Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2442 1319778 1279481 2026-07-07T00:11:42Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319778 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Scríbhneoir]] próis agus [[sagart]] ab ea '''an tAthair Peadar Ua Laoghaire''' (nó '''Peadar Ó Laoghaire'''; [[30 Aibreán]] [[1839]] – [[21 Márta]] [[1920]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a6390&|teideal=Dictionary of Irish Biography|údar=James McGuire agus James Quinn,|dáta=|work=dib.cambridge.org|foilsitheoir=Cambridge University Press|dátarochtana=2019-03-20}}</ref> Scríbhneoir bisiúil agus athbheochanóir mór le rá lena linn ba ea é. Tá nach beag ar shaothar an Athar Pheadair Uí Laoghaire mar gheall ar shaibhreas a chuid Gaeilge, na tuairimí láidre a bhí aige maidir le litriú na teanga agus an grá mór a bhí aige dá chanúint féin, Gaeilge Chorcaí.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leirigh-se-caint-na-ndaoine-ina-thimpeall-mar-a-bhi-si-leagan-nua-den-chead-ursceal-gaeilge-ar-fail/|teideal=‘Léirigh sé caint na ndaoine ina thimpeall mar a bhí sí’ – leagan nua den ‘chéad úrscéal Gaeilge’ ar fáil|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=2 Márta 2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-03-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/i-will-not-allow-any-man-living-to-touch-my-spelling-leargas-nua-ar-aighneas-idir-beirt-de-mhorphearsana-stair-na-gaeilge/|teideal=‘I Will Not Allow Any Man Living to Touch My Spelling!’ – léargas nua ar aighneas idir beirt de mhórphearsana stair na Gaeilge|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=7 Feabhra 2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-11}}</ref> B'é an scríbhneoir é is mó a mhúin an [[Teanga (cumarsáid)|teanga]] agus is troime a d’fhág a rian ar scríobh na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] i dtosach na h[[Athbheochan na Gaeilge|athbheochana]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=210|teideal=Ó LAOGHAIRE, Peadar (1839–1920)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2019-03-20}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://mural.maynoothuniversity.ie/7998/1/Kuno%20Meyer%20&%20Peadar%20O'Laoghaire.pdf|teideal=Olive Morrin, Special Collections & Archives|údar=maynoothuniversity.ie|dáta=2017|dátarochtana=2019}}</ref> == Saol == Saolaíodh Peadar Ua Laoghaire i [[Lios Carragáin]], i b[[paróiste]] [[Cluain Droichead|Chluain Droichead]], [[Contae Chorcaí]].<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=1911 |teideal=An tAthair Peadar Ó Laoghaire |dátarochtana=2007-10-07 |archivedate=2007-11-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071122235521/http://askaboutireland.ie/show_narrative_page.do?page_id=1911 }}</ref> Tógadh le Gaelainn i n[[Gaeltacht]] [[Múscraí|Mhúscraí]] é, rud a d'fhág gur chuaigh Gaelainn an cheantair sin go mór mór i bhfeidhm ar Ghaelainn na bhfoghlaimeoirí. An réamhfhocal úd ''um'', ná fuil beo ach i nGaelainn Mhúscraí, is cuid de Ghaelainn an mhaorlathais agus na [[dlí]] é inniu, agus is dócha gurbh as Gaelainn Uí Laoghaire a tháinig sé in úsáid chomh forleathan san. Fuair sé bás in 1920 i g[[Caisleán Ó Liatháin]], in aois 80 dó. == Saothar == Léirigh Peadar Ua Laoghaire caint na ndaoine ina thimpeall mar a bhí sí, don chéad uair riamh.<ref name=":0" /> Bhí an dá shaghas téacs ann an uair sin; teanga ársa Chéitinn agus an béaloideas a d’eascair ón gcaint bheo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://leachtaiuichadhain.clo.ie/pdf/1984.pdf|teideal=Caint na nDaoine mar Bhonn Liteartha|údar=Kiberd, Declan|dáta=1984|dátarochtana=2022}}</ref> Rinne Ua Laoghaire iarracht ábhar liteartha a chur ar fáil bunaithe ar an gcaint bheo sin. Is mar sin a bhunaigh lucht na hathbheochana an nualitríocht.<ref name=":0" />[[Íomhá:Seadna.djvu|clé|mion]] === Séadna agus Mo Sgéal Féin === Foilsíodh ''Séadna'' ina shraithscéal in ''Irisleabhar na Gaeilge'' sna 1890idí sular cuireadh an scéal ar fad i gcló faoi aon chlúdach amháin sa bhliain 1904. agus é á insint mar scéal chois tine ag triúr cailíní óga. Tá gearreagráin ann a bhfuil fráma sna scéalaíochta bainte díobh. Is é is príomhthéama don scéal ná an margadh a shocraigh an gréasaí Séadna leis an bhFear Dubh. Cé go bhfuil an scéal préamhaithe in ithir an bhéaloidis a chloiseadh an scríbhneoir ó na seanchaithe cois teallaigh le linn a óige, tá dlúthghaol aige fosta leis an miotas [[An Ghearmáin|Gearmánach]] i dtaobh [[Faust]]. {{Main|Séadna}} Taobh amuigh de ''Séadna'', scríobh Peadar Ua Laoghaire leabhar [[Dírbheathaisnéis|dírbheathaisnéise]] faoin teideal ''Mo Sgéal Féin,'' a áirítear ar bhunchlocha litríocht na Gaeilge chomh maith céanna. === Drámaíocht === Sa bhliain 1900, scríobh [[Peadar Ua Laoghaire|Ua Laoghaire]] an dráma ''Tadhg Saor''. Léirigh Craobh na Paróiste Thuaidh de Chonradh na Gaelainne ''Tadhg Saor'' i Halla Mhuire, Corcaigh, Lá ’le Pádraig 1902 (tá cuntas ag Éamonn an Chnoic, nó Éamonn Ó Donnchadha, ar an léiriú sin in Banba, Bealtaine 1902).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Tag.aspx?Type=opus&SubType=drama&Valyoo=Tadhg%20Saor|teideal=Tadhg Saor|údar=www.ainm.ie|dáta=|dátarochtana=2018}}</ref> === Nua-Ghaeilge === Taobh amuigh de ''Séadna,'' ''Mo Sgéal Féin'' agus ''Tadhg Saor,'' ailt, aistriúcháin agus athinsintí ar scéalta clasaiceacha ba mhó a tháinig ó pheann an Athar Pheadair, leithéidí an leagain Ghaeilge a rinne sé de ''[[Don Quixote]].''<ref>Chuir sé Gaeilge a cheantair féin ar leagan giorraithe de scéal [[Don Quixote]], nó Don Cíochótae, as Gaeilg. Tháinig eagrán nua den leabhar i gcló sna 2000idí</ref> Chuir sé Nua-Ghaeilge ar scéalta de chuid na seanlitríochta Gaelaí, cosúil le h''Eisirt'' agus ''An Cleasaí''. == Saothar<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.pgil-eirdata.org/html/pgil_datasets/authors/o/OLaoghaire,P/life.htm |teideal=Cuid dá de shaothar Ua Laoghaire |dátarochtana=2010-04-05 |archivedate=2009-11-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091128143043/http://www.pgil-eirdata.org/html/pgil_datasets/authors/o/OLaoghaire,P/life.htm }}</ref><ref>[http://www.nli.ie Saothar i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann: cuid díobh gan dáta.]</ref> == * Ar nDóithin Arán, 1894 * Mion-chaint: an easy Irish phrase book, compiled for the Gaelic League, 1899 * Eólas ar áireamh, arithmetical tables in Irish, 1902 * An Soísgéal as Leabar an aifrinn, 1902 * Irish prose composition: a series of articles, including several upon the Irish autonomous verb, 1902 * Aesop a Tháinig go hÉirinn, 1903 * Sgothbhualadh, a series of articles in Irish reprinted from the "Leader", 1904 * Séadna, 1904 (originally serialized in 1898) * An Craos-Deamhan, 1905 *[[Íomhá:Mo sgeal fein.djvu|mion|Mo Scéal Féin]]An Bealach Buidhe, a drama, 1906 * Tóruigheacht Dhiarmuda agus Ghráinne, 1906 * Niamh 1907 * Eisirt, 1909 * Seanmóin agus trí fichid, sermons for every Sunday and holy day of the year, 1909-10 * An sprid: Bas Dalláin: Tadhg Saor, three short plays, 1911 * An Cleasaidhe, 1913 * Caitilina, 1913 * Aithris ar Chríost, 1914 (a translation into Irish of [[Thomas à Kempis]]' 'Imitatio Christi') * Sliabh na mban bhFionn agus Cúan Fithise, 1914 * Lughaidh Mac Con, 1914 * Bricriu, 1915 * Na Cheithre Soisgéil as an dTiomna Nua, 1915 (a translation into Irish of the [[Four Gospels]]) * Mo Sgéal Féin, 1915 * Guaire, 1915 * Cainnt na nDaoine, 1917 (a phrasebook of conversational Irish) * Ag Séideadh agus ag ithe, 1918 * An teagasg críosdaidhe, edited by Ua Laoghaire, 1920 * Don Cíchóté, (A partial translation of [[Cervantes]]' novel [[Don Quixote]], 1921 * Gníomhartha na nAspol, 1922 (a translation into Irish of the [[Acts of the Apostles]]) * Lúcián, 1924 * Sgéalaidheachta as an mBíobla naomhtha, 1924 ((stories from the [[Bible]]) * Críost Mac Dé, 1925 * Sgealaidheacht na Macabéach, 1926 ((the stories of the [[Maccabees]] from the [[Apocrypha]]) * Séanna (atheagrán) eag. Caoilfhionn Nic Pháidín, 2016 * Aodh Ruadh, an adaptation of the life of [[Aodh Ruadh Ó Domhnaill]] originally by [[Lughaidh O'Clery]] in the 17th century, 1929 * Notes on Irish words and usages * Papers on Irish idiom : together with a translation into Irish of part of the first book of Euclid, by the late canon Peter O'Leary ; edited by Thomas F. O'Rahilly. * Cómhairle ár leasa, articles published in the "Leader" * Mo shlighe chun Dé : leabhar urnaighthe Foilsíodh alt ina bhfuil 487 d'ailt agus de shaothair Ua Laoghaire le fáil in Celtica in 1954<ref>[http://www.celt.dias.ie/publications/cat/a/a2.html Fós le fáil ón Dublin Institute for Advanced Studies]</ref>. == Féach freisin == * [[Athbheochan na Gaeilge]] * ''[[oldwikisource:Séadna|Séadna]]'' *[https://corkirish.wordpress.com/audio-files-on-this-site/#Mo%20Sgeal%20Fein. Mo Sgéal Féin. Cód Fuaime] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Laoghaire, Peadar Ua}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1839]] [[Catagóir:Básanna i 1920]] [[Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha sa 20ú haois]] gykp5gebwyb8p2hdqdqaz6dqpkeldv7 0 2694 1319754 1308757 2026-07-06T23:48:17Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319754 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Tá '''Panu Petteri Höglund''' ([[17 Mí na Samhna]] [[1966]] a rugadh é) ina ghníomhaí [[teanga]] agus [[Litríocht|litríochta]] de chuid na [[Gaeilge]] agus teangacha eile. [[An Fhionlainn|Fionlannach]] ó dhúchas é, ach baineann cuid dá mhuintir leis an mionlach [[an tSualainn|Sualannach]], agus é féin ag glacadh páirt ghníomhach i saol cultúrtha an mhionlaigh. == Luathshaol == In [[Kalvola]] in aice le [[Hämeenlinna]] na Fionlainne a rugadh é, ach is in [[Varkaus]] in oirthear na Fionlainne a chaith sé a óige. Chaith sé roinnt blianta ag staidéar [[ceimic]]e; ina dhiaidh sin, rinne sé staidéar ar an léann [[an Ghearmáin|Gearmánach]], [[an Pholainn|Polannach]] agus [[an Rúis|Rúiseach]] in ollscoil [[Túrcú|Åbo]] Akademi ina thír féin go dtí gur bhain sé amach céim M.A. sa bhliain 1997. [[Aistriúchán|Aistritheoir]] gairmiúil atá ann. Tá [[Fionlainnis]], [[Sualainnis]], [[Gearmáinis]], [[Polainnis]], [[Íoslainnis]], [[Gaeilge]], [[Rúisis]] agus [[Béarla]] aige, agus [[Fionlainnis]] curtha aige ar cheithre úrscéal Íoslainnise le h[[Einar Kárason]].[[Íomhá:Stadas.jpg|clé|mion|2004: An Feisire Eorpach [[Seán Ó Neachtain]] i gcuideachta [[Panu Petteri Höglund|Phanu Höglund]], [[Aoife Ní Scolaí]] agus Phádraig Uí Laighin. Shínigh ochtó míle duine an achainí Idirlín ag éileamh [[Feachtas "Stádas"|stádas oifigiúil]] iomlán don Ghaeilge san Aontas Eorpach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/language-group-calls-for-status-without-delay-1.977482|teideal=Language group calls for status 'without delay'|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-01-02}}</ref>]] == Gaeilge == [[Íomhá:Kalvola church by daytime.jpg|mion|Séipéal i Kalvola]] D'fhoghlaim sé an Ghaeilge as a stuaim féin agus tá an-eolas ar litríocht agus ar [[Gaeilge Uladh|chanúint Chúige Uladh]] aige. Tá suíomh idirlín fairsing ilteangach aige ina gcuireann sé cúis na Gaeilge chun cinn. Chomh maith lena chuid aistí faoi stair agus litríocht na Gaeilge tá [[úrscéal]] ''Tachtaimis an Grá Sin'', [[gearrscéal]]ta, cuimhní cinn, aistriúcháin agus aistí i dteangacha éagsúla scríofa aige. I Mí na Samhna, [[2009]], tháinig an t-úrscéal agus trí ghearrscéal i gcló faoi chlúdach aon leabhar amháin, ''[http://www.evertype.com/books/sciorrfhocail.html Sciorrfhocail]''<ref>ISBN 190480831 [http://www.amazon.co.uk/Sciorrfhocail-Sc%C3%A9alta-Panu-Petteri-H%C3%B6glund/dp/190480831X Amazon - see inside], [http://www.evertype.com/books/sciorrfhocail.html Evertype.com] </ref>. Bhí an-bhaint aige leis an bhfeachtas poiblíochta chun [[An tAontas Eorpach#Teangacha|stádas oifigiúil]] a bhaint amach don Ghaeilge san [[an tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]]. == Foilseacháin == * [http://www.evertype.com/books/sciorrfhocail.html ''Sciorrfhocail: Scéalta agus úrscéal]''. Cathair na Mart, Co. Mhaigh Eo, Éire: [http://www.evertype.com/books/sciorrfhocail.html Evertype.com], 2009. ISBN 978-190-4-80831-2. [http://www.amazon.co.uk/Sciorrfhocail-Sc%C3%A9alta-Panu-Petteri-H%C3%B6glund/dp/190480831X Amazon - see inside], '' * ''[http://www.evertype.com/books/leabhar-nimhe.html An Leabhar Nimhe: Scéalta agus aistriúchán]''. Cathair na Mart, Co. Mhaigh Eo, Éire: Evertype, 2012. ISBN 978-1-78201-021-0. * ''[http://www.evertype.com/books/leabhar-craicinn.html An Leabhar Craicinn: Scéalta earótacha]''. Cathair na Mart, Co. Mhaigh Eo, Éire: Evertype, 2013. ISBN 978-1-78201-027-2. * ''[http://www.evertype.com/books/slavenia-ga.html An tSlaivéin]''. Cathair na Mart, Co. Mhaigh Eo, Éire: Evertype, 2013. ISBN 978-1-78201-043-2. *[http://www.evertype.com/books/cauconia-ga.html ''Tine Sa Chácóin'']. Dún Déagh, Alba: Evertype, 2018. <nowiki>ISBN 978-1-78201-224-5</nowiki> == Tagairtí == {{reflist}} {{An Chuitilíocht}} {{DEFAULTSORT:Hoglund, Panu Petteri}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1966]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Gníomhaithe teanga]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Aistritheoirí]] [[Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean uafáis i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean uafáis]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach]] i0cv102f0eobcozp2agjy8p4smf4gbb 0 3638 1319761 1297452 2026-07-06T23:52:58Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis agus mionathruithe 1319761 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Údar ab ea '''Brian Ó Nualláin''' ([[Béarla]]: ''Brian O'Nolan'') ([[5 Deireadh Fómhair]] [[1911]] – [[1 Aibreán]] [[1966]]).<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=772|teideal=Ó NUALLÁIN, Brian (1911–1966)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2022-06-15}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/onolan-brian-flann-obrien-a6969|teideal=O'Nolan, Brian (‘Flann O'Brien’) {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2022-06-15}}</ref> Is fada an ''[[An Béal Bocht]]'' aitheanta ar cheann de mhórshaothair na hÉireann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leirmheas-conas-mar-a-chruthaigh-an-beal-bocht-ar-an-scailean-teilifise/|teideal=LÉIRMHEAS: Conas mar a chruthaigh An Béal Bocht ar an scáileán teilifíse?|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=26 Nollaig 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-06-15}}</ref> Is mó ainm agus ainm cleite a bhí air. Scríobh an Nuallánach úrscéalta grinn freisin faoin leasainm '''Flann O'Brien'''. Bhí colún seachtainiúil aige ar an ''[[the Irish Times|Irish Times]]'' as [[Gaeilge]] agus as [[Béarla]] dar theideal ''An Crúiscín Lán'' (nó an ''Cruskeen Lawn'' de réir an litrithe Ghallda a d'úsáideadh sé) le '''Myles na Gopaleen''' (nó '''Myles na gCopaleen'''), ainm cleite eile dá chuid. [[Íomhá:Brian O'Nolan.jpg|clé|mion|Brian Ó Nualláin|220x220px]] == Beatha == [[Íomhá:Strabane Bridge, Strabane - geograph.org.uk - 3403541.jpg|clé|mion|Rugadh an Nuallánach ar an t[[An Srath Bán|Srath Bán]]|220x220px]] === Cúlra Teaghlaigh === Rugadh an Nuallánach ar an t[[An Srath Bán|Srath Bán]], i d[[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]], ar an [[5 Deireadh Fómhair]] na bliana 1911. Bhí cúlra teaghlaigh suimiúil aige. Ba rud iontach radacach páistí a thógáil le Gaeilge taobh amuigh den Ghaeltacht ag an am, go háirithe do bheirt nár chainteoirí dúchais iad.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/on-ngruagach-greagach-go-myles-na-gcopaleen-muintir-nuallain-faoi-chaibidil-ag-leachtai-cholm-cille/|teideal=‘Ón nGruagach Gréagach go Myles na gCopaleen’ – muintir Nualláin faoi chaibidil ag Léachtaí Cholm Cille|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=6 Aibreán 2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-06-15}}</ref> Bhí tionchar mór ag muintir Uí Nualláin ar shaothrú na Gaeilge. Cé go raibh Brian Ó Nualláin ar an scríbhneoir ba aitheanta sa teaghlach, bhí féith na scríbhneoireachta go láidir i muintir Uí Nualláin trí chéile. Deartháir a bhí ann leis an iriseoir Gaeilge Ciarán Ó Nualláin, a bhí i gceannas ar an nuachtán [[Inniu]], chomh maith leis an ealaíontóir Mícheál Ó Nualláin a phéinteáil portráid de Bhrian féin. Chaith sé a [[Saol|shaol]] ag obair mar státseirbhíseach i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]]. Bhí sé tugtha don ól agus tháinig [[ailse]] air. Fuair an Nuallánach bás ar [[Lá na nAmadán]], [[1 Aibreán]] [[1966]] [[1966]]. Ag 21 Bóthar Watersland, [[Stigh Lorgan]], a bhí cónaí air.<ref name=":1" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/maps/place/21+Waltersland+Rd,+Stillorgan,+Dublin,+A94+E797,+Ireland/@53.2828859,-6.200627,17z/data=!3m1!4b1!4m15!1m8!3m7!1s0x48670902a42e0f6f:0x9a8206f6685c22a!2s21+Waltersland+Rd,+Stillorgan,+Dublin,+A94+E797,+Ireland!3b1!8m2!3d53.2828859!4d-6.1984383!16s%2Fg%2F11kdc0p198!3m5!1s0x48670902a42e0f6f:0x9a8206f6685c22a!8m2!3d53.2828859!4d-6.1984383!16s%2Fg%2F11kdc0p198|teideal=21 Waltersland Rd, Stillorgan, Dublin|údar=Google Maps|dáta=2023|dátarochtana=2023}}</ref> Díoladh clóscríbhinn an úrscéil ''An Béal Bocht'' agus deasc an údair ar ceant sa bhliain 2017.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/closcribhinn-dursceal-an-beal-bocht-agus-deasc-myles-na-gcopaleen-ar-diol-ar-ceant/|teideal=Clóscríbhinn d’úrscéal An Béal Bocht agus deasc Myles na gCopaleen ar díol ar ceant|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-13}}</ref> == Luathshaothar<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/myles-na-gcopaleen-33-raiteas-fior-ghaelach-i-dtaobh-cheist-na-gaeilge/|teideal=Myles na gCopaleen, cothrom lá a bháis – 31 ráiteas fíorGhaelach i dtaobh cheist na Gaeilge ó ‘an fear is fearr in Éirinn’|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=1 Aibreán 2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-06-15}}</ref> == Chuaigh an Nuallánach i mbun pinn den chéad uair agus é ina mhac léinn i g[[Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath]]. Bhí sé gníomhach gnóthach i gCumann na Staire is na Litríochta san am seo. Scríobhadh sé do ''Chomhthrom Féinne'', iris na mac léinn, agus ainmneacha cleite éagsúla aige; ba é ''Brother Barnabas'' an ceann ba mhó a chleachtadh sé. Faoin am seo, chum sé scéal faoin teideal ''Scenes in a Novel (probably posthumous) by Brother Barnabas'', agus é ag plé a lán téamaí a bhí le teacht chun solais arís san úrscéal ''At Swim-Two-Birds''. Sa scéal seo, téann carachtair an scéil chun cearmansaíochta ar an scríbhneoir, agus iad ag déanamh a bheag den chineál saol a cheap an scríbhneoir dóibh. Mar shampla, má bhí an scríbhneoir meáite bithiúnach cruthanta a dhéanamh d'fhear darb ainm Carruthers McDaid, is fearr le Carruthers a chuid a shaothrú ag díol cait le seanmhná, agus é, fiú, ina Aifreannach maith i ngan fhios don scríbhneoir. Maidir le laoch an scéil, Shaun Svoolish, is fearr leisean saol socair suaimhneach buirgéiseach ná eachtránaíocht agus laochas: :''Is féidir gur fimíneach mé, ar seisean, ach tá mé in ann mo leas féin a aithint. Cén fáth nach bhféadfainn Brídín a phósadh agus triail a bhaint as an Státseirbhís mar shlí bheatha?'' :''Ádhúil go leor, ní minic a thiteann timpistí iarnróid amach, - a d'fhreagair mé sa deireadh, - ach nuair a bheidh a leithéid ann, scanróidh sé as do mheabhair thú. Déan athchomhairle air fós.'' Sa bhliain 1934 bhunaigh an Nuallánach agus cúpla mac léinn eile iris faoin teideal ''Blather'' ("Bladar"). Ní raibh fad saoil i ndán don iris seo, agus bhí blas na gaisciúlachta ar an scríbhneoireacht mar is dual do dhaoine óga. Bhí greann Mhyles na gCopaleen, an greann céanna a bhláthódh i gceart faoin teideal ''Cruiskeen Lawn'' ar an ''Irish Times'', le haithint cheana féin. [[Íomhá:AnBealBocht.jpg|clé|mion|333x333px]][[Íomhá:065 flann obrien grab.jpg|mionsamhail|Uaigh an Nuallánaigh i [[Reilig Ghráinseach an Déin]]|clé|297x297px]] == Na hÚrscéalta == Is iomaí duine a thug taitneamh d'úrscéalta an Nuallánaigh, toisc go bhfuil idir ghreann fiáin agus meitificsean nua-aimseartha ag baint leo. Scríobh sé faoin tsaol, faoin m[[bás]] is faoin m[[Fearthainn|báisteach.]] Tá cáil ar leith ar an úrscéal ''[[An Béal Bocht]]'' — tá aoir ann faoi chuid den díograis a bhíonn ag lucht Galltachta chun mionghnéithe de chultúr an Iarthair a tharrtháil, go háirithe i gcás na [[Blascaodaí|mBlascaodaí]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-beal-bocht75-bhi-se-og-nuair-a-rugadh-gan-fiu-amhain-la-fein-slan-aige/|teideal=An Béal Bocht@75: Bhí sé óg nuair a rugadh é, gan fiú amháin lá féin slán aige!|údar=Brian Ó Conchubhair|dáta=3 Nollaig 2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-06-15}}</ref> Cé gur i nGaeilge a chéadscríobh sé ''An Béal Bocht'' agus cuid mhaith dá chuid [[iriseoireacht]]a, deirtear nach fáilteach roimpi a bhí sé sna blianta deireanacha dá shaol. Tá ''[[At Swim-Two-Birds]]'' bunaithe ar charachtair agus ar phearsana a tháinig as saothair fhicseanúla eile agus as finscéalta miotasúla, agus is é an míniú a thug an scríbhneoir air seo ná go raibh an iomarca carachtair fhicseanúla ann cheana féin. Maidir le ''[[The Third Policeman]]'', tá plota fantaisíochta ann agus dúnmharfóir ag déanamh ról an phríomhcharachtair i ndomhan aisteach atá foirgthe le póilíní ramhra. San am céanna, caitheann an t-úrscéal sin súil ghreannmhar ar an díospóireacht acadúil trí theoiricí aisteacha an fhealsaimh De Selby a chur os comhair an léitheora. Teoiric eile í "teoiric adamhach an rothair", agus is é an Sáirsint Pluck, duine de na póilíní ramhra sin, a cheapann é. Maidir le ''The Dalkey Archive'', feictear [[Séamus Seoige]] féin mar dhuine de na príomhcharachtair, ach níor scríobh sé a chuid mórshaothar riamh, agus ní theastaíonn uaidh ach dul sna hÍosánaigh. == Saothair<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/closcribhinn-dursceal-an-beal-bocht-agus-deasc-myles-na-gcopaleen-ar-diol-ar-ceant/|teideal=Clóscríbhinn d’úrscéal An Béal Bocht agus deasc Myles na gCopaleen ar díol ar ceant|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-06-15}}</ref> == * ''[[At Swim-Two-Birds]]'', 1939 * ''[[An Béal Bocht]]'', 1941 * ''The Hard Life'', 1961 * ''The Dalkey Archives'', 1964 * [[The Third Policeman|''The Third Policeman'',]] 1967 == Naisc == * Clár faisnéise, "Flann O’Brien: An Béal Saibhir", (2016), TG4<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/myles-na-gcopaleen-agus-michaella-mccollum-beal-saibhir-mhuintir-thir-eoghain/|teideal=Myles na gCopaleen agus Michaella McCollum – ‘béal saibhir’ mhuintir Thír Eoghain|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=5 Aibreán 2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-06-15}}</ref> * Léachtaí Cholm Cille Xlix, O'MUIRCHEARTAIGH, "Ón nGruagach Gréagach go Myles na gCopaleen: Saol agus Saothar Mhuintir Nualláin", ISBN: 9781911330127<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.alanhannas.com/Leachtai-Cholm-Cille-Xlix_9781911330127|teideal=Léachtaí Cholm Cille Xlix|language=en|work=Alan Hanna|dátarochtana=2022-06-15}}{{Dead link|date=Nollaig 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0" /> == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Nuallain, Brian O}} [[Catagóir:Brian Ó Nualláin| ]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1911]] [[Catagóir:Básanna i 1966]] [[Catagóir:Iriseoirí The Irish Times]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Colúnaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Státseirbhísigh Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:20ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghráinseach an Déin]] [[Catagóir:Daoine léannta i Scoil Synge]] 3nbnr9wdrvhfzzdphvksqfhgdr6jmzv 0 3875 1319767 1311684 2026-07-07T00:02:15Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319767 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ollamh|Scoláire]], [[scríbhneoir]], [[file]] agus [[Teangeolaíocht|focleolaí]] [[Sasana]]ch ab ea '''John Ronald Reuel Tolkien''' ([[3 Eanáir]] [[1892]] - [[2 Meán Fómhair]] [[1973]]). B'eisean a scríobh na húrscéalta iomráiteacha ''[[An Hobad, nó Anonn agus Ar Ais Arís]]'' agus ''[[Tiarna na bhFáinní]]''. == A shaol == Rugadh i m[[Bloemfontein]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] é agus d'fhás sé aníos i [[Sasana]]. D'fhreastail sé ar King Edward's School [[Birmingham]] agus Ollscoil [[Oxford]]. Throid sé sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]] agus i [[Cath an Somme|gCath an Somme]] i 1916. Ba léachtóir le [[An Béarla|Béarla]] é i [[Leeds]] ó [[1920]] go [[1925]]. Ba [[ollamh]] le hAngla-Shacsainis é in Oxford ón mbliain [[1925]] go dtí an bhliain [[1945]], agus le [[Teanga (cumarsáid)|teanga]] agus [[litríocht]] an Bhéarla ón mbliain [[1945]] go dtí an bhliain [[1959]]. [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] docht ab ea é. Ba chara le scríbhneoir clúiteach eile é, [[C. S. Lewis]]. [[Íomhá:Cover of An Hobad, Irish translation of The Hobbit.png|mion|upright|clé|''[[An Hobad, nó Anonn agus Ar Ais Arís|An Hobad]]'', úrscéal de chuid Tolkien]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-scríbhneoir}} {{Síol-af}} {{Síol-beath-en}} {{DEFAULTSORT:Tolkien, JRR}} [[Catagóir:J. R. R. Tolkien| ]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1892]] [[Catagóir:Básanna i 1973]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ealaíontóirí na hAfraice Theas]] [[Catagóir:Ealaíontóirí Sasanacha]] [[Catagóir:Fantaisíocht]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Filí na hAfraice Theas]] [[Catagóir:Filí Sasanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Focleolaithe]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Maisitheoirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] [[Catagóir:Scoláirí]] [[Catagóir:Teangeolaithe Sasanacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha]] j0d9r7tlj6fspydtfz3bqt7oz8dlt1z 0 4644 1319804 1313315 2026-07-07T09:34:06Z TGcoa 21229 /* Cogadh Cathartha na hÉireann */ 1319804 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Réabhlóid|Réabhlóidí]] [[Éire]]annach agus [[Polaitíocht|polaiteoir]] as [[Baile Átha Cliath]] ab ea '''Cathal Brugha''' (''Charles William St John Burgess''; [[18 Iúil]] [[1874]] - [[7 Iúil]] [[1922]]), a ghlac páirt in [[Éirí Amach na Cásca]], i g[[Cogadh na Saoirse (Éire)|Cogadh na Saoirse]] agus sa [[Cogadh Cathartha na hÉireann|Chogadh Cathartha]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=598|teideal=BRUGHA, Cathal (1874–1922)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2019-07-07}}</ref> Bhí sé ina Cheann Comhairle ar an gcéad chruinniú de Dháil Éireann agus ina Phríomh-Aire sealadach freisin go dtí gur toghadh de Valera.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/1916/thinkers-talkers-doers/cathal-brugha-a-very-complex-patriot-34267743.html|teideal=Cathal Brugha: A very complex patriot|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-07-07}}</ref> [[Íomhá:Cathal Brugha, 1922 (cropped).jpg|clé|mion|330x330px|1922]] [[Íomhá:Cathal Brugha Street Dublin.jpg|clé|mion|220x220px|Sráid Cathal Brugha inniu]] [[Íomhá:Brughaglas.jpg|clé|mion|293x293px|uaigh]][[Íomhá:Cathal Brugha commemorative plaque.jpg|clé|220x220px|thumb|Plaic chuimhneacháin.]] == Tús a shaoil == Rugadh i m[[Baile Átha Cliath]] do thuismitheoirí measctha é, bean [[Caitliceach|Chaitliceach]] Éireannach agus fear [[Phrotastúnach|Protastúnach]] [[Sasana]]ch. Eisean an deichiú as ceathrar déag sa chlann. Chuaigh sé ar scoil ar [[Coláiste Belvedere|Choláiste Belvedere]], ach bhí air an coláiste a fhágáil, toisc gur theip ar ghnó a athar. Fuair sé post níos déanaí mar chléireach i gcomhlacht a bhí ag soláthar earraí eaglaise. Sa bhliain [[1899]] chuaigh sé i g[[Conradh na Gaeilge]], agus sa bhliain [[1913]], bronnadh céim leifteanant air in [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]]. I rith [[Éirí Amach na Cásca]], bhí sé ina leas-cheannasaí ar an aonad a bhí faoin gCeannfort [[Éamonn Ceannt]]. Gortaíodh go tromchúiseach é i rith na troda, nó ghoin pléascán láimhe agus cith piléar é. Bhí sé chomh dona sin is gur ceapadh nach dtiocfadh sé as ar aon nós. == An Chéad Dáil == I n[[Deireadh Fómhair]] sa bhliain [[1917]], rinneadh Ceann Foirne Óglaigh na hÉireann de, post a bhí aige go dtí [[Márta]] [[1919]]. Sa bhliain [[1918]], vótáladh isteach i n[[Dáil Éireann]] é, agus é ina Theachta Dála do dháilcheantar [[Port Láirge|Phort Láirge]]. Rinneadh Aire Cosanta de sa rialtas nua. Toisc nach raibh [[Éamon de Valera]] ná [[Art Ó Gríofa]] i láthair, bhí sé ina Phríomh-Aire ar Dháil Éireann ag chéad chruinniú na Dála an [[21 Eanáir]] [[1919]]. == Brugha agus Ó Coileáin == Bhí an-chol aige le [[Mícheál Ó Coileáin (réabhlóidí)|Mícheál Ó Coileáin]]. Bhí an Coileánach i gceannas ar an Rannóg Faisnéise in Óglaigh na hÉireann, ach bhí níos mó tionchair aige ar chúrsaí cosanta, toisc go raibh sé ina bhall tábhachtach i m[[Bráithreachas na Poblachta]]. Cheap an Brughach go raibh an Coileánach agus an Bráithreachas ag tolladh faoina údarás, agus go raibh an iomarca airde ag na meán chumarsáide ar an gCoileánach. Nuair a tháinig ceannasaithe na nÓglach le chéile i Mí Lúnasa sa bhliain 1920, bhí an Brughach ag áitiú ar na hÓglaigh nár chóir dóibh na saighdiúirí Gallda a ionsaí ón luíochán, mura mbeadh d'áiméar acu iad féin a ghéilleadh. Ach ní raibh lucht ceannais na mbriogáidí ar aon bharúil leis, nó dúirt siad nach raibh an chomhairle seo réadúil ná réasúnta. Chomhairligh an Brughach freisin na Gaill a ionsaí i Sasana féin, ach níor thaitin an smaoineamh seo leis an gCoileánach. == Cogadh Cathartha na hÉireann == Sa bhliain [[1922]], chaith sé a vóta i gcoinne an Chonartha, agus cuireadh [[Risteard Ó Maolchatha]] ina áit mar Aire Cosanta. An 5 Iúil 1922, goineadh é tar éis ionsaí fhórsaí an tSaorstáit ar Óstán Hammam i [[Sráid Uí Chonaill]]. An t-urchar a bhuail é, réab sé [[artaire]] ina [[leis]], agus b'é an cur fola ba thrúig bháis dó. D’éag sé an 7 Iúil in [[Ospidéal an Mater Misercordiae|Ospidéal an Mater]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://treaty.nationalarchives.ie/wp-content/uploads/2011/11/Brugha.pdf|teideal=Brugha, Cathal|údar=James Quinn|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2014-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140206010127/http://treaty.nationalarchives.ie/wp-content/uploads/2011/11/Brugha.pdf}}</ref> Bhí aon lá déag ag teastáil uaidh le hocht mbliana is dhá scór a shlánú. == Teaghlach == Ba Theachta Dála de chuid Shinn Féin í a bhean [[Caitlín Brugha]] ó 1923 go 1927. Bhí mac acu, [[Ruairí Brugha]], a chuaigh leis an bpolaitíocht ina dhiaidh sin, agus é ina Theachta Dála, ina theachta i b[[Parlaimint na hEorpa]] agus ina [[Seanad Éireann|Sheanadóir]] d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] sna [[1970idí]] agus sna [[1980idí]]. Fuair Ruairí bás sa bhliain [[2006]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Éirí Amach na Cásca}} {{Taoisigh na hÉireann}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Brugha, Cathal}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1874]] [[Catagóir:Básanna i 1922]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1922–1969)]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Phort Láirge]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Thiobraid Árann]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Uachtaráin]] bzyh3fek1fiw2v0dkvr6dpjgdtcca1j 0 5764 1319803 1272995 2026-07-07T08:41:56Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1319803 wikitext text/x-wiki {{Iúil}} Is é an '''7 Iúil''' an 188ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 189ú lá i mbliain bhisigh. Tá 177 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[An Tansáin]] - Lá Saba Saba * [[An tSeapáin]] - Tanabata * [[Oileáin Sholaimh]] - Lá na Saoirse == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1476]] — [[Pápa Pól IV]], Pápa ó 1555 go 1559 (b. [[1559]]) * [[1752]] — [[Joseph Marie Jacquard]], ceapadóir Francach (b. [[1834]]) * [[1815]] — [[Théodore Claude Henri, vicomte Hersart de la Villemarqué|Théodore Hersart de la Villemarqué]], scríbhneoir Francach (b. [[1895]]) * [[1843]] — [[Camillo Golgi]], bitheolaí cille Iodálach (b. [[1926]]) * [[1884]] — [[Lion Feuchtwanger]], scríbhneoir Gearmánach (b. [[1958]]) * [[1907]] — [[Robert Anson Heinlein]], scríbhneoir (b.[[1988]]) * [[1921]] — [[Ezzard Charles]], Dornálaí Meiriceánach (b. [[1975]]) * [[1940]] — [[Ringo Starr]], drumadóir [[The Beatles]] * [[1941]] — [[Bill Oddie]], aisteoir Sasanach * [[1941]] — [[Michael Howard]], Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe * [[1952]] — [[Mando Guerrero]], coraí gairmiúil Meicsiceach * [[1963]] — [[Alister Jack]], polaiteoir Albanach * [[1965]] — [[Mo Collins]], aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach * [[1968]] — [[Danny Jacobs]], aisteoir Meiriceánach * [[1976]] — [[Hamish Linklater]], aisteoir Meiriceánach * [[1990]] — [[John Nolan (damhsóir)|John Nolan]], damhsóir agus cóiréagrafaí Éireannach * [[1993]] — [[Ally Brooke]], amhránaí Meiriceánach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1304]] — [[Pápa Beinidict XI]] (r. [[1240]]) * [[1307]] — [[Éadbhard I Shasana]], Rí Shasana (r. [[1239]]) * [[1574]] — [[Giorgio Vasari]], ailtire, péintéir, agus scríbhneoir Iodálach (r. [[1511]]) * [[1797]] — [[Luis de Alburquerque de Melo Pereira y Cáceres]], oifigeach míleata Portaingéalach agus riarthóir coilíneachta (r. [[1759]]) * [[1816]] — [[Richard Brinsley Sheridan]], 64, drámadóir Éireannach (r. [[1751]]) * [[1922]] — [[Cathal Brugha]], 47, réabhlóidí Éireannach (r. [[1874]]) * [[1930]] — [[Arthur Conan Doyle]], Scríbhneoir agus dochtúir Albanach (r. [[1859]]) * [[1960]] — [[Francis Browne]] shagart Íosánach agus grianghrafadóir (r. [[1880]]) * [[1968]] — [[Pete Latzo]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1902]]) * [[1973]] — [[Seán Mac Eoin]], polaiteoir agus saighdiúir Éireannach (r. [[1893]]) * [[1976]] — [[Gustav Heinemann]], polaiteoir Gearmánach agus Uachtarán na Gearmáine ó 1969 go 1974 (r. [[1899]]) * [[1982]] — [[Tommy Loughran]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1902]]) * [[1984]] — [[Flora Robson]], ban-aisteoir Sasanach (r. [[1902]]) * [[1989]] — [[James Carney]], Scoláire Ceilteach Éireannach (r. [[1914]]) * [[2006]] — [[Micheál Ó Domhnaill]], ceoltóir Éireannach (r. [[1952]]) * [[2006]] — [[Syd Barrett]], 60, ceoltóir (r. [[1946]]) * [[2021]] — [[Jovenel Moïse]], Uachtarán Háití (r. [[1968]]) * [[2023]] — [[Valerie Cowie]], síciatraí comhairleach Briotánach (r. [[1924]]) * [[2024]] — [[Hugh Geoghegan]], breitheamh Éireannach (r. [[1938]]) == Tarluithe eile == * [[1456]] - Fuarthas [[Jeanne d'Arc]] neamhchiontach ina hatriail. Cuireadh chun báis í as eiriceacht 25 bliaina riomhe sin * [[1865]] - Crochadh ceathrar comhchealgairí mar gur ghlac siad páirt i bh[[feallmharú Abraham Lincoln]] * [[1898]] - D'ionghabh [[na Stáit Aontaithe]] [[Haváí]] * [[1928]] - Díoladh arán gearrtha den chéad uair. * [[1953]] - Tosaigh [[Che Guevara|Ernesto 'Che' Guevara]] aistear, ar [[gluaisrothar|ghluaisrothar]], trí [[An Bholaiv]], [[Peiriú]], [[Eacuadór]], [[Panama]], [[Cósta Ríce]], [[Nicearagua]], [[Hondúras]] agus [[El Salvador]] * [[1969]] - Tugadh le fios ag ionchoisne gur báthadh [[Brian Jones]], iarghiotáraí an [[The Rolling Stones|Rolling Stones]], tar éis dó manglam de dhrugaí agus alcól a thógáil * [[1972]] - Thosaigh idirbheartaíocht faoi choim idir Rúnaí Stáit [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] William Whitelaw agus an t[[An tIRA Sealadach|IRA]] * [[1978]] - Bhain [[Oileáin Sholaimh]] neamhspleáchas amach ón [[Ríocht Aontaithe]] * [[1980]] - Tugadh [[Dlí Sharia|dlí ''sharia'']] isteach s[[an Iaráin]] * [[1985]] - D'éirigh [[Boris Becker]] ina fear is óige [[The Championships, Wimbledon|Wimbeldon]] a bhuachan. Bhí sé 17 mbliaina d'aois. * [[2005]] - Maraíodh 56 duine agus gortaíodh 700 eile tar éis [[Buamáil 7/7 i Londain (7 Iúil 2005)|ionsaí buamála]] ar an ngréasán iompair i [[Londain]] * [[2019]] - [[Corn Domhanda Sacair na mBan 2019]]: bhuail na Stáit Aontaithe an Ísiltír sa chluiche ceannais (2 - 0) * [[2022]] - D'fhógair [[Boris Johnson]] a éirí as Ceannaire an [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Caomhaigh]] agus [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Dátaí|0707]] [[Catagóir:Míonna|Iúil, 07]] ci0fx8viwnv73cft6du2fbsg674pkde 0 6202 1319791 1315073 2026-07-07T00:40:43Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319791 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[drámadóir|dhrámadóir]], [[Úrscéal|úrscéalaí]], [[scríbhneoir]] aistí agus [[file]] [[Éireannach]] é '''Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde''' ([[16 Deireadh Fómhair|16 Deireadh Fómhar]] [[1854]] - [[30 Samhain]] [[1900]]). I ndiaidh dó a bheith ag scríobh i roinnt slí éagsúla sna 1880idí, tháinig cáil air mar drámadóir i [[Londain]] sna 1890idí. Tá aithne ag daoine air de bharr a eipeagram, a [[úrscéal]] ''The Picture of Dorian Gray'' agus na drámaí a scríobh sé. Ba é bua an ghoineadóra a thabhaigh a chlú dó, nó bhí sé ábalta an focal ceart a aimsiú gan teip. Mar a dúirt an té a dúirt: "Tá mé ag tagairt d'fhocail Oscar Wilde - mar a dhéanann cách". Mar sin féin, tháinig drochdheireadh le saol Wilde. Chuaigh sé le homaighnéasachas, rud a raibh meas na mórchoire ag lucht a linne air, agus nuair a tháinig an scéal seo chun solais, ba é a chabhóg é. Chaith sé seal i bpríosún de dheasca na "mígheanmnaíochta tromchúisí" seo, agus fuair sé a [[Sláinte in Éirinn|shláinte]] scriosta ag filleadh chun saoirse dó. An cúpla bliain saoil a bhí fágtha aige, chaith sé faoi léan agus faoi dhímheas é. [[Íomhá:Oscar Wilde (1854-1900), by Hills & Saunders, Rugby & Oxford 3 april 1876.jpg|clé|mion|328x328px|Wilde in Ollscoil Oxford, 1876]] [[Íomhá:Oscar Wilde by Sarony 1882 24.png|clé|337x337px|mion|Wilde in 1882]] [[Íomhá:Constance Wilde with son Cyril 1889.jpg|clé|mion|279x279px|a bhean, [[Constance Lloyd|Constance Wilde]] agus a mhac, Cyril, in 1889]] == Beatha == Ba iad tuismitheoirí Oscair Sior William Wilde agus Jane Wilde, agus cónaí orthu ag 21 Rae Westland (Rae an Iarthair) i m[[Baile Átha Cliath]]. [[An Protastúnachas|Protastúnaigh]] [[Angla-Éireannach]]<nowiki/>a ab ea iad. Ba dual máthar d'Oscar óg dul i mbun pinn, ó bhí a mháthair ina file náisiúnaíoch, agus í ag scríobh faoin ainm cleite "Speranza". Maidir leis an athair, bhí sé ina mháinlia agus ina dhochtúir. Thairis sin, bhí spéis aige i gcúrsaí na seandálaíochta agus an bhéaloidis, agus é ag scríobh leabhair fúthu. Mar [[Dochtúir leighis|dhochtúir]], chuidigh sé le bochtáin na príomhchathrach agus bhunaigh sé íoclann dóibh. I Mí an Mheithimh den bhliain [[1855]], d'aistrigh muintir Wilde go 1 Cearnóg Mhuirfean. Anseo dóibh, thosaigh Speranza ag fáiltiú mhaithe agus mhóruaisle an tsaoil liteartha chuici go tráthrialta. I measc na gcuairteoirí, d'fheicfeá Sheridan le Fanu, Samuel Lever, [[George Petrie]], [[Isaac Butt]], agus Samuel Ferguson. Is léir gur imir an t-atmaisféar seo an-tionchar ar fhorbairt Oscair óig. Fuair Oscar tús a chuid oideachais sa bhaile, go dtí go raibh sé naoi mbliana d'aois. Ansin, chuaigh sé ag freastal ar Scoil Ríoga Phort Abhla (''Portora Royal School''), scoil chónaitheach in [[Inis Ceithleann]], [[Contae Fhear Manach]]. Ba ansin a chaith sé na bliana [[1864]]-[[1871]], amach ó na míonna samhraidh, a chaitheadh sé lena mhuintir faoin tuath i g[[Contae Phort Láirge]], i g[[Contae Loch Garman]] nó i dteach mhuintir Wilde i g[[Contae Mhaigh Eo]]. Bhí aithne ag Oscar ar an úrscéalaí George Moore, ansin, nuair nach raibh sa bheirt acu ach stócaigh óga. I ndiaidh scoil Phort Abhla, thug Oscar aghaidh ar [[Coláiste na Tríonóide|Choláiste na Tríonóide]] i mBaile Átha Cliath, áit ar chaith sé na blianta [[1871]]-[[1874]] ag staidéar na dteangacha clasaiceacha. Bronnadh Bonn Órga Berkeley air, arb é an onóir ba mhó a bhí ar fáil do mhic léinn na seanársaíochta clasaicí ag an am i gColáiste na Tríonóide. Fuair sé scoláireacht le tuilleadh staidéir a dhéanamh thall in [[Oxford]], i gColáiste Magdalen, sna blianta [[1874]]-[[1878]]. Ansin, bhain sé amach Duais Newdigate lena dhán ''Ravenna''. Nuair a d'fhág sé an coláiste, bronnadh onóracha dúbailte air. === Teaghlach agus tinteán === Nuair a bhí a chuid staidéir críochnaithe aige, d'fhill Wilde go Baile Átha Cliath, áit ar casadh Florence Balcome air. Thug sé taitneamh agus teasghrá don chailín óg, ach má thug féin, grá leatrom a bhí ann, nó b'fhearr léise [[Bram Stoker]] mar chuideachta agus, sa deireadh, mar fhear céile. Nuair a chuala Wilde go raibh Florence geallta do Stoker, chinn sé ar Éire a thréigean go hiomlán, agus, tríd is tríd, chuir sé beart leis an mbriathar, amach ón bhfíor-chorrchuairt a thug sé ar a thír dhúchais ina dhiaidh sin. Chaith sé an chuid eile dá shaol i dtíortha móra an Bhéarla agus san [[An Fhrainc|Fhrainc]]. I [[Londain]], fuair sé aithne ar Constance Lloyd, iníon le Horace Lloyd, abhcóide saibhir. Nuair a bhí Oscar i mBaile Átha Cliath, sa bhliain [[1884]], le léacht a thabhairt sa Gaiety, bhí Constance i measc an lucht éisteachta, agus chuir sé ceiliúr pósta uirthi ag an ócáid. Phós siad i bPaddington, Londain ar an [[29 Bealtaine|29ú lá de Mhí Bhealtaine]] sa bhliain 1884. Rugadh beirt mhac dóibh, Cyril ([[1885]]) agus Vyvyan ([[1886]]). I ndiaidh an scannail a rinne creach Oscair, tharraing Constance an sloinne Holland uirthi féin agus ar a clann. Shíothlaigh Constance sa bhliain [[1898]], i ndiaidh dul faoi scian an dochtúra (obráid droma a bhí ann). hAdhlacadh i reilig Staglieno in Genova, [[an Iodáil]], í. Bhásaigh Cyril i dtrinsí [[an Chéad Chogadh Domhanda]], ach tháinig Vyvyan slán as, agus chuaigh sé le scríbhneoireacht is le haistritheoireacht. Tá a mhacsan, Merlin Holland, tar éis sraith leabhair thábhachtacha faoi shaol is faoi shaothar Oscar Wilde a fhoilsiú is a chur in eagar. === An t-aeistéiteachas === Nuair a bhí sé ag staidéar in Oxford, b'iad a gheáitsí scóitséireachta, drabhláis agus aeistéiticiúlachta a tharraing súil na ndaoine air. D'fhág sé a chuid gruaige gan ghearradh agus thréig sé an lúthchleasaíocht agus an chleasaíocht eile a bhí ag dul le ról traidisiúnta an fhir. Thosaigh sé ag maisiú a árasáin le froigisí gairéadacha, ar nós cleití péacóige agus bláthanna lus gréine, agus chuir seo an-fhearg ar chuid de na comhscoláirí, a d'fhéach le nósanna an fhíor-fhir a theagasc dó le lámh láidir. De réir a chéile, áfach, ghlac aicmí áirithe den tsochaí le gothaí an aeistéiteachais. Sa bhliain 1881, léirigh Gilbert agus Sullivan an ceoldráma grinn ''Patience'', ina rabhthas ag magadh faoi gheáitsíocht na n-aeistéiticeoirí, agus ó d'éirigh go gleoite leis an gceoldráma i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], rith le Richard D'Oyly Carte, léiritheoir Meiriceánach an cheoldráma, Oscar Wilde a fháiltiú go dtí na Stáit Aontaithe le sraith léachtanna a thabhairt faoi fheiniméan an aeistéiteachais. Rinne cuid de na nuachtáin criticeoireacht fhíochmhar ar Wilde, ach ón taobh eile de, bhain sé an-sult as cuideachta na mianadóirí i gColorado. Nuair a chonaic sé an fógra ''Ná scaoil urchar leis an bpianódóir, tá sé ag déanamh a dhíchill'' ar crochadh in aice leis an bpianó i dtábhairne na mianadóirí, bhain sé an-taitneamh as an smaoineamh go mbeadh sé indéanta pionós an bháis a imirt ar an drochealaíontóir. [http://www.todayinliterature.com/stories.asp?Event_Date=12/24/1881 foinse] Nuair a d'fhill Oscar Wilde go dtí an Ríocht Aontaithe, chaith sé an chéad chúpla bliain ina léirmheastóir don Pall Mall Gazette; ina dhiaidh sin, bhain sé amach príomheagarthóireacht an Woman's World. I gcúrsaí polaitíochta, bhí luí ag Wilde leis an sóisialachas den chineál ainrialach. Chuir sé a chuid tuairimí polaitiúla i míotar sa leabhar ''The Soul of Man under Socialism''. [[Íomhá:Oscar Wilde (1854-1900), by Elliott and Fry, March 19 1881.jpg|mion|298x298px|1881]] [[Íomhá:Oscar Wilde by Sarony 1882 01.jpg|338x338px|mion|Wilde i Nua-Eabhrac sa bhliain [[1882]].]] [[Íomhá:Oscar Wilde on the Isle of Wight 1885.jpg|mion|341x341px|Isle of Wight 1885]] [[Íomhá:Oscar Wilde (1854-1900) 1889, May 23. Picture by W. and D. Downey.jpg|mion|333x333px|1889]] [[Íomhá:Oscar Wilde 4.jpg|mion|326x326px|1892]] [[Íomhá:Oscar Wilde and Lord Alfred Douglas 1893.jpg|mion|341x341px|Wilde le h[[Alfred Douglas]] (Bosie) sa bhliain 1893]] [[Íomhá:Homosexualitywilde.jpg|323x323px|mion|Wilde le h[[Alfred Douglas]] (Bosie) sa bhliain [[1894]].]] [[Íomhá:Oscar Wilde 001.jpg|mion|331x331px|1895]] [[Íomhá:Oscar Wilde Rome 1897.jpg|mion|220x220px|[[An Róimh]], 1897]] [[Íomhá:Oscar Wilde and Lord Alfred Douglas in Naples 1897.jpg|mion|220x220px|Wilde agus Lord Alfred Douglas in [[Naples]] 1897]] [[Íomhá:Tombe d'Oscar Wilde.jpg|mion|220x220px|Curtha i [[Reilig Père-Lachaise]], Páras]] === Saothar liteartha === Tháinig an chéad bhailiúchán véarsaí le Wilde i gcló sa bhliain 1881, ach is beag léitheoir a bhac leis an gceann sin. Bhí ádh ní b'fhearr leis le ''[http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=37283 The Happy Prince and Other Tales]'', díolaim scéalta do pháistí a tháinig amach sa bhliain 1888, agus pictiúirí le Walter Crane agus Jacob Hood ag dul leis. Ceithre bliana ina dhiaidh sin, d'fhoilsigh Wilde bailiúchán eile de scéalta do pháistí, ''The House of Pomegranates'', "nach bhfuil dírithe do pháistí Sasanacha ar aon nós", mar a dúirt Wilde, uair amháin. Níor fhoilsigh Wilde riamh ach aon úrscéal amháin, ''The Picture of Dorian Gray''. Tháinig an ceann sin amach sa bhliain 1891. Is iomaí léirmheastóir a shíl go raibh dlúthchosúlacht ag an bpríomhphearsa le Wilde féin, agus baineadh úsáid as an leabhar mar fhianaise sa phróis dlí a rinne cabhóg an scríbhneora. Scríobhadh Wilde gné-altanna ar na hirisí ealaíne, agus sa bhliain 1891, d'athfhoilsigh sé trí cinn acu seo ina leabhar, faoin teideal ''Intentions''. Ba é an dráma úd ''Lady Windermere's Fan'' a thuill an chéad chlú dó mar dhrámadóir, i Mí Feabhra den bhliain 1892. B'é George Alexander, aisteoir agus bainisteoir Amharclann Naomh Séamuis i Londain, a d'iarr ar Wilde dráma a scríobh dó. Is é an tuairim a bhí ag Wilde féin den dráma nach raibh ann ach ''ceann de na drámaí nua-aoiseacha atá suite i bparlús ina bhfuil scátháin na lampaí pinc''. Cibé faoi dhath na scáthán sin, ghnóthaigh an scríbhneoir sé mhíle punt ar an chéad oíche a bhí an dráma ag imeacht. Níor éirigh chomh maith sin leis an chéad dráma eile le Wilde, ''Salomé'', nó níor cheadaigh an Tiarna Seomradóra dó an ceann sin a stáitsiú i Sasana, toisc go raibh pearsana agus téamaí Bíoblúla ann. Tháinig an dráma ar an stáitse san [[An Fhrainc|Fhrainc]] sa bhliain 1896, agus ba í an Fhraincis bunteanga an dráma, nó theastaigh ó Wilde triail a bhaint as scríbhneoireacht i dteanga iasachta. Tháinig leagan Béarla den dráma i gcló, agus léaráidí Aubrey Beardsley ag dul leis, sa bhliain 1894, bliain i ndiaidh an chéad chló Fraincise, ach níor léiríodh Salomé ar aon stáitse i Sasana roimh an mbliain 1931. Má rinne an chinsireacht spior spear de Salomé, ní raibh an fhadhb chéanna ag cur isteach ar ''A Woman of No Importance'', a stáitsíodh in Amharclann Haymarket i Londain ar an 19ú lá den Aibreán sa bhliain 1893. Bhí an ráchairt chéanna air agus a bhí ar ''Lady Windermere's Fan'' roimhe sin, agus dhaingnigh sé stádas Wilde mar mháistir ar ealaín na coiméide carachtair nach bhfacthas a shárú ó laethanta Richard Brinsley Sheridan anuas. An chéad dráma eile a stáitsíodh, is é sin, ''An Ideal Husband'', bhí sé beagáinín ní ba dháiríre. Ba é Lewis Waller a léirigh an ceann sin, ar stáitse Amharclann Haymarket, agus chonacthas an chéad uair é ar an tríú lá de Mhí Eanáir 1895. Méaldráma polaitiúil atá ann, seachas méaldráma faoin saol pósta, agus é lán gnáthshólaistí den chineál a shamhlófá le drámaíocht Wilde: focail ghonta a rachadh greamaithe i do chuimhne, tráchtaireacht ar an saol sóisialta, coiméide agus grá. Is é an léirmheas a thug George Bernard Shaw ar an dráma ná gurb é ''Wilde an t-aon fhíordhrámadóir amháin atá ann, dar liom. Baineann sé a chasadh féin as gach uile shórt: as an tráthúlacht chainte, as an bhfealsúnacht, as an drámaíocht, as na haisteoirí, as an lucht féachana, as an amharclann ar fad...'' Conablach míosa ina dhiaidh sin, fuair an lucht féachana an chéad radharc ar an dráma is mó a tháinig as peann Wilde riamh, mar atá, ''The Importance of Being Earnest''. Ba é seo éacht mór Wilde mar dhrámadóir, agus ní raibh stad ná staonadh ag dul ar na daoine, oíche an chéad léirithe, ach ag bualadh bos, - mar a d'inis an t-aisteoir Allen Aynesworth, a rinne páirt Algy sa chéad stáitsiú, do Hesketh Pearson, beathaisnéisí Wilde, i bhfad ina dhiaidh sin: ''Chaith mé trí bliana déag is dhá scór ag aisteoireacht, ach ní cuimhin liom a leithéid eile.'' Níl méaldráma ar bith fágtha sa dráma seo, murab ionann agus an trí choiméide a scríobh mo dhuine roimhe sin. Is deacair a rá go bhfuil plota ar bith ann ach an oiread: níl ann ach ábhar suilt agus gáire den chineál seafóideach, agus níl a leithéid eile le fáil i ndrámaíocht an Bhéarla. Idir ''An Ideal Husband'' agus ''The Importance of Being Earnest'', bhreac Wilde síos cnámha loma scéil faoi adhaltranas agus é meáite ar an móitíf seo a fhorbairt go mbeadh dráma iomlán ann. Ní raibh sé i ndán dó an dráma seo a chríochnú, nó tháinig an scannal agus an phróis dlí idir é agus a chuid oibre. Sa deireadh, bhain Frank Harris úsáid as móitíf agus as réamhobair Wilde mar ábhar don dráma críochnaithe ''Mr and Mrs Daventry''. Tháinig an ceann sin ar stáitse, fiú, murab ionann agus drámaí eile Harris. Chum Wilde dráma eile fós nach bhfuil aithne fhorleathan air, mar atá, ''For Love of the King''. Thiomnaigh sé an ceann sin dá chara Chan Toon. Níor tharraing an dráma seo mórán de shúil an tsaoil mhóir air riamh, agus dealraíonn sé nach bhfuiltear ar aon tuairim faoi arbh é Wilde a scríobh é ar aon nós nó nár scríobh. === Cúrsaí cinniúnacha craicinn === Ábhar díospóireachta is ea é i gcónaí, an fíor-fheileacán, déghnéasach nó péidearastach a bhí ann, mar Wilde - is é sin, ar chuir sé an chuid ba mhó dá spéis chraicinn sna fir, sa dá ghnéas nó sna fir óga amháin. Tá a fhios ag cuid réasúnta mór den tsaol an taitneamh a thugadh sé d'fhir óga, agus is dealraitheach gurbh é Robert Baldwin Ross an chéad ghrá geal den chineál sin a bhí aige - fear óg ó Cheanada a bhí le hiompú ina léirmheastóir liteartha. Rinne Robert Ross cion fir, ina dhiaidh sin, ag tabhairt aire do leas agus oidhreacht Wilde mar scríbhneoir, ag bailiú a chuid lámhscríbhinní agus alt agus ag seasamh do Wilde is dá chlann i gcúrsaí an chóipchirt. Bhí Ross seacht mbliana déag d'aois nuair a casadh Wilde air an chéad uair, agus é i ndiaidh dánta le Wilde a léamh cheana féin - fuair sé, fiú, greidimíní nuair a thángthas air á léamh. Deir Richard Ellman, beathaisnéisí Wilde, go raibh Ross meáite ar Wilde a mhealladh chun cumann craicinn dá gcasfaí ar a chéile choíche iad. Níl ach miontagairtí don homaighnéasachas i luathshaothar Wilde. Mar sin, tugann sé le fios i ''The Portrait of W.H.'' (1889) gurbh é a ghrá d'fhear óg a spreag Shakespeare chun a chuid soinéad a chumadh. === Scannal === Sa bhliain 1891, thosaigh Wilde ag spallaíocht le fear óg arbh ainm dó Alfred Douglas, nó Bosie. Níor thaitin an cumann seo le hathair Bhosie, John Sholto Douglas, naoú Marcas Queensberry. Rinne sé dhá iarracht an bheirt a náiriú go poiblí, ach má rinne, bhí teanga ghonta Wilde in ann é a chur ó dhoras an dá uair. Bhí an seanfhear meáite ar [[oíche]] chéadléirithe ''The Importance of Being Earnest'' a lot ar Wilde ag caitheamh glasraí ar an stáitse, ach ós rud é go bhfuair Wilde rabhadh roimh ré, níor ligeadh an Marcas isteach thar thairseach na hamharclainne an oíche sin. Ar an ochtú lá déag de Mhí Feabhra, 1895, d'fhág an Marcas teachtaireacht do Wilde ag ceann de na clubanna a bhí Wilde a ghnáthú. Cárta a bhí ann agus an líomhain scríofa air: ''For Oscar Wilde posing as a Somdomite'' (!) - is é sin, chuir sé sodamacht i leith Wilde, ach amháin nár éirigh leis an focal féin a litriú mar ba chóir. Cé gur chomhairligh a chuid cairde dó gan a chloigeann a bhuaireamh leis an líomhain, d'áitigh Bosie - mar a d'admhaigh sé ina dhiaidh - ar an scríbhneoir an dlí a chur ar an sean-Dúbhghlasach agus é a chiontú faoi leabhal. Gabhadh an Marcas Queensberry, agus, san Aibreán den bhliain 1895, ghlac an [[Coróin|Choróin]] leis an ionchúiseamh sa phróis seo faoi leabhal. Níor mhair an triail ach trí lá. Ní raibh a fhios ag abhcóide an ionchúisimh, Edward Clarke, go raibh cumainn homaighnéasacha ag Wilde le fir eile. Chuir Clarke an cheist lom díreach ar Wilde, an raibh úimléid ar bith ag baint le líomhaintí an Mharcais, agus fuair sé freagra diúltach. Bhí [[Edward Carson]] - an fear céanna ar bhaist na náisiúnaithe Éireannacha leasainm ''Coercion Carson'' air - ina abhcóide cosanta ag an Marcas, agus is é an rud a rinne sé ná bleachtairí príobháideacha a fhostú le fianaise a bhailiú faoi na fir a raibh caidreamh den chineál seo ag Wilde leo. Rinne Wilde an-seó de chéad lá na próise, agus é ag baint scotbhach gáire as na daoine leis na freagraí a thabharfadh sé ar cheisteanna Charson a bhí dírithe ar a mhoráltacht a chur in amhras. Nuair a d'fhiafraigh Carson de, ar thug sé adhradh riamh d'aon fhear ab óige ná é féin, is é an freagra a fuair sé ná: ''Níor thug mé adhradh riamh ach dom féin.'' Ar an dara lá, áfach, chuaigh an cheastóireacht chun géire, agus b'éigean do Wilde mionn éithigh a thabhairt le teacht slán as an bponc. Sa deireadh thiar, mhol Clarke do Wilde an t-ionchúiseamh a tharraingt siar, agus caitheadh an chaingean i dtraipisí. Ós rud é go raibh an fhianaise bailithe ag Carson agus Queensberry cheana, agus an homaighnéasachas coiscthe sa dlí, ní fhéadfadh na húdaráis an scéal a dhearmad chomh héasca sin. Ar an séú lá de Mhí Aibreán, 1895, gabhadh Wilde in Óstán Cadogan i Londain, agus hionchúisíodh é faoi ghníomhartha míghneamnaí gnéis le fir eile, de réir Chuid a 11 den leasú a cuireadh le dlí coiriúil Shasana sa bhliain 1885. Bhí Clarke sásta é a chosaint saor in aisce. === An triail agus an braighdeanas === Agus é féin á thriail, níor bhac Wilde leis na cúrsaí a choinneáil faoi cheilt a thuilleadh. Chosain sé an grá [[Intleacht|intleachtúil]] idir fear óg agus fear fásta go hoscailte, agus é ag trácht ar ghrá Dháiví agus Iónátáin sa Bhíobla, ar [[Platón|Phlató]]<nowiki/>n, ar [[William Shakespeare|Shakespeare]] agus ar [[Michelangelo|Mhichelangelo]] mar réamhshamplaí den ''ghrá ar baol leis a ainm a labhairt os ard''. Mar sin, ní raibh le déanamh ach pionós a ghearradh dó de réir fhorálacha an dlí. Gearradh dhá bhliain le daorobair air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oldbaileyonline.org/images.jsp?doc=189505200003|teideal=Page Image - Central Criminal Court|work=www.oldbaileyonline.org|dátarochtana=2019-05-25}}</ref> Chaith Wilde tús na príosúnachta i b[[Pentonville]] i dTuaisceart [[Londain|Londan]]. Ina dhiaidh sin, haistríodh go [[Wandsworth]] i nDeisceart Londan é, ach is i bpríosún Reading, tríocha míle siar ón bpríomhchathair, a chaith sé conablach an dá bhliain. Bhí aithne ag Wilde ar an áit - ar Reading, is é sin, seachas ar an bpríosún - óna óige, nuair a bhíodh sé ag bádóireacht ar Abhainn Thames nó ag teacht ar cuairt chuig muintir Palmer. Bhí sé, fiú, i ndiaidh turas a thabhairt ar mhonarcha brioscaí an ghnólachta cháiliúil úd Huntley & Palmers, in aice leis an bpríosún. Anois, áfach, fuair sé aithne ar Reading de chineál eile. Ar dtús, ní thabharfaí, fiú, peann ná páipéar dó. De réir a chéile, áfach, fuair sé deis scríbhneoireachta, agus bhreac sé síos litir caoga míle focal chuig Bosie. Ní fhéadfadh sé an litir a chur chuig an mbuachaill a fhad is a bhí sé sa phríosún, ach nuair a d'imigh sé ón áit, bhí cead aige an lámhscríbhinn a thabhairt leis. B'í an litir seo, go príomha, an saothar liteartha ar a bhfuil aithne ag an saol mór mar ''De Profundis'' ("As na Duibheagáin"). Agus é scaoilte saor, thug Wilde an lámhscríbhinn do Robert Ross go seolfadh seisean chuig Bosie é. Níl a fhios ag aon duine, an bhfuair Bosie an litir riamh, áfach. Ar a laghad, dhiúltaigh sé go bhfuair. Sa bhliain 1905, ceithre bliana i ndiaidh bhás an scríbhneora, d'fhoilsigh Ross leagan den litir a bhí cóirithe go maith aige féin: dhá dtrian a bhí ann, agus an tríú cuid eile fágtha ar lár le príobháideacht na ndaoine páirteacha a urramú. Níor tháinig aon leagan iomlán i gcló roimh an mbliain 1962, nuair a foilsíodh litreacha Oscar Wilde. D'eisiaigh [[Leabharlann na Breataine]] Wilde óna seomra léitheoireachta sa bhliain 1895 i ndiaidh dó a bheith cúisithe as caidrimh homaighnéasacha a bheith aige. Sa bhliain 2025 thug an Leabharlann cárta léitheoireachta an scríbhneora ar ais chuig garmhac Wilde, Merlin Holland.