scór = Cluiche 7 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 Tuairisc]
|foireann2 = {{CUW sacar}}
|Cuil1 = Nmecha  {{cúl}}6'&lt;br/&gt;Schlotterbeck  {{cúl}}38'&lt;br/&gt;Havertz  {{cúl}}45+5' {{cúl}}(pion.), 88'&lt;br/&gt;Musiala  {{cúl}}47'&lt;br/&gt;Brown  {{cúl}}68'&lt;br/&gt;Undav  {{cúl}}78'
|Cuil2 = Comenencia {{cúl}} 21'
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,021
|reiteoir = Jalal Jayed ([[Maracó]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 14 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CIV sacar}}
|scór = 1 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 Tuairisc]
|foireann2 = {{ECU sacar}}
|Cuil1 = A. Diallo {{cúl}}  90'
|Cuil2 = 
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua = 68,274
|reiteoir = François Letexier ([[An Fhrainc]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 20 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{GER sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 Tuairisc]
|foireann2 = {{CIV sacar}}
|Cuil1 = Undav  {{cúl}} 68', 90+4'
|Cuil2 = Kessié {{cúl}}  30'
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua =  43,036
|reiteoir =  Juan Gabriel Benítez ([[Paragua]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 20 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ECU sacar}}
|scór =  0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 Tuairisc]
|foireann2 = {{CUW sacar}}
|Cuil1 =
|Cuil2 =
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 68,598
|reiteoir =  Ma Ning ([[an tSín]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CUW sacar}}
|scór = 0 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 Tuairisc]
|foireann2 = {{CIV sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 	Pépé {{cúl}} 7', 64'
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua = 68,324
|reiteoir =  Glenn Nyberg (An tSualainn)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ECU sacar}}
|scór = 2 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 Tuairisc]
|foireann2 = {{GER sacar}}
|Cuil1 = Angulo {{cúl}} 9' &lt;br/&gt; Plata {{cúl}} 77'
|Cuil2 = Sané {{cúl}} 2'
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Tori Penso (SAM)
}}

=== Grúpa F ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{NED sacar}}
|3||2||1||0||10||4||+6||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{JPN sacar}}
|3||1||1||1||7||3||+4||'''5'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SWE sacar}}
|3||1||1||1||7||7|| 0||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{TUN sacar}}
|3||0||0||3||2||12||-10||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 14 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NED sacar}}
|scór = 2 - 2
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 Tuairisc]
|foireann2 = {{JPN sacar}}
|Cuil1 = [[Virgil van Dijk|Van Dijk]] {{cúl}}50'&lt;br/&gt;Summerville  {{cúl}}64'
|Cuil2 = Nakamura  {{cúl}}57'&lt;br/&gt;Kamada  {{cúl}}88'
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua =  69,285
|reiteoir = Ismail Elfath ([[SAM]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 14 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SWE sacar}}
|scór = 5 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 Tuairisc]
|foireann2 = {{TUN sacar}}
|Cuil1 = Ayari  {{cúl}} 7', 90+6'&lt;br/&gt;Isak {{cúl}} 30'&lt;br/&gt;Gyökeres {{cúl}} 59'&lt;br/&gt;Svanberg {{cúl}} 84'
|Cuil2 = Rekik {{cúl}} 43'
|staid = [[Estadio BBVA Bancomer]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]
|slua = 50,987
|reiteoir = Yael Falcón ([[An Airgintín]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 20 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NED sacar}}
|scór = 5 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 Tuairisc]
|foireann2 = {{SWE sacar}}
|Cuil1 = Brobbey {{cúl}} 5', 17'&lt;br/&gt;Gakpo {{cúl}} 47', 54'&lt;br/&gt;Summerville {{cúl}} 89'
|Cuil2 = Elanga  {{cúl}} 59'
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir = Michael Oliver (Sasana)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 20 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|22:00|utc1=-6|06:00+|utc2=+1}}
|foireann1 = {{TUN sacar}}
|scór = 0 - 4 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 Tuairisc]
|foireann2 = {{JPN sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Kamada  4'&lt;br/&gt;Ueda  31', 83'&lt;br/&gt;J. Itō  69'
|staid = [[Estadio BBVA Bancomer]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]
|slua = 51,243
|reiteoir = István Kovács ([[an Rómáin]])
}}
''Beidh an cluiche idir an Túinéis agus an tSeapáin ar an 1,000ú cluiche is stair Chorn an Domhain
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{JPN sacar}}
|scór = 1 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 Tuairisc]
|foireann2 = {{SWE sacar}}
|Cuil1 = Maeda {{cúl}} 56'
|Cuil2 = Elanga {{cúl}} 62'
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 51,243
|reiteoir =  István Kovács (an Rómáin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{TUN sacar}}
|scór = 1 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 Tuairisc]
|foireann2 = {{NED sacar}}
|Cuil1 = Mastouri {{cúl}} 54'
|Cuil2 = Skhiri {{cúl}} 3' (c.t.)&lt;br/&gt;Brobbey {{cúl}}  7'&lt;br/&gt;Van Hecke {{cúl}} 62'
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 68,391
|reiteoir =  Katia Itzel García (Meicsiceo)
}}

=== Grúpa G ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BEL sacar}}
|3||1||2||0||6||2||+4||'''5'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{EGY sacar}}
|3||1||2||0||5||3||+2||'''5'''
|-
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{IRN sacar}}
|3||0||3||0||3||3||0||'''3'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{NZL sacar}}
|3||0||1||2||4||10||-6||'''1'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 15 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BEL sacar}}
|scór = 1 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 Tuairisc]
|foireann2 = {{EGY sacar}}
|Cuil1 = Hany {{cúl}} 66' (c.t.)
|Cuil2 = Ashour  {{cúl}} 19'
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,775
|reiteoir = Ramon Abatti ([[An Bhrasaíl]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 15 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{IRN sacar}}
|scór = 2 - 2
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 Tuairisc]
|foireann2 = {{NZL sacar}}
|Cuil1 = Rezaeian  {{cúl}}32' &lt;br/&gt;Mohebi  {{cúl}}64'
|Cuil2 = Just  {{cúl}} 7', 54'
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,108
|reiteoir =  César Arturo Ramos ([[Meicsiceo]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 21 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BEL sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 Tuairisc]
|foireann2 = {{IRN sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,317
|reiteoir = Darío Herrera (an Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 21 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NZL sacar}}
|scór = 1 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 Tuairisc]
|foireann2 = {{EGY sacar}}
|Cuil1 = Surman  {{cúl}} 15'
|Cuil2 = Ziko  {{cúl}} 58' &lt;br/&gt;[[Mohamed Salah|Salah]] {{cúl}} 67'&lt;br/&gt;Trézéguet {{cúl}} 82'
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir = Omar Al Ali ([[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha|AEA]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{EGY sacar}}
|scór = 1 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 Tuairisc]
|foireann2 = {{IRN sacar}}
|Cuil1 = Saber {{cúl}}  5'
|Cuil2 = Rezaeian  {{cúl}} 14'
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir = Szymon Marciniak (An Pholainn)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NZL sacar}}
|scór = 1 - 5
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 Tuairisc]
|foireann2 = {{BEL sacar}}
|Cuil1 = Just {{cúl}}  84'
|Cuil2 = Trossard {{cúl}} 28', 50'&lt;br/&gt;De Bruyne {{cúl}} 66'&lt;br/&gt;[[Romelu Lukaku|Lukaku]] {{cúl}} 86'&lt;br/&gt;Saelemaekers {{cúl}} 90+4'
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir = Adham Makhadmeh ([[an Iordáin]])
}}

=== Grúpa H ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ESP sacar}}
|3||2||1||0||5||0||+5||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CPV sacar}}
|3||0||3||0||2||2||+0||'''3'''
|-
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{URU sacar}}
|3||0||2||1||3||4||-1||'''2'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{KSA sacar}}
|3||0||2||1||1||5||-4||'''2'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 15 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ESP sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 Tuairisc]
|foireann2 = {{CPV sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 67,640
|reiteoir =  Adham Makhadmeh ([[an Iordáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 15 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{KSA sacar}}
|scór = 1 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 Tuairisc]
|foireann2 = {{URU sacar}}
|Cuil1 = Al-Amri {{cúl}} 41'
|Cuil2 = M. Araújo  {{cúl}} 80'
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 62,764
|reiteoir =  Maurizio Mariani ([[An Iodáil]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 21 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ESP sacar}}
|scór = 4 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 Tuairisc]
|foireann2 = {{KSA sacar}}
|Cuil1 = [[Lamine Yamal|Yamal]] {{cúl}} 10' &lt;br/&gt;Oyarzabal {{cúl}} 21', 24' &lt;br/&gt;Al-Tambakti {{cúl}} 49' (c.t.)
|Cuil2 = 
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua =  68,239
|reiteoir = Raphael Claus ([[An Bhrasaíl]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 21 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{URU sacar}}
|scór = 2 - 2
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 Tuairisc]
|foireann2 = {{CPV sacar}}
|Cuil1 = M. Araújo {{cúl}} 44'&lt;br/&gt;Canobbio {{cúl}} 45+6'
|Cuil2 = K. Pina {{cúl}} 21'&lt;br/&gt;Varela {{cúl}} 61'
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,003
|reiteoir =  Espen Eskås ([[an Iorua]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CPV sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 Tuairisc]
|foireann2 = {{KSA sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,278
|reiteoir = François Letexier (An Fhrainc)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{URU sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 Tuairisc]
|foireann2 = {{ESP sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Baena  {{cúl}} 42'
|staid = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]]
|slua =  45,065
|reiteoir = Ismail Elfath (SAM)
}}

=== Grúpa I ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{FRA sacar}}
|3||3||0||0||10||2||+8||'''9'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{NOR sacar}}
|3||2||0||1||8||7||+1||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SEN sacar}}
|3||1||0||2||8||6||+2||'''3'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{IRQ sacar}}
|3||0||0||3||1||12||-11||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 16 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{FRA sacar}}
|scór = 3 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 Tuairisc]
|foireann2 = {{SEN sacar}}
|Cuil1 = Mbappé {{cúl}} 66', 90+6' &lt;br/&gt;Barcola  {{cúl}}82'
|Cuil2 = Mbaye {{cúl}} 90+5'
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,545
|reiteoir = Alireza Faghani (an Astráil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 16 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{IRQ sacar}}
|scór = 1 - 4 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 Tuairisc]
|foireann2 = {{NOR sacar}}
|Cuil1 = Hussein  {{cúl}} 39'
|Cuil2 = Haaland {{cúl}} 29', 43'&lt;br/&gt;Østigård {{cúl}} 76'&lt;br/&gt;Hussein {{cúl}} 90+6' (c.t.)
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua =  63,106
|reiteoir = Pierre Atcho ([[An Ghabúin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 22 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{FRA sacar}}
|scór = 3 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 Tuairisc]
|foireann2 = {{IRQ sacar}}
|Cuil1 = Mbappé {{cúl}} 14', 54' &lt;br/&gt;Dembélé {{cúl}} 66'
|Cuil2 = 
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua = 68,324
|reiteoir = Drew Fischer (Ceanada)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 22 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NOR sacar}}
|scór = 3 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 Tuairisc]
|foireann2 = {{SEN sacar}}
|Cuil1 = Pedersen {{cúl}} 43'&lt;br/&gt;Haaland {{cúl}} 48', 58'
|Cuil2 = I. Sarr  {{cúl}} 53', 90+3'
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Wilton Sampaio (An Bhrasaíl)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NOR sacar}}
|scór = 1 - 4
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 Tuairisc]
|foireann2 = {{FRA sacar}}
|Cuil1 = Aasgaard {{cúl}} 21'	
|Cuil2 = 	Dembélé {{cúl}} 7', 20', 32' &lt;br/&gt; Doué {{cúl}} 90+4'
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 64,146
|reiteoir = Michael Oliver (Sasana)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SEN sacar}}
|scór = 5 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 Tuairisc]
|foireann2 = {{IRQ sacar}}
|Cuil1 = Diarra {{cúl}}  4'&lt;br/&gt;I. Sarr {{cúl}}  56'&lt;br/&gt;P. Gueye {{cúl}}  59', 71'&lt;br/&gt;I. Ndiaye {{cúl}}  82'
|Cuil2 = 
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua = 43,036
|reiteoir = Anthony Taylor (Sasana)
}}

=== Grúpa J ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ARG sacar}}
|3||3||0||0||8||1||+7||'''8'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{AUT sacar}}
|3||1||1||1||6||6||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ALG sacar}}
|3||1||1||1||5||7||-2||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{JOR sacar}}
|3||0||0||3||3||8||-5||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 16 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ARG sacar}}
|scór = 3 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 Tuairisc]
|foireann2 = {{ALG sacar}}
|Cuil1 = [[Lionel Messi|Messi]] {{cúl}} 17', 60', 76'
|Cuil2 = 
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 60,045
|reiteoir = Szymon Marciniak ([[An Pholainn]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 16 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{AUT sacar}}
|scór = 3 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 Tuairisc]
|foireann2 = {{JOR sacar}}
|Cuil1 = Schmid  {{cúl}} 20' &lt;br/&gt;Al-Arab {{cúl}} 76' (c.t.)&lt;br/&gt;Arnautović {{cúl}}  90+12' (pion.)

|Cuil2 = 
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua = 68,527
|reiteoir =  Dahane Beida ([[An Mháratáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 22 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ARG sacar}}
|scór = 2 -0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 Tuairisc]
|foireann2 = {{AUT sacar}}
|Cuil1 = [[Lionel Messi|Messi]] {{cúl}} 38', 90+5'
|Cuil2 = 
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua =  70,649
|reiteoir = Amin Omar ([[an Éigipt]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 22 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{JOR sacar}}
|scór = 1 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 Tuairisc]
|foireann2 = {{ALG sacar}}
|Cuil1 = Al-Rashdan {{cúl}} 36'
|Cuil2 = Benbouali {{cúl}} 69' &lt;br/&gt;Gouiri {{cúl}} 82'
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua =  68,371
|reiteoir = Slavko Vinčić ([[an tSlóivéin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ALG sacar}}
|scór = 3 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 Tuairisc]
|foireann2 = {{AUT sacar}}
|Cuil1 = Belghali {{cúl}} 45'&lt;br/&gt;Mahrez {{cúl}} 60', 90+3'
|Cuil2 = Arnautović {{cúl}} 28'&lt;br/&gt;Sabitzer {{cúl}} 55'&lt;br/&gt;Kalajdžić {{cúl}} 90+6'
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 69,045
|reiteoir = Ilgiz Tantashev ([[an Úisbéiceastáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{JOR sacar}}
|scór = 1 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 Tuairisc]
|foireann2 = {{ARG sacar}}
|Cuil1 = Al-Taamari {{cúl}} 55'
|Cuil2 = Lo Celso {{cúl}}  19' &lt;br/&gt;La. Martínez {{cúl}}  31' (pion.)&lt;br/&gt;[[Lionel Messi|Messi]] {{cúl}}80'
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 70,649
|reiteoir = István Kovács (an Rómáin)
}}