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/18-deireadh-f%C3%B3mhair-2025-an-d%C3%BAn/id1525428808?i=1000732439420|teideal=Nuacht Mhall (An Dún)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=18 Deireadh Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-10-18}}</ref> === Deireadh a shaoil === Ag fágáil an phríosúin dó, bhí Wilde iompaithe ina fhear easlán, agus sheachnaíodh sé cuideachta a sheanchairde go lá a [[Bás|bháis]]. Thugadh sé "Sebastian Melmoth" air féin, ag tagairt d'úrscéal uafáis Charles Maturin, ''Melmoth the Wanderer''. San am seo a chum sé an dán clúiteach úd ''The Ballad of Reading Gaol'', An Bailéad faoi Phríosún Reading. Bhí luiteamas áirithe aige riamh leis an [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglais Chaitliceach]], agus nuair a bhí sé ag saothrú an bháis, d'iompaigh sé leis an g[[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]]<nowiki/>as. B'é ba thrúig bháis dó ná an sean-athlasadh i leathchluas leis a chuaigh in olcas air agus a chuir tús le fiabhras inchinne ([[meiningíteas]]). == Saothar == === Filíocht === * ''Poems'' ("Dánta", 1881) * ''The Ballad of Reading Gaol'' ("Bailéad Phríosún Reading", 1893) === Drámaí === * ''Vera, or, The Nihilists'' ("Vera, nó, na [[Nihilí|Nihilithe]]") * ''The Duchess of Padua'' ("Bandiúc [[Padova|Phadova]]") * ''Salomé'' * ''Lady Windermere's Fan'' ("Gaothrán Bhantiarna Windermere") * ''A Woman of No Importance'' ("Bean gan Tábhacht") * ''An Ideal Husband'' ("Sárfhear céile") * ''The Importance of Being Earnest'' ("Tábhacht na Dáiríreachta" - nó "Tábhacht an ainm úd 'Ernest'") * ''La Sainte Courtisane'' agus ''A Florentine Tragedy'' ("Traigéide i bhFirenze") === Prós === * ''The Canterville Ghost'' ("An Taibhse i gCanterville", 1887) * ''The Happy Prince and Other Stories'' ("An Prionsa Sona agus Scéalta Eile", 1888) [http://www.gutenberg.net/dirs/etext97/hpaot10h.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041110065533/http://www.gutenberg.net/dirs/etext97/hpaot10h.htm |date=2004-11-10 }} * ''Lord Arthur Savile's Crime and Other Stories'' ("Coir an Tiarna Arthur Savile agus Scéalta Eile", 1891) * ''Intentions'' ("Cuspóirí", 1891) * ''The Picture of Dorian Gray'' ("Pictiúr Dorian Gray", 1891) * ''A House of Pomegranates'' ("Teach na bPomagrainítí", 1891) * ''The Soul of Man under Socialism'' ("Anam an Duine faoi Réimeas an tSóisialachais", an chéad fhoilsiú ar an b''Pall Mall Gazette'' sa bhliain 1891, an chéad fhoilsiú faoi chlúdach leabhair sa bhliain 1904) * ''De Profundis'' ([[Laidin]]: "As na Duibheagáin", 1905) * ''The Letters of Oscar Wilde'' ("Litreacha Oscar Wilde", 1960). Tháinig eagrán nua i gcló sa bhliain [[2000]], agus litreacha curtha leis nár foilsíodh ach i ndiaidh na bliana [[1960]], chomh maith le fonótaí le Merlin Holland. * ''Teleny or The Reverse of the Medal'' ("Taobh Eile an Bhoinn", 1893) Sa bhliain 2025, mar chomóradh 125 bliana ó bhás Wilde, chuir an [[Taibhdhearc na Gaillimhe|Taibhdhearc]] athleagan de scéal do pháistí dá chuid "The Selfish Giant", scéal faoin ngrá agus faoin fhuascailt, ar an stáitse um [[Nollaig]] mar dhráma faoin teideal ''[[An Fathach Leithleasach]]''. Chuaigh [[Uachtarán na hÉireann]] [[Catherine Connolly]] lena fheiceáil.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Kate Demolder]]|date=10 Nollaig 2025|title=Teachtaireachtaí don lá inniu i scéal Wilde faoin fhathach|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 13|url=https://www.independent.ie/seachtain/teachtaireachtai-don-la-inniu-i-sceal-wilde-faoin-fhathach/a1299363222.html}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-connolly-attends-the-opening-night-of-an-fathach-leithleasach|teideal=An tUachtarán Ó Conghaile i láthair ag oíche oscailte ‘An Fathach Leithleasach’|údar=Oifig Uachtarán na hÉireann|work=[[president.ie]]|dátarochtana=2025-12-07}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Wilde, Oscar}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1854]] [[Catagóir:Básanna i 1900]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine cúisithe as coireanna gnéis]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Ealaíontóirí Angla-Éireannacha]] [[Catagóir:Ficsean Gotach]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir déghnéasacha]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Scoláirí Éireannacha]] [[Catagóir:Sóisialaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] ft4a0vuz1h5ball9kxoc73tt2kxg34h 0 6645 1319748 1296554 2026-07-06T23:41:32Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319748 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Scríbhneoir]] [[Éire]]annach ab ea '''Abraham Stoker''', ([[8 Samhain]], [[1847]] - [[20 Aibreán]], [[1912]]), nó '''Bram Stoker''', mar a thugtar air de ghnáth. Scríobh sé [[úrscéal]]<nowiki/>ta agus [[gearrscéal]]<nowiki/>ta don chuid is mó, agus is é an t-úrscéal úd ''[[Dracula]]'' an [[leabhar]] is cáiliúla a tháinig óna [[Peann|pheann.]] Lena lá féin, áfach, bhí níos mó clú air mar [[amharclann]]<nowiki/>aí, nó bhí sé ina chúntóir phearsanta don [[aisteoir]] Shasanach Henry Irving agus ina úinéir agus ina bhainisteoir ar an amharclann úd ''Lyceum Theatre'' i [[Londain]]. == Saol in Éirinn == Rugadh Stoker i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]] sa bhliain [[1847]]. Ba iad a thuismitheoirí ná sean-Abraham Stoker ó Bhaile Átha Cliath agus an feiminí Charlotte Mathilda Blake Thornley, arbh as [[Béal Átha Seanaidh]] i g[[Contae Dhún na nGall|Co. Dhún na nGall]] di, agus a d'fhás suas i [[Sligeach]]. [[Íomhá:Stoker Dublin.jpg|clé|mion]] D’fhás Bram Stoker suas ag 15 Corrán Marino,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/1381554?s=Marino+Crescent|teideal=Corrán Marino/Marino Crescent|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-04-20}}</ref> [[Cluain Tarbh]]. Bhí tinneas ina leannán ar Bhram Stoker nuair a bhí sé óg, agus é ag coimeád na leapa an chuid ba mhó den am. Chuaigh a chéad óige go mór mór i gcion ar Stoker, rud a bhí le haithint ar a chuid saothair níos déanaí. Fuair sé biseach ón tinneas de réir a chéile, agus ina fhear fásta dó, bhí sé ina [[Duine|dhuine]] sách sláintiúil. Thosaigh sé an imirt [[sacar|sacair]] san [[ollscoil]] ([[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]), agus rinne sé staidéar ar an [[stair]], ar an [[litríocht]] agus ar an [[matamaitic]]. Tar éis tamaill, chuaigh sé sa státseirbhís, ach ní raibh mórán suime aige sa chineál sin oibre. Mar sin, chuaigh sé le h[[iriseoireacht]] agus fuair sé post leis an [[nuachtán]] ''The Evening Mail''. == Londain == Sa bhliain [[1878]], phós Stoker Florence Balcome, cailín a bhí ina banchara ag [[Oscar Wilde]] roimhe sin. Chuaigh siad go [[Londain]]. Thosaigh Stoker ag obair ina bhainisteoir ar an Lyceum Theatre sa bhliain 1879, áit a raibh a chara Henry Irving ag [[aisteoir]]eacht. Bhí an cairdeas seo an-tábhachtach d'Irving, agus chuidigh Irving leis aithne a fháil ar mhaithe agus ar mhóruaisle na [[Príomhchathair|príomhchathrach]]. Nuair a rugadh mac do Stoker agus a bhean sa bhliain 1879, bhaist siad Irving Noel Thornley Stoker air. Bhí Stoker ag obair ina chúntóir phearsanta d'Irving, agus é ag tionlacan an aisteora timpeall an [[An Domhan|domhain]]. Bhí sé an-mhór le hIrving, agus é á adhradh, fiú. Barrúil go leor níor tháinig sé go hOirthear na hEorpa riamh, cé gurbh ansin a shuigh sé cuid d'imeachtaí an úrscéil is clúití dár chum sé. Ón taobh eile de, ar a chamchuairt dó in éineacht leis an aisteoir, fuair Stoker áiméar cuairt a thabhairt ar na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], agus d'fháiltigh beirt [[Uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtarán]], [[Theodore Roosevelt]] agus [[William McKinley]], an t-aisteoir agus an cúntóir chucu sa [[Teach Bán]]. Bhí Stoker an-doirte do na Stáit Aontaithe, agus bhí laochra Meiriceánacha i gcuid de na h[[úrscéal]]<nowiki/>ta a scríobh sé. [[Íomhá:Bram Stoker - 18 St Leonard's Terrace, Chelsea, London SW3 4QG.JPG|clé|mion|18 St Leonard's Terrace, Chelsea, London SW3 4QG]] == Whitby == Chaith Stoker cuid mhaith ama freisin ina chónaí i [[Whitby]] in iarthuaisceart [[Sasana|Shasana]]. Thug sé cuairt ar Whitby don chéad uair i 1890. Lonnaigh sé cuid mhór d'imeachtaí a úrscéil mhóir ''[[Dracula]]'' sa bhaile seo. Foilsíodh an leabhar sa bhliain [[1897]]. Fuair Bram Stoker [[bás]] i Londain sa bhliain [[1912]]. Bhí sé faoi bhrú oibre ag an am agus bhí [[Sifilis|gallbholgach]] air; b'fhéidir gur bhuail [[stróc]] é. == Saothair == === Úrscéalta === * [[1875]] ''The Primrose Path'' * [[1890]] ''The Snake's Pass'' * [[1895]] ''The Watter's Mou' '' * [[1895]] ''The Shoulder of Shasta'' * [[1897]] ''[[Dracula]]'' (''Eagrán i nGaeilge do dhéagóirí, ISBN 1-85791-269-1, An Gúm 1997. Eagrán iomlán, ISBN 1-85791-259-4, An Gúm 1997'') * [[1898]] ''Miss Betty'' * [[1902]] ''The Mystery of the Sea'' * [[1903]] ''The Jewel of Seven Stars'' * [[1905]] ''The Man'' (AKA: ''The Gates of Life'') * [[1908]] ''Lady Athlyne'' * [[1908]] ''Snowbound: The Record of a Theatrical Touring Party'' * [[1909]] ''The Lady of the Shroud'' * [[1911]] ''Lair of the White Worm'' == Leaganacha go Gaeilge == * [[1997]] ''Dracula - Eagrán do Dhéagóirí'' Gearrinsint a scríobh Emmet B. Arrigan. Is í a mháthair, Mary Arrigan, a rinne na léaráidí agus Gabriel Rosenstock a d’aistrigh go Gaeilge. * [[1933]]. ''Dracula.''<ref>{{Lua idirlín|url=http://tuairisc.ie/dracula-ar-fail-ar-kindle-in-am-doiche-shamhna/|teideal=‘Dracula’ ar fáil ar Kindle in am d’Oíche Shamhna|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=31 DF 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-04-20}}</ref> Bram Stoker a scríobh. Seán Ó Cuirrín a chuir i nGaeilge. Ion Codrescu a mhaisigh. Maolmhaodhóg Ó Ruairc a chóirigh is a chuir in eagar. An Gúm, Baile Átha Cliath. === Gearrscéalta === * ''Under the Sunset'' ** ''Under the Sunset'' ** ''The Rose Prince'' ** ''The Invisible Giant'' ** ''The Shadow Builder'' ** ''How 7 Went Mad'' ** ''Lies and Lilies'' ** ''The Castle of the King'' ** ''The Wondrous Child'' * ''Dracula's Guest'' ([[1914]]) ** ''Dracula's Guest'' ** ''The Judge's House'' ** ''The Gipsy Prophecy'' ** ''The Coming of Abel Behenna'' ** ''The Burial of the Rats'' ** ''A Dream of Red Hands'' ** ''Crooken Sands'' ** ''The Secret of the Growing Gold'' == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Stoker, Bram}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1847]] [[Catagóir:Básanna i 1912]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Ficsean Gotach]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Imreoirí rugbaí]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Scéinséirí]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 19ú haois]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 20ú haois]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] iinf8d10jpgl9arwqqtyqff9yiq0b47 0 6696 1319771 1297064 2026-07-07T00:06:30Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319771 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'úrscéalaí as [[Buckinghamshire]] i [[Sasana]] é '''Terence David John Pratchett OBE''', ([[28 Aibreán]] [[1948]]–[[12 Márta]] [[2015]]). Scríobh Pratchett an tsraith ''[[Discworld]]'', saghas úrscéil idir coiméide, fantaisíocht agus ficsean eolaíochta. Tá ceithre mhilliún leabhar díolta ag Pratchett go dtí seo, i roinnt teangacha. == Saothar == === Discworld === Tá níos mó ná tríocha leabhar sa tsraith seo. Scigaithris greannmhar atá ann. Níl na leabhair ar fad bainte le chéile, ach is é an ''Discworld'' (domhain dioscach atá suite ar dhroim cheithre eilifint, iad féin atá suite ar shliogán turtair) an suíomh. Is fantaisíocht é cinnte, ach is féidir a thuiscint cé atá i gceist sa dhomhan seo. * [[Liosta úrscéalta Discworld]] === Úrscéalta do "dhaoine fásta óga" === * [[Liosta úrscéalta do dhaoine fásta óga]] === Úúscéalta do pháistí === * [[Liosta úrscéalta do pháistí]] == Saothair Pratchett i meáin eile == === Teilifís === I [[1995]], rinneadh sraith theilifíse as ''Johnny and the Dead'' ar [[ITV1]] i [[Sasana]], leis na h-aisteoirí [[Brian Blessed]], [[Andrew Falvery]], [[William Stickers]] agus [[George Baker]]. === Drámaíocht === Rinneadh cúpla leabhar Pratchett mar drámaí: * ''Wyrd Sisters: The Play'' (1996) * ''Mort: The Play'' (1996) * ''Johnny and the Dead'' (1996) * ''Guards! Guards!: The Play'' (1997) * ''Men at Arms: The Play'' (1997) * ''Maskerade'' (1998) * ''Interesting Times'' (2002) * ''The Truth'' (2002) === Raidió === Rinneadh cláir raidió as leabhair Terry Pratchett ar [[BBC Radio 4]]: * ''Guards! Guards!'' * ''Wyrd Sisters'' * ''Mort'' * ''The Amazing Maurice and his Educated Rodents'' * ''Small Gods'' === Cluichí do ríomhaire pearsanta === Tá roinnt chluichí bunaithe ar an nDiscworld freisin: * ''The Colour of Magic'' * ''Discworld'' * ''Discworld II'' * ''Discworld Noir'' == Naisc sheachtracha == * [http://www.terrypratchettbooks.com/ Saothair Pratchett] * [http://www.discworldmonthly.co.uk Discworld Monthly, eolas faoin Discworld agus Pratchett féin] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Pratchett, Terry}} [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Briotanacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Briotanacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí do pháistí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1948]] [[Catagóir:Básanna in 2015]] [[Catagóir:Fantaisíocht]] h6xc9pys0dwpiu1916mduoh6w80a9x9 0 7539 1319763 1292758 2026-07-06T23:55:47Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319763 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir as [[Béal Feirste]] ab ea '''Clive Staples Lewis'''. B'eisean a scríobh na húrscéalta faoi [[An Leon, An Bandraoi agus an Prios Éadaigh|Narnia]] agus an tríológ spáis faoi [[Mars (pláinéad)|Malacandra]], [[Véineas (pláinéad)|Perelandra]] agus [[An Domhan|Thulcandra]], is é sin, ''Out of the Silent Planet'' (1938), ''Perelandra'' (1943), agus ''That Hideous Strength'' (1945).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Spástaisteal, Spioróg agus Mín Mharsa|journal=[[Comhar]]|pages=lgh 12–13|author=[[Pól Ó Muirí]]|year=2025|month=Samhain}}</ref> Rugadh ar an [[29 Samhain|29 Mí na Samhna]] [[1898]] é, agus fuair sé bás [[22 Samhain|22 Mí na Samhna]] [[1963]]. Bhí sé ina bhall de na h''Inklings'', club comhchaidrimh do lucht litríochta in [[Oxford]], agus aithne aige ar [[J. R. R. Tolkien]]. == Saol == === A Chéad Óige === Saolaíodh Clive Staples Lewis i m[[Béal Feirste]] d'Albert James Lewis agus Flora Augusta Hamilton Lewis. Nuair a bhí Clive óg ceithre bliana d'aois, bhuail [[gluaisteán]] a [[Madra|mhadra]] a d'éag sa teagmháil. Jacksie a bhí ar an madra, agus bhí Clive chomh mór sin faoi mhéala is gur éiligh sé ar a thuismitheoirí gan ach Jacksie a thabhairt air feasta. De réir a chéile, rinneadh Jacks nó Jack den leasainm sin, agus is é Jack an t-ainm a thugadh a chuid cairde air, conablach a shaoil. Bhí deartháir amháin aige, Warnie (Warren Hamilton Lewis) a bhí trí bliana ní ba sine ná eisean. Fuair máthair na beirte buachaillí bás sa bhliain 1908, agus as sin amach, bhí Lewis á mhúineadh ag an gcorr-theagascóir baile a tharla a bheith ann. Nuair a bhí sé naoi mbliana déag d'aois, cuireadh go dtí Sasana é le léann a fhoghlaim i scoil chónaitheach in éineacht lena dheartháir. Ní raibh mórán ama caite aige sa scoil sin - Scoil Wynyard i Watford i Sír [[Hertford]] - nuair a dúnadh í, agus go gairid ina dhiaidh sin, cuireadh an príomhoide i ngealtlann. Ansin, chaith Lewis cúpla mí i gColáiste an Chaimbéalaigh i mBéal Feirste, ach ina dhiaidh sin, chuaigh sé go Cherbourg, agus ansin, fuarthas áit dó i gColáiste Malvern i [[Malvern, Worcestershire|Malvern]], Sír [[Worcester]]. Faoin mbliain 1913, thug sé droim láimhe dá chreideamh Chríostaí agus d'fhógair sé gurbh [[aindiachaí]] é. Nuair a bhí bliain amháin thart aige i Malvern, chrom sé ar staidéar príobháideach, agus seanteagascóir a athara, William T. Kirkpatrick, mar chrann taca aige. [[Íomhá:Statue of C.S. Lewis, Belfast.jpg|clé|mion|Dealbh i mBéal Feirste]] Bhí an-suim ag Lewis i scéalta faoi ainmhithe riamh, agus in éineacht lena dheartháir, cheap sé ''Boxen'', domhan samhlaithe na n-ainmhithe daonchosúla. Bhí siad ag scríobh scéalta agus á n-insint dá chéile faoi eachtraí na n-ainmhithe i mBoxen. Tháinig na smaointí seo as leabhair [[Beatrix Potter]], nó bhí sise ar dhuine de na scríbhneoirí ab ansa le Lewis, nuair a bhí sé óg. Bhí teach a athara lán leabhar, rud a thaitin go mór mór leis, ó bhí sé ina léitheoir craosach. Bhí an-eagla air roimh na feithidí agus na damháin alla, áfach, agus bhí siad ina n-ábhar mór tromluithe aige go minic. Nuair a bhí sé ina spuraicleach déagóra, thug sé an-taitneamh do shaothar [[Richard Wagner]] agus don mhiotaseolaíocht Ghearmánach nó Lochlannach a raibh ceoldrámaí Wagner bunaithe orthu. Faoi thionchar Wagner, mhothaigh Lewis cineál saint nó tnúthán ag borradh ina chroí, mothúchán ar bhaist sé ''joy'', ríméad nó áthas, air. Threisigh Wagner leis an ngrá a bhí aige don dúlra, chomh maith. Thosaigh sé ag éirí ró-aibí le tuilleadh scéalta a scríobh faoi Boxen, chomh maith. Ó bhí a fhantaisíocht ag dul bealach na miotaseolaíochta Nordaí, chuaigh a chuid scríbhneoireachta i dtreo na heipice is an ceoldráma, a bhí níos oiriúnaí le téamaí miotaseolaíochta a láimhseáil. San am céanna, bhí Kirkpatrick ag teagasc [[An tSean-Ghréigis|Gréigise]] agus ag cur litríocht chlasaiceach na seanársaíochta in aithne dó, rud a bhí ag cur go maith lena ghrá don eipic mhiotasúil. [[Íomhá:C S Lewis plaque, Belfast - geograph.org.uk - 449812.jpg|mion|266x266px|Cuimhneacháin, Dundela Avenue, North Road, Béal Feirste|clé]] Sa bhliain 1916, bhain Lewis amach scoláireacht a cheadódh dó staidéar a dhéanamh in Oxford. Bhí an chéad chogadh domhanda ar siúl ina thimpeall, áfach. Mar sin, liostáil sé san arm sa chéad bhliain eile. Fuair sé coimisiún oifigigh sa Tríú Cathlán de Chos-Slua Éadrom [[Somerset]]. Bhí sé díreach ag slánú naoi mbliana déag d'aois, nuair a bhain sé amach Gleann [[Somme (abhainn)|Somme]] sa Fhrainc. === Siobhán Uí Mhórdha === Nuair a bhí sé ag traenáil in oirchill an fhiannais, d'éirigh sé mór le saighdiúir eile arbh ainm dó Páidín Ó Mórdha (Paddy Moore), agus chuir seisean Lewis in aithne dá mháthair, Siobhán Uí Mhórdha (Jane King Moore). Fuair Páidín bás i machaire an áir, agus ghlac Siobhán leis mar shórt mac altrama in éiric a mic féin. Agus Lewis féin ag éileamh in ospidéal míleata, thagadh Siobhán ar cuairt chuige, agus bhí an caidreamh seo an-tábhachtach dó, ó dhiúltaigh a athair cuairt a thabhairt ar an otharlann. Na scoláirí a bhfuil saothair scríofa acu faoi shaol Lewis, níl siad ar aon fhocal faoi cén cineál cairdeas a bhí ann. Tá cuid acu ag áitiú go raibh caidreamh collaí ag Lewis le Siobhán. Ní raibh an fear féin sásta an tsreang a bhaint den mhála faoin scéal seo, ach is é an rud a dúirt sé gur chuidigh Siobhán leis a chuid mothúchán a aithint is a admháil. B'é tuairim A. N. Wilson, a scríobh beathaisnéis Lewis, go raibh sé suite siúráilte go raibh a leithéid de chaidreamh acu le chéile nuair a bhí Lewis ag fáil leighis óna chuid cneácha cogaidh, ach is dealraitheach nach bhfuil de bhunús aige leis seo ach cúpla litir nár bhain sé an chiall cheart astu. Maidir le Walter Hooper, ar fhág Lewis a oidhreacht liteartha faoi, b'é a bharúil siúd go raibh a leithéid de chaidreamh incheaptha, ach ní raibh aithne ag Hooper ar Lewis nuair a bhí sé óg. George Sayer, arís, bhí aithne aige ar Lewis sna blianta seo, nó bhí Lewis mar oide agus mar chara aige, agus dhiúltaigh Sayer amach is amach don chineál seo ráflaí. Cibé faoi chúrsaí craicinn, is léir go raibh Lewis agus Siobhán iontach mór le chéile. I Mí na Nollag sa bhliain [[1917]], chuir Lewis litir chuig Arthur Greeves, a bhí mar chara aige ó bhí sé ina pháiste, inar scríobh sé gurb iad Siobhán agus Greeves féin "an bheirt is measa le mo chroí ar an saol seo". [[Íomhá:The Lion, the Witch . . . - geograph.org.uk - 317441.jpg|mion|277x277px|Bóthar Holywood, Béal Feirste (ó 1998) Lewis, mar Digory Kirke, as Narnia|clé]] I ndiaidh an chogaidh, sa bhliain [[1918]] nó [[1919]], bhí Lewis agus Siobhán ina gcónaí in aontíos, cé go raibh seomraí dá chuid féin ag Lewis ina choláiste. Sa bhliain [[1930]], chuir Siobhán, Lewis agus Warnie, deartháir C. S. Lewis, fúthu i dteach ''The Kilns'' i Risinghurst, Headington, in aice le hOxford. D'íoc gach duine den triúr a chuid féin de phraghas an tí. B'é Warren "Warnie" Lewis an duine acu ba deireanaí a fuair bás, sa bhliain [[1973]]. Thit an teach le hiníon Shiobhán Uí Mhórdha ansin. Is minic a fuarthas locht ar Shiobhán, agus na daoine ag cur ina leith go mbíodh sí ag mursantacht ar Lewis bocht nuair a chónaigh an bheirt acu le chéile. Tá fianaise ann, áfach, gur bean chineálta dhóighiúil a bhí inti, agus go raibh na comharsana an-mhór léi nuair a bhí sí ag cur fúithi sna ''Kilns''. Dúirt Lewis ina dhiaidh sin gurb ó Shiobhán a d'fhoghlaim sé suáilce na flaithiúlachta. Ag dul anonn sa saol di, thosaigh a cuimhne ag teip ar Shiobhán, agus sa deireadh, cuireadh i dteach altranais í, áit a dtagadh Lewis ar cuairt chuici gach lá, go dtí gur bhásaigh sí sa bhliain [[1951]]. === Saol Éireannach C. S. Lewis === Nuair a tháinig sé go Sasana an chéad uair, baineadh cineál geit chultúrtha as. Ina leabhar ''Surprised by Joy'', scríobh sé: "Ní féidir le haon Sasanach a thuiscint cad é mar a chuaigh Sasana i bhfeidhm orm i dtús báire. An blas aisteach Béarla a bhí le cloisteáil i mo thimpeall, ba chosúil le caint na ndeamhan é, dar liom. Ach b'é an tírdhreach ba mheasa. Idir an dá linn, rinne mé cairdeas le Sasana arís, ach d'fhág an chéad teagmháil seo goimh orm le Sasana, goimh a bhí i bhfad ag cneasú." [[Íomhá:CSLewisPlaque.jpg|thumb|288x288px|Plaic chuimhneacháin - [[Beannchar, Contae an Dúin]].|clé]] Bhí spéis ag Lewis i [[miotaseolaíocht]] na n[[Gaeil|Gael]] agus sa [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] féin ó bhí sé ina bhrín óg. Bhí sé an-tugtha do shaothar [[W. B. Yeats|William Butler Yeats]], ó bhí Yeats ag tarraingt ar thobar an mhiotais Ghaelaigh ina chuid [[filíocht]]<nowiki/>a. I litir chuig cara, scríobh Lewis: "Anseo, tháinig mé trasna ar scríbhneoir den chineál a bhí riamh ag teastáil uaim, agus tá mé siúráilte go dtaitneodh sé leatsa freisin. Is é sin, W. B. Yeats. Cumann sé drámaí agus dánta faoinár seanmhiotaseolaíocht Éireannach, saothar a bhfuil saoithiúlacht agus áilleacht as an ngnáth ag baint leis." Díol iontais ab ea do Lewis go raibh lucht a aitheantais i Sasana ar nós cuma liom i leith shaothar Yeats agus athbheochan an chultúir [[Na Ceiltigh|Cheiltigh]]. Scríobh Lewis: "Is minic a chuireann sé iontas orm a fheiceáil go ndéanann na daoine a casadh orm anseo neamhshuim iomlán de shaothar Yeats. Is dócha nach dtaitníonn sé ach le hÉireannaigh. Más amhlaidh, altaím leis na déithe go léir gurb Éireannach a tharla a bheith ionam." I dtús a chaithréime mar scríbhneoir, bhí Lewis ag dréim lena chuid saothar a chur chuig tithe foilsitheoireachta i mBaile Átha Cliath: "Má chuirim mo chuid stuife chuig aon fhoilsitheoir choíche, sílim go mbainfidh mé triail as muintir Maunsel i mBaile Átha Cliath, i gcruth is go mbeidh baint agam le scoil scríbhneoirí [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]]." Nuair a d'iompaigh sé chun na Críostaíochta, áfach, thréig Lewis an rúndiamhracht Cheilteach de réir a chéile, ar mhaith leis an spioradáltacht Chríostaí. [[Íomhá:Rotherfield Sussex cottages.jpg|mion|Teach "Mr. Tumnus", Rotherfield, East Sussex|clé]] Agus an chumha a bhí air i ndiaidh na hÉireann, ba nós le Lewis a thabhairt le fios idir shúgradh agus dháiríre go raibh dearcadh frith-Shasanach aige. Seo an cuntas a thug sé ar Éireannach a buaileadh air i Sasana: "Cosúil leis na hÉireannaigh uile go léir a chastar ar a chéile i Sasana, bhí muid, i ndeireadh ár gcomhrá, ag lochtú braschaint agus leadránacht dhosheachanta an chine Angla-Shasanaigh. I ndiaidh an iomláin, a ''ami'', is iad na hÉireannaigh an t-aon phobal amháin atá ann...Is ar éigean a bheinn sásta mo shaol a chaitheamh nó mo bhás a fháil i measc aon chine eile." [[Íomhá:Eagle and child Oxford cropped.jpg|mion|The Eagle and Child : [[teach tábhairne]] in [[:en:Oxford|Oxford]] Chas [[J. R. R. Tolkien]] agus C. S. Lewis anseo.|clé]] Ó bhí sé ag obair in ollscoil Oxford, áfach, b'éigean do Lewis a shaol a chaitheamh agus a bhás a fháil i measc cine eile, agus ba mhinic a deireadh sé gur cúis aiféaltais ab ea dó gurbh éigean dó Éire a thréigean. Bhí sé riamh ar lorg chuideachta na nÉireannach, agus thagadh sé go Tuaisceart Éireann go tráthrialta. B'ansin a chaith sé a mhí mheala, fiú. "Mo shaol Éireannach" a thugadh sé air seo. [[Íomhá:Eagle and Child.jpg|clé|mion| The Eagle and Child : [[teach tábhairne]] in [[:en:Oxford|Oxford]] Chas [[J. R. R. Tolkien]] agus C. S. Lewis anseo. ]] === A Iompú leis an gCríostaíocht === Cé go ngnáthaíodh muintir Lewis seirbhísí [[Eaglais na hÉireann]] go dílis, chuaigh Lewis leis an [[aindiachas]] nuair a bhí sé trí bliana déag, agus ní dheachaigh sé le creideamh arís sula raibh aon bhliain déag is fiche slánaithe aige. Ghlac sé col leis an gCríostaíocht nuair a thosaigh sé ag dearcadh ar na deasghnátha reiligiúnda mar dhualgas trom leadránach. San am céanna, chuir sé spéis san asarlaíocht, ó cheadaigh a chuid staidéir dó tuilleadh a fháil amach faoi rudaí den chineál sin. Ba nós leis focail Lucretius a tharraingt air mar mhíniú cén fáth a raibh sé féin ina aindiachaí: [[Íomhá:Sign at Eagle and Child (orthogonalized).jpg|mion|The Eagle and Child : [[teach tábhairne]] in [[:en:Oxford|Oxford]] |clé]] {{Cquote|''Nequaquam nobis divinitus esse paratam''<br/>''Naturam rerum; tanta stat praedita culpa''<br/><br/>"Dá mb'é Dia a chruthaigh an saol, ní bheadh sé chomh sobhriste, agus ní bheadh an oiread sin lochtanna air."|author=}} [[Íomhá:C.S. Lewis Plaque on the Unicorn Inn - geograph.org.uk - 777922.jpg|mion|Unicorn Inn, [[Malvern, Worcestershire|Malvern]]]] Cé gur shíl sé go raibh sé ina aindiachaí san am, dúirt sé ina leabhar ''Surprised by Joy'' ina dhiaidh sin go raibh sé, thar aon rud eile, ''feargach le Dia toisc nach raibh Sé ann'', nuair a bhí sé óg. Faoi thionchar a chara ollscoile Tolkien agus an leabhair úd ''The Everlasting Man'' le [[G. K. Chesterton|Chesterton]], tháinig sé ar ais chuig an gCríostaíocht de réir a chéile. Bhí sé ag iarraidh cur in aghaidh an athrú comhairle seo go lá a iompaithe. ''Nuair a bhain mé amach an Chríostaíocht, bhí mé ag scréacharnaigh agus ag ciceáil uaim'', a dúirt sé. Seo an cur síos a thug sé ar dheireadh a throda sa leabhar ''Surprised by Joy'': {{Cquote| Samhlaigh duit mé i m'aonar, thuas sa seomra sin i Magdalen, oíche i ndiaidh oíche, agus mé ag mothú, gach soicind a n-ardóinn súile m'intinne de mo chuid oibre, go raibh Sé ag druidim isteach chugam go maorga malltriallach, Sé féin, a bhí mé ar theann mo dhíchill a sheachaint. É féin a chuir an oiread sin eagla orm, tháinig Sé anuas orm sa deireadh thiar. I dTéarma na Tríonóide sa bhliain [[1929]], ghéill mé Dó, agus d'admhaigh mé gurbh é Dia Dia, agus thit mé síos ar mo ghlúine, le m'urnaí a dhéanamh b'fhéidir, agus mise ar an iompaitheach ba thruamhéilí, ba dhrogallaí amuigh, b'fhéidir. |author=}} Roimh an iompú, bhí tamall fada caite ag Lewis ag spaisteoireacht agus ag comhrá lena chairde Tolkien agus Hugo Dyson. Nuair a bhí sé iompaithe, chuaigh Lewis in Eaglais Shasana, is é sin, san Eaglais Anglacánach, rud a ghoill ar a chara Tolkien, ós rud é go raibh sé féin ina Chaitliceach, agus é ag dréim go rachadh a chara leis an gcreideamh áirithe sin. Caitliceach ab ea Chesterton freisin, dála an scéil. Cé go raibh sé ina Anglacánach, bhí Lewis sách cóngarach don Eaglais Chaitliceach ina chreideamh, ní ba chóngaraí, fiú, ná don traidisiún Phrotastúnach. Mar shampla, ghlac sé le foirceadal Caitliceach an [[Peaca marfach|pheaca mharfaigh]], is é sin, chreid sé gur féidir don Chríostaí peaca chomh tromchúiseach a dhéanamh is go gcaillfidh sé slánú a anama a bhí aige roimhe sin - rud nach bhfuil ag teacht go rómhaith leis an dearcadh atá ag an bProtastúnach ar an saoradh ó chion mar choincheap diagachta. [[Íomhá:CS Lewis Reading Room (16718800189).jpg|mion|CS Lewis Reading Room, [[leabharlann]] Glucksman]] Bhí dáimhe ag Lewis fosta le coincheap Caitliceach na [[Purgadóir|Purgadóra]], cé nach bhfuil glacadh leis sa Phrotastúnachas. Sa leabhar deireanach a scríobh sé, mar atá, ''Letters to Malcolm'', bhí sé go mór faoi thionchar [[John Henry Newman]], an diagaire Caitliceach, ó thaobh na Purgadóra de. === Joy Gresham === Bhí Lewis ag dul anonn sna blianta cheana, nuair a tháinig Joy Davidman Gresham go Sasana le cor a chur ina chinniúint. Scríbhneoir Meiriceánach ab ea í, de phór Ghiúdach, a d'iompaigh ón gCumannachas leis an gCríostaíocht. Bhí sí dealaithe óna fear céile, agus beirt mhac aici, mar atá, David agus Douglas Gresham. Ar dtús, is é an meas a bhí ag Lewis uirthi ná gur compánach taithneamhach intleachtúil a bhí inti, agus thoiligh sé conradh saolta pósta a shíniú léi, le go bhféadfadh sí fanacht sa Ríocht Aontaithe. Ansin, d'iompaigh sé amach go raibh [[ailse]] na g[[cnámh]] ag luí uirthi, agus tháinig athrú ar an gcaidreamh eatarthu, an oiread is gur chinn siad pósadh Críostaí a fháil. Ó bhí sí i ndiaidh colscaradh a fháil, ní raibh sé furasta toiliú Eaglais na hÉireann a lorg don chleamhnas, ach sa deireadh thiar, phós cara le Lewis, an Ministir Peter Bide, iad cois leaba ospidéil Joy. [[Íomhá:The Mountains of Mourne. - geograph.org.uk - 495169.jpg|clé|mion|333x333px|[[Beanna Boirche|Na Beanna Boirche]] suite i m[[Barúntacht]] [[Múrna|Mhúrn]] in iardheisceart [[Contae an Dúin|Chontae an Dúin]]: scríobh CS Lewis faoi]] Mhaolaigh ar ailse Joy ar feadh tamaill, agus bhí an lánúin ábalta saol ceart tinteáin a chaitheamh in éineacht le Warnie Lewis, go dtí gur tháinig an athiompáil agus an bás. Scríobh Lewis leabhar, ''A Grief Observed'', le cur síos a thabhairt ar an dóigh a ndeachaigh an méala seo i gcion air. Ar dtús, d'fhoilsigh sé an leabhar faoi ainm cleite N. W. Clerk, ó ba leasc leis scéal chomh pearsanta sin a chur os comhair an tsaoil mhóir faoina ainm féin. Nuair a tháinig an crú ar an tairne, bhí Lewis bodhraithe ag na daoine a bhí ag moladh an leabhair dó, agus d'admhaigh Lewis go poiblí gurbh é féin a scríobh í. Nuair a bhí Joy tar éis bháis, thug Lewis aire don bheirt mhac a d'fhág sí ina diaidh. Inniu, tá Douglas Gresham ina Chríostaí ghníomhach, agus é sáite i gcúrsaí reachtála eastát Lewis. D'fhill an deartháir eile, David, ar an gcreideamh Giúdach, agus níl caidreamh ag an mbeirt le chéile inniu. === Blianta Deireanacha a Shaoil === [[Íomhá:C. S. Lewis' grave.jpg|mion|Holy Trinity, Headington Quarry, Oxfordshire]] I dtús Mhí an Mheithimh sa bhliain [[1961]], thosaigh a shláinte ag teip ar Lewis. Bhí athlasadh na nduán air a chuaigh an oiread chun donais is gur tháinig nimhiú fola air. Agus an galar ag luí air, ní raibh sé ábalta freastal ar a obair i dtéarma fómhair Ollscoil Cambridge, ach bhisigh sé arís sa bhliain [[1962]], agus chuaigh sé ar ais go dtí an ollscoil in Aibreán na bliana sin. Bhí sé ar a sheanléim arís in Earrach na bliana céanna. Mar sin féin, buaileadh breoite é arís ar an 15 Iúil, [[1963]], agus tugadh isteach san [[ospidéal]] é. An lá arna mhárach, ag a cúig a chlog iarnóna, thit Lewis i gcóma i ndiaidh [[Croí|taom croí]], ach, rud nach rabhthas ag súil leis, tháinig sé chuige féin arís an chéad lá eile ag a dó a chlog iarnóna. Cé nach raibh sé in ann a bheith ag obair a thuilleadh, d'fhill sé abhaile, agus i Mí Lúnasa, d'éirigh sé as a chuid oibre i gCambridge ar chúiseanna slándála. Ní raibh a shláinte ag teacht ar ais, agus i Mí na Samhna, diagnóisíodh go raibh a dhuáin ag teip air go doleigheasta. Fuair sé bás ar an 22 Samhain, [[1963]]. Bhí seachtain ag teastáil uaidh le cúig bliana is trí scór a shlánú. Adhlacadh i [[reilig]] Eaglais na Tríonóide Naofa é in [[Oxford]]. De thaisme, d'éag [[Aldous Huxley]] agus an tUachtarán [[John F. Kennedy]] ar an lá céanna. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Lewis, C. S.}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1898]] [[Catagóir:Básanna i 1963]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Daoine as Contae Aontroma]] [[Catagóir:Diagairí na Críostaíochta]] [[Catagóir:Fealsúna Éireannacha]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Tuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Briotanacha]] rl3eg0jui664ux5c66yh20ex61syuw2 0 7670 1319737 1199473 2026-07-06T23:25:42Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis agus beagán eile 1319737 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Scríbhneoir]] [[SAM|Meiriceánach]] ab ea '''Edgar Rice Burroughs''' a scríobhadh [[úrscéal]]ta den chineál éadrom. Ó pheann Bhurroughs a tháinig an dá charachtar dodhearmadta, [[Tarzan]], rí na n-ápaí agus tiarna na dufaire, agus [[John Carter (Mars)|John Carter]], tiarna cogaidh Mharsa. Saolaíodh Burroughs i [[Chicago]] ar [[1 Meán Fómhair]] [[1875]], agus [[bás|bhás]]aigh sé in Encino ([[California]]) ar [[19 Márta]] [[1950]]. == A Shaol == Mac le fear gnó a bhí ann a chuaigh leis an t[[saighdiúir]]eacht mar ghléas beo ar dtús. Theip an tslí bheatha seo air, áfach, nó siúd is gur chaith sé seal ag staidéar in Acadamh Míleata [[Michigan]], ní bhfuair sé cead isteach i [[scoil]] West Point. Mar sin féin, liostáil sé san [[Arm na Stát Aontaithe|Arm]] agus chuaigh sé ar fiannas sa seachtú reisimint de mharcshlua na [[SAM|Stát Aontaithe]] in [[Arizona]]. D'éirigh sé as an tsaighdiúireacht sa bhliain 1897, áfach, ó tháinig sé chun solais go raibh fabht ina chroí nach ligfeadh dó coimisiún oifigigh a fháil. Ina dhiaidh sin, choinníodh Burroughs bia leis féin ag spailpínteacht anseo agus ansiúd, agus ansin, chuaigh sé ag obair do ghnó a athara sa bhliain 1899. Phós sé Emma Centennia Hulbert sa chéad bhliain eile. Ina dhiaidh sin, áfach, chuaigh sé le spailpínteacht arís, in [[Idaho]] agus arís sa [[baile|bhaile]] i Chicago. [[Íomhá:Tarzan of the Apes.jpg|clé|150px|thumb|Clúdach an leabhair ''Tarzan of the Apes''.]] ==Scríbhneoireacht == Bhí Burroughs ag saothrú a choda ag díol bioraitheoirí peann luaidhe, nuair a thosaigh sé ag cumadh scéalta. Bhí sé thar a bheith míshásta leis na scéalta a léadh sé ar na hirisí [[Garrfhicsean|garrfhicsin]] a raibh ráchairt na ndaoine orthu ag an am, roimh theacht na scannán agus na teilifíse, agus faoi dheireadh, chinn sé ar an scéalaíocht a mhúineadh dóibh siúd a bhí i mbun na hoibre roimhesean. Sa bhliain 1912, cuireadh an chéad sraithscéal óna pheann i gcló ar an iris ''All-Story''. Ba é sin ''Under the Moons of Mars'', a foilsíodh mar leabhar ina dhiaidh sin faoin teideal ''The Princess of Mars''. Ba é seo an chéad scéal faoi [[John Carter (Mars)|John Carter]]. Go gairid ina dhiaidh sin, chuaigh Burroughs leis an scríbhneoireacht mar obair lánaimseartha, agus tháinig an chéad leabhar faoi Tarzan ar pár sa bhliain chéanna. Ba é Tarzan ba mhó a thuill clú dó mar scríbhneoir, ach thairis sin, scríobh sé cuid mhór scéalta [[ficsean eolaíochta|ficsin eolaíochta]] nach raibh baint acu le Tarzan ná le John Carter. ==Tarzan == Ba é Tarzan an laoch ba cháiliúla a bhí ag Burroughs. Nuair a tuigeadh do Burroughs cé chomh tugtha a bhí na léitheoirí do Tarzan, d'fhéach sé le leas a bhaint as Tarzan ar gach aon bhealach, idir scannáin, ghreannáin (coimicí) agus deismireáin. D'iompaigh Tarzan ina bhrainse tionsclaíochta ann féin, agus is íocón cultúrtha é i gcónaí. Sa bhliain 1923, bhunaigh Burroughs a ghnólacht féin, ''Edgar Rice Burroughs, Inc.'', agus de réir a chéile, thosaigh sé ag foilsiú agus ag clóbhualadh a chuid leabhar féin. Is é is ciall don ainm sin ''Tarzan'' ná "craiceann bán" i "dteanga na n-ápaí" a samhlaíodh don scríbhneoir. I dtús an chéad úrscéal rinne tuismitheoirí Tarzan longbhriseadh ar chósta na hAfraice, agus ba iad "na h-ápaí móra", na ''Mangani'', a d'uchtaigh an leanbh nuair a fuair na tuismitheoirí bás. Mar sin, d'fhás Tarzan aníos i measc na n-ápaí agus d'fhoghlaim sé nósanna fiáine na dufaire uathu. Chaith sé blianta a óige sa dufair, ach nuair a chuir sé aithne ar na daoine daonna, tháinig sé ar an gcinneadh de réir a chéile go raibh sé níos fearr dó maireachtáil i measc lucht a chomhchine. Ní maith leis saol na ndaoine i ndiaidh an iomláin, agus sa deireadh thiar filleann sé go dtí an Afraic in éineacht lena bhean Jane Porter agus a mhac Jack "Korak". Is é is fíorainm do Tarzan ná John Clayton, Tiarna Greystoke agus Passmore, agus nuair a chónaíonn sé san Afraic, bíonn sé ag comhoibriú leis na Sasanaigh. Mar sin níl sé ag cur in aghaidh an Impiriúlachais ar aon nós, cé go ndéanann sé criticeoireacht ar bhrúidiúlacht na mBeilgeach sa Chongó. Tá sé ina thaoiseach ar threibh na ''Waziri'', ach tá taoiseach eile ag an treibh, an seanfhear críonna úd Muviro. I dtús na sraithe ní raibh Tarzan ina neach chomh hosdaonna is mar a bhí sé ní ba dheireanaí, ó bhí teach agus teaghlach aige. Na heachtraí a bhí aige bhí siad ní ba réadúla sna luathleabhair. Sampla maith de seo is ea ''Tarzan and the Golden Lion'', an naoú leabhar sa tsraith. Sna leabhair dheireanacha castar iarsmaí de sheanimpireachtaí ar Tarzan san Afraic, cosúil leis an dá chathair Rómhánacha san úrscéal ''Tarzan and the Lost Empire'', agus iad ag cur cogaidh ar a chéile. ==[[John Carter (Mars)|John Carter]]== Cé gur gnách na húrscéalta faoi John Carter a aicmiú mar fhicsean eolaíochta, is fearr a rá gur scéalta fantaisíochta iad den chineál ar a dtugtar "scéalta claímh agus draíochta", ''sword and magic'' i mBéarla. Oifigeach de chuid an Deiscirt i gcogadh cathartha na Stát Aontaithe é John Carter; i ndiaidh an chogaidh cromann sé ar shirtheoireacht óir, ach faigheann sé é féin faoi léigear ag na hApaisigh (bhí Burroughs féin ina oifigeach marcshlua ina fhear óg dó, agus é ag cur cogaidh ar na hApaisigh) agus déanann sé léim dhraíochta go Mars, nó ''Barsoom'' i dteanga an phláinéid féin. Ar Bharsoom dó castar Marsaigh Uaine air ar dtús. Cine iad a bhfuil craiceann uaine agus ceithre lámh acu, agus iad an-chruálach ag cur cogaidh. Is é an claíomh an t-arm is fearr le farairí an chine seo, cosúil leis na ciníocha eile dáiríre. An treibh de na Marsaigh uaine is túisce a bhuailtear ar John Carter is iad "muintir Thark" iad, nó is í an chathair thréigthe úd Thark is príomh-bhunáit don treibh. San úrscéal úd ''A Princess of Mars'' cuireann John Carter aithne ar Tars Tarkas, fear de thaoisigh mhuintir Thark, agus cuidíonn sé le Tars Tarkas impire brúidiúil drúisiúil na treibhe, Tal Hajus, a chloí agus a mharú, agus is é is deireadh don scéal seo ná go ngairtear impire nua, nó ''jeddak'' de Tars Tarkas. Maidir leis an mbanphrionsa, is í Dejah Thoris í. Is í banphrionsa an chathairstáit úd Helium í, agus í ina príosúnach ag muintir Thark. Tugann John Carter grá di, agus pósann siad nuair a thagann siad a fhad le Helium. ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Burroughs, Edgar Rice}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha|Burroughs, Edgar Rice]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1875|Burroughs, Edgar Rice]] [[Catagóir:Básanna i 1950|Burroughs, Edgar Rice]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] 7ysfxxdufmzkdvjymhzc4a1q4wiffb1 0 7875 1319760 1305177 2026-07-06T23:51:34Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319760 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir [[Éire]]annach ab ea '''Tarlach Ó hUid''' (1917-1990), a rugadh i [[Londain]], [[Sasana|Shasana]] ar an [[13 Eanáir]] [[1917]] agus baisteadh an t-ainm Augustus Walter Hood air.<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1717|title=Ó hUID, Tarlach (1917–1990) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Níorbh as [[Éire|Éirinn]] dá mhuintir, Augustus Walter Hood agus Ada Brockwell. [[Modhachas|Meitidisteach]] a bhí ann ina óige ach d'iompaigh sé ina [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceach]] i [[1937]] mar gheall ar a spéis in Éirinn agus sa [[Gaeilge|Ghaeilge]]. Shíl sé go mb'ionann a bheith ina Éireannach agus a bheith ina Chaitliceach. Fuair sé scoláireacht go Meánscoil Greenwich, agus thosaigh ag obair mar chléireach. Ar chúis éigin chuaigh beirt den teaghlach isteach i g[[Conradh na Gaeilge]], beirt isteach in [[Óglaigh na hÉireann (1922–1969)|Óglaigh na hÉireann]] agus beirt i g[[Cumann na mBan]], cé nach raibh aon fhianaise acu gur de shliocht Éireannach iad. Chuaigh Tarlach isteach i g[[Conradh na Gaeilge]] i 1935 agus bronnadh scoláireacht chun na [[Gaeltacht]]a air. Chláraigh sé mar bhall den [[Óglaigh na hÉireann (1922–1969)|IRA]] i Londain chomh maith agus d'aistrigh sé go hÉirinn, mar ar chaith sé tamall i nGaeltacht Thír Chonaill agus sa [[An Srath Bán|Srath Bán]]. Ghlac sé páirt sa bhfeachtas a bhí ag an IRA in aghaidh na Breataine le linn an [[Dara Cogadh Domhanda]]. Bhí sé ina eagarthóir ar pháipéar na nÓglach, '[[War News|''War News'']]' faoin ainm 'Terry Wilson'. D'fhoilsigh sé paimfléidí agus ábhar bolscaireachta agus bhí ina chraoltóir ar stáisiún raidió mídhleathach chomh maith. Cuireadh i bpríosún é i [[1940]] agus bhí sé i mbraighdeanas go dtí mí na Nollag [[1945]]. Rinne sé an-chuid léitheoireachta sa phríosún, léirigh sé drámaí agus chuir iris lámhscríofa ar fáil. Chaill sé a dhúil sa chogaíocht agus é sa phríosún agus rinneadh síochánaí de, ach dhiúltaigh sé a dhearbhú don na húdaráis nach mbeadh baint aige feasta le poblachtaigh. Chláraigh sé le [[Glúin na Buaidhe]] agus é fós i bpríosún [[Doire|Dhoire]] i mí na Nollag 1944. Bhí a chéad úrscéal, ''[[An Bealach chun a'Bhearnais]]'', scríofa aige agus é ina chime, ach níor foilsíodh é go dtí [[1949]]. Nuair a scaoileadh saor é chaith sé seal ag obair do Chonradh na Gaeilge i m[[Béal Feirste]], agus é ag scríobh gearrscéalta agus drámaí raidió i rith an ama. In earrach na bliana [[1948]] thosaigh Tarlach ag obair mar iriseoir sa pháipéar nuachta ''[[Inniu]]'', páipéar a bhunaigh baill de Ghlúin na Buaidhe i [[1943]]. Bhí sé ag obair don nuachtán sin go dtí gur cuireadh deireadh leis i [[1984]], agus é ina eagarthóir ó [[1972]]. I [[1950]] foilsíodh an cnuasach gearrscéalta ''[[Taobh Thall den Teorainn]]''. Foilsíodh na húrscéalta ''[[An Dá Thrá]]'' i [[1952]], agus ''[[Adios]]'' i [[1975]]. Scríobh sé leabhar beathaisnéise, ''[[Ar Thóir mo Shealbha]]'' ina ndearna sé cur síos ar a óige mar Chonraitheoir agus mar Óglach. Ní raibh meas ar bith ag [[Máirtín Ó Cadhain]] ar an leabhar sin, ach mhol daoine eile go hard é. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Uid, Tarlach O h}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1917]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Iar-eagarthóirí ar iar-nuachtáin Ghaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1917]] [[Catagóir:Básanna i 1990]] 1izw0qwcvz944ncx3i8978bdvendrze 0 9124 1319795 1220112 2026-07-07T00:49:42Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319795 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Scríbhneoir]] comhaimseartha ab ea '''Günter Wilhelm Grass''' ([[16 Deireadh Fómhair]] [[1927]] – [[13 Aibreán]] [[2015]]) a bhain amach [[Duais Nobel na Litríochta]] mar gheall ar a chuid leabhar as [[Gearmáinis]]. Rugadh i [[Gdańsk|Danzig]] é, ach nuair a thit an chathair sin leis na Polannaigh i ndiaidh [[an Dara Cogadh Domhanda]], shocraigh sé síos in Iarthar na Gearmáine. Mar sin féin, is í cathair a óige is ábhar don chuid is mó dár scríobh sé. Is é an t-úrscéal úd ''Die Blechtrommel'' ("An Druma Stáin") is mó a thuill cáil dó ar fud an domhain, nó is féidir a rá gur thug an leabhar sin an réalachas draíochta isteach i litríocht na hEorpa. Bhí suim mhór ag Grass i gcúrsaí polaitíochta riamh, agus é ag tacú le Daonlathaigh Shóisialta na Gearmáine (SPD) ó am go ham. == Saol == Tháinig Grass chun saoil i nDanzig, áit a raibh siopa grósaera ag a mhuintir. Protastúnach Gearmánach ab ea a athair, Willy Grass (1899-1979), ach ba Chaitliceach í a mháthair, Helene Knoff (1898-1954), agus gaolta Caisiúbacha agus Polannacha aici. Treibh áitiúil Shlavach is ea na Caisiúbaigh a bhfuil teanga dá gcuid acu, cé nach saothraítear mórán sa [[litríocht]] í. Tógadh Günter óg leis an gcreideamh [[Caitliceach]], cibé scéal é. Bhí cónaí ag a mhuintir i Langfuhr (inniu, Wrzeszcz, arb é an ceantar is mó daonra i Gdańsk inniu, agus stáisiún traenach ar leith ansin), cois na sráide úd ''Labesweg'' (inniu, ''[[sráid|Ulica]] [[Joachim Lelewel|Joachima Lelewela]]''). Rugadh deirfiúr dó sa bhliain 1930. D'fhreastail Günter óg ar an meánscoil úd ''Conradinum''. Bhí sé míshásta leis an atmaisféar i dteach a thuismitheoirí, ó nach raibh saol na meánaicme Caitlicí ag taitneamh le mífhoighne an ógánaigh. Mar sin, chuir sé in iúl do na húdaráis mhíleata gur theastaigh uaidh dul ar fiannas i bhfomhuireán. Ní bhfuair sé a mhian, nó ar dtús, preasáladh san ''Arbeitsdienst'' é, is é sin, ina "shaighdiúir oibre" a chaithfeadh gnáthobair thógála a dhéanamh faoi shainéide agus faoi smacht míleata. I Mí na Samhna, 1944, chuaigh sé sna saighdiúirí sa deireadh, ach níorbh é an fomhuireán a bhí i gceist, ach deichiú rannán tancanna an [[SS]], "Rannán Frundsberg". Goineadh i machaire an áir é ar an 20ú lá de Mhí Aibreáin, 1945, agus cimíodh i gcampa príosúnachta de chuid na [[SAM|Meiriceánach]] é. Sna blianta a bhí le teacht, níor thrácht sé le haon duine ar an SS. Ina áit sin, b'é an scéal a bhíodh aige ná go raibh sé ina ''Flakhelfer'', is é sin, go raibh sé ina bhuachaill cúnta san airtléire frith-aerárthaí. Níor scaoil sé leis an bhfírinne ach sa bhliain 2006, nuair a tháinig a leabhar dírbheathaisnéise, ''Beim Häuten der Zwiebel'' ("Ag Baint an Chraicinn den Oinniún"), i gcló. Sna blianta [[1946]]-[[1947]], bhí Grass ag foghlaim cheird an tsaoir cloiche i n[[Düsseldorf]]. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé ag staidéar dealbhóireachta agus dearthóireachta in Acadamh na nEalaíon sa chathair chéanna. Sa bhliain 1953, d'aistrigh sé go [[Beirlín]] lena chuid staidéir a leanúint in Ardscoil na nEalaíon (''Hochschule für Bildende Künste'') ansin. Chaith sé na blianta 1956-1959 i b[[Páras]]. Ina dhiaidh sin, d'fhill sé ar Friedenau i mBeirlín. Sa bhliain 1972, chuaigh sé a chónaí i Wewelsfleth i [[Schleswig-Holstein]]. Phós sé Anna Schwarz, bean óg ón [[An Eilvéis|Eilvéis]] a bhí ag staidéar le bheith ina cailín bailé. Nuair a bhí sé ina chónaí le hAnna i bPáras, scríobh sé an t-[[úrscéal]] úd ''Die Blechtrommel'', agus saolaíodh an bheirt mhac, Raoul agus Franz, dóibh. Cúpla a bhí iontu. Ar ais i mBeirlín dóibh, rugadh an chéad iníon, Laura. Tháinig an tríú mac, Bruno, chun saoil sa bhliain 1965. Ina dhiaidh sin, bhí scéal fada grá ag Grass le bean darbh ainm Veronika Schröter, agus rugadh iníon, Helene, dóibh sa bhliain 1974. Fuair Grass agus Anna colscaradh sa bhliain 1978, agus sa chéad bhliain eile, phós sé Ute Grunert, ceoltóir orgáin. Chrom Grass ar an obair scríbhneoireachta an chéad uair sa bhliain 1956. Sa bhliain sin a d'fhoilsigh sé an chéad dán. An chéad chúpla saothar a bhreac sé síos, ba drámaí éigiallta agus dánta iad. Níor bhain sé amach cáil idirnáisiúnta roimh an mbliain 1959, nuair a cuireadh an t-úrscéal mór ''Die Blechtrommel'' i gcló. Bhí Grass ag tacú leis an b[[Páirtí Daonlathach Sóisialta]] ó am go ham. Sa bhliain 1961, fuair sé aithne phearsanta ar [[Willy Brandt]], agus sa bhliain 1982, chuaigh sé sa pháirtí. Mar sin féin, ba mhinic a chuir a chuid tuairimí polaitiúla isteach ar an bpáirtí. Sa bhliain 1990, nuair a bhí an dá stát Gearmánacha le dul le chéile in aon stát amháin, chuir Grass in iúl nár theastaigh uaidh an tír a athaontú, agus gurbh fhearr leis cineál feidearálacht dhá stát. Na hailt chriticiúla a tháinig i gcló óna pheann ar na nuachtáin timpeall an ama seo, d'fhoilsigh sé faoin teideal ''Ein Schnäppchen namens DDR - Letzte Reden vorm Glockengeläut'' ("Goblach ar a dtugtar Poblacht Dhaonlathach na Gearmáine - Na hÓráidí Deireanacha roimh na Creilleanna Báis") faoi chlúdach leabhair iad níos deireanaí. I rith na mblianta [[1946]] agus [[1947]] oilleadh mar saor chlocha é. Ar feadh scata fada d’obair sé mar dealbhóir, i dtús sa ''Kunstakademie in [[Düsseldorf]]'' agus i ndiaidh sin san ''Universität der Künste in [[Beirlín|Berlin]]''. Ag an am céanna bhí sé ag feidhmiú mar scríbhneoir is ag taisteal go forleathan. Thug sé lán tacaíocht do [[Willy Brandt]] agus an SPD sa tréimhse seo. Phós sé i [[1954]]; scar sé lena chéad bhean i 1978 agus d’athphós sé i [[1979]]. Tá cónaí ar i mBeirlín agus caitheann sé tréimhsí i Schleswig-Holstein freisin . Bhí sé ina Uachtarán ar an [[Berlin Akademie der Künste]] (Acadamh na hEalaíona i mBeirlín) ó [[1983]]-[[1986|86]]. I rith an réabhlóid i [[1989]]-[[1990|90]], mholl Grass go gcomeadfaí an deighilt idir an dá leath den Ghearmáin toisc gur chreid sé go mbeadh sé dosheachanta go n-éireoidh [[an Ghearmáin]] bagarthach ar mór roinn na hEorpa arís, dá naontófaí í. Tá sé aitheanta mar gheall ar a chuid scríbhneoireachta go háirithe ''An Druma Stán'' (''Die Blechtrommel'' a fhoilsíodh i [[1959]]. I [[1961]] foilsíodh an t-úrscéal ''[[Cait agus Loch]]'' (''Katz und Maus'') agus sa bhliain [[1963]] ''[[Blianta Madra]]'' (''Hundejahre''). Tá na trí úrscéal seo bunaithe ar fás an [[Naitsíochais]] i nDanzig. Bronnadh iliomad duaiseanna air agus i [[1999]] fuair sé an Duais Nobel le haghaidh an litríocht. Cáineadh é ó am go chéile, mar nár rinne sé aon mórshaothar ó thús na seascaidí ar aghaidh, ach le ''[[Siúl an Phortáin]]'' (''Krebsgang'') a foilsíodh sa bhliain [[2002]] léirigh sé go raibh sé chomh cruthaíoch ná mar a bhí sé riamh. D'fhoilsigh sé leabhar úr sa bhliain 2006 ''[[Beim Häuten der Zwiebel]]'' (Ag baint an chraicinn den oinniún) inar adhmhaigh sé go raibh sé ina bhall den [[SS|Waffen SS]] ag deireadh an [[Dara Cogadh Domhanda]]. Dár leis, ní fhéadfadh sé an rialtas san iar-Ghearmáin Iarthar a cháineadh i rith na mblianta dá mbeadh fhios ag an saol i gcoitinne faoin eachtra seo. Chruthaigh sé an-chonspóid leis an admháil seo agus deir lucht a cháinte go raibh iliomad deiseanna aige i rith na mblianta an fhírinne a insint agus anois gur gá a shaothair uilig a athléamh sa comhthéacs nua. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Grass, Gunter}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Gearmánacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1927]] [[Catagóir:Básanna in 2015]] [[Catagóir:Daoine Polannacha]] [[Catagóir:Réalachas draíochta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] ks8yjli15u5xolm0m3qqt4y8vuy4j36 0 9198 1319802 1109613 2026-07-07T07:44:25Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1319802 wikitext text/x-wiki {{glanadh}} {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Cathair sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] is ea '''Nordhausen'''. Tá 42.765 duine ina gcónaí ann. == Daonra == {| class="wikitable" | valign="top" width="25%" | '''1802 - 1946''' * [[1802]] - 8.355 * [[1821]] - 9.900 * [[1840]] - 12.000 * [[1880]] - 26.198 * [[1890]] - 26.847 * [[1933]] - 37.635 * [[1939]] - 42.316 * [[1946]] - 32.848 | valign="top" width="25%" | '''1950 - 1996''' * [[1950]] - 39.452 * [[1960]] - 39.768 * [[1981]] - 47.121 * [[1984]] - 47.176 * [[1986]] - 47.681 * [[1994]] - 48.028 * [[1995]] - 47.324 * [[1996]] - 46.750 | valign="top" width="25%" | '''1997 - 2004''' * [[1997]] - 46.650 * [[1998]] - 46.192 * [[1999]] - 46.057 * [[2000]] - 45.633 * [[2001]] - 45.196 * [[2002]] - 44.701 * [[2003]] - 44.311 * [[2004]] - 43.894 |} == Naisc sheachtracha == {{{{Catcómhaoin|Nordhausen, Germany|Nordhausen}} * http://www.nordhausen.de/ * http://www.dora.de/ * http://www.stadtmagazin-nordhausen.de/dora.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060510180142/http://www.stadtmagazin-nordhausen.de/dora.html |date=2006-05-10 }} * http://www.hoeckmann.de/deutschland/thueringen.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060520001924/http://www.hoeckmann.de/deutschland/thueringen.htm |date=2006-05-20 }} {{Síol-tír-de}} [[Catagóir:Cathracha na Gearmáine]] gquktc5vjjbcd0lqmlu4zzsonh13asy 0 9313 1319756 1304812 2026-07-06T23:49:56Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319756 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Údar [[Gaeilge]] ba ea '''Cathal Ó Sándair''' ([[15 Iúil]] [[1922]] - [[18 Feabhra]] [[1996]]). Áirítear gur scríobh sé timpeall 160 [[leabhar]], eachtraí gearra don óige a bhformhór.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1757|teideal=Ó SÁNDAIR, Cathal (1922–1996)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-11-16}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/o-sandair-cathal-a6434|teideal=Ó Sándair, Cathal {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2023-12-05}}</ref> Ba é an chéad duine é ar bronnadh Gradam [[Bord na Gaeilge|Bhord na Gaeilge]] air. == Saol == I [[Weston-super-Mare]], [[Somerset]], a rugadh Cathal Ó Sándair ar an 15 Iúil 1922. B’as [[Dorset]] dá athair Simon Saunders; faoin ainm Darkey Saunders, bhain sé clú amach mar dhornálaí aitheanta. Ba í Florence Elliot ó [[Sráid Camden|Shráid Camden]], Baile Átha Cliath, máthair Chathail agus bhíodh sise ag obair i monarcha i m[[Briostó]] nuair a bhuail sí le Simon. D’fhan siad i Sasana ar feadh tréimhse ach ansin rinne siad cinneadh bogadh ar ais go hÉirinn lena bpáistí, agus Cathal ina lapadán fós. Chuaigh Simon Saunders isteach in arm an t[[Saorstát Éireann|Saorstáit]] agus chaith sé seal mar thiománaí ag an Aire [[Caoimhín Ó hUiginn]]. Bhí triúr deartháireacha agus deirfiúr amháin ag Cathal. Ba dhuine acu an dornálaí clúiteach Jack a bhuaigh craobh na hÉireann i meáchain éagsúla sna blianta [[1937]] agus [[1938]]. Cuireadh oideachas ar Cathal i Scoil Treasa, Ascaill Dhún Uabhair, agus i [[Meánscoil|meanscoil]] na m[[Bráithre Críostaí]], [[Sráid Synge]]. Le linn dó a bheith ag freastail ar an dhá scoil sin a músclaíodh spéis ann sa Ghaeilge agus sa scríbhneoireacht. Fiú agus é sa bhunscoil bhí spéis ag Cathal sa Ghaeilge agus cuireadh chun na [[Gaeltacht]]a é agus é deich mbliana d'aois. Scríobh sé gearrscéal Gaeilge a foilsíodh in iris óige na mBráithre, ''Our Boys'', agus sé bliana déag aige. I ndiaidh dó an scoil a fhágáil liostáil sé san [[Aerfhórsa|Aer-Chór]] i m[[Baile Dhónaill]]. Bhí sé ina bhall de [[Glúin na Buaidhe|Ghlúin na Buaidhe]], a bpáipéar ''[[Inniu]]'' á dhíol aige agus fógraí á mbailiú aige. Scríobh sé ailt go rialta don pháipéar sin freisin. Nuair a bunaíodh an Roinn Soláthairtí, roinn sealadach in aimsir an [[Dara Cogadh Domhanda|Chogaidh]], chaith sé tamall ag obair ann. Ina dhiaidh sin chuaigh sé isteach sa tSeirbhís Chustaim. [[Íomhá:Dúnmharbhú.jpg|deas|mion|150px|''Eachtraí Réics Carló'', Uimh. a Ceathair: ''Dúnmharbhú i bPáirc an Chrócaigh'' ([[1944]])]] === Leabhair === I 1942 a foilsíodh a chéad leabhar do pháistí, agus i 1943, ''Na Mairbh a d’Fhill'' foilsithe ag [[An Gúm]]. Díoladh 30,000 cóipeanna de agus lean Ó Sándair air ag scríobh go fonnmhar. Sa bhliain 1954 d’éirigh sé as a phost le bheith ag scríobh go lán-aimseartha, Foilsíodh a chéad leabhar do pháistí, ''Tríocha Píosa Airgid'', sa bhliain [[1942]], agus thosaigh sé ar shraith de scéalta [[Bleachtaire|bleachtaireachta]] le ''Na Mairbh a d'Fhill'' an bhliain a bhí chugainn. Tuairim is céad leabhar a scríobh sé faoin mbleachtaire [[Réics Carló]] agus bhí díol an-mhór orthu ar feadh breis agus fiche bliain. Bhí sraitheanna eile aige freisin, faoi shirriam in [[An tIarthar Fiáin|Iarthar Fiáin Mheiriceá]], Réamonn Óg, an [[Spásaire|spástaistealaí]] an Captaen Spéirling agus laochra eile. D'éirigh sé as a phost sa bhliain 1954 agus chuaigh leis an scríbhneoireacht go lánaimseartha. Ach tar éis tamaill bhí sé fágtha ar an gannchuid agus tar éis naoi mbliana den sclábhaíocht a bhain leis an scríbhneoireacht, chuaigh sé ar ais sa státseirbhís sa bhliain 1963 mar oifigeach custaim arís. Deirtear go mbagair sé dul ar imirce go Ceanada mura nglacfaí ar ais sa státseirbhís é. Scríobh sé úrscéal Béarla ''Bullets are Trumps'' sa tsraith i dtaobh [[Sexton Blake]], bleachtaire, a tháinig amach sa bhliain 1961. === Pearsanta === Fuair sé bás an [[18 Feabhra]], [[1996]]. Bhí sé pósta le Máire McGeown as [[Ard Mhacha]] agus bhí ceathrar clainne acu. == Roinnt saothar leis == *''Tríocha píosa airgid'' (1942) *''Na Mairbh a d’Fhill'' (1943), an chéad scéal faoi laoch na sraithe, Réics Carló *''An tEiteallán Do-Fheicthe'' (1943) *''Tríocha Píosa Airgid'' (1943) *''Jacko agus Sgéalta Eile'' (1943) *''An Corpán sa Trúnc'' (1944) *''Dúnṃharbhú i bPáirc an Chrócaigh'' (1944) *''Uathbhás i mBrugh na Bóinne'' (1944) *''An Gluaisteán Sidhe'' (1945) *''Súile an Iodhail'' (1945) *''An Lá Geal'' (1945) *''An Chathair Seo 'Gainne (Ocht ngearr-scéal)'' (1947) *''Soir ón Rio Grande'' (1949) *''Réics Carló ar an nGealaigh'' (1950) *''Réics Carló san Aifric'' (1951) *''Réics Carló ar Dhá Eachtra eile (Réics Carlo ar Mhars & Dúnmharú ar an gCanáil)'' (1951) *''Réics Carló san Éigipt'' (1951) *''Bealach an Ghunna'' (1951) *''Buachaillí Chluain Éanna'' (1952) *''Réics Carló i gCairlinn ''(1952) *''Réics Carló i bPáris ''(1952) *''John Joe'' (1952) *''Cás-Leabhar Réics Carló'' (1952) *''An Buachaill Bán'' (1952) *''Cailiní Chluain Éanna'' (1952) *''Réamonn Óg ar an Rio Grande'' (1952) *''Fir an Iarthair Fhiain'' (1952) *''Réics Carló ó Sráid Fhearchair'' (1952) *''Cluain Éanna go Bráth'' (1953) *''Cluain Éanna Arís'' (1953) *''Iníon an Iarthair'' (1953) *''Réics Carló sa tSín'' (1953) *''Micilín'' (1953) *''An Triú Adambhomba'' (1953) *''Réics Carló agus an Maisín Fé-Thalamh'' (1953) *''An Bóthar go Cuailgne'' (1953) *''Réics Carló sa Bhreasail'' (1953) *''Bliain ón mBás'' (1953) *''Réics Carló sna Stáit Aontaithe'' (1953) *''An Stróinséir ó Théacsas'' (1953) *''An tIndiach ó Éirinn'' (1953) *''Réics Carló agus Rún an Iarnróid Dúnta'' (1953) *''Réics Carló agus Cás an Amhránaí Sráide'' (1953) *''Réics Carló agus an Cró-Dheamhan'' (1954) *''Réics Carló i Londain'' (1954) *''Cuir Fios ar Réics Carló'' (1954) *''Réamonn Óg, Sirriam'' (1954) *''Réics Carló agus Ridire an Chaisleáin Duibh'' (1954) *''Réics Carló agus Mistéire na nÉan gan Sciatháin'' (1954) *''Uafás i gCluain Éanna'' (1954) *''Réamonn Óg Arís'' (1954) *''Réamonn Óg ar a Choimeád'' (1954) *''Cailíní Chluain Éanna agus Fear an Chlóca Dhuibh'' (1954) *''Buachaillí Chluain Éanna agus an Spiaire ón Spéir'' (1954) *''Réics Carló, Taighdeálaí Príobháideach'' (1954) *''Réamonn Óg i nGleann an Bháis'' (1954) *''Réamonn Óg, Cara na nIndiach'' (1955) *''Réics Carló i Meicsicó'' (1955) *''Cluain Éanna Arís'' (1955) *''Réics Carló agus Mistéire an Chuain'' (1955) *''Mistéir na Scoile ar Muir'' (1955) *''Réics Carló agus an Mhaidhm Bháite'' (1955) *''Réics Carló agus Cás an Cháilín Fhuadaithe'' (1955) *''Réics Carló i bPort Láirge'' (1955) *''Réics Carló agus Cás an Mhilliúnaí Mhairbh'' (1955) *''Réics Carló agus Mistéire na Loinge Sí'' (1955) *''Faoi Bhratach an Bháis'' (1955) *''Sorcha Ghlionnáin agus Ballaí Indreabháín'' (1955) *''Réamonn Óg agus Díoltas an Indiaigh'' (1955) *''Cuir Fios ar Réamonn Óg'' (1955) *''Réamonn Óg ó Lodestone'' (1955) *''Buachaillí Chluain Éanna agus an Mac Léinn is Raimhre ar Bith'' (1955) *''Réics Carló i nDún na nGall'' (1956) *''Réics Carló i gContae Mhuineacháin'' (1956) *''Réics Carló i nDún Dealgán'' (1956) *''Réics Carló agus Mistéire an Oileáin'' (1956) *''Réics Carló i gContae Chill Mantáin'' (1956) *''An tSeamhróigín Dhilís'' (1956) *''An Sean-Siopa Dorcha'' (1956) *''Réamonn Óg agus Indiagh ar an Teorainn'' (1956) *''Cuir Fios ar Scorach Ghlionnáin'' (1956) *''Réamonn Óg agus Rí an Mhachaire'' (1956) *''An Captaen Toirneach ar an Meánmhuir'' (1956) *''An Captaen Toirneach ar Eachtra Eile'' (1956) *''Mo Chara, mo Namhaid'' (1967) *''Captaen Toirneach agus Ór-Thaisce na Spáínnach'' (1956) *''Réics Carló i gCorcaigh'' (1956) *''Réamonn Óg agus Marcaigh na hOíche'' (1957) *''Réamonn Óg agus Éirí-Amach na nIndiach'' (1957) *''Réamonn Óg agus Marcaigh Ghleann an Bháis'' (1957) *''Réics Carló Arís'' (1957) *''Scorach Ghlionnáin ó Chonamara'' (1957) *''An Captaen Toirneach Arís'' (1957) *''Réics Carló agus an Fear do bhí Ró-Saibhir'' (1957) *''An Chéad Bhliain i gCluain Éanna'' (1959) *''Faoi Sheol leis an gCaptaen Toirneach'' (1959) *''Réamonn Óg, Sirriam gan Eagla'' (1959) *''Réamonn Óg agus an tÓr-Mhianach Caillte'' (1959) *''Díoltas Réamonn Óg'' (1959) *''Réamonn Óg agus an Marcach Dubh'' (1960) *''Le Columbus go Meiriceá'' (1960) *''Réamonn Óg agus Ór an Sprionlóra'' (1960) *''An Captaen Spéirling agus an Plainéad do Phléasc'' (1960) *''Réamonn Óg, Namhaid na mBithúnach'' (1960) *''Réamonn Óg an Bó-bhuachaill Bómanta'' (1960) *''Eachtraí Buachaillí Chluain Éanna'' (1960) *''An Captaen Spéirling Arís'' (1960) *''Leis an gCaptaen Spéirling go Mars'' (1961) *''Eachtra Dheireannach Réamonn Óig'' (1961) *''An Sean-Siopa Dorcha'' (1961) *''Captaen Spéirling, Spás-Phíolóta'' (1962) *''An Campa sna Sléibhte'' (1962) *''Íobairt Sheáin'' (1962) *''An Príosúnach'' (1962) *''Prionsa, Rí na Madraí'' (1963) *''Mo Chara, mo Namhaid'' (1964) *''Ar Son a Charad'' (1964) *''Mo Mhadra Prionsa'' (1964) *''Rún m’Athar'' (1964) *''An Clódóir Óg'' (1964) *''Mo Ghaiscíoch, Micheál'' (1965) *''Prionsa an tSléibhe'' (1965) *''Prionsa Arís'' (1965) *''Uafás I mBrú na Bóinne'' (1970) Reprint *''An Glór Glé Glinn Fadó'' (1980) *''Fáilte ar Ais, a Réics'' (1981) *''Réics Carló ar Oileán Mhanainn'' (1984) *''An Glór Glé Glinn Fadó'', Foilseacháin Ábhair Spioradalta (FS), Baile Átha Cliath, 1980 *''Reks Carlo Ayns Mannin'' (aistriúchán [[Gaelg]] ar ''Réics Carló ar Oileán Mhanainn''), [[Yn Çheshaght Ghailckagh]], Peel, 2006 * ''Na Mairbh a d'fhill'' (An Gúm, eagrán nua 2022) * ''An tEitleán Dofheicthe'' (An Gúm, eagrán nua 2022). '''I mBéarla mar Cahill O'Sandair''' *''Introducing Ambrose'', [[Catholic Truth Society of Ireland]], Baile Átha Cliath, 1950 *''Ambrose and the Parrot'', Irish Messenger Office, Baile Átha Cliath, 1951 *''Ambrose and the Phantom'', Irish Messenger Office, Baile Átha Cliath, 1951 *''Pat Sees the Truth'', Irish Messenger Office, Baile Átha Cliath, 1951 '''I mBéarla mar Desmond Reid''' *''Bullets are Trumps'', [[Amalgamated Press]], London, 1961 ([[Sexton Blake]] Library #488) ==Féach freisin== * [[Scorach Ghlionnáin]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.cathalosandair.com/ CathalOSandair.com] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sandair, Cathal O}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1922]] [[Catagóir:Básanna i 1996]] [[Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine léannta i Scoil Synge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Leabhair do pháistí]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí do pháistí]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scéalta bleachtaireachta]] [[Catagóir:Ficsean Gotach i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean Gotach ÉireannachP]] [[Catagóir:Somerset]] [[Catagóir:Státseirbhísigh Éireannacha]] e3zwp0r0243560wlctfspm3y3l2i44v 0 9556 1319733 1239666 2026-07-06T23:20:53Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319733 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Scríbhneoir]] [[Ficsean eolaíochta|ficsin eolaíochta]] agus bithcheimiceoir ab ea '''Isaac Asimov''' ([[2 Eanáir]] [[1920]] - [[6 Aibreán]] [[1992]]) a chuir cor i stair an [[Ficsean eolaíochta|fhicsin eolaíochta]] lena chuid scéalta faoi [[Róbaitic|róbait]], chomh maith leis an tríológ a scríobh sé faoin bh[[Fundúireacht (ficsean eolaíochta)|Fundúireacht]] thiar sna [[1950idí]]. ==Sloinne== Eascraíonn an sloinne Asimov ón chéad chuid de озимый хлеб (''ozímyj khleb''), rud a chiallaíonn 'grán geimhridh' ([[seagal]] go sonrach) inar dhéileáil a sin-sin- sin-seanathair leis an ainm athartha Rúiseach -''ov'' leis <ref>{{cite book|last=Asimov|first=Isaac|title=In Memory Yet Green|year=1979|pages=8, 10–11}}</ref>. Litrítear Azimov mar Азимов san [[Aibítir Choireallach|aibítir Choireallach]] <ref name="azimov">{{cite book|last=Asimov|first=Isaac|title=In Memory Yet Green|page=11}}</ref>. Nuair a tháinig an teaghlach go dtí na Stáit Aontaithe sa bhliain 1923, b'éigean a n-ainm a litriú san [[Aibítir Laidineach|aibítir Laidineach]], litrigh a athair Asimov le S, ag creidiúint gur chóir an litir seo a fhuaimniú cosúil le Z (mar atá sa Ghearmáinis), agus mar sin rinneadh Asimov de <ref name="azimov2" />. Spreag sé seo ceann de ghearrscéalta Asimov ina dhiaidh sin, "''My Spell with an S'' ."<ref>{{cite book|last=Asimov|first=Isaac|title=The Best Science Fiction of Isaac Asimov|publisher=Grafton Books|year=1987|location=Glasgow|page=243}}</ref> Dhiúltaigh Asimov do mholtaí luatha maidir le hainm níos coitianta a úsáid mar ainm cleite, agus chreid sé gur chabhraigh a inaitheantacht lena ghairm. Tar éis dó a bheith ina scríbhneoir cáiliúil, bhuail sé go minic le léitheoirí a chreid gur ainm cleite sainiúil é "Isaac Asimov" a chruthaigh údar a chruthaigh údar a bhfuil ainm coitianta air. == Scéal a Bheatha == Saolaíodh Isaac Asimov i dtús Mhí na Nollag sa bhliain 1920 - is é an dara lá de Mhí na Nollag an dáta oifigiúil, ach níl sé cruinn - i bPetrovichi in aice le Smolensk san [[An tAontas Sóivéadach|Aontas Sóivéadach]] (inniu: [[An Rúis]]). Ba iad Anna Rachel Berman agus Judah Asimov a thuismitheoirí. Muilleoirí [[An Giúdachas|Giúdach]]<nowiki/>a ab ea iad. Nuair a bhí sé trí bliana d'aois, chuaigh an [[teaghlach]] ar imirce go dtí na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]]. Mar sin, níor fhoghlaim Isaac óg [[An Rúisis|Rúisis]] riamh, nó ba iad an [[Béarla]] agus an [[Giúdais|Ghiúdais]] an t-aon dá [[Teanga (cumarsáid)|theanga]] a chuala sé sa bhaile i m[[Brooklyn]] i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]. D'fhoghlaim sé léamh agus scríobh as a stuaim féin nuair a bhí sé cúig bliana d'aois, agus bhí sé riamh ábalta Giúdais a labhairt chomh maith le Béarla. Bhí [[Iriseoir|irisí]] [[Ficsean eolaíochta|ficsin eolaíochta]] ar díol i [[siopa]] a thuismitheoirí, agus chuir sé spéis iontu. Nuair a bhí sé aon bhliain déag d'aois, thosaigh sé ag scríobh scéalta dá chuid féin, agus i gceann sraith de bhlianta, bhí na hirisí lónléitheoireachta á gceannach uaidh agus á bhfoilsiú. Bhain Asimovː amach céim [[ollscoil]]<nowiki/>e in [[Ollscoil Columbia]] sa bhliain 1939. Naoi mbliana ina dhiaidh sin, rinne sé a dhochtúireacht ansin sa [[Bithcheimic|bhithcheimic]]. Idir an dá linn, chaith sé trí bliana ag obair do Stáisiún Aerthástála an [[Cabhlach cogaidh|Chabhlaigh]] in [[Philadelphia]]. Nuair a bhí an cogadh thart cheana féin, coinscríobhadh san [[Fórsaí armtha|Arm]] é, agus chaith sé naoi mí ansin sular scaoileadh chun siúil "faoi onóracha" é. Botún maorlathach a bhí ann i ndáiríre agus bhí an t-ádh dearg ar Asimovː sheachain sé an tástáil [[Buama adamhach|adamhach]] mar sin in [[atall]] Bikini sa bhliain 1946. [[Íomhá:Heinlein-decamp-and-asimov.jpg|thumb|left|280px|Asimov (ar dheis) le L. Sprague de Camp agus [[Robert Anson Heinlein]] (ar clé) i [[Pennsylvania]] 1944]] Nuair a fuair sé an dochtúireacht, chuaigh Asimovː ag obair in [[Ollscoil]] [[Boston, Massachusetts|Bhostúin]]. Ón mbliain 1958 ar aghaidh, áfach, ní raibh dualgas léachtóireachta air a thuilleadh, nó faoin am sin, bhí sé ní ba mhó i dtuilleamaí na scríbhneoireachta ná na bithcheimice mar shlí bheatha. Mar sin féin, bhí sé ina chomhollamh i gcónaí, go dtí go ndearnadh ollamh oinigh de sa bhliain 1979. Phós sé Gertrude Blugerman (1917, Ceanada–1990, Bostún) ar an 26ú lá de Mhí Iúil, 1942, agus rugadh beirt chlainne dóibh, David (sa bhliain 1951) agus Robyn Joan (sa bhliain 1955). Fuair siad [[colscaradh]] sa bhliain 1973, ach bhí siad dealaithe ó chéile sa saol laethúil i bhfad roimhe sin. Sa bhliain chéanna, phós Asimov Janet O. Jeppson. Ba mhaith le hAsimov seomraí beaga cluthara. Ní fhéadfá [[clástrafóibe]] a chur ina leith. Sa chéad chuid dá [[Beathaisnéis|bheathaisnéis]], cuimhníonn sé ar an [[aisling]] a bhí aige ina bhuachaill beag dó: theastaigh uaidh, ansin, seastán nuachtán a bheith aige ar stáisiún an [[Iarnród|iarnróid]] faoi thalamh, i gcruth is go bhféadfadh sé a chuid léitheoireachta a dhéanamh i mboth beag seascair agus na [[Traein|traen]]<nowiki/>acha ag dul thart leis. Bhí eagla ar Asimov roimh [[Eitleán|eitilt]], agus ní dheachaigh sé ar bhord [[Eitleán|eitleáin]] ach faoi dhó, nuair a bhí sé ar fiannas san arm, ionas nach bhféadfadh sé é a sheachaint. Dá thoradh sin, ní minic a chuireadh sé turais fada [[Taisteal|taistil]] de, rud a d'fhág a lorg ar a chuid scríbhneoireachta, go háirithe ar na scéalta faoin m[[bleachtaire]] Wendell Urth agus na scéalta faoi Elijah Baley. === Cnagaosta === [[Íomhá:Super science fiction 195712.jpg|clé|mion|The Gentle Vultures, Super-Science Fiction, Nollaig 1957]] Ina fhear cnagaosta dó, fuair sé amach go raibh sé ag baint an-taithnimh as cúrsáil [[Long|loinge]], agus ba mhinic a thugadh sé cainteanna faoi chúrsaí [[eolaíocht]]<nowiki/>a ar bhord loinge leis na paisinéirí eile a ghiúmaráil. Óráidí den chéad scoth a bhí ann a d'fhéadfadh draíocht a chur ar a lucht éisteachta. Bhí ciall dhian aige don am, nó bhí sé ábalta an t-am a bhí curtha ar fáil dó a spíonadh gan é a shárú gan oiread is súil chaitheamh ar an uaireadóir. Ón taobh eile de, ní raibh mórán lúith ina ghéaga, nó níor fhoghlaim sé riamh conas [[snámh]] nó [[Rothaíochta|rothaíocht]] a dhéanamh. Mar sin féin, nuair a d'aistrigh sé go Bostún, d'éirigh leis teacht isteach ar thiomaint an [[Gluaisteán|ghluaisteáin]]. Ina leabhar scéilíní magaidh ''Asimov Laughs Again'', thug sé "ainriail ar na rothaí" ar thrácht na sráideanna i mBostún. Bhí suim ag Asimov ina lán rudaí éagsúla, nó nuair a bhí sé ag teannadh anonn san aois, ghlac sé ballraíocht in eagraíochtaí a bhí ag coinneáil cuimhne ar Gilbert agus Sullivan nó ar scéalta Nero Wolfe le Rex Stout. Bhí sé fosta ina bhall tábhachtach den chumann úd Baker Street Irregulars, an cumann is tábhachtaí dóibh siúd a bhfuil suim acu in eachtraí [[Sherlock Holmes]]. Ón mbliain 1985 go lá a bháis, bhí sé ina [[Uachtarán]] ar an American Humanist Association, agus b'é a chara Kurt Vonnegut, scríbhneoir eile, a tháinig i gcomharbas air. Bhí sé mór le [[Gene Roddenberry]] freisin, an fear a chruthaigh an [[Star Trek|Réaltaistear]], agus luadh a ainm ar na teidil chreidiúna don scannán [[Star Trek]]: The Motion Picture a bhuí leis an gcomhairleoireacht a rinne sé le linn an léiriúcháin. Go bunúsach, bhí sé ag áitiú ar fhoireann an chomhlachta Paramount Pictures nach raibh Roddenberry ag síneadh srianta na heolaíochta ní b'fhaide amach thar a raibh dlisteanach san fhicsean eolaíochta. === Bás === Fuair Asimov bás ar an séú lá de Mhí Aibreáin sa bhliain 1992. D'fhág sé an dara bean chéile agus an chlann a rugadh dó sa chéad phósadh ina dhiaidh. Deich mbliana i ndiaidh a bháis, nocht an t-eagrán dá [[Dírbheathaisnéis|dhírbheathaisnéis]] a chóirigh Janet Asimov gurbh é an [[SEIF]] ba thrúig bháis dó. Tholg sé an [[galar]] ón aistriú [[Fuil|fola]] a fuair sé nuair a bhí sé ag dul faoi scian dochtúra le [[máinliacht]] seach-chonaire corónaí a fháil. Bhí Asimov féin toilteanach a phoibliú go raibh an galar seo air, ach d'áitigh a chuid dochtúirí air gan an tsreang a bhaint den mhála, nó bhí siad buartha faoi na réamhbhreithiúnaisí coitianta i leith an ghalair a ghoillfeadh ar a chlann. Nuair a bhí sé tar éis bháis, bheartaigh a [[Teaghlach|theaghlach]] an scéal a nochtadh don tsaol mhór. Ach ansin, i bhfianaise an challáin a tharraing an réaltóg leadóige [[Arthur Ashe]] nuair a nocht seisean go raibh an [[SEIF]] air, chinn siad gan a dhath a rá faoi go raibh an galar céanna ar Asimov. Deich mbliana ina dhiaidh sin, nuair a bhí na dochtúirí a raibh Asimov ina othar acu básaithe iad féin, chinn Janet agus Robyn, an iníon, go raibh sé chomh maith acu an fhírinne a insint go hoscailte. == A Dhearcadh Intleachtúil == [[An Daonnachas|Daonnachaí]] agus [[Réasúnú|réasúnaí]] ab ea Isaac Asimov. Ní raibh sé ag cur in aghaidh fíor-áitiús reiligiúnda, ach d'ionsaíodh sé go fíochmhar gach sórt pisreog. Nuair a bhí sé óg, d'urramaíodh a thuismitheoirí traidisiún reiligiúnda an Ghiúdachais Cheartchreidmhigh, ach ní dhearna siad riamh aon iarracht Isaac a thógáil leis an traidisiún seo in aghaidh a thola. Mar sin, nuair a tháinig sé i mbun a mhéide, is é an tátal a bhain sé as an m[[An Bíobla|Bíobla]] gurbh í díolaim na [[miotas]] Giúdach a bhí ann, cosúil leis an Iliad, ina raibh na miotais [[An Ghréig|Ghréagach]]<nowiki/>a curtha ar taifead. (Ar feadh tamaill bhig, bhí a athair, Judah Asimov, ag obair sa t[[sionagóg]] áitiúil le sult a bhaint as an timpeallacht agus le tuiscint a fháil ar an scrioptúr naofa. Is beag a chuaigh an taithí seo i bhfeidhm ar Isaac óg, ach amháin gurbh ansin a d'fhoghlaim sé aibítir na h[[Eabhrais]]e.) Thar na blianta, dúirt Asimov go raibh sé ina [[aindiachaí]], ach ní raibh sé sásta leis an téarma seo, ó bhí sé inbharúla go raibh sé ag cur an iomarca béime ar an rud nár chreid sé ann, gan a dhath a rá i leith na rudaí ar chreid sé iontu. Níos deireanaí, fuair sé gurbh fhearr leis "[[An Daonnachas|daonnachaí]]" a thabhairt air féin. [[Íomhá:Gary Freeman Publishing Illustration Gilgamesh Uruk low res.jpg|clé|mion|Clúdachː "Isaac Asimov's Science Fiction Magazine", 1988, le Garry Freeman]] Sa leabhar deireanach [[Dírbheathaisnéis|dírbheathaisnéise]] a tháinig óna pheann, scríobh sé: "Mura mbeinn i m'aindiachaí, chreidfinn i nDia a shábhálfadh na daoine de réir iomlán a saoil, seachas an cineál cainte a chleachtann siad. Sílim gurbh fhearr Leis an t-aindiachaí macánta cneasta ná an seanmóirí teilifíse nach bhfuil ina bhéal ach Dia, Dia, Dia, agus nach bhfuil idir lámhaibh aige ach peaca, peaca, peaca." Sa leabhar céanna, tagraíonn sé d'Ifreann mar "aisling shaobh an t[[Sádachas|Sádaí]]" agus é greamaithe ar dhóigh amscaí de Dhia atá lán trócaire. Má bhí rialtais na stát daonna féin in ann srianta a chur le pionóis chruálacha nó neamhghnácha, ar seisean, cén fáth nach gcuirfí teorainn ama leis an bpionós sa saol eile? Dhiúltaigh Asimov don smaoineamh go dtarraingeodh aon [[Creideamh|chreideamh]] nó gníomh daonna pionós síoraí ar an duine. Má bhí an saol eile ann agus gach duine ag fáil an rud a bhí tuillte aige thall ansin, ar seisean, nach raibh an pionós ba mheasa, ba déine agus ab fhaide ag dul dóibh siúd a bhí i ndiaidh "Ifreann a cheapadh le Dia a chlúmhilleadh"? Mar is léir óna leabhair ''Treasury of Humor'' agus ''Asimov Laughs Again'', bhí sé thar a bheith ábalta scéilíní magaidh a insint faoi [[Dia|Dhia]] an Ghiúdachais is na [[An Chríostaíocht|Críostaíochta]], faoin [[Diabhal]], faoi Pharthas agus faoi ábhar reiligiúnach eile, nó bhí sé den bharúil gur minic gur mhó a spreag scéilín maith magaidh smaointí ná comhrá faidréiseach fadaraíonach [[fealsúnacht]]<nowiki/>a. Bhí dearcadh forásach ag Asimov ar an gcuid ba mhó de cheisteanna polaitiúla a linne, agus é ag tacú go daingean leis an b[[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Páirtí Daonlathach]]. Bhí sé ag cur in aghaidh [[Cogadh Vítneam|Chogadh Vítneam]] sna [[1960idí|seascaidí]], agus lá i dtús na [[1970idí|seachtóidí]], nuair a bhí sé faoi agallamh ar an teilifís, thacaigh sé le George McGovern go poiblí. Bhí sé míshásta le fás na míréasúntachta agus na pisreogachta i measc na bhforásach Meiriceánach ó dheireadh na seascaidí ar aghaidh. [[Íomhá:GXY5101 0000fc.jpg|mion|clé|Tyrann, 1951]] Sa leabhar dírbheathaisnéise ''In Joy Still Felt'', chuimhnigh sé ar an teagmháil a bhí aige le hAbbie Hoffman, fear mór an fhrithchultúir. Ba é an tátal a bhain Asimov as Hoffman agus a leithéidí go raibh siad ag leanúint tonn mhór na mothúchán is na maoithneachta a d'fhág i "bhfásach spioradálta" iad, agus ní raibh sé cinnte, an bhfillfidís as an bhfásach sin choíche. An dóigh a raibh sé ag cosaint na stáisiún adamhach leictreachais fiú i ndiaidh na n-imeachtaí in [[Three Mile Island]], [[Harrisburg, Pennsylvania|Harrisburg]], rinne sé dochar dá chaidreamh le cuid de na Liobrálaigh eile sna Stáit Aontaithe. I litir a cuireadh in athchló sa leabhar úd ''Yours, Isaac Asimov'', dúirt sé, siúd is gurbh fhearr leis "a shaol a chaitheamh gan dul in aon seans" ná a bheith ina chónaí in aice le himoibritheoir [[Fuinneamh núicléach|núicléach]], go mbeadh sé ní b'fhonnmhaire é a chaitheamh in aice le himoibritheoir núicléach ná in aice le sluma, le Love Canal nó "le gléasra de chuid Union Carbide a bheadh ag táirgeadh isicianáit mheitile" (tagairt ab ea é seo don olltubaiste i m[[Bhopal]] san India, a bhí díreach i mbéal an phobail). Is iomaí achainí a d'eisigh sé, leis, ag éileamh go gcuirfí srianta le ródhaonrú an domhain, agus é go mór mór faoi thionchar daoine ar nós [[Thomas Malthus]] agus [[Paul R. Ehrlich]] i leith na ceiste seo. Bhí Asimov ag tacú le cúis na mban sular éirigh an feimíneachas faisiúnta fairsing mar ghluaiseacht. Bhí sé den tuairim go raibh ceist na mban fite fuaite le ceist an daonra. Thairis sin, chreid sé gur chóir an homaighnéasachas a cheadú, mar ghníomhaíocht ghnéis nach raibh ag cur leis an daonra (féach an leabhar ''Yours, Isaac Asimov''). Ag druidim chun deiridh dá shaol dó, lochtaigh sé an dóigh a raibh an saol i g[[Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua-Eabhrac]], dar leis, ag dul chun donais de réir mar a bhí an [[Meánaicme|mheánaicme]] ag éalú go dtí na [[Bruachbhaile|bruachbhailte]]. An leabhar deireanach neamhfhicseanúil a tháinig óna pheann, mar atá, ''Our Angry Earth'' (1991), a scríobh sé i gcomhar lena sheanchara Frederik Pohl, scríbhneoir eile ficsin eolaíochta, bhí sí ag plé cheisteanna na géarchéime éiceolaíche, ar nós téamh an domhain agus [[ciseal ózóin]]. ==Naisc sheachtracha== *[https://www.youtube.com/watch?v=VSxMZBp-2Zs&t=159s Labhraíonn Isaac Asimov faoi phiseoga, reiligiún agus an fáth a múineann sé an réasúntacht. (I mBéarla)] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Asimov, Isaac}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1920]] [[Catagóir:Básanna i 1992]] e4dzp0sir8kizs1zioq18q1yai6nkaw 0 9557 1319739 1223377 2026-07-06T23:27:47Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319739 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Robert Anson Heinlein''', nó '''Robert A. Heinlein''' mar is fearr atá aithne ag an saol mór air, ar dhuine de chlasaicigh an [[Ficsean eolaíochta|fhicsin eolaíochta]] ó lár na [[20ú haois|fichiú haoise]] ar aghaidh. Chuir sé béim ar leith ar an innealtóireacht agus ar an teicneolaíocht mar chuid den scéalaíocht, ach san am céanna, rinne sé iarrachtaí dúthrachtacha le cur le feabhas an chineál seo scríbhneoireachta mar litríocht. Nuair a bhí sé óg, thacaigh sé le Nua-Bheartas [[Franklin Delano Roosevelt]], ach faoi thionchar na heagla a chuir an tAontas Sóivéadach ar mhuintir na Stát Aontaithe i rith na gcaogaidí, chuaigh sé i bhfad ar deis agus chun míleatachais ina chuid tuairimí. Ina lán leabhar dár scríobh sé, thug sé le tuiscint nach raibh meas an mhadra aige ar aon fhear a dhiúltódh do ghunna a láimhseáil. Mar sin, bhí sé ina ábhar mór conspóide ag an nglúin de scríbhneoirí ficsin eolaíochta a tháinig ar an bhfód i ndiaidh na seascaidí. == Saol == Saolaíodh Robert Anson Heinlein ar an 7ú lá de Mhí Iúil sa bhliain 1907 do Rex Ivar agus Bam Lyle Heinlein i mButler, Missouri. Cuntasóir ab ea a athair, agus chaith sé blianta a chéad óige in Kansas City, Missouri, agus cónaí ar an seachtar acu i dteach dhá sheomra codlata. Chuaigh dearcadh agus luachanna na timpeallachta seo go mór mór i bhfeidhm ar Heinlein, ach, san am céanna, chuaigh sé chun ceannairce ar a moráltacht agus ar a béasaíocht ar go leor bealaí ina chuid scríbhneoireachta agus ina shaol féin. D'fhreastail sé ar Acadamh Cabhlaigh na Stát Aontaithe agus chaith sé seal ar fiannas ina oifigeach cabhlaigh. Níl mórán eolais ann i dtaobh a chéad phósta. Rinne sé athphósadh ar Leslyn Macdonald sa bhliain 1932. Bhí dearcadh radacach go maith ag Leslyn i gcúrsaí polaitíochta, agus níor thaise dá fear céile san am, de réir mar is cuimhin lena chomhscríbhneoir ficsin eolaíochta, [[Isaac Asimov]]. Sna blianta 1933-1934, bhí Heinlein ar fiannas ar bhord an ''USS Roper'' (''DD-147''), agus bhain sé amach céim an leifteanant. Sa bhliain 1934, áfach, fuair Heinlein dealú ón gcabhlach ar chúiseanna sláinte, ó bhí eitinn na scamhóg tolgtha aige. [[Íomhá:RAH 1929 Yearbook.png|clé|mion|1929 Naval Academy]] Chaith sé tréimhse fhada ag éileamh san ospidéal. San am sin, rith smaoineamh na leapa uisce leis roimh aon duine eile, agus thug sé cur síos ar an sás seo ina úrscéal ''Beyond This Horizon'', ina dhiaidh sin. An duine a thóg an chéad leaba uisce, níor éirigh leis, mar sin, cearta paitinne a bhaint amach dá fhionnachtain, ó thrácht Heinlein uirthi i bhfad roimhe, cé nach ndearna an scríbhneoir aon iarracht riamh leaba uisce a thógáil. - An saoldearcadh a bhí ag Heinlein agus é ag scríobh a chuid leabhar, fáisceadh cuid mhór de as saol na bhfórsaí armtha, nó bhí an-urraim ag Heinlein riamh d'idéil na míleatachta, ar nós na dílseachta agus na ceannaireachta. I ndiaidh scor a fháil ón gcabhlach, d'fhreastail Heinlein ar chúrsaí matamaitice agus fisice in Ollscoil California i Los Angeles (UCLA), ach d'éirigh sé as go sciobtha. Bhí an drochshláinte ag luí air, b'fhéidir, ach is dócha go raibh níos mó suime aige i bpolaitíocht, i ndiaidh an iomláin. Is iomaí cineál jabanna a bhí aige le bia is beatha a choinneáil leis, ar nós eastát réadach agus mianadóireacht airgid ghil. I dtús na dtríochaidí, bhí sé ina bhall den ghluaiseacht Shóisialach úd "EPIC" ("End Poverty in California" - Cuir Deireadh le Bochtanas i gCalifornia) a bhí bunaithe ag Upton Sinclair, an scríbhneoir Sóisialach. Nuair a bhí Sinclair ag iarraidh Gobharnóireacht California a bhaint amach i dtoghcháin na bliana 1934, ghlac Heinlein páirt ghníomhach san fheachtas nach raibh rath air sa deireadh. Bhí Heinlein féin ag iarraidh suíochán a bhaint amach i gComhthionól Stáit California, ach níor éirigh leis. [[Íomhá:Heinlein-decamp-and-asimov.jpg|thumb|'''Robert A. Heinlen''' (ar clé) le [[L. Sprague de Camp]] agus [[Isaac Asimov]] i [[Pennsylvania]] 1944]] Ina dhiaidh sin, choinnigh Heinlein blianta a Shóisialachais faoi rún, agus má thrácht sé orthu, ní bhíodh sé róshoiléir ina chuid tagairtí. Sa bhliain 1954, scríobh sé: "Is iomaí Meiriceánach a chuir i leith an tSeanadóra McCarthy go raibh sé i ndiaidh 'ríocht an sceimhle' a chur ar bun sa tír. An bhfuil tusa sceimhlithe? Níl mise, cé go raibh mé i bhfad ar clé ó McCarthy, lá de mo shaol." Bhí pinsean easláinte aige ón gcabhlach, rud a d'fhág airgead éigin aige, ach i ndiaidh an fheachtais toghchánaíochta, chrom sé ar an scríbhneoireacht lena mhorgáiste a íoc. Sa bhliain 1939, d'fhoilsigh sé an chéad ghearrscéal leis, ''Life-Line'', ar an iris úd ''Astounding Science-Fiction''. Ar ball beag, bhí meas mór air mar dhuine acu siúd a bhí i dtús cadhnaíochta ag tabhairt gné nua na "sochúlachta" isteach san fhicsean eolaíochta. Thosaigh sé ag cur a luathscéalta in oiriúint do "stair na todhchaí", cineál léarscáil don todhchaí mar a shamhlaigh sé dó féin í, agus na himeachtaí sna scéalta éagsúla ag teacht le chéile de réir na léarscáile seo. In eagrán Mhí na Bealtaine, 1941, tháinig an léarscáil seo i gcló ar an iris ''Astounding'', faoi phríomheagarthóireacht [[John W. Campbell]], agus hathfhoilsíodh í sa díolaim ''The Past Through Tomorrow''. [[Íomhá:Robert Heinlein Amazing 5304.jpg|mion|1953]] Le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], bhí sé ina [[Innealtóireacht|innealtóir]] aerloingseoireachta don chabhlach, agus d'earcaigh sé Isaac Asimov agus L. Sprague de Camp le haghaidh mhonarcha aerárthaí an chabhlaigh. Nuair a tháinig deireadh leis an gcogadh sa bhliain 1945, thosaigh sé ag athmheasúnú a raibh déanta aige go dtí sin. I bhfianaise an dóigh a ndeachaigh buamálacha adamhacha Hiroshima agus Nagasaki i bhfeidhm air, chomh maith le tús an [[Cogadh Fuar|Chogaidh Fhuair]], chinn sé ar ailt neamhfhicseanúla a scríobh faoi cheisteanna polaitíochta, agus san am céanna, theastaigh uaidh geiteo an fhicsin eolaíochta a thréigean le freastal ar mhargaí a mbeadh níos mó airgid iontu. Chum sé ceithre scéal a raibh an-tionchar acu don ''Saturday Evening Post'', go háirithe ''The Green Hills of Earth'', gearrscéal rómánsúil faoi fhile dall ar bhord an spásárthaigh. Ba eisean an chéad scríbhneoir ficsin eolaíochta ar éirigh leis a chuid saothair a fhoilsiú ar irisí eile seachas na cinn a bhí dílsithe don tseánra liteartha seo amháin. Scríobh sé plota, cnámha scéil agus script don dráma faisnéise ''Destination Moon'', scannán a bhain amach [[Gradaim an Acadaimh|duais Acadaimh]] ("Oscar") as ucht na maisíochta. Ní ba thábhachtaí fós, chrom sé ar shraith d'úrscéalta don aos óg a chumadh don teach foilsitheoireachta úd Scribner, sraith a mhair thar na caogaidí ar fad. Sa bhliain 1947, fuair Heinlein colscaradh óna bhean chéile Leslyn. An bhliain a bhí chugainn, phós sé an tríú bean chéile aige, Virginia "Ginny" Gerstenfeld, agus ba é an pósadh deireanach é, nó bhí sé pósta uirthi i gcónaí ar lá a bháis, dhá scór bliain ina dhiaidh sin. Is minic a chastar mná éirimiúla neamhspleácha ar an léitheoir i saothar Heinlein, agus is léir gurbh ise a bhí ina bunchuspa do chuid mhaith acu. Sna blianta 1953-1954, chuaigh an lánúin ar turas timpeall an domhain, turas a thug an mianach don leabhar ''Tramp Royale'', nár foilsíodh ach sa bhliain 1992, ceithre bliana i ndiaidh bhás an scríbhneora. Agus é ag scríobh a úrscéil ''Podkayne of Mars'', ina dtugtar tuairisc ar an saol ar bhord spásárthaigh, is léir gur minic a tharraing Heinlein ar an taithí a fuair sé ar an taisteal ar bhord long paisinéireachta ansin. Faoin am seo, bhí dearcadh polaitiúil an scríbhneora ag athrú ón eite chlé go dtí an eite dheas, agus is é an tuairim a bhí ag [[Isaac Asimov]] gurbh í Ginny ba chúis leis sin. Bhunaigh an lánúin an eagraíocht úd ''Patrick Henry League'', a bhí ag éileamh nach gcuirfeadh na Stáit Aontaithe deireadh leis na tástálacha adamhacha. Nuair a chuir Páirtí Poblachtánach na Stát Aontaithe Barry Goldwater chun tosaigh mar iarrthóir Uachtaránachta sa bhliain 1964, ghlac Heinlein páirt ghníomhach san fheachtas. Sa leabhar úd ''Tramp Royale'', freisin, chosain an scríbhneoir feachtas frith-Chumannach an tSeanadóra McCarthy. Mar sin féin, is deacair a rá, ar tháinig athrú bunúsach ar a shaoldearcadh, cé gur athraigh a dhearcadh polaitiúil. Tar éis an tsaoil, liobraí ab ea Heinlein ar go leor bealaí, agus is deacair idé-eolaíocht shain-Mheiriceánach an liobrachais a aicmiú ar an eite chlé nó ar an eite dheas. Thairis sin, íolbhristeoir a bhí ann riamh a d'fhéadfadh seasamh a ghlacadh beag beann ar an bpacáiste de thuairimí coinbhinsiúnacha polaitíochta a bhíonn ag dul le hidé-eolaíocht ar leith. Scéal eile ar fad é chomh soiléir agus atá sé go raibh sé faoi thionchar Ginny i gcúrsaí litríochta agus eolaíochta. Ise ba thúisce a léadh a chuid lámhscríbhinní, agus an chuma ar an scéal go raibh sí ní b'fhearr mar innealtóir ná Heinlein féin. Is dócha gurb iad na húrscéalta don aos óg an chuid is tábhachtaí de shaothar Heinlein, nó chuir siad bun le glúin léitheoirí a bhí meabhrach ar chúrsaí eolaíochta agus sochaí. Tharraingíodh sé ar thobar na toipiciúlachta riamh, ach sa bhliain 1959, nuair a thairg sé Starship Troopers, an t-úrscéal faoi shaol an tsaighdiúra sa todhchaí, do Scribner mar lón léitheoireachta do na hóga, ní bhfuair sé ach an dubheiteach. Ansin, chonacthas do Heinlein go mbeadh sé chomh maith aige "mo chuid scríbhinní féin a chumadh mar is rogha liom féin" agus dearmad a dhéanamh de na srianta a bhain leis an scríbhneoireacht don aos óg. Ansin, scríobh sé sraith leabhar a shín amach teorainneacha an fhicsin eolaíochta, ar nós ''Stranger in a Strange Land'' (1961) a fuair aitheantas i bhfad taobh amuigh de lucht léite an fhicsin eolaíochta, agus ''The Moon is a Harsh Mistress'' (1966), arbh é an t-úrscéal ab fhearr a scríobh sé riamh, dar le go leor. Ón mbliain 1970 i leith, áfach, thosaigh a shláinte ag luí ar an scríbhneoir, agus an tsíorobair scríbhneoireachta ag méadú ar an bhfadhb. I dtús na seachtóidí, d'fhág babhta dainséarach [[peireatóiníteas|peireatóinítis]] ag éileamh ar feadh dhá bhliain é. Nuair a tháinig sé chuige arís, áfach, chrom sé ar ''Time Enough for Love'' (1973) a scríobh, úrscéal a chuir os comhair na léitheoirí Lazarus Long, duine de laochra dodhearmadta Heinlein: an fear is fadsaolaí san ollchruinne. San úrscéal seo, chardáil Heinlein na téamaí a bhí le dul chun ardtábhachta sa chuid ba deireanaí dá shaothar. I lár na seachtóidí, chum sé dhá alt don ''Britannica Compton Yearbook''. Thaistil seisean agus Ginny fud fad na tíre le deontóireacht na fola a eagrú sna Stáit Aontaithe. Nuair a cóiríodh Feis Dhomhanda an Fhicsin Eolaíochta an tríú huair ar fad, in Kansas City, Missouri, sa bhliain 1976, fuair sé fáilte an chuairteora oinigh ansin. Sa bhliain 1977, buaileadh é le taom ioscaemach, an cineál taom a thagann go minic ar dhaoine roimh an stróc. Ba é an t-artaire caratach ba chúis leis an taom seo, agus é ag éirí blocáilte. Sa bhliain 1978, chuaigh sé faoi scian an dochtúra le haghaidh máinliacht seach-chonaire, agus bhí sé ar dhuine de na chéad daoine riamh a fuair an cineál seo máinliachta ar an artaire caratach. Sa bhliain chéanna, thug sé fianaise do Chomhchoiste Theach na bhFeisirí agus an tSeanaid faoi chomh húsáideach agus a bhí seachtháirgí na spásteicneolaíochta is na spásaireachta ag teacht isteach acu siúd a raibh an aois agus an tsláinte ag luí orthu. Chuir an mháinliacht beo nua sa scríbhneoir, agus chum sé cúig úrscéal nua ón mbliain 1980 ar aghaidh. Fuair sé bás ina chodladh dó le heimfiséime agus le cliseadh plúch-chairdiach ar an ochtú lá de Mhí na Bealtaine sa bhliain 1988. Bhí sé díreach ag iarraidh a chuid sean-nótaí a chur le chéile le húrscéal nua den chineál ar a dtugtar "úrscéalta pandiacha sóilipseacha" Tháinig cuid mhaith leabhar neamhfhoilsithe le Heinlein i gcló i ndiaidh a bháis. == Saothar == === Luathshaothar, 1939–1960 === [[Íomhá:Raumjäger (Robert A. Heinlein, 2014).jpg|mion]] Níor foilsíodh an chéad úrscéal le Heinlein, ''For Us, The Living: A Comedy of Customs'' (críochnaithe sa bhliain 1939) riamh roimh bhás an scríbhneora, ach sa bhliain 2003, cuireadh an lámhscríbhinn i gcló. Níl mórán maithe ann mar úrscéal, ós rud é nach úrscéal atá ann ach léachtóireacht faoi theoiricí an scríbhneora i dtaobh na sochaí. Mar sin féin, is díol suime é agus an léargas a thugann sé ar an dóigh ar fhorbair smaointeachas radacach Heinlein i dtaobh an duine mar ainmhí sóisialta, go háirithe an seasamh a ghlac sé i bhfách leis an tsaoirse chollaí. Is féidir fréamhacha go leor téamaí dá chuid a aithint sa leabhar seo. Dealraíonn sé go raibh Heinlein ag iarraidh na hidéil seo a chomhlíonadh ina shaol féin, fiú sna tríochaidí, agus gur fhág seisean agus an dara bean chéile a bhí aige, Leslyn, cead mídhílseachta dá chéile i gcúrsaí craicinn a fhad is a bhí siad pósta. Nochtaí a bhí ann freisin, agus is minic a chardálann sé cúrsaí an nochtachais ina chuid saothair. Nuair a bhí an Cogadh Fuar i mbarr a olcais, thóg sé foscadh buamála faoina theach, cosúil leis an gceann ar ar thrácht sé ina úrscéal ''Farnham's Freehold''. I ndiaidh ''For Us, The Living'', chrom sé ar na gearrscéalta agus na húrscéalta a scríobh a bhaineann leis an Stair Todhchaí a bhí leagtha amach aige, agus na hathruithe polaitiúla, cultúrtha agus teicneolaíocha ag teacht sna sálaí ag a chéile dá réir. Leis an mbailiúchán ''The Man Who Sold the Moon'', chuaigh tábla i gcló ina dtaispeántar amlíne na staire seo ón mbliain 1950 go dtí an bhliain 2600, agus imeachtaí na scéalta, chomh maith le laethanta breithe agus báis na bpríomhlaochra, suite san fhráma seo. Tá scéalta na staire todhchaí seo díolamtha sa dá himleabhar úd ''The Past Through Tomorrow'' agus ''Orphans of the Sky''. Ina dhiaidh sin, rinne scríbhneoirí eile ficsin eolaíochta, go háirithe Larry Niven, aithris ar an gcoincheap seo, agus iad ag postaláidiú stair todhchaí ar leith mar fhráma dá gcuid scéalta. [[Íomhá:Amazing stories 195304-05.jpg|mion]] Sa ghearrscéal úd ''Solution Unsatisfactory'', a tháinig ar pár sa bhliain 1940, chuir Heinlein na tairngreachtaí seo leanas os comhair an scríbhneora: Sa bhliain 1941, chuirfeadh na Stáit Aontaithe tús le tionscadal rúnda mórscála chun armálacha núicléacha a chruthú agus a dhéanamh inúsáidte roimh dheireadh na bliana 1944. (I scéal Heinlein, ní buama a bhí ann ach dusta radaighníomhach, ach ba iad na himpleachtaí céanna straitéise a bhí ag dul leis.) Bhainfí úsáid as an arm núicléach le cathair mhór a chur de dhroim an domhain i gceann de stáit na Fearsaide (ba í Beirlín a bhí i gceist sa scéal, seachas Hiroshima agus Nagasaki). Chuirfeadh an beart sin deireadh leis an Dara Cogadh Domhanda, ach san am céanna, thosódh sé iomaíocht na n-armálacha idir na Stáit Aontaithe agus an tAontas Sóivéadach ("an tAontas Eoráiseach", mar a thugtaí air sa scéal). - I ngearrscéal Heinlein, phléasc cogadh amach sa deireadh, agus bhuaigh na Stáit Aontaithe é, ach de thoradh na teagmhála sin, tháinig rialtas míleata i gceannas ar an tír, agus rinneadh deachtóireacht di. Tháinig cuid mhór de na tairngreachtaí seo isteach fíor, ach thairis sin, bhí Heinlein in ann meon na hAoise Núicléiche a chur os comhair an léitheora sula raibh an aois féin ann i gceart: rás na n-armálacha, an buille díoltais agus an comhdhíothú réamhchinntithe. San am céanna, ní raibh na polaiteoirí ná na ginearáil ach ag tosú ag déanamh a marana ar impleachtaí an chineál seo armálacha don tsaol ar fad. An chéad úrscéal a tháinig i gcló ó pheann Heinlein, mar atá, ''Rocket Ship Galileo'', fuair sé eiteach ar dtús, ó bhí na foilsitheoirí den bharúil go raibh sé dochreidte go dtuirlingeodh aon duine ar an nGealach choíche. Sa deireadh thiar, áfach, bhí an teach foilsitheoireachta Scribner sásta é a chur i gcló, agus ón am sin i leith, d'fhoilseoidís úrscéal don aos óg le Heinlein uair in aghaidh na bliana, le haghaidh mhargadh na Nollag. Ba é Clifford Geary a mhaisigh ocht gcinn de na leabhair seo, agus an stíl speisialta a bhí aige, é ag tarraingt línte bána ar chúlra dubh, mar a bheadh sé ag líniú ar chlár dubh. Is féidir ''Have Space Suit - Will Travel'', ''Farmer in the Sky'', agus ''Starman Jones'' a lua mar shamplaí den chineál seo scríbhneoireachta. [[Íomhá:If 196211.jpg|mion]] Bhí an-drogall ar Heinlein mionsonraí a shaoil phríobháidigh a nochtadh don tsaol mhór, agus bhí sé go mór in achrann le hAlexei Panshin, léirmheastóir agus údar a scríobh ceann de na leabhair is tábhachtaí faoi shaothar an scríbhneora, ''Heinlein in Dimension''[http://www.enter.net/~torve/critics/Dimension/hdcontents.