=== Grúpa K ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{COL sacar}}
|3||2||1||0||4||1||+3||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{POR sacar}}
|3||1||2||0||6||1||+5||'''5'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{COD sacar}}
|3||1||1||1||4||3||+1||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{UZB sacar}}
|3||0||0||3||2||11||-9||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 17 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{POR sacar}}
|scór = 1 -1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 Tuairisc]
|foireann2 = {{COD sacar}}
|Cuil1 = J. Neves {{cúl}} 6'
|Cuil2 = Wissa {{cúl}} 45+5'
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir =  Abdulrahman Al-Jassim ([[Catar]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 17 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{UZB sacar}}
|scór = 1 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 Tuairisc]
|foireann2 = {{COL sacar}}
|Cuil1 = Fayzullaev {{cúl}} 60'
|Cuil2 = Muñoz {{cúl}} 40' &lt;br/&gt;Díaz {{cúl}} 65'&lt;br/&gt;Campaz {{cúl}} 90+9'
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir =  Anthony Taylor ([[Sasana]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 23 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{POR sacar}}
|scór = 5 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 Tuairisc]
|foireann2 = {{UZB sacar}}
|Cuil1 = [[Cristiano Ronaldo|Ronaldo]] {{cúl}} 6', 39'&lt;br/&gt;Mendes  {{cúl}} 17'&lt;br&gt;Nematov {{cúl}} 60' (c.t.)&lt;br/&gt;Leão {{cúl}} 87'
|Cuil2 = 
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir = Jalal Jayed ([[Maracó]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 23 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{COL sacar}}
|scór = 1 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 Tuairisc]
|foireann2 = {{COD sacar}}
|Cuil1 = Muñoz {{cúl}} 76'
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]]
|slua = 45,358
|reiteoir =  Maurizio Mariani (An Iodáil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:30|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{COL sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 Tuairisc]
|foireann2 = {{POR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,478
|reiteoir = Alireza Faghani (An Astráil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:30|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{COD sacar}}
|scór = 3 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 Tuairisc]
|foireann2 = {{UZB sacar}}
|Cuil1 = Wissa {{cúl}} 68' (pion.), 90+1' &lt;br/&gt;Mayele {{cúl}} 78'
|Cuil2 = Shomurodov {{cúl}} 10'
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 68,239
|reiteoir = Felix Zwayer ([[An Ghearmáin]])
}}

=== Grúpa L ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG sacar}}
|3||2||1||0||6||2||+4||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CRO sacar}}
|3||2||0||1||5||5||0||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{GHA sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{PAN sacar}}
|3||0||0||3||0||4||-4||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 17 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ENG sacar}}
|scór = 4 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 Tuairisc]
|foireann2 = {{CRO sacar}}
|Cuil1 = [[Harry Kane|Kane]] {{cúl}} 12' (pion.), 42' &lt;br/&gt;Bellingham  {{cúl}} 47' &lt;br/&gt;Rashford {{cúl}} 85'
|Cuil2 = Baturina {{cúl}} 36' &lt;br/&gt; Musa {{cúl}} 45+5'
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua =  70,389
|reiteoir = Clément Turpin ([[An Fhrainc]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 17 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{GHA sacar}}
|scór = 1 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 Tuairisc]
|foireann2 = {{PAN sacar}}
|Cuil1 = Yirenkyi {{cúl}}  90+5'
|Cuil2 = 
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua =  42,942
|reiteoir =  Glenn Nyberg (An tSualainn)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 23 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ENG sacar}}
|scór = 0 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 Tuairisc]
|foireann2 = {{GHA sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 63,983
|reiteoir = Saíd Martínez ([[Hondúras]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 23 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{PAN sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 Tuairisc]
|foireann2 = {{CRO sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Budimir  {{cúl}} 54'
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua = 43,036
|reiteoir = Pierre Atcho (an Ghabúin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{PAN sacar}}
|scór = 0 - 2
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 Tuairisc]
|foireann2 = {{ENG sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 =Bellingham {{cúl}} 62' &lt;br/&gt;[[Harry Kane|Kane]] {{cúl}} 67' 
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Abdulrahman Al-Jassim (Catar)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CRO sacar}}
|scór = 2 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 Tuairisc]
|foireann2 = {{GHA sacar}}
|Cuil1 = P. Sučić {{cúl}} 31' &lt;br/&gt;Vlašić {{cúl}} 83'
|Cuil2 = Luckassen {{cúl}} 73'
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua =  68,324
|reiteoir = Drew Fischer (Ceanada)
}}

=== Tábla na dtríú tíortha is fearr sa tríú háit ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=20|{{Leid uirlise|Gr|Grúpa}}
!width=200|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa K|K]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{COD sacar}}
|3||1||1||1||4||3||+1||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa F|F]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SWE sacar}}
|3||1||1||1||7||7||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa L|L]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{GHA sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''4'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa E|E]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ECU sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''5'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa B|B]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BIH sacar}}
|3||1||1||1||5||6||-1||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''6'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa J|J]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ALG sacar}}
|3||1||1||1||5||7||-2||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''7'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa D|D]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{PAR sacar}}
|3||1||1||1||2||4||-2||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''8'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa I|I]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SEN sacar}}
|3||1||0||2||8||6||+2||'''3'''
|-
| '''9'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa G|G]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{IRN sacar}}
|3||0||3||0||3||3||0||'''3'''
|-
| '''10'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa A|A]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{KOR sacar}}
|3||1||0||2||2||3||-1||'''3'''
|-
| '''11'''
|[[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa C|C]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SCO sacar}}
|3||1||0||2||1||4||-3||'''3'''
|-
| '''12'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa H|H]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{URU sacar}}
|3||0||2||1||3||4||-1||'''2'''
|}

== Babhtaí díbeartha ==

=== An 32 deiridh ===
{{Cluiche sacair
|data = 28 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}} 
|foireann1 = {{RSA sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 Tuairisc]]
|foireann2 = {{CAN sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Eustáquio {{cúl|90+2}} 
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 69,237
|reiteoir = João Pinheiro (An Phortaingéil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 29 Meitheamh 2026
|am ={{Formáidiú ama|16:30|utc1=-4|utc2=+1}} 
|foireann1 = {{GER sacar}}
|scór = 1 - 1 (a.b.) &lt;br/&gt; Pionóis&lt;br/&gt;3 - 4
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 Tuairisc]
|foireann2 = {{PAR sacar}}
|Cuil1 = Havertz {{cúl|54}}&lt;hr&gt;Havertz{{PionósGR}} &lt;br/&gt;Kimmich {{Scór pionóis}} &lt;br/&gt;Musiala {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Woltemade{{PionósGR}}&lt;br/&gt;Amiri {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Tah {{PionósGR}}
|Cuil2 = Enciso {{cúl|42}}&lt;hr&gt;{{Scór pionóis}} Maurício&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} G. Gómez&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Galarza&lt;br/&gt;{{PionósGR}}Sanabria&lt;br/&gt;{{PionósGR}}Balbuena&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Canale
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 63,945
|reiteoir = Jalal Jayed (Maracó )
}}
{{Cluiche sacair
|data = 29 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}} 
|foireann1 = {{NED sacar}}
|scór = 1 - 1 (a.b.) &lt;br/&gt; Pionóis &lt;br/&gt;2 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 tuairisc]
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = Gakpo {{cúl|54}} &lt;hr&gt;Koopmeiners {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Kluivert {{PionósGR}}&lt;br/&gt;Weghorst {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Timber {{PionósGR}}&lt;br/&gt;Summerville {{PionósGR}}
|Cuil2 = Diop {{cúl|90+1}}&lt;hr&gt;{{PionósGR}} El Aynaoui&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Rahimi&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Talbi&lt;br/&gt;{{PionósGR}} Hakimi&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Saibari
|staid = [[Estadio BBVA Bancomer]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]
|slua = 51,243
|reiteoir = Wilton Sampaio (An Bhrasaíl)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 29 Meitheamh 2026
|am ={{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}  
|foireann1 = {{BRA sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 Tuairisc]
|foireann2 = {{JAP sacar}}
|Cuil1 = Casemiro {{cúl|56}}&lt;br/&gt;Martinelli {{cúl|90+5}}
|Cuil2 = Sano {{cúl|29}}
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir = Maurizio Mariani (An Iodáil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 30 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{FRA sacar}}
|scór = 3 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 Tuairisc]
|foireann2 = {{SWE sacar}}
|Cuil1 = Mbappé  {{cúl|45', 74}} &lt;br/&gt; Barcola  {{cúl|53}}
|Cuil2 = 
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Danny Makkelie (An Ísiltír)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 30 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CIV sacar}}
|scór = 1 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 Tuairisc]
|foireann2 = {{NOR sacar}}
|Cuil1 = Diallo {{cúl|74}}
|Cuil2 = Nusa {{cúl|39}}&lt;br/&gt;Haaland {{cúl|86}}
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 69,665
|reiteoir = Jesús Valenzuela (Veiniséala)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 30 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}} &lt;ref&gt;Bhí an cluiche curtha sa sceideal ar 19:00 ar dtús ach Cuireadh siar é le haon uair an chloig de dheasca tintrí.&lt;/ref&gt;
|foireann1 = {{MEX sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc =  [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 tuairisc]
|foireann2 = {{ECU sacar}}
|Cuil1 = Quiñones  {{cúl|22}}&lt;br/&gt;Jiménez {{cúl|31}}
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir = Slavko Vinčić (an tSlóivéin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 1 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ENG sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 Tuairisc]
|foireann2 = {{COD sacar}}
|Cuil1 = [[Harry Kane|Kane]] {{cúl|75', 86}}
|Cuil2 = Cipenga {{cúl|7}}
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 68,239
|reiteoir = Adham Makhadmeh ([[an Iordáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 1 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{USA sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 Tuairisc]
|foireann2 = {{BIH sacar}}
|Cuil1 = Balogun {{cúl|45}} &lt;br/&gt;Tillman {{cúl|82}}
|Cuil2 = 
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua = 68,827
|reiteoir = Raphael Claus (an Bhrasaíl)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 1 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|13:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BEL sacar}}
|scór = 3 - 2 (a.b.)
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 TUairisc]
|foireann2 = {{SEN sacar}}
|Cuil1 = [[Romelu Lukaku|Lukaku]] {{cúl|86}}&lt;br/&gt;Tielemans  {{cúl|89', 120+5|pion}}
|Cuil2 = Diarra  {{cúl|25}}&lt;br/&gt;I. Sarr  {{cúl|51}}
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir = Saíd Martínez (Hondúras)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 2 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{POR sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 Tuairisc]
|foireann2 = {{CRO sacar}}
|Cuil1 = [[Cristiano Ronaldo|Ronaldo]] {{cúl|68|pion.}} &lt;br/&gt; Ramos {{cúl|90+4}}
|Cuil2 = Perišić  {{cúl|53}}
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua = 43,036
|reiteoir = Espen Eskås (an Iorua)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 2 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ESP sacar}}
|scór = 3 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 Tuairisc] 
|foireann2 = {{AUT sacar}}
|Cuil1 = Oyarzabal  {{cúl|36', 89}}&lt;br/&gt;Porro  {{cúl|66}}
|Cuil2 = 
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,492
|reiteoir = Glenn Nyberg (an tSualainn)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 2 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SUI sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 Tuairsic]
|foireann2 = {{ALG sacar}}
|Cuil1 = Embolo  {{cúl|10}}&lt;br/&gt;Ndoye  {{cúl|46}}
|Cuil2 = 
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir = Yael Falcón (an Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 3 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ARG sacar}}
|scór = 3 - 2 (a.b.)
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 Tuairisc]
|foireann2 = {{CPV sacar}}
|Cuil1 = [[Messi]] {{cúl|29}}&lt;br/&gt;Li. Martínez  {{cúl|92}}&lt;br/&gt;Diney {{cúl|111|c.t.}}
|Cuil2 = D. Duarte {{cúl|59}}&lt;br/&gt;Lopes Cabral  {{cúl|103}}
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,478
|reiteoir =  Drew Fischer (Ceanada)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 3 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:30|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{COL sacar}}
|scór = 1 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 Tuairisc]
|foireann2 = {{GHA sacar}}
|Cuil1 = J. Arias  {{cúl|14}}
|Cuil2 = 
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 69,045
|reiteoir = Clément Turpin (an Fhrainc)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 3 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|13:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{AUS sacar}}
|scór = 1 - 1 (a.b.) &lt;br/&gt;Pionóis&lt;br/&gt;2 - 4
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 Tuairisc]
|foireann2 = {{EGY sacar}}
|Cuil1 = Hany {{cúl|55|c.t.}} &lt;hr&gt;Souttar {{PionósGR}}&lt;br/&gt;Irvine {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Mabil {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Herrington {{PionósGR}}
|Cuil2 = Ashour  {{cúl|13}}&lt;hr&gt;{{Scór pionóis}} Saber&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Rabia&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} [[Mohamed Salah|Salah]]&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Abdelmaguid
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 70,244
|reiteoir = Gustavo Tejera (Uragua)
}}

=== Ochtú ceannais ===
{{Cluiche sacair
|data = 4 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{PAR sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 Tuairisc]
|foireann2 = {{FRA sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = {{Mbappé|70|pion.}}
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua =  68,324
|reiteoir = Ilgiz Tantashev (an Úisbéiceastáin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 4 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CAN sacar}}
|scór = 0 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 Tuairisc]
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Ounahi  {{cúl|50', 82}}&lt;br/&gt;Rahimi  {{cúl|90+8}}
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir = Michael Oliver (Sasana)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 5 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BRA sacar}}
|scór = 1 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 Tuairisc]
|foireann2 = {{NOR sacar}}
|Cuil1 = [[Neymar]] {{cúl|90+10|pion.}}
|Cuil2 = Haaland {{cúl|79, 90'}}
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Ismail Elfath (SAM)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 5 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}}&lt;ref&gt;Bhí an cluiche curtha sa sceideal ar 18:00 ar dtús ach cuireadh siar é le haon uair an chloig de dheasca na haimsire diúltaí.&lt;/ref&gt;
|foireann1 = {{MEX sacar}}
|scór = 2 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 Tuairisc]
|foireann2 = {{ENG sacar}}
|Cuil1 = Quiñones  {{cúl|42}}&lt;br/&gt;Jiménez  {{cúl|69|pion.}}
|Cuil2 = Bellingham  {{cúl|36' , 38}}&lt;br/&gt;[[Harry Kane|Kane]] {{cúl|60|pion.}}
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir = Alireza Faghani (an Astráil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 6 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|14:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{POR sacar}}
|scór = Cluiche 93
|tuairisc = 
|foireann2 = {{ESP sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 
|reiteoir = Anthony Taylor (Sasana)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 6 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{USA sacar}}
|scór = Cluiche 94
|tuairisc = 
|foireann2 = {{BEL sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 
|reiteoir = Adham Makhadmeh (an Iordáin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 7 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ARG sacar}}
|scór = Cluiche 95
|tuairisc = 
|foireann2 = {{EGY sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 
|reiteoir = François Letexier (An Fhrainc)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 7 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|13:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SUI sacar}}
|scór = Cluiche 96
|tuairisc = 
|foireann2 = {{COL sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 
|reiteoir = Iván Barton (an tSalvadóir)
}}

=== Ceathrú ceannais ===
{{Cluiche sacair
|data = 9 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 89
|scór = Cluiche 97
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 90
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 10 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 93
|scór = Cluiche 98
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 94
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 11 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 91
|scór = Cluiche 99
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 92
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 11 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 95
|scór = Cluiche 100
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 96
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}

=== Leathcheannais ===
{{Cluiche sacair
|data = 14 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 97
|scór = Cluiche 101
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 98
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 15 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 99
|scór = Cluiche 102
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 100
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}

=== 3ú hÁit ===
{{Cluiche sacair
|data = 18 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Caillteoir Chluiche101
|scór = Cluiche 103
|tuairisc = 
|foireann2 = Caillteoir Chluiche102
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}

=== Cluiche ceannais ===
{{Cluiche sacair
|data = 19 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 101
|scór = Cluiche 104
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 102
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}

== Féach freisin ==

* [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA]]
* [[Corn FIFA an Domhain 2022|Corn an Domhain 2022]] i gCatar
* Scannal [[Omar Artan]],  réiteoir [[Sacar|sacair]] [[An tSomáil|Somálach]], curtha ó dhoras ag oifigigh inimirce Mheiriceá tar éis dó leaindeáil in Miami