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716192824/http://www.enter.net/~torve/critics/Dimension/hdcontents.html |date=2012-07-16 }}. Bhí eagla ar Heinlein go mbeadh an iomarca eolais den chineál seo le fáil sa leabhar. Is é an meas a bhí ag na daoine air san am seo ná gur scríbhneoir don aos óg ab ea é thar aon rud eile, agus is dócha go bhfuair sé deacair an cineál saol príobháideach a bhí aige a chur in oiriúint don íomhá phoiblí seo. D'fhéadfá a rá go raibh siabhrán príobháideachta air, agus bhí tábhacht na príobháideachta ar cheann de na clocha ba mhó ar a phaidrín polaitiúil freisin. Na húrscéalta a scríobh sé do na léitheoirí óga, is féidir a lán téamaí fásta a aithint orthu chomh maith leis na téamaí a bhaineann leis an óige. Bíonn gnáthfhadhbanna na ndéagóirí á bplé iontu, agus sin go rábach raidhsiúil. Ógánaigh an-éirimiúla, an-intleachtacha iad a chuid laochra, agus iad ag streachailt a mbealaigh trí shaol na ndaoine fásta ina dtimpeall. An té nach n-aithníonn ach an dromchla, síleann sé nach bhfuil iontu ach scéalta simplí eachtraíochta faoi éachtaí an laoich agus faoin dóigh a ndeileálann sé le múinteoirí amaideacha agus le comhaoiseanna éadmhara. Agus an méid sin ráite, ní mór cuimhne a choinneáil air go raibh Heinlein barúlach go raibh na déagóirí i bhfad ní ba sofaisticiúla agus ní b'ábalta téamaí casta a thuiscint ná a shíl an chuid ba mhó de na daoine. Mar sin, bíonn aibíocht ag baint le cuid mhór de na scéalta seo a fhágann inléite ag na daoine fásta féin iad. Mar shampla, ina úrscéal ''Red Planet'', tugann sé cur síos ar mhic léinn óga atá páirteach i réabhlóid agus ag baint úsáid as airm thine. An dóigh ar thrácht Heinlein ar shaol gnéis an phríomhlaoich, níor thaitin sé leis an bhfoilsitheoir ach an oiread. Bhí Heinlein riamh meabhrach ar na srianta a chuir riachtanais na hóglitríochta lena chuid scéalta, agus cé go raibh sé in ainm is a bheith ag urramú do na srianta seo, ba mhinic a d'éirigh leis smaointí agus idéanna a smuigleáil isteach nach bhfeicfeá go minic ar fhicsean eolaíochta na linne má bhí sé dírithe ar léitheoirí óga. [[Íomhá:Two complete science adventure books 1952win n7.jpg|mion]] Is iomaí léitheoir a shíleann inniu nach bhfuil Heinlein ach ag tál sean''chlichés'' ar an léitheoir. Le fírinne, ba mhinic a chéadcheap seisean an príomhsmaoineamh ar baineadh an oiread sin athúsáide as i scríbhinní na n-údar eile go dtí go raibh meas an ''chliché'' ag na léitheoirí air. Na harrachtaigh ón spás a shealbhaíonn coirp na ndaoine ar an scannán úd ''Invasion of the Body Snatchers'', is dócha nach rithfeadh a leithéidí riamh le lucht déanta an scannáin, murach gur thug Heinlein isteach an idé ina úrscéal ''The Puppet Masters''. Ba é an t-úrscéal deireanach a scríobh Heinlein don aos óg ná ''Starship Troopers''. Bhí sé go tréan in aghaidh chinneadh an Uachtaráin Eisenhower éirí as na tástálacha núicléacha, agus ba é an cinneadh sin a thug spreagadh dó an leabhar áirithe seo a scríobh. Ba é príomhsmaoineamh polaitiúil an leabhair nár chóir coinscríobh a bheith ann, ach gur chóir an ceart vótála a theorannú dóibh siúd a bheadh sásta dul sna saighdiúirí. === An Saothar Aibí, 1961–1973 === Sna blianta ó 1961 (''Stranger in a Strange Land'') go dtí 1973 (''Time Enough for Love'') a scríobh sé na húrscéalta ab aibí. An saothar a bhaineann leis an tréimhse seo, déanann sé trácht agus taighde ar na téamaí is tábhachtaí ina chuid scríbhneoireachta, ar nós an indibhidiúlachais, an liobrachais, agus an ghrá, idir chraiceann agus mhothúcháin. Tá an luathshaothar ag breathnú an-saonta i gcomparáid leis na leabhair aibí, agus is dócha go raibh an ceart aige nuair a shíl sé nach raibh léitheoirí ná foilsitheoirí na gcaogaidí ar aon leibhéal leis an gcuid ba radacaí de na hidéanna a bhí aige. Níor fhoilsigh sé ''Stranger in a Strange Land'' ach roinnt mhaith ama i ndiaidh dó é a chríochnú, agus bhí ceisteanna na saoirse collaí agus an indibhidiúlachais radacaigh á bplé go flúirsiúil sa chéad úrscéal nár tháinig i gcló lena lá, ''For Us, The Living''. Is iomaí léitheoir a deir gurbh é ''The Moon is a Harsh Mistress'' an t-urscéal ab fhearr a tháinig óna pheann riamh. Is é is ábhar don úrscéal seo ná an cogadh a chuireann muintir na Gealaí lena saoirse a bhaint amach ón Domhan. San úrscéal seo, tá an Ghealach ina coilíneacht príosúnachta, cosúil leis an Astráil tráth dá stair. Cé go raibh Heinlein i ndiaidh cúpla gearrscéal fantaisíochta a chumadh cheana féin, ba sa tréimhse seo a scríobh sé an chéad úrscéal den chineál sin, is é sin, ''Glory Road''. Sna húrscéalta ''Stranger in a Strange Land'' agus ''I Will Fear No Evil'', arís, thosaigh sé ag meascadh téamaí eolaíochta agus fantaisíochta, misteachas, agus aoir ar an reiligiún. Creideann léirmheastóirí áirithe, ar nós William H. Patterson, Jr., agus Andrew Thornton, go raibh sean-naimhdeas fealsúnta an scríbhneora i leith an phosaitíbheachais ag teacht chun solais sna leabhair seo. Dúirt Heinlein féin gurbh é saothar James Branch Cabell a chuir an cor seo ina chinniúint liteartha. Maidir le ''I Will Fear No Evil'', an dara húrscéal is déanaí sa tréimhse seo, is é an breithiúnas a thug an léirmheastóir James Gifford ná gur teip liteartha ar fad a bhí ann, agus gurbh é an peireatóiníteas a bhí ag luí ar an scríbhneoir faoin am sin a chaill an leabhar. === An Saothar Deireanach, 1980–1987 === Chaith Heinlein an peann i leataobh go ceann seacht mbliana, agus an drochshláinte a bhí air. Nuair a fuair sé biseach, áfach, chrom sé ar an scríbhneoireacht arís. Sna blianta ó 1980 (''The Number of the Beast'') go dtí 1987 (''To Sail Beyond the Sunset''), scríobh sé cúig úrscéal nua. Feictear na pearsana céanna sna leabhair seo, agus baint ag na himeachtaí is na háiteanna le chéile. Cuirtear fealsúnacht agus tuairimí pearsanta an scríbhneora i leith rudaí ar nós an rialtais, cúrsaí craicinn, agus an reiligiúin os comhair an léitheora go hoscailte, go leadránach fiú, dar le cuid de na léirmheastóirí. Níor thabhaigh na leabhair seo duaiseanna do Heinlein riamh, agus is minic a deirtear gurb é an taom a bhuail é sa bhliain 1977 a chuir ó mhaith é mar scríbhneoir. Ón taobh eile de, tá siad ann a deir gurb iad na leabhair dheireanacha na cinn ab fhearr a scríobh sé riamh. Cé go raibh cuid de na léirmheastóirí ag cáineadh na leabhar seo, bhí an-ghal orthu ag na ceannaitheoirí, agus is dóigh le cuid de na léitheoirí nár thuig na léirmheastóirí go raibh Heinlein d'aon turas ag iarraidh scigaithris a dhéanamh ar an bhficsean eolaíochta agus ar an litríocht féin mar rud. Cuid de na leabhair seo, cosúil le ''The Number of the Beast'' agus ''The Cat Who Walks Through Walls'', is scéalta eachtraíochta iad ar dtús, agus iad ag iompú ina bhfantaisíochtaí fealsúnachta ag druidim chun deireanais dóibh. Tá an dá bh'fhéidir ann, cé acu a theip a scileanna ceirde ar Heinlein nó a bhí sé d'aon ogham ag féachaint le srianta an fhicsin eolaíochta, mar sheánra liteartha, a shíneadh amach le sórt réalachas draíochta a dhéanamh de, cosúil leis an dóigh a ndearna sé san úrscéal ''Stranger in a Strange Land''. An claonadh chun féintagarthachta a thosaigh sna húrscéalta úd ''The Stranger in a Strange Land'' agus ''Time Enough for Love'', mhéadaigh air sna leabhair dheireanacha, ar nós ''The Cat Who Walks through Walls''. An fear atá ina phríomhlaoch agus a insíonn an scéal sa leabhar sin, is iarshaighdiúir é a chuaigh chun pinn i ndiaidh dó dul ar pinsean ar chúiseanna easláinte, agus é ag titim i ngrá le bean atá an-chosúil le Ginny, mar is dual do na mná láidre i scéalta Heinlein. Ní théann na húrscéalta seo in abar leis an bhféintagarthacht seo, ó tá an oiread sin féin-scigaithrise agus íoróine ag dul léi, agus an scríbhneoir ag magadh faoi féin. San am céanna, is dócha nach dtéann siad i bhfeidhm ar an dóigh ba chóir ar an léitheoir nach bhfuil eolach ar na húrscéalta a scríobh Heinlein roimhe sin. Is iomaí léitheoir fosta nach bhfuil sásta leis an gcineál tráthúlacht cainte a chleachtann sé, go háirithe i gcomhrá na laochra: cibé cérb as do na carachtair éagsúla, bíonn siad uile ag labhairt sa stíl chéanna agus ag tagairt do na himeachtaí céanna - is é sin, tá canúint an Lár-Iarthair acu ar fad, agus iad fáiscthe, mar phearsana, as na blianta i ndiaidh ghéarchéim eacnamaíochta na dtríochaidí. Bíonn léitheoirí áirithe cineál faoi dhraíocht ag an gcineál seo macántachta, agus léitheoirí eile den tuairim go bhfuil an easpa sofaisticiúlachta ag cur as dóibh. Maidir le ''Job: A Comedy of Justice'', is aoir é ar an gCríostaíocht Shoiscéalach agus baint aige leis an ngearrscéal úd ''The Unpleasant Profession of Jonathan Hoag'' a tháinig óna pheann sa bhliain 1942. Níl baint ag ''Job'' ná ag ''Friday'' leis an trí cinn eile de na húrscéalta "féintagartha". Tá ''Friday'' bunaithe ar dhomhan agus ar imeachtaí an scéil úd ''Gulf'' a scríobh sé sa bhliain 1953. === Na Foilseacháin Iarbháis === Foilsíodh ceithre leabhar le Heinlein i ndiaidh a bháis. Tráchtadh ar ''For Us, the Living'' cheana féin. Sa bhliain 1989, cuireadh bailiúchán de litreacha leis i gcló faoin teideal ''Grumbles from the Grave''. Trí bliana ina dhiaidh sin, foilsíodh ''Tramp Royale'', a thugann cur síos ar an turas timpeall an domhain a rinne seisean agus Ginny sna caogaidí. Thairis sin, chuir Yoji Kondo agus Ginny in eagar roinnt scéalta le Heinlein sa leabhar ''Requiem'' nach raibh foilsithe faoi chlúdach leabhair roimhe sin. Leabhar ceiliúrtha ab ea ''Requiem'', mar a thugann an teideal le fios ("Éagnairc"), leabhar a foilsíodh in ómós do Heinlein, agus is iad cuimhní cinn a chuid cairde agus aistí na scríbhneoirí a d'admhaigh a thionchar an chuid lárnach sa leabhar. Tá an leabhar ''Robert A. Heinlein's Variable Star'' le teacht amach i Mí Dheireadh Fómhair, 2006. Spider Robinson a chuir in eagar í. Scríbhneoir ficsin eolaíochta é Robinson ar imir saothar Heinlein an-tionchar ar a chuid saothar. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Heinlein, Robert A}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha|Heinlein, Robert A]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta|Heinlein, Robert A]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1907|Heinlein, Robert A]] [[Catagóir:Básanna i 1988|Heinlein, Robert A]] [[Catagóir:Réalachas draíochta]] 71k9arslcm4v4cpo33no10amumy6ub6 0 9609 1319735 972561 2026-07-06T23:22:45Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis 1319735 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Scríbhneoir]] [[Ficsean eolaíochta|ficsin eolaíochta]] agus fantaisíochta í '''Lois McMaster Bujold'''. Rugadh ar an [[2 Samhain]] [[1949]] i g[[Columbus, Ohio]] í. Foilsíodh an chéad [[leabhar]] léi sa bhliain 1984 agus tá bunsaothar de bhreis is 20 [[úrscéal]] scríofa aici ó shin i leith. Cuireadh cuid de na saothair sin i gcló in athuair i bhfoirm cnuasleabhar. Bhí sí ina ball de na ''Scribblies'', cumann scríbhneoirí a bunaíodh i [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolis]] i dtús na bliana 1980. Sa chumann céanna, áirítear na scríbhneoirí gairmiúla Lillian Stewart Carl agus Patricia C. Wrede. Is iad na scéalta [[ceoldráma]] [[Spáseitilt|spáis]], faoi Miles Naismith Vorkosigan, is mó a thabhaigh clú do Bujold. Ach le blianta beaga tá carachtair nua á bhforbairt aici i réimsí na fantaisíochta chomh maith. == Leabharliosta == === [[Ceoldráma spáis]] === ==== Miles Naismith Vorkosigan ==== * ''Warrior's Apprentice'' * "Mountains of Mourning" (gearrscéal) * ''The Vor Game'' * ''Cetaganda'' * ''Borders of Infinity'' * ''Brothers in Arms'' * ''Mirror Dance'' * ''Memory'' * ''Komarr'' * ''A Civil Campaign'' * ''Diplomatic Immunity'' ==== Leabhair bhainteacha ==== * ''Shards of Honor'' (Cordelia Naismith, máthair Miles) * ''Barrayar'' (Cordelia Naismith, máthair Miles) * ''Falling Free'' * ''Ethan of Athos'' ==== Chalion ==== * ''The Curse of Chalion'' * ''Paladin of Souls'' * ''The Hallowed Hunt'' ==== The Sharing Knife ==== * ''The Sharing Knife: Beguilement'' * ''The Sharing Knife: Legacy'' * ''The Sharing Knife: Passage'' * ''The Sharing Knife: Horizon'' ==== Eile ==== {{commonscat|Lois McMaster Bujold}} * ''The Spirit Ring'' {{síol}} {{DEFAULTSORT:Bujold, Lois McMaster}} [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1949]] [[Catagóir:Daoine beo]] rwh12y681r8e729yqkt44z3m7nc29tw 0 10246 1319777 1305002 2026-07-07T00:11:15Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319777 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir comhaimseartha [[Gaeilge]] agus ceoltóir Gaelach ó [[Contae Chiarraí|Chiarraí]] ab ea '''Maidhc Dainín Ó Sé'''.<ref name="Ainm">{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=3067|title=Ó SÉ, Maidhc Dainín (1942–2013) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] ([[Ainm.ie]])}}</ref> Saolaíodh i gCarrachán sa bhliain [[1942]] é. Chaith sé na blianta fada ag obair sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] agus sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]], ach d'fhill sé go hÉirinn sa bhliain [[1969]]. Bhreac sé síos a chuid cuimhní cinn ó na blianta sin sa leabhar úd ''[[A Thig Ná Tit Orm|A Thig ná Tit Orm]]''. Thairis sin, tá roinnt úrscéalta éadroma scríofa aige, go háirithe ''Dochtúir na bPiast'', ''Greenhorn'', ''Lilí Frainc'', ''Tae le Tae'', agus ''Idir Dhá Lios''. D'fhoilsigh sé ''Corcán na dTrí gCos'' freisin, ina bhfuil trí ghearrscéal barrúil foilsithe faoi aon chlúdach. Bíonn a shaoltaithí Mheiriceánach le haithint ar a chuid leabhar go minic, agus iad an-chosúil le scannáin de dhéantús Hollywood, idir dhrámatúlacht, chraiceann, agus fhoréigean. Canúint sách crua a bhíonn á scríobh aige, agus é beag beann ar an ngramadach chaighdeánach, ach baineann bríomhaireacht agus beogacht lena chuid scríbhneoireachta. Ina dhiaidh sin féin, ní lón léitheoireachta do na páistí an chuid is mó acu, agus an oiread foréigin agus craicinn a bhíonn iontu. Bhí clú is cáil ar Mhaidhc Dainín mar cheoltóir freisin. Ba é an bosca ceoil - an cairdín, mar a deirtear i gConamara - an ionstraim ba rogha leis. Fuair sé bás go tobann i Mí Lúnasa i 2013 i gCilchuain i gCo. Chiarraí. Is athair an láithreoir teilifíse [[Dáithí Ó Sé]] é. == Leabhair le Maidhc Dainín == * ''A Thig ná Tit orm'': Is éard atá sa leabhar seo ná cuimhní cinn Mhaidhc Dainín óna chéad óige i gCiarraí, chomh maith leis an imirce a rinne sé go Meiriceá agus na blianta a chaith sé thall ansin. * ''Chicago Driver'': Tá imeachtaí an úrscéil seo suite sna Stáit Aontaithe i mblianta an [[An Spealadh Mór|Spealta Mhóir]]. * ''Corcán na dTrí gCos'': Trí ghearrscéal atá anseo, agus iad suite i gCiarraí. Tá neart aicsin ann, nó i gceann de na scéalta tá muintir na Gaeltachta ag dul i ngleic le díoltóirí drugaí, agus na spiairí Rúiseacha ag iarraidh a n-úsáid féin a bhaint as cladaí Chiarraí i gceann eile de na scéalta. Scríbhneoireacht éadrom atá i gceist anseo, idir ghreann agus aicsean, agus is iomaí foghlaimeoir a bhain an-sult as an leabhar seo agus é díreach ag fáil tuisceana ar an teanga. * ''Dochtúir na bPiast'': Úrscéal brúidiúil bleachtaireachta é seo. * ''Greenhorn'': Tá an ceann seo suite i saol an choirpeachais eagraithe thall i Meiriceá, agus an teanga breac le hiasachtaí Béarla. Tugann an t-úrscéal cur síos ar dhúchinniúint an Éireannaigh óig sna Stáit Aontaithe a d'éirigh róchairdiúil le lucht ''[[Mafia]]''. * ''Idir Dhá Lios'': An chéad chuid den tsraith fantaisíochta ina bpléitear eachtraí an dá shíog úd Nuadha agus Breoghan. * ''Is Glas iad na Cnoic'' * ''Lilí Frainc'': Úrscéal dorcha brúidiúil faoi dhíoltas atá anseo. * ''Madraí na nOcht gCos'' * ''Mair a Chapaill'' * ''Mura mBuafam - Suathfam''. Seo an dara cuid de chuimhní cinn Mhaidhc Dainín. Caitheann an scríbhneoir súil siar ar a shaol in Éirinn i ndiaidh dó filleadh anall. Tá cur síos greannmhar anseo ar an dóigh a ndearnadh an scannán úd ''Ryan's Daughter'' i gCiarraí. * ''Nuadha agus Breoghan ar Neamh''. Cuireann an t-úrscéal seo tuilleadh leis na himeachtaí a thosaigh sa leabhar ''Idir Dhá Lios''. * ''Tae le Tae''. Seo scéal grá agus é suite i nGaeltacht Chiarraí i lár na fichiú haoise, nuair a bhí sé coitianta go fóill [[Cleamhnas|cleamhnais]] a dhéanamh do na cailíní. == Dlúthdhioscaí le ceoltóireacht Mhaidhc Dainín == * ''Ó Chicago go Carrachán''. CICD 36. Cló Iar-Chonnachta. * ''Ó Thuaidh - Traditional Song and Music from West Kerry'' == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Se, Maidhc Dainin O}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scéalta bleachtaireachta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta]] [[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]] [[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]] [[Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1942]] [[Catagóir:Básanna in 2013]] 6lv1260x8y3bjcsfzmimrb78n02smqs 0 10328 1319653 1233056 2026-07-06T12:28:27Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1319653 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:European Flags (4626714883).jpg|mion|Bratacha sa [[An Bhruiséil|Bhruiséil]]]] An feachtas ar a tugadh '''Stádas''', bhí sé idir lámhaibh ag na heagraíochtaí [[Gaeilge]] in [[Éire|Éirinn]] sna blianta [[2003]]-[[2005]], agus é dírithe ar stádas oifigiúil iomlán a bhaint amach don Ghaeilge san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/question/2004-06-03/section/37/#pq-answers-34_35_36|teideal=Thursday, 3 Jun 2004|údar=D’fhiafraigh Mr. Sargent den Aire Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta ...|coauthors=Houses of the Oireachtas|dáta=2004-06-03|language=en-ie|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2022-01-02}}{{Dead link|date=Iúil 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tharla sé sin sa bhliain 2022.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/morale-boost-for-irish-language-as-number-of-translators-in-brussels-rises-1.4766109|teideal=Morale boost for Irish language as number of translators in Brussels rises .. One reason for delaying “full status” for so long was the lack of suitable candidates for the work. .. “The competitions attracted a relatively high number of applicants but they yielded only 10 successful translators and nine assistants in 2017".|údar=Arthur Beesley Current Affairs Editor|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-01-08}}</ref>[[Íomhá:Stadas.jpg|mion|2004ː An Feisire Eorpach [[Seán Ó Neachtain]] i gcuideachta [[Panu Petteri Höglund|Phanu Höglund]], [[Aoife Ní Scolaí]] agus [[Pádraig B. Ó Laighin|Phádraig Uí Laighin]]. Shínigh ochtó míle duine an achainí Idirlín ag éileamh stádas oifigiúil iomlán don Ghaeilge san Aontas Eorpach.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/language-group-calls-for-status-without-delay-1.977482|teideal=Language group calls for status 'without delay'|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-01-02}}</ref>]] === Agóidí === Reáchtáladh '''An Lá Mór''' i m[[Baile Átha Cliath]] ar an [[24 Aibreán]], [[2004]]. Bhí [[Feachtas "Stádas"|Stádas]] agus [[Na Gaeil Óga]] taobh thiar den fheachtas a raibh stádas oifigiúil na Gaeilge san AE mar chríoch air. {{Main|An Lá Mór (Agóid)}} === Stádas san Aontas === Is ar an 1ú Eanáir 2007 a tugadh stádas oifigiúil agus oibre don Ghaeilge. Ach bhí socrú maolaithe i bhfeidhm go dtí 2022, mar gheall ar an nganntanas foirne aistriúcháin, a chuir srian ar an méid ábhair a haistríodh go Gaeilge.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Stádas iomlán don Ghaeilge san AE ó amárach ar aghaidh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/1231/1269328-stadas-iomlan-don-ghaeilge-san-ae-o-amarach-ar-aghaidh/|date=2021-12-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ó 1 Eanáir 2022 i leith, tá an Ghaeilge ar chomhchéim le teangacha oifigiúla eile an Aontais Eorpaigh.<ref name=":0"/><ref name=":2" /> === Feachtas 2003-2005 === Ba é [[Pádraig B. Ó Laighin|an Dochtúir Pádraig Ó Laighin]], a raibh tréimhse fhada caite aige i g[[Ceanada]], agus tuiscint aige do pholasaí teanga na tíre, a chuir tús leis an bhfeachtas. Eisean a scríobh príomhdhoiciméid an fheachtais, an aighneacht údarásach a leag sé faoi bhráid an Fhóraim Náisiúnta um an Eoraip san áireamh, agus ba é a bhí mar phríomhurlabhraí thar ceann Stádais le linn an fheachtais. Rinne [[Aoife Ní Scolaí]] comhordú ar rannpháirtíocht [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] san fheachtas, go háirithe ar eagrú mórshiúil i mBaile Átha Cliath ar 24 Aibreán [[2004]], [[An Lá Mór|'An Lá Mór']], a raibh tuairim is cúig mhíle duine páirteach ann.<ref name=":1"/> Le linn an fheachtais, tháinig sé chun solais go raibh [[Panu Petteri Höglund]] i ndiaidh achainí dá chuid féin a chur ar siúl ar an Idirlíon ar mhaithe leis an gcuspóir céanna. Thug Stádas lántacaíocht don achainí sin, agus rinne siad cinneadh go dtabharfaí cuireadh do Panu Petteri Höglund a bheith i láthair sa mhórshiúl agus labhairt ag an léirsiú mór os comhair [[Dáil Éireann|Dháil Éireann]], i [[Sráid Theach Laighean]]. Thug an feachtas seo spreagadh do Ghaeilgeoirí óga na hÉireann eagraíocht nua dá gcuid féin, [[Na Gaeil Óga]], a bhunú. == Féach freisin == * [[An Lá Mór (Agóid)|An Lá Mór (agóid sa bhliain 2004)]] * [[Dearg le Fearg]] == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == [[Catagóir:An tAontas Eorpach]] [[Catagóir:Conradh na Gaeilge]] [[Catagóir:Cearta Gaeilge]] [[Catagóir:Agóidíocht na Gaeilge]] 301qu8clo16pa541vrwj6i4wmup5wlb 0 10350 1319794 1227834 2026-07-07T00:48:33Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319794 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Scríbhneoir]] ón g[[An Cholóim|Colóim]] ba ea '''Gabriel García Márquez''', nó ''Gabo'', [[6 Márta|(6 Márta]] [[1927]] – [[17 Aibreán]] [[2014]]) agus é ar dhuine de na scríbhneoirí is mó le rá i [[Meiriceá Theas]]. Scríobh sé idir [[úrscéal]]<nowiki/>ta, [[Gearrscéal|ghearrscéalt]]<nowiki/>a, aistí agus tuairiscí agus bhain sé amach [[Duais Nobel na Litríochta]] sa bhliain [[1982]]. Saolaíodh ar an 6 Márta 1928 in Aracataca i gCúige Magdalena sa Cholóim é. Ach is i [[Meicsiceo]] agus san [[An Eoraip|Eoraip]] a chaith sé cuid mhór dá shaol. Deirtear gurbh eisean ba mhó a chuir an [[réalachas]] draíochta os comhair na ngnáthléitheoirí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-bhfuil-a-leitheid-de-rud-ann-agus-realachas-draiochta/|teideal=An bhfuil a leithéid de rud ann agus ‘réalachas draíochta’?|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2019-04-17}}</ref> Is é tuairim na saineolaithe gurbh iad Márquez, [[Jorge Luis Borges]], agus Julio Cortázar an triúr údar is mó i litríocht Mheiriceá Theas sa [[20ú haois|fichiú haois]]. == Scríbhneoireacht == [[Iriseoir]] ba ea Gabo ar dtús agus é ag scríobh alt ar ''El Heraldo'' i mBarranquilla agus ar ''El Universal'' i gCartagena.<ref>Bell, Michael (1993), ''Gabriel García Márquez: Solitude and Solidarity'', Hampshire: Macmillan, ISBN 0-333-53765-3, lch 6</ref> Bhí sé ina bhall de bhaicle neamhfhoirmeálta scríbhneoirí agus iriseoirí, Grúpa Barranquilla, agus thug an dream seo an-spreagadh dó mar scríbhneoir. Ina dhiaidh sin, d'aistrigh sé go [[Bogotá]] agus é ag obair don nuachtán laethúil ''El Espectador''. Chaith sé sealanna ina chomhfhreagraí ar an gcoigríoch freisin, sa [[An Róimh|Róimh]], i b[[Páras]], i m[[Barcelona]], i g[[Caracas]], agus i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]].<ref>Pelayo, Ruben (2001), ''Gabriel García Márquez: A Critical Companion'', Westport: Greenwood Press, ISBN 0-313-31260-5, lch 6</ref> [[Íomhá:Gabriel Garcia Marquez 4.jpg|clé|mion|Gabriel García Márquez]] ===== ''Relato de un náufrago'' ===== Ba é an chéad mhórshaothar a tháinig óna pheann ná ''Relato de un náufrago'' nó "Scéal an Mhairnéalaigh Longbhriste". Ar dtús, foilsíodh mar shraithscéal [[Nuachtán|nuachtáin]] é sa bhliain [[1955]]. Fíorscéal ba ea é faoi longbhriseadh a tharla de dheasca go raibh lastas contrabhannach stuáilte go ciotach ar dheic na [[long|loinge]]. Long de chuid [[Cabhlach cogaidh|chabhlach]] [[Cabhlach cogaidh|cogaidh]] na Colóime a bhí inti, agus ba mhór an scannal é. Tharraing an tuairisc amhras ar an leagan oifigiúil a bhí á scaipeadh ag rialtas míleata an deachtóra Gustavo Rojas Pinilla agus áitíodh ar García Marquesz an tír a fhágáil. Foilsíodh an scéal i [[leabhar]] leis sa bhliain [[1970]] agus shíl go leor léitheoirí gur ficsean a bhí ann.<ref>McMurray, George R. (1987), ''Critical Essays on Gabriel García '', Boston: G.K. Hall & Co., ISBN 0-8161-8834-3, lch 6</ref>. ===== Úrscéal doiciméadach ===== Is iomaí leabhar leis ar féidir léamh an fhicsin a bhaint as chomh maith le léamh na fírinne. Mar shampla, in ''Crónica de una muerte anunciada'' ("Croinic an Bháis Réamhfhógraithe"), thug sé cur síos ar [[Dúnmharú|mhurdar]] áirithe a bhí i mbéal an phobail sa Cholóim agus an oiread sin scríofa faoi sna nuachtáin.<ref>Pelayo (2001), lch 111</ref> Cineál úrscéil dhoiciméadaigh atá ann a d'fhéadfaí a chur i gcomparáid le ''In Cold Blood'' le [[Truman Capote]]. Leabhar eile "idir eatarthu" is ea ''El amor en los tiempos del cólera'' ("An Grá i dTréimhse an Chalair") ón mbliain [[1985]], inar inis sé scéal grá a thuismitheoirí.<ref>Bell-Villada, Gene H. (1990), '' Márquez: The Man and His Work'', North Carolina: University of North Carolina Press, ISBN 0-8078-1875-5, lch 157</ref> ===== ''Cien años de soledad'' ===== Is é an saothar is rathúla leis ná an t-úrscéal ''Cien años de soledad'' ("Céad bliain d'uaigneas"), atá suite i [[sráidbhaile]] beag ficseanúil, Macondo, i bh[[Foraoisí báistí|foraois]] [[Fearthainn|fearthainne]] na Colóime. Tugann an leabhar cur síos ar ghlúinte mhuintir Buendía i Macondo ó bhunú na háite amach, agus an tionchar a imríonn stair chorrach na Colóime ar shaol na hiargúltachta i bhfad ó phríomhchathair na tíre.<ref>Pelayo (2001), lch 97</ref> == Seanóir == Sa bhliain [[1999]] dúradh le García Márquez go raibh [[ailse]] limfeach air. Spreag an drochscéala é chun a chuid cuimhní cinn a bhreacadh síos, agus tháinig an chéad imleabhar, ''Vivir para contarla'' ("Saol le hinsint") i gcló sa bhliain [[2002]]. Sa bhliain [[2004]], arís, d'fhoilsigh García Márquez leabhar nua, ''Memoria de mis putas tristes'' ("Cuimhne ar mo striapacha brónacha"). Fuair García Márquez [[bás]] den [[niúmóine]] i g[[Cathair Mheicsiceo|cathair Meicsiceo]] ar an 17 Aibreán 2014. [[Íomhá:Gabriel García Márquez plaque - Rue Cujas, Paris 5.jpg|mion|clé|279x279px|Rue Cujas, [[Páras]] ]] ==Réalachas agus réalachas draíochta== Tá tábhacht leis an réalachas i saothar uile an údair. Ag cur síos dó ar na chéad leabhair aige, dúirt sé gur fhág fírinne an tsaoil sa Cholóim a rian ar ''El coronel no tiene quien le escribe'', ''La mala hora'' agus ''Los funerales de la Mamá Grande'' (cé nárbh ionann cás do ''La hojarasca'') agus gurb é sin ba chúis le struchtúr na leabhar. Dúirt sé nárbh oth leis iad a scríobh ach gur bhain siad le cineál litríochta réamhbheartaithe a raibh a dhearcadh ar an réaltacht ró-stalctha agus ró-theoranta.<ref>Apuleyo Mendoza, Plinio; García Márquez, Gabriel (1983), ''The Fragrance of Guava'', London: Verso, ISBN 0-86091-765-7, lch 56</ref>. I saothair eile bhain sé triail as an réaltacht a láimhseáil ar shlite nach raibh chomh traidisiúnta sin, i dtreo go gcuirtear síos ar imeachtaí an-uafásacha nó an-neamhchoitianta ar bhealach neamhchúiseach.<ref>McMurray (1987), lch 18</ref> Is minic a luaitear an phearsa in ''Cién años de soledad'' a dtéann a corp agus a hanam chun na bhflaitheas agus í ag crochadh cultacha. Tugadh “réalachas draíochta” ar an stíl seo.<ref>Maurya, Vibha (January 1983), "Gabriel García Márquez", ''Social Scientist'', 11 (1): 53–58, doi:10.2307/3516870, ISSN 0970-0293, lch 57</ref> Deir an criticeoir Michael Bell go bhfuil aigne inti atá in ann cónaí sa ghnáthshaol go neamh-mhaoithneach agus a fháiltíonn roimh réimsí a mbrúnn an cultúr comhaimseartha i leataobh iad de réir a loighce féin.<ref>Bell (1993), lch 49</ref> Mhaígh García Márquez féin gur dheacair do léitheoirí Eorpacha an réaltacht atá ceilte ag an draíocht a aithint.<ref>Apuleyo Mendoza & García Márquez (1983), lch 35</ref> == Saothar as [[Spáinnis]] == * ''La hojarasca'', 1954. * ''Relato de un náufrago'', 1955. ("Scéal an Mhairnéalaigh Longbhriste" mar shraithscéal ar an nuachtán) * ''Un día después del sábado'', 1955 ("Lá i ndiaidh an tSathairn") * ''El coronel no tiene quien le escriba'', 1961. ("Níl duine ar bith ag an gCoirnéal a scríobhfadh litir chuige") * ''Los funerales de la Mamá Grande'', 1962. ("Sochraid na Máthar Móire") * ''La mala hora'', 1962. ("An Drochuair") * ''Cien años de soledad'', 1967. ("Céad Bliain d'Uaigneas") * ''Monólogo de Isabel viendo llover en Macondo'', 1968. ("Comhrá aonair Isabel agus í ag breathnú ar an mbáisteach in Macondo") * ''Relato de un náufrago'', 1970. ("Scéal an mhairnéalaigh longbhriste" faoi chlúdach leabhair) * ''La increíble y triste historia de la cándida Eréndira y de su abuela desalmada'', 1972. ("Scéal brónach dochreidte Eréndira macánta agus a máthar móire cruálaí") * ''Cuando era feliz e indocumentado'', 1973. ("Nuair a bhí mé sona agus gan cháipéisí") * ''Chile, el golpe y los gringos'', 1974. ("An tSile, an forghabháil chumhachta agus na Poncáin") * ''Ojos de perro azul'', 1974. ("Súile an mhadra ghoirm") * ''El otoño del patriarca'', 1975. ("Fómhar an Bhoic Mhóir") * ''Todos los cuentos (1947-1972)'', 1976. ("Na gearrscéalta go léir") * ''Crónica de una muerte anunciada'', 1981. ("Croinic an Bháis Réamhfhógraithe") * ''Textos costeños'', 1981. ("Téacsaí ón gcósta") * ''Viva Sandino'', 1982. ("Go maire [[Augusto César Sandino|Sandino]]") * ''El olor de la guayaba'', 1982. ("Boladh na guábha") * ''El secuestro'', 1982. ("An Fuadach") * ''El asalto: el operativo con el que el FSLN se lanzó al mundo'', 1983. * ''Erendira'', 1983. * ''Diatriba de amor contra un hombre sentado'', 1994 * ''El amor en los tiempos del cólera'', 1985 ("Scéal grá ó laethanta an [[Calar|chalair]]") * ''Las Aventuras de Miguel Littín Clandestino en Chile'', 1986 ("Eachtraí Miguel Littín faoi rún sa tSile") * ''El general en su laberinto'', 1989. ("An Ginearál ina Chathair Ghríobháin") * ''Doce cuentos peregrinos'', [[1992]]. ("Dhá scéal oilithreachta déag") * ''Del amor y otros demonios'', 1994. ("Scéalta faoin ngrá agus faoi dheamhain eile") * ''Noticia de un secuestro'', 1996. ("Scéala duine fhuadaithe") * ''Obra periodística 1: Textos costeños (1948-1952)'' ("Téacsaí ón gcósta", an chéad imleabhar de bhailiúchán shaothair iriseoireachta an scríbhneora) * ''Obra periodística 2: Entre cachacos (1954-1955)'' ("Idir gaigí") * ''Obra periodística 3: De Europa y América (1955-1960)'' ("Ón Eoraip agus ó Mheiriceá") * ''Obra periodística 4: Por la libre (1974-1995)'' ("Ar a son siúd atá saor") * ''Obra periodística 5: Notas de prensa (1980-1984)'' ("Scéalta nuachtáin") * ''Vivir para contarla'', 2002. * ''Memoria de mis putas tristes'', 2004. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Garcia Marquez, Gabriel}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Colómacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1927]] [[Catagóir:Básanna in 2014]] [[Catagóir:Réalachas draíochta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] 09jib32fwjnomf5ikmrhn89yvbx8u7l 0 11861 1319801 1317231 2026-07-07T07:08:49Z NDG 68597 Cealaíodh athruithe [[Special:Contributions/NVNkz|NVNkz]] ([[User talk:NVNkz|Plé]]); ar ais chuig leagan le [[User:Addbot|Addbot]] 668004 wikitext text/x-wiki {| align=right cellpadding=3 class="toccolours" style="margin-left: 15px;" |- | align="center" colspan=2 | <small>'''[[Bliain|Blianta]]:'''</small><br /> [[73]] [[74]] [[75]] - '''76 AD (LXXVI)''' - [[77]] [[78]] [[79]] |- | align="center" colspan=2 | <small>'''[[Deichniúr]]a:'''</small> <br /> [[40í]] [[50í]] [[60í]] - '''[[70í]]''' - [[80í]] [[90í]] [[100í]] |- | align="center" | <small>'''[[Aois]]:'''</small> <br /> [[1ú haois R.C.]] - '''[[1ú haois]]''' - [[2ú haois]]<hr> <!--{{C21BliainIgCeist}} --> |} == Eachtraí == * == Breitheanna == * == Básanna == * <!---Idirvicí---> [[Catagóir:Blianta]] [[als:70er#Johr 76]] 3x299cuxtjlinjzxrwnl5qairb0ogad 0 12041 1319729 1319638 2026-07-06T23:16:55Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis agus sórtáil 1319729 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Scríbhneoir]] [[Sasana]]ch ab ea '''Douglas Noël Adams''' ([[11 Márta]] [[1952]] – [[11 Bealtaine]] [[2001]]). B'[[aisteoir]] [[raidió]] agus [[ceoltóir]] amaitéarach é freisin. [[Íomhá:Douglas Adams San Francisco.jpg|clé|mion|2000]] Tá clú agus cáil air mar gheall ar an tsraith ''"{{lang|en|nocat=true|[[Hitchhiker's Guide to the Galaxy]]}}"''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2qnK6Z7xpJdvMxG10Q99s38/how-douglas-adams-changed-the-future|teideal=BBC Radio 4 - The Hitchhiker's Guide to the Galaxy - How Douglas Adams changed the future|language=en-GB|work=BBC|dátarochtana=2019-02-03}}</ref> Thosaigh an tsraith ar an raidió, ach bunaíodh cúig [[leabhar]], [[Teilifís|sraith theilifíse]], cluiche ríomhaire agus [[scannán]] air. Bhí a stíl féin go paiteanta aige mar údar, acmhainn mhaith grinn ann agus lán le diabhlaíocht. Foilsíodh i n[[An Ghaeilge|Gaeilge]] an chéad leabhar faoin teideal ''[[Treoirleabhar an tSíobaire don Réaltra]]''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.siopaleabhar.com/tairgi/treoirleabhar-an-tsiobaire-don-realtra-douglas-adams/|teideal=Treoirleabhar an tSíobaire don Réaltra (Douglas Adams)|work=[[An Siopa Leabhar]]|dátarochtana=2026-02-26}}</ref> Chomh maith le ''Treoirleabhar an tSíobaire'', scríobh Douglas Adams trí scéal ón gclár [[ficsean eolaíochta]] ''{{lang|en|nocat=true|[[Doctor Who]]}}''. Scríobh sé úrscéalta [[Dirk Gently]] freisin. Foilsíodh ''[[Dirk Gently agus a Ghníomhaireacht Bhleachtaireachta Iomlánaíoch]]'' i nGaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aistriulitriochta.ie/aistriuchan-nua-dirk-gently/|teideal=Aistriúchán Nua – Dirk Gently agus a Ghníomhaireacht Bhleachtaireachta Iomlánaíoch|údar=Séamus|dáta=2022-01-21|work=[[Aistriulitriochta.ie]]|dátarochtana=2026-02-26|archivedate=2026-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260306231627/https://www.aistriulitriochta.ie/aistriuchan-nua-dirk-gently/}}</ref> Bhí cáil air freisin mar gníomhaí [[timpeallacht]]<nowiki/>a. [[Íomhá:HHGTHG 1979 ICA Stage Production Flyer.jpg|clé|mion]] Fuair sé bás sa bhliain 2001 (taom croí) agus é 49 bliain d'aois.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b0bk1mg2|teideal=BBC Radio 4 - Great Lives, Series 46, Mark Carwardine on Douglas Adams|language=en-GB|work=BBC|dátarochtana=2019-02-03}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Adams, Douglas N}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Aindiachaithe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1952]] [[Catagóir:Básanna in 2001]] i8gzdhixw639spjqlqr6f7jftw7wsxt 0 12356 1319667 1246765 2026-07-06T15:48:34Z TGcoa 21229 1319667 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} :''Baineann an t-alt seo leis an clár ar RTÉ; má tá suim agat sa gclár Meiriceánach, féach [[The Late Late Show (CBS)]].'' Is seó cainte é '''''The Late Late Show''''' a chraoltar ar an gcainéal [[RTÉ a hAon]] gach Aoine ó [[Meán Fómhair|Mheán Fómhair]] go dtí [[Bealtaine]] ag 21:30.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/exhibitions/681-history-of-rte/704-rte-1960s/139364-television-station/|teideal=Late Late|údar=RTÉ|dáta=|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2020-07-06}}</ref> "Is cuid de dhlúth agus d’inneach na tíre é an ''Late Late'', meascán mearaí den trom agus éadrom."<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/duleim-na-guaise-le-tabhairt-ag-an-late-late-show/|teideal=Dúléim na guaise le tabhairt ag an Late Late Show|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=Márta 24 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-28}}</ref>[[Íomhá:Gay Byrne (cropped).JPG|clé|mion|208x208px|[[Gay Byrne]]]]Tá meas mór ar an Late Late in Éirinn sa lá atá inniu ann.  'Sé an seó comhrá is fad-mharthanaí ar domhan inniu. [[Íomhá:Pat Kenny.jpg|clé|mion|266x266px|[[Pat Kenny]] ]] == Stair == [[Íomhá:Ryan Tubridy.jpg|clé|mion|177x177px|[[Ryan Tubridy]]]] Craoladh an Late Late Show don chéad uair riamh ar [[6 Iúil]] [[1962]], le [[Gay Byrne]] mar fhear an tí.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=To whom it concerns: Remembering Gay Byrne|url=https://www.rte.ie/lifestyle/living/2019/1115/1091069-to-whom-it-concerns-remembering-gay-byrne/|date=2019-11-18|language=en}}</ref> Ag an am sin, bhí sé ar siúl gach Satharn. Clár conspóideach a bhí ann sna luath-laethanta agus Gay Byrne mar láithreoir.  D’éirigh le "GayBo" an tsuáilce agus an duáilce a chniotáil le chéile. Ba chlár é a gcaithfí féachaint air óir gur rímhinic a d’eascair allagar na seachtaine as. Ba mhinic breis agus milliún daoine ag féachaint ar an gclár. D’éirigh le láithreoir nua, [[Ryan Tubridy]], in 2009 breis agus 1.6 milliún duine a mhealladh. Ach sa bhliain 2023, ní raibh uaireanta ach 400,000 duine ag féachaint ar an gclár agus d'éirigh sé as a phost.<ref name=":0" /> Phléasc an [[Scannal íocaíochta RTÉ|scannal ollmhór íocaíochtaí RTÉ]] amach i mí an Mheithimh 2023, roinnt seachtainí tar éis dó imeacht. Ceapadh [[Patrick Kielty]] mar láithreoir agus chuir sé tús le séasúr nua ar 15 Meán Fómhair 2023.<ref>Ar dhuine de na haíonna a bhí ar an gclár bhí iar-Uachtarán na hÉireann, Máire Mhic Ghiolla Íosa. </ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Patrick Kielty i ndiaidh a chéad 'Late Late' a láithriú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0916/1405597-patrick-kielty-i-ndiaidh-a-chead-late-late-a-laithriu/|date=2023-09-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Conspóidí === * [[Ann Lovett]], 1984: Cailleadh an ghirseach ar [[31 Eanáir]] [[1984]]. Ba ea [[Gay Byrne]] ar an [[The Late Late Show]] a d’aimsigh an [[Nuachtán|nuacht]] ar dtús. "Nothing terribly exciting there", a dúirt sé, agus é ag athbhreithniú na nuachtán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://avondhupress.ie/story-still-making-ireland-needs-start-trusting-women/|teideal=Our story is still in the making and Ireland needs to start trusting women|údar=Donal O'Keeffe|dáta=2016-04-07|language=en-GB|work=The Avondhu Newspaper|dátarochtana=2023-12-04}}</ref> Ach bhain [[bás]] an déagóra croitheadh as pobal na h[[Éireann]] na laethanta ina dhiaidh. == Láithreoirí == {| class="wikitable" ! rowspan="2" | Láithreoir ! colspan="2" | Ó ! colspan="2" | Go |- ! Dáta ! Aois ! Dáta ! Aois |- | [[Gay Byrne]] || 6 Iúil 1962 || 27 || 30 Bealtaine 1964 || 29 |- | [[Frank Hall]] || 19&nbsp;Meán Fómhair 1964 || 43 || 19&nbsp;Nollaig 1964 || 43 |- | [[Gay Byrne]] || 2 Eanáir 1965 || 30 || 21 Bealtaine 1999 || 64 |- | [[Pat Kenny]] || 10 Meán Fómhair 1999 || 51 || 29 Bealtaine 2009 || 61 |- | [[Ryan Tubridy]] || 4 Meán Fómhair 2009 || 36 || Bealtaine 2023 || 50 |- | [[Patrick Kielty]] || 15 Meán Fómhair 2023 || 51 || || |} == Féach freisin == * [[Late Late Toy Show|The Late Late Toy Show]] * [[Scannal íocaíochta RTÉ|Scannal ollmhór íocaíochtaí RTÉ]] 2023 == Naisc sheachtracha == * [http://www.rte.ie/tv/latelate/ The Late Late Show ar shuíomh idirlín RTÉ] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Late Late Show, The}} [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1962]] [[Catagóir:Cláir RTÉ]] [[Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha]] [[Catagóir:Cláir Cainte]] [[Catagóir:The Late Late Show (RTÉ)]] 2viyjh87hiplnepthqwxmq37m599jo9 1319669 1319667 2026-07-06T16:18:55Z TGcoa 21229 1319669 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} :''Baineann an t-alt seo leis an clár ar RTÉ; má tá suim agat sa gclár Meiriceánach, féach [[The Late Late Show (CBS)]].'' Is seó cainte é '''''The Late Late Show''''' a chraoltar ar an gcainéal [[RTÉ a hAon]] gach Aoine ó [[Meán Fómhair|Mheán Fómhair]] go dtí [[Bealtaine]] ag 21:30.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/exhibitions/681-history-of-rte/704-rte-1960s/139364-television-station/|teideal=Late Late|údar=RTÉ|dáta=|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2020-07-06}}</ref> "Is cuid de dhlúth agus d’inneach na tíre é an ''Late Late'', meascán mearaí den trom agus éadrom."<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/duleim-na-guaise-le-tabhairt-ag-an-late-late-show/|teideal=Dúléim na guaise le tabhairt ag an Late Late Show|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=Márta 24 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-28}}</ref>[[Íomhá:Gay Byrne (cropped).JPG|clé|mion|208x208px|[[Gay Byrne]]]]Tá meas mór ar an Late Late in Éirinn sa lá atá inniu ann.  'Sé an seó comhrá is fad-mharthanaí ar domhan inniu. [[Íomhá:Pat Kenny.jpg|clé|mion|266x266px|[[Pat Kenny]] ]] == Stair == [[Íomhá:Ryan Tubridy.jpg|clé|mion|177x177px|[[Ryan Tubridy]]]] Craoladh an Late Late Show don chéad uair riamh ar [[6 Iúil]] [[1962]], le [[Gay Byrne]] mar fhear an tí.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=To whom it concerns: Remembering Gay Byrne|url=https://www.rte.ie/lifestyle/living/2019/1115/1091069-to-whom-it-concerns-remembering-gay-byrne/|date=2019-11-18|language=en}}</ref> Ag an am sin, bhí sé ar siúl gach Satharn. Clár conspóideach a bhí ann sna luath-laethanta agus Gay Byrne mar láithreoir.  D’éirigh le "GayBo" an tsuáilce agus an duáilce a chniotáil le chéile. Ba chlár é a gcaithfí féachaint air óir gur rímhinic a d’eascair allagar na seachtaine as, cuid de dhlúth agus d'inneach na tíre sa 20ú haois, fite isteach i saol agus i gcultúr na hÉireann. Ba mhinic breis agus milliún daoine ag féachaint ar an gclár. D’éirigh le láithreoir nua, [[Ryan Tubridy]], in 2009 breis agus 1.6 milliún duine a mhealladh. Ach sa bhliain 2023, ní raibh uaireanta ach 400,000 duine ag féachaint ar an gclár. D'éirigh sé as a phost i mí Bealtaine 2023.<ref name=":0" /> Phléasc an [[Scannal íocaíochta RTÉ|scannal ollmhór íocaíochtaí RTÉ]] amach i mí an Mheithimh 2023, roinnt seachtainí tar éis dó imeacht. Ceapadh [[Patrick Kielty]] mar láithreoir agus chuir sé tús le séasúr nua ar 15 Meán Fómhair 2023.<ref>Ar dhuine de na haíonna a bhí ar an gclár bhí iar-Uachtarán na hÉireann, Máire Mhic Ghiolla Íosa. </ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Patrick Kielty i ndiaidh a chéad 'Late Late' a láithriú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0916/1405597-patrick-kielty-i-ndiaidh-a-chead-late-late-a-laithriu/|date=2023-09-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Conspóidí === * [[Ann Lovett]], 1984: Cailleadh an ghirseach ar [[31 Eanáir]] [[1984]]. Ba ea [[Gay Byrne]] ar an [[The Late Late Show]] a d’aimsigh an [[Nuachtán|nuacht]] ar dtús. "Nothing terribly exciting there", a dúirt sé, agus é ag athbhreithniú na nuachtán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://avondhupress.ie/story-still-making-ireland-needs-start-trusting-women/|teideal=Our story is still in the making and Ireland needs to start trusting women|údar=Donal O'Keeffe|dáta=2016-04-07|language=en-GB|work=The Avondhu Newspaper|dátarochtana=2023-12-04}}</ref> Ach bhain [[bás]] an déagóra croitheadh as pobal na h[[Éireann]] na laethanta ina dhiaidh. == Láithreoirí == {| class="wikitable" ! rowspan="2" | Láithreoir ! colspan="2" | Ó ! colspan="2" | Go |- ! Dáta ! Aois ! Dáta ! Aois |- | [[Gay Byrne]] || 6 Iúil 1962 || 27 || 30 Bealtaine 1964 || 29 |- | [[Frank Hall]] || 19&nbsp;Meán Fómhair 1964 || 43 || 19&nbsp;Nollaig 1964 || 43 |- | [[Gay Byrne]] || 2 Eanáir 1965 || 30 || 21 Bealtaine 1999 || 64 |- | [[Pat Kenny]] || 10 Meán Fómhair 1999 || 51 || 29 Bealtaine 2009 || 61 |- | [[Ryan Tubridy]] || 4 Meán Fómhair 2009 || 36 || Bealtaine 2023 || 50 |- | [[Patrick Kielty]] || 15 Meán Fómhair 2023 || 51 || || |} == Féach freisin == * [[Late Late Toy Show|The Late Late Toy Show]] * [[Scannal íocaíochta RTÉ|Scannal ollmhór íocaíochtaí RTÉ]] 2023 == Naisc sheachtracha == * [http://www.rte.ie/tv/latelate/ The Late Late Show ar shuíomh idirlín RTÉ] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Late Late Show, The}} [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1962]] [[Catagóir:Cláir RTÉ]] [[Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha]] [[Catagóir:Cláir Cainte]] [[Catagóir:The Late Late Show (RTÉ)]] 527n00inu6z7am9far46zhksu5tp14y 0 12437 1319775 1282859 2026-07-07T00:09:05Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319775 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba údar [[Sasana]]ch é '''Charles Lutwidge Dodgson''' a d'úsáid an t-ainm cleite '''Lewis Carroll''' ([[27 Eanáir]], [[1832]] – [[14 Eanáir]], [[1898]]). Ní hamháin gur scríobh sé roinnt leabhar a bhfuil cáil dhomhanda orthu ach ba [[matamaitic|mhatamaiticeoir]], loighceoir, grianghrafadóir agus ball den chléir [[Anglacánachas|Anglacánach]] é. Tá cáil ar leith ar dhá úrscéal a scríobh sé do pháistí - ''[[Eachtraí Eilíse i dTír na nIontas]]'' agus an leabhar a tháinig ina dhiaidh ''[[Lastall den Scáthán agus a bhFuair Eilís Ann Roimpi]]''. Tá cáil freisin ar na dánta ''The Hunting of the Snark'' agus ''Jabberwocky''. Bhí scil ar leith ag Carroll ag cleasaíocht le focail. Déanann na leabhair iniúchadh cumasach ar an teorainn idir an fhantaisíocht agus saol na bpáistí mar atá. Dá bharr tá lucht leanúna aige i measc an aosa óig agus sa lucht léinn. Chomh maith leis sin, tá a chuid oibre neadaithe sa chultúr nua-aimseartha. Tá cumainn bunaithe ar fud an domhain a dhéanann léitheoireacht agus plé ar a chuid oibre. Bhí scil ar leith aige ag súgradh le páistí chomh maith. Bhí na cailíní go hannamh ina gcraiceann dearg (féach thíos). An raibh Carroll ina [[Péidifilia|phéidifileach]] mar sin?<ref>http://www.telegraph.co.uk/news/bbc/11368772/BBC-investigates-whether-Lewis-Carroll-was-repressed-paedophile-after-nude-photo-discovery.html</ref> == Cúlra an Fhir == Rugadh Charles Lutwidge Dodgson ar an 27 Eanáir 1832, sa chléirtheach in Daresbury, in Chesire. Údar cáiliúil é Dodgson a raibh an t-ainm cleite Lewis Carroll air. Ba léachtóir ollscoile matamaitice é a bhí coimeádach agus ina Victeoiriach fíorchráifeach. [[Íomhá:Lewis Carroll photograph.jpg|clé|mion|idir 1852 - 1860]]Chaith an tOirmhinneach Dodgson a shaol iomlán lánfhásta ag ceann de na coláistí ab fhaiseanta de chuid [[Oxford]], is é sin Christ Church. D’fhreastail sé ar dtús ar Christ Church mar fhochéimí, agus ansin fostaíodh é mar léachtóir sa choláiste céanna <ref>http://www.poets.org/poetsorg/poet/lewis-carroll</ref>. Bhí spéis faoi leith aige i bpáistí, agus is léir go raibh bua sainiúil aige chun iad a thuiscint agus a chur ag gáire. Dósan, rinne páistí baineann corprú ar an eisint de rómáns: bhí meas aige ar a n-áilleacht nádúrtha; chuir sé luach ar a dteilgin spontáineacha; ba bhreá leis an tsoineantacht a thaispeáin siad; agus chaith sé a chuid ama, fuinnimh agus samhlaíochta ag iarraidh iad a chuir ag gáire. Chum sé [[cluichí]] chun súgradh leo; spreag sé iad; thug sé bronntanais dóibh agus thóg sé grianghraif díobh. Rinne sé adhradh orthu go simplí. [[Íomhá:Lewis Carroll 1863.jpg|mion|Lewis Carroll 1863]] Bhí paradacsa láidir le sonrú, áfach, mar níor phós sé riamh agus ní raibh páistí aige féin. Seachas sin, chaith sé a shaol sa tóir ar chairdeas leanaí. Bhí na scórtha cairde aige ar cailíní óga iad. Bhí sé fíorchairdiúil le triúr iníon dá dhéin ollscoile, is iad sin na deirfiúracha Liddell, agus leis an deirfiúr sa lár Alice, ach go háirithe <ref>http://www.online-literature.com/carroll</ref>. == Litríocht == Agus é óg, ba nós le Dodgson idir fhilíocht agus ghearrscéalta a scríobh. Ó aois óg, scríobh Dodgson [[filíocht]] agus gearrscéalta. Rinne sé ailt a fhoilsiú san irisleabhar Mischmasch agus ina dhiaidh sin sheol sé chuig irisleabhair éagsúla iad, agus d’éirigh leis iad a fhoilsiú. Idir 1854 agus 1856, bhí a chuid oibre le sonrú sna foilseacháin náisiúnta, ''The ComicTimes'' agus ''The Train'', chomh maith le hirisleabhair nach raibh an ráchairt chéanna orthu ar nós an ''Whitby Gazette'' agus an ''Oxford Critic''. Bhí an chuid is mó den ábhar a chuir sé amach greannmhar, uaireanta bhí sé aorach, ach bhí caighdeán ard ag baint lena chuid oibre i gcónaí. Uair éigin tar éis 1850, scríobh sé drámaí puipéad le haghaidh siamsaíocht a shiblíní, agus tá ceann de na drámaí sin fós againn inniu, ''La Guida di Bragia''. [[Íomhá:Alicebeggar.png|mion|Alice Liddell|clé]] Sa bhliain 1856 d'fhoilsigh Dodgson an chéad phíosa oibre faoin ainm cleite Lewis Carroll, agus is faoin ainm sin a chuir an pobal mór aithne air. Foilsíodh in ''The Train'' dán románsúil dá chuid. “Solitude” an t-ainm a thug sé air agus Lewis Carroll luaite leis mar údar. Imeartas focal é an t-ainm sin ar a fhíorainm; ba é ‘Lewis’ an fhoirm Anglacánach de Ludovicus, arb é an Laidin ar Lutwidge agus Carroll, sloinne [[Éireannach]], atá cosúil leis an ainm Laidineach Carolus, óna dtagann an t-ainm Charles. Ba é seo a leanas an t-aistriúchán: “Charles Lutwidge” aistrithe go Laidin mar “Carolus Ludovicus”. Aistríodh ar ais go [[Béarla]] ansin é mar “Carroll Lewis”, agus ansin aisiompaíodh é arís chun “Lewis Carroll” a chruthú <ref>http://www.telegraph.co.uk/culture/books/10614607/Best-sci-fi-and-fantasy-novels-of-all-time.html</ref>. == Na Leabhair Éilise == [[Íomhá:Alice-cover-underground.png|mion|Alice's adventures underground]] Sa bhliain chéanna, 1856, tháinig déan nua, Henry Liddell, chuig Christ Church agus a chlann óg in éineacht leis. D’éirigh Dodgson an-chairdiúil le muintir Liddell agus d’imir siad tionchar mór ar a chuid scríbhneoireachta ina dhiaidh sin. Bhí Dodgson mór le bean chéile Liddell, Lorina, agus a gcuid páistí, an triúr deirfiúracha ach go háirithe, Lorina, Edith agus Alice Liddell. Ar feadh na mblianta fada, bhí an tuairim ann go raibh an carachtar ‘Eilís’ sa scéal ‘Eachtraí Eilíse i dTír na nIontas’ bunaithe ar Alice Liddell.<ref>Cohen, M. N. (1995). Lewis Carroll, A Biography. London: Macmillan.</ref> Seans gur bunús éigin don tuairim sin an dán acrastach a litríonn a hainm ag deireadh an leabhair ‘Through the Looking Glass’. Ina theannta sin, tá go leor tagairtí di le sonrú ceilte sa téacs sa dá leabhar. Dhiúltaigh Dodgson é féin don tuairim níos déanaí ina shaol go raibh a ‘bhanlaoch beag’ bunaithe ar aon fhíorpháiste, agus ba mhinic a rinne sé a chuid oibre a thiomnú do chailíní a raibh aithne aige orthu, dhéanadh sé a gcuid ainmneacha a chur le dánta acrastacha ag tús an téacs. Cé go bhfuil eolas ar Dodgson gann, tá a chuid dialanna le haghaidh na mblianta 1858-1862 in easnamh, is léir gur fhás cairdeas idir é agus muintir Liddell go déanach sna 1850idí agus ba chuid shuntasach dá shaol é an cairdeas sin. Bhí sé de nós aige na páistí Liddell a thógáil amach ag rámhaíocht ar an loch, agus scéalta a insint dóibh. [[Íomhá:Hatch, Beatrice (Lewis Carroll, 30.07.1873).jpg|clé|mion|324x324px|Beatrice Hatch sa bhliain 1873 (1866 – 20 December 1947). Bhí Carroll an-tógtha le Beatrice.]] Ba ar cheann de na turais seo ar an 4 Iúil 1862, a chum Dodgson imlíne an scéil a bhí ar deireadh ar an saothar is mó clú. I ndiaidh dó an scéal a insint do na páistí, d’iarr Alice Liddell air é a scríobh síos. Blianta níos déanaí, dúirt Alice Liddell faoin scéal úd,’is léir go raibh sé níos fearr ná mar is gnáth, mar an lá dár gcionn, d'iarr mé air é a scríobh síos, rud nach rinne mé riamh roimhe sin.' Lean sí uirthi ag iarraidh air é a scríobh go dtí gur gheall sé di go ndéanfadh sé amhlaidh. Ar fháthanna éagsúla, thóg sé dhá bhliain go leith an lámhscríbhinn críochnaithe a chruthú, agus é maisithe le léaráidí dá chuid féin <ref>http://www.telegraph.co.uk/culture/books/booknews/10644072/Lewis-Carroll-hated-Alice-in-Wonderland-fame.html.</ref>. [[Íomhá:Hatch, Evelyn (Lewis Carroll, 29.07.1879).jpg|mion|255x255px|Evelyn Hatch (grianghraf a thóg Lewis Carroll, 29 Iúil 1879)]] Bhronn sé an leabhrán leathair glas leis an téacs lámhscríofa go néata ann ar Alice sa bhliain 1864, mar bhronntanas Nollag. Ghlaoigh sé ‘Alice’s Adventures Under Ground’ ar an leabhrán a thug sé do Alice, ach is léir nach raibh sé sásta leis an teideal sin agus bheartaigh sé ar ‘Alice’s Adventures in Wonderland’ ina áit. Roimhe seo, léigh páistí cara agus meantóir dá chuid,  George MacDonald, an lámhscríbhinn neamhchríochnaithe. Spreag díograis na bpáistí é chun iarracht a dhéanamh an leabhar a fhoilsiú. Sa bhliain 1863, thóg sé an lámhscríbhinn neamhiomlán chuig an bhfoilsitheoir Macmillan, agus thaitin sé leis láithreach. Foilsíodh an saothar ar deireadh mar ‘Alice’s Adventures in Wonderland’ sa bhliain 1865 faoin ainm cleite Lewis Carroll, ainm a bhí Dodgson tar éis a úsáid den chéad uair naoi mbliana roimhe sin. [[Íomhá:Henderson Annie and Frances (Lewis Carroll, 07.1879).jpg|clé|mion|324x324px| Annie & Frances Henderson (grianghraf eile a thóg Lewis Carroll, 1879) ]] Go déanach in 1871, foilsíodh an dara leabhar sa tsraith, leabhar dar teideal ‘Through the Looking-Glass and What Alice Found There’.  Seans go bhfuil an mothú níos dorcha ann de thoradh ar na hathruithe i saol Dodgson. Bhí a athair tar éis bás a fháil go luath roimhe sin, sa bhliain 1868, agus thit sé isteach i ndúlagar a mhair roinnt blianta <ref>{{Lua idirlín |url=http://www.literature.org/authors/carroll-lewis/alices-adventures-in-wonderland/chapter-01.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-04-29 |archivedate=2014-03-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140302033254/http://www.literature.org/authors/carroll-lewis/alices-adventures-in-wonderland/chapter-01.html }}</ref>. Ag an am sin, bhí suim láidir aige sna cailíní lomnocht. An raibh Carroll ina [[Péidifilia|phéidifileach]] mar sin? == Tagairtí == {{reflist}} <references /> 1. http://www.poets.org/poetsorg/poet/lewis-carroll 2. http://www.online-literature.com/carroll/ 3. http://www.theguardian.com/world/2001/oct/29/gender.uk 4. http://www.telegraph.co.uk/culture/books/booknews/10644072/Lewis-Carroll-hated-Alice-in-Wonderland-fame.html 5. http://www.literature.org/authors/carroll-lewis/alices-adventures-in-wonderland/chapter-01.