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Corn FIFA an Domhain 2026]]</text>
      <sha1>duv9vyz7vm5srkx4pwq2t7ato9jtytz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319637</id>
      <parentid>1319636</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T08:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ceathrú ceannais */</comment>
      <origin>1319637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95848" sha1="n3eo2k57g8jtyjnn1bk3wvq8yfvrfl4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Reáchtáladh '''Corn FIFA an Domhain 2026''' sna Stáit Aontaithe, Ceanada agus Meicsiceo, ó 11 Meitheamh go 19 Iúil 2026, le cluichí i 11 chathair sna Stáit Aontaithe, trí chathair i Meicsiceo agus dhá chathair i gCeanada&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/eiginnteacht-faoi-rannphairtiocht-na-hiaraine-i-gcorn-domhanda-2026-de-reir-mar-a-mheadaionn-teannas-idirnaisiunta/|teideal=Éiginnteacht faoi rannpháirtíocht na hIaráine i gCorn Domhanda 2026 de réir mar a mhéadaíonn teannas idirnáisiúnta|údar=Cóilín Duffy|dáta=2026-03-13|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.  Ba é seo an dara huair a raibh Corn an Domhain á reáchtáil ag níos mó ná tír amháin.&lt;ref&gt;Reáchtáladh comórtas 2002 sa tSeapáin agus sa Chóiré Theas.&lt;/ref&gt;   

[[Íomhá:The White House FIFA Task Force, May 6, 2025.webm|clé|mion|220x220px|Físeán:  6 Bealtaine 2025 - Cuireadh tascfhórsa FIFA de chuid Trump ar bun, le [[J. D. Vance|JD Vance]] ]]
[[Íomhá:President Trump Makes an Announcement, Aug. 22, 2025 (20250822).webm|clé|mion|220x220px|Físeán @ 21n40s :  Thug Gianni Infantino (FIFA) an Corn do Donald Trump,  22 Lúnasa 2025]]

[[Íomhá:2026-05-21 Mayor Mamdani Holds a Press Conference to Make a World Cup Announcement.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Méara Mamdani, Nua Eabharc, ag preasócáid, 2026-05-21 ]]
[[Íomhá:Troy Parrott 2025.png|clé|mion|284x284px|[[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA]]:  Fuair [[Troy Parrott]] cúig chúl in dhá chluiche]]
[[Íomhá:24BBRW - 53535940590 (cropped1).jpg|clé|mion|321x321px|Is réiteoir [[Sacar|sacair]] [[An tSomáil|Somálach]] é [[Omar Artan]], curtha ó dhoras ag oifigigh inimirce Mheiriceá&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tugann-an-sacar-le-cheile-sinn-ar-fad-ach-cead-a-fhail-o-trump-ar-dtus/|teideal=Tugann an sacar le chéile sinn ar fad, ach cead a fháil ó Trump ar dtús|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=11 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;]]

== 2018 ==
I ndiaidh na conspóide a bhain leis na cinntí Corn an Domhain a bhronnadh ar an Rúis agus ar Chatar, den chéad uair tugadh le fios in 2018 go poiblí cén chaoi ar vótáil gach toscaire.

Fógraíodh an cinneadh ar an 13 Meitheamh 2018 i Moscó.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/corn-an-domhain-ag-filleadh-ar-mheiricea-thuaidh-in-2026/|teideal=Corn an Domhain ag filleadh ar Mheiriceá Thuaidh in 2026|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=13 Meitheamh 2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;  Ní raibh ach [[Maracó]] a bhí san iomaíocht le Meiriceá, Ceanada agus Meicsiceo. Ba iad tíortha Mheiriceá Thuaidh rogha na n-údar roimh an vóta. Bhí 23 staid tógtha nó á dtógáil cheana féin acu (14 staid a bhí fós le tógáil nó le hathchóiriú i Maracó).

Bhí bua ollmhór ag iarratas na dtíortha ó Mheiriceá Thuaidh nuair a comhaireadh na vótaí. Caitheadh níos mó ná a dhá oiread vótaí ar son iarratas Mheiriceá Thuaidh, 134 i gcoinne 65.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Gnó ==
Tháinig méadú ollmhór ar líon na bhfoirne a bhí san iomaíocht in 2026;  ghlac 48 foireann páirt sa chomórtas.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Meastar go ndéanfaidh an comórtas i Meiriceá Thuaidh brabús $11 billiún do FIFA (breis agus sé bhilliún dollar níos ná iarratas Mharacó in 2018, $5.7 billiún).   Tháinig méadú ollmhór ar chostas na dticéad don chomórtas chun an brabús sin a dhéanamh. Bhí meánphraghas $431 (€367) ar thicéad (in 2025), ardú ollmhór ar chostas na dticéad ó Chorn an Domhain 2018 agus comórtas 2014.  

== Polaitíocht ==
Is féidir a rá nach mbaineann spórt le polaitíocht ach baineann polaitíocht le FIFA.  Nuair a bronnadh Corn an Domhain 2026 ar Mheiriceá, bhí go leor daoine ann ag súil go bhféadfaí bogadh ar aghaidh ó mhíchlú [[Corn FIFA an Domhain 2018|comórtas 2018 sa Rúis]] agus [[Corn FIFA an Domhain 2022|2022 sa Chatar]].  Glacadh leis go mbeadh an lucht freastail bánaithe ach ar a laghad nach mbeadh aon chonspóid mhór ann. Ach bhí comórtas na bliana 2026 faoi scáth an Trumpaigh ó d’fhill sé ar an Teach Bán in 2025.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;  

Bhain Trump úsáid as an gcomórtas chun é féin a chur chun cinn, in 2018 nuair a roghnaíodh an Meiriceá Thuaidh, agus arís in 2025-2026.  Thit scáth an teannais idirnáisiúnta ar ullmhúcháin Chorn Domhanda FIFA de réir mar a bhí amhras ag dul i méid faoi rannpháirtíocht na Rúise agus na hIaráine sa chomórtas,  

In 2022 bhí drogall ar FIFA aon chinneadh a ghlacadh, ach faoi dheireadh bhí orthu an Rúis a chur amach as Corn an Domhain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/is-fearr-go-mall-na-go-brach-ag-ceannairi-fifa-i-dtaca-leis-an-ucrain/41408812.html|teideal=Is fearr go mall ná go brách ag ceannairí Fifa i dtaca leis an Úcráin|údar=Gráinne McElwain|dáta=2022-03-03|language=ga-IE|work=Irish Independent|dátarochtana=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;  

Fuair Donald Trump  &quot;Duais Síochána FIFA&quot; ó [[Gianni Infantino]], ceannaire FIFA, ar an  22 Lúnasa 2025, rud a tharraing conspóid.  Agus ag deireadh mhí Feabhra 2026 rinne Trump ionsaí ar an Iaráin le cabhair Iosrael.   

{{Príomhalt|Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine}}

Ba mhinic roimhe seo gur reáchtáladh Corn an Domhain i dtír a bhí faoi chumhacht deachtóra nó giunta éigin ach níor tharla sé riamh go ndearna tír óstach ionsaí ar thír eile a bhí le bheith ag imirt sa gcomórtas. Mar sin féin, níor smaoinigh FIFA ná Infantino riamh an comórtas a bhaint ó Mheiriceá.   

Bhí an Iaráin ar cheann de na tíortha sin a cháiligh don chomórtas trí Chónaidhm Shacair na hÁise a bhí le himirt i nGrúpa G i Los Angeles agus Seattle.  Dúirt Aire Spóirt na hIaráine, Ahmad Donyamali, i mí Mhárta 2026  nach raibh an tír ag glacadh páirt sa Chorn, ag rá “Cuireadh dhá chogadh orainn laistigh d’ocht nó naoi mí, agus maraíodh na mílte dár muintir. Mar sin, níl aon fhéidearthacht ann go nglacfaidh muid páirt sa chomórtas&quot;.   

Dúirt Uachtarán FIFA, [[Gianni Infantino]] gur thug  Trump, dearbhú dó go mbeidh &quot;fáilte&quot; roimh fhoireann na hIaráine páirt a ghlacadh sa chomórtas.  Mar is gnáth dó, chuir Infantino béim ar ról an spóirt mar uirlis a thugann daoine le chéile. “Teastaíonn ócáid mar Chorn an Domhain níos mó ná riamh anois chun daoine a thabhairt le chéile,” a dúirt sé, ag cur leis an mana atá in úsáid ag FIFA le fada, go &quot;n-aontaíonn an sacar an domhan&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Gheall Infantino go mbeadh an Iaráin in ann teacht go Meiriceá chun páirt a ghlacadh sa gcomórtas in ainneoin go bhfuil cogadh ar bun idir an dá thír. Rinneadh neamhaird d’fhocail Infantino arís, áfach. Cé go raibh cead ag an bhfoireann na cluichí a bhí acu i Meiriceá a imirt, bhí orthu an campa traenála a athrú go Meicsiceo agus diúltaíodh víosaí a thabhairt do roinnt d’oifigigh na hIaráine.

Bhí foirne eile, go háirithe cinn as Meiriceá Theas agus an Afraic, imníoch go ngabhfar imreoirí nó lucht bainistíochta dá gcuid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/beatha-saoirse-agus-toraiocht-an-tsonais-breithla-trump-agus-sam/|teideal=Beatha, saoirse agus tóraíocht an tsonais – breithlá Trump (agus SAM)|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=22 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-23}}&lt;/ref&gt; Bhí an tSeineagáil, an Úisbéiceastáin agus an Iaráic i measc na bhfoirne eile at rinne gearáin faoi chúrsaí inimirce agus slándála.

Bhí [[Omar Artan]],  réiteoir [[Sacar|sacair]] [[An tSomáil|Somálach]], curtha ó dhoras ag oifigigh inimirce Mheiriceá tar éis dó leaindeáil in Miami ar an 6 Meitheamh, rud a tharraing conspóid ollmhór.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{{Príomhalt|Omar Abdulkadir Artan}}

== Éire ==
Thosaigh na babhtaí cáilithe i Márta 2023 agus chríochnaigh siad i Márta 2026.  Bhí [[Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann|Poblacht na hÉireann]], [[An Phortaingéil]], [[An Ungáir]], agus an [[An Airméin|Airméin]] sa [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|ghrúpa]] [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|Cáilithe F de chuid UEFA]]. Chríochnaigh An Phortaingéil ar bharr an ghrúpa, agus Poblacht na hÉireann sa dara háit.   D'fhág bua na [[An tSeic|Seicia]] ar Éirinn ar an 25 Márta 2026 nach raibh foireann [[Heimir Hallgrímsson]] páirteach i gCorn an Domhain 2026.

{{Príomhalt|Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA}}

== Eagraíocht ==
Is é seo an comórtas is mó riamh i stair Chorn an Domhain agus 48 foireann le páirt a ghlacadh ann agus 104 cluiche le himirt. Bhí na foirne roinnte idir 12 grúpa agus ceithre fhoireann i ngach grúpa, rud a fhágann go gcaithfear 72 cluiche a imirt sula bhfágfar slán le haon dream, sin níos mó ná an 64 cluiche ar fad a imríodh ag Corn an Domhain in 2022. Agus formhór na bhfoirne a chríochnaíonn sa tríú háit sna grúpaí ag dul tríd go dtí an chéad bhabhta díbeartha, beidh sé beagnach chomh deacair céanna imeacht ón gcomórtas is atá sé fáil isteach ann.

Imreoidh Cúrasó, an tír is lú a bhain áit amach ag Corn an Domhain riamh, a gcéad chluiche i gcoinne ceann d’fhathaigh an chomórtais, an Ghearmáin, Dé Domhnaigh. Imreoidh Háítí, ceann de na tíortha is boichte ar domhan, go moch an mhaidin chéanna in aghaidh na hAlban. Ar an Luan, imreoidh fear Chromghlinne, Roberto Lopes, do Rinn Verde in aghaidh na Spáinne.