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140302033254/http://www.literature.org/authors/carroll-lewis/alices-adventures-in-wonderland/chapter-01.html |date=2014-03-02 }} {{DEFAULTSORT:Carroll, Lewis}} [[Catagóir:Lewis Carroll]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] brf520p7im0ltu0s8osqpg63yq74xr5 1319786 1319775 2026-07-07T00:26:17Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1319786 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba údar [[Sasana]]ch é '''Charles Lutwidge Dodgson''' a d'úsáid an t-ainm cleite '''Lewis Carroll''' ([[27 Eanáir]], [[1832]] – [[14 Eanáir]], [[1898]]). Ní hamháin gur scríobh sé roinnt leabhar a bhfuil cáil dhomhanda orthu ach ba [[matamaitic|mhatamaiticeoir]], loighceoir, grianghrafadóir agus ball den chléir [[Anglacánachas|Anglacánach]] é. Tá cáil ar leith ar dhá úrscéal a scríobh sé do pháistí - ''[[Eachtraí Eilíse i dTír na nIontas]]'' agus an leabhar a tháinig ina dhiaidh ''[[Lastall den Scáthán agus a bhFuair Eilís Ann Roimpi]]''. Tá cáil freisin ar na dánta ''The Hunting of the Snark'' agus ''Jabberwocky''. Bhí scil ar leith ag Carroll ag cleasaíocht le focail. Déanann na leabhair iniúchadh cumasach ar an teorainn idir an fhantaisíocht agus saol na bpáistí mar atá. Dá bharr tá lucht leanúna aige i measc an aosa óig agus sa lucht léinn. Chomh maith leis sin, tá a chuid oibre neadaithe sa chultúr nua-aimseartha. Tá cumainn bunaithe ar fud an domhain a dhéanann léitheoireacht agus plé ar a chuid oibre. Bhí scil ar leith aige ag súgradh le páistí chomh maith. Bhí na cailíní go hannamh ina gcraiceann dearg (féach thíos). An raibh Carroll ina [[Péidifilia|phéidifileach]] mar sin?<ref>http://www.telegraph.co.uk/news/bbc/11368772/BBC-investigates-whether-Lewis-Carroll-was-repressed-paedophile-after-nude-photo-discovery.html</ref> == Cúlra an Fhir == Rugadh Charles Lutwidge Dodgson ar an 27 Eanáir 1832, sa chléirtheach in Daresbury, in Chesire. Údar cáiliúil é Dodgson a raibh an t-ainm cleite Lewis Carroll air. Ba léachtóir ollscoile matamaitice é a bhí coimeádach agus ina Victeoiriach fíorchráifeach. [[Íomhá:Lewis Carroll photograph.jpg|clé|mion|idir 1852 - 1860]]Chaith an tOirmhinneach Dodgson a shaol iomlán lánfhásta ag ceann de na coláistí ab fhaiseanta de chuid [[Oxford]], is é sin Christ Church. D’fhreastail sé ar dtús ar Christ Church mar fhochéimí, agus ansin fostaíodh é mar léachtóir sa choláiste céanna <ref>http://www.poets.org/poetsorg/poet/lewis-carroll</ref>. Bhí spéis faoi leith aige i bpáistí, agus is léir go raibh bua sainiúil aige chun iad a thuiscint agus a chur ag gáire. Dósan, rinne páistí baineann corprú ar an eisint de rómáns: bhí meas aige ar a n-áilleacht nádúrtha; chuir sé luach ar a dteilgin spontáineacha; ba bhreá leis an tsoineantacht a thaispeáin siad; agus chaith sé a chuid ama, fuinnimh agus samhlaíochta ag iarraidh iad a chuir ag gáire. Chum sé [[cluichí]] chun súgradh leo; spreag sé iad; thug sé bronntanais dóibh agus thóg sé grianghraif díobh. Rinne sé adhradh orthu go simplí. [[Íomhá:Lewis Carroll 1863.jpg|mion|Lewis Carroll 1863]] Bhí paradacsa láidir le sonrú, áfach, mar níor phós sé riamh agus ní raibh páistí aige féin. Seachas sin, chaith sé a shaol sa tóir ar chairdeas leanaí. Bhí na scórtha cairde aige ar cailíní óga iad. Bhí sé fíorchairdiúil le triúr iníon dá dhéin ollscoile, is iad sin na deirfiúracha Liddell, agus leis an deirfiúr sa lár Alice, ach go háirithe <ref>http://www.online-literature.com/carroll</ref>. == Litríocht == Agus é óg, ba nós le Dodgson idir fhilíocht agus ghearrscéalta a scríobh. Ó aois óg, scríobh Dodgson [[filíocht]] agus gearrscéalta. Rinne sé ailt a fhoilsiú san irisleabhar Mischmasch agus ina dhiaidh sin sheol sé chuig irisleabhair éagsúla iad, agus d’éirigh leis iad a fhoilsiú. Idir 1854 agus 1856, bhí a chuid oibre le sonrú sna foilseacháin náisiúnta, ''The ComicTimes'' agus ''The Train'', chomh maith le hirisleabhair nach raibh an ráchairt chéanna orthu ar nós an ''Whitby Gazette'' agus an ''Oxford Critic''. Bhí an chuid is mó den ábhar a chuir sé amach greannmhar, uaireanta bhí sé aorach, ach bhí caighdeán ard ag baint lena chuid oibre i gcónaí. Uair éigin tar éis 1850, scríobh sé drámaí puipéad le haghaidh siamsaíocht a shiblíní, agus tá ceann de na drámaí sin fós againn inniu, ''La Guida di Bragia''. [[Íomhá:Alicebeggar.png|mion|Alice Liddell|clé]] Sa bhliain 1856 d'fhoilsigh Dodgson an chéad phíosa oibre faoin ainm cleite Lewis Carroll, agus is faoin ainm sin a chuir an pobal mór aithne air. Foilsíodh in ''The Train'' dán románsúil dá chuid. “Solitude” an t-ainm a thug sé air agus Lewis Carroll luaite leis mar údar. Imeartas focal é an t-ainm sin ar a fhíorainm; ba é ‘Lewis’ an fhoirm Anglacánach de Ludovicus, arb é an Laidin ar Lutwidge agus Carroll, sloinne [[Éireannach]], atá cosúil leis an ainm Laidineach Carolus, óna dtagann an t-ainm Charles. Ba é seo a leanas an t-aistriúchán: “Charles Lutwidge” aistrithe go Laidin mar “Carolus Ludovicus”. Aistríodh ar ais go [[Béarla]] ansin é mar “Carroll Lewis”, agus ansin aisiompaíodh é arís chun “Lewis Carroll” a chruthú <ref>http://www.telegraph.co.uk/culture/books/10614607/Best-sci-fi-and-fantasy-novels-of-all-time.html</ref>. == Na Leabhair Éilise == [[Íomhá:Alice-cover-underground.png|mion|Alice's adventures underground]] Sa bhliain chéanna, 1856, tháinig déan nua, Henry Liddell, chuig Christ Church agus a chlann óg in éineacht leis. D’éirigh Dodgson an-chairdiúil le muintir Liddell agus d’imir siad tionchar mór ar a chuid scríbhneoireachta ina dhiaidh sin. Bhí Dodgson mór le bean chéile Liddell, Lorina, agus a gcuid páistí, an triúr deirfiúracha ach go háirithe, Lorina, Edith agus Alice Liddell. Ar feadh na mblianta fada, bhí an tuairim ann go raibh an carachtar ‘Eilís’ sa scéal ‘Eachtraí Eilíse i dTír na nIontas’ bunaithe ar Alice Liddell.<ref>Cohen, M. N. (1995). Lewis Carroll, A Biography. London: Macmillan.</ref> Seans gur bunús éigin don tuairim sin an dán acrastach a litríonn a hainm ag deireadh an leabhair ‘Through the Looking Glass’. Ina theannta sin, tá go leor tagairtí di le sonrú ceilte sa téacs sa dá leabhar. Dhiúltaigh Dodgson é féin don tuairim níos déanaí ina shaol go raibh a ‘bhanlaoch beag’ bunaithe ar aon fhíorpháiste, agus ba mhinic a rinne sé a chuid oibre a thiomnú do chailíní a raibh aithne aige orthu, dhéanadh sé a gcuid ainmneacha a chur le dánta acrastacha ag tús an téacs. Cé go bhfuil eolas ar Dodgson gann, tá a chuid dialanna le haghaidh na mblianta 1858-1862 in easnamh, is léir gur fhás cairdeas idir é agus muintir Liddell go déanach sna 1850idí agus ba chuid shuntasach dá shaol é an cairdeas sin. Bhí sé de nós aige na páistí Liddell a thógáil amach ag rámhaíocht ar an loch, agus scéalta a insint dóibh. [[Íomhá:Hatch, Beatrice (Lewis Carroll, 30.07.1873).jpg|clé|mion|324x324px|Beatrice Hatch sa bhliain 1873 (1866 – 20 December 1947). Bhí Carroll an-tógtha le Beatrice.]] Ba ar cheann de na turais seo ar an 4 Iúil 1862, a chum Dodgson imlíne an scéil a bhí ar deireadh ar an saothar is mó clú. I ndiaidh dó an scéal a insint do na páistí, d’iarr Alice Liddell air é a scríobh síos. Blianta níos déanaí, dúirt Alice Liddell faoin scéal úd,’is léir go raibh sé níos fearr ná mar is gnáth, mar an lá dár gcionn, d'iarr mé air é a scríobh síos, rud nach rinne mé riamh roimhe sin.' Lean sí uirthi ag iarraidh air é a scríobh go dtí gur gheall sé di go ndéanfadh sé amhlaidh. Ar fháthanna éagsúla, thóg sé dhá bhliain go leith an lámhscríbhinn críochnaithe a chruthú, agus é maisithe le léaráidí dá chuid féin <ref>http://www.telegraph.co.uk/culture/books/booknews/10644072/Lewis-Carroll-hated-Alice-in-Wonderland-fame.html.</ref>. [[Íomhá:Hatch, Evelyn (Lewis Carroll, 29.07.1879).jpg|mion|255x255px|Evelyn Hatch (grianghraf a thóg Lewis Carroll, 29 Iúil 1879)]] Bhronn sé an leabhrán leathair glas leis an téacs lámhscríofa go néata ann ar Alice sa bhliain 1864, mar bhronntanas Nollag. Ghlaoigh sé ‘Alice’s Adventures Under Ground’ ar an leabhrán a thug sé do Alice, ach is léir nach raibh sé sásta leis an teideal sin agus bheartaigh sé ar ‘Alice’s Adventures in Wonderland’ ina áit. Roimhe seo, léigh páistí cara agus meantóir dá chuid,  George MacDonald, an lámhscríbhinn neamhchríochnaithe. Spreag díograis na bpáistí é chun iarracht a dhéanamh an leabhar a fhoilsiú. Sa bhliain 1863, thóg sé an lámhscríbhinn neamhiomlán chuig an bhfoilsitheoir Macmillan, agus thaitin sé leis láithreach. Foilsíodh an saothar ar deireadh mar ‘Alice’s Adventures in Wonderland’ sa bhliain 1865 faoin ainm cleite Lewis Carroll, ainm a bhí Dodgson tar éis a úsáid den chéad uair naoi mbliana roimhe sin. [[Íomhá:Henderson Annie and Frances (Lewis Carroll, 07.1879).jpg|clé|mion|324x324px| Annie & Frances Henderson (grianghraf eile a thóg Lewis Carroll, 1879) ]] Go déanach in 1871, foilsíodh an dara leabhar sa tsraith, leabhar dar teideal ‘Through the Looking-Glass and What Alice Found There’.  Seans go bhfuil an mothú níos dorcha ann de thoradh ar na hathruithe i saol Dodgson. Bhí a athair tar éis bás a fháil go luath roimhe sin, sa bhliain 1868, agus thit sé isteach i ndúlagar a mhair roinnt blianta <ref>{{Lua idirlín |url=http://www.literature.org/authors/carroll-lewis/alices-adventures-in-wonderland/chapter-01.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-04-29 |archivedate=2014-03-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140302033254/http://www.literature.org/authors/carroll-lewis/alices-adventures-in-wonderland/chapter-01.html }}</ref>. Ag an am sin, bhí suim láidir aige sna cailíní lomnocht. An raibh Carroll ina [[Péidifilia|phéidifileach]] mar sin? == Tagairtí == {{reflist}} <references /> 1. http://www.poets.org/poetsorg/poet/lewis-carroll 2. http://www.online-literature.com/carroll/ 3. http://www.theguardian.com/world/2001/oct/29/gender.uk 4. http://www.telegraph.co.uk/culture/books/booknews/10644072/Lewis-Carroll-hated-Alice-in-Wonderland-fame.html 5. http://www.literature.org/authors/carroll-lewis/alices-adventures-in-wonderland/chapter-01.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140302033254/http://www.literature.org/authors/carroll-lewis/alices-adventures-in-wonderland/chapter-01.html |date=2014-03-02 }} {{DEFAULTSORT:Carroll, Lewis}} [[Catagóir:Lewis Carroll| ]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] dddeouejbec2gg6j69yhf3qzvgowz41 0 12578 1319738 1311459 2026-07-06T23:26:23Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319738 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'[[úrscéal]]<nowiki/>aí [[Rómánsachas|rómáns]]úil nó Gotach í '''Mary Wollstonecraft Shelley''' ([[30 Lúnasa]], [[1797]] – [[1 Feabhra]], [[1851]]), iníon leis an [[Feimineachas|feimineach]] [[Mary Wollstonecraft]] agus an [[Fealsúnacht|fealsamh]] William Godwin. I measc na [[Leabhar|leabhair]] is cáiliúil a scríobh sí ná ''[[Frankenstein]]''. B'as [[Londain]], [[Sasana]] í, agus bhí sí pósta leis an [[Filíocht|file]] rómánsúil [[Percy Bysshe Shelley]]. [[Íomhá:MaryShelleyEaston3.jpg|clé|mion|1857]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Shelley, Mary}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1797]] [[Catagóir:Básanna i 1851]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Eagarthóirí Breatnacha]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Ficsean Gotach]] [[Catagóir:Ficsean stairiúil]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Leabhair do pháistí]] [[Catagóir:Mná]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha]] ou8irgpfo709cormkr9hkbkhb967yy0 0 12908 1319779 1282050 2026-07-07T00:16:37Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319779 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Scríbhneoir]] scéalta uafáis ab ea '''Howard Phillips Lovecraft''' (20 Lúnasa, 1890 – 15 Márta, 1937) a raibh an-tionchar aige ar fhorbairt na litríochta uafáis san [[20ú haois|fhichiú haois]]. Ba é an sceimhle cosmach an príomhthéama ina chuid scéalta, an scanradh a ghlacann an duine roimh a dhothuigthe agus a dhochuimsithe agus atá an ollchruinne. Cheap sé painteon iomlán de dhéithe cruálacha ar chuma leo faoi leas an chine dhaonna lena shaoldearcadh duairc a chur in iúl. Ba é [[Cuitiliú]] (bunleagan: ''Cthulhu'') an dia ba thábhachtaí acu go léir. == A shaol == B'as [[Sasana Nua]] dó, agus pór na huasaicme Protastúnaí ann ó thaobh na dtaobhann. B'as [[Providence, Rhode Island|Providence]], [[Rhode Island]] do mháthair Lovecraft, Sarah Susan Phillips, ach is i m[[Bostún]] a chuir an lánúin fúthu i ndiaidh a bpósta, agus an bhliain 1889 ag druidim chun deireanais. Tráchtálaí taistil ab ea an t-athair, Winfield Scott Lovecraft. Rugadh Howard Phillips Lovecraft sa bhliain 1890, ach ní raibh sé daite dó a chéad óige a chaitheamh faoi chúram a thuismitheoirí féin. Bhí sé ina thachrán i gcónaí, nuair a buaileadh Winfield Scott Lovecraft breoite le galar intinne, agus i ndiaidh dó cúpla bliain a chaitheamh i dteach na ngealt, fuair sé bás. Tá siad ann a chreideann nach galar intinne a bhí ann ar aon nós, ach an cineál lobhadh a thagann ar an inchinn de dheasca na sifilise atá fágtha gan leigheas i bhfad. Tá an dá b'fhéidir ann, áfach. Bhí galair ghnéis sách coitianta i [[SAM|Meiriceá]] san am, ach má bhí féin, ní chreideann ach cuid de na húdaráis sa teoiric seo. Ón taobh eile de, ba i dteach na ngealt a shíothlaigh Sarah Susan fosta, chomh maith lena fear céile roimpi. Bheadh sé ina mhíniú mhaith air seo glacadh leis go bhfuair an bhean chéile tolgadh na haicíde óna fear agus gurbh é meath na néaróg a bhaineann leis an tsifilis neamhleigheasta ba chúis leis na hairíonna síciatracha. Idir an dá linn, áfach, chuaigh sí a chónaí go Providence, tigh a hathar, agus ba ansin a chaith Howard óg an chuid ab fhearr dá chéad óige. Bhí leabharlann mhór mhillteanach sa teach, agus is luath a thug an buachaill óg toil agus taitneamh don léitheoireacht agus don scríbhneoireacht. Nuair a bhí sé ina dhéagóir, agus fonn air lámh a chur ina bhás féin, cosúil le go leor buachaillí san aois sin, b'é a saint chun léitheoireachta a shábháil é. Sa deireadh thiar thall ní bhfaigheadh sé an saol seo a thréigean, ó nach raibh a dhóthain leabhar léite aige go fóill. [[Íomhá:Howard Phillips Lovecraft - circa 1900.jpg|thumb|left|Lovecraft ina bhuachaill óg (~1900)]] Bhí saol sách sámh aige i dteach a athar mhóir go dtí an bhliain 1904, nuair a bhí Lovecraft ceithre bliana déag d'aois. B'ansin a cailleadh an seanfhear, agus ó nárbh acmhainn le Sarah Susan an teach mór a choinneáil, fuair sí riachtanach aistriú go háit ní ba lú. Bhain na himeachtaí seo stangach millteanach as an mbuachaill óg. Fear féinteagasctha ab ea Lovecraft riamh. Níor cheadaigh a shíorbhreoiteacht dó ardteistiméireacht a bhaint amach ná staidéar a dhéanamh ar an ollscoil, agus caithfidh sé gur ghoill an bhris seo go mór air. Mar sin féin, d'éirigh leis é féin a fhódú ina mhionscríbhneoir, ina bhreacaire páipéir agus ina sclábhaí údair agus é sách óg i gcónaí. An chéad alt a tháinig i gcló óna pheann, b'é an ''Providence Journal'' a d'fhoilsigh é, agus bhí saoldearcadh an fhir óig - ní raibh sé ach sé bliana déag san am - múnlaithe go leor cheana féin, nó is é an rud a bhí ann ná ionsaí ar an astralaíocht agus ar na tuismeánna. Is deacair a leithéid a shamhlú le fear a scríobhadh scéalta uafáis faoi arrachtaigh neamhshaolta, ach is amhlaidh gur fear mór réasúnachais, sceipteachais agus ábharachais a bhí ann. Ní thabharfadh sé creidiúint ar bith d'aon sórt piseoga, ná fiú don reiligiún [[Críostaíocht|Chríostaí]]. Ós rud é gur fear de phór uasal a bhí ann a chaith an chuid ba mhó dá shaol i gcruatan - fear den chineál sin a bhí thíos le teacht na nua-aoiseanna - chaill sé an dearcadh dóchasach is dual don pháiste, agus fágadh ina dhuarcán dhúsmánta é nach gceadódh a ábharachas dian dó dul ar lorg an tsóláis sa reiligiún. Bhí Lovecraft tugtha do litríocht [[Sasana|Shasanach]] na hochtú haoise déag, agus cumha air i ndiaidh na laethanta a bhí agus nach bhfaca sé riamh lena shúile cinn féin. Bhí sé chomh doirte do gach cineál Sasanachais agus go dtiocfadh leat tréas a chur ina leith - tréas ar a thír dhúchais, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Nó bhí sé den bharúil nach raibh i gceist le réabhlóid Mheiriceá agus cogadh fuascailte na tíre, thiar sna blianta 1776-1783, ach ceannairc mhídhílis agus feall ar Rí oirirc na Breataine. [[Aontachtóirí na hÉireann|Aontachtóir]] nó fiú [[Dílseoir]] a thabharfaí ar a leathbhreac i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]] inniu. Is dócha nach raibh sa Sasanachas seo ach an cineál saobhmhórtas cine is dual do chlann na n-uasal agus iad i ndiaidh céim síos a fháil ón saol mór. Duine den chineál sin a bhí i Lovecraft, gan aon agó. Ba chuid de seo fosta an ciníochas atá le haithne ar shaothar áirithe le mo dhuine. Bhí eagla air roimh na [[Giúdachas|Giúdaigh]], na Gormaigh agus na [[An Fhionlainn|Fionlannaigh]], nó ba dóigh leis go raibh na ciníocha iasachta seo le cultúr a aicme féin a chur de dhroim an domhain ar fad. De réir a chéile, áfach, thréig an ciníochas é, agus é ag teacht isteach ar an saol mór amuigh. Dealraíonn sé nach raibh ann ach smionagar smaointeachais a thóg sé ó na seanleabhartha a léadh sé. Nuair a fuair sé aithne ar shaol na scríbhneoirí amaitéaracha, agus é ag scríobh na céadta litreacha chuig cairde a casadh air sna ciorcail seo, tháinig maolú ar a chuid réamhbhreithiúnaisí i leith ciníocha éagsúla, agus é in ann a thuiscint go raibh daoine de na ciníocha seo ábalta cultúr den chineál a thaitin leis féin a chruthú. Giúdach mná a bhí i Sonia Greene, an bhean a phós Lovecraft, agus é cúig bliana déag is fiche d'aois. Fuair siad colscaradh cúig bliana ina dhiaidh sin, ach más amhlaidh féin, níorbh é ciníochas Lovecraft ba chúis leis, ach cúiseanna pearsanta eile ar fad. Ní raibh fear uasal de phór Phrovidence sásta bheith beo ar ioncam a mhná céile, ach ós rud é go raibh Sonia ag saothrú níos mó airgid ina húinéir siopa ná a fear ar a chuid scríbhinní, ní raibh de rogha aige ach seo nó dealú a fháil óna bhean chun an "náire" seo a sheachaint. Phós siad sa bhliain 1924, agus chaith Lovecraft cúpla bliain ina chónaí i mBrooklyn, ach i ndiaidh an cholscartha, d'fhill sé go Providence, nó níor éirigh leis fódú ceart a dhéanamh i Nua-Eabhrac riamh. Ar ais i bProvidence dó, chuaigh sé i mbun pinn arís, agus é ag scríobh go bisiúil blianta deireanacha a shaoil. Sa bhliain 1936, diagnóisíodh ailse na drólainne air, agus níor mhair sé bliain ina dhiaidh sin. Shíothlaigh sé i bProvidence ar an 15 Márta, 1937. hAdhlacadh é in uaigh a mhuintire, ach sa bhliain 1977, thóg lucht adhartha a chuid scríbhneoireachta cloch chuimhneacháin ar leith dó, agus na focail "Is mise Providence" ("I am Providence") litrithe uirthi. Uaireanta, feictear graifíní scríofa ar an leacht cuimhneacháin - na focail seo a thagann as an ngearrscéal cáiliúil ''The Call of Cthulhu'': :''That is dead not what can eternal lie'' :''And with strange aeons even death may die'' ("An té atá in ann bheith ina shíorluí, níl sé marbh, agus in imeacht na gcianta aisteacha, is féidir leis an mbás féin bás a fháil.") == Lovecraft mar scríbhneoir == Bhí an scríbhneoireacht mar ghléas beatha ag Lovecraft óna óige i leith, nó ba sclábhaí údair é i mbreis ar a bheith ag foilsiú alt agus scéalta faoina ainm féin. Mar shampla, scríobh sé scéal eachtraíochta do [[Harry Houdini]] féin, a bhí thuas faoin am seo ag léiriú a chuid ealaíon ag seangú as na slabhraí ar stáitsí siamsaíochta Mheiriceá. An scéal a chum sé do Houdini, bhí sé inste as peirspictíocht an chéad phearsa - is é sin, bhí Houdini féin in ainm a bheith ag insint an scéil - ach bhí na himeachtaí suite i dtimpeallacht neamhshaolta den chineál a thabhaigh a chlú d'fhíorúdar an scéil. Is dócha gur faoi ainm Houdini a foilsíodh an scéal ar dtús, ach ní bhíonn sé doiligh inniu teacht trasna air i ndíolamaí de scéalta Lovecraft, agus a stíl so-aitheanta ar fad. Ní hionann is a rá, ar ndóigh, nach bhfuair Lovecraft deacair, ó am go ham, a stíl agus a ghuth féin a fhorbairt mar scríbhneoir. Bhíodh sé féin barúlach go raibh an iomarca tionchair ag an [[Edward Plunkett, 18ú Barún Dhún Samhnaí|Tiarna Dunsany]] agus ag [[Edgar Allan Poe]] air. Léitear Poe i gcónaí, ach maidir le Dunsany, níl sé mórán as bealach a rá go bhfuil bua beirthe ag Lovecraft ar a dhíol aithrise. B'ó Dhunsany a fuair Lovecraft an radharcra brionglóideach agus an gheograife shamhlaitheach den chineál atá le haithint, ach go háirithe, ar an ngearrúrscéal úd ''The Dream-Quest of Unknown Kadath''. Inniu, áfach, táimid in ann saintréithe Lovecraft a shonrú agus a léarscáiliú go cuimsitheach. Ós rud é gurb as scríbhneoireacht uafáis an Ghotachais a fáisceadh é, agus tionchar thar na bearta ag máistir na gné, Poe, air, is maith le Lovecraft aidiachtaí móra a tharraingt air, gan aon trácht a dhéanamh ar an ársaíocht teanga. Mar a chonaic muid, tháinig an ársaíocht seo leis go nádúrtha - b'í an teanga liteartha ba dual dó, ó bhí sé chomh doirte sin do litríocht [[Béarla|Bhéarla]] na hochtú haoise déag ina óige - ach má tháinig, níl sé deacair a chreidiúint go bhfuair sé athneartú agus tacú dá chlaonadh chun Barócachais agus chun ársaíochta i scríbhinní leithéidí Phoe. Cleas níos barrúla, níos úire a bhí ann go dtiocfadh le Lovecraft arrachtach nó neamh-mharbh a chur ag insint an scéil. Murab ionann agus ba ghnách i scéalta den chineál seo roimh lá Lovecraft, ní namhaid le díothú atá ins an neach seo ach, fiú, cineál laoch, agus i ndeireadh na dála, tá sé in ann sult nó sásamh a bhaint as saol seo an mharbháin. Fíor-nuáil a bhí i gceist leis an gcleas seo ag Lovecraft, agus bhí scríbhneoirí eile uafáis sách mall ag déanamh aithrise air. Mar shampla, is dócha gurbh í [[Anne Rice]] an chéad scríbhneoir a bhí sásta caitheamh leis na súmairí mar laochra a dtiocfadh leis an léitheoir a chomhionannú a dhéanamh agus bá a ghlacadh leofa. Más féidir le Lovecraft dlúthpháirtíocht a léiriú leis na harrachtaigh féin, thig leis fosta craiceann inchreidte síceolaíochta a chur ar an gclaochlú ó dhuine go harrachtach: mar dheismireacht, is féidir ''The Shadow over Innsmouth'' a lua, scéal ina ndéantar neach neamhshaolta farraige d'fhear inste an scéil, nó taispeánann Lovecraft an dóigh a dtig an draíocht i leaba na heagla ar an duine seo, agus é ag dul i malairt clí i ndiaidh dó tolgadh an chlaochlaithe a thógáil. Cuid thábhachtach d'ollchruinne Lovecraft iad na leabhartha fosta, ar nós ''Necronomicon'', ''Unaussprechlichen Kulten'', ''Cultes des Ghoules'' agus araile. Nuair a bhí Lovecraft ina pháiste, b'iad na leabhartha príomhfhoinse an tsuilt, an tsubhachais, na heachtraíochta agus na n-aislingí ina shaol, agus is féidir a chreidiúint go dtugann sé cineál ómós do chumhacht na litríochta mar rud trína chur in iúl go bhfuil fórsaí millteanacha neamhshaolta i seanleabhartha agus i leabharlanna leathdhearmadta. Ní hamháin go bhfuil an peann ábalta ar an rí a chur as a chathair agus an tíoránach a ruaigeadh - tá Lovecraft ag tabhairt le fios gur féidir an cultúr, an tsibhialtacht agus ordú na hollchruinne féin a chroitheadh as a chéile - ar acht go bhfuil teacht agat ar na leabhartha cuí. Tá an mhóitíf chéanna le haithint, mar shampla, ar úrscéal mór-ratha an Spáinnigh [[Arturo Pérez-Reverte]], ''El Club Dumas'', a scannánaíodh faoin teideal ''The Ninth Gate'' ("An Naoú Geata"). B'fhéidir nach miste Hazarski recnik ("Ciclipéid na gCazarach") le Milorad Pavic a ainmniú anseo ach an oiread. Bhí saint ag Lovecraft i bhfoghlaim agus in eolas d'aon chineál riamh, agus é barúlach fosta go raibh sé riachtanach ag an scríbhneoir uafáis na himeachtaí neamhshaolta a shá isteach i bhfráma an léinn, na heolaíochta is na staire. Mar sin, ina chuid scéalta bhíodh sé ag tagairt d'fhíorphearsana agus d'fhíorimeachtaí staire mar fhoinsí is mar údaráis le lucht léite a chuid scríbhinní a bhréagadh chun creidiúint a thabhairt don scéal. == Foinsí == {{commonscat}} * FYHR, Mattias: ''Trygghet i skräcken - H.P. Lovecrafts mytologi'' ("Sábháilteacht na Sceimhle - Miotaseolaíocht H.P. Lovecraft"). Leathanaigh 7-18 sa leabhar ''Necronomicon i Sverige'' ("Necronomicon sa tSualainn"). Rickard Berghorn agus Mattias Fyhr a chuir i dtoll le chéile. Aleph Bokförlag, Stócólm 2002 * KIVINEN, S. Albert: ''H.P. Lovecraft ja Cthulhun tarusto'' ("H.P.Lovecraft agus miotaseolaíocht Chuitiliú"). Leathanaigh 94-109 sa leabhar ''Merkilliset kirjoitukset'' ("Na Scríbhinní Suntasacha") le S. Albert Kivinen. Pirkanmaan Kirjapaino ja Lehtikustannus a d'fhoilsigh. Sraith Atlantis, cuid a cúig. Tampere 1990. {{An Chuitilíocht}} {{DEFAULTSORT:Lovecraft, H. P.}} [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1890]] [[Catagóir:Básanna i 1937]] [[Catagóir:Aindiachaithe]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Eagarthóirí irisí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Filí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Iriseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha]] 33xjgnkj89z9hz70ejidv6sait0uy9c 0 13201 1319774 1305171 2026-07-07T00:07:45Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319774 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Liam Mac Cóil.jpg|mion|upright|Liam Mac Cóil|clé]] Is [[scríbhneoir]] agus criticeoir [[Éire]]annach é '''Liam Mac Cóil'''. == Saol agus Saothar == Sa [[An Charraig Dhubh|Charraig Dhubh]] i m[[Baile Átha Cliath]] a rugadh Mac Cóil sa bhliain [[1952]], tá cónaí anois air i [[Gaeltacht|nGaeltacht]] [[Ráth Cairn]] i [[Contae na Mí|gContae na Mí]]. Tá leabhair, ailt, agus aistí scríofa aige faoi chúrsaí [[litríocht]]a, staire, ceoil, ealaíon, agus teilifíse. Chaith sé tréimhse ag obair leis an g[[An Coiste Téarmaíochta|Coiste Téarmaíochta]] i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]] sula ndeachaigh sé go lánaimseartha leis an scríbhneoireacht. Is comheagarthóir é ar an iris litríochta ''[[Bliainiris]]''.[[Íomhá:An Chláirseach agus an Choróin WEB.jpg|mion|upright|''[[An Chláirseach agus an Choróin]]'' (2010), leabhar faoi shaol agus faoi shaothar an chumadóra [[Charles Villiers Stanford]]]]Ba é a úrscéal ''[[An Dochtúir Áthas]]'' (Leabhar Breac 1994, ISBN 1-898332-00-2) an chéad leabhar Gaeilge a cuireadh ar ghearrliosta The Irish Times Literary Awards. Sin a chead úrscéal, cé gur foilsíodh gearrscéalta roimhe sin. Pléann ''An Dochtúir Áthas'' le cúrsaí [[Síocanailís|síocanailíse]] agus an gaol idir dochtúir agus cliant. Is iomaí leibhéal brí atá san úrscéal áfach. Tá greann sa scéal freisin.<ref>http://www.beo.ie/index.php?archive_id=1282&page=archive_content{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Scríobh Mac Cóil tráchtas neamhfhoilsithe, ''An chritic theoiriciúil agus an nualitríocht'', (Coláiste na Tríonóide, 1997) [[Íomhá:An Dochtúir Áthas Clúdach.jpg|alt=|clé|mion|upright|Liam Mac Cóil - [[An Dochtúir Áthas|''An Dochtúir Áthas'']]]] Ina dhiaidh sin foilsíodh úrscéal a bhaineann le stáisiún teilifíse: ''[[An Claíomh Solais]]'' (Leabhar Breac, 1998). Ó shin foilsíodh dialann scríbhneoireachta ''[[Nótaí ón Lár]]'' (2002), leabhar do pháistí ''Toirealach Ó Cearúlláin'', agus úrscéal, ''[[Fontenoy (úrscéal)|Fontenoy]]'' (Leabhar Breac, 2005). Bhuaigh ''Fontenoy'' [[Gradam Uí Shúilleabháin]] 2006. D'fhoilsigh [[Leabhar Breac]] leabhar leis ar an gcumadóir [[Charles Villiers Stanford]], ''[[An Chláirseach agus an Choróin]]'', sa bhliain 2010, agus úrscéal ''[[An Litir (úrscéal)|An Litir]]'' sa bhliain 2012. Tá úrscéal úr, ag leanacht ar aghaidh ó ''An Litir'', den ainm ''[[I dTír Stráinséartha]]'' foilsithe aige sa bhliain 2014 agus an tríú chuid den sraith ''[[Bealach na Spáinneach]]'' foilsithe aige sa bhliain 2020. Foilsíodh leabhar eile leis dar teideal [[An Choill|''An Choill'']] sa bhliain [[2016]]. [[Íomhá:Fontenoy copy.jpg|mion|upright|[[Fontenoy (úrscéal)|''Fontenoy'']] (2005), úrscéal a thiteann amach i rith [[Cogadh Chomharbas na hOstaire|Chogadh Chomharbas na hOstaire]]]] San ''Encyclopaedia of Ireland'' scríobhann [[Seán Ó Cearnaigh]] "''Mac Cóil's finely tuned critical facilities inform his fiction, bringing an added sophistication to the self-conscious post-modernity of his writing.''"<ref>Encyclopaedia of Ireland, Baile Átha Cliath, Gill & Macmillan, 2003</ref> Stiúrthóir ar an gcomhlacht foilsitheoireachta [[Carbad (foilsitheoir)|Carbad]] é, agus comheagarthóir ar ''Bliainiris''. == Foilseacháin == [[Íomhá:Nótaí Ón Lár.jpg|mion|upright|''[[Nótaí ón Lár|Nótaí Ón Lár]]'' - Liam Mac Cóil]] * ''The Book of Blackrock'', Carraig Books 1977 * ''Tiocfaidh Lá'', Carbad 1977 (aistriúchán ar ''Daw Dydd'' le Ffred Ffrancis) * ''Saibhreas Chnoic Chaspair'', An Gúm 1981 (aistriúchán ar ''Trysor Bryniau Caspar'' le J. Selwyn Lloyd) * ''Leabhar beag cócaireachta Éireannach'' (1991 Appletree Press) * ''[[An Dochtúir Áthas]]'', Leabhar Breac 1994 * ''Cití cailleach'' (An Gúm 1997) * ''[[An Claíomh Solais]]'', Leabhar Breac 1998 * ''Bliainiris'', Carbad 2000-2007 (irisleabhar litríochta bliantúil) * ''[[Nótaí ón Lár|Nótaí ón Lár: Dialann Mhantach]]'', Leabhar Breac 2003 * ''Fabhalscéalta Aesóip'' (An Gúm, 2004) * ''Ré órga na mainistreacha'' (An Gúm, 2004) * ''Eachtraí iontacha Earcail'' (An Gúm, 2004) * ''[[Fontenoy (úrscéal)|Fontenoy]]'', Leabhar Breac, 2005 * ''[[An Chláirseach agus an Choróin]]'', Leabhar Breac, 2010 * ''[[An Litir]]'', Leabhar Breac, 2011 * ''[[I dTír Stráinséartha]]'', Leabhar Breac, 2014 * ''[[An Choill]]'', Leabhar Breac 2016 * ''[[Bealach na Spáinneach]]'', Leabhar Breac, 2020 == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.leabharbreac.com/leabhair.html?catID=1002 Nóta Beathaisnéise, Liam Mac Cóil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605023642/http://www.leabharbreac.com/leabhair.html?catID=1002 |date=2013-06-05 }} * [http://coislife.ie/x/authors/otherauthors/liammaccoil.htm Nóta Beathaisnéise - Liam Mac Cóil - Údair] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071118231802/http://www.coislife.ie/x/authors/otherauthors/liammaccoil.htm |date=2007-11-18 }} {{DEFAULTSORT:Coil, Liam Mac}} [[Catagóir:Liam Mac Cóil| ]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1952]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Léirmheastóirí liteartha]] [[Catagóir:Eagarthóirí]] [[Catagóir:Beathaisnéisithe]] [[Catagóir:Scríbhneoirí do pháistí]] [[Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Déaglitríocht]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach]] [[Catagóir:Ficsean stairiúil]] [[Catagóir:Ficsean stairiúil na Gaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta Éireannacha]] [[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]] [[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]] [[Catagóir:Fantaisíocht]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ailt le téacs sa Bhéarla]] 3kf55xbyq0vh6m0otbkn9dkbyh2sjwq 0 13322 1319742 1277080 2026-07-06T23:32:39Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis agus mionathruithe 1319742 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Stiúrthóir [[Scannánaíocht|scannáin]] [[SAM|Meiriceánach]] is ea '''George Walton Lucas, Jr.''' ([[14 Bealtaine]] [[1944]] a rugadh é). Tá cáil air mar stiúrthóir scannáin sa gcatagóir "[[ficsean eolaíochta]]" - go háirithe an tsraith ''[[Star Wars]]''. Rugadh agus tógadh Lucas i g[[California]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-scannán}} {{Síol-scríbhneoir}} {{Síol-tv}} {{DEFAULTSORT:Lucas, George}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Bailitheoirí ealaíne]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Daonchairde]] [[Catagóir:Eagarthóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí scannán]] [[Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as California]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí teilifíse Meiriceánacha]] [[Category:Star Wars|*]] [[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha]] 7h4tv1x7x2hbsbk0szffk63chyxtc45 0 14096 1319747 1305184 2026-07-06T23:41:01Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319747 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine |imatge=Íomhá:Tomás-Mac-Síomóin-.jpeg }} Scríbhneoir agus eolaí ba ea '''Tomás Mac Síomóin''' (1938–[[17 Feabhra]] [[2022]]), "a raibh cur chuige sainiúil aige agus a threabh a ghort féin beag beann ar fhaisin na linne".<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-gaeil-a-dimigh-ar-shli-na-firinne-in-2022/|teideal=Na Gaeil a d’imigh ar shlí na fírinne in 2022…|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-12-31}}</ref> Foilsíodh ceithre leabhar [[filíocht]]a dá chuid, maille le [[gearrscéal]]ta, [[Filíocht|dánta]] scoite agus altanna [[iriseoireacht]]a agus critice i n[[Gaeilge]], i m[[Béarla]] agus i [[Spáinnis]] foilsithe thall agus abhus. Aistríodh dánta dá chuid go [[An tSoirbis|Sorbais]], [[Gearmáinis]], [[An Rúisis|Rúisis]], [[Béarla]] agus [[Spáinnis]].<ref name=":0">[http://www.youtube.com/watch?v=p1sRwQUdNPM Agallamh le Tomás Mac Síomóin, 2010] ar [[Youtube]]</ref><ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Tomás Mac Siomóin, údar agus file, tar éis bháís|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0218/1281725-tomas-mac-siomoin-udar-agus-file-tar-eis-bhais/|date=2022-02-18|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://socialistvoice.ie/2022/03/tomas-mac-siomoin-1938-2022/|teideal=Tomás Mac Síomóin (1938-2022)|údar=Mícheál Mac Aonghusa|dáta=2022-03-03|language=en-GB|work=Socialist Voice|dátarochtana=2022-12-25}}</ref> == Saol == Rugadh Tomás Mac Síomóin i m[[Baile Átha Cliath]] sa bhliain [[1938]]. Bhí sé ar scoil ag na Bráithre i [[Sraith an Iarthair]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Na Grása agus Dánta Eile|url=http://dx.doi.org/10.2307/25572160|journal=Comhar|date=1993|issn=0010-2369|pages=25|volume=52|issue=7|doi=10.2307/25572160|author=Gabriel Rosenstock, Seán Hutton}}</ref> Bhain sé céim amach san [[eolaíocht]] i [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath]]. [[Bitheolaíocht|Bitheolaí]] gairmiúil ba ea é, a bhí ina léachtóir ar feadh tamaill i g[[Corcaigh]] agus i n[[Gaillimh]]. Chaith sé seal ag plé le [[taighde]] [[víreas]]eolaíochta san [[Ísiltíris|Ollainn]] agus sna [[SAM|Stáit Aontaithe]]. Bhí Dochtúireacht aige ó [[Ollscoil Cornell]], Nua-Eabhrac. Bhí sé ina léachtóir [[bitheolaíocht]]a sa Choláiste Réigiúnach Shligigh, agus in [[Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath|Institiúid Theicneolaíochta Bhaile Átha Cliath]], Sráid Chaoimhín, sula ndeachaigh sé go lánaimseartha le [[scríbhneoir]]eacht. Bhí sé ina eagarthóir ar an nuachtán ''[[Anois]]'' sna nóchaidí agus ar an irisleabhar ''[[Comhar]]'' ó 1988 go dtí 1995.<ref name=":1" /> Bhí ról lárnach aige san Fheachtas Náisiúnta Teilifíse as ar eascair [[Teilifís na Gaeilge]].<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tomas-mac-siomoin-scribhneoir-smaointeoir-agus-soisialach-tar-eis-bhais/|teideal=Tomás Mac Síomóin, scríbhneoir, smaointeoir agus sóisialach, tar éis bháis|dáta=18 Feabhra 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-02-18}}</ref> Bhí cónaí air sa [[Catalóin|Chatalóin]] ó na 1990idí ar aghaidh. Ba mhinic é ina thráchtaire agus ina thuairisceoir ar chúrsaí na Spáinne agus na [[An Chatalóin|Catalóine]] ar na meáin Ghaeilge, idir chlóite agus chraolta.<ref name=":1" /> Bhí sé pósta agus bhí ceathrar clainne air. Bhásaigh Tomás Mac Síomóin in [[València (cathair)|València]] ar 17 Feabhra 2022. [[Íomhá:An Tionscadal Tomas Mac Siomoin.jpg|mion]] == Saothar == Foilsíodh dánta dá chuid ar ''[[Comhar]]'', ''[[Feasta]]'', ''[[Innti]]'', ''[[Lugh|Lug]]'', agus ar ''[[The Lace Curtain]]''.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Na Grása agus Dánta Eile|url=http://dx.doi.org/10.2307/25572160|journal=Comhar|date=1993|issn=0010-2369|pages=25|volume=52|issue=7|doi=10.2307/25572160|author=Gabriel Rosenstock, Seán Hutton}}</ref> Bhí cnuasaigh filíochta, [[Gearrscéal|gearrscéalta]] agus [[úrscéal]]<nowiki/>ta scríofa aige, chomh maith le h[[Aistriúchán|aistriúcháin]] ón [[An Spáinnis|Spáinnis]] déanta aige ar shaothair mhóra as an g[[An Chatalóin|Catalóin]] agus as [[Meiriceá Láir]].<ref name=":1" /> Leis an bhfilíocht a chuaigh sé i dtosach agus foilsíodh ceithre chnuasach filíochta leis sular thug sé faoin bprós, ''Scian'' (1991), ''Cré agus Cláirseach'' (1983), ''Codarsnaí'' (1981) agus ''Damhna agus Dánta eile'' (1974).<ref name=":2" /> Bhain sé duais ar ghearrscéalaíocht ag Oireachtas na bliana 1974 - an chéad uair, b'fhéidir, a bhuaigh dán duais mar ghearrscéal.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Na Grása agus Dánta Eile|url=http://dx.doi.org/10.2307/25572160|journal=Comhar|date=1993|issn=0010-2369|pages=25|volume=52|issue=7|doi=10.2307/25572160|author=Gabriel Rosenstock, Seán Hutton}}</ref> I measc na n-úrscéalta a chum sé bhí ''An bhfuil Stacey ag iompar?'' (2011), ''Ag Altóir an Diabhail'' (2003), ''Ceallaigh'' (2009), a scríobhadh i gCúba, agus ''An Tionscadal'' (2007),<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.omahonys.ie/an-tionscadal-p-10494876.html|teideal=An Tionscadal - Tomas Mac Siomoin - 9786500009743|work=www.omahonys.ie|dátarochtana=2022-12-25}}</ref> a bhuaigh príomhdhuais liteartha an Oireachtais. Bhuaigh sé duaiseanna liteartha an [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtais]] faoi dhó. Bhuaigh a chnuasach ''Cín Lae Seangáin agus Scéalta Eile'' príomhdhuais an Oireachtais don ghearrscéalaíocht. Bhain úrscéal dá chuid, ''An Tionscadal'', príomhdhuais liteartha an [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtais]] [[2006]]. === Cúrsaí sóisialta === Bhreac sé a smaointe i leith cúrsaí sóisialta agus cultúrtha i gcúig leabhrán a foilsíodh idir 2004 agus 2006. Rinne sé cuid de na téamaí ab ansa leis a chíoradh sna leabhráin sin, stádas paradacsúil na Gaeilge, dán na teanga, an poblachtánachas agus duáilcí an nualiobrálachais.<ref name=":2" /> Phléigh sé lorg an choilíneachais ar mhuintir na hÉireann agus ceisteanna cultúrtha, féiniúlachta agus cumhachta i saothair neamhfhicsin eile amhail ''The Broken Harp: Identity and Language in Modern Ireland'' (2014) agus ''The Gael becomes Irish: An Unfinished Odyssey'' (2020). == Foilseacháin == === Filíocht === * ''Scian'' ([[Sáirséal Ó Marcaigh]], 1991) * ''Cré agus cláirseach'' (Sáirséal Ó Marcaigh, 1983) * ''Codarsnaí'' ([[Clódhanna Teoranta|Clódhanna Teo.]], 1981) * ''Damhna agus Dánta eile'' ([[Sáirséal agus Dill|Sáirséal & Dill]], 1974) I gcruth véarsaí, mar chluiche príobháideach, a léiríodh Tomás Mac Síomóin a choimhlintí pearsanta i gcónaí. Sna Stáit Aontaithe ba chrua an choimhlint agus is ansin, idir 1965 agus 1969, a cumadh an chuid is mó de na dánta seo. Eisceacht é an dán fada 'Damhna." I g[[Corcaigh]] agus i m[[Baile an Sceilg]], 1969-70, a cumadh é seo. Scagadh atá ann ar an ngníomh fileata. Bíonn iarracht den fhéinghlanadh ag baint le cleachtadh na filíochta, a deir an t-údar. Ais é chun cuid de thaibhsí na hóige a dhíbirt.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Na Grása agus Dánta Eile|url=http://dx.doi.org/10.2307/25572160|journal=Comhar|date=1993|issn=0010-2369|pages=25|volume=52|issue=7|doi=10.2307/25572160|author=Gabriel Rosenstock, Seán Hutton}}</ref> === Gearrscéalta === * ''Cín Lae Seangáin agus Scéalta eile'' ([[Coiscéim]], 2005) === Úrscéalta === * ''In inmhe'' (Coiscéim, 2004) * ''Ag altóir an diabhail: striptease spioradálta Bheartla B'' (Coiscéim, 2003) * ''An Tionscadal'' (Duais-úrscéal Oireachtas na Gaeilge 2006)<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.comhar-iris.ie/CartlannUdar.aspx?Udar=33|teideal=Cartlann Comhar: Tomás Mac Síomóin|údar=Sliocht as an saothar a ghnóthaigh duais Oireachtas na Gaeilge don úrscéal 2006.|dáta=2007-09-27|work=web.archive.org|dátarochtana=2022-02-18|archivedate=2007-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927130703/http://www.comhar-iris.ie/CartlannUdar.aspx?Udar=33}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://www.ionad.org/imeachtai/coisceim/index.htm|teideal=An Tionscadal|údar=Coise Life|work=web.archive.org|dátarochtana=2022-02-18|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304233831/http://www.ionad.org/imeachtai/coisceim/index.htm}}</ref> === Paimfléid === * ''Ó Mhársa go Magla: straitéis nua don Ghaeilge'' (Coiscéim, 2006) * ''Ceachtanna ón gCatalóin: teanga i ngleic le nualiobrálachas'' (Coiscéim, 2005) * ''Tuairisc ón bPluais: poblachtánachas agus litríocht in aois na scáth'' (Coiscéim, 2004) === Aistí === * "Macallaí na Cásca, 1916: Leath-réabhlóid Paradacsa ait na Gaeilge" (Coiscéim, 2006) * "Ceachtanna ón gCatalóin ː Teanga i nGleic le Nualiobrálachas", ''[[Feasta]]'' - Meitheamh 2006 === Aistriúcháin === * ''Na cathracha caillte'' (Coiscéim, 2004), aistriúcháin ar dánta Spáinnise [[Ernesto Cardenal]] <small>[<nowiki/>[[:es:Ernesto_Cardenal|es]]]</small> * ''Selected poems /Tacar dánta'' (Goldsmith Press, 1984), cnuasach dhátheangach de dhánta [[Máirtín Ó Direáin|Mháirtín Uí Dhireáin]] roghnaithe agus aistrithe go Béarla i gcomhar le Douglas Sealy. * ''Mo Chroí san Afraic'' ([[An Gúm]], 2002), aistriúcháin ''El meu cor es diu Africa'', (Victor Mora <small>[<nowiki/>[[:es:Víctor_Manuel_Mora|es]]]</small>), in éineacht le Carl Mac Gabhann Aistríodh saothair le Mac Síomóin féin go teangacha éagsúla, ina measc an Béarla, an Spáinnis agus an [[An Chatalóinis|Chatalóinis]]. === Saothair i dteangacha eile === * Dánta i ''An Crann Faoi Bhláth-The Flowering Tree'' (Eag: Declan Kiberd agus Gabriel Fitzmaurice), Wolfhound, B.Á.C. 1991. * ''Das zweimaleins des Steins-Poesie aus Irland''. Die horen. [[Bremerhaven]]. 1998 (filíocht) * Einsamkeit in Erkundungen-30 irische Erzähler. Verlag Volk und Welt. [[Beirlín]]. 1979. (gearrscéal) == Naisc Sheachtracha == *Tomás Mac Síomóin (1938-2022) ''Socialist Voice''. [https://socialistvoice.ie/2022/03/tomas-mac-siomoin-1938-2022/] * [http://www.youtube.com/watch?v=p1sRwQUdNPM Agallamh le Tomás Mac Síomóin, 2010] ar [[Youtube]] * [http://www.revistadegirona.cat/rdg/recursos/2015/0290_054.pdf Agallamh] Tomás Mac Síomóin, un "patrici" irlandès a Sant Feliu. ''Revista de Girona'' 290/2015 (sa Chatalóinis) == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Siomoin, Tomas Mac}} [[Catagóir:Bitheolaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Léachtóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Ficsean stairiúil na Gaeilge]] [[Catagóir:Ficsean stairiúil]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]] [[Catagóir;Ficsean tuairimeach Éireannach]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1938]] [[Catagóir:Daoine Catalónacha]] [[Catagóir:An Chatalóin]] [[Catagóir:Básanna in 2022]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha]] [[Catagóir:20ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:iar-eagarthóirí ar iar-nuachtáin Ghaeilge]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]] i8sppk2iber9d7rkrn1v47af9k67b8g 0 14622 1319750 1305918 2026-07-06T23:42:54Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319750 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:H G Wells pre 1922.jpg|clé|mion|roimh 1922]] [[Scríbhneoir]] [[Sasana]]ch ab ea '''Herbert George Wells''' ([[21 Meán Fómhair]] [[1866]] - [[13 Lúnasa]] [[1946]]) a bhí ina cheannródaí sa bh[[Ficsean eolaíochta|ficsean eolaíochta.]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2018/12/cogadh-na-reann.html|teideal=Cogadh na Reann|údar=Aonghus Ó hAlmhain|dáta=2018-12-29|work=Smaointe Fánacha Aonghusa|dátarochtana=2019-01-01}}</ref> Is clasaiceach a [[leabhar]] ''[[Cogadh na Reann]]''. == Ficsean Eolaíochta == [[Íomhá:Portrait of H. G. Wells.jpg|clé|mion|339x339px|roimh 1923]] Is minic a chuirtear i gcomparáid le [[Jules Verne]] é. Bhí Wells an chéad scríbhneoir a bhain úsáid as móitíf áirithe ina chuid scríbhneoireachta sular éirigh an nós sin coitianta san fhicsean eolaíochta. Má fheictear dúinn inniu go bhfuil blas an ''chliché'' ar a lán dár scríobh sé, is éard is cúis leis ná nach raibh na clichéanna féin ina gclichéanna go fóill nuair a chéadcheap sé iad. Is iad na luathshaothair fhicsin eolaíochta is mó a léitear inniu, cosúil le ''The Time Machine'', ''An Fear nárbh fhéidir a Fheiscint'', ''An Chéad-Chuairt ar an nGealaigh'' agus ''Cogadh na Reann''. Tá leagan [[Gaeilge]] den ''War of the Worlds'' ann, mar atá, ''[[Cogadh na Reann#Gaeilge|Cogadh na Reann]]'' (agus cóip de ar fáil i Leabharlann na gCeithre Máistrí in [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh|Ollscoil na Gaillimhe]]). [[Íomhá:H. G. Wells Wargaming.jpg|mion|ag imirt cluichí cogaíochta, ''Illustrated London News'' (25 Eanáir 1913)]] == Polaitíocht == Cé gur mar scríbhneoir ficsin eolaíochta is mó a aithnítear inniu é, scríobh Wells a lán eile, go háirithe leabhair pholaitiúla. [[Sóisialaí]] a bhí ann riamh, agus nuair a chuaigh sé anonn in aois, d'éirigh a chuid leabhar níos polaitiúla agus níos teagascúla – agus, mar sin, níos doléite. == Gaeilge == Rinne [[Leon Ó Broin]] aistriúchán ar ''[[Cogadh na Reann|Chogadh na Reann]]'' sna [[1930idí]] ach a d'fhoilsigh [[Evertype]] roinnt blianta ó shin in eagrán faoi eagar ag [[Aibhistín Ó Duibh]]. Is é an t-aistritheoir mór le rá [[Micheál Ó Gríobhtha]], a d'fhoghlaim [[Gaeilge an Chláir]] óna chomharsana agus é ag fás aníos i [[Lios Uí Chathasaigh]], a chuir Gaeilge ar ''[[An Chéad-Chuairt ar an nGealaigh]]'' (bunteideal: ''First Men in the Moon'').<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aistriulitriochta.ie/aistriuchain-mhichil-ui-ghriobhtha-le-fail-aris/|teideal=Aistriúcháin Mhichíl Uí Ghríobhtha le fáil arís|údar=Séamus|dáta=2020-05-27|work=[[Aistriulitriochta.ie]]|dátarochtana=2026-03-30}}</ref> D'aistrigh [[Séamus Ó Coileáin (aistritheoir)|Séamus Ó Coileáin]] ''An Fear nárbh fhéidir a Fheiscint'' go Gaeilge (bunteideal: ''The Invisible Man'')''.''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aistriulitriochta.ie/the-invisible-man-i-ngaeilge/|teideal=The Invisible Man i nGaeilge|údar=Séamus|dáta=2020-08-24|work=[[Aistriulitriochta.ie]]|dátarochtana=2026-03-30}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{commonscat}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Wells, Herbert George}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1866]] [[Catagóir:Básanna i 1946]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Maisitheoirí]] [[Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Staraithe]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha]] tlncdb4eb5bfgfo4u6mms82j73gt6zc 0 14684 1319783 1303319 2026-07-07T00:20:26Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319783 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Scríbhneoir]], [[dráma|drámadóir]], ealaíontóir agus foilsitheoir as [[Cois Fharraige]] is ea '''Darach Ó Scolaí''' (a rugadh sa bhliain 1963).<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/product-category/darach-o-scolai-ga/|teideal=Darach Ó Scolaí - Leabhar Breac - Úrscéalaí|language=ga-IE|work=Leabhar Breac|dátarochtana=2025-09-30}}</ref> === Úrscéalta agus scéalta === * '''''An Cléireach'''.'' Bhuaigh ''[[An Cléireach]]'', [[úrscéal]] leis atá suite sa chéad leath den [[17ú haois]], [[Duais an Oireachtais]] 2007. D'fhoilsigh [[Leabhar Breac (foilsitheoir)|Leabhar Breac]] an leabhar i 2007.<ref>{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/shop/ficsean/an-cleireach/|teideal=An Cléireach - Leabhar Breac - Úrscéal|language=ga-IE|work=Leabhar Breac|dátarochtana=2025-09-30}}</ref> * '''''An Klondike''''' (2017) - úrscéal stairiúil faoi Éireannach a théann go dtí an Klondike i g[[Ceanada]] le linn rith an óir * '''''An Bonnán Buí''''' (2021) - úrscéal a bhaineann le [[Béaloideas na hÉireann|béaloideas]] agus finscéalaíocht * '''''Bódléar.''''' Bhí Duais an Oireachtais 2024 agus [[Gradam Uí Shúilleabháin]] do leabhar Gaeilge na bliana 2025 buaite ag an úrscéal ''Bódléar'', saothar a d’fhoilsigh Leabhar Breac.<ref>{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/shop/leabhair-nua/bodlear/|teideal=Bódléar|language=ga-IE|work=Leabhar Breac|dátarochtana=2025-09-30}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/buaiteoiri-ghradaim-leabhar-na-bliana-2025-fogartha-ag-oireachtas-na-gaeilge/|teideal=Buaiteoirí ghradaim leabhar na bliana 2025 fógartha ag Oireachtas na Gaeilge|dáta=2025-09-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-30}}</ref> [[Íomhá:Darach Ó Scolaí.jpg|thumb|Darach Ó Scolaí roimh 2009|clé]] === Athinsintí ar sheanscéalta === * '''''An Ceithearnach Caolriabhach''''' (2001) Athinsint bhreá ar an seanscéal<ref>{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/shop/urscealta-graifice/an-ceithearnach-caolriabhach/|teideal=An Ceithearnach Caolriabhach - Leabhar Breac - Darach Ó Scolaí|language=ga-IE|work=Leabhar Breac|dátarochtana=2025-09-30}}</ref> * '''''Táin Bó Cuailnge''''' ''(''2017) saothar a bhuaigh [[Duais Chuimhneacháin Aodáin Mhic Phóilin]] 2017. * '''''Feis Tigh Chonáin''''' (2020) Nua-insint ar scéal [[Fiannaíocht|Fiannaíochta]] a cumadh sa 15ú haois.<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.siopaleabhar.com/en/tairgi/feis-tigh-chonain/|teideal=Feis Tigh Chonáin|language=en-US|work=An Siopa Leabhar|dátarochtana=2025-09-30}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/shop/ficsean/feis-tigh-chonain/|teideal=Feis Tigh Chonáin - Leabhar Breac - Fiannaíocht|language=ga-IE|work=Leabhar Breac|dátarochtana=2025-09-30}}</ref> === Drámaí === [[Íomhá:CoinnOrainn.jpeg|mion|322x322px|''[[Coinneáil Orainn]]'' (2005), an chéad dráma i dtríológ Uí Scolaí ''[[Trí Bhraon]]'']] Léiríodh dhá dhráma stáitse leis an údar, ''[[Coinneáil Orainn]]'' ([[Taibhdhearc na Gaillimhe|An Taibhdhearc]] 2005) agus ''[[An Braon Aníos]]'' (Salamandar 2006, 2007). Bhuaigh ''Coinneáil Orainn'' [[Duais Bhaitéir Uí Mhaicín]] agus an BBC NI Stewart Parker Award 2006. Tá scripteanna ''Coinneáil Orainn'' agus ''An Braon Aníos'' ar fáil ó Leabhar Breac. Chomh maith le saothar cló is stáitse, tá scripteanna scríofa aige do dhá ghearrscannán, ''Cosa Nite'' (Rosg 1998; foilsíodh leagan próis de) ''An Leabhar'' (Rosg 2000), agus don tsraith teilifíse ''[[Na Cloigne]]'' (2010). === Don aos óg === Tá leabhair do léitheoirí óga scríofa freisin aige. Ar a shaothar do dhaoine óga tá na leabhair ''An Bradán Feasa'' agus ''Dóiteoir na Samhna'' (2009). Foilsíodh úrscéal leis ''Na Comharthaí'' in 2014. Sa tsraith ''Scéalta Staire'' (Leabhar Breac) scríobh sé ''[[Gráinne Ní Mháille|Gráinne Mhaol Ní Mháille]]'', ''Tadhg Dall Ó hUiginn'', ''Mánas Ó Dónaill'' agus ''Seán Ó Néill,'' agus d'fhoilsigh sé aistriúchán ar ''Treasure Island'' le [[Robert Louis Stevenson]], ''[[Oileán an Órchiste]]'' (Leabhar Breac, 2014). Bhain an leabhar [[Súil an Daill]] (sa tsraith ''Dominium'') leis, Duais an Oireachtais 2019 agus foilsíodh é ag deireadh 2021 ag Leabhar Breac.<ref>{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/shop/ficsean/suil-an-daill/|teideal=Súil an Daill|language=ga-IE|work=Leabhar Breac|dátarochtana=2025-09-30}}</ref> Ainmníodh ar ghearrliosta An Post Irish Book Awards é. === Foilsitheoir === [[Íomhá:CleirBeagB.jpg|mion|306x306px|''[[An Cléireach]]'' (2007), úrscéal de chuid Uí Scolaí, arna foilsiú ag [[Leabhar Breac (foilsitheoir)|Leabhar Breac]]]] Bhunaigh Darach Ó Scolaí an comhlacht foilsitheoireachta [[Leabhar Breac]] i 1995 in éineacht lena dheartháir, an clóghrafadóir, Caomhán Ó Scolaí. Is iad Leabhar Breac a d'fhoilsigh na húrscéalta le [[Liam Mac Cóil]], ''[[An Dochtúir Áthas]]'' (1995), ''[[An Claíomh Solais]]'' (2000), agus [[Fontenoy (úrscéal)|''Fontenoy'']] (2006), agus an t-úrscéal is deireanaí le [[Seán Mac Mathúna]], ''[[Hula Hul]]''. === Tionscail eile === Is é a bhunaigh an chomhdháil ealaíne [[Ealaín ar Oileán]] in [[Inis Oírr]] i 2004 i gcomhar le [[Val Ballance]], agus is é atá á stiúradh ó shin. == Pearsanta == D'fhreastail sé ar Choláiste Chroí Mhuire, [[An Spidéal]], agus bhronn [[Ollscoil na Gaillimhe|Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]] céim air. == Féach freisin == * [[Leabhar Breac (foilsitheoir)|Leabhar Breac]] == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc Sheachtracha == * [http://darachoscolai.ie/ Suíomh gréasáin oifigiúil Dharach Uí Scolaí] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925103456/http://darachoscolai.ie/ |date=2015-09-25 }} * [http://www.leabharbreac.com Suíomh gréasáin ''Leabhar Breac''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071209172204/http://www.leabharbreac.com/ |date=2007-12-09 }} * [http://www.ealainaroilean.ie Suíomh gréasáin ''Ealaín ar Oileán''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130601000520/http://ealainaroilean.ie/ |date=2013-06-01 }} * [http://bliainiris.com/authors/darach_oscolai.html Suíomh gréasáin ''Bliainiris''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050116163252/http://bliainiris.com/authors/darach_oscolai.html |date=2005-01-16 }} * [http://www.rosg.ie suíomh gréasáin Rosg] * [http://www.salamandar.net Suíomh gréasáin ''Salamandar''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170424135120/http://salamandar.net/ |date=2017-04-24 }} * [https://web.archive.org/web/20071120190119/http://www.rte.ie/rnag/agallaimhonardchathair.html Agallamh leis an údar ar shuíomh Raidió na Gaeltachta] {{DEFAULTSORT:Scolai, Darach O}} [[Catagóir:Darach Ó Scolaí| ]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1963]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine as an Spidéal]] [[Catagóir:Scríbhneoirí do pháistí]] [[Catagóir:Ealaíontóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí teilifíse]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scannáin de réir tíre]] kd5nat076y6mj32o3lyh0phe2dx2zrs 0 15574 1319693 1127416 2026-07-06T20:56:57Z TGcoa 21229 1319693 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Ohms law voltage source.svg|thumb|177x177px|Ciorcad leictreach bunúsach. Brúnn an foinse voltais [[volta|V]], ar an gclé, sruth I timpeall an chiorcaid, ag seoladh fuinneamh leictreach go dtí an fhriotaíocht R. Ón bhfriotóir, filleann an sruth go dtí an foinse, ag críochnú an chiorcaid.]] Maíonn '''dlí Ohm''' go bhfuil an [[Sruth leictreach|sruth]], i gciorcad [[Leictreachas|leictreach]], atá ag dul trí sheoltóir idir dhá phointe, i gcoibhneas díreach leis an [[difríocht poitéinsil]] (sé sin titim i [[volta]]s) trasna an dá phointe, agus i gcoibhneas inbhéartach leis an bhfriotaíocht eatarthu. :<math>I = \dfrac{V}{R}</math> [[Íomhá:Full Ohm Law explained in real.jpg|mion|177x177px]] Is riail bhunúsach í i gcúrsaí [[Sruth leictreach|srutha leictrigh]]. “Má bhíonn foinse [[Volta|voltais]] mar chill leictreach nó dineamó ann, agus má cheanglaítear ceann amháin de sheoltóir [[Miotal|miotalach]] líneach le teirminéal dearfach na foinse, is an ceann eile leis an teirminéal diúltach, sreabhann sruth leictreach tríd an seoltóir. Is é an voltas a fheidhmíonn chun an sruth a bhrú chun tosaigh. Is é dlí Ohm go bhfuil an sruth díreach i gcomhréir leis an voltas idir cinn an tseoltóra, nó go bhfuil an cóimheas idir voltas (i [[Voltas|voltais]], V) is an sruth (in [[Aimpéar|aimpéir]], A) ina thairiseach” <ref>Matt Hussey, Fréamh an Eolais (Coiscéim, 2011)</ref>. Tugtar an fhriotaíocht ar an gcóimheas thuas, agus is é an t-óm (n) a aonad. Más beag an fhriotaíocht is maith an seoltóir chun seolta leictrigh, agus más an-mhór an fhriotaíocht ní shreabhann oiread ar fiú trácht air de shruth. [[File:Ohm3.gif|thumb|227x227px|Georg Ohm|alt=]] Ainmníodh an riail seo in onóir don eolaí Gearmánach [[Georg Ohm]] (1789-[[1854]]) a d'fhionn an ceangal I = V/R. == Féach freisin == * [[Georg Ohm]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Fisic]] [[Catagóir:Leictreachas]] 0anomka7iss2ebtpn6gauo8abv1ungc 1319694 1319693 2026-07-06T21:05:55Z TGcoa 21229 1319694 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Ohms law voltage source.svg|thumb|220x220px|Ciorcad leictreach bunúsach. Brúnn an foinse voltais [[volta|V]], ar an gclé, sruth I timpeall an chiorcaid, ag seoladh fuinneamh leictreach go dtí an fhriotaíocht R. Ón bhfriotóir, filleann an sruth go dtí an foinse, ag críochnú an chiorcaid.]][[Íomhá:Full Ohm Law explained in real.jpg|mion|220x220px]][[File:Ohm3.gif|thumb|282x282px|Georg Ohm|alt=]]Maíonn '''dlí Ohm''' go bhfuil an [[Sruth leictreach|sruth]], i gciorcad [[Leictreachas|leictreach]], atá ag dul trí sheoltóir idir dhá phointe, i gcoibhneas díreach leis an [[difríocht poitéinsil]] (sé sin titim i [[volta]]s) trasna an dá phointe, agus i gcoibhneas inbhéartach leis an bhfriotaíocht eatarthu. :<math>I = \dfrac{V}{R}</math> Is riail bhunúsach í i gcúrsaí [[Sruth leictreach|srutha leictrigh]]. Má bhíonn foinse [[Volta|voltais]] mar chill leictreach nó dineamó ann, agus má cheanglaítear ceann amháin de sheoltóir [[Miotal|miotalach]] líneach le teirminéal dearfach na foinse, is an ceann eile leis an teirminéal diúltach, sreabhann sruth leictreach tríd an seoltóir. Is é an voltas a fheidhmíonn chun an sruth a bhrú chun tosaigh. Is é dlí Ohm go bhfuil an sruth díreach i gcomhréir leis an voltas idir cinn an tseoltóra, nó go bhfuil an cóimheas idir voltas (i [[Voltas|voltais]], V) is an sruth (in [[Aimpéar|aimpéir]], A) ina thairiseach.<ref name=":0">Matt Hussey, Fréamh an Eolais (Coiscéim, 2011)</ref> Tugtar an fhriotaíocht ar an gcóimheas thuas, agus is é an t-[[óm]] (n) a aonad. Más beag an fhriotaíocht is maith an seoltóir chun seolta leictrigh, agus más an-mhór an fhriotaíocht ní shreabhann oiread ar fiú trácht air de shruth. '''[[Foinsí voltais]]''' De reir dlí Ohm, ní mór [[Foinsí voltais|foinse voltais]] a bheith ar fáil chun sruth leictreach a bhrú trí fhriotaíocht seoltóra ar bith. Is é sainmhíniú an voltais ná an méid oibre i ngiúil a dhéanann an thoinse (nó an méid fuinnimh a sholáthraíonn sí) chun cúlóm amháin luchta a aistriú ó theirminéal arnháin go teirminéal eile.<ref name=":0" /> '''[[Forsheoltacht]]''' De réir dlí Ohm, nuair a ritheann sruth trí ábhar [[Forsheoltacht|forsheoltach]] ní bhíonn aon voltas trasna, agus ní chruthaítear aon teas ón bhfuinneamh leictreach a iompraítear tríd. Mar sin, tá an seoladh srutha leictrigh lánéifeachtach trína leithéid d'ábhar.<ref name=":0" /> '''[[Óm]]''' Aonad na friotaíochta leictrí, ar siombail dó n. Ionann is friotaíocht friotóra le voltas aon volta (1 V) idir a theirminéil a bhfuil sruth aon aimpéar (1 A) ag rith ann. '''[[Sruth leictreach]]''' Tugtar seoltóir ar an ábhar trína sreabhann an sruth, agus chun an sruth a chur ar siúl, ní mór fórsa leictreaghluaisneach nó voltas chun an sruth a bhrú trí fhriotaíocht an tseoltóra, de réir dlí Ohm. === Stair === Ainmníodh an riail seo in onóir don eolaí Gearmánach [[Georg Ohm]] (1789-[[1854]]) a d'fhionn an ceangal I = V/R. == Féach freisin == * [[Cill leictreach since/chopair|CiIl leictreach since/chopair]] * [[Ciorcad leictreach]] * [[Foinsí voltais]] * '''[[Óm]]''' * [[Georg Ohm]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Fisic]] [[Catagóir:Leictreachas]] hcnqfvpwmdky78oyt6qxu13e6xfufml 1319695 1319694 2026-07-06T21:07:45Z TGcoa 21229 /* Féach freisin */ 1319695 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Ohms law voltage source.svg|thumb|220x220px|Ciorcad leictreach bunúsach. Brúnn an foinse voltais [[volta|V]], ar an gclé, sruth I timpeall an chiorcaid, ag seoladh fuinneamh leictreach go dtí an fhriotaíocht R. Ón bhfriotóir, filleann an sruth go dtí an foinse, ag críochnú an chiorcaid.]][[Íomhá:Full Ohm Law explained in real.jpg|mion|220x220px]][[File:Ohm3.gif|thumb|282x282px|Georg Ohm|alt=]]Maíonn '''dlí Ohm''' go bhfuil an [[Sruth leictreach|sruth]], i gciorcad [[Leictreachas|leictreach]], atá ag dul trí sheoltóir idir dhá phointe, i gcoibhneas díreach leis an [[difríocht poitéinsil]] (sé sin titim i [[volta]]s) trasna an dá phointe, agus i gcoibhneas inbhéartach leis an bhfriotaíocht eatarthu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/Past-Papers/cleared/GCSE/GCSE%20Science%20Single%20Award%20%282017%29/2019-Summer/Irish%20Medium/0/GCSE-Science%20Single%20Award-586-Summer2019-Foundation%20Tier%2C%20Unit%204%3A%20Booklet%20A-Paper.pdf|teideal=Eolaíocht Teastas Singil|údar=ccea.org.uk|dáta=2019|dátarochtana=2026}}</ref> :<math>I = \dfrac{V}{R}</math> Is riail bhunúsach í i gcúrsaí [[Sruth leictreach|srutha leictrigh]]. Má bhíonn foinse [[Volta|voltais]] mar chill leictreach nó dineamó ann, agus má cheanglaítear ceann amháin de sheoltóir [[Miotal|miotalach]] líneach le teirminéal dearfach na foinse, is an ceann eile leis an teirminéal diúltach, sreabhann sruth leictreach tríd an seoltóir. Is é an voltas a fheidhmíonn chun an sruth a bhrú chun tosaigh. Is é dlí Ohm go bhfuil an sruth díreach i gcomhréir leis an voltas idir cinn an tseoltóra, nó go bhfuil an cóimheas idir voltas (i [[Voltas|voltais]], V) is an sruth (in [[Aimpéar|aimpéir]], A) ina thairiseach.<ref name=":0">Matt Hussey, Fréamh an Eolais (Coiscéim, 2011)</ref> Tugtar an fhriotaíocht ar an gcóimheas thuas, agus is é an t-[[óm]] (n) a aonad. Más beag an fhriotaíocht is maith an seoltóir chun seolta leictrigh, agus más an-mhór an fhriotaíocht ní shreabhann oiread ar fiú trácht air de shruth. '''[[Foinsí voltais]]''' De reir dlí Ohm, ní mór [[Foinsí voltais|foinse voltais]] a bheith ar fáil chun sruth leictreach a bhrú trí fhriotaíocht seoltóra ar bith. Is é sainmhíniú an voltais ná an méid oibre i ngiúil a dhéanann an thoinse (nó an méid fuinnimh a sholáthraíonn sí) chun cúlóm amháin luchta a aistriú ó theirminéal arnháin go teirminéal eile.<ref name=":0" /> '''[[Forsheoltacht]]''' De réir dlí Ohm, nuair a ritheann sruth trí ábhar [[Forsheoltacht|forsheoltach]] ní bhíonn aon voltas trasna, agus ní chruthaítear aon teas ón bhfuinneamh leictreach a iompraítear tríd. Mar sin, tá an seoladh srutha leictrigh lánéifeachtach trína leithéid d'ábhar.<ref name=":0" /> '''[[Óm]]''' Aonad na friotaíochta leictrí, ar siombail dó n. Ionann is friotaíocht friotóra le voltas aon volta (1 V) idir a theirminéil a bhfuil sruth aon aimpéar (1 A) ag rith ann. '''[[Sruth leictreach]]''' Tugtar seoltóir ar an ábhar trína sreabhann an sruth, agus chun an sruth a chur ar siúl, ní mór fórsa leictreaghluaisneach nó voltas chun an sruth a bhrú trí fhriotaíocht an tseoltóra, de réir dlí Ohm. === Stair === Ainmníodh an riail seo in onóir don eolaí Gearmánach [[Georg Ohm]] (1789-[[1854]]) a d'fhionn an ceangal I = V/R. == Féach freisin == * [[Cill leictreach since/chopair|CiIl leictreach since/chopair]] * [[Ciorcad leictreach]] * [[Foinsí voltais]] * [[Óm]] * [[Georg Ohm]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Fisic]] [[Catagóir:Leictreachas]] [[Catagóir:Dlíthe eolaíocha]] jfbbu0kcdt0yjqseo353san2om32xb7 1319696 1319695 2026-07-06T21:10:11Z TGcoa 21229 /* Stair */ 1319696 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Ohms law voltage source.svg|thumb|220x220px|Ciorcad leictreach bunúsach. Brúnn an foinse voltais [[volta|V]], ar an gclé, sruth I timpeall an chiorcaid, ag seoladh fuinneamh leictreach go dtí an fhriotaíocht R. Ón bhfriotóir, filleann an sruth go dtí an foinse, ag críochnú an chiorcaid.]][[Íomhá:Full Ohm Law explained in real.jpg|mion|220x220px]][[File:Ohm3.gif|thumb|282x282px|Georg Ohm|alt=]]Maíonn '''dlí Ohm''' go bhfuil an [[Sruth leictreach|sruth]], i gciorcad [[Leictreachas|leictreach]], atá ag dul trí sheoltóir idir dhá phointe, i gcoibhneas díreach leis an [[difríocht poitéinsil]] (sé sin titim i [[volta]]s) trasna an dá phointe, agus i gcoibhneas inbhéartach leis an bhfriotaíocht eatarthu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/Past-Papers/cleared/GCSE/GCSE%20Science%20Single%20Award%20%282017%29/2019-Summer/Irish%20Medium/0/GCSE-Science%20Single%20Award-586-Summer2019-Foundation%20Tier%2C%20Unit%204%3A%20Booklet%20A-Paper.pdf|teideal=Eolaíocht Teastas Singil|údar=ccea.org.uk|dáta=2019|dátarochtana=2026}}</ref> :<math>I = \dfrac{V}{R}</math> Is riail bhunúsach í i gcúrsaí [[Sruth leictreach|srutha leictrigh]]. Má bhíonn foinse [[Volta|voltais]] mar chill leictreach nó dineamó ann, agus má cheanglaítear ceann amháin de sheoltóir [[Miotal|miotalach]] líneach le teirminéal dearfach na foinse, is an ceann eile leis an teirminéal diúltach, sreabhann sruth leictreach tríd an seoltóir. Is é an voltas a fheidhmíonn chun an sruth a bhrú chun tosaigh. Is é dlí Ohm go bhfuil an sruth díreach i gcomhréir leis an voltas idir cinn an tseoltóra, nó go bhfuil an cóimheas idir voltas (i [[Voltas|voltais]], V) is an sruth (in [[Aimpéar|aimpéir]], A) ina thairiseach.<ref name=":0">Matt Hussey, Fréamh an Eolais (Coiscéim, 2011)</ref> Tugtar an fhriotaíocht ar an gcóimheas thuas, agus is é an t-[[óm]] (Ω) a aonad. Más beag an fhriotaíocht is maith an seoltóir chun seolta leictrigh, agus más an-mhór an fhriotaíocht ní shreabhann oiread ar fiú trácht air de shruth. '''[[Foinsí voltais]]''' De reir dlí Ohm, ní mór [[Foinsí voltais|foinse voltais]] a bheith ar fáil chun sruth leictreach a bhrú trí fhriotaíocht seoltóra ar bith. Is é sainmhíniú an voltais ná an méid oibre i ngiúil a dhéanann an thoinse (nó an méid fuinnimh a sholáthraíonn sí) chun cúlóm amháin luchta a aistriú ó theirminéal arnháin go teirminéal eile.<ref name=":0" /> '''[[Forsheoltacht]]''' De réir dlí Ohm, nuair a ritheann sruth trí ábhar [[Forsheoltacht|forsheoltach]] ní bhíonn aon voltas trasna, agus ní chruthaítear aon teas ón bhfuinneamh leictreach a iompraítear tríd. Mar sin, tá an seoladh srutha leictrigh lánéifeachtach trína leithéid d'ábhar.<ref name=":0" /> '''[[Óm]]''' Aonad na friotaíochta leictrí, ar siombail dó an litir Ghréagach Óimige (Ω). Ionann is friotaíocht friotóra le voltas aon volta (1 V) idir a theirminéil a bhfuil sruth aon aimpéar (1 A) ag rith ann. '''[[Sruth leictreach]]''' Tugtar seoltóir ar an ábhar trína sreabhann an sruth, agus chun an sruth a chur ar siúl, ní mór fórsa leictreaghluaisneach nó voltas chun an sruth a bhrú trí fhriotaíocht an tseoltóra, de réir dlí Ohm. === Stair === Ainmníodh an riail seo in onóir don eolaí Gearmánach [[Georg Ohm]] (1789-[[1854]]) a d'fhionn an ceangal I = V/R. == Féach freisin == * [[Cill leictreach since/chopair|CiIl leictreach since/chopair]] * [[Ciorcad leictreach]] * [[Foinsí voltais]] * [[Óm]] * [[Georg Ohm]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Fisic]] [[Catagóir:Leictreachas]] [[Catagóir:Dlíthe eolaíocha]] tbfe4w6eje9d07kon70rrwmpdoldvxi 1319697 1319696 2026-07-06T21:45:11Z TGcoa 21229 1319697 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Ohms law voltage source.svg|thumb|220x220px|Ciorcad leictreach bunúsach. Brúnn an fhoinse voltais [[volta|V]], ar an gclé, sruth I timpeall an chiorcaid, ag seoladh fuinneamh leictreach go dtí an [[Friotaíocht agus seoltas leictreach|fhriotaíocht]] R. Ón bhfriotóir, filleann an sruth go dtí an fhoinse, ag críochnú an chiorcaid.]][[Íomhá:Full Ohm Law explained in real.jpg|mion|220x220px]][[File:Ohm3.gif|thumb|282x282px|Georg Ohm|alt=]]Maíonn '''dlí Ohm''' go bhfuil an [[Sruth leictreach|sruth]], i gciorcad [[Leictreachas|leictreach]], atá ag dul trí sheoltóir idir dhá phointe, i gcoibhneas díreach leis an [[difríocht poitéinsil]] (sé sin titim i [[volta]]s) trasna an dá phointe, agus i gcoibhneas inbhéartach leis an bhfriotaíocht eatarthu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/Past-Papers/cleared/GCSE/GCSE%20Science%20Single%20Award%20%282017%29/2019-Summer/Irish%20Medium/0/GCSE-Science%20Single%20Award-586-Summer2019-Foundation%20Tier%2C%20Unit%204%3A%20Booklet%20A-Paper.pdf|teideal=Eolaíocht Teastas Singil|údar=ccea.org.uk|dáta=2019|dátarochtana=2026}}</ref> :<math>I = \dfrac{V}{R}</math> Is riail bhunúsach í i gcúrsaí [[Sruth leictreach|srutha leictrigh]]. Má bhíonn foinse [[Volta|voltais]] mar chill leictreach nó dineamó ann, agus má cheanglaítear ceann amháin de sheoltóir [[Miotal|miotalach]] líneach le teirminéal dearfach na foinse, is an ceann eile leis an teirminéal diúltach, sreabhann sruth leictreach tríd an seoltóir. Is é an voltas a fheidhmíonn chun an sruth a bhrú chun tosaigh. Is é dlí Ohm go bhfuil an sruth díreach i gcomhréir leis an voltas idir cinn an tseoltóra, nó go bhfuil an cóimheas idir voltas (i [[Voltas|voltais]], V) is an sruth (in [[Aimpéar|aimpéir]], A) ina thairiseach.<ref name=":0">Matt Hussey, Fréamh an Eolais (Coiscéim, 2011)</ref> Tugtar an fhriotaíocht ar an gcóimheas thuas, agus is é an t-[[óm]] (Ω) a aonad. Más beag an fhriotaíocht is maith an seoltóir chun seolta leictrigh, agus más an-mhór an fhriotaíocht ní shreabhann oiread ar fiú trácht air de shruth. '''[[Foinsí voltais]]''' De reir dlí Ohm, ní mór [[Foinsí voltais|foinse voltais]] a bheith ar fáil chun sruth leictreach a bhrú trí fhriotaíocht seoltóra ar bith. Is é sainmhíniú an voltais ná an méid oibre i ngiúil a dhéanann an thoinse (nó an méid fuinnimh a sholáthraíonn sí) chun cúlóm amháin luchta a aistriú ó theirminéal arnháin go teirminéal eile.<ref name=":0" /> '''[[Forsheoltacht]]''' De réir dlí Ohm, nuair a ritheann sruth trí ábhar [[Forsheoltacht|forsheoltach]] ní bhíonn aon voltas trasna, agus ní chruthaítear aon teas ón bhfuinneamh leictreach a iompraítear tríd. Mar sin, tá an seoladh srutha leictrigh lánéifeachtach trína leithéid d'ábhar.<ref name=":0" /> '''[[Óm]]''' Aonad na friotaíochta leictrí, ar siombail dó an litir Ghréagach Óimige (Ω). Ionann is friotaíocht friotóra le voltas aon volta (1 V) idir a theirminéil a bhfuil sruth aon aimpéar (1 A) ag rith ann. '''[[Sruth leictreach]]''' Tugtar seoltóir ar an ábhar trína sreabhann an sruth, agus chun an sruth a chur ar siúl, ní mór fórsa leictreaghluaisneach nó voltas chun an sruth a bhrú trí fhriotaíocht an tseoltóra, de réir dlí Ohm. === Stair === Ainmníodh an riail seo in onóir don eolaí Gearmánach [[Georg Ohm]] (1789-[[1854]]) a d'fhionn an ceangal I = V/R. == Féach freisin == * [[Friotaíocht agus seoltas leictreach]] * [[Cill leictreach since/chopair|CiIl leictreach since/chopair]] * [[Ciorcad leictreach]] * [[Foinsí voltais]] * [[Óm]] * [[Georg Ohm]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Fisic]] [[Catagóir:Leictreachas]] [[Catagóir:Dlíthe eolaíocha]] 6cn83ckeevuaie64k5zrlevufzha5fv 1319700 1319697 2026-07-06T22:01:12Z TGcoa 21229 1319700 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Dlí Ohm léiriú.png|thumb|220x220px|Ci]] [[Íomhá:Dlí Ohm foirmle.png|thumb|220x220px|Ci]] [[Íomhá:Ohms law voltage source.svg|thumb|220x220px|Ciorcad leictreach bunúsach. Brúnn an fhoinse voltais [[volta|V]], ar an gclé, sruth I timpeall an chiorcaid, ag seoladh fuinneamh leictreach go dtí an [[Friotaíocht agus seoltas leictreach|fhriotaíocht]] R. Ón bhfriotóir, filleann an sruth go dtí an fhoinse, ag críochnú an chiorcaid.]] [[Íomhá:Full Ohm Law explained in real.jpg|mion|220x220px]] [[File:Ohm3.gif|thumb|282x282px|Georg Ohm|alt=]] Maíonn '''dlí Ohm''' go bhfuil an [[Sruth leictreach|sruth]] (I), i gciorcad [[Leictreachas|leictreach]], atá ag dul trí sheoltóir idir dhá phointe, i gcoibhneas díreach leis an [[difríocht poitéinsil]] (sé sin titim i [[volta]]s V) trasna an dá phointe, agus i gcoibhneas inbhéartach leis an bhfriotaíocht (R) eatarthu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/Past-Papers/cleared/GCSE/GCSE%20Science%20Single%20Award%20%282017%29/2019-Summer/Irish%20Medium/0/GCSE-Science%20Single%20Award-586-Summer2019-Foundation%20Tier%2C%20Unit%204%3A%20Booklet%20A-Paper.pdf|teideal=Eolaíocht Teastas Singil|údar=ccea.org.uk|dáta=2019|dátarochtana=2026}}</ref> :<math>I = \dfrac{V}{R}</math> Is riail bhunúsach í i gcúrsaí [[Sruth leictreach|srutha leictrigh]]. Má bhíonn foinse [[Volta|voltais]] mar chill leictreach nó dineamó ann, agus má cheanglaítear ceann amháin de sheoltóir [[Miotal|miotalach]] líneach le teirminéal dearfach na foinse, is an ceann eile leis an teirminéal diúltach, sreabhann sruth leictreach tríd an seoltóir. Is é an voltas a fheidhmíonn chun an sruth a bhrú chun tosaigh. Is é dlí Ohm go bhfuil an sruth díreach i gcomhréir leis an voltas idir cinn an tseoltóra, nó go bhfuil an cóimheas idir voltas (i [[Voltas|voltais]], V) is an sruth (in [[Aimpéar|aimpéir]], A) ina thairiseach.<ref name=":0">Matt Hussey, Fréamh an Eolais (Coiscéim, 2011)</ref> Tugtar an fhriotaíocht ar an gcóimheas thuas, agus is é an t-[[óm]] (Ω) a aonad. Más beag an fhriotaíocht is maith an seoltóir chun seolta leictrigh, agus más an-mhór an fhriotaíocht ní shreabhann oiread ar fiú trácht air de shruth. '''[[Foinsí voltais]]''' De reir dlí Ohm, ní mór [[Foinsí voltais|foinse voltais]] a bheith ar fáil chun sruth leictreach a bhrú trí fhriotaíocht seoltóra ar bith. Is é sainmhíniú an voltais ná an méid oibre i ngiúil a dhéanann an thoinse (nó an méid fuinnimh a sholáthraíonn sí) chun cúlóm amháin luchta a aistriú ó theirminéal arnháin go teirminéal eile.<ref name=":0" /> '''[[Forsheoltacht]]''' De réir dlí Ohm, nuair a ritheann sruth trí ábhar [[Forsheoltacht|forsheoltach]] ní bhíonn aon voltas trasna, agus ní chruthaítear aon teas ón bhfuinneamh leictreach a iompraítear tríd. Mar sin, tá an seoladh srutha leictrigh lánéifeachtach trína leithéid d'ábhar.<ref name=":0" /> '''[[Óm]]''' Aonad na friotaíochta leictrí, ar siombail dó an litir Ghréagach Óimige (Ω). Ionann is friotaíocht friotóra le voltas aon volta (1 V) idir a theirminéil a bhfuil sruth aon aimpéar (1 A) ag rith ann. '''[[Sruth leictreach]]''' Tugtar seoltóir ar an ábhar trína sreabhann an sruth, agus chun an sruth a chur ar siúl, ní mór fórsa leictreaghluaisneach nó voltas chun an sruth a bhrú trí fhriotaíocht an tseoltóra, de réir dlí Ohm. === Stair === Ainmníodh an riail seo in onóir don eolaí Gearmánach [[Georg Ohm]] (1789-[[1854]]) a d'fhionn an ceangal I = V/R. == Féach freisin == * [[Friotaíocht agus seoltas leictreach]] * [[Cill leictreach since/chopair|CiIl leictreach since/chopair]] * [[Ciorcad leictreach]] * [[Foinsí voltais]] * [[Óm]] * [[Georg Ohm]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Fisic]] [[Catagóir:Leictreachas]] [[Catagóir:Dlíthe eolaíocha]] qmvcildl43od16e39xwh6n6qpkgxkdf 1319701 1319700 2026-07-06T22:02:39Z TGcoa 21229 1319701 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Dlí Ohm léiriú.png|thumb|220x220px|Léiriú]] [[Íomhá:Dlí Ohm foirmle.png|thumb|220x220px|Foirmle]] [[Íomhá:Ohms law voltage source.svg|thumb|220x220px|Ciorcad leictreach bunúsach. Brúnn an fhoinse voltais [[volta|V]], ar an gclé, sruth I timpeall an chiorcaid, ag seoladh fuinneamh leictreach go dtí an [[Friotaíocht agus seoltas leictreach|fhriotaíocht]] R. Ón bhfriotóir, filleann an sruth go dtí an fhoinse, ag críochnú an chiorcaid.]] [[Íomhá:Full Ohm Law explained in real.jpg|mion|220x220px]] [[File:Ohm3.gif|thumb|282x282px|Georg Ohm|alt=]] Maíonn '''dlí Ohm''' go bhfuil an [[Sruth leictreach|sruth]] (I), i gciorcad [[Leictreachas|leictreach]], atá ag dul trí sheoltóir idir dhá phointe, i gcoibhneas díreach leis an [[difríocht poitéinsil]] (sé sin titim i [[volta]]s V) trasna an dá phointe, agus i gcoibhneas inbhéartach leis an bhfriotaíocht (R) eatarthu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/Past-Papers/cleared/GCSE/GCSE%20Science%20Single%20Award%20%282017%29/2019-Summer/Irish%20Medium/0/GCSE-Science%20Single%20Award-586-Summer2019-Foundation%20Tier%2C%20Unit%204%3A%20Booklet%20A-Paper.pdf|teideal=Eolaíocht Teastas Singil|údar=ccea.org.uk|dáta=2019|dátarochtana=2026}}</ref> :<math>I = \dfrac{V}{R}</math> Is riail bhunúsach í i gcúrsaí [[Sruth leictreach|srutha leictrigh]]. Má bhíonn foinse [[Volta|voltais]] mar chill leictreach nó dineamó ann, agus má cheanglaítear ceann amháin de sheoltóir [[Miotal|miotalach]] líneach le teirminéal dearfach na foinse, is an ceann eile leis an teirminéal diúltach, sreabhann sruth leictreach tríd an seoltóir. Is é an voltas a fheidhmíonn chun an sruth a bhrú chun tosaigh. Is é dlí Ohm go bhfuil an sruth díreach i gcomhréir leis an voltas idir cinn an tseoltóra, nó go bhfuil an cóimheas idir voltas (i [[Voltas|voltais]], V) is an sruth (in [[Aimpéar|aimpéir]], A) ina thairiseach.<ref name=":0">Matt Hussey, Fréamh an Eolais (Coiscéim, 2011)</ref> Tugtar an fhriotaíocht ar an gcóimheas thuas, agus is é an t-[[óm]] (Ω) a aonad. Más beag an fhriotaíocht is maith an seoltóir chun seolta leictrigh, agus más an-mhór an fhriotaíocht ní shreabhann oiread ar fiú trácht air de shruth. '''[[Foinsí voltais]]''' De reir dlí Ohm, ní mór [[Foinsí voltais|foinse voltais]] a bheith ar fáil chun sruth leictreach a bhrú trí fhriotaíocht seoltóra ar bith. Is é sainmhíniú an voltais ná an méid oibre i ngiúil a dhéanann an thoinse (nó an méid fuinnimh a sholáthraíonn sí) chun cúlóm amháin luchta a aistriú ó theirminéal arnháin go teirminéal eile.<ref name=":0" /> '''[[Forsheoltacht]]''' De réir dlí Ohm, nuair a ritheann sruth trí ábhar [[Forsheoltacht|forsheoltach]] ní bhíonn aon voltas trasna, agus ní chruthaítear aon teas ón bhfuinneamh leictreach a iompraítear tríd. Mar sin, tá an seoladh srutha leictrigh lánéifeachtach trína leithéid d'ábhar.<ref name=":0" /> '''[[Óm]]''' Aonad na friotaíochta leictrí, ar siombail dó an litir Ghréagach Óimige (Ω). Ionann is friotaíocht friotóra le voltas aon volta (1 V) idir a theirminéil a bhfuil sruth aon aimpéar (1 A) ag rith ann. '''[[Sruth leictreach]]''' Tugtar seoltóir ar an ábhar trína sreabhann an sruth, agus chun an sruth a chur ar siúl, ní mór fórsa leictreaghluaisneach nó voltas chun an sruth a bhrú trí fhriotaíocht an tseoltóra, de réir dlí Ohm. === Stair === Ainmníodh an riail seo in onóir don eolaí Gearmánach [[Georg Ohm]] (1789-[[1854]]) a d'fhionn an ceangal I = V/R. == Féach freisin == * [[Friotaíocht agus seoltas leictreach]] * [[Cill leictreach since/chopair|CiIl leictreach since/chopair]] * [[Ciorcad leictreach]] * [[Foinsí voltais]] * [[Óm]] * [[Georg Ohm]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Fisic]] [[Catagóir:Leictreachas]] [[Catagóir:Dlíthe eolaíocha]] 7bcsttnax2d4cps5gc1at37ojucuqmv 14 16726 1319773 1311467 2026-07-07T00:07:20Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319773 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|J. R. R. Tolkien|J. R. R. Tolkien}} {{DEFAULTSORT:Tolkien, J. R. R.}} [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1892]] [[Catagóir:Básanna i 1973]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ealaíontóirí na hAfraice Theas]] [[Catagóir:Ealaíontóirí Sasanacha]] [[Catagóir:Fantaisíocht]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Filí na hAfraice Theas]] [[Catagóir:Filí Sasanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Focleolaithe]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Maisitheoirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] [[Catagóir:Scoláirí]] [[Catagóir:Teangeolaithe Sasanacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha]] rvdix2ai4rz6rxt557m2568feob3ids 0 16955 1319736 1297455 2026-07-06T23:23:26Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319736 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir [[ficsean eolaíochta|ficsin eolaíochta]] agus cumadóir ab ea '''Arthur C. Clarke''', CBE, Sri Lankabhimanya ([[16 Nollaig]] [[1917]] – [[19 Márta]] [[2008]]) Rugadh Clarke sa bhliain 1917 i Minehead, [[Sasana]]. Sa bhliain 1956, chuaigh sé go [[Srí Lanca]], agus bhí cónaí air i Srí Lanca go deireadh a shaoil. Bhí clú agus cáil air, go háirithe mar gheall ar an [[úrscéal]] agus [[scannán]] ''[[2001: A Space Odyssey]]'', a scríobh sé in éineacht le [[Stanley Kubrick]]. Fuair sé bás i Srí Lanca i mí na Márta 2008. == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Clarke, Arthur C.}} [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Aindiachaithe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1917]] [[Catagóir:Básanna in 2008]] hhzi3dtmide4nn9yas9kjo2co46t2wd 0 19411 1319762 1305170 2026-07-06T23:53:40Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319762 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Scríbhneoir]] agus [[duine]] daonnachtúil [[Angla-Éireannach]] ab ea '''Jonathan Swift''' ([[30 Samhain]] [[1667]] – [[19 Deireadh Fómhair]] [[1745]]), a scríobh aoir, aistí, paimfléid [[Polaitíocht|polaitiúl]]<nowiki/>a (do na [[Fuig|Fuigeanna]] ar dtús, agus ansin do na Tóraithe) agus [[filíocht]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/swift-jonathan-a8415|teideal=Swift, Jonathan {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2022-10-19}}</ref> == Beatha == Ba shagart Anglacánach a athair. Tar éis a bhreithe i mBaile Átha Cliath i 1667, tógadh Swift idir Éire agus Sasana.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/jonathan-swift/|teideal=Jonathan Swift|údar=Litríocht|language=ga-IE|dátarochtana=2022-10-19}}</ref> Agus in aois sé bliain dó, d’fhreastail sé ar choláiste Chill Cheannaigh agus níos déanaí ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]]. Bhí Swift múnlaithe ag imeachtaí a óige agus ag a thógáil, mar a bhímid go léir, agus léirigh sé láidreachtaí agus castacht na féiniúlachta Angla-Éireannaí go hiomlán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/en/media-library/speeches/address-at-the-annual-commemoration-of-dean-jonathan-swift|teideal=Media Library {{!}} Speeches {{!}} President of Ireland|údar=Office of the President of Ireland|language=en|work=president.ie|dátarochtana=2022-10-19}}</ref> Bhí sé mar rúnaí pearsanta do [[William Temple]] i Sasana ó 1688-1692l. Bhain sé máistreacht amach in Oxford (1694) agus fuair sé post mar shagart de chuid [[Eaglais na hÉireann]] i gCo. Aontroma. Ní raibh sé sásta fanacht ann áfach, agus sar i bhfad d’fhill sé ar Temple go dtí uair a bháis sa bhliain 1699.<ref name=":0" /> Níor fhan Swift i Sasana ró-fhada théis bás Temple; bhí naimhde á chothú aige lena scríbhneoireacht polaitíochta. Chuir sé faoi i m[[Baile Átha Troim]], Co. na Mí, ach bheadh sé sall is anall ón Mhí go Sasana go rialta. San am seo d’fhoilsigh sé ''The Tale of a Tub'' agus ''The Battle of the Books.'' D’éirigh a scríbhneoireacht níos polaitiúla le linn an tréimhse seo, agus ba mhór a cháin sé na [[Fuigeanna (páirtí polaitíochta)|Fuigeanna]]. Bhí sé ag súil go mbeadh ceapachán eaglaise aige i Shasana, ach ní raibh an [[Áine na Breataine Móire|Banríon Áine]] ró-cheannúil air. Sa bhliain 1713, ceapadh Swift ina Dhéan ar [[Ardeaglais Naomh Pádraig, Baile Átha Cliath|Ardeaglais Naomh Pádraig]], i m[[Baile Átha Cliath]]. Fuair a chairde an post dó ach ach bhí díomá ar Swift ag an am. Chas a chuid scríbhneoireacht i dtaobh cúis na hÉireann, ''Proposal for Universal Use of Irish Manufacture'' agus ''Drapier’s Letters'', rud nach raibh an rialtas róshásta faoi. Cuireadh i leith go raibh cuid dá fhoilseacháin cealgach, ach anois bhí cuma mar 'tírghráthóir' na hÉireann air. Thart ar an am seo, thosaigh sé ag scríobh a mhór-shaothar ''Camchuairt Gulliver'', a foilsíodh i 1726. Tháinig néaltrú ar Swift agus d'éag [[19 Deireadh Fómhair]] [[1745]] i m[[Baile Átha Cliath]].  Ar an [[19 Meán Fómhair]] [[1757]], d’oscail an t-[[ospidéal]] [[Síciatracht|síciatrach]], Ospidéal Naomh Pádraig, le tiomnacht ó Jonathan Swift. === Gaeilge agus cúrsaí in Éirinn === Jonathan Swift a cheap go ndéanfadh díothú na Gaeilge níos sibhialta ‘the most barbarous’ againn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dia-idir-sinn-agus-aisling-dhiostoipeach-na-gaeilge-eigeantai/|teideal=Dia idir sinn agus aisling dhiostóipeach na Gaeilge éigeantaí|údar=Máire Ní Fhinneadha|dáta=6 Lúnasa 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-10-19}}</ref><ref>Dhearbhaigh sé sna 1720’dí : ‘It would be a noble achievement to abolish the Irish language so far at least as to oblige all the natives to speak only English on every occasion of business in shops, markets, fairs and other places of dealing.’</ref> Bhí [[gorta]] sa tír i 1729, fágaim, an bhliain inar fhoilsigh Swift ‘''A Modest Proposal’'', leabhar inar mhol sé cinedhíothú ar Éireannaigh bhochta. “''He uses satire to put forward his own views....He put into words what everyone else was thinking.''<ref>Mervyn Bragg ar BBC Radio 4 (28 Eanáir 2009)</ref>” Ní tírghráthóir a bhí ann, ach fear a bhí glan in aghaidh shaíocht agus theanga na nGael.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-glortha-an-drochshaoil.aspx|teideal=Glórtha an Drochshaoil.|údar=Tony Birtill|dáta=Nollaig 2009|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2022-10-19}}</ref> “''A barbarous culture'',” a thug sé air. “''He castigated the Irish poor, describing them as beggars, thieves and wife beaters in his sermons'' ...<ref name=":1" /> Ach ag an am céanna, thiomnaigh sé an mhaoin lenar bunaíodh Ospidéal Naomh Pádraig i ndiaidh a bháis. [[Íomhá:Jonathan Swift, by Thomas Pooley.jpg|mion|Jonathan Swift, le Thomas Pooley, 1682]] Bhí an Dochtúir Patrick Delany, cara le Jonathan Swift, ar dhuine de na daoine a raibh aithne ag an file, [[Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin]], orthu. Is mar gheall air sin a leagtar an t-amhrán An Breathnach ar Chearbhallán, a bhaineann le hiníon Swift, a phós ‘an Máistir Walsh’.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/toirdhealbhach-o-cearbhallain-ollamh-na-dtead-agus-cumadoir-a-sharaigh-an-chruinne-le-ceim/|teideal=Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin: ‘Ollamh na dTéad’ agus cumadóir ‘a sháraigh an chruinne le céim’|údar=Kevin Hickey|dáta=27 Nollaig 2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-10-19}}</ref> [[Íomhá:Jonathan Swift by Rupert Barber, 1745, National Portrait Gallery, London.JPG|mion|Swift le Rupert Barber, 1745, National Portrait Gallery, Londain]] == Saothar == Cuimhnítear Swift mar an duine a scríobh na leabhair iomráiteacha seo a leanas: * ''Gulliver's Travels'', * ''A Modest Proposal'', * ''A Journal to Stella'', * ''Drapier's Letters'', * ''The Battle of the Books'', * ''An Argument Against Abolishing Christianity'' agus * ''A Tale of a Tub''. [[Íomhá:St. Patrick's Cathedral Swift epitaph.jpg|mion|feartlaoi, [[Ardeaglais Naomh Pádraig, Baile Átha Cliath|Ardeaglais Naomh Pádraig]], i m[[Baile Átha Cliath]]]] "Is iontach an rud é ... go bhféadfadh duine a tháinig chun suntais trí chéad bliain ó shin draíocht fós a imirt ar dhaoine agus go mbeadh moladh ag daoine dó i gcónaí. Is léiriú é sin ní amháin ar a tháirgeadh liteartha, ar litríocht í a bhí substainteach agus a raibh tionchar aici chomh maith; ach thairis sin, is léiriú é ar an rómánsaíocht, ar an leochaileacht agus ar na conthrarthachtaí a bhí san fhear é féin, ina shaol pearsanta, lena n-áirítear tomhas an chaidreamh a bhí aige le Stella agus Vanessa."<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/en/media-library/speeches/remarks-at-the-inaugural-swift-lecture-trim-co.-meath|teideal=Media Library {{!}} Speeches {{!}} President of Ireland|údar=Office of the President of Ireland|language=en|work=president.ie|dátarochtana=2022-10-19}}</ref> === Aoir === Aicmítear Swift mar dhuine de na aorthóirí próis ba mhó i stair an [[Béarla|Bhéarla]], agus suas chun dáta i gcónaí. Mar shampla, sa leabhar ''Gulliver’s Travels,'' cuireann rí na ''Houyhnhnm'' ceist ar an gcuairteoir ait mar gheall ar a thír dhúchais. Cé atá i gceannas ann? Déanann Gulliver cur síos ar Phríomh-Aire na Breataine agus a thréithe.<ref>“I told him, that a first or chief minister of state, who was the person I intended to describe, was the creature wholly exempt from joy and grief, love and hatred, pity and anger; at least, makes use of no other passions,…that he applies his words to all uses, except to the indication of his mind; that he never tells a truth but with an intent that you should take it for a lie; nor a lie, but with a design that you should take it for a truth…”</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ma-ta-plean-ag-theresa-may-i-dtaobh-brexit-nil-si-ag-ligean-uirthi-fein/|teideal=Má tá plean ag Theresa May i dtaobh Brexit, níl sí ag ligean uirthi féin…|údar=John-Paul McCarthy|dáta=14 Iúil 2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-10-19}}</ref> Níl an clú céanna air mar fhile. Sa chéad áit, d'fhoilsigh Swift gach rud dá chuid [[Litríocht|scríbhneoireachta]] faoi ainmneacha cleite, ar nós Lemuel Gulliver, Isaac Bickerstaff, M.B. Drapier, agus uaireanta eile gan ainm ar bith. == Féach freisin == * Na [[Fuigeanna (páirtí polaitíochta)|Fuigeanna]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Swift, Jonathan}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1667]] [[Catagóir:Básanna i 1745]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta Éireannacha]] [[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] lhjijq6kbsffu3x4ov0g5iinxa3kpwm 0 19485 1319765 1299604 2026-07-06T23:57:13Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319765 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[File]] agus [[úrscéalaí]] [[Albain|Albanach]] ab ea '''Iain Mac a' Ghobhainn''' (1 Eanáir 1928 - 15 Deireadh Fómhair, 1998), a d’úsáid an t-ainm Béarla '''John Crichton Smith''' freisin. Scríobh sé filíocht, úrscéalta, gearrscéalta agus drámaí i nGaeilge agus i mBéarla. ==Beathaisnéis== Rugadh é i n[[Glaschú]] i b[[Pabail]] bhliain 1928, ach ba as [[Leòdhas]] dá thuismitheoirí agus d'aistrigh an teaghlach go Leòdhas nuair a bhí sé fós óg, sa bhliain 1930. Tógadh é i bPabail, an baile céanna inar tógadh [[Ruaraidh MacThòmais]] agus [[Anne Frater]]. B'í Gaeilge na hAlban a phríomhtheanga. Fuair a athair bás leis [[An eitinn|an eitinn]]. Chuaigh sé go Sgoil Phabail, Sgoil MhicNeacail i [[Steòrnabhagh]] agus sa bhliain 1949 bhain sé céim amach sa Bhéarla ó [[Oilthigh Obar Dheathain]]. Rinne sé seirbhís náisiúnta agus tar éis na seirbhíse, d'oibrigh sé mar mhúinteoir i mBruaich Chluaidh agus ar feadh mblianta, in [[An t-Òban|Oban]]. D'fhág sé Àrd-Sgoil an Òbain i 1977, toisc go raibh sé ag iarraidh scríobh go lánaimseartha. Nuair a phós sé Donalda Gillies Logan, bhog siad go [[Taigh an Uillt]]. Sa bhliain 1980 fuair sé OBE. Faraor, bhuail an ailse é GUS fuair sé bás i 1998, nuair a bhí sé 70 bliain d'aois. ==Suimeanna== Bhí suim ag Mac a' Ghobhainn in bh[[Fuadach na nGael]]: pléann a úrscéal Béarla, ''Consider the Lilies'', an dráma Gàidhlig, ''An Chúirt'', agus an dán Gaelach leis an téama seo. ==Leabharliosta== ===Bàrdachd Ghàidhlig=== * ''[[Bìobuill is Sanasan Reice]]'' <small>[<nowiki/>[[:gd:Bìobuill_is_Sanasan_Reice|gd]]]</small> (Glaschu: ''[[Gairm]]'', 1965) * ''Eadar Fealla-dha is Glaschu'' (Glaschu: Oilthigh Ghlaschu, 1974) * ''Na h-Eilthirich'' (Glaschu: Oilthigh Ghlaschu, 1983) * ''An t-Eilean agus an Cànan'' (Glaschu: Oilthigh Ghlaschu, 1987) === Rosg Gàidhlig === * 'An Coigreach', ''Gairm'' 25 (1958): cuideachd ann an ''Eadar Peann is Pàipear'' (133-138). * ''Bùrn is Aran'' (1960) 'An Duine Dubh', 'Bùrn': cuideachd ann an ''Eadar Peann is Pàipear'' (deas. le Dòmhnall Iain MacÌomhair, Glaschu: Gairm, 1985, 102–103, 167–171). * ''[[An Dubh is an Gorm]]'' <small>[<nowiki/>[[:gd:An_Dubh_is_an_Gorm|gd]]]</small> (Obair-Dheadhain: Oilthigh Obair-Dheadhain, 1963). 'An Comhradh', 'Aig a' Chloich-Chuimhne', 'An Taghadh': cuideachd ann an ''Eadar Peann is Pàipear'' (113–115, 127–129, 150–154) * 'Ioseph', ''Gairm'' 43 (1963): cuideachd ann an ''Eadar Peann is Pàipear'' (11-13). * ''[[Iain am Measg Nan Reultan]]'' (1970) * ''Maighstirean is Ministearan'' (1970) * ''An t-Adhar Ameireaganach'' (1973) * ''[[Rabhdan is Rudan]]'' <small>[<nowiki/>[[:gd:Rabhdan_is_Rudan|gd]]]</small> (1973) * ''An t-Aonaran'' (Glaschu: Oilthigh Ghlaschu, 1976) * 'Mairead', ''Gairm'' 120 (1982): cuideachd ann an ''Eadar Peann is Pàipear'' (41-43). * ''Bùrn is Aran'' (1987) * ''A' Bheinn Oir'' (1989) * ''[[Na Speuclairean Dubha]]'' <small>[<nowiki/>[[:gd:Na_Speuclairean_Dubha|gd]]]</small> (1989) * ''Turas tro Shaoghal Falamh'' (1991) * ''Na Guthan'' (1991) * ''An Dannsa mu Dheireadh'' (1992) === Drámaí i nGaeilge na hAlban === * ''A' Chùirt''. === Filíocht sa Bhéarla === * ''The Long River'' (1955) * ''Deer on the High Hills'' (1962) * ''The Law and the Grace'' (1965) * ''Love Poems and Elegies'' (1972) * ''The Exiles'' (1984) * ''The Village and Other Poems'' (Manchester: Carcanet Press, 1989) === Úrscéalta sa Bhéarla === * ''Consider the Lilies'' (1968) * ''The Last Summer'' (1969) * ''The Permanent Island'' (1975) * ''An End to Autumn'' (1978) * ''In the Middle of the Wood'' (1987) * ''Thistles and Roses'' (1961) * ''At Helensburgh'' (1968) * ''From Bourgeois Land'' (1969) * ''Survival Without Error'' (1970) * ''My Last Duchess'' (1971) * ''Goodbye Mr Dixon'' (1974) * ''Hami Autumn'' (1974) * ''The Notebooks of Robinson Crusoe'' (1975) * ''River, River'' (1978) * ''On the Island'' (1979) * ''Murdo'' (1981) * ''A Field Full of Folk'' (1982) * ''The Search'' (1982) * ''Mr Trill in Hades'' (1984) * ''The Tenement'' (1985) * ''A Life'' (1986) * ''The Dream'' (1989) * ''An Honourable Death'' (1992) === Gearrscéalta i mBéarla === * ''The Black and the Red'' (1970) * ''The Hermit and Other Stories'' (1977) * "Greater Love" ann an ''The Grafton Book of Scottish Short Stories'' (deas. le James Campbell. London: Grafton Books, 1984. pp. 227-235) === Dánta Roghnaithe === *''Selected Poems'' (1970) *''Selected Poems 1955–1982'' (1982) *''Selected Poems'' (1985) *''Selected Poems'' (1990) *''Collected Poems'' (1992) === Ailt === * ''The Golden Lyric: an Essay on the Poetry of Hugh MacDiarmid. ''196;7 * ''Towards the Human: Selected Essays''[[Towards the Human|.]] Edinburgh: MacDonald,1986. * ann an ''The Literature or Region and Nation. ''1989. R. P. Draper (deas.) London: MacMillan; New York: St. Martin's Press. === Aistriúcháin === * ''[[Dàin do Eimhir]] translated by Iain Crichton Smith, with an introduction by [[An t-Ollamh Dòmhnall Meek|Professor Donald Meek]]'' (Steòrnabhagh: Acair Earranta, 1999) * ''Modern Gaelic Verse'' (1966) * 'Moladh Beinn Dòbhrainn' le [[Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir]] (1969) === Mar eagarthóir === * ''Moments in Glasshouses'' (1987) * còmhla ri C. King: ''Twelve More Modern Scottish Poets'' (1986) === Aistí scolártha faoi;=== * Frederic Lindsay (1977) "Disputed Angels. The Poetry of Iain Crichton Smith." ''Akros'' 12:3 December, 15-26. * John Blackburn.<em> The Poetry of Iain Crichton Smith. </em>Glasgow: Association for Scottish Literary Studies, 1993. * Colin Nicholson (deas.). <em>Iain Crichton Smith: Critical Essays. </em>1992. * Carol Gow (deas.). <em>Mirror and marble: the Poetry of Iain Crichton Smith. </em>1992. * Jon Sanders (2015) <nowiki>'The Ecology of Iain Crichton Smith's 'High Hills''</nowiki>, ''Scottish Literary Review'' 7:1, 75-88 ==Naisc sheachtracha== *[http://www.carcanet.co.uk/cgi-bin/indexer?owner_id=709 Iain Crichton Smith publications on the Carcanet website] *[http://www.bbc.co.uk/scotland/alba/foghlam/larachnambard/am_bard/iain_crichton.shtml BBC bio - Làrach nam Bàrd] *[http://www.abdn.ac.uk/celtic Aberdeen University Celtic Department] Saineolaithe ar scríbhneoireacht Iain Mhic a' Ghobhain, go háirithe i nGaeilge na hAlban *[https://web.archive.org/web/20170615135437/http://www.arts.gla.ac.uk/scotlit/asls/ICSmith.html The Contribution of Iain Crichton Smith] - Aiste ar fhilíocht Mhic a' Ghobhainn, le h[[Edwin Morgan (poet)|Edwin Morgan]] *[https://web.archive.org/web/20060411025253/http://www.simplyscottish.com/readingroom/history/gaelic_smith.htm Iain Crichton Smith - An extensive exploration of his life, work, and legacy] - Tráchtas dírithe ar phrós Mhic a' Ghobhainn i nGaeilge na hAlban, le hAlexander Shevellin *[http://www.alastairmcintosh.com/general/resources/1982-Iain-Crichton-Smith-Real-People-Real-Place.pdf "Real People in a Real Place" and "Between Sea and Moor"] aistí de chuid Iain Mhic a' Ghobhainn ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Gobhainn, Iain Mac a'}} [[Catagóir:Filí Albanacha]] [[Catagóir:Daoine as Glaschú]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1928]] [[Catagóir:Básanna i 1998]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Albanacha]] [[Catagóir:Litríocht Ghaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Scríbhneoirí do pháistí]] [[Catagóir;Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Drámadóirí]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge na hAlban]] 5zoh102q1v06csxu7ikxoht4jv0rwnw 0 20187 1319720 1300724 2026-07-06T23:13:06Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1319720 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} [[Íomhá:Super science fiction 195806 n10.jpg|mion]] Seánra [[Ficsean|ficsin]] is ea an '''ficsean eolaíochta''' (nó an ''finsceolaíocht'' uaireanta<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Maoilios M. Caimbeul]] <nowiki>[</nowiki>[[Liam Prút]] aist.]|date=1991|title=|pages=lch 18|publisher=[[Coiscéim]]|journal=[[Talfasg]]}}</ref>) a dhéanann tuairimíocht ar an todhchaí agus ar na forbairtí [[teicneolaíocht|ardteicneolaíochta]] a bheidh i ndán dúinn. Tá ráchairt mhór inniu ar an bhficsean eolaíochta ina lán meán éagsúil cosúil le [[litríocht|leabhair]], [[teilifís|seónna teilifíse]], [[scannán|scannáin]], [[ríomhchluiche|ríomhchluichí]], amharclannaíocht agus araile. Ní féidir i gcónaí an ficsean eolaíochta a aithint thar sheánraí eile den chineál ficsin ar a dtugtar ficsean tuairimeach air, cosúil leis an litríocht fantaisíochta agus an litríocht uafáis. Is é an phríomhdhifríocht idir an ficsean eolaíochta agus an litríocht fantaisíochta go mbíonn craiceann inchreidte éigin ar imeachtaí an fhicsin eolaíochta agus é bunaithe ar an [[eolaíocht]] agus ar na dlíthe nádúrtha, nó ar a laghad, go mbíonn na himeachtaí éadóchúla ag brath ar ghléasra ardteicneolaíochta a bhfuil cuma réasúnta inchreidte air de réir shaoltaithí an léitheora. Bíonn na [[scríbhneoir]]í ag iarraidh cur síos a thabhairt ar an saol difriúil a bheadh ann dá mbeadh na haireagáin ardteicneolaíochta ann i ndáiríre agus ar na difríochtaí idir ár sochaí féin agus an tsochaí a bheadh ann ansin. Ansin atá cuid mhór den draíocht a chuireann an ficsean eolaíochta ar an léitheoir, agus bíonn idéanna spéisiúla den chineál sin níos tábhachtaí, go minic, ná an charachtracht agus an phlotáil. Sin é an tuige go dtugtar "litríocht na n-idéanna" ar an bhficsean eolaíochta chomh maith. Bua eile de chuid an fhicsean eolaíochta ámh, taobh le féidearthachtaí an domhain shamhlaíoch a fhionnadh agus súil eile a thabhairt ar cheisteanna a bhaineann lenár ndomhan féin, ná dá éagsúla is atá comhthéacs an scéil, is amhlaidh is mó a aithníonn muid na mothúcháin a bhíonn i gcoiteann idir muid féin agus na carachtair mar gheall go seasann cosúlachtaí daonna amach i gcodarsnacht le gnéithe coimhthíocha an scéil.