Tá ábhar iontais le fáil chomh maith in aistir Phanama, na hIaráice, Phoblacht Dhaonlathach an Chongó agus a thuilleadh nach iad.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 95%;&quot;
!An ball de FIFA
!Cónaidhm
!{{Leid uirlise|Babhtaí Cáilithe|Áit sa ghrúpa sa bhabhta cáilithe}}
!{{Leid uirlise|Dáta a&lt;br&gt;cáilíodh|An dáta ar imríodh an cluiche a d'fhág go raibh cáiliú cinnte ó thaobh na matamaitice don fhoireann}}
!{{Leid uirlise|Líon craobhacha&lt;br&gt;(2026 san áireamh)|An líon uaireanta a ghlac an tír páirt i gCorn an Domhain}}
!{{Leid uirlise|Céad&lt;br /&gt;rannph.|An chéad uair a raibh an tír rannpháirteach i gCorn an Domhain}}
!{{Leid uirlise|Rannph.&lt;br&gt;dheir.|An uair dheireanach a raibh an tír rannpháirteach i gCorn an Domhain}}
!{{Leid uirlise|Líon rannph.&lt;br /&gt;as a chéile|Líon na n-uaireanta as a chéile a raibh an tír rannpháirteach i gCorn an Domhain}}
!{{Leid uirlise|Craobacha&lt;br /&gt;(roimh 2026)|Líon na n-uaireanta a bhfuil Corna an Domhain buaite acu}}
!Toradh&lt;br /&gt;is fearr
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CAN sacar}} || [[CONCACAF]] || Óstach || 14/02/2023 || 3 || 1986 || 2022 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{MEX sacar}} || [[CONCACAF]] || Óstach || 14/02/2023 || 17 || 1930 || 2022 || 8 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|- 
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{nowrap|{{USA sacar}}}} || [[CONCACAF]] || Óstach || 14/02/2023 || 11 || 1930 || 2022 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{PAN sacar}} || [[CONCACAF]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONCACAF)#Grúpa A 2|Céad áit i ngrúpa A]] || 18/11/2025 || 2 || 2018 || 2018 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CUW sacar}} || [[CONCACAF]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONCACAF)#Grúpa B 2|Céad áit i ngrúpa B]] || 18/11/2025 || 1 || 2026 || n\bh || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;8&quot; | n\bh
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{HAI sacar}} || [[CONCACAF]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONCACAF)#Grúpa C 2|Céad áit i ngrúpa C]] || 18/11/2025 || 2 || 1974 || 1974 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{IRN sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa A 2|Céad áit i ngrúpa A&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 25/03/2025 || 6 || 1978 || 2022 || 4 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{UZB sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa A 2|Dara háit i ngrúpa A&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 05/06/2025 || 1 || 2026 || n\bh || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;8&quot; | n\bh
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{KOR sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa B 2|Céad áit i ngrúpa B&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 05/06/2025 || 6 || 1954 || 2022 || 12 || 0 || data-sort-value=&quot;4&quot; | An cheathrú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{JOR sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa B 2|Dara háit i ngrúpa B&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 05/06/2025 || 1 || 2026 || n\bh || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;8&quot; | n\bh
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{JPN sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa C 2|Céad áit i ngrúpa C&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 20/03/2025 || 8 || 1998 || 2022 || 8 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{AUS sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa C 2|Dara háit i ngrúpa C&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an tríú babhta)&lt;/small&gt;]] || 10/06/2025 || 7 || 1974 || 2022 || 6 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{QAT sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa A 3|{{nowrap|Buaiteoir Ghrúpa A}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an ceathrú babhta)&lt;/small&gt;]] || 14/10/2025 || 2 || 2022 || 2022 || 2 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{KSA sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe AFC)#Grúpa B 3|{{nowrap|Buaiteoir Ghrúpa B}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(an ceathrú babhta)&lt;/small&gt;]] || 14/10/2025 || 7 || 1994 || 2022 || 3 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{EGY sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa A|Céad áit i ngrúpa A]] || 08/10/2025 || 4 || 1934 || 2018 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{SEN sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa B|Céad áit i ngrúpa B]] || 14/10/2025 || 3 || 2002 || 2022 || 3 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{RSA sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa C|Céad áit i ngrúpa C]] || 14/10/2025 || 4 || 1998 || 2010 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CPV sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa D|Céad áit i ngrúpa D]] || 13/10/2025 || 1 || 2026 || n\bh || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;8&quot; | n\bh
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{MAR sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa E|Céad áit i ngrúpa E]] || 05/09/2025 || 7 || 1970 || 2022 || 3 || 0 || data-sort-value=&quot;4&quot; | An cheathrú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CIV sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa F|Céad áit i ngrúpa F]] || 14/10/2025 || 4 || 2006 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ALG sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa G|Céad áit i ngrúpa G]] || 09/10/2025 || 5 || 1982 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{TUN sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa H|Céad áit i ngrúpa H]] || 08/09/2025 || 7 || 1978 || 2022 || 3 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{GHA sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] || [[Corn Sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CAF)#Grúpa I|Céad áit i ngrúpa I]] || 12/10/2025 || 5 || 2006 || 2022 || 2 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ARG sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|1ú CONMEBOL]] || 25/03/2025 || 18 || 1930 || 2022 || 14 || 3 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ECU sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|2ú CONMEBOL]] || 10/06/2025 || 5 || 2002 || 2022 || 2 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{COL sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|3ú CONMEBOL]] || 04/09/2025 || 7 || 1962 || 2018 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{URU sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|4ú CONMEBOL]] || 04/09/2025 || 15 || 1930 || 2022 || 5 || 2 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{BRA sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|5ú CONMEBOL]] || 10/06/2025 || 23 || 1930 || 2022 || 23 || 5 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{PAR sacar}} || [[CONMEBOL]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)#Tábla|6ú CONMEBOL]] || 04/09/2025 || 9 || 1930 || 2010 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{NZL sacar}} || [[Oceania Football Confederation|OFC]] || Buaiteoir [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe OFC)|an tríú babhta]] || 24/03/2025 || 3 || 1982 || 2010 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{GER sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa A|Céad áit i ngrúpa A]] || 17/11/2025 || 21 || 1934 || 2022 || 17 || 4 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{SUI sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa B|Céad áit i ngrúpa B]] || 18/11/2025 || 13 || 1934 || 2022 || 6 || 0 || data-sort-value=&quot;5&quot; | Ceathrú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{SCO sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa C|Céad áit i ngrúpa C]] || 18/11/2025 || 9 || 1954 || 1998 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{FRA sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa D|Céad áit i ngrúpa D]] || 13/11/2025 || 17 || 1930 || 2022 || 8 || 2 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ESP sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa E|Céad áit i ngrúpa E]] || 18/11/2025 || 17 || 1934 || 2022 || 13 || 1 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{POR sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA|Céad áit i ngrúpa F]]|| 16/11/2025 || 9 || 1966 || 2022 || 7 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{NED sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa G|Céad áit i ngrúpa G]] || 17/11/2025 || 12 || 1934 || 2022 || 2 || 0 || data-sort-value=&quot;2&quot; | Dara háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{AUT sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa H|Céad áit i ngrúpa H]] || 18/11/2025 || 8 || 1934 || 1998 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{NOR sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa I|Céad áit i ngrúpa I]] || 16/11/2025 || 4 || 1938 || 1998 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;6&quot; | Ochtú ceannais
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{BEL sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa J|Céad áit i ngrúpa J]] || 18/11/2025 || 15 || 1930 || 2022 || 4 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{ENG sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa K|Céad áit i ngrúpa K]] || 14/10/2025 || 17 || 1950 || 2022 || 8 || 1 || data-sort-value=&quot;1&quot; | Curadh domhanda
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CRO sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa L|Céad áit i ngrúpa L]] || 14/11/2025 || 7 || 1998 || 2022 || 4 || 0 || data-sort-value=&quot;2&quot; | Dara háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{nowrap|{{BIH sacar}}}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Bealach A|Buaiteoir cluiche díbeartha UEFA A]] || 31/03/2026 || 2 || 2014 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{SWE sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Bealach B|Buaiteoir cluiche díbeartha UEFA B]] || 31/03/2026 || 13 || 1934 || 2018 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;2&quot; | Dara háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{TUR sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Bealach C|Buaiteoir cluiche díbeartha UEFA C]] || 31/03/2026 || 3 || 1954 || 2002 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;3&quot; | Tríú háit
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{CZE sacar}} || [[UEFA]] || [[Corn sacair an Domhain 2026 (babhtaí cáilithe UEFA)#Bealach D|Buaiteoir cluiche díbeartha UEFA D]] || 31/03/2026 || 2 || 2006 || 2006 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{COD sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] ||Buaiteoir ar [[Corn sacair an Domhain 2026 (craobh díbeartha idir ilchríocha|bhabhta díbeartha idir ilchríocha 1]] || 31/03/2026 || 2 || 1974 || 1974 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | {{IRQ sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] ||Buaiteoir ar [[Corn sacair an Domhain 2026 (craobh díbeartha idir ilchríocha|bhabhta díbeartha idir ilchríocha 2]] || 31/03/2026 || 2 || 1986 || 1986 || 1 || 0 || data-sort-value=&quot;7&quot; | Babhta na nGrúpaí
|}

== An Phríomh-chomórtas ==
'''Dáileadh na ngrúpaí'''
{|
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa A|Grúpa A]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| A1 || {{MEX sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| A2 || {{RSA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| A3 || {{KOR sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| A4 || {{CZE sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa B|Grúpa B]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| B1 || {{CAN sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| B2 || {{BIH (gearr) sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| B3 || {{QAT sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| B4 || {{SUI sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa C|Grúpa C]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| C1 || {{BRA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| C2 || {{MAR sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| C3 || {{HAI sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| C4 || {{SCO sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa D|Grúpa D]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| D1 || {{USA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| D2 || {{PAR sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| D3 || {{AUS sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| D4 || {{TUR sacar}}
|}
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa E|Grúpa E]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| E1 || {{GER sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| E2 || {{CUW sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| E3 || {{CIV sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| E4 || {{ECU sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa F|Grúpa F]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| F1 || {{NED sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| F2 || {{JPN sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| F3 || {{SWE sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| F4 || {{TUN sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa G|Grúpa G]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| G1 || {{BEL sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| G2 || {{EGY sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| G3 || {{IRN sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| G4 || {{NZL sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa H|Grúpa H]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| H1 || {{ESP sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| H2 || {{CPV sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| H3 || {{KSA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| H4 || {{URU sacar}}
|}
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa I|Grúpa I]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| I1 || {{FRA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| I2 || {{SEN sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| I3 || {{IRQ sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| I4 || {{NOR sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa J|Grúpa J]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| J1 || {{ARG sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| J2 || {{ALG sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| J3 || {{AUT sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| J4 || {{JOR sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa K|Grúpa K]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| K1 || {{POR sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| K2 || {{COD sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| K3 || {{UZB sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| K4 || {{COL sacar}}
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ {{nowrap|[[#Grúpa L|Grúpa L]]}}
|-
! Áit ||width=&quot;150&quot;| Foireann
|-
|align=&quot;center&quot;| L1 || {{ENG sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| L2 || {{CRO sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| L3 || {{GHA sacar}}
|-
|align=&quot;center&quot;| L4 || {{PAN sacar}}
|}
|}


'''Searmanas oscailte'''

Bhí trí shearmanas oscailte ann don chomórtas, ceann ar leith ag gach ceann de na tíortha óstaigh.

'''Forléargas ar na mór-ranna de réir an bhabhta'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 95%;&quot;
!Continent
!Cónaidhm
!Babhta na nGrúpaí
!An 32 deiridh
!Ochtú ceannais
!Ceathrú ceannais
!Leathcheannais
!3ú háit
!Ceannais
|-
|align=&quot;left&quot;| [[An Afraic]]
| [[Confédération Africaine de Football|CAF]]
| 10 (20.83%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[An Áise]]
| [[Asian Football Confederation|AFC]]
| 9 (18.75%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[An Eoraip]]
| [[UEFA]]
| 16 (33.33%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Meiriceá Thuaidh]] agua [[Meiriceá Láir]]
| [[CONCACAF]]
| 6 (12.5%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[An Aigéine]] || [[Oceania Football Confederation|OFC]]
| 1 (2.08%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Meiriceá Theas]]
| [[CONMEBOL]]
| 6 (12.50%)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: ;&quot; | Iomlán || 48 || 32 || 16 || 8 || 4 || 2 || 2
|}

== Réiteoirí ==

{| class=&quot;wikitable&quot; width=80%
! Cónaidhm
! Réiteoir
! Réiteoir cúnta
! VAR
|-
| [[Asian Football Confederation|AFC]]
| {{Bratach|United Arab Emirates}} [[Omar Al-Ali]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Qatar}} [[Abdulrahman Al-Jassim]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Saudi Arabia}} [[Khalid Al-Turais]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Japan}} [[Yusuke Araki]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Australia}} [[Alireza Faghani]]&lt;br /&gt;{{Bratach|China}} [[Ma Ning (voetbalscheidsrechter)|Ma Ning]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Jordan}} [[Adham Makhadmeh]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Uzbekistan}} [[Ilgiz Tantasjev]]
| {{Bratach|Saudi Arabia}} Mohammed Al-Abakry&lt;br /&gt;{{Bratach|Jordan}} Mohammad Al-Kalaf&lt;br /&gt;{{Bratach|Jordan}} Ahmad Al-Roalle&lt;br /&gt;{{Bratach|United Arab Emirates}} Mohamed Al-Hammadi&lt;br /&gt;{{Bratach|Qatar}} Saud Al-Maqaleh&lt;br /&gt;{{Bratach|Qatar}} Taleb Al-Marri&lt;br /&gt;{{Bratach|Uzbekistan}} Timoer Gaynoellin&lt;br /&gt;{{Bratach|Australia}} George Lakrindis&lt;br /&gt;{{Bratach|Australia}} James Lindsay&lt;br /&gt;{{Bratach|Japan}} Jun Mihara&lt;br /&gt;{{Bratach|Uzbekistan}} Andrej Tsapenko&lt;br /&gt;{{Bratach|China}} Fei Zhou
| {{Bratach|Qatar}} [[Khamis Al-Marri]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Saudi Arabia}} [[Abdullah Al-Shehri]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Australia}} [[Shaun Evans|Shaun Evans]]&lt;br /&gt;{{Bratach|China}} [[Fu Ming]]&lt;br /&gt;{{Bratach|United Arab Emirates}} [[Mohammed Obaid Khadim]]
|-
| [[Confédération Africaine de Football|CAF]]
| {{Bratach|Somalia}} [[Omar Abdulkadir Artan]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Gabon}} [[Pierre Atcho]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mauritania}} [[Dahane Beida]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Algeria}} [[Mustapha Ghorbal]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Morocco}} [[Jalal Jayed]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Egypt}} [[Amin Mohamed]]&lt;br /&gt;{{Bratach|South Africa}} [[Abongile Tom]]
| {{Bratach|Gabon}} Amos Abeigne&lt;br /&gt;{{Bratach|Egypt}} Mahmoud Abouelregal&lt;br /&gt;{{Bratach|Morocco}} Mostafa Akarkad&lt;br /&gt;{{Bratach|Morocco}} Zakaria Brinsi&lt;br /&gt;{{Bratach|Gabon}} Boris Ditsoga&lt;br /&gt;{{Bratach|Algeria}} Mokrane Gourari&lt;br /&gt;{{Bratach|Egypt}} Ahmed Hossam Taha&lt;br /&gt;{{Bratach|Cameroon}} Elvis Noupue&lt;br /&gt;{{Bratach|Lesotho}} Souru Phatsoane&lt;br /&gt;{{Bratach|Angola}} Jerson Santos&lt;br /&gt;{{Bratach|South Africa}} Zakhele Siwela&lt;br /&gt;{{Bratach|Algeria}} Abbes Akram Zerhouni
| {{Bratach|Egypt}} [[Mahmoud Ashour]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Morocco}} [[Hamza El Fariq]]
|-
| [[CONCACAF]]
| {{Bratach|El Salvador}} [[Iván Barton]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Costa Rica}} [[Juan Calderón]]&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} [[Ismail Elfath]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Canada}} [[Drew Fischer]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} [[Katia García]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Honduras}} [[Said Martínez]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Jamaica}} [[Oshane Nation]]&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} [[Tori Penso]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} [[César Arturo Ramos]]
| {{Bratach|Canada}} Lyes Arfa&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} Kyle Atkins&lt;br /&gt;{{Bratach|Canada}} Micheal Barwegen&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} Marco Bisguerra&lt;br /&gt;{{Bratach|Honduras}} Walter López&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} Brooke Mayo&lt;br /&gt;{{Bratach|Costa Rica}} Juan Carlos Mora&lt;br /&gt;{{Bratach|El Salvador}} David Morán&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} Alberto Morín&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} Kathryn Nesbitt&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} Corey Parker&lt;br /&gt;{{Bratach|Nicaragua}} Antonio Pupiro&lt;br /&gt;{{Bratach|Honduras}} Christián Ramírez&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} Sandra Ramírez&lt;br /&gt;{{Bratach|Trinidad and Tobago}} Caleb Wales
| {{Bratach|United States of America}} [[Joe Dickerson]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Nicaragua}} [[Tatiana Guzmán]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} [[Erick Miranda]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Mexico}} [[Guillermo Pacheco]]&lt;br /&gt;{{Bratach|United States of America}} [[Armando Villarreal]]
|-
| [[CONMEBOL]]
| {{Bratach|Brazil}} [[Ramon Abatti]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Paraguay}} [[Juan Gabriel Benítez]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} [[Raphael Claus]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} [[Yael Falcón Pérez]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Chile}} [[Cristián Garay]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} [[Darío Herrera]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Peru}} [[Kevin Ortega]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} [[Wilton Pereira Sampaio]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Colombia}} [[Andrés Rojas]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} [[Gustavo Tejera]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} [[Facundo Tello]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Venezuela}} [[Jesús Valenzuela]]
| {{Bratach|Brazil}} Rafael Alves&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} Carlos Barreiro&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Juan Pablo Belatti&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} Bruno Boschilia&lt;br /&gt;{{Bratach|Paraguay}} Eduardo Cardozo&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Gabriel Chade&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Maximiliano Del Yesso&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} Rodrigo Figueiredo&lt;br /&gt;{{Bratach|Colombia}} Alexander Guzmán&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} Danilo Manis&lt;br /&gt;{{Bratach|Venezuela}} Tulio Moreno&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Christián Navarro&lt;br /&gt;{{Bratach|Peru}} Michael Orué&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} Bruno Pires&lt;br /&gt;{{Bratach|Chile}} José Retamal&lt;br /&gt;{{Bratach|Chile}} Miguel Rocha&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} Facundo Rodríguez&lt;br /&gt;{{Bratach|Paraguay}} Milciades Saldivar&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} Nicolás Taran&lt;br /&gt;{{Bratach|Venezuela}} Jorge Urrego
| {{Bratach|Colombia}} [[Nicolás Gallo]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} [[Antonio García]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Uruguay}} [[Leodán González]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Chile}} [[Juan Lara]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Argentina}} [[Hernán Mastrangelo]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Venezuela}} [[Juan Soto (voetbalscheidsrechter)|Juan Soto]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Brazil}} [[Rodolpho Toski]]
|-
| [[Oceania Football Confederation|OFC]]
| {{Bratach|New Zealand}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]]
| {{Bratach|New Zealand}} Isaac Trevis
| 
|-
| [[UEFA]]
| {{Bratach|Norway}} [[Espen Eskås]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Spain}} [[Alejandro Hernández|Alejandro Hernández]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Romania}} [[István Kovács (voetbalscheidsrechter)|István Kovács]]&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} [[François Letexier]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Netherlands}} [[Danny Makkelie]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Poland}} [[Szymon Marciniak]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Italy}} [[Maurizio Mariani]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Sweden}} [[Glenn Nyberg]]&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} [[Michael Oliver|Michael Oliver]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Portugal}} [[João Pinheiro|João Pinheiro]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Switzerland}} [[Sandro Schärer]]&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} [[Anthony Taylor|Anthony Taylor]]&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} [[Clément Turpin]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Slovenia}} [[Slavko Vinčić]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Germany}} [[Felix Zwayer]]
| {{Bratach|Norway}} Isaak Bashevkin&lt;br /&gt;{{Bratach|Sweden}} Mahbod Beigi&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} Gary Beswick&lt;br /&gt;{{Bratach|Italy}} Daniele Bindoni&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} Stuart Burt&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} Nicolas Danos&lt;br /&gt;{{Bratach|Switzerland}} Stéphane De Almeida&lt;br /&gt;{{Bratach|Germany}} Christian Dietz&lt;br /&gt;{{Bratach|Norway}} Jan Erik Engan&lt;br /&gt;{{Bratach|Portugal}} Bruno Jesus&lt;br /&gt;{{Bratach|Germany}} Robert Kempter&lt;br /&gt;{{Bratach|Slovenia}} Tomaž Klančnik&lt;br /&gt;{{Bratach|Slovenia}} Andraž Kovačič&lt;br /&gt;{{Bratach|Poland}} Adam Kupsik&lt;br /&gt;{{Bratach|Poland}} Tomasz Listkiewicz&lt;br /&gt;{{Bratach|Portugal}} Luciano Maia&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} James Mainwaring&lt;br /&gt;{{Bratach|Romania}} Mihai Marica&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} Cyril Mugnier&lt;br /&gt;{{Bratach|Spain}} José Naranjo Pérez&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} Adam Nunn&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} Benjamin Pagès&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} Mehdi Rahmouni&lt;br /&gt;{{Bratach|Spain}} Diego Sánchez&lt;br /&gt;{{Bratach|Sweden}} Andreas Søderkvist&lt;br /&gt;{{Bratach|Netherlands}} Hessel Steegstra&lt;br /&gt;{{Bratach|Italy}} Alberto Tegoni&lt;br /&gt;{{Bratach|Romania}} Ferencz Tunyogi&lt;br /&gt;{{Bratach|Netherlands}} Jan de Vries
| {{Bratach|Croatia}} [[Ivan Bebek]]&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} [[Jérôme Brisard]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Germany}} [[Bastian Dankert]]&lt;br /&gt;{{Bratach|France}} [[Willy Delajod]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Spain}} [[Carlos del Cerro Grande]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Italy}} [[Marco Di Bello]]&lt;br /&gt;&lt;s&gt;{{Bratach|Netherlands}} [[Rob Dieperink]]&lt;/s&gt;&lt;br /&gt;{{Bratach|England}} [[Jarred Gillett]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Netherlands}} [[Dennis Higler]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Poland}} [[Tomasz Kwiatkowski]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Switzerland}} [[Fedayi San]]&lt;br /&gt;{{Bratach|Belgium}} [[Bram Van Driessche]]
|}

== Babhta na nGrúpaí ==

=== Grúpa A ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{MEX sacar}}
|3||3||0||0||6||0||+6||'''9'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{RSA sacar}}
|3||1||1||1||2||3||-1||'''4'''
|- 
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{KOR sacar}}
|3||1||0||2||2||3||-1||'''3'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CZE sacar}}
|3||0||1||2||2||6||-4||'''1'''

|}

{{Cluiche sacair
|data = 11 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|13:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{MEX sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 Tuairisc]
|foireann2 = {{RSA sacar}}
|Cuil1 = J. Quiñones {{cúl}} 9' &lt;br/&gt;R. Jiménez {{cúl}} 67'
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir = Wilton Sampaio ([[an Bhrasaíl]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 11 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{KOR sacar}}
|scór = 2 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 Tuairisc]
|foireann2 = {{CZE sacar}}
|Cuil1 = Hwang In-Beom {{cúl}} 67' &lt;br/&gt;Oh Hyeon-Gyu {{cúl}} 80'
|Cuil2 = L. Krejčí {{cúl}} 59'
|staid = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]]
|slua =  44,985
|reiteoir =  Amin Mohamed Omar ([[an Éigipt]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 18 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CZE sacar}}
|scór = 1 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 Tuairisc]
|foireann2 = {{RSA sacar}}
|Cuil1 = Sadílek {{cúl}} 6'
|Cuil2 = Mokoena  {{cúl}} 83' (pion.)
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua =  67,442
|reiteoir = Tori Penso (SAM)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 18 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{MEX sacar}}
|scór = 1 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 Tuairisc]
|foireann2 = {{KOR sacar}}
|Cuil1 = Romo  {{cúl}} 50'
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]]
|slua =  45,522
|reiteoir = Gustavo Tejera ([[Uragua]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CZE sacar}}
|scór = 0 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 Tuairisc]
|foireann2 = {{MEX sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = M. Chávez {{cúl}} 55'&lt;br/&gt;Quiñones {{cúl}} 61'&lt;br/&gt;Fidalgo {{cúl}} 90+4'
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir = Yael Falcón (An Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{RSA sacar}}
|scór = Cluiche 54
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 Tuairisc]
|foireann2 = {{KOR sacar}}
|Cuil1 = Maseko {{cúl}} 63'
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio BBVA Bancomer]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]
|slua = 51,243 
|reiteoir = Facundo Tello (An Airgintín)
}}

=== Grúpa B ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SUI sacar}}
|3||2||1||0||7||3||+4||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CAN sacar}}
|3||1||1||1||8||3||+5||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BIH sacar}}
|3||1||1||1||5||6||-1||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{QAT sacar}}
|3||0||1||2||2||10||-8|| '''1'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 12 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CAN sacar}}
|scór = 1 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 Tuairisc]
|foireann2 = {{BIH sacar}}
|Cuil1 = Larin {{cúl}} '78
|Cuil2 = Lukić {{cúl}} '21
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua = 43,002
|reiteoir = Facundo Tello (An Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 13 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{QAT sacar}}
|scór = 1 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Tuairisc]
|foireann2 = {{SUI sacar}}
|Cuil1 = Muheim {{cúl}} 90+4' (c.t.)
|Cuil2 = Embolo  {{cúl}} 17' (pion.)
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua = 67,966
|reiteoir = Saíd Martínez (Hondúras)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 18 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SUI sacar}}
|scór = 4 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 Tuairisc]
|foireann2 = {{BIH sacar}}
|Cuil1 = Manzambi  {{cúl}} 74', 90' &lt;br/&gt;Vargas  {{cúl}} 84' &lt;br/&gt;Xhaka  {{cúl}} 90+7' (pion.)
|Cuil2 = Mahmić {{cúl}} 90+3'
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,026
|reiteoir = João Pinheiro ([[An Phortaingéil]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 18 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CAN sacar}}
|scór = 6–0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 Tuairisc]
|foireann2 = {{QAT sacar}}
|Cuil1 = Larin {{cúl}} 16'&lt;br/&gt;J. David {{cúl}} 29', 45+3', 90+2'&lt;br/&gt;Saliba {{cúl}} 64'&lt;br/&gt;Manai {{cúl}} 75' (c.t.)
|Cuil2 = 
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua =  52,497
|reiteoir =  Cristián Garay ([[an tSile]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SUI sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 Tuairisc]
|foireann2 = {{CAN sacar}}
|Cuil1 = Vargas {{cúl}} 46' &lt;br/&gt; Manzambi {{cúl}} 57'
|Cuil2 = P. David {{cúl}} 76'
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir =  Ramon Abatti (An Bhrasaíl)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BIH sacar}}
|scór = 3 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 Tuairisc]
|foireann2 = {{QAT sacar}}
|Cuil1 = Alajbegović {{cúl}} 29'&lt;br/&gt;Abunada {{cúl}} 34' (c.t.) &lt;br/&gt;Mahmić {{cúl}} 80'
|Cuil2 = Al-Haydos {{cúl}} 42'
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir =  Jesús Valenzuela (Veiniséala)
}}

=== Grúpa C ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BRA sacar}}
|3||2||1||0||7||1||+6||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{MAR sacar}}
|3||2||1||0||6||3||+3||'''7'''
|-
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SCO sacar}}
|3||1||0||2||1||4||-3||'''3'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{HAI sacar}}
|3||0||0||3||2||8||-6||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 13 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BRA sacar}}
|scór = 1 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 Tuairisc]
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = Vinícius {{cúl}} 32'
|Cuil2 = Saibari  {{cúl}} 21'
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Slavko Vinčić ([[an tSlóivéin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 13 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{HAI sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 Tuairisc]
|foireann2 = {{SCO sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = McGinn  {{cúl}} 28'
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 64,146
|reiteoir = Mustapha Ghorbal ([[an Ailgéir]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 19 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SCO sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 Tuairisc]
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Saibari  {{cúl}} 2'
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 64,146
|reiteoir = Ilgiz Tantashev ([[an Úisbéiceastáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data         = 19 Meitheamh 2026
|am         = {{Formáidiú ama|20:30|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1        = {{BRA sacar}}
|scór        = 3 - 0
|tuairisc       = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 Tuairisc]
|foireann2        = {{HAI sacar}}
|Cuil1       = Cunha {{cúl}} 23', 36'&lt;br/&gt;Vinícius  {{cúl}} 45+3'
|Cuil2       = 
|staid      = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua   = 68,324
|reiteoir      = Alejandro Hernández Hernández ([[An Spáinn]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SCO sacar}}
|scór = 0 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 Tuairisc]
|foireann2 = {{BRA sacar}}
|Cuil1 =
|Cuil2 =  Vinícius {{cúl}} 7', 45+3'&lt;br/&gt;Cunha {{cúl}} 60'
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,478
|reiteoir = César Arturo Ramos (Meicsiceo)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 24 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{MAR sacar}}
|scór = 4 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 Tuairisc]
|foireann2 = {{HAI sacar}}
|Cuil1 = Hakimi {{cúl}} 39'&lt;br/&gt;Saibari {{cúl}} 45+1'&lt;br/&gt;Rahimi {{cúl}} 78'&lt;br/&gt;Yassine {{cúl}} 89'
|Cuil2 = 	Bounou {{cúl}} 10' (c.t.)&lt;br/&gt;Isidor {{cúl}} 43'
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 68,239
|reiteoir = Danny Makkelie (An Ísiltír)
}}

=== Grúpa D ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{USA sacar}}
|3||2||0||1||8||4||+4||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{AUS sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{PAR sacar}}
|3||1||1||1||2||4||-2||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{TUR sacar}}
|3||1||0||2||3||5||-2||'''3'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 12 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{USA sacar}}
|scór = 4 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 Tuairisc]
|foireann2 = {{PAR sacar}}
|Cuil1 = Bobadilla {{cúl}} 7' (c.t.) &lt;br/&gt;Balogun  {{cúl}}31', 45+5'&lt;br/&gt;Reyna  {{cúl}}90+8'
|Cuil2 = Maurício {{cúl}} 73'
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood, California|Inglewood]]
|slua = 70,492
|reiteoir = Danny Makkelie ([[an Ísiltír]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 13 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{AUS sacar}}
|scór = 2 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 Tuairisc]
|foireann2 = {{TUR sacar}}
|Cuil1 = Irankunda  {{cúl}}27' &lt;br/&gt;Metcalfe  {{cúl}}75'
|Cuil2 = 
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir =  Jesús Valenzuela ([[Veiniséala]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 19 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{USA sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 Tuairisc]
|foireann2 = {{AUS sacar}}
|Cuil1 = Burgess {{cúl}} 11' (c.t.) &lt;br/&gt;Freeman  {{cúl}}43'
|Cuil2 = 
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir = Felix Zwayer ([[An Ghearmáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 19 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{TUR sacar}}
|scór = 0 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 Tuairisc]
|foireann2 = {{PAR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Galarza  {{cúl}} 2'
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua = 68,827
|reiteoir = Iván Barton ([[an tSalvadói]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{TUR sacar}}
|scór = 3 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 Tuairisc]
|foireann2 = {{USA sacar}}
|Cuil1 = Güler {{cúl}} 10' &lt;br/&gt;Yılmaz {{cúl}} 31'&lt;br/&gt;Ayhan {{cúl}} 90+8'
|Cuil2 = Trusty {{cúl}} 3'&lt;br/&gt;Berhalter {{cúl}} 49'
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,492
|reiteoir =  Mustapha Ghorbal ([[an Ailgéir]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{PAR sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 Tuairisc]
|foireann2 = {{AUS sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua =  68,827
|reiteoir = Clément Turpin (An Fhrainc)
}}

=== Grúpa E ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{GER sacar}}
|3||2||0||1||10||4||+6||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CIV sacar}}
|3||2||0||1||4||2||+2||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ECU sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CUW sacar}}
|3||0||1||2||1||9||-8||'''1'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 14 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{GER sacar}}
|scór = Cluiche 7 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 Tuairisc]
|foireann2 = {{CUW sacar}}
|Cuil1 = Nmecha  {{cúl}}6'&lt;br/&gt;Schlotterbeck  {{cúl}}38'&lt;br/&gt;Havertz  {{cúl}}45+5' {{cúl}}(pion.), 88'&lt;br/&gt;Musiala  {{cúl}}47'&lt;br/&gt;Brown  {{cúl}}68'&lt;br/&gt;Undav  {{cúl}}78'
|Cuil2 = Comenencia {{cúl}} 21'
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,021
|reiteoir = Jalal Jayed ([[Maracó]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 14 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CIV sacar}}
|scór = 1 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 Tuairisc]
|foireann2 = {{ECU sacar}}
|Cuil1 = A. Diallo {{cúl}}  90'
|Cuil2 = 
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua = 68,274
|reiteoir = François Letexier ([[An Fhrainc]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 20 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{GER sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 Tuairisc]
|foireann2 = {{CIV sacar}}
|Cuil1 = Undav  {{cúl}} 68', 90+4'
|Cuil2 = Kessié {{cúl}}  30'
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua =  43,036
|reiteoir =  Juan Gabriel Benítez ([[Paragua]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 20 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ECU sacar}}
|scór =  0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 Tuairisc]
|foireann2 = {{CUW sacar}}
|Cuil1 =
|Cuil2 =
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 68,598
|reiteoir =  Ma Ning ([[an tSín]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CUW sacar}}
|scór = 0 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 Tuairisc]
|foireann2 = {{CIV sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 	Pépé {{cúl}} 7', 64'
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua = 68,324
|reiteoir =  Glenn Nyberg (An tSualainn)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ECU sacar}}
|scór = 2 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 Tuairisc]
|foireann2 = {{GER sacar}}
|Cuil1 = Angulo {{cúl}} 9' &lt;br/&gt; Plata {{cúl}} 77'
|Cuil2 = Sané {{cúl}} 2'
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Tori Penso (SAM)
}}

=== Grúpa F ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{NED sacar}}
|3||2||1||0||10||4||+6||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{JPN sacar}}
|3||1||1||1||7||3||+4||'''5'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SWE sacar}}
|3||1||1||1||7||7|| 0||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{TUN sacar}}
|3||0||0||3||2||12||-10||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 14 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NED sacar}}
|scór = 2 - 2
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 Tuairisc]
|foireann2 = {{JPN sacar}}
|Cuil1 = [[Virgil van Dijk|Van Dijk]] {{cúl}}50'&lt;br/&gt;Summerville  {{cúl}}64'
|Cuil2 = Nakamura  {{cúl}}57'&lt;br/&gt;Kamada  {{cúl}}88'
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua =  69,285
|reiteoir = Ismail Elfath ([[SAM]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 14 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SWE sacar}}
|scór = 5 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 Tuairisc]
|foireann2 = {{TUN sacar}}
|Cuil1 = Ayari  {{cúl}} 7', 90+6'&lt;br/&gt;Isak {{cúl}} 30'&lt;br/&gt;Gyökeres {{cúl}} 59'&lt;br/&gt;Svanberg {{cúl}} 84'
|Cuil2 = Rekik {{cúl}} 43'
|staid = [[Estadio BBVA Bancomer]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]
|slua = 50,987
|reiteoir = Yael Falcón ([[An Airgintín]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 20 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NED sacar}}
|scór = 5 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 Tuairisc]
|foireann2 = {{SWE sacar}}
|Cuil1 = Brobbey {{cúl}} 5', 17'&lt;br/&gt;Gakpo {{cúl}} 47', 54'&lt;br/&gt;Summerville {{cúl}} 89'
|Cuil2 = Elanga  {{cúl}} 59'
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir = Michael Oliver (Sasana)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 20 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|22:00|utc1=-6|06:00+|utc2=+1}}
|foireann1 = {{TUN sacar}}
|scór = 0 - 4 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 Tuairisc]
|foireann2 = {{JPN sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Kamada  4'&lt;br/&gt;Ueda  31', 83'&lt;br/&gt;J. Itō  69'
|staid = [[Estadio BBVA Bancomer]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]
|slua = 51,243
|reiteoir = István Kovács ([[an Rómáin]])
}}
''Beidh an cluiche idir an Túinéis agus an tSeapáin ar an 1,000ú cluiche is stair Chorn an Domhain
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{JPN sacar}}
|scór = 1 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 Tuairisc]
|foireann2 = {{SWE sacar}}
|Cuil1 = Maeda {{cúl}} 56'
|Cuil2 = Elanga {{cúl}} 62'
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 51,243
|reiteoir =  István Kovács (an Rómáin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 25 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{TUN sacar}}
|scór = 1 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 Tuairisc]
|foireann2 = {{NED sacar}}
|Cuil1 = Mastouri {{cúl}} 54'
|Cuil2 = Skhiri {{cúl}} 3' (c.t.)&lt;br/&gt;Brobbey {{cúl}}  7'&lt;br/&gt;Van Hecke {{cúl}} 62'
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 68,391
|reiteoir =  Katia Itzel García (Meicsiceo)
}}