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=[[Aonghus Ó Lochlainn]]|url=https://comhar.ie/iris/82/9/an-dara-rogha/|title=An Dara Rogha: Léirmheas le hAonghus Ó Lochlainn|journal=[[Comhar]]|volume=82|issue=9|pages=lgh 22–23|year=2022|month=Meán Fómhair}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|url=https://comhar.ie/iris/85/6/glor-an-mhionlaigh/|title=Glór an Mhionlaigh|journal=[[Comhar]]|volume=85|issue=6|pages=lgh 10–11|author=[[Claire Dunne]]|month=Meitheamh|year=2025}}</ref> [[Íomhá:Science fiction quarterly 195205.jpg|clé|mion]] Ar na saintréithe seo is minic a aithnítear an ficsean eolaíochta: * Tá na himeachtaí suite i malairt saoil agus i [[malairt staire]]: cuir i gcás go bhfuil Hitler tar éis [[an Dara Cogadh Domhanda]] a ghnóthú (''Fatherland'' le Robert Harris, ''SS-GB'' le [[Len Deighton]], nó ''The Man in the High Castle'' le [[Philip K. Dick]]), nó an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] á labhairt go forleathan ag uasal is ag íseal ar fud na h[[Éire|Éireann]] (''[[A.D. 2016]]'' le [[Pádraig Standún]]). * Tá na himeachtaí suite amuigh sa spás i bhfad ón Domhan, agus neachanna eachtardhomhanda ag baint leis an bplota. * Tá teicneolaíocht ann nach bhfuil ag cloí le dlíthe an nádúir mar is aithin dúinn iad inniu. * Cuid den scéal is ea an dóigh a n-aithnítear dlíthe nua nádúir nach eol dúinn inniu, agus iad á gcur in oiriúint don teicneolaíocht. Samplaí de seo is ea léamh na hintinne (''The Demolished Man'' le Alfred Bester), an cianiompar nó an léim tríd an hipearspás (''Tiger, Tiger!'' le hAlfred Bester, a chuaigh i gcló faoin teideal ''The Stars My Destination'' freisin), an róbataic agus na róbait dhaonchosúla (scéalta róbataice le h[[Isaac Asimov]] faoi Powell agus Donovan, nó faoi Susan Calvin), an [[taisteal forsholasach]] (sárú luas an tsolais), agus araile. Is fiú na scéalta diostóipeacha a lua anseo freisin, is é sin, na scéalta faoin dóigh a gcuireann an teicneolaíocht an tsochaí ó mhaith, ionas go dtagann deachtóireacht agus ollsmacht ar an bhfód (''Fahrenheit 451'' le [[Ray Bradbury]], ''Brave New World'' le hAldous Huxley, ''1984'' le [[George Orwell]], ''Mockingbird'' le Walter Tevis, nó ''Make Room! Make Room!'' le Harry Harrison). [[Íomhá:Amazing Stories, August 1928.jpg|thumb|''Amazing Stories'' - stiallchartún ficsean eolaíochta ón mbliain 1928]] == Sainmhíniú an Fhicsin Eolaíochta == Níl sé furasta sainmhíniú ceart a fháil ar an rud is "ficsean eolaíochta" ann, go háirithe le taobhshúil ar na fosheánraí agus na téamaí ilghnéitheacha a bhaineann leis. Mar a dúirt Damon Knight, eagarthóir agus scríbhneoir, "is é an ficsean eolaíochta an rud a dtugaimid ficsean eolaíochta air nuair a phointeálaimid méar air". Tá an blas céanna ar fhocail Mark C. Glassy, nó dúirt seisean go bhfuil sainmhíniú an fhicsin eolaíochta cosúil le sainmhíniú na pornagrafaíochta: níl a fhios agat céard é féin, ach nuair a gheobhaidh tú súil air, aithneoidh tú ar an toirt é. Ba é tuairim Vladimir Nabokov, dá mbeimis ag cloí lenár gcuid sainmhínithe go dian, nach mbeadh de rogha againn ach ''The Tempest'', an dráma le [[William Shakespeare]], a chur san áireamh mar fhicsean eolaíochta freisin. [[Íomhá:Robert Heinlein Amazing 5304.jpg|clé|mion|165x165px|[[Robert Anson Heinlein|Robert A. Heinlein]]]] Dúirt [[Robert Anson Heinlein|Robert A. Heinlein]], duine de scríbhneoirí clasaiceacha an fhicsin eolaíochta, gurb é sainmhíniú gairid áisiúil a chuimsíonn an chuid is mó den tseánra ná: tuairimíocht réadúil ar imeachtaí incheaptha na todhchaí atá bunaithe ar eolas cruinn ar an saol mar atá sé agus mar a bhí sé, chomh maith le diantuiscint ar an nádúr agus ar thábhacht an mhodha eolaíochtúil. Ba dhóigh le Rod Serling ná gurb í an litríocht fantaisíochta an cineál litríochta a chuireann craiceann inchreidteachta ar an rud dodhéanta, agus gurb é an ficsean eolaíochta an cineál litríochta a chuireann craiceann indéantachta ar an rud dochreidte. Is é an tátal a bhain Lester del Rey as iomlán na ráiméise seo ná go bhfuil sé ag dul rite leis an duine is mó a ghránn an ficsean eolaíochta sainmhíniú ceart a thabhairt air, agus gurb é an chúis leis ná nach bhfuil teorainneacha soiléire timpeall ar limistéar an fhicsin eolaíochta. [[Íomhá:Forrest J Ackerman at the Ackermansion.jpg|mion|Forrest J Ackerman agus an Ackermansion]] Maidir leis an ngiorrúchán "sci-fi", ba é Forrest J. Ackerman in [[Ollscoil Chathair Los Angeles]] (UCLA) an chéad duine a bhain úsáid as. De réir mar a chuaigh an ficsean eolaíochta chun leitheadúlachta ar fud an phopchultúir, thosaigh na scríbhneoirí agus lucht a leanúna ag tabhairt ''sci-fi'' ar na scannáin agus na leabhair "olltáirgthe" nach raibh uaillmhian ealaíonta ag baint leo, le hiad a choinneáil scartha ón rud ar thug siad féin ficsean eolaíochta air. Is ar éigean atá gá againn leis an idirdhealú seo sa Ghaeilge, áfach. == Stair == === Réamhstair === Níl sé as cosán a rá go bhfuil an ficsean eolaíochta chomh sean le traidisiún domhanda na litríochta agus na scéalaíochta féin, nó is féidir eilimintí den fhicsean eolaíochta a aithint i seanscéalta. Samplaí iad ''Taketori monogatari'' nó "Scéal an fhir a bhí ag gearradh bambú" (seanscéal Seapánach a breacadh síos an chéad uair sa 10ú haois AD), scéalta áirithe sa bhailiúchán "[[Míle Oíche agus Oíche]]", ''Theologus Autodidactus'' ("An Diagaire Féinteagasctha" - sin é an teideal a bhaist na haistritheoirí Laidine ar an úrscéal Araibise a scríobh Ibn al-Nafis timpeall na bliana 1270), agus ''Voyage de la Terre à la Lune'' agus ''Des états de la Lune et du Soleil'' le [[Cyrano de Bergerac]], a mhair sa [[17ú haois]]. [[Íomhá:Jonathan Swift death mask.jpg|clé|mion|226x226px|[[Jonathan Swift]] - masc mairbh]] Le teacht Aois na hAigne, cumadh na chéad scéalta a raibh fíor-bhlas an fhicsin eolaíochta orthu, cosúil le ''Gulliver's Travels'' le [[Jonathan Swift]], ''Micromégas'' le [[Voltaire]] agus ''Somnium'' leis an réalteolaí [[Johannes Kepler]]. Bhí an réalteolaí [[Carl Sagan]] agus an scríbhneoir ficsin eolaíochta [[Isaac Asimov]] den bharúil gurbh é ''Somnium'' an chéad scéal ficsin eolaíochta a scríobhadh riamh. Is é is ábhar leis ná turas go dtí an Ghealach agus an chuma atá ar an Domhan i súile an bhreathnóra ar an nGealach. === An Naoú hAois Déag === Thosaigh an ficsean eolaíochta ag síolrú i ndáiríre sa 19ú haois. Ar dtús, chuir Mary Shelley ar pár na húrscéalta ''Frankenstein'' agus ''The Last Man''; ina dhiaidh sin, scríobh [[Edgar Allan Poe]] scéal faoi thuras go dtí an Ghealach. Tháinig scéalta eile den chineál chéanna i gcló ar feadh na naoú haoise déag. [[Íomhá:2014-10-18 - Monumento a Jules Verne - Jose Moreno -2005- - Vigo - Spain1.JPG|mion|Jules Verne]] De réir is mar a bhí teicneolaíochtaí nua ag teacht ar an bhfód - an leictreachas, an sreangscéal, an traein agus araile - thosaigh scríbhneoirí ag cur spéise sa tionchar a d'fhéadfadh na teicneolaíochtaí seo agus na haireagáin a thiocfadh ina ndiaidh a imirt ar an tsochaí. Mar sin, scríobh Jules Verne agus H.G.Wells na chéad saothair fhicsin eolaíochta ar chuir an saol mór spéis iontu. [[Íomhá:Flatland.svg|mion|Edwin Abbott Abbott agus Flatland]] Cineál ficsin eolaíochta atá i gceist le ''Flatland'' le hEdwin Abbott Abbott ón mbliain 1884. Nóibhille, nó ''a romance of many dimensions'' mar a dúirt an t-údar féin, atá ann, agus í ag tabhairt suas ar an gcuairt a dtugann an liathróid ar dhomhan na bhfoirmeacha déthoiseacha, ''Flatland''. Castar cearnóg ar an liathróid ansin, agus ansin, caithfidh an liathróid a mhíniú don chearnóg céard is airde ann. === Olaf Stapledon === I ndeireadh na naoú haoise déag, bhítí ag tabhairt "rómánsaí eolaíocha" ar an bhficsean eolaíochta, téarma a mhair in úsáid in áiteanna san fhichiú haois féin. Sin é an t-ainm a bhí ag [[Olaf Stapledon]] ar a chuid saothar. Fealsamh Sasanach a bhí ann nach raibh eolach ar fhochultúr an fhicsin eolaíochta, nó scríobh sé a chuid saothar ficsin le hidéanna fealsúnacha a shoiléiriú. Bhí an-tionchar aige ar an bhficsean eolaíochta i ngan fhios dó féin. Saothair thábhachtacha leis is ea na húrscéalta ''Star Maker'' agus ''Last and First Men''. === C. S. Lewis === Bhí an ficsean eolaíochta i measc na seánraí ar chleacht [[C. S. Lewis]]. Foilsíodh an t-úrscéal ''[[Out of the Silent Planet]]'' sa bhliain 1938 agus leanadh é le ''[[Perelandra]]'' (1943) agus ''[[The Hideous Strength]]'' (1945). Tá cuid den chaint teibí agus is [[Focleolaíocht|focleolaí]] atá mar laoch iontu. Ní ar an teicneolaíocht féin a chuirtear an bhéim iontu ag tugtar spléachadh samhlaíoch ar thailte agus ar chultúr [[Mars sa litríocht fhicseanúil|Mharsa]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Spástaisteal, Spioróg agus Mín Mharsa|journal=[[Comhar]]|pages=lgh 12–13|author=[[Pól Ó Muirí]]|year=2025|month=Samhain}}</ref> === Ré Órga an tSeánra === [[Íomhá:Science Wonder Stories Nov 1929 - flying saucer.jpg|mion|Hugo Gernsback]] Go luath san fhichiú haois, bhí an-ról ag na hirisí [[Garrfhicsean|garrfhicsin]] i bhforbairt na nua-ghlúine de scríbhneoirí ficsin eolaíochta sna Stáit Aontaithe. Bhunaigh Hugo Gernsback an chéad iris garrfhicsin i Meiriceá nach bhfoilseodh ach scéalta ficsin eolaíochta, mar atá, ''Amazing Stories'', sa bhliain 1926. Sna 1930idí, chuaigh John W. Campbell Jr. i gceannas ar an iris úd ''Astounding Science Fiction'' (inniu: ''Analog Science Fiction and Fact''), agus rinne sé príomhláthair foilsitheoireachta di do scríbhneoirí óga ficsin eolaíochta. Tháinig scoil iomlán scríbhneoirí ar an bhfód i Nua-Eabhrac agus iad ag scríobh don ''Astounding'', agus glactar leo inniu mar chlasaicigh de chuid an tseánra: [[Isaac Asimov]], [[Damon Knight]], [[James Blish]], agus [[Frederik Pohl]], mar shampla. Scríbhneoirí tábhachtacha eile ón linn seo ab ea [[Arthur C. Clarke]], [[Alfred Elton van Vogt]], [[Robert Anson Heinlein]] agus an Polannach [[Stanisław Lem]]. Creidtear gur chuir Campbell tús le Ré Órga an fhicsin eolaíochta tríd an obair a rinne sé ag foilsiú saothair ó scríbhneoirí a linne. [[Íomhá:Galaxy 196304.jpg|clé|mion|Damon Knight]] Go tipiciúil, bhí scríbhneoirí na tréimhse seo ag adhradh chumhacht na heolaíochta agus na teicneolaíochta agus ag nochtadh léargais nua do na léitheoirí. Bhí an bhéim ar an dul chun cinn agus ar an todhchaí shoilseach, agus ní raibh mórán daoine ag déanamh a mharana go fóill ar dheachú an dul chun cinn seo, ar nós truailliú na timpeallachta, mar shampla. === I nDiaidh na Ré Órga === Níor tháinig athrú air seo ach de réir a chéile, go háirithe nuair a bunaíodh irisí nua. Sa bhliain 1950, chuir Horace Leonard Gold tús le stíl nua i bhficsean eolaíochta nuair a bhunaigh sé an ''Galaxy''. Bhí sé den tuairim gur chóir tuilleadh béime a chur ar idéanna úra faoi thodhchaí na sochaí agus faoin tionchar a mbeadh ag an teicneolaíocht ar an tsochaí, seachas ar iontais na teicneolaíochta féin. [[Íomhá:If 196301.jpg|mion|Frederik Pohl]] Sa bhliain 1961, gortaíodh Gold i dtimpiste tráchta, agus tháinig Frederik Pohl i gcomharbas air mar eagarthóir. Bhí spéis mhór ag Pohl féin i dtodhchaí na sochaí in aois na hardteicneolaíochta, rud atá le haithint ar shaothair cosúil leis an úrscéal úd ''The Space Merchants'' a scríobh sé in éineacht le Cyril M. Kornbluth. === Teacht na Toinne Nua === Sna 1950idí, bhí tréithe an fhicsin eolaíochta le haithint ar chorrleabhar dár tháinig ó pheann scríbhneoirí an ''Beat generation'', go háirithe [[William S. Burroughs]]. Sna 1960idí agus sna 1970idí, chuaigh scríbhneoirí ar nós [[Frank Herbert]], [[Samuel R. Delany]], [[Roger Zelazny]], agus [[Harlan Ellison]] ar lorg téamaí nua. [[Íomhá:Burroughs.jpg|mion|[[William S. Burroughs]]]] Ba é ''Dune'' le Frank Herbert an chéad mhór-úrscéal i stair an fhicsin eolaíochta a rinne plé cuimsitheach ar théamaí éiceolaíochta. Thairis sin, chardáil sé baint an reiligiúin leis an bpolaitíocht agus téamaí socheolaíocha eile san úrscéal seo agus sna cinn a scríobh sé ina dhiaidh sin faoi na carachtair chéanna. Maidir le Samuel R. Delany, bhí ceisteanna teanga, miotaseolaíochta, cuimhne agus aireachtála tábhachtach ina chuid scríbhneoireachta, agus níos déanaí, tharraing sé chuige an chollaíocht freisin mar théama. Cuireadh ina leith, fiú, go raibh blas na pornagrafaíochta le mothú ar a shaothar dheireanach, rud nár shéan sé féin. Scríbhneoir bisiúil a bhí i Roger Zelazny, agus é ag scríobh faoi dhéithe nó faoi dhaoine a fuair amach go raibh siad ag iompú ina ndéithe. Ina chuid scéalta, chuir sé an diagacht in aice leis an daonnacht agus mheasc sé an draíocht tríd an réadúlacht, agus é ag baint leasa as an teannas idir an dá rud. [[Íomhá:Michael Moorcock 2012.jpg|clé|mion|Michael Moorcock, 2012]] I ndeireadh na seascaidí, tháinig Tonn Nua an Fhicsin Eolaíochta ar an bhfód sa Bhreatain Mhór. Bhí tionchar láidir ag an Marxachas agus ag radacachas clé na linne ar an ngluaiseacht seo, agus iad ag lochtú fhicsean eolaíochta "frithghníomhach" na Ré Órga, go háirithe le taobhshúil ar dhearcadh coimeádach John W. Campbell ar chúrsaí polaitíochta. Scríbhneoirí de chuid na Toinne Nua iad Michael Moorcock agus Brian Aldiss, mar shampla. Is gnách scríbhneoirí áirithe Meiriceánacha a aicmiú sa Tonn Nua freisin, Harlan Ellison mar shampla. Mar aisfhreagra ar an Tonn Nua, d'fhéach na scríbhneoirí coimeádacha le traidisiúin an tseánra a athbheochan, agus an t-eagarthóir Lester del Rey ar tús cadhnaíochta san iarracht seo. Sna seachtóidí, chuir David Niven agus Poul Anderson sracadh nua san fhicsean crua-eolaíochta, is é sin, sa chineál ficsin eolaíochta a chuir béim ar an bhfíor-eolaíocht mar chuid den scéalaíocht. Is é an t-úrscéal úd ''Ringworld'' an ceann is tábhachtaí le Niven. San am chéanna, bhí [[Ursula Le Guin]] ag déanamh a marana féin ar cheisteanna socheolaíochta agus antraipeolaíochta. [[Íomhá:UrsulaLeGuin.01.jpg|mion|Ursula Le Guin, 2005]] === Ursula Le Guin === Áirítear Le Guin ar cheannródaithe an fhicsin "bog-eolaíochta". Bhí a hathair féin, Theodore Kroeber, ina antraipeolaí cháiliúil sna Stáit Aontaithe, agus is féidir a rá gurbh eisean a bhunaigh an disciplín go léir i saol acadúil na Stát. Mar sin, ní haon ionadh é go bhfuil scríbhneoireacht a iníne ar maos le téamaí antraipeolaíochta. Tá an chuid is mó dá saothar suite i bhfráma na hÉacúiméine, cineál feidearálacht idir-réaltach. San úrscéal ''The Left Hand of Darkness'', tagann ambasadóir ón Éacúiméin go dtí Gethen, nó Pláinéad an Gheimhridh, le caidreamh taidhleoireachta a chur ar bun idir an pláinéad seo agus an Éacúiméin, ach baineann an pláinéad geit mhór chultúrtha as, ós rud é go bhfuil muintir an phláinéid déghnéasach ó thaobh an choirp de - is é sin, is féidir le gach duine clann a choimpeart nó clann a iompar, agus is ábhar iontais agus uafáis dóibh duine a chaitheann iomlán a shaoil ina bhean nó ina fhear. An chuid is mó den am, áfach, fanann muintir Gethen saor ó chollaíocht, agus ní thagann fonn craicinn orthu ach le linn na dárach, nó ''kemmer'', mar a thugtar uirthi i gceann de theangacha an phláinéid. Bhaineadh Le Guin leas as comhthéacsanna coimhthíocha chun ceisteanna a bhaineann leis an bhfíorshaol a chíoradh. Dar le léirmheastóir, ní faoi thaiscéalaíocht ar phláinéad nua a bhí ''The Left Hand of Darkness'' ach faoi chúrsaí inscne agus ionracais. Cuireadh ''[[An Dara Rogha]]'' le [[Celia de Fréine]] i gcomparáid leis ar an mbonn céanna.<ref name=":0" /> San úrscéal ''The Dispossessed'', arís, tugtar cur síos ar shaol Shevek, agus cónaí air ar Anarres, gealach atá ag timpeallú Urras, pláinéad mór saibhir. Níor tugadh Anarres chun míntíreachais ach le déanaí, nuair a shealbhaigh seict Shóisialach, lucht leanúna Odo, í le caoinchead na náisiún ar Urras, nó bhí deifir orthu fáil réitithe de na radacaigh dhainséaracha. Anois, áfach, chuir muintir Urras suim thar cuimse i saothar eolaíoch Shevek, an fisiceoir is mó le rá ar Anarres, agus fuair sé cuireadh seal a chaitheamh i gceann d'ollscoileanna A-Io, an stát is saibhre ar Urras. [[Íomhá:William Gibson and Cory Doctorow.jpg|mion|CibirPunc - William Gibson agus Cory Doctorow, 2010]] === Na hOchtóidí agus na Nóchaidí === ==== Teacht an Phunc Cibirnitice ==== Sna [[1980idí|hochtóidí]], tháinig an punc cibirnitice. Thréig an sruth seo an saoldearcadh dóchasach, an soirbhíochas ba dual don tseánra, agus ba é William Gibson an scríbhneoir a chuir tús leis i ndáiríre. Sruth diostóipeach é an punc cibirnitice agus é ag plé leis an meath a thagann ar an gcultúr agus ar an tsochaí faoi thionchar na teicneolaíochta. Mar sin, bíonn domhan an phunc cibirnitice ar maos le drugaí, coiriúlacht, agus fadhbanna dofhuascailte eile. [[Íomhá:Neal Stephenson - Caricature (6215398103).jpg|clé|mion|Neal Stephenson (Snow Crash, The Diamond Age, Cryptonomicon ...)]] De réir is mar a bhí teicneolaíochtaí nua ag éirí coitianta, tháinig téamaí nua chun tosaigh san fhicsean eolaíochta, cosúil leis an Idirlíon agus an tionchar a bheadh aige ar an saol feasta; ceisteanna comhshaoil agus éiceolaíochta; an bhith-theicneolaíocht agus an [[nanaitheicneolaíocht]]. Rinne [[Neal Stephenson]] trácht cuimsitheach ar na téamaí seo ina úrscéal ''The Diamond Age''. ==== Bláthú an Cheoldráma Spáis ==== [[Íomhá:C. J. Cherryh 1994 (crop).jpg|mion|C. J. Cherryh (1994)]] Ón taobh eile de, tháinig bláth úr ar an g[[ceoldráma spáis]] sna blianta i ndiaidh an ''Star Wars''. D'éirigh go seoigh le C.J.Cherryh an fosheánra seo a athbheochan leis na húrscéalta a scríobh sé faoi theagmháil na gcultúr agus na sibhialtachtaí amuigh sa spás. Faoi thionchar an [[Star Trek|Réaltaistir]], chuaigh an sraithscéal úd ''Babylon 5'' ar an teilifís. Ba léir go raibh sé ag déanamh aithrise ar ''Deep Space Nine'' ar go leor bealaí, agus na himeachtaí lonnaithe ar stáisiún mór millteanach spáis ina raibh na ciníocha éagsúla ó cheithre chearn na hollchruinne ag teacht le chéile, ach is é an breithiúnas a tugadh ar an sraithscéal go fairsing go raibh sé ag plé na dtéamaí céanna ar dhóigh i bhfad níos aibí. [[Íomhá:Lois McMaster Bujold (1996).jpg|mion|Lois McMaster Bujold (1996)]] Sa litríocht, ba í [[Lois McMaster Bujold]] ab fhearr a bhain leas as foirmlí inste an cheoldráma spáis thraidisiúnta. Bhreac sí síos sraith fhada úrscéalta greannmhara faoi Miles Vorkosigan, stumpa beag fir a thagann chun saoil ar Barrayar, pláinéad cogúil míleata. Laoch neamhghnách é sa timpeallacht seo, agus caithfidh sé a bheith i muinín a dheisbhéalaí le teacht slán as na heachtraí a ngabhann sé tríothu sa bhaile is i gcéin. Is iomaí cineál pláinéad a fheiceann sé i rith na n-eachtraí: Jackson's Whole, agus na maifianna is na corparáidí móra gnó ina sheilbh; Beta Colony, pláinéad dúchais a mháthar, agus é sibhialta liobrálach; Cetaganda, sean-namhaid Barrayar, lena chuid biteicneolaíochta agus [[Ionramháil ghéiniteach|ionramhála géinití]]. [[Íomhá:Vernor Vinge.jpg|clé|mion|293x293px|[[Vernor Vinge]]]] ==== An tSingilteacht Teicneolaíochta ==== Coincheap tábhachtach i bhficsean eolaíochta na linne í an tsingilteacht teicneolaíochta freisin. Sa réaltfhisic, tagraíonn an focal mór sin "singilteacht" don tsingilteacht imtharraingthe, nó lárphointe an dúphoill a aomann gach rud isteach chuige. Ba é an scríbhneoir [[Vernor Vinge]] a thug isteach an téarma sin "singilteacht teicneolaíochta", cé go mbíonn ceisteanna cosúla á bplé i bhfoirm éigin le fada. Is é an tuiscint atá aige féin ar an scéal ná go dtiocfaidh an chéad mheaisín osdaonna - ríomhaire nó inchinn leictreach a sháraíonn intleacht an duine dhaonna - ar an bhfód i gceann tamaill bhig, agus go mbeidh sé ar an aireagán deireanach a rithfidh leis an duine, nó ón am sin i leith, beidh na meaisíní á bhforbairt agus á dtógáil as a stuaim féin, beag beann ar an daonnaí - beidh ré an duine thart ansin. == Nuálacha == [[Íomhá:Arthur C. Clarke (1982).jpg|mion|212x212px|Arthur C. Clarke (1982)]] Cé go ndearna an ficsean eolaíochta lochtú ar na teicneolaíochtaí nua-aimseartha agus ar a dtionchar ar an tsochaí go minic, is féidir dó treoir a dhéanamh do na heolaithe agus do na hinnealtóirí agus cabhrú le forbairt na teicneolaíochta. Mar shampla, ba é an scríbhneoir Robert A. Heinlein a bhreac síos bunsmaoineamh na leapa uisce an chéad uair riamh i scéal ficsin eolaíochta a chum sé nuair a bhí sé ag éileamh le pianta droma in ospidéal. Is gnách dearcadh ar Arthur C. Clarke mar fhíor-chéadcheapadóir na satailíte teileachumarsáide. == Fo-sheánraí == === Ficsean crua-eolaíochta === [[Íomhá:GB UTOPIALES 2008.jpg|clé|mion|Gregory Benford, 2008]] Tugtar ''ficsean crua-eolaíochta'' ar an gcineál ficsin eolaíochta a chuireann béim ar leith ar chruinneas na heolaíochta agus na matamaitice. Cuid mhór de na scríbhneoirí a bhí ag plé leis an bhfo-sheánra seo, bhí siad ina n-eolaithe nó ina matamaiticeoirí oilte, iad féin. Tháinig an tuar faoina lán tairngreachtaí a rinne scríbhneoirí den chineál seo, ach is minic nár tháinig a gcuid smaointí isteach fíor, freisin. Réaltfhisiceoir é [[Gregory Benford]], mar shampla, agus tá [[Geoffrey A. Landis]] ina innealtóir agus ina fhisiceoir. Matamaiticeoirí iad [[Vernor Vinge]] agus [[Rudy Rucker]]. Scríbhneoirí ficsin chrua-eolaíochta eile iad [[Hal Clement]], [[Greg Bear]], [[Larry Niven]], [[Robert J. Sawyer]], [[Stephen Baxter]], [[Alastair Reynolds]], [[Peter F. Hamilton]], agus [[Greg Egan]]. === Ficsean bog-eolaíochta agus ficsean socheolaíochta === === [[Galphunc]] === === [[Punc cibirnitice]] === === Taisteal san Am === === Malairt Staire === === Ficsean eolaíochta den chineál mhíleata === === Osdaoine === === Na Críocha Déanacha === === [[Ceoldráma spáis|Ceoldráma Spáis]] === === Eile === ==Féach freisin== {{commonscat|Science fiction|Ficsean eolaíochta}} * [[Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] ==Tagairtí== {{Reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Ficsean eolaiochta}} [[Catagóir:Ficsean eolaíochta| ]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta de réir seánra]] [[Catagóir:Seánraí Litríochta]] [[Catagóir:Seánraí]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach|*]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach de réir seánra|*]] qxwhcn4wrcpqlkdc0qayafn33bwx2pf 0 21760 1319746 1262053 2026-07-06T23:39:26Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis 1319746 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Duine de [[scríbhneoir]]í móra [[An Béarla|Béarla]] na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]] is ea '''Edgar Allan Poe''', a rugadh ar an [[19 Eanáir]] [[1809]] i m[[Bostún]] agus a fuair [[bás]] ar an [[7 Deireadh Fómhair]] [[1849]] i m[[Baltimore, Maryland|Baltimore]]. Bhí Poe ina [[filíocht|fhile]], ina [[Gearrscéal|ghearrscéal]]<nowiki/>aí, ina [[Léirmheas Leabhar|léirmheas]]<nowiki/>tóir [[litríocht]]<nowiki/>a agus ina eagarthóir. Áirítear ar fhir mhóra an Rómánsachais é i [[stair]] na litríochta [[Meiriceá Thuaidh|Meiriceá]]<nowiki/>naí. == Litríocht == Is iad na scéalta uafáis is mó a thabhaigh a chlú dó, is dócha, ach thairis sin, bhain sé triail as na scéalta [[bleachtaire]]<nowiki/>achta, agus is féidir a rá gur duine de cheannródaithe an [[Ficsean eolaíochta|fhicsin eolaíochta]] a bhí ann chomh maith. Chuaigh sé leis an scríbhneoireacht mar shlí bheatha roimh aon duine eile féin i stair na litríochta Meiriceánaí, ach dá dheasca sin, bhí saol an-deacair aige. == Saol == Rugadh a seanathair, David Poe, in aice le Cill an Seanrátha i g[[Contae an Chabháin]]. Chuaigh David go Meiriceá i 1750. Cailleadh tuismitheoirí Poe nuair a bhí sé óg. Is é an t-ainm baiste a fuair sé ná Edgar Poe. Ba iad John agus Frances Allan a ghlac leis mar mhac altrama ina dhiaidh sin, cé nár uchtaigh siad go foirmeálta riamh é. Uathu siúd a fuair Poe an t-ainm Allan. Bhí cónaí orthu i [[Richmond, Virginia|Richmond]], [[Virginia]]. D'fhág Poe slán ag muintir Allan tar éis dó seal a chaitheamh in [[Ollscoil]] Virginia agus seal eile sna [[saighdiúir]]í. [[Íomhá:Virginia Poe.jpg|clé|mion|Virginia Poe, col ceathrar leis agus a bhean chéile]] Is é an chéad [[leabhar]] a tháinig i gcló ó pheann Phoe ná ''Tamerlane and Other Poems'' sa bhliain [[1827]], faoin ainm cleite ''A Bostonian''. Ina dhiaidh sin, thosaigh Poe ag scríobh aistí léirmheastóireachta do na h[[Irisleabhar|iris]]í [[Litríocht|liteartha]], agus a stíl phearsanta féin aige san obair seo. Chaithfeadh sé cuid mhaith taistil a dhéanamh idir Baltimore, [[Philadelphia]], agus [[Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua-Eabhrac]] le freastal ar riachtanais a oibre. Sa bhliain [[1835]], phós sé Virginia Clemm, a chol ceathrar féin, nach raibh ach trí bliana déag d'aois san am. I Mí Eanáir 1845, d'fhoilsigh Poe an dán úd ''The Raven'' ("An Fiach Dubh"), a bhí i mbéal an phobail ar an toirt. [[Filíocht|Dán]] gan a leithéid eile atá ann a bhfuil a mheadaracht féin aige. [[Íomhá:Edgar Allan Poe-Poem-The Sleeper-Noel ArM.jpg|mion|Dán, 1900]] Dhá bhliain ina dhiaidh sin, fuair a bhean chéile bás. Bhí an lánúin an-doirte dá chéile riamh, agus chuaigh an bhris seo go mór mór i bhfeidhm ar Phoe, rud atá le haithint ar a chuid scríbhneoireachta. == Bás == Thosaigh Poe ag pleanáil a irise liteartha féin. ''The Penn'' a thug sé uirthi ar dtús, agus ina dhiaidh sin, ''The Stylus''. Ní raibh sé i ndán dó an iris a lainseáil riamh, nó fuair sé bás faoi imthoscaí doiléire i m[[Baltimore, Maryland|Baltimore]] ar an 7 Deireadh Fómhair, agus é dhá scór bliain d'aois san am. Níltear cinnte cad é ba thrúig [[Bás|bháis]] dó, ach luadh [[alcólachas]], [[calar]], [[confadh]], [[féinmharú]] agus a lán cúiseanna eile leis. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Poe, Edgar Allan}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1809]] [[Catagóir:Básanna i 1849]] [[Catagóir:Daoine as Bostún]] [[Catagóir:Drámadóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean uafáis]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Filí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scéalta bleachtaireachta]] 4rxqpzyvammw4lpf924mru4w3opmgp1 0 23371 1319788 1262388 2026-07-07T00:33:48Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis 1319788 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is file, iriseoir leis an [[Irish Times]], iar-eagarthóir ar [[Comhar]] agus scríbhneoir é '''Pól Ó Muirí''' (a rugadh sa bhliain [[1965]]). == Óige agus oideachas == Rugadh agus tógadh Ó Muirí in iarthar [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]]. Ag an am sin, dar leis, "bhí Béal Feirste scoilte idir thiar, thoir, thuaidh agus theas. Ceithre bhaile bheaga a bhí ann ar bhealach" mar gheall ar na Trioblóidí."<ref name="beo">{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-pol-o-muiri.aspx|teideal=Pól Ó Muirí|údar=Caoimhe Ní Laighin|dáta=Aibreán 2005|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2023-04-13}}</ref> Ní raibh sé báúil leis an [[An tIRA Sealadach|IRA]] riamh, áfach.<ref name="beo"/> D’fhreastail sé ar bhunscoil i mBaile Andarsan agus ansin ar mheánscoil na mBráithre Críostaí ar Bhóthar an Ghleanna. Is ann a thosaigh sé ag foghlaim Gaeilge agus é aon bhliain déag d'aois. Thug sé cuairt ar [[Mín an Chladaigh|Mhín an Chladaigh]] i nGaeltacht Thír Chonaill: “Sin an t-am [a deir sé] ar thuig mé den chéad uair go dtiocfadh le duine an teanga seo a labhairt mar theanga bheo, agus thuig mé gur mhaith liomsa í a labhairt”. Bhain sé amach céim sa Ghaeilge agus san fhealsúnacht in [[Ollscoil na Ríona]], agus Ph.D sa Léann Ceilteach ina dhiaidh sin. Le linn na tréimhse seo bhíodh Ó Muirí ag scríobh píosaí d'fhoilseacháin mar Comhar, [[An tUltach]], agus Fortnight agus do [[Raidió Uladh]]. Bhí sé ina uachtarán ar Chumann na Liathróide Láimhe in Ollscoil na Ríona freisin, agus é an-tugtha don spórt. == Obair == Tar éis dó an ollscoil a fhágáil thosaigh Ó Muirí ag obair le Fortnight Educational Trust mar eagarthóir agus agus é ag foilsiú forlíonta a bhain le cúrsaí Gaeilge agus cúrsaí cultúrtha. Is é atá mar eagarthóir Gaeilge an Irish Times. Thosaigh sé ag obair don [[Irish Times]] i lár na nóchaidí, ag scríobh corralt do “Beocheist”. [[Liam Ó Muirthile]] a bhí ina eagarthóir Gaeilge ann agus [[Uinsionn Mac Dubhghaill]] ina dhiaidh sin: ghlac Ó Muirí an post i ndiaidh Mhic Dhubhghaill. Scríobhann sé colún don Irish Times (agus bhí sé ag scríobh don nuachtán ''[[Foinse]]''). Cumann sé drámaí raidió agus píosaí eile. I mí na Nollag [[2008]] ghlac sé post mar eagarthóir sealadach ar an iris [[Comhar]]. Uaireanta bíonn sé "dian go leor" ar eagraíochta mar [[Foras na Gaeilge|Fhoras na Gaeilge]] agus "an-chriticiúil maidir le rudaí áirithe agus le “Saol na Gaeilge' go ginearálta".<ref name="beo" /> == Foilseacháin == * [https://www.litriocht.com/t%C3%A1irge/seosamh-mac-grianna-mireanna-saoil/ Seosamh Mac Grianna: Míreanna Saoil], CIC 2007 * [https://www.litriocht.com/t%C3%A1irge/na-mointeacha/ Na Móinteacha], Lagan Press 2003 ISBN 1904652042 * [https://www.litriocht.com/t%C3%A1irge/snagcheol/ Snagcheol], Lagan Press 2002 ISBN 1873687 97 4 * [https://www.litriocht.com/t%C3%A1irge/acht/ Acht], Coiscéim 2009 agus go leor eile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/?term=&s=P%C3%B3l+%C3%93+Muir%C3%AD&post_type=product&taxonomy=product_cat|teideal=Siopa {{!}} Litríocht|language=ga-IE|dátarochtana=2024-03-03}}</ref> == Féach freisin == * Iris [[Comhar]] == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc Sheachtracha == * {{DEFAULTSORT:Muiri, Pol O}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1965]] [[Catagóir:Iriseoirí The Irish Times]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scéalta bleachtaireachta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Iris Comhar]] frs5qr6c9wb74tb0u8x0a1wy41lryf2 0 23607 1319784 1310486 2026-07-07T00:21:22Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319784 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scoláire agus [[scríbhneoir]], úrscéalaí, gearrscéalaí, file, feabhalscéalaí, léirmheastóir, criticeoir, tráchtaire polaitíochta agus sochaí, múinteoir, léachtóir, ollamh, smaointeoir agus ilcheardaí focal is ea '''Alan Titley''' (''An Titlíoch'' scaití) a rugadh sa bhliain [[1947]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://research.ucc.ie/profiles/A006/atitley|teideal=UCC Research Profiles: Prof. Alan Titley, Nua-Ghaeilge (Modern Irish)|dáta=2016-12-14|work=web.archive.org|dátarochtana=2022-09-04|archivedate=2016-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161214032454/http://research.ucc.ie/profiles/A006/atitley}}</ref> Is iad sainchomharthaí Titley ná an greann, an cur chuige uathúil, an déanamh súl, an spreagadh smaointeoireachta agus draíocht na deismireachta. == Saol == Rugadh Alan Titley i g[[Corcaigh]] sa bhliain 1947 agus is ann a cuireadh scolaíocht air. Chuaigh Titley le [[Múinteoir|múinteoireacht]] agus d'fhreastail sé ar [[Coláiste Phádraig, Droim Conrach|Choláiste Phádraig, Droim Conrach]], áit ar bhuaigh sé an bonn óir sa teagasc. Chaith sé tamall ag múineadh agus ag taisteal s[[an Afraic]] agus é ina mhúinteoir i gcoláiste Oiliúna Mount Carmel sa [[An Nigéir|Nigéir]] idir na blianta 1967 agus 1969. Bhí sé ag múineadh páistí bodhra i Scoil na mBuachaillí Bodhra sa Chabrach i mBaile Átha Cliath (ó 1969 go 1974). Sa bhliain 1981 ceapadh é mar Cheann Roinn na Gaeilge i gColáiste Phádraig ([[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath|Ollscoil na hÉireann, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath]]). Sa bhliain 2006 ceapadh Titley ina Ollamh le Nua‑Ghaeilge i g[[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.munsterlit.ie/Writer%20pages/Titley,%20Alan.html|teideal=Alan Titley|údar=Ionad Litríochta an Deiscirt|dáta=2016-03-05|work=web.archive.org|dátarochtana=2022-09-04|archivedate=2016-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305001808/http://www.munsterlit.ie/Writer%20pages/Titley,%20Alan.html}}</ref> Tá an Titlíoch ina chónaí i n[[Glas Naíon]], taobh thuaidh de Bhaile Átha Cliath. Tá cúigear clainne aige lena bhean Mary - Gavan, Keelan, Aoife, Bróna agus Fergal.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishecho.com/2015/4/new-life-for-darkly-comic-masterpiece|teideal=New life for 'darkly comic masterpiece'|language=en|work=Irish Echo Newspaper|dátarochtana=2022-09-04}}</ref> === Scríbhneoir === Is iriseoir, criticeoir, úrscéalaí, gearrscéalaí, agus drámadóir é Titley, agus is iomaí duais scríbhneoireachta atá buaite aige. Tá ''Méirscrí na Treibhe'' (1978) suite in Iarthar Afraice agus cuntas ann ar an achrann a lean an neamhspleáchas. [[Íomhá:Waiting For Godot 2016.jpg|mion|Tagann Godot (aist.)]] Ansin tháinig ''Stiall Fhial Feola'' (1980), úrscéal, agus ''Eiriceachtaí agus Scéalta Eile'' (1987) óna lámh. Is minic an greann searbh agus an scigaithris le haithint ar a shaothar. [[Úrscéal stairiúil]] is ea ''An Fear Dána'' (1993) agus é bunaithe ar shaol Mhuireadhaigh Albanaigh Uí Dhálaigh, file. Tá lé aige le ficsean gearr greannmhar, rud a chuir sé in iúl le ''Fabhalscéalta'' (1995) agus ''Leabhar Nóra Ní Anluain'' (1998). Léiríodh drámaí stáitse agus raidió dá chuid: bhí ''Tagann Godot'' (1991) le feiceáil in [[Amharclann na Mainistreach]]. [[Íomhá:The Irish Times logo.svg|mion]] Foilsíodh ''Gluaiseacht'', úrscéal faoin [[imirce]], sa bhliain [[2009]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Gluaiseacht /|url=https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000289009|publisher=An Gúm,|date=2009|author=Alan Titley}}</ref> Tá criticeoireacht liteartha agus shóisialta Titley le fáil ar ''An tÚrscéal Gaeilge'' (1991) agus ar ''Chun Doirne'' (1997), bailiúchán aistí. "Is é an t-aon teist fhiúntais amháin ar fhilíocht nó ar phrós an bhfuil sé láidir nó lag, misniúil nó meata… "Is é atá san litríocht, mar sin, ná cleamhnas idir nós agus samhlaíocht. Nuair is é an tsamhlaíocht atá in uachtar agus an nós á chur ó chothrom aige bíonn faill na hardlitríochta chugainn. Nuair a bhíonn an nós thuas is minic go mbíonn an toradh lag, faoin, glídiúil. Ach is litríocht í mar sin féin."<ref name=":1">Alan Titley, Litríocht na Gaeilge, Litríocht an Bhéarla agus Irish Literature. Aiste 1981.</ref> Tá colún Gaeilge aige ar an [[The Irish Times|Irish Times]] darb ainm ''Crobhingne''. "Tá scamall an bháis os cionn na Gaeilge i gcónaí. Ní féidir féachaint timpeall ná romhat ná in airde gan é a fheiceáil. Ba dhall an té a dhéanfadh neamart ann. Ach más dídean é an ealaín aonair i gcoinne an bháis aonair is cosaint í litríocht teanga in aghaidh bhás na teanga sin. Is gníomh creidimh, dóchais agus carthanachta í an scríbhneoireacht in éineacht; is dúnadh súl í; is cluiche í leis an gcinniúint, iasacht ón aimsir fháistineach, gadaíocht ón tsíoraíocht, éamh in éadan an chiúnais. Dá dhána, dá mhisniúla, dá chróga í an litríocht, dá airde a glam, is ea is óige, is fuinniúla, is bíogúla a bheidh sí. Is iad na seandaoine a fhanann cois na tine agus a chuimhníonn ar na laethanta fadó, a mhaireann in anallód is a fhanann leis an mbás. Is é an duine dalba a chaitheann seile in aghaidh an éaga, a théann ag magadh faoi is ag spochadh as, a deireann "fúbún fútsa freisin" suas lean phus.<ref name=":1" /> == Saothar == ===Gaeilge=== [[Íomhá:Gluaiseacht clúdach.jpg|mion|upright|''[[Gluaiseacht (úrscéal)|Gluaiseacht]]'', úrscéal faoin [[Dídeanaí|teitheadh]]]] *''Ag dul i bhfad'', 2023<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.siopagaeilge.ie/products/ag-dul-i-bhfad-alan-titley|teideal=Ag dul i bhfad|údar=Alan Titley|language=ga-IE|work=An Siopa Gaeilge|dátarochtana=2024-02-11}}</ref> Ar Ghearrliosta Leabhar Gaeilge na Bliana Fhoras na Gaeilge *''Liricí Gearra'', 2021. Liricí, véarsaíocht, dánta is prós. An dara cnuasach filíochta de chuid Titley Coiscéim<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/t%C3%A1irge/lirici-gearra/|teideal=Liricí Gearra {{!}} Litríocht ISBN 6660012210121|údar=Alan Titley|dáta=2021|language=ga-IE|dátarochtana=2024-02-11}}</ref> *Lúba, 2020, do pháistí 6-12 mbliana d’aois An Gúm ISBN 9781857919608<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/t%C3%A1irge/luba/|teideal=Lúba {{!}} Litríocht|údar=Alan Titley|dáta=2020|language=ga-IE|dátarochtana=2024-02-11}}</ref> *''Lámh, Lámh Eile'', 2018 * ''An Bhean Feasa'', 2014 * ''An Chuallacht Léannta: ceiliúradh ar Íosánaigh agus Léann na Gaeilge'', 2013 * ''Rabhadh Dánta'', 2013 * ''Smuf'', 2012 * ''Na Drámaí Garbha'', 2011 * ''Scríbhneoirí faoi chaibidil'', 2010 * [[Gluaiseacht (úrscéal)|''Gluaiseacht'' (úrscéal)]], 2009 * ''An réabhlóid mar ghníomh dínite'', 2007 * ''Tyda'', 2006 * ''Beir leat do shár-Ghaeilg Súil siar agus ar aghaidh'', 2004 * ''Amach'', 2003 * ''Leabhar Nóra Ní Anluain: céad scéal ó cheartlár na cruinne'', 1998 * ''Chun doirne: rogha aistí'', 1996 (Lagan Press, [[Béal Feirste]]) Leabhar 203 leathnach ina bhfuil ocht n-aiste thathagacha a chuireadh i gcló cheana idir 1981 agus 1990. Pléann sé teoiric na critice go mion ann. Pléann sé scríbhneoirí na Gaeilge agus scríbhneoirí na teanga eile úd, agus cúinsí a scríbhneoireachta. Agus pléann sé go mion, [[an Cadhnach]] mar iriseoir agus mar ghearrscéalaí, [[Brian Merriman]] agus [[Iain Mac a' Ghobhainn]], sríbhneoir Albannach. * ''Fabhalscéalta'', 1995 * ''An cogadh in aghaidh na critice'', 1994 * ''An fear dána'', 1993 * ''An t-úrscéal Gaeilge'', 1991 * ''Tagann Godot'' (dráma Beckett), 1991 ''T'' ''[[An Clóchomhar|Clóchomhar]]'', ISBN 978-1-906882-10-5 * ''Eiriceachtaí agus Scéalta Eile'', 1987 * ''Stiall fhial feola'', 1980 * ''Méirscrí na treibhe'', 1978 * ''Máirtín Ó Cadhain: clár saothair'', 1975 ===Béarla=== * ''The Dirty Dust. Cré na Cille'', 2015 * ''The History of the Irish Book, vol. II'', 2013 * ''Nailing Theses: selected essays'', 2011 * ''A pocket history of Gaelic culture'', 2000 == Cláir faisnéise == * ''Scéal na Gaeilge'', TG4 2012<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/teilifis/sceal-na-gaeilge-alan-titley-ar-fail-ar-youtube-anois/|teideal=‘Scéal na Gaeilge’ Alan Titley ar fáil ar YouTube anois|údar=NÓS|dáta=Eanáir 2021|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2022-09-04}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.beo.ie/alt-alan-titley.aspx Agallamh le ''Beo'', Eagrán 37, 2004] {{DEFAULTSORT:Titley, Alan}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Criticeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Léirmheastóirí liteartha]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean uafáis Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean uafáis i nGaeilge]] [[Catagóir:Staraithe na Gaeilge]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 20ú haois]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 21ú haois]] [[Catagóir:Iarmhic Léinn Choláiste Phádraig, Droim Conrach]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Iriseoirí The Irish Times]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill d’Acadamh Ríoga na hÉireann]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] gk5hol2yl07y8jlajluqlmtfsabjlxr 0 23785 1319757 1305185 2026-07-06T23:50:42Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319757 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir [[Poblacht na hÉireann|Éireannach]] is ea '''Pádraig Standún'''. == Saol agus scríbhneoireacht == Rugadh Pádraig Standún i g[[Contae Mhaigh Eo]] sa bhliain 1946. Is gníomhaí agus sagart é a bhfuil cáil leathan air. Is iomaí [[úrscéal]] agus [[dráma]] atá scríofa aige. Bhí dráma leis, ''Uisceinafhíon'', ar an ngearrliosta do ghradam [[litríocht]]a Chló Iar Chonnachta sa bhliain 2001. Bhunaigh [[Bob Quinn]] an [[scannán]], ''[[Budawanny]]'' (1987) ar úrscéal dá chuid, ''Súil le Breith''. == Úrscéalta == * Ar Nós an Pháiste (Cló Iar-Chonnachta, 2012) * Díbirt Dé (Cló Iar-Chonnachta, 2007) * Sobalsaol (Cló Iar-Chonnachta, 2005) * Saoire (Cló Iar-Chonnachta, 1997) * Stigmata (Cló Iar-Chonnachta, 1994) * Na hAntraipeologicals (Cló Iar-Chonnachta, 1993) * Cion Mná (Cló Iar-Chonnachta, 1993) * An tAinmhí (Cló Iar-Chonnachta, 1992) * Cíocras (Cló Iar-Chonnachta, 1991) * AD 2016 (Cló Chonamara,1987) * Súil le breith (Cló Chonamara,1983) == Aistriúcháin dá shaothair == === Béarla === * Stigmata (Brandon, 1995) [Stigmata] * A Woman's Love (Poolbeg, 1994) [Cion Mná] * The Anvy (Cló Iar-Chonnachta, 1993) [An tAinmhí] * Lovers (Poolbeg,1991) [Súil le Breith] * Celibates (Poolbeg, 1993) [Cíocras] === Polainnis === * Straszydlo Anvy (Sagittarius, 2005) An tAinmhí === Rómánáis === * Strigoiuil Anvy (Pandora, 2002) An tAinmhí === Gearmáinis === * Das Vieh (Pendragon,1999) An tAinmhí == Dírbheathaisnéis == * Eaglais na gCatacómaí (Cló Iar-Chonnachta, 2004) == Naisc sheachtracha == * [http://www.beo.ie/index.php?page=archive_content&archive_id=1370 Sliocht as ''Eaglais na gCatacómaí'']{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://beo.ie/2006-09/index.php?page=archive_content&archive_id=389 Alt leis]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.beo.ie/index.php?page=archive_content&archive_id=1675 Sliocht as '''Sobalsaol'']{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Standun, Padraig}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1946]] [[Catagóir:Daoine beo]] kfmy6u5vh21paef9s66mfmfk2aeijck 0 24057 1319768 1308802 2026-07-07T00:04:33Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319768 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Fear ildánach, [[aisteoir]], [[drámadóir]], [[Ealaín|gníomhaí ealaíne]] (nó ''agent artistique'') agus [[scríbhneoir]] [[Sasana|Sasanach]] ba ea '''Micheál Mac Liammóir'''<ref>bhí "Mac Liaimmhóir" (sic) mar shloinne aige den chéad uair san iris [[An Claidheamh Soluis]] ar 15 Eanáir 1919. Fiú coicíos roimhe sin ba é ‘Mac Uaimmhóir’ a bhí aige. Bhí leagnacha eile ann, mar shampla Mac Uallmóir srl. (leabhar Pine, 1998)</ref> (a rugadh '''Alfred Willmore''' ar [[25 Deireadh Fómhair]] [[1899]] i [[Londain]] agus a fuair bás ar [[6 Márta]] [[1978]] i m[[Baile Átha Cliath]]), agus an phearsa [[Amharclann|amharclainne]] ba mhó in [[Éire|Éirinn]] sa [[20ú haois]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=449|teideal=MAC LIAMMÓIR, Micheál (1899–1978)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2021-03-06}}</ref> Aithnítear inniu an Liammóireach ar dhuine de na drámadóirí is mó le rá i gcanóin liteartha na Gaeilge.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=http://mural.maynoothuniversity.ie/7589/1/Leagan_Deiridh.pdf|teideal=AN SPÁS ISTIGH AGUS AN SPÁS AMUIGH: AITIÚ SPÁIS I SAOTHAIR LITEARTHA MHICHÍL UÍ CHONGHAILE AGUS CHATHAIL UÍ SHEARCAIGH|údar=Jonathan William Richards (maynoothuniversity.ie)|dáta=2016|dátarochtana=2021}}</ref> Bhí cluas mhaith aige don cheol agus don fhocal labhartha; ní raibh baint ar bith ag a mhuintir le hÉirinn agus d'fhoghlaim sé Gaeilge mar dhuine fásta. Rinne Mac Liammóir an-iarracht a fhéiniúlacht nua Ghaelach a mhúnlú. Agus é sna fichidí, bhí an Ghaeilge ar a thoil aige agus leag sé seo béim ar an bhféiniúlacht nua seo. Ba léir do mhuintir na drámaíochta in Éirinn go raibh sé ag aisteoireacht trína shaol ar fad, agus gur bhain sé leas as an nGaeilge leis an bhféiniúlacht seo a chothú agus a bhuanú.<ref name=":2" />[[Íomhá:MMCLp.jpg|mionsamhail|Fógra san iris 'Éire' sa bhliain 1940|clé]][[Íomhá:Willesden Old Library.jpg|clé|mion|[[Leabharlann]] [[Willesden Green|Willesden]]: d'fhás Alfred Willmore suas sa bhaile seo, atá cóngarach do [[Kilburn]]]] == Saol == === Londain === Rugadh Alfred Willmore ar 25 Deireadh Fómhair 1899 i [[Kensal Green]], [[Londain]] (Alfred Willmore ar a theastas breithe). [[Protastúnach|Phrotastúnaigh]] ba ea a thuismitheoirí agus d'fhás Alfred suas i [[Kensal Green]], [[Londain]]. Ní léir go raibh aon bhaint ag a mhuintir le hÉirinn. [[Íomhá:Antaibhdhearc.JPG|clé|mion|[[Taibhdhearc na Gaillimhe|An Taibhdhearc]], [[Gaillimh]]]]Páiste éachtach a bhí ann. Mar Alfred Willmore, bhí sé ar cheann de na príomhaisteoirí óga i gcomhlacht [[Noël Coward]] ar stáitse Shasana.<ref>{{Lua idirlín|url=https://seamusdubhghaill.com/2019/10/25/birth-of-micheal-mac-liammoir-actor-writer-poet/|teideal=Birth of Micheál Mac Liammóir, Actor, Writer & Poet|údar=Jim Doyle|dáta=2019-10-25|language=en|work=seamus dubhghaill|dátarochtana=2021-03-06}}</ref> Chaith sé samhradh na bliana 1914 ar cuairt chuig a sheanaint sa [[An Spáinn|Spáinn]] agus d’fhoghlaim [[An Spáinnis|Spáinnis]]. D’fhoghlaimeodh sé [[Gaeilge]], [[An Ghearmáinis|Gearmáinis]], [[An Fhraincis|Fraincis]] agus [[An Iodáilis|Iodáilis]] ar ball.<ref name=":0" />[[Íomhá:Hilton Edwards by Harry Kernoff, 1928.jpg|clé|mion|a pháirtí agus a chomhghleacaí, [[Hilton Edwards]] le Harry Kernoff, 1928]]Thosaigh sé ag foghlaim ealaíne sa Willesden Polytechnic (cé gurb í Scoil Slade is mó a luann sé féin; bréagadóir cruthanta ab ea é). === Gaeilge === Bhí an-suim ag Willmore i bhfilíocht Yeats agus thosaigh sé ag cuardach féiniúlacht Ghaelach a bheadh feiliúnach dá spéis nua i [[litríocht na hÉireann]].<ref name=":2" /> Sa scoil ealaíne i Londain a casadh air Máire O’Keefe. Bhí tionchar mór aici air agus mhair a gcairdeas go bhfuair sí bás in 1927.<ref name=":0" /><ref>‘Chuas chuig an Slade School le péintéireacht a fhoghlaim agus faoin am sin tharla gur léigh mé aiste le fear darbh ainm Yeats. “Ireland and the Arts” a bhí mar theideal ar an aiste agus creidim gur athraigh sé mó shaol ar fad. Ní dhéanfaidh mé dearmad go deo ar an gcaoi ar oscail sé doras mór im’ aigne, ar an domhan nua draíochta a thaispeáin sé dhom.... Chuimhnigh mé go raibh seanathair agus seanmháthair agam a raibh Gaeilge acu agus tháinig an smaoineamh chugam go tobann mar a bheadh splanc soluis ann go gcaithfinn Gaeilge a fhoghlaim’ (''Ceo meala lá seaca'', 1952)</ref> Chuir aiste le Yeats faoi dhraíocht é agus d’oscail “doras mór i m’aigne”.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/micheal-mac-liammoir-agus-george-michael-i-ndrama-fiorspeisiuil-sa-taibhdhearc/|teideal=Micheál Mac Liammóir agus George Michael i ndráma sa Taibhdhearc / ‘Wáltsáil Abhaile’ ag Antoine Ó Flathartha|údar=Máire Ní Fhinneadha|dáta=28 Márta 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-28}}</ref> Thit Willmore faoi dhraíocht chultúr na hÉireann:<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Making of an Artist: Creating the Irishman Micheál MacLiammóir|url=https://books.google.fr/books/about/The_Making_of_an_Artist.html?id=-VnVsgEACAAJ&redir_esc=y|publisher=Liffey Press|date=2015|language=en|author=Tom Madden}}</ref> Chinn sé in aois a ocht mbliana déag go ndéanfadh sé Éireannach de féin. Thosaigh sé ag foghlaim Gaeilge i rang de chuid [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] in Ludgate Circus. Tháinig sé go hÉirinn [[26 Márta]] [[1917]] in éineachtt le Máire O’Keefe agus a máthair. Seans go raibh eagla air go gcoinscríofaí é dá bhfanadh sé i Londain. [[Íomhá:Gate Theatre Dublin.jpg|clé|mion|Amharclann Gate, BÁC]] Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] agus rinne canbhasáil do [[Risteard Ó Maolchatha|Risteárd Ó Maolchatha]] i mórthoghchán 1918. Timpeall an ama seo, d'aistrigh sé a ainm agus sloinne go Gaeilge. D’éirigh sé cairdiúil le Pádraic Ó Conaire agus is faoina thioncharsan a thosaigh sé ar [[Gaeilge Chonnacht|Ghaeilge Chonnacht]] a labhairt. Foilsíodh a chéad leabhar, leabhar as Gaeilge, ''Oidhcheannta Sidhe'', sa bhliain 1922. Nuair a buaileadh Máire O’Keefe breoite in 1921 d’imigh sé in éineacht léi chun na h[[An Eilvéis|Eilvéise]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://mayacantu.com/uploads/3/4/8/5/34852889/the_truthful_masks_of_micheal_mac_liammoir.pdf|teideal=The truthful masks of Micheal Mac Liammoir|údar=Mayu Cantu|dátarochtana=2021}}</ref> Sna [[1920idí]] thaistil sé ar fud na hEorpa. Scríobh sé leabhar as Gaeilge sa bhliain 1929, Lá agus Oíche (rinne sé cur síos ar na turais a thug sé ar áiteanna ar nós [[Páras]], [[an tSicil]] agus [[Oberammergau]]).<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=http://www.askaboutireland.ie/learning-zone/secondary-students/irish/an-cultur-gaelach/bailiuchan-samuel-l.-mac/gearrscéalta/gearrscéalta-v/|teideal=Gearrscéalta V|work=www.askaboutireland.ie|dátarochtana=2021-03-06}}{{Dead link|date=Bealtaine 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> D’éag Máire i [[Menton]] na [[An Fhrainc|Fraince]] 7 Eanáir 1927.<ref name=":0" /> === An Taibhdhearc === Ar ais in ÉIrinn in 1927, chabhraigh a chara nua, [[Hilton Edwards]] (aisteoir [[Sasana|Sasanach]] eile), leis chun slacht a chur ar dhráma a bhí scríofa aige, ''[[Diarmuid and Gráinne]]''. In earrach 1928 shocraigh Mac Liammóir gurbh é an leagan Gaeilge den dráma sin an chéad dráma a léireofaí san [[amharclann]] úrnua i n[[Gaillimh]], [[Taibhdhearc na Gaillimhe|An Taibhdhearc]], ar [[27 Lúnasa]] [[1928]].<ref name=":0" /> === Gate === Faoi dheireadh 1928 bhí an bheirt aisteoirí, Mac Liammóir agus Hilton Edwards ar ais i m[[Baile Átha Cliath]] agus é d’aidhm acu [[amharclann]] a bhunú ina mbeadh an bhéim ar dhrámaí idirnáisiúnta. Bunaíodh an Dublin Gate Theatre Company ar Oíche Nollag 1929. D’oscail siad a n-amharclann nua féin i g[[Cearnóg Parnell|Cearnóg Pharnell]] [[17 Feabhra]] [[1930]].<ref name=":0" /> === Saol pearsanta === D'oibrigh Mac Liammóir i gcomhar lena pháirtí, [[Hilton Edwards]], sa Gate an chuid eile dá shaol, agus bhí caidreamh [[Homaighnéasachas|homaighnéasach]] idir an bheirt acu. Caidreamh proifisiúnta agus rómánsúil a bhí idir an bheirt, caidreamh a lean ar aghaidh go dtí laethanta a mbáis. Chaith siad beirt a saol lena chéile ar shlí a bhí inghlactha go maith ag sochaí na hÉireann.<ref name=":2" /> Seasann scéal na beirte seo amach toisc gur ghlac sochaí na hÉireann lena gcairdeas. Mar shampla, nuair a bhásaigh an bheirt acu, ligeadh dóibh a bheith curtha in aon [[Uaimh (foirgneamh)|uaigh]] amháin. ==== Féiniúlacht ==== Lean Mac Liammóir lena thógáil ar an bhféiniúlacht Ghaelach le linn a shaol. nuair a mhínigh sé d’iriseoirí agus do chriticeoirí gur rugadh i g[[Contae Chorcaí]] é, rud nach raibh fíor. Ba léir, áfach, nach raibh éinne sásta bréag an drámadóra a scaoileadh uathu. Ghlactaí leis go forleathan gur sa Charraig Dhubh i g[[Corcaigh]] a rugadh Willmore nuair a bhí sé beo. Ba léir, áfach, nach raibh éinne sásta bréag an drámadóra a scaoileadh uathu le linn a shaol. Is léir gur ghlac criticeoirí agus léirmheastóirí na Gaeilge agus na hÉireann le Mac Liammóir mar chineál Gaeil agus mar dhrámadóir fíorchumasach le linn a shaol. Ní bhfuair an pobal amach an fhírinne go dtí 1990 nuair a foilsíodh [[beathaisnéis]] nua.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Importance of Being Micheál: A Portrait of MacLiammóir|url=https://books.google.fr/books/about/The_Importance_of_Being_Miche%C3%A1l.html?id=r0-vAAAAIAAJ&redir_esc=y|publisher=Brandon|date=1990|language=en|author=Micheál Ó hAodha}}</ref> == Saothar == Scríobh Mac Liammóir neart saothar i nGaeilge; dhá dhráma, dhá bhailiúchán gearrscéalta, dhá leabhar faoin aisteoireacht agus faoin amharclann maraon le leabhar filíochta.