=== Grúpa G ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BEL sacar}}
|3||1||2||0||6||2||+4||'''5'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{EGY sacar}}
|3||1||2||0||5||3||+2||'''5'''
|-
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{IRN sacar}}
|3||0||3||0||3||3||0||'''3'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{NZL sacar}}
|3||0||1||2||4||10||-6||'''1'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 15 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BEL sacar}}
|scór = 1 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 Tuairisc]
|foireann2 = {{EGY sacar}}
|Cuil1 = Hany {{cúl}} 66' (c.t.)
|Cuil2 = Ashour  {{cúl}} 19'
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,775
|reiteoir = Ramon Abatti ([[An Bhrasaíl]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 15 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{IRN sacar}}
|scór = 2 - 2
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 Tuairisc]
|foireann2 = {{NZL sacar}}
|Cuil1 = Rezaeian  {{cúl}}32' &lt;br/&gt;Mohebi  {{cúl}}64'
|Cuil2 = Just  {{cúl}} 7', 54'
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,108
|reiteoir =  César Arturo Ramos ([[Meicsiceo]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 21 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BEL sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 Tuairisc]
|foireann2 = {{IRN sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,317
|reiteoir = Darío Herrera (an Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 21 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NZL sacar}}
|scór = 1 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 Tuairisc]
|foireann2 = {{EGY sacar}}
|Cuil1 = Surman  {{cúl}} 15'
|Cuil2 = Ziko  {{cúl}} 58' &lt;br/&gt;[[Mohamed Salah|Salah]] {{cúl}} 67'&lt;br/&gt;Trézéguet {{cúl}} 82'
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir = Omar Al Ali ([[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha|AEA]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{EGY sacar}}
|scór = 1 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 Tuairisc]
|foireann2 = {{IRN sacar}}
|Cuil1 = Saber {{cúl}}  5'
|Cuil2 = Rezaeian  {{cúl}} 14'
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir = Szymon Marciniak (An Pholainn)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NZL sacar}}
|scór = 1 - 5
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 Tuairisc]
|foireann2 = {{BEL sacar}}
|Cuil1 = Just {{cúl}}  84'
|Cuil2 = Trossard {{cúl}} 28', 50'&lt;br/&gt;De Bruyne {{cúl}} 66'&lt;br/&gt;[[Romelu Lukaku|Lukaku]] {{cúl}} 86'&lt;br/&gt;Saelemaekers {{cúl}} 90+4'
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir = Adham Makhadmeh ([[an Iordáin]])
}}

=== Grúpa H ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ESP sacar}}
|3||2||1||0||5||0||+5||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CPV sacar}}
|3||0||3||0||2||2||+0||'''3'''
|-
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{URU sacar}}
|3||0||2||1||3||4||-1||'''2'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{KSA sacar}}
|3||0||2||1||1||5||-4||'''2'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 15 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ESP sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 Tuairisc]
|foireann2 = {{CPV sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 67,640
|reiteoir =  Adham Makhadmeh ([[an Iordáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 15 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{KSA sacar}}
|scór = 1 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 Tuairisc]
|foireann2 = {{URU sacar}}
|Cuil1 = Al-Amri {{cúl}} 41'
|Cuil2 = M. Araújo  {{cúl}} 80'
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 62,764
|reiteoir =  Maurizio Mariani ([[An Iodáil]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 21 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ESP sacar}}
|scór = 4 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 Tuairisc]
|foireann2 = {{KSA sacar}}
|Cuil1 = [[Lamine Yamal|Yamal]] {{cúl}} 10' &lt;br/&gt;Oyarzabal {{cúl}} 21', 24' &lt;br/&gt;Al-Tambakti {{cúl}} 49' (c.t.)
|Cuil2 = 
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua =  68,239
|reiteoir = Raphael Claus ([[An Bhrasaíl]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 21 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{URU sacar}}
|scór = 2 - 2
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 Tuairisc]
|foireann2 = {{CPV sacar}}
|Cuil1 = M. Araújo {{cúl}} 44'&lt;br/&gt;Canobbio {{cúl}} 45+6'
|Cuil2 = K. Pina {{cúl}} 21'&lt;br/&gt;Varela {{cúl}} 61'
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,003
|reiteoir =  Espen Eskås ([[an Iorua]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CPV sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 Tuairisc]
|foireann2 = {{KSA sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,278
|reiteoir = François Letexier (An Fhrainc)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{URU sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 Tuairisc]
|foireann2 = {{ESP sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Baena  {{cúl}} 42'
|staid = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]]
|slua =  45,065
|reiteoir = Ismail Elfath (SAM)
}}

=== Grúpa I ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{FRA sacar}}
|3||3||0||0||10||2||+8||'''9'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{NOR sacar}}
|3||2||0||1||8||7||+1||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SEN sacar}}
|3||1||0||2||8||6||+2||'''3'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{IRQ sacar}}
|3||0||0||3||1||12||-11||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 16 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{FRA sacar}}
|scór = 3 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 Tuairisc]
|foireann2 = {{SEN sacar}}
|Cuil1 = Mbappé {{cúl}} 66', 90+6' &lt;br/&gt;Barcola  {{cúl}}82'
|Cuil2 = Mbaye {{cúl}} 90+5'
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,545
|reiteoir = Alireza Faghani (an Astráil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 16 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{IRQ sacar}}
|scór = 1 - 4 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 Tuairisc]
|foireann2 = {{NOR sacar}}
|Cuil1 = Hussein  {{cúl}} 39'
|Cuil2 = Haaland {{cúl}} 29', 43'&lt;br/&gt;Østigård {{cúl}} 76'&lt;br/&gt;Hussein {{cúl}} 90+6' (c.t.)
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua =  63,106
|reiteoir = Pierre Atcho ([[An Ghabúin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 22 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{FRA sacar}}
|scór = 3 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 Tuairisc]
|foireann2 = {{IRQ sacar}}
|Cuil1 = Mbappé {{cúl}} 14', 54' &lt;br/&gt;Dembélé {{cúl}} 66'
|Cuil2 = 
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua = 68,324
|reiteoir = Drew Fischer (Ceanada)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 22 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NOR sacar}}
|scór = 3 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 Tuairisc]
|foireann2 = {{SEN sacar}}
|Cuil1 = Pedersen {{cúl}} 43'&lt;br/&gt;Haaland {{cúl}} 48', 58'
|Cuil2 = I. Sarr  {{cúl}} 53', 90+3'
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Wilton Sampaio (An Bhrasaíl)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{NOR sacar}}
|scór = 1 - 4
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 Tuairisc]
|foireann2 = {{FRA sacar}}
|Cuil1 = Aasgaard {{cúl}} 21'	
|Cuil2 = 	Dembélé {{cúl}} 7', 20', 32' &lt;br/&gt; Doué {{cúl}} 90+4'
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 64,146
|reiteoir = Michael Oliver (Sasana)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 26 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SEN sacar}}
|scór = 5 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 Tuairisc]
|foireann2 = {{IRQ sacar}}
|Cuil1 = Diarra {{cúl}}  4'&lt;br/&gt;I. Sarr {{cúl}}  56'&lt;br/&gt;P. Gueye {{cúl}}  59', 71'&lt;br/&gt;I. Ndiaye {{cúl}}  82'
|Cuil2 = 
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua = 43,036
|reiteoir = Anthony Taylor (Sasana)
}}

=== Grúpa J ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ARG sacar}}
|3||3||0||0||8||1||+7||'''8'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{AUT sacar}}
|3||1||1||1||6||6||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ALG sacar}}
|3||1||1||1||5||7||-2||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{JOR sacar}}
|3||0||0||3||3||8||-5||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 16 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ARG sacar}}
|scór = 3 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 Tuairisc]
|foireann2 = {{ALG sacar}}
|Cuil1 = [[Lionel Messi|Messi]] {{cúl}} 17', 60', 76'
|Cuil2 = 
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 60,045
|reiteoir = Szymon Marciniak ([[An Pholainn]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 16 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{AUT sacar}}
|scór = 3 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 Tuairisc]
|foireann2 = {{JOR sacar}}
|Cuil1 = Schmid  {{cúl}} 20' &lt;br/&gt;Al-Arab {{cúl}} 76' (c.t.)&lt;br/&gt;Arnautović {{cúl}}  90+12' (pion.)

|Cuil2 = 
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua = 68,527
|reiteoir =  Dahane Beida ([[An Mháratáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 22 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ARG sacar}}
|scór = 2 -0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 Tuairisc]
|foireann2 = {{AUT sacar}}
|Cuil1 = [[Lionel Messi|Messi]] {{cúl}} 38', 90+5'
|Cuil2 = 
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua =  70,649
|reiteoir = Amin Omar ([[an Éigipt]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 22 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{JOR sacar}}
|scór = 1 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 Tuairisc]
|foireann2 = {{ALG sacar}}
|Cuil1 = Al-Rashdan {{cúl}} 36'
|Cuil2 = Benbouali {{cúl}} 69' &lt;br/&gt;Gouiri {{cúl}} 82'
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua =  68,371
|reiteoir = Slavko Vinčić ([[an tSlóivéin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ALG sacar}}
|scór = 3 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 Tuairisc]
|foireann2 = {{AUT sacar}}
|Cuil1 = Belghali {{cúl}} 45'&lt;br/&gt;Mahrez {{cúl}} 60', 90+3'
|Cuil2 = Arnautović {{cúl}} 28'&lt;br/&gt;Sabitzer {{cúl}} 55'&lt;br/&gt;Kalajdžić {{cúl}} 90+6'
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 69,045
|reiteoir = Ilgiz Tantashev ([[an Úisbéiceastáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|21:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{JOR sacar}}
|scór = 1 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 Tuairisc]
|foireann2 = {{ARG sacar}}
|Cuil1 = Al-Taamari {{cúl}} 55'
|Cuil2 = Lo Celso {{cúl}}  19' &lt;br/&gt;La. Martínez {{cúl}}  31' (pion.)&lt;br/&gt;[[Lionel Messi|Messi]] {{cúl}}80'
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 70,649
|reiteoir = István Kovács (an Rómáin)
}}

=== Grúpa K ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{COL sacar}}
|3||2||1||0||4||1||+3||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{POR sacar}}
|3||1||2||0||6||1||+5||'''5'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{COD sacar}}
|3||1||1||1||4||3||+1||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{UZB sacar}}
|3||0||0||3||2||11||-9||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 17 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{POR sacar}}
|scór = 1 -1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 Tuairisc]
|foireann2 = {{COD sacar}}
|Cuil1 = J. Neves {{cúl}} 6'
|Cuil2 = Wissa {{cúl}} 45+5'
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir =  Abdulrahman Al-Jassim ([[Catar]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 17 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{UZB sacar}}
|scór = 1 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 Tuairisc]
|foireann2 = {{COL sacar}}
|Cuil1 = Fayzullaev {{cúl}} 60'
|Cuil2 = Muñoz {{cúl}} 40' &lt;br/&gt;Díaz {{cúl}} 65'&lt;br/&gt;Campaz {{cúl}} 90+9'
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir =  Anthony Taylor ([[Sasana]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 23 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{POR sacar}}
|scór = 5 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 Tuairisc]
|foireann2 = {{UZB sacar}}
|Cuil1 = [[Cristiano Ronaldo|Ronaldo]] {{cúl}} 6', 39'&lt;br/&gt;Mendes  {{cúl}} 17'&lt;br&gt;Nematov {{cúl}} 60' (c.t.)&lt;br/&gt;Leão {{cúl}} 87'
|Cuil2 = 
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir = Jalal Jayed ([[Maracó]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 23 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}}
|foireann1 = {{COL sacar}}
|scór = 1 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 Tuairisc]
|foireann2 = {{COD sacar}}
|Cuil1 = Muñoz {{cúl}} 76'
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]]
|slua = 45,358
|reiteoir =  Maurizio Mariani (An Iodáil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:30|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{COL sacar}}
|scór = 0 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 Tuairisc]
|foireann2 = {{POR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,478
|reiteoir = Alireza Faghani (An Astráil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:30|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{COD sacar}}
|scór = 3 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 Tuairisc]
|foireann2 = {{UZB sacar}}
|Cuil1 = Wissa {{cúl}} 68' (pion.), 90+1' &lt;br/&gt;Mayele {{cúl}} 78'
|Cuil2 = Shomurodov {{cúl}} 10'
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 68,239
|reiteoir = Felix Zwayer ([[An Ghearmáin]])
}}

=== Grúpa L ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=165|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG sacar}}
|3||2||1||0||6||2||+4||'''7'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CRO sacar}}
|3||2||0||1||5||5||0||'''6'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{GHA sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|-
| '''4'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{PAN sacar}}
|3||0||0||3||0||4||-4||'''0'''
|}

{{Cluiche sacair
|data = 17 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|15:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ENG sacar}}
|scór = 4 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 Tuairisc]
|foireann2 = {{CRO sacar}}
|Cuil1 = [[Harry Kane|Kane]] {{cúl}} 12' (pion.), 42' &lt;br/&gt;Bellingham  {{cúl}} 47' &lt;br/&gt;Rashford {{cúl}} 85'
|Cuil2 = Baturina {{cúl}} 36' &lt;br/&gt; Musa {{cúl}} 45+5'
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua =  70,389
|reiteoir = Clément Turpin ([[An Fhrainc]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 17 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{GHA sacar}}
|scór = 1 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 Tuairisc]
|foireann2 = {{PAN sacar}}
|Cuil1 = Yirenkyi {{cúl}}  90+5'
|Cuil2 = 
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua =  42,942
|reiteoir =  Glenn Nyberg (An tSualainn)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 23 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|16:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ENG sacar}}
|scór = 0 - 0 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 Tuairisc]
|foireann2 = {{GHA sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 63,983
|reiteoir = Saíd Martínez ([[Hondúras]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 23 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{PAN sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 Tuairisc]
|foireann2 = {{CRO sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Budimir  {{cúl}} 54'
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua = 43,036
|reiteoir = Pierre Atcho (an Ghabúin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{PAN sacar}}
|scór = 0 - 2
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 Tuairisc]
|foireann2 = {{ENG sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 =Bellingham {{cúl}} 62' &lt;br/&gt;[[Harry Kane|Kane]] {{cúl}} 67' 
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Abdulrahman Al-Jassim (Catar)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 27 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CRO sacar}}
|scór = 2 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 Tuairisc]
|foireann2 = {{GHA sacar}}
|Cuil1 = P. Sučić {{cúl}} 31' &lt;br/&gt;Vlašić {{cúl}} 83'
|Cuil2 = Luckassen {{cúl}} 73'
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua =  68,324
|reiteoir = Drew Fischer (Ceanada)
}}

=== Tábla na dtríú tíortha is fearr sa tríú háit ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot; text-align:left; font-size:95%&quot;
|- align=center bgcolor=#efefef
!width=20|Áit
!width=20|{{Leid uirlise|Gr|Grúpa}}
!width=200|Tír
!width=20|{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}}
!width=20|{{Leid uirlise|B|Buaite}}
!width=20|{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}}
!width=20|{{Leid uirlise|C|Caillte}}
!width=20|{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}}
!width=20|{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}}
!width=20|{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}}
!width=20|{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''1'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa K|K]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{COD sacar}}
|3||1||1||1||4||3||+1||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''2'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa F|F]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SWE sacar}}
|3||1||1||1||7||7||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''3'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa L|L]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{GHA sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''4'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa E|E]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ECU sacar}}
|3||1||1||1||2||2||0||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''5'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa B|B]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BIH sacar}}
|3||1||1||1||5||6||-1||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''6'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa J|J]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ALG sacar}}
|3||1||1||1||5||7||-2||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''7'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa D|D]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{PAR sacar}}
|3||1||1||1||2||4||-2||'''4'''
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| '''8'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa I|I]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SEN sacar}}
|3||1||0||2||8||6||+2||'''3'''
|-
| '''9'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa G|G]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{IRN sacar}}
|3||0||3||0||3||3||0||'''3'''
|-
| '''10'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa A|A]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{KOR sacar}}
|3||1||0||2||2||3||-1||'''3'''
|-
| '''11'''
|[[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa C|C]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SCO sacar}}
|3||1||0||2||1||4||-3||'''3'''
|-
| '''12'''
| [[Corn FIFA an Domhain 2026#Grúpa H|H]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{URU sacar}}
|3||0||2||1||3||4||-1||'''2'''
|}

== Babhtaí díbeartha ==

=== An 32 deiridh ===
{{Cluiche sacair
|data = 28 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}} 
|foireann1 = {{RSA sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 Tuairisc]]
|foireann2 = {{CAN sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Eustáquio {{cúl|90+2}} 
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 69,237
|reiteoir = João Pinheiro (An Phortaingéil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 29 Meitheamh 2026
|am ={{Formáidiú ama|16:30|utc1=-4|utc2=+1}} 
|foireann1 = {{GER sacar}}
|scór = 1 - 1 (a.b.) &lt;br/&gt; Pionóis&lt;br/&gt;3 - 4
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 Tuairisc]
|foireann2 = {{PAR sacar}}
|Cuil1 = Havertz {{cúl|54}}&lt;hr&gt;Havertz{{PionósGR}} &lt;br/&gt;Kimmich {{Scór pionóis}} &lt;br/&gt;Musiala {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Woltemade{{PionósGR}}&lt;br/&gt;Amiri {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Tah {{PionósGR}}
|Cuil2 = Enciso {{cúl|42}}&lt;hr&gt;{{Scór pionóis}} Maurício&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} G. Gómez&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Galarza&lt;br/&gt;{{PionósGR}}Sanabria&lt;br/&gt;{{PionósGR}}Balbuena&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Canale
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 63,945
|reiteoir = Jalal Jayed (Maracó )
}}
{{Cluiche sacair
|data = 29 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}} 
|foireann1 = {{NED sacar}}
|scór = 1 - 1 (a.b.) &lt;br/&gt; Pionóis &lt;br/&gt;2 - 3
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 tuairisc]
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = Gakpo {{cúl|54}} &lt;hr&gt;Koopmeiners {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Kluivert {{PionósGR}}&lt;br/&gt;Weghorst {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Timber {{PionósGR}}&lt;br/&gt;Summerville {{PionósGR}}
|Cuil2 = Diop {{cúl|90+1}}&lt;hr&gt;{{PionósGR}} El Aynaoui&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Rahimi&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Talbi&lt;br/&gt;{{PionósGR}} Hakimi&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Saibari
|staid = [[Estadio BBVA Bancomer]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]
|slua = 51,243
|reiteoir = Wilton Sampaio (An Bhrasaíl)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 29 Meitheamh 2026
|am ={{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}  
|foireann1 = {{BRA sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 Tuairisc]
|foireann2 = {{JAP sacar}}
|Cuil1 = Casemiro {{cúl|56}}&lt;br/&gt;Martinelli {{cúl|90+5}}
|Cuil2 = Sano {{cúl|29}}
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir = Maurizio Mariani (An Iodáil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 30 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{FRA sacar}}
|scór = 3 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 Tuairisc]
|foireann2 = {{SWE sacar}}
|Cuil1 = Mbappé  {{cúl|45', 74}} &lt;br/&gt; Barcola  {{cúl|53}}
|Cuil2 = 
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Danny Makkelie (An Ísiltír)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 30 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CIV sacar}}
|scór = 1 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 Tuairisc]
|foireann2 = {{NOR sacar}}
|Cuil1 = Diallo {{cúl|74}}
|Cuil2 = Nusa {{cúl|39}}&lt;br/&gt;Haaland {{cúl|86}}
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 69,665
|reiteoir = Jesús Valenzuela (Veiniséala)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 30 Meitheamh 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-6|utc2=+1}} &lt;ref&gt;Bhí an cluiche curtha sa sceideal ar 19:00 ar dtús ach Cuireadh siar é le haon uair an chloig de dheasca tintrí.&lt;/ref&gt;
|foireann1 = {{MEX sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc =  [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 tuairisc]
|foireann2 = {{ECU sacar}}
|Cuil1 = Quiñones  {{cúl|22}}&lt;br/&gt;Jiménez {{cúl|31}}
|Cuil2 = 
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir = Slavko Vinčić (an tSlóivéin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 1 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ENG sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 Tuairisc]
|foireann2 = {{COD sacar}}
|Cuil1 = [[Harry Kane|Kane]] {{cúl|75', 86}}
|Cuil2 = Cipenga {{cúl|7}}
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 68,239
|reiteoir = Adham Makhadmeh ([[an Iordáin]])
}}
{{Cluiche sacair
|data = 1 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{USA sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 Tuairisc]
|foireann2 = {{BIH sacar}}
|Cuil1 = Balogun {{cúl|45}} &lt;br/&gt;Tillman {{cúl|82}}
|Cuil2 = 
|staid = [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|slua = 68,827
|reiteoir = Raphael Claus (an Bhrasaíl)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 1 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|13:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BEL sacar}}
|scór = 3 - 2 (a.b.)
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 TUairisc]
|foireann2 = {{SEN sacar}}
|Cuil1 = [[Romelu Lukaku|Lukaku]] {{cúl|86}}&lt;br/&gt;Tielemans  {{cúl|89', 120+5|pion}}
|Cuil2 = Diarra  {{cúl|25}}&lt;br/&gt;I. Sarr  {{cúl|51}}
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 66,925
|reiteoir = Saíd Martínez (Hondúras)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 2 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{POR sacar}}
|scór = 2 - 1 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 Tuairisc]
|foireann2 = {{CRO sacar}}
|Cuil1 = [[Cristiano Ronaldo|Ronaldo]] {{cúl|68|pion.}} &lt;br/&gt; Ramos {{cúl|90+4}}
|Cuil2 = Perišić  {{cúl|53}}
|staid = [[BMO Field]], [[Toronto]]
|slua = 43,036
|reiteoir = Espen Eskås (an Iorua)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 2 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ESP sacar}}
|scór = 3 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 Tuairisc] 
|foireann2 = {{AUT sacar}}
|Cuil1 = Oyarzabal  {{cúl|36', 89}}&lt;br/&gt;Porro  {{cúl|66}}
|Cuil2 = 
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 70,492
|reiteoir = Glenn Nyberg (an tSualainn)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 2 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SUI sacar}}
|scór = 2 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 Tuairsic]
|foireann2 = {{ALG sacar}}
|Cuil1 = Embolo  {{cúl|10}}&lt;br/&gt;Ndoye  {{cúl|46}}
|Cuil2 = 
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 52,497
|reiteoir = Yael Falcón (an Airgintín)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 3 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|18:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ARG sacar}}
|scór = 3 - 2 (a.b.)
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 Tuairisc]
|foireann2 = {{CPV sacar}}
|Cuil1 = [[Messi]] {{cúl|29}}&lt;br/&gt;Li. Martínez  {{cúl|92}}&lt;br/&gt;Diney {{cúl|111|c.t.}}
|Cuil2 = D. Duarte {{cúl|59}}&lt;br/&gt;Lopes Cabral  {{cúl|103}}
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 64,478
|reiteoir =  Drew Fischer (Ceanada)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 3 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|20:30|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{COL sacar}}
|scór = 1 - 0
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 Tuairisc]
|foireann2 = {{GHA sacar}}
|Cuil1 = J. Arias  {{cúl|14}}
|Cuil2 = 
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 69,045
|reiteoir = Clément Turpin (an Fhrainc)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 3 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|13:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{AUS sacar}}
|scór = 1 - 1 (a.b.) &lt;br/&gt;Pionóis&lt;br/&gt;2 - 4
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 Tuairisc]
|foireann2 = {{EGY sacar}}
|Cuil1 = Hany {{cúl|55|c.t.}} &lt;hr&gt;Souttar {{PionósGR}}&lt;br/&gt;Irvine {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Mabil {{Scór pionóis}}&lt;br/&gt;Herrington {{PionósGR}}
|Cuil2 = Ashour  {{cúl|13}}&lt;hr&gt;{{Scór pionóis}} Saber&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Rabia&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} [[Mohamed Salah|Salah]]&lt;br/&gt;{{Scór pionóis}} Abdelmaguid
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 70,244
|reiteoir = Gustavo Tejera (Uragua)
}}

=== Ochtú ceannais ===
{{Cluiche sacair
|data = 4 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{PAR sacar}}
|scór = 0 - 1
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 Tuairisc]
|foireann2 = {{FRA sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = {{Mbappé|70|pion.}}
|staid = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]
|slua =  68,324
|reiteoir = Ilgiz Tantashev (an Úisbéiceastáin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 4 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{CAN sacar}}
|scór = 0 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 Tuairisc]
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = Ounahi  {{cúl|50', 82}}&lt;br/&gt;Rahimi  {{cúl|90+8}}
|staid = [[NRG Stadium]], [[Houston]]
|slua = 68,777
|reiteoir = Michael Oliver (Sasana)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 5 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{BRA sacar}}
|scór = 1 - 2 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 Tuairisc]
|foireann2 = {{NOR sacar}}
|Cuil1 = [[Neymar]] {{cúl|90+10|pion.}}
|Cuil2 = Haaland {{cúl|79, 90'}}
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 80,663
|reiteoir = Ismail Elfath (SAM)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 5 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|19:00|utc1=-6|utc2=+1}}&lt;ref&gt;Bhí an cluiche curtha sa sceideal ar 18:00 ar dtús ach cuireadh siar é le haon uair an chloig de dheasca na haimsire diúltaí.&lt;/ref&gt;
|foireann1 = {{MEX sacar}}
|scór = 2 - 3 
|tuairisc = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 Tuairisc]
|foireann2 = {{ENG sacar}}
|Cuil1 = Quiñones  {{cúl|42}}&lt;br/&gt;Jiménez  {{cúl|69|pion.}}
|Cuil2 = Bellingham  {{cúl|36' , 38}}&lt;br/&gt;[[Harry Kane|Kane]] {{cúl|60|pion.}}
|staid = [[Estadio Azteca]], [[Cathair Mheicsiceo]]
|slua = 80,824
|reiteoir = Alireza Faghani (an Astráil)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 6 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|14:00|utc1=-5|utc2=+1}}
|foireann1 = {{POR sacar}}
|scór = Cluiche 93
|tuairisc = 
|foireann2 = {{ESP sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 
|reiteoir = Anthony Taylor (Sasana)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 6 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|17:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{USA sacar}}
|scór = Cluiche 94
|tuairisc = 
|foireann2 = {{BEL sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Lumen Field]], [[Seattle]]
|slua = 
|reiteoir = Adham Makhadmeh (an Iordáin)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 7 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|12:00|utc1=-4|utc2=+1}}
|foireann1 = {{ARG sacar}}
|scór = Cluiche 95
|tuairisc = 
|foireann2 = {{EGY sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 
|reiteoir = François Letexier (An Fhrainc)
}}
{{Cluiche sacair
|data = 7 Iúil 2026
|am = {{Formáidiú ama|13:00|utc1=-7|utc2=+1}}
|foireann1 = {{SUI sacar}}
|scór = Cluiche 96
|tuairisc = 
|foireann2 = {{COL sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[BC Place Stadium]], [[Vancouver]]
|slua = 
|reiteoir = Iván Barton (an tSalvadóir)
}}

=== Ceathrú ceannais ===
{{Cluiche sacair
|data = 9 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = {{FRA sacar}}
|scór = Cluiche 97
|tuairisc = 
|foireann2 = {{MAR sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 10 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 93
|scór = Cluiche 98
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 94
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Californië)|Inglewood]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 11 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = {{NOR sacar}}
|scór = Cluiche 99
|tuairisc = 
|foireann2 = {{ENG sacar}}
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 11 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 95
|scór = Cluiche 100
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 96
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}

=== Leathcheannais ===
{{Cluiche sacair
|data = 14 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 97
|scór = Cluiche 101
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 98
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}
{{Cluiche sacair
|data = 15 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 99
|scór = Cluiche 102
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 100
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}

=== 3ú hÁit ===
{{Cluiche sacair
|data = 18 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Caillteoir Chluiche101
|scór = Cluiche 103
|tuairisc = 
|foireann2 = Caillteoir Chluiche102
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Miami-Dade County)|Miami Gardens]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}

=== Cluiche ceannais ===
{{Cluiche sacair
|data = 19 Iúil 2026
|am = 
|foireann1 = Buaiteoir Chluiche 101
|scór = Cluiche 104
|tuairisc = 
|foireann2 = Buaiteoir Chluiche 102
|Cuil1 = 
|Cuil2 = 
|staid = [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]
|slua = 
|reiteoir = 
}}

== Féach freisin ==

* [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA]]
* [[Corn FIFA an Domhain 2022|Corn an Domhain 2022]] i gCatar
* Scannal [[Omar Artan]],  réiteoir [[Sacar|sacair]] [[An tSomáil|Somálach]], curtha ó dhoras ag oifigigh inimirce Mheiriceá tar éis dó leaindeáil in Miami

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Corn FIFA an Domhain 2026]]</text>
      <sha1>n3eo2k57g8jtyjnn1bk3wvq8yfvrfl4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mionlach (iris)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126990</id>
    <revision>
      <id>1319613</id>
      <parentid>1319416</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T23:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Roinnt nasc curtha leis</comment>
      <origin>1319613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6015" sha1="6i3czlu02x68lu1mql2uf1q85o322wf" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{Le haghaidh|an tsráidbhaile i nGaeltacht Thoir na Gaillimhe|Mionlach}}
{{WD Bosca Sonraí Nuachtán
|llengua=[[An Ghaeilge]]
|fundador=[[Misneach (grúpa)#Athnuachan in 2012|Misneach]]
|genere=Iris polaitiúil
|tema=Cúrsaí reatha, polaitíocht, nuacht idirnáisiúnta, tuairimíocht, léirmheastóireacht, filíocht, amhráin, gearrscéalta
|publicat_a=[[Éire]]
|edicions=15+
|distribucio=I gcló ⁊ rogha alt ar líne
}}

Is [[Irisleabhar|iris]] deonach é ''[[Mionlach (iris)|'''Mionlach''']]'' a nascann ceist an t[[sóisialachas|sóisialachais]] le ceist na teanga. Is é seasamh na hirise gurb í &quot;an tithíocht an gad is gaire do scornach na n[[An Ghaeilge|Gael]] i gcónaí&quot;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; agus &quot;gurb é an córas [[Caipitleachas|caipitleach]] féin agus cumhacht na stát [[Impiriúlachas Nua|impiriúil]] agus na n-ollchomhlachtaí idirnáisiúnta an bac is mó atá roimh an chine daonna&quot;.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|date=Samhain 2017|title=Eagarfhocal|journal=[[Mionlach (iris)|Mionlach]]|issue=8|pages=lch 3}}&lt;/ref&gt; 

Más ea féin, féachann lucht a eagarthóireachta &quot;le héagsúlacht tuairimí a chur ar fáil.&quot;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|date=Cáisc 2016|title=Eagarfhocal: &quot;Caidé atá Uainn?&quot;|journal=[[Mionlach (iris)|Mionlach]]|issue=4|pages=lch 2}}&lt;/ref&gt; Bíonn siad ag iarraidh na healaíona a chothú agus &quot;lón smaointeoireachta&quot; a sholáthar a chothófas &quot;spiorad na réabhlóide agus an éirí amach&quot; ina gcuid léitheoirí.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|date=Lúnasa 2018|title=Eagarfhocal|journal=[[Mionlach (iris)|Mionlach]]|pages=lch 3|issue=10}}&lt;/ref&gt;

Ábhar bróid do lucht na hirise is ea a neamhspleáchas. Deir siad go ndéantar é a táirgeadh ar son na cúise gan aon mhaoiniú ón stát agus go ndéantar aon airgead a fhaightear de bharr dhíolachán a infheistiú arís san iris.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

== Stair ==
Cuireadh tús le ''Mionlach'' an chéad lá riamh i n[[Gaillimh]] sa bhliain 2015.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://misneachnagaillimhe.blogspot.com/2015/01/an-t-irisleabhar-mionlach-anois-i-gclo.html|teideal=An t-Irisleabhar 'MIONLACH' anois i gCló!|dáta=2015-01-26|work=[[Misneach (grúpa)#Athnuachan in 2012|Misneach na Gaillimhe]]|dátarochtana=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Bhí an iris ina spreagadh do [[Misneachd na hAlban|Mhisneachd na hAlban]] chun a n-iris neamhspleách féin ''[[Buaidh]]'' a bhunú. Foilsítear corr-alt ar ''Mhionlach'' féin i n[[Gaeilge na hAlban]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/iris-nua-gaidhlig-seolta-ag-misneachd/|teideal=Iris nua Gàidhlig seolta ag Misneachd|dáta=24 DF 2018|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;

Tiomnaíodh uimhir 14 de ''Mhionlach'' do [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], a cailleadh agus an t-eagrán sin á réiteach.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|date=2024|title=Eagarfhocal|journal=[[Mionlach (iris)|Mionlach]]|issue=14|pages=lch 2}}&lt;/ref&gt;

Ar na daoine a bhfuil scríbhneoireacht dá gcuid foilsithe ar ''Mhionlach'' tá [[Tomás Mac Síomóin]], [[Aindrias Ó Cathasaigh]],&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://misneachnagaillimhe.blogspot.com/2016/04/mionlach-eagan-ur-anois-ar-fail.html|teideal=MIONLACH - Eagán úr anois ar fáil!|dáta=2016-04-20|work=[[Misneach (grúpa)#Athnuachan in 2012|Misneach na Gaillimhe]]|dátarochtana=2026-07-03}}&lt;/ref&gt; agus [[Ciara Ní É]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://miseciara.wordpress.com/2017/04/09/|teideal=April 9, 2017|údar=miseciara|dáta=2017-04-09|work=mise Ciara|dátarochtana=2026-07-03}}&lt;/ref&gt; Ar na daoine a bhfuil agallaimh leo foilsithe ar an iris tá an t-[[Ainrialachas|ainrialaí]] {{Interlanguage link|John Zerzan|en|John Zerzan}}.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://misneachnagaillimhe.blogspot.com/2016/04/mionlach-eagan-ur-anois-ar-fail.html|teideal=MIONLACH - Eagán úr anois ar fáil!|dáta=2016-04-20|work=[[Misneach (grúpa)#Athnuachan in 2012|Misneach na Gaillimhe]]|dátarochtana=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;

== Glacadh ==
Dar leis an dtaighdeoir i Léann na Meán [[Rónán Ó Muirthile]], agus é ag trácht ar eagrán 13 de ''Mhionlach'', tá sé soiléir ó na hailt gur grúpa radacach den [[eite chlé]] iad Misneach. Shíl sé go raibh an iris dírithe i bhfad níos mó ar chúrsaí teanga agus polaitíochta ná leithéidí ''[[Feasta]]''. Dúirt Ó Muirthile go raibh pointí láidre á ndéanamh sna hailt agus cé nach gá go n-aontódh sé féin leo, gur maith an rud é dearctha éagsúla a bheith á gcur i gcló.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22000171/
&lt;!--podcast.rasset.ie/podcasts/audio/2021/0901/20210901_rteraidion-tusaite-tsitemrnam_c22000171_22000178_232_.mp3--&gt;|teideal=Tús Áite: Mír na Meán|údar=[[Rónán Ó Muirthile]]|dáta=1 Meán Fómhair 2021|work=[[Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2026-07-03}} ~5:00-7:00&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://iadt.ie/about/staff/ronan-o-muirthile/|teideal=Rónán Ó Muirthile - IADT|language=as Béarla|work=[[Institiúid Ealaíne, Deartha agus Teicneolaíochta Dhún Laoghaire|IEDL]]|dátarochtana=2026-07-03}}&lt;/ref&gt; 

== Féach freisin ==
* ''[[Buaidh]]''
* ''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]''
* [[An Gairdín (irisín)|Irisíní AAG]]
* ''[[Carn (iris)|Carn]]''
* ''[[Comhar]]''
* ''[[Y Faner Newydd]]''
* ''[[Barn]]''

== Nascanna amach ==
* [https://www.misneachabu.ie/siopa/ Suíomh gréasáin Mhisneach]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Mionlach, iris}}
[[Catagóir:Irisí nuachta]]
[[Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge]]
[[Catagóir:Irisí liteartha]]
[[Catagóir:Irisí Gaeilge]]
[[Catagóir:Irisí Éireannacha]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin neamhrialta]]
[[Catagóir:Bliantáin]]
[[Catagóir:Soláthraithe nuachta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Soláthraithe Éireannacha nuachta]]
[[Catagóir:Nuachtáin ar an eite chlé]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2015]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2010í]]</text>
      <sha1>6i3czlu02x68lu1mql2uf1q85o322wf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Cúléisteoir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126992</id>
    <revision>
      <id>1319615</id>
      <parentid>1319450</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T23:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Botún ceartaithe agus roinnt athruithe</comment>
      <origin>1319615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1909" sha1="8tfq4cmcdk3ssyyzk10avbswfljq2yg" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Nuachtán
|llengua=[[An Ghaeilge]]
|genere=Iris nuachta
&lt;!--|tema=Príomhábhar--&gt;
|publicat_a=[[Conamara]]
|edicions=76
|distribucio=Ar líne
|web=http://anghaeltacht.net/ce/cartlann/index.html|tancament=Bealtaine 2008}}

Ba irisleabhar nuachta ar líne é '''''[[An Cúléisteoir]]'''''. Chuirfeadh sé béim faoi leith ar eachtraí i n[[An Ghaeltacht|Gaeltacht]] [[Cúige Chonnacht|Chonnacht]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://imeall.blogspot.com/2005/12/|teideal=An tImeall #52: Tá na Podchraoltóirí ag Teacht|work=[[An tImeall]]|dátarochtana=2026-06-28|dáta=1 Nollaig 2005}} ~03:30–04:30&lt;/ref&gt;

Bhí sé gníomhach idir Eanáir 2005&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|date=1 Eanáir 2005|url=http://anghaeltacht.net/ce/cartlann/0101.html|title=Cuireadh don Phobal|journal=[[An Cúléisteoir]]|volume=Iml 01|issue=Eag 01}}&lt;/ref&gt; agus Bealtaine 2009, nuair a fógraíodh nach mbeifí ag leanúint leis á fhoilsiú ceal maoinithe agus ama.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|date=1 Eanáir 2005|url=http://anghaeltacht.net/ce/|title=[Fógra]|journal=[[An Cúléisteoir]]|volume=Iml 03|issue=Eag 20}}&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* ''[[Beo!]]''
* ''[[Cuisle (iris)|Cuisle]]''
* ''[[Iris an Phléaráca|Pléaráca]]''
* ''[[Goitse]]''
* ''[[Nuacht24]]''

==Nascanna amach==
* Suíomh oifigiúil: [http://anghaeltacht.net/ce/cartlann/index.html ''An Cúléisteoir'']

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Culeisteoir, An}}
[[Catagóir:Soláthraithe nuachta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Soláthraithe Éireannacha nuachta]]
[[Catagóir:Irisí nuachta]]
[[Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Irisí Éireannacha]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]]
[[Catagóir:Coicíseáin]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin neamhrialta]]
[[Catagóir:Cultúr na Gaeltachta]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2005]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2000í]]

{{Síol-irisleabhar}}</text>
      <sha1>8tfq4cmcdk3ssyyzk10avbswfljq2yg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>York (cathair)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127003</id>
    <redirect title="Eabhrac" />
    <revision>
      <id>1319569</id>
      <timestamp>2026-07-05T14:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Eabhrac]]</comment>
      <origin>1319569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="nhdtqf18uehahqx02chhbneexx7xyj2" xml:space="preserve">#Athsheoladh[[Eabhrac]]</text>
      <sha1>nhdtqf18uehahqx02chhbneexx7xyj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pieds-noirs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127004</id>
    <revision>
      <id>1319591</id>
      <timestamp>2026-07-05T19:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le 'Ba iad na '''Pieds-Noirs''' bunáit lucht &quot;l'Algérie Française&quot; (an Ailgéir Fhrancach), agus níos déanaí bunáit an OAS — an eagraíocht sceimhlitheoireachta a rinne iarracht dúnmharú a dhéanamh ar de Gaulle féin chun neamhspleáchas a chosc.  == Féach freisin == [[Cogadh Saoirse na hAilgéire]]  == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Stair na Fraince]] [[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]] [[Catagóir:Stair na hAilgéire]] Catagóir:...'</comment>
      <origin>1319591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="480" sha1="m1w33mijbicm5qy036zlbcjhqfbgeoq" xml:space="preserve">Ba iad na '''Pieds-Noirs''' bunáit lucht &quot;l'Algérie Française&quot; (an Ailgéir Fhrancach), agus níos déanaí bunáit an OAS — an eagraíocht sceimhlitheoireachta a rinne iarracht dúnmharú a dhéanamh ar de Gaulle féin chun neamhspleáchas a chosc.

== Féach freisin ==
[[Cogadh Saoirse na hAilgéire]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Giúdachas]]</text>
      <sha1>m1w33mijbicm5qy036zlbcjhqfbgeoq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319594</id>
      <parentid>1319591</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="502" sha1="89sp5wio8qxbizyse7ywux5op4cm2tz" xml:space="preserve">{{teideal iodálach}}
Ba iad na '''Pieds-Noirs''' bunáit lucht &quot;l'Algérie Française&quot; (an Ailgéir Fhrancach), agus níos déanaí bunáit an OAS — an eagraíocht sceimhlitheoireachta a rinne iarracht dúnmharú a dhéanamh ar de Gaulle féin chun neamhspleáchas a chosc.

== Féach freisin ==
[[Cogadh Saoirse na hAilgéire]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Giúdachas]]</text>
      <sha1>89sp5wio8qxbizyse7ywux5op4cm2tz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319596</id>
      <parentid>1319594</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="546" sha1="2acs5dfbr3tz1q7c05wvjqff2mggd66" xml:space="preserve">{{teideal iodálach}}
[[Íomhá:Pied noir.svg|mion|220x220px]]
Ba iad na '''Pieds-Noirs''' bunáit lucht &quot;l'Algérie Française&quot; (an Ailgéir Fhrancach), agus níos déanaí bunáit an OAS — an eagraíocht sceimhlitheoireachta a rinne iarracht dúnmharú a dhéanamh ar de Gaulle féin chun neamhspleáchas a chosc.

== Féach freisin ==

* [[Cogadh Saoirse na hAilgéire]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Giúdachas]]</text>
      <sha1>2acs5dfbr3tz1q7c05wvjqff2mggd66</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319598</id>
      <parentid>1319596</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="589" sha1="3lc1wtkws774mkievgyv9pz3q4jsbg0" xml:space="preserve">{{teideal iodálach}}
[[Íomhá:Pied noir.svg|mion|220x220px]]
Ba iad na '''Pieds-Noirs''' lucht &quot;l'Algérie Française&quot; (an Ailgéir Fhrancach) san Ailgéir sa 20ú haois, agus níos déanaí bunáit an OAS — an eagraíocht sceimhlitheoireachta a rinne iarracht dúnmharú a dhéanamh ar [[Charles de Gaulle]] féin chun an  &quot;l'Algérie Française&quot; a chosc.

== Féach freisin ==

* [[Cogadh Saoirse na hAilgéire]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Giúdachas]]</text>
      <sha1>3lc1wtkws774mkievgyv9pz3q4jsbg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Cogadh Saoirse na hAilgéire</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127005</id>
    <revision>
      <id>1319592</id>
      <timestamp>2026-07-05T19:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Stair na Fraince]] [[Catagóir:Stair na hAilgéire]] [[Catagóir:Cogaí saoirse]]'</comment>
      <origin>1319592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="ilvxsr3phv45l1jx1kcffx322fj0ind" xml:space="preserve">[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na hAilgéire]]
[[Catagóir:Cogaí saoirse]]</text>
      <sha1>ilvxsr3phv45l1jx1kcffx322fj0ind</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uafás Aiteach Gaelach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127006</id>
    <revision>
      <id>1319623</id>
      <timestamp>2026-07-05T23:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}  Is é '''[[Uafás Aiteach Gaelach]]''' an teideal ar chomórtas scríbhneoireachta atá á reáchtáil ag [[AerachAiteachGaelach]]. Comórtais próis, drámaíochta agus filíochta i seánra an [[:Catagóir:Ficsean uafáis|uafáis]] [[Aiteach|aitigh]] atá ann. Táthar ag glacadh le saothair nuascríofa Gaeilge go dtí 25ú Meán Fómhair 2026.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/uafasaiteachgaelach|teid...'</comment>
      <origin>1319623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1260" sha1="t7hb63j0hr6hbt1znl6syjz7fbk0yzt" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Is é '''[[Uafás Aiteach Gaelach]]''' an teideal ar chomórtas scríbhneoireachta atá á reáchtáil ag [[AerachAiteachGaelach]]. Comórtais próis, drámaíochta agus filíochta i seánra an [[:Catagóir:Ficsean uafáis|uafáis]] [[Aiteach|aitigh]] atá ann. Táthar ag glacadh le saothair nuascríofa Gaeilge go dtí 25ú Meán Fómhair 2026.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/uafasaiteachgaelach|teideal=Uafás Aiteach Gaelach!|dáta=16 Aibreán 2026|work=[[AerachAiteachGaelach]]|dátarochtana=2026-07-05}}&lt;/ref&gt;

==Nascanna amach==
* [https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/uafasaiteachgaelach aerachaiteachgaelach.net/nuacht/uafasaiteachgaelach]

==Féach freisin==
* [[Comórtais Liteartha an Oireachtais]]
* [[Comórtas Gearrscéalta RTÉ]]
* [[Comórtas Scríbhneoireachta Manchain]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Uafas Aiteach Gaeltach}}
[[Catagóir:AerachAiteachGaelach]]
[[Catagóir:Ficsean uafáis i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean uafáis Éireannach]]
[[Catagóir:Comórtais Gearrscéalta]]
[[Catagóir:Comórtais Filíochta Gaeilge]]
[[Catagóir:Duaiseanna Liteartha na Gaeilge]]
[[Catagóir:Comórtais in ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge]]

{{Síol-leabhar}}</text>
      <sha1>t7hb63j0hr6hbt1znl6syjz7fbk0yzt</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>