<ref name=":2" /> Moladh iarrachtaí fileata agus liteartha an scríbhneora go hard na spéire i gcritic na Gaeilge le linn a shaol. === Leabhair as Gaeilge === * ''Ceo Meala Lá Seaca'' (tháinig an leabhar seo amach faoi bhráid an Bhoird na Leabhar Gaeilge sa bhliain 1952)<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-bord-na-leabhar-gaeilge.aspx|teideal=Bord na Leabhar Gaeilge|údar=Vivian Uíbh Eachach|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-03-06}}</ref> * ''Oícheanna Sidhe'' * ''Lá agus Oíche''<ref name=":1" /> * ''Aisteoirí Faoi Dhá Sholas'' * ''Bláth agus Taibhse'' === Leabhair i mBéarla === * ''Put Money In Thy Purse'' * ''Each Actor On His Ass'' * ''Enter A Goldfish'' * ''All For Hecuba'' * ''Theatre in Ireland'' * ''Ireland'' * ''An Oscar Of No Importance'' * ''W.B.Yeats and his world'', with Eavan Boland === Drámaí as Gaeilge=== * ''[[Diarmuid agus Grainne]] / Diarmuid agus Gráinne'' * ''Oíche Bealtaine'' === Drámaí i mBéarla === * ''Diarmuid and Grainne / [[Diarmuid agus Gráinne]]'' * ''Ill Met By Moonlight'' * ''Where Stars walk'' * ''The Importance of Being Oscar'' (One-man show) * ''I Must Be Talking To my Friends'' (One-man show) * ''Talking About Yeats'' (One-man show) *''Prelude in Kazbek Street'' (1973): Rinne an Liammóireach iarrachtaí an [[Homaighnéasachas|homaighnéasacht]] a léiriú sa dráma seo, a mhol tuiscintí i leith na homaighnéasachta == Féach freisin == * [[Amharclann an Gheata]] * [[Máire Ní Scolaí]] * [[Hilton Edwards]] *''[[Diarmuid agus Gráinne]]'' == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Liammoir, Micheal Mac}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1899]] [[Catagóir:Básanna i 1978]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Aisteoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Drámadóirí Sasanacha]] [[Catagóir:Amharclannaíocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine LADT]] [[Catagóir:Stair lucht LADT in Éirinn]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean Gotach Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean Gotach i nGaeilge]] [[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]] [[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]] [[Catagóir:Fantaisíocht]] [[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]] m95mqr2dkl2br41poebry6cwdwqkuue 0 25960 1319780 1310896 2026-07-07T00:17:46Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319780 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir Sasanach a rugadh i [[Londain]] ab ea '''Dame Daphne du Maurier, Lady Browning ''' ([[13 Bealtaine]] [[1907]] – [[19 Aibreán]] [[1989]]). == Saothair == I measc saothair Daphne Du Maurier tá: * ''Jamaica Inn'' ([[1936]]) * ''Rebecca '' ([[1938]]) * ''Frenchman's Creek'' ([[1941]]) * ''Hungry Hill'' ([[1943]]) == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-en}} {{Siol-drámaíocht}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:du Maurier, Daphne}} [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1907]] [[Catagóir:Básanna i 1989]] [[Catagóir:Beathaisnéisithe]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Drámadóirí Sasanacha]] [[Catagóir:Ficsean Gotach]] [[Catagóir:Ficsean uafáis]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Mná]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha]] qysdnp6y3tv4t0mc54qcp0z133ssj75 0 25988 1319789 1310684 2026-07-07T00:36:39Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319789 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir Sasanach a rugadh i Thornton in [[Yorkshire]] ab ea '''Emily Jane Brontë''' ([[30 Iúil]] [[1818]] – [[19 Nollaig]] [[1848]]). == Saothair == I measc saothair Emily Brontë tá: * ''[[Árda Wuthering]]'' ([[1847]]) == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Brontë, Emily}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1818]] [[Catagóir:Básanna i 1848]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Ficsean Gotach]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Filí Sasanacha]] [[Catagóir:Mná]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha]] sztdrwqioyfqhs4jkhi5mvwccvzqlzk 0 26013 1319781 1302699 2026-07-07T00:18:36Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319781 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[scríbhneoir]] [[SAM|Meiriceánach]] é '''Stephen Edwin King''' (a rugadh ar an [[21 Meán Fómhair]] [[1947]]). Ba iad a chuid [[úrscéal]]ta uafáis ba mhó a thabhaigh a chlú dó, agus ráchairt ar a shaothar ar fud an domhain. Chuaigh cuid mhaith acu ar an scáileán freisin. D'fhoilsigh King leathchéad d'úrscéalta, agus tháinig cuid acu i gcló an chéad uair faoin ainm cleite ''Richard Bachman'', chomh maith le cúig leabhar neamhfhicsin. Scríobh sé beagnach dhá chéad [[gearrscéal]], agus an chuid is mó acu conlaithe i naoi ndíolaim gearrfhicsin. Cuid mhór dá chuid scéalta tá a n-imeachtaí suite i stát [[Maine]], arb as dó ó dhúchas. [[Íomhá:StephenKingGFDL.PNG|clé|mion|308x308px|2006]] == Luathshaol == Rugadh athair Stephen, Donald Edwin King, timpeall na bliana 1913 i bPeru, [[Indiana]], agus mairnéalach a bhí ann. I Scarborough, Maine, a tháinig máthair an bhuachalla chun saoil, agus is é an t-ainm a bhí uirthi ná Nellie Ruth Pillsbury. Saolaíodh ar an 13 Márta 1913 í, agus d'éag sí ar an 28 Mí na Nollag 1973. Pósadh an lánúin ar an 23 Iúil i gcontae Cumberland, Maine. Rugadh an mac, Stephen Edwin King, ar an 21 Meán Fómhair i bPortland, Maine. Ní raibh sé ach dhá bhliain d'aois, nuair a thréig a athair an teaghlach. Dúirt sé go raibh sé "ag dul ag ceannach toitíní", agus chuaigh ceal ann ansin, nó níor fhill sé choíche. B'éigean dá mháthair eisean agus a dheartháir David, arbh uchtleanbh é, a thabhairt suas ina haonar, agus ba mhinic a bhíodh sí beo bocht ar fad. D'aistrigh an teaghlach go De Pere, [[Wisconsin]]; ina dhiaidh sin, go Fort Wayne, Indiana; agus ina dhiaidh sin, arís, go Stratford, [[Connecticut]]. Nuair a bhí Stephen King aon bhliain déag d'aois, d'fhill an teaghlach go Durham i stát Maine, áit ar shocraigh Ruth King síos le haire a thabhairt dá tuismitheoirí féin, go dtí go bhfuair siad bás. Ina dhiaidh sin, thosaigh sí ag obair i dteach téarnaimh áitiúil do dhaoine lagintinneacha. Tógadh Stephen King leis an [[Creideamh|gcreideamh]] Modhach (Meitidisteach). [[Íomhá:Stephen King - 2011.jpg|clé|mion|2011]] D'fhreastail King ar bhunscoil Durham, agus ansin bhain sé amach a ardteastas ó Ardscoil Lisbon Falls i Lisbon Falls, [[Maine]]. Bhí spéis aige sa litríocht scanraitheach go luath ina shaol, agus dúil nimhe aige i gcoimicí sceimhle EC, ar nós ''Tales from the Crypt''. Ní ba déanaí scríobh sé script don [[scannán]] úd ''Creepshow'' ag insint scéalta i stíl na ngreannán sin. Thosaigh sé ag scríobh nuair nach raibh ann ach dalta scoile, agus é ag cumadh scéalta le haghaidh na hirise miméagrafáilte a bhí a dheartháir Dave a fhoilsiú, ''Dave's Rag''. Ní ba mhó, dhíoladh sé lena chuid cairde scéalta uafáis a bhí bunaithe ar na scannáin a chonaic sé, ach nuair a fuair na múinteoirí amach faoin ngnó seo, b'éigean dó an t-airgead a thabhairt ar ais. An chéad scéal leis a chuaigh i gcló i gceart, is é an teideal a bhí air ná ''I was a Teenage Grave Robber'', a foilsíodh ina sraith trí eipeasóid ar an iris amaitéarach úd ''Comics Review'', ach fágadh an tríú cuid den scéal gan fhoilsiú, chomh maith leis an eagrán sin den iris féin. Foilsíodh leagan leasaithe den scéal faoin teideal ''In a Half-World of Terror'' an bhliain dár gcionn ar an iris ''Stories of Suspense'', arbh é Marv Wolfman a eagarthóir. [[Íomhá:William Arnold-Stephen King House 47 W. broadway.jpg|mion|Teach King, Bangor Maine]] Sa bhliain 1966 thosaigh King ag staidéar Béarla in Ollscoil Maine, agus sa bhliain 1970 bhain sé amach céim an Bhaitsiléara Ealaíon sa Bhéarla. Saolaíodh an chéad iníon, Naomi Rachel, dó sa bhliain chéanna. Scríobhadh sé colún do nuachtán na mac léinn, ''The Maine Campus'', faoin teideal ''Steve King's Garbage Truck''. Bhí sé páirteach i gceardlann scríbhneoireachta a bhí á reáchtáil ag an Ollamh Burton Hatlen, agus ní ba deireanaí dúirt sé "gurbh é Burt an múinteoir Béarla ab fhearr dá raibh agam riamh". === Spreagadh === [[Íomhá:Stephenking house.JPG|mion|Teach King, Bangor Maine]] Tá an chuma ar an scéal go bhfaca King, agus é ina pháiste, an dóigh ar bhuail traein cara leis, ionas gur fáisceadh an t-anam as. Deir sé féin áfach nach cuimhin leis a dhath. D'inis a mhuintir dó gur imigh King leis an mbuachaill eile le bheith ag súgradh, ach nuair a d'fhill sé, bhí sé ina aonar, agus ba léir go bhfuair sé turraing de chineál éigin, ó nach raibh caint ar bith fágtha aige. Ní bhfuair an [[teaghlach]] amach faoi bhás a chara ach tamall maith i ndiaidh na n-imeachtaí. Tá tráchtairí áirithe den tuairim gur spreag an timpiste seo King chun a chuid saothar duairc a scríobh. Ach ní luann King féin an taisme ar aon nós ina chuid cuimhní cinn, ''On Writing''. [[Íomhá:Dark, chilling night in Germany with Stephen King 131118-F-YC884-226.jpg|clé|mion|298x298px|Stephen King, 2013]] D'inis King sa leabhar neamhfhicsin ''Danse Macabre'' sa bhliain 1981, conas a fuair sé an chéad inspioráid le scéalta uafáis a chumadh. Sa chaibidil faoin teideal ''An Annoying Autobiographical Pause'', tugann King cur síos ar an dóigh ar éirigh lena uncail teacht ar uisce agus é ag collóireacht le craobh chrainn úll, agus é á chur i gcomparáid leis an dóigh ar tháinig sé féin ar ghairm a bheatha. Bhí seisean agus a dheartháir díreach ag siortáil seomra dín, nuair a fuair King radharc ar dhíolaim ghearrscéalta le [[H. P. Lovecraft]], ''The Lurker in the Shadows''. Leabhar faoi chlúdach bhog a bhí ann, agus ba lena athair é tráth. Chuaigh pictiúr an chlúdaigh i bhfeidhm ar Stephen ar bhealach ar leith, agus dúirt sé gurbh ansin a tuigeadh dó cén cineál scéalta a bhí sé ag dul a scríobh. == Scríbhneoireacht == Dar le Stephen King féin, is é an cnuasach ocht leabhar faoi ''The Dark Tower'' a ''magnum opus''. Leabhair iad a dhéanann gnéithe de sheánraí na mbuachaillí bó, na fantaisíochta agus an ficsean eolaíochta a chniotáil le chéile. Ní haon iontas gur thóg sé breis agus deich mbliana fís an Rí a thabhairt chuig an scáileán mór.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ag-tochailt-linn-sa-dorchadas-in-the-dark-tower/|teideal=Ag tochailt linn sa dorchadas in The Dark Tower|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-10-21}}</ref> == Duaiseanna == Bronnadh a lán duaiseanna ar King as a chuid saothar: Duais Bram Stoker, Duais World Fantasy, Duais Chumann Fantaisíochta na Breataine Móire, mar shampla. Bhí a nóibhille ''The Way Station'' ar an ngearrliosta do Dhuais Mionúrscéalaíochta Nebula (is iad Duaiseanna Nebula na duaiseanna a bhronntar ar rogha na saothar [[fantaisíocht]]a nó [[Ficsean eolaíochta|ficsin eolaíochta]] go bliantúil sna Stáit Aontaithe, agus is é Cumann Scríbhneoirí Ficsin Eolaíochta agus Fantaisíochta Mheiriceá a bhronnann iad). Thuill a ghearrscéal ''The Man in the Black Suit'' Duais Cuimhneacháin O. Henry dó. Sa bhliain 2003, fuair sé bonn Fhondúireacht Leabhair Mheiriceá (''American Book Foundation'') as an "obair dhearscnaitheach a rinne sé ar mhaithe le litríocht Mheiriceá" (''Distinguished Contribution to American Letters''). Bronnadh duaiseanna eile air fós as saothar a shaoil go léir, ar nós "Duais Dhomhanda na Fantaisíochta as Éacht a Shaoil" (''World Fantasy Award for Life Achievement'') sa bhliain 2004, "Duais Éacht a Shaoil" (''Lifetime Achievement Award'') ó Chumann Díoltóirí Leabhar Cheanada (''Canadian Booksellers Association'') sa bhliain 2007, agus "Duais an Ard-Mháistir" (''Grand Master Award'') ó Scríbhneoirí Bleachtaireachta Mheiriceá (''Mystery Writers of America''). == Naisc sheachtracha == *[http://www.stephenking.com/ stephenking.com] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:King, Stephen}} [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scéalta bleachtaireachta]] [[Catagóir:Ficsean uafáis]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daoine beo]] lhe03yudfe21umkvrlgxe3l0wjbaby8 0 27434 1319792 1053045 2026-07-07T00:42:48Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319792 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Ilustracja do powiesci Ann Radcliffe "The Mysteries of Udolpho" 1793 (120174439).jpg|clé|mion|''[[:en:The_Mysteries_of_Udolpho|The Mysteries of Udolpho]]'' 1794]] [[Íomhá:Frontispiece of The Female Advocate.jpg|clé|mion|"The Female Advocate", 1799<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.barnesandnoble.com/w/the-female-advocate-mary-ann-radcliffe/1125310265|teideal=The Female Advocate . (1799) by: Mary Ann Radcliffe. ( was an important British figure in the early feminist movement.){{!}}Paperback|údar=Barnes & Noble|language=en|work=Barnes & Noble|dátarochtana=2022-02-07}}</ref>]] Údar [[Sasana]]ch ba ea '''Ann Radcliffe''' ([[9 Iúil]] [[1764]] – [[7 Feabhra]] [[1823]]) a bhí ina ceannródaí i réimse na n-[[úrscéal]]ta gotacha. Scríobh sí faoin ainm cleite "'''Mrs. Radcliffe'''". D'éirigh go han-mhaith léi. Shaothraigh sí na múrtha airgid as a cuid leabhar; fuair sí íocaíocht i bhfad ní b'airde ná an chuid ba mhó de na scríbhneoirí eile ag an am, cuma fir nó mná a bheith i gceist. Ach rinneadh dearmad áirithe ar a chuid úrscéalta ina dhiaidh sin. === Saol === Duine príobháideach ba ea í. Is beag atá ar eolas againn faoina saol inniu,<ref>{{Lua idirlín|url=https://rictornorton.co.uk/gothic/radcliff.htm|teideal=The Life of Ann Radcliffe|údar=Rictor Norton|work=rictornorton.co.uk|dátarochtana=2022-02-07}}</ref> Ach scríobh sé "The Female Advocate" sa bhliain 1799.<ref name=":0" /> Am [[réabhlóid]]<nowiki/>each a bhí ann agus bhí sí an-tógtha leis an bh[[feimineachas]]. Tháinig fiabhras ar Radcliffe agus d’éag sí ar an 7ú lá Feabhra 1823 (58 mblian d’aois a bhí sí ag an am). [[Íomhá:The Castles of Athlin and Dunbayne.jpg|clé|mion|''[[:en:The_Castles_of_Athlin_and_Dunbayne|The Castles of Athlin and Dunbayne]]'' 1789]] === Saothar === Scríobh Mrs. Radcliffe scéinséirí mistéire a bhí leagtha amach go cliste agus thug sí téamaí ceannairceacha isteach sna scéalta sin. Mhúscail sí spéis as cuimse i ngnéithe den osnádúr, rud a bhí neamhchoitianta ag an am agus in ainneoin na theagasc na gCríostaithe. Ach bhí míniú réasúnach ar na mistéirí sna scéalta sin i gcónaí. Nuair a bhí casadh aisteach sa scéal, bhí bunchúiseanna nádúrtha a mhíneodh an casadh céanna. Chuaigh dea-iompar a cuid banlaochra i bhfeidhm ar na [[Léirmheas Leabhar|léirmheas]]tóirí. Is i ngeall air seo gur tosaíodh ar glacadh leis an úrscéal gotach mar fhoirm inghlactha shóisialta. [[Íomhá:Edwin Blake headstone.jpg|clé|mion|Uaigh i lár, [[Reilig|reilig]] Linwood]] === Leabhair === * ''[[:en:The_Castles_of_Athlin_and_Dunbayne|The Castles of Athlin and Dunbayne]]'' 1789 * ''[[:en:A_Sicilian_Romance|A Sicilian Romance]]'' 1790 * ''[[:en:The_Romance_of_the_Forest|The Romance of the Forest]]'' 1791 * ''[[:en:The_Mysteries_of_Udolpho|The Mysteries of Udolpho]]'' 1794 * ''[[:en:A_Journey_Made_in_the_Summer_of_1794|A Journey Made in the Summer of 1794]]'' 1795<ref>{{Cite book|last=Radcliffe|first=Ann Ward|url=http://archive.org/details/journeymadeinsum01radcuoft|title=A journey made in the summer of 1794, through Holland and the western frontier of Germany, with a return down the Rhine; to which are added, observations during a tour to the lakes of Lancashire, Westmoreland, and Cumberland|date=1795|publisher=London : G.G. and J. Robinson|others=Robarts - University of Toronto}}</ref> * ''[[:en:The_Italian_(Radcliffe_novel)|The Italian]]'' 1797 * ''[[:en:Gaston_de_Blondeville|Gaston de Blondeville]]'' 1826 == Naisc == [http://www.gutenberg.org/browse/authors/r#a1147 Project Gutenberg] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Radcliffe, Ann}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1764]] [[Catagóir:Básanna i 1764]] [[Catagóir:Feiminigh]] [[Catagóir:Úrscéalta gotacha]] [[Catagóir:Ficsean Gotach]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] qe2v3i04fwwetjokib5261ri1kftn87 0 27924 1319745 1305173 2026-07-06T23:36:43Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319745 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir scéalta fantaisíochta a bhí in '''Edward John Moreton Drax Plunkett, ochtú barún déag Dhún Samhnaí''', nó, '''Lord Dunsany''', mar is aithin do lucht léite a chuid leabhar é. Is féidir a ainm a aistriú go [[Gaeilge]] mar ''Éamann Pluincéid''. Saolaíodh ar an [[24 Iúil]] [[1878]] i [[Londain]] é, agus fuair sé bás le h[[aipindicíteas]] i m[[Baile Átha Cliath]] ar an [[25 Deireadh Fómhair]] [[1957]]. D'fhoilsigh sé breis agus ceithre scór leabhar, idir ghearrscéalta (na céadta acu), dhrámaí, úrscéalta agus aistí. Bhí cónaí air i gCaisleán Dhún Samhnaí i g[[Contae na Mí]], agus bhí aithne aige ar mhaithe agus ar mhóruaisle an chultúir Éireannaigh, ar nós [[Lady Gregory|Augusta Gregory]] agus [[W. B. Yeats|Liam Buitléarach de Gheata]]. Bhronn [[Coláiste na Tríonóide]] dochtúireacht oinigh air. Fear mór taistil agus sealgaireachta a bhí ann, agus rug sé craobh na hÉireann leis sa lámhach piostail agus san fhicheall araon. Bhí suim mhór aige ina lán cineálacha lúthchleasaíochta eile. Fear míleata a bhí ann chomh maith, agus é dílis do [[Sasana|Shasana]]. Ar dtús, chuaigh sé sna saighdiúirí le páirt a ghlacadh i g[[Dara Cogadh na mBórach|Cogadh na mBórach]], agus sa [[Chéad Chogadh Domhanda]], chuidigh sé le hOifig Chogaidh na Ríochta Aontaithe ag tabhairt oiliúna do na hearcaigh agus ag scríbhneoireacht thar cionn na hOifige Cogaidh. Sa [[Dara Cogadh Domhanda]], liostáil sé sna fórsaí cosanta áitiúla in Éirinn agus sa [[Ríocht Aontaithe]] araon, agus bhí sé gníomhach i Shoreham, Kent, ach go háirithe. Bhí sé mór leis na scríbhneoirí móra Éireannacha agus Sasanacha araon: idir Phádraic Colum agus [[Rudyard Kipling]]. D'fhág sé a chaisleán ag a mhac le socrú síos i Shoreham, cóngarach dá sheanchara Kipling. Is léir go raibh suim aige i ngach sórt dea-litríochta, beag beann ar an b[[polaitíocht]]. Is é an cineál scéalta a scríobhadh sé féin ná fantaisíocht, agus bhí an-tionchar aige ar scríbhneoirí an tseánra seo ó [[H. P. Lovecraft|Lovecraft]] go hUrsula Le Guin. Mar sin féin, is iomaí craiceann a chuir sé de i rith a ghairmréime liteartha ó thaobh na stíle de. Ba é ''The Gods of Pegana'' an chéad leabhar fantaisíochta a d'fhoilsigh sé, thiar sa bhliain 1905. == Tagairtí == {{reflist}} {{commonscat|Edward Plunkett, 18th Baron Dunsany|Edward Plunkett}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Plunkett, Edward}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1878]] [[Catagóir:Básanna i 1957]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Mí]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Filí Sasanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Imreoirí cruicéid]] [[Catagóir:Imreoirí fichille]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]] [[Catagóir:Fantaisíocht]] [[Catagóir:Ficsean uafáis Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean uafáis]] 65tw6psztcarqngh2so1ioqs6hjssok 0 28549 1319787 1294857 2026-07-07T00:28:02Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1319787 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir agus dochtúir [[Albain|Albanach]] de phór na [[Pobal Éireannach na Breataine|hÉireann]] a bhí in '''Arthur Ignatius Conan Doyle''' (''Artúr Iognáid Conán Ó Dúill'' an leagan Gaeilge, ach ní úsáidtear go coitianta é). Saolaíodh Conan Doyle i n[[Dún Éideann]] ar an [[22 Bealtaine]] [[1859]], agus fuair sé bás i gCrowborough in Oirthear Sussex, [[Sasana]], ar an [[7 Iúil]] [[1930]]. Ba iad a chuid scéalta faoi [[Sherlock Holmes]], an bleachtaire réasúnach, a thabhaigh clú dó ar fud an domhain, agus cuireadh teangacha móra an domhain ar na scéalta seo ([[an Ghaeilge]] san áireamh). Chuir Sherlock Holmes cuma nua ar an seánra go léir. Ba scríbhneoir bisiúil é Doyle, áfach, agus bhreac sé síos a lán scéalta eile, cosúil leis na cinn faoin [[Ollamh Challenger]]. Ba scéalta [[ficsean eolaíochta|ficsin eolaíochta]] iad go bunúsach, agus is féidir gurbh é Challenger a chuir bun le ''clísé'' an "ollaimh ar mire" sa [[litríocht]] éadrom. == Saol == Rugadh Arthur Conan Doyle ar an 22 Bealtaine 1859 i 11 Plás Picardy, [[Dún Éideann]], Albain. [[Sasana]]ch de bhunadh Éireannach ab ea a athair, Charles Altamont Doyle, agus Éireannach ab ea a mháthair, Mary ''née'' Foley. Phós siad sa bhliain 1855, ach thit an teaghlach as a chéile sa bhliain 1864 chomh tugtha is a bhí an t-athair don bhiotáille. Fuarthas lóistín sealadach do na páistí ar fud na cathrach. Sa bhliain 1867 tháinig an teaghlach le chéile arís agus shocraigh siad síos i dtionóntán suarach ag 3 Plás Sciennes. Tugtar "Conan Doyle" ar mo dhuine inniu, mar a bheadh sloinne dúbailte ann, ach níltear cinnte cén fáth. Cuireadh a bhaiste i rollaí Ardeaglais Mhuire i nDún Éideann, agus ansin cláraíodh "Arthur Ignatius Conan" mar ainmneacha baiste gan de shloinne ar an leanbh ach "Doyle". Ainmníonn na rollaí Michael Conan mar chara Críost. [[Íomhá:The crime of the Congo (IA crimeofcongo00doyl).pdf|clé|mion|"The Crime of the Congo" le Arthur Conan Doyle, 1909<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=The Crime of the Congo|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Crime_of_the_Congo&oldid=1014039939|journal=Wikipedia|date=2021-03-24|language=en}}</ref>]] == Saothair == I measc shaothair Arthur Conan Doyle tá: * ''[[A Study in Scarlet]]'' (1887) * ''[[The Hound of the Baskervilles]]'' (1902) * ''[[The Lost World]]'' (1912) Sa bhliain 1909, foilsíodh tuairisc eile le [[Arthur Conan Doyle]]. um ainghníomhartha na mBeilgeach sa Chongó.<ref name=":0" /> == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-gd}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Doyle, Arthur Conan}} [[Catagóir:Arthur Conan Doyle| ]] t4rw88sfy2esmoxoo1zvd5jzl8toq8f 0 28956 1319741 1311079 2026-07-06T23:29:06Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319741 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir [[Sasana]]ch ab ea '''Aldous Leonard Huxley'''. Chaith sé deireadh a shaoil sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] ina chónaí i [[Los Angeles]] ón mbliain [[1937]] go dtí a bhás sa bhliain [[1963]]. Tá clú agus cáil aice de bharr a úrscéal ''Brave New World'' ach scríobh sé an-chuid aistí chomh maith. Bhí sé mar eagarthóir ar an irisleabhar Oxford Poetry, agus d'fhoilsigh sé gearrscéalta, dánta agus scripteanna. Ba daonnachaí agus síochánaí é Huxley agus níos déanaí ina shaol bhí suim aige in ábhair spioradálta mar paraisíceolaíocht agus misteachas fealsúnachta. Cuirtear an t-úrscéal iar-apacailipteach ''[[An Dara Rogha]]'' le [[Celia de Fréine]] i gcomparáid le ''Brave New World'', i measc saothar eile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2022/01/saol-nua-misniuil.html|teideal=Saol nua misniúil|údar=[[Aonghus Ó hAlmhain]]|dáta=2022-01-24|work=Smaointe Fánacha Aonghusa|dátarochtana=2026-03-06}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == {{Síol-beath-en}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Huxley, Aldous}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1894]] [[Catagóir:Básanna i 1963]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Daoine as Surrey]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach]] [[Catagóir:Filí Sasanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Mistigh]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Síochánaithe]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha]] c1fb5umrsv428j50flmiot07ebmd5tk 0 29485 1319749 1297070 2026-07-06T23:42:05Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319749 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Verne-majak-fronti.jpg|mion|left|Meastar go bhfuil The Lighthouse at the End of the World ar cheann de na húrscéalta is fearr ar stáitse liteartha Verne.]] [[Scríbhneoir]] [[úrscéal]]ta éadroma eachtránaíochta ón [[An Fhrainc|bhFrainc]] a bhí i '''Jules Gabriel Verne''' (a rugadh i Naoned ar an [[8 Feabhra]] [[1828]], agus a fuair bás in Amiens ar an [[24 Márta]] [[1905]]). Bhí Verne ina cheannródaí don [[ficsean eolaíochta|fhicsean eolaíochta]]. Tá Verne ar dhuine de na scríbhneoirí is mó a aistrítear go teangacha eile, agus chuaigh a chuid eachtraí sciobtha dúisitheacha i bhfeidhm ar an dúrud glún de léitheoirí óga. Is iad na húrscéalta úd * ''Voyage au centre de la Terre'' ("An Turas go Lárphointe an Domhain"), * ''De la Terre à la Lune'' ("Ón Domhan go dtí an Ghealach"), * ''Vingt Mille Lieues sous les Mers'' ("Fiche Míle Léig faoi na Farraigí"), * "Cuairt na Cruinne in Ochtó Lá" (bunsaothar: ''Le Tour du Monde en Quatre-Vingts Jours''; [[Tadhg Ó Donnchadha|Tórna]] a d'aistrigh go [[Gaeilge]]) agus * ''L'Île Mysterieuse'' ("An tOileán Rúndiamhair"), ach go háirithe, a thabhaigh a chlú dó, ach bhí sé bisiúil thar na bearta, agus bhreac sé síos a lán eile freisin. [[Íomhá:Nantes - Monument à Jules Verne - 07.jpg|clé|mion|jardin des plantes. [[Nantes]]]] Bhí Verne in ann aireagáin na [[20ú haois|fichiú haoise]] agus an tionchar a bheadh acu ar an saol a shamhlú roimh ré. Is iomaí tairngreacht dá chuid a tháinig isteach fíor i ndiaidh a bháis. Bhí sé ábalta cur síos a thabhairt ar [[Fomhuireán|fhomhuireán]], ar [[Spástaiscéaladh|spástaisteal]], ar an [[Idirlíon]] agus ar na [[ríomhaire|ríomhairí]] féin i bhfad sular tháinig a leithéidí ar an bhfód. Mar sin, fáidh a bhí ann, ar bhealach, nó sin mar a fheictear dá lán léitheoirí é inniu. == Leabhair == * ''[[Cuairt na Cruinne in Ochtó Lá]]''. [[Jules Verne]] a scríobh. Alphonse-Marie de Neuville agus Léon Benett a mhaisigh. [[Tórna]] (Tadhg Ua Donnchadha) a d'aistrigh go Gaeilge. Cathair na Mart: Evertype 2008. ISBN 978-1-904808-15-2 {{DEFAULTSORT:Verne, Jules}} [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Francacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Francacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1828]] [[Catagóir:Básanna i 1905]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach]] okjg2loxnn0fynr5h3qd6byh4507xu8 0 30856 1319796 1253403 2026-07-07T00:50:36Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319796 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir Gaeilge is ea '''Daithí Ó Muirí'''. Rugadh é i g[[Contae Mhuineacháin]] ach anois tá sé ina chónaí i g[[Cois Fharraige]].<ref>’Na Mná,’ Daithí Ó Muirí, ''Beo'', Eagrán 40, Lúnasa 2004: http://www.beo.ie/alt-na-mna.aspx.</ref> Tá ceithre bhailiúchán de ghearrscéalta foilsithe ag Ó Muirí agus saothar níos faide dar teideal ''Ré''. Thug Comhairle Ealaíon na hÉireann sparántacht €10,000 dó le cuidiú leis leanúint den scríbhneoireacht. Ghnóthaigh an bailiúchán ''Cogaí'' Gradam Litríochta [[Cló Iar-Chonnacht|Chló Iar-Chonnachta]] sa bhliain 2001, agus mhaígh na moltóirí go raibh an saothar “thar barr”.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.cic.ie/books/published-books/cogai-leabhair-cloite |teideal=Cló Iar-Chonnachta, ''Cogaí'' (leabhar clóite) |dátarochtana=2013-12-28 |archivedate=2013-12-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131228013838/http://www.cic.ie/books/published-books/cogai-leabhair-cloite }}</ref> Tá moladh tugtha dá shaothar as greantacht na stíle agus as an mblas neamhshaolta atá air.<ref>Leabhar Breac, ''Seacht Lá na Díleann'': "Tá stíl shiúráilte scríbhneoireachta ag rith leis na scéalta seo... éirim éigin síúil, neamhshaolta, fíormhealltach iontu... agus draíocht áirithe leo a thug ar shiúl mé." Moltóir an Oireachtais, 1996: http://leabharbreac.com/leabhair.html?pID=30 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131228001120/http://leabharbreac.com/leabhair.html?pID=30 |date=2013-12-28 }}</ref> Tá sé curtha ina leith gur saghas réalachas draíochta atá á chleachtadh aige, loighic na dtaibhreamh i limistéir choimhthíocha. Is féidir le daoine eitilt ina chuid scéalta agus teacht trasna ar rudaí nach bhfuil ann. Bíonn scéala achrainn ann i gcónaí, scéala a chuireann domhan iomlán eile i gcuimhne dúinn.<ref>Carson, Liam, ‘Like a Rolling Stone: Irish Language Literature and Art in a Modern Cultural Context,’ in ''Numéro Cinq Magazine'', Vol. V, No. 10, October 2014: http://numerocinqmagazine.com/2014/10/01/uimhir-a-cuig-like-a-rolling-stone-irish-language-literature-and-art-in-a-modern-cultural-context-liam-carson/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160211081124/http://numerocinqmagazine.com/2014/10/01/uimhir-a-cuig-like-a-rolling-stone-irish-language-literature-and-art-in-a-modern-cultural-context-liam-carson/ |date=2016-02-11 }}</ref> ==Saothair== * ''Seacht Lá na Díleann''. Cló Iar-Chonnacht Teo 2013. * ''Ré''. Cló Iar-Chonnacht Teo 2012. * ''Ceolta''. Cló Iar-Chonnacht Teo 2006. * ''Cogaí''. Cló Iar-Chonnacht Teo 2002. * ''Uaigheanna agus Scéalta Eile''. Cló Iar-Chonnacht Teo 2002. ==Nótaí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Muiri, Daithi O}} [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Réalachas draíochta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] mevchvlsem2dsmmu54jhu1o62akd92t 0 31515 1319663 1150927 2026-07-06T13:44:18Z Ériugena 188 Bhog Ériugena an leathanach [[Iasc torcánach]] go [[Tetraodontidae]]: Laidin 1150927 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Grúpa mór d'éisc théagartha uisce úir is mara ar féidir leo séideadh amach le haer nó uisce go mbíonn siad beagnach sféarúil. Is baill d'fhine na Tetraodontidae iad. An-fhorleathan i bhfarraigí tanaí teo, os cionn sceireacha is leapacha féar mara. An cholainn spíonach go minic agus 4 [[Fiacail|fhiacail]] sna gialla, ag foirmiú goib cosúil le gob pearóide. Cuid de na horgáin is na [[Fíochán|fíocháin]] an-nimhiúil. Is sócamais éisc áirithe sa chlann seo sa t[[An tSeapáin|Seapáin]], agus ullmhaíonn cócairí speisialta iad. Tugtar ''iasc bolgach'' orthu freisin.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Iasc torcánach|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=361}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Iasc torcanach}} [[Catagóir:Éisc]] 6u51ula4785r26w34ol51s8kcm49m1k 1319666 1319663 2026-07-06T14:36:13Z Ériugena 188 1319666 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is fine d’iasc mara agus fionnuisce san ord Tetraodontiformes is ea Tetraodontidae.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Iasc torcánach|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=361}}</ref> Cuimsíonn an fhine go leor speiceas a bhfuil aithne mhaith orthu agus a dtugtar ainmneacha éagsúla orthu. Tá siad cosúil go moirfeolaíoch le na Diodontidae a bhaineann go dlúth, a bhfuil spíonta géara seachtracha móra acu (murab ionann agus spíonta níos tanaí, agus folaithe na Tetraodontidae, nach bhfuil le feiceáil ach amháin nuair d'ata an t-iasc). Tagann an t-ainm fine ón tSean-Ghréigis τετρα -(tetra-), a chiallaíonn "ceithre ", agus δούς (odoús), a chiallaíonn" fiacail ",<ref name = ETYFFish>{{cite web |url=https://etyfish.org/tetraodontiformes1/ |title=Order TETRAODONTIFORMES: Families TRIODONTIDAE, TRIACANTHIDAE, TRIACANTHODIDAE, DIODONTIDAE and TETRAODONTIDAE |date=5 September 2024 |access-date=20 October 2024 |author=Christopher Scharpf |publisher=Christopher Scharpf}}</ref> a thagraíonn do cheithre fhiacail an chineáil ghéineas Tetraodon. Tá formhór na Tetraodontidae [[Tocsaineacht|tocsaineacht]], le cuid acu i measc na [[Veirteabrach|veirteabrach]] is nimhiúla ar domhan. I gcás speiceas áirithe, bíonn an tocsain *teatródótocsain* sna horgáin inmheánacha (cosúil leis an ae) agus uaireanta sa chraiceann; bíonn siad an-tocsaineach don chuid is mó d’ainmhithe má itear iad; Mar sin féin, meastar gur bia fíor-bhlasta é feoil roinnt speiceas sa tSeapáin (mar *fugu*) {{lang|ja|河豚}}, sa Chóiré (mar *bok* nó *bogeo*) agus sa tSín (mar *hétún*), nuair a bhíonn sé ullmhaithe ag cócairí a bhfuil oiliúint speisialta orthu agus a bhfuil a fhios acu cén chuid atá sábháilte le hithe agus cén méid. Meastar go bhfuil na speicis eile iasc a bhfuil feoil neamh-nimhiúil acu, amhail ''Sphoeroides maculatus'', as Chuan Chesapeake,[3] ina shócamas in áiteanna eile.[4]"Meastar gur delicacy in áiteanna eile iad speicis pufferfish eile le feoil neamhthocsaineach, mar shampla an puffer thuaidh, Sphoeroides maculatus, de Bhá Chesapeake ,[ 3].[4] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Iasc torcanach}} [[Catagóir:Éisc]] jrljn3mqtpl9y1ropj6ee3spcxt8a42 1319668 1319666 2026-07-06T15:51:38Z Ériugena 188 1319668 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is fine d’iasc mara agus fionnuisce san ord Tetraodontiformes is ea Tetraodontidae.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Iasc torcánach|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=361}}</ref> Cuimsíonn an fhine go leor speiceas a bhfuil aithne mhaith orthu agus a dtugtar ainmneacha éagsúla orthu. Tá siad cosúil go moirfeolaíoch le na Diodontidae a bhaineann go dlúth, a bhfuil spíonta géara seachtracha móra acu (murab ionann agus spíonta níos tanaí, agus folaithe na Tetraodontidae, nach bhfuil le feiceáil ach amháin nuair d'ata an t-iasc). Tagann an t-ainm fine ón tSean-Ghréigis τετρα -(tetra-), a chiallaíonn "ceithre ", agus δούς (odoús), a chiallaíonn" fiacail ",<ref name = ETYFFish>{{cite web |url=https://etyfish.org/tetraodontiformes1/ |title=Order TETRAODONTIFORMES: Families TRIODONTIDAE, TRIACANTHIDAE, TRIACANTHODIDAE, DIODONTIDAE and TETRAODONTIDAE |date=5 September 2024 |access-date=20 October 2024 |author=Christopher Scharpf |publisher=Christopher Scharpf}}</ref> a thagraíonn do cheithre fhiacail an chineáil ghéineas Tetraodon. Tá formhór na Tetraodontidae [[Tocsaineacht|tocsaineacht]], le cuid acu i measc na [[Veirteabrach|veirteabrach]] is nimhiúla ar domhan. I gcás speiceas áirithe, bíonn an tocsain *teatródótocsain* sna horgáin inmheánacha (cosúil leis an ae) agus uaireanta sa chraiceann; bíonn siad an-tocsaineach don chuid is mó d’ainmhithe má itear iad; Mar sin féin, meastar gur bia fíor-bhlasta é feoil roinnt speiceas [[An tSeapáin|sa tSeapáin]] (mar *fugu*) ({{lang|ja|河豚}}, {{lang|ja-Latn|fugu}}), [[An Chóiré]] ({{lang|ko|복}}, {{lang|ko-Latn|bok}}, nó {{lang|ko|복어}}, {{lang|ko-Latn|bogeo}}), agus [[Daon-Phoblacht na Síne]] (as {{lang|zh|河豚}}, {{lang|cmn-Latn|hétún}}) , nuair a bhíonn sé ullmhaithe ag cócairí a bhfuil oiliúint speisialta orthu agus a bhfuil a fhios acu cén chuid atá sábháilte le hithe agus cén méid. Meastar go bhfuil na speicis eile iasc a bhfuil feoil neamh-nimhiúil acu, amhail ''Sphoeroides maculatus'', as Chuan Chesapeake,<ref name="mcclane">{{cite book | url=https://archive.org/details/encyclopediaoffi0000mccl | url-access=registration | quote=the encyclopedia of fish cookery. | title=The Encyclopedia of Fish Cookery | publisher=Holt, Rinehart and Winston | author=McClane, A.J. | year=1977 | pages=[https://archive.org/details/encyclopediaoffi0000mccl/page/511 511] (p. 249) | isbn=978-0-03-015431-7}}</ref> ina shócamas in áiteanna eile.<ref name=IUCNSphoeroides /> == Moirfeolaíocht == [[File:GambiaTanji005 (30440020873) (cropped).jpg|thumb|''Ephippion guttifer'' a léiríonn ceithre fhiacail eapainmneach na fine Tetraodontidae]] Is iondúil go mbíonn na Tetraodontidae beag go meánach ó thaobh méide de, cé gur féidir le cúpla speiceas cosúil le ''Tetraodon mbu'' faid níos mó ná 50 cm a bhaint amach.<ref name=EoF>{{cite book |editor=Paxton, J.R. |editor2=Eschmeyer, W.N.|author1=Keiichi, Matsura |author2=Tyler, James C. |name-list-style=amp |year=1998|title=Encyclopedia of Fishes|publisher= Academic Press|location=San Diego|pages= 230–231|isbn= 978-0-12-547665-2}}</ref> Is é an tréith is suntasaí atá ag Tetraodontiformes, ná a gceithre fhiacail gobchruthach agus as sin a thagann an t-ainm a chomhcheanglaíonn na téarmaí Gréigise "tetra" do cheithre agus "odous" do fhiacail.<ref>{{Cite encyclopedia |title=Puffer {{!}} fish {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/animal/puffer |access-date=2023-02-02 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref> Tá an dá áirse uachtarach agus íochtarach comhtháite le chéile le deighilt mheánshaighdeach infheicthe, a úsáidtear chun crústaigh bheaga a bhriseadh ó chéile agus a ithe. Tá easpa easnacha, peilbhis, agus eití peilbheacha uathúla sna Tetraodontidae freisin. Tá na gnéithe cnámh agus eite atá in easnamh go suntasach ann mar gheall ar mheicníocht chosanta speisialaithe an iasc seo, é ag méadú i méid trí uisce a shú isteach tríd chuas béil.[7<ref>{{Cite journal |last1=Brainerd |first1=Elizabeth L. |last2=Patek |first2=Sheila N. |date=1998 |title=Vertebral Column Morphology, C-Start Curvature, and the Evolution of Mechanical Defenses in Tetraodontiform Fishes |journal=Copeia |volume=1998 |issue=4 |pages=971–984 |doi=10.2307/1447344 |jstor=1447344 |issn=0045-8511}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Iasc torcanach}} [[Catagóir:Éisc]] 6x911r3b3t1jrpl7vncgqd76kdlmv90 1319684 1319668 2026-07-06T19:11:53Z Ériugena 188 1319684 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is fine d’iasc mara agus fionnuisce san ord Tetraodontiformes is ea '''Tetraodontidae'''.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Iasc torcánach|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=361}}</ref> Cuimsíonn an fhine go leor speiceas a bhfuil aithne mhaith orthu agus a dtugtar ainmneacha éagsúla orthu. Tá siad cosúil go moirfeolaíoch le na Diodontidae a bhaineann go dlúth, a bhfuil spíonta géara seachtracha móra acu (murab ionann agus spíonta níos tanaí, agus folaithe na Tetraodontidae, nach bhfuil le feiceáil ach amháin nuair d'ata an t-iasc). Tagann an t-ainm fine ón tSean-Ghréigis τετρα -(tetra-), a chiallaíonn "ceithre ", agus δούς (odoús), a chiallaíonn" fiacail ",<ref name = ETYFFish>{{cite web |url=https://etyfish.org/tetraodontiformes1/ |tEIDEAL=Order TETRAODONTIFORMES: Families TRIODONTIDAE, TRIACANTHIDAE, TRIACANTHODIDAE, DIODONTIDAE and TETRAODONTIDAE |date=5 September 2024 |access-date=20 October 2024 |author=Christopher Scharpf |publisher=Christopher Scharpf}}</ref> a thagraíonn do cheithre fhiacail an chineáil ghéineas Tetraodon. Tá formhór na Tetraodontidae [[Tocsaineacht|tocsaineacht]], le cuid acu i measc na [[Veirteabrach|veirteabrach]] is nimhiúla ar domhan. I gcás speiceas áirithe, bíonn an tocsain *teatródótocsain* sna horgáin inmheánacha (cosúil leis an ae) agus uaireanta sa chraiceann; bíonn siad an-tocsaineach don chuid is mó d’ainmhithe má itear iad; Mar sin féin, meastar gur bia fíor-bhlasta é feoil roinnt speiceas [[An tSeapáin|sa tSeapáin]] (mar *fugu*) ({{lang|ja|河豚}}, {{lang|ja-Latn|fugu}}), [[An Chóiré]] ({{lang|ko|복}}, {{lang|ko-Latn|bok}}, nó {{lang|ko|복어}}, {{lang|ko-Latn|bogeo}}), agus [[Daon-Phoblacht na Síne]] (as {{lang|zh|河豚}}, {{lang|cmn-Latn|hétún}}) , nuair a bhíonn sé ullmhaithe ag cócairí a bhfuil oiliúint speisialta orthu agus a bhfuil a fhios acu cén chuid atá sábháilte le hithe agus cén méid. Meastar go bhfuil na speicis eile iasc a bhfuil feoil neamh-nimhiúil acu, amhail ''Sphoeroides maculatus'', as Chuan Chesapeake,<ref name="mcclane">{{cite book | url=https://archive.org/details/encyclopediaoffi0000mccl | url-access=registration | quote=the encyclopedia of fish cookery. | title=The Encyclopedia of Fish Cookery | publisher=Holt, Rinehart and Winston | author=McClane, A.J. | year=1977 | pages=[https://archive.org/details/encyclopediaoffi0000mccl/page/511 511] (p. 249) | isbn=978-0-03-015431-7}}</ref> ina shócamas in áiteanna eile.<ref name=IUCNSphoeroides /> == Moirfeolaíocht == [[File:GambiaTanji005 (30440020873) (cropped).jpg|thumb|''Ephippion guttifer'' a léiríonn ceithre fhiacail eapainmneach na fine Tetraodontidae]] Is iondúil go mbíonn na Tetraodontidae beag go meánach ó thaobh méide de, cé gur féidir le cúpla speiceas cosúil le ''Tetraodon mbu'' faid níos mó ná 50 cm a bhaint amach.<ref name=EoF>{{cite book |editor=Paxton, J.R. |editor2=Eschmeyer, W.N.|author1=Keiichi, Matsura |author2=Tyler, James C. |name-list-style=amp |year=1998|title=Encyclopedia of Fishes|publisher= Academic Press|location=San Diego|pages= 230–231|isbn= 978-0-12-547665-2}}</ref> Is é an tréith is suntasaí atá ag Tetraodontiformes, ná a gceithre fhiacail gobchruthach agus as sin a thagann an t-ainm a chomhcheanglaíonn na téarmaí Gréigise "tetra" do cheithre agus "odous" do fhiacail.<ref>{{Cite encyclopedia |title=Puffer {{!}} fish {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/animal/puffer |access-date=2023-02-02 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref> Tá an dá áirse uachtarach agus íochtarach comhtháite le chéile le deighilt mheánshaighdeach infheicthe, a úsáidtear chun crústaigh bheaga a bhriseadh ó chéile agus a ithe. Tá easpa easnacha, peilbhis, agus eití peilbheacha uathúla sna Tetraodontidae freisin. Tá na gnéithe cnámh agus eite atá in easnamh go suntasach ann mar gheall ar mheicníocht chosanta speisialaithe an iasc seo, é ag méadú i méid trí uisce a shú isteach tríd chuas béil.[7<ref>{{Cite journal |last1=Brainerd |first1=Elizabeth L. |last2=Patek |first2=Sheila N. |date=1998 |title=Vertebral Column Morphology, C-Start Curvature, and the Evolution of Mechanical Defenses in Tetraodontiform Fishes |journal=Copeia |volume=1998 |issue=4 |pages=971–984 |doi=10.2307/1447344 |jstor=1447344 |issn=0045-8511}}</ref> == Taxonomy == Tá 193<ref name="Eschmeyer"/> go 206 <ref name="Eschmeyer">{{cite web | url =http://researcharchive.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/SpeciesByFamily.asp | title =Species by family/subfamily |work= Eschmeyer's Catalog of Fishes | editor1= Fricke, R | editor2=Eschmeyer, WN | editor3 =Fong, JD | date = 2 October 2024 | publisher =California Academy of Sciences | access-date =10 October 2024 }}</ref> nó 28 genera.<ref name=Froese /> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Amblyrhynchotes]]'' <small>Troschel, 1856</small> * ''[[Arothron]]'' <small>Müller, 1841</small> * ''[[Auriglobus]]'' <small>Kottelat, 1999</small> * ''[[Canthigaster]]'' <small>Swainson, 1839</small> * ''[[Carinotetraodon]]'' <small>Benl, 1957</small> * ''[[Chelonodon]]'' <small>Müller, 1841</small> * ''[[Chonerhinos]]'' <small>Bleeker, 1854</small> * ''[[Colomesus]]'' <small>Gill, 1884</small> * ''[[Contusus]]'' <small>Whitley, 1947</small> * ''[[Dichotomyctere]]'' <small>Duméril, 1855</small> * ''[[Ephippion]]'' <small>Bibron, 1855</small> * ''[[Feroxodon]]'' <small>Su, Hardy et Tyler, 1986</small> * ''[[Guentheridia]]'' <small>Gilbert et Starks, 1904</small> * ''[[Javichthys]]'' <small>Hardy, 1985</small> * ''[[Leiodon]]'' <small>Swainson, 1839</small> * ''[[Lagocephalus]]'' <small>Swainson, 1839</small> * ''[[Marilyna]]'' <small>Hardy, 1982</small> * ''[[Omegophora]]'' <small>Whitley, 1934</small> * ''[[Pelagocephalus]]'' <small>Tyler & Paxton, 1979</small> * ''[[Polyspina]]'' <small>Hardy, 1983</small> * ''[[Pao (fish)|Pao]]'' <small>Kottelat, 2013</small> * ''[[Reicheltia]]'' <small>Hardy, 1982</small> * ''[[Sphoeroides]]'' <small>Anonymous, 1798</small> * ''[[Takifugu]]'' <small>Abe, 1949</small> * ''[[Tetractenos]]'' <small>Hardy, 1983</small> * ''[[Tetraodon]]'' <small>Linnaeus, 1758</small> * ''[[Torquigener]]'' <small>Whitley, 1930</small> * ''[[Tylerius]]'' <small>Hardy, 1984</small> {{div col end}} <gallery widths=200 mode=nolines perrow=6 class="center"> File:Arothron stellatus Réunion.jpg|''[[Arothron stellatus]]'' File:Canthigaster valentini 1.jpg|''[[Canthigaster valentini]]'' File:Carinotetraodon irrubesco female.JPG|''[[Carinotetraodon irrubesco]]'' File:Carinotetraodon travancoricus by Parazelsus (cropped).jpg|''[[Carinotetraodon travancoricus]]'' File:Colomesus.jpg|''[[Colomesus asellus]]'' File:Tetraodon nigroviridis 1.jpg|''[[Dichotomyctere nigroviridis]]'' File:Ephippion guttifer crop.JPG|''[[Ephippion guttifer]]'' File:Lagocephalus lagocephalus.jpg|''[[Lagocephalus lagocephalus]]'' File:Omegophora cyanopunctata Bluespotted toadfish PC290509.JPG|''[[Omegophora cyanopunctata]]'' File:Bandtail puffer (Sphoeroides spengleri).jpg|''[[Sphoeroides spengleri]]'' File:Fugu in Tank.jpg|''[[Takifugu rubripes]]'' File:Smooth Toadfish-Tetractenos glaber.JPG|''[[Tetractenos glaber]]'' File:Goldringel-Kugelfisch.JPG|''[[Tetraodon mbu]]'' </gallery> {{div col end}} Ina theannta sin, tá na géinis iontaisithe seo a leanas ar eolas: †Archaeotetraodon Carnevale & Santini, 2006 †Eotetraodon Tyler, 1980 †Leithaodon Carnevale & Tyler, 2015 == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Iasc torcanach}} [[Catagóir:Éisc]] ivbauxxfnf9766podrxxyfv0zx8hggg 1319805 1319684 2026-07-07T09:40:28Z Ériugena 188 /* Taxonomy */ 1319805 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is fine d’iasc mara agus fionnuisce san ord Tetraodontiformes is ea '''Tetraodontidae'''.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Iasc torcánach|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=361}}</ref> Cuimsíonn an fhine go leor speiceas a bhfuil aithne mhaith orthu agus a dtugtar ainmneacha éagsúla orthu. Tá siad cosúil go moirfeolaíoch le na Diodontidae a bhaineann go dlúth, a bhfuil spíonta géara seachtracha móra acu (murab ionann agus spíonta níos tanaí, agus folaithe na Tetraodontidae, nach bhfuil le feiceáil ach amháin nuair d'ata an t-iasc). Tagann an t-ainm fine ón tSean-Ghréigis τετρα -(tetra-), a chiallaíonn "ceithre ", agus δούς (odoús), a chiallaíonn" fiacail ",<ref name = ETYFFish>{{cite web |url=https://etyfish.org/tetraodontiformes1/ |tEIDEAL=Order TETRAODONTIFORMES: Families TRIODONTIDAE, TRIACANTHIDAE, TRIACANTHODIDAE, DIODONTIDAE and TETRAODONTIDAE |date=5 September 2024 |access-date=20 October 2024 |author=Christopher Scharpf |publisher=Christopher Scharpf}}</ref> a thagraíonn do cheithre fhiacail an chineáil ghéineas Tetraodon. Tá formhór na Tetraodontidae [[Tocsaineacht|tocsaineacht]], le cuid acu i measc na [[Veirteabrach|veirteabrach]] is nimhiúla ar domhan. I gcás speiceas áirithe, bíonn an tocsain *teatródótocsain* sna horgáin inmheánacha (cosúil leis an ae) agus uaireanta sa chraiceann; bíonn siad an-tocsaineach don chuid is mó d’ainmhithe má itear iad; Mar sin féin, meastar gur bia fíor-bhlasta é feoil roinnt speiceas [[An tSeapáin|sa tSeapáin]] (mar *fugu*) ({{lang|ja|河豚}}, {{lang|ja-Latn|fugu}}), [[An Chóiré]] ({{lang|ko|복}}, {{lang|ko-Latn|bok}}, nó {{lang|ko|복어}}, {{lang|ko-Latn|bogeo}}), agus [[Daon-Phoblacht na Síne]] (as {{lang|zh|河豚}}, {{lang|cmn-Latn|hétún}}) , nuair a bhíonn sé ullmhaithe ag cócairí a bhfuil oiliúint speisialta orthu agus a bhfuil a fhios acu cén chuid atá sábháilte le hithe agus cén méid. Meastar go bhfuil na speicis eile iasc a bhfuil feoil neamh-nimhiúil acu, amhail ''Sphoeroides maculatus'', as Chuan Chesapeake,<ref name="mcclane">{{cite book | url=https://archive.org/details/encyclopediaoffi0000mccl | url-access=registration | quote=the encyclopedia of fish cookery. | title=The Encyclopedia of Fish Cookery | publisher=Holt, Rinehart and Winston | author=McClane, A.J. | year=1977 | pages=[https://archive.org/details/encyclopediaoffi0000mccl/page/511 511] (p. 249) | isbn=978-0-03-015431-7}}</ref> ina shócamas in áiteanna eile.<ref name=IUCNSphoeroides /> == Moirfeolaíocht == [[File:GambiaTanji005 (30440020873) (cropped).jpg|thumb|''Ephippion guttifer'' a léiríonn ceithre fhiacail eapainmneach na fine Tetraodontidae]] Is iondúil go mbíonn na Tetraodontidae beag go meánach ó thaobh méide de, cé gur féidir le cúpla speiceas cosúil le ''Tetraodon mbu'' faid níos mó ná 50 cm a bhaint amach.<ref name=EoF>{{cite book |editor=Paxton, J.R. |editor2=Eschmeyer, W.N.|author1=Keiichi, Matsura |author2=Tyler, James C. |name-list-style=amp |year=1998|title=Encyclopedia of Fishes|publisher= Academic Press|location=San Diego|pages= 230–231|isbn= 978-0-12-547665-2}}</ref> Is é an tréith is suntasaí atá ag Tetraodontiformes, ná a gceithre fhiacail gobchruthach agus as sin a thagann an t-ainm a chomhcheanglaíonn na téarmaí Gréigise "tetra" do cheithre agus "odous" do fhiacail.<ref>{{Cite encyclopedia |title=Puffer {{!}} fish {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/animal/puffer |access-date=2023-02-02 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref> Tá an dá áirse uachtarach agus íochtarach comhtháite le chéile le deighilt mheánshaighdeach infheicthe, a úsáidtear chun crústaigh bheaga a bhriseadh ó chéile agus a ithe. Tá easpa easnacha, peilbhis, agus eití peilbheacha uathúla sna Tetraodontidae freisin. Tá na gnéithe cnámh agus eite atá in easnamh go suntasach ann mar gheall ar mheicníocht chosanta speisialaithe an iasc seo, é ag méadú i méid trí uisce a shú isteach tríd chuas béil.[7<ref>{{Cite journal |last1=Brainerd |first1=Elizabeth L. |last2=Patek |first2=Sheila N. |date=1998 |title=Vertebral Column Morphology, C-Start Curvature, and the Evolution of Mechanical Defenses in Tetraodontiform Fishes |journal=Copeia |volume=1998 |issue=4 |pages=971–984 |doi=10.2307/1447344 |jstor=1447344 |issn=0045-8511}}</ref> == Tacsanomaíocht == Áirítear sna Tetraodontidae idir 193 <ref name="Eschmeyer"/> go 206 <ref name=Froese /> speiceas d’iasc, atá roinnte ar 27 <ref name="Eschmeyer">{{cite web | url =http://researcharchive.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/SpeciesByFamily.asp | title =Species by family/subfamily |work= Eschmeyer's Catalog of Fishes | editor1= Fricke, R | editor2=Eschmeyer, WN | editor3 =Fong, JD | date = 2 October 2024 | publisher =California Academy of Sciences | access-date =10 October 2024 }}</ref> nó 28 géineas:<ref name=Froese /> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Amblyrhynchotes]]'' <small>Troschel, 1856</small> * ''[[Arothron]]'' <small>Müller, 1841</small> * ''[[Auriglobus]]'' <small>Kottelat, 1999</small> * ''[[Canthigaster]]'' <small>Swainson, 1839</small> * ''[[Carinotetraodon]]'' <small>Benl, 1957</small> * ''[[Chelonodon]]'' <small>Müller, 1841</small> * ''[[Chonerhinos]]'' <small>Bleeker, 1854</small> * ''[[Colomesus]]'' <small>Gill, 1884</small> * ''[[Contusus]]'' <small>Whitley, 1947</small> * ''[[Dichotomyctere]]'' <small>Duméril, 1855</small> * ''[[Ephippion]]'' <small>Bibron, 1855</small> * ''[[Feroxodon]]'' <small>Su, Hardy et Tyler, 1986</small> * ''[[Guentheridia]]'' <small>Gilbert et Starks, 1904</small> * ''[[Javichthys]]'' <small>Hardy, 1985</small> * ''[[Leiodon]]'' <small>Swainson, 1839</small> * ''[[Lagocephalus]]'' <small>Swainson, 1839</small> * ''[[Marilyna]]'' <small>Hardy, 1982</small> * ''[[Omegophora]]'' <small>Whitley, 1934</small> * ''[[Pelagocephalus]]'' <small>Tyler & Paxton, 1979</small> * ''[[Polyspina]]'' <small>Hardy, 1983</small> * ''[[Pao (fish)|Pao]]'' <small>Kottelat, 2013</small> * ''[[Reicheltia]]'' <small>Hardy, 1982</small> * ''[[Sphoeroides]]'' <small>Anonymous, 1798</small> * ''[[Takifugu]]'' <small>Abe, 1949</small> * ''[[Tetractenos]]'' <small>Hardy, 1983</small> * ''[[Tetraodon]]'' <small>Linnaeus, 1758</small> * ''[[Torquigener]]'' <small>Whitley, 1930</small> * ''[[Tylerius]]'' <small>Hardy, 1984</small> {{div col end}} <gallery widths=200 mode=nolines perrow=6 class="center"> File:Arothron stellatus Réunion.jpg|''[[Arothron stellatus]]'' File:Canthigaster valentini 1.jpg|''[[Canthigaster valentini]]'' File:Carinotetraodon irrubesco female.JPG|''[[Carinotetraodon irrubesco]]'' File:Carinotetraodon travancoricus by Parazelsus (cropped).jpg|''[[Carinotetraodon travancoricus]]'' File:Colomesus.jpg|''[[Colomesus asellus]]'' File:Tetraodon nigroviridis 1.jpg|''[[Dichotomyctere nigroviridis]]'' File:Ephippion guttifer crop.JPG|''[[Ephippion guttifer]]'' File:Lagocephalus lagocephalus.jpg|''[[Lagocephalus lagocephalus]]'' File:Omegophora cyanopunctata Bluespotted toadfish PC290509.JPG|''[[Omegophora cyanopunctata]]'' File:Bandtail puffer (Sphoeroides spengleri).jpg|''[[Sphoeroides spengleri]]'' File:Fugu in Tank.jpg|''[[Takifugu rubripes]]'' File:Smooth Toadfish-Tetractenos glaber.JPG|''[[Tetractenos glaber]]'' File:Goldringel-Kugelfisch.JPG|''[[Tetraodon mbu]]'' </gallery> {{div col end}} Ina theannta sin, tá na géinis iontaisithe seo a leanas ar eolas: †Archaeotetraodon Carnevale & Santini, 2006 †Eotetraodon Tyler, 1980 †Leithaodon Carnevale & Tyler, 2015 == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Iasc torcanach}} [[Catagóir:Éisc]] 4zc8e4tey0f1pcohyakrs1a88773j0v 1319806 1319805 2026-07-07T09:49:02Z Ériugena 188 1319806 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is fine d’iasc mara agus fionnuisce san ord Tetraodontiformes is ea '''Tetraodontidae'''.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Iasc torcánach|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=361}}</ref> Cuimsíonn an fhine go leor speiceas a bhfuil aithne mhaith orthu agus a dtugtar ainmneacha éagsúla orthu. Tá siad cosúil go moirfeolaíoch le na Diodontidae a bhaineann go dlúth, a bhfuil spíonta géara seachtracha móra acu (murab ionann agus spíonta níos tanaí, agus folaithe na Tetraodontidae, nach bhfuil le feiceáil ach amháin nuair d'ata an t-iasc). Tagann an t-ainm fine ón tSean-Ghréigis τετρα -(tetra-), a chiallaíonn "ceithre ", agus δούς (odoús), a chiallaíonn" fiacail ",<ref name = ETYFFish>{{cite web |url=https://etyfish.org/tetraodontiformes1/ |tEIDEAL=Order TETRAODONTIFORMES: Families TRIODONTIDAE, TRIACANTHIDAE, TRIACANTHODIDAE, DIODONTIDAE and TETRAODONTIDAE |date=5 September 2024 |access-date=20 October 2024 |author=Christopher Scharpf |publisher=Christopher Scharpf}}</ref> a thagraíonn do cheithre fhiacail an chineáil ghéineas Tetraodon. Tá formhór na Tetraodontidae [[Tocsaineacht|tocsaineacht]], le cuid acu i measc na [[Veirteabrach|veirteabrach]] is nimhiúla ar domhan. I gcás speiceas áirithe, bíonn an tocsain *teatródótocsain* sna horgáin inmheánacha (cosúil leis an ae) agus uaireanta sa chraiceann; bíonn siad an-tocsaineach don chuid is mó d’ainmhithe má itear iad; Mar sin féin, meastar gur bia fíor-bhlasta é feoil roinnt speiceas [[An tSeapáin|sa tSeapáin]] (mar *fugu*) ({{lang|ja|河豚}}, {{lang|ja-Latn|fugu}}), [[An Chóiré]] ({{lang|ko|복}}, {{lang|ko-Latn|bok}}, nó {{lang|ko|복어}}, {{lang|ko-Latn|bogeo}}), agus [[Daon-Phoblacht na Síne]] (as {{lang|zh|河豚}}, {{lang|cmn-Latn|hétún}}) , nuair a bhíonn sé ullmhaithe ag cócairí a bhfuil oiliúint speisialta orthu agus a bhfuil a fhios acu cén chuid atá sábháilte le hithe agus cén méid. Meastar go bhfuil na speicis eile iasc a bhfuil feoil neamh-nimhiúil acu, amhail ''Sphoeroides maculatus'', as Chuan Chesapeake,<ref name="mcclane">{{cite book | url=https://archive.org/details/encyclopediaoffi0000mccl | url-access=registration | quote=the encyclopedia of fish cookery. | title=The Encyclopedia of Fish Cookery | publisher=Holt, Rinehart and Winston | author=McClane, A.J. | year=1977 | pages=[https://archive.org/details/encyclopediaoffi0000mccl/page/511 511] (p. 249) | isbn=978-0-03-015431-7}}</ref> ina shócamas in áiteanna eile.<ref name=IUCNSphoeroides /> == Moirfeolaíocht == [[File:GambiaTanji005 (30440020873) (cropped).jpg|thumb|''Ephippion guttifer'' a léiríonn ceithre fhiacail eapainmneach na fine Tetraodontidae]] Is iondúil go mbíonn na Tetraodontidae beag go meánach ó thaobh méide de, cé gur féidir le cúpla speiceas cosúil le ''Tetraodon mbu'' faid níos mó ná 50 cm a bhaint amach.<ref name=EoF>{{cite book |editor=Paxton, J.R. |editor2=Eschmeyer, W.N.|author1=Keiichi, Matsura |author2=Tyler, James C. |name-list-style=amp |year=1998|title=Encyclopedia of Fishes|publisher= Academic Press|location=San Diego|pages= 230–231|isbn= 978-0-12-547665-2}}</ref> Is é an tréith is suntasaí atá ag Tetraodontiformes, ná a gceithre fhiacail gobchruthach agus as sin a thagann an t-ainm a chomhcheanglaíonn na téarmaí Gréigise "tetra" do cheithre agus "odous" do fhiacail.<ref>{{Cite encyclopedia |title=Puffer {{!}} fish {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/animal/puffer |access-date=2023-02-02 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref> Tá an dá áirse uachtarach agus íochtarach comhtháite le chéile le deighilt mheánshaighdeach infheicthe, a úsáidtear chun crústaigh bheaga a bhriseadh ó chéile agus a ithe. Tá easpa easnacha, peilbhis, agus eití peilbheacha uathúla sna Tetraodontidae freisin. Tá na gnéithe cnámh agus eite atá in easnamh go suntasach ann mar gheall ar mheicníocht chosanta speisialaithe an iasc seo, é ag méadú i méid trí uisce a shú isteach tríd chuas béil.[7<ref>{{Cite journal |last1=Brainerd |first1=Elizabeth L. |last2=Patek |first2=Sheila N. |date=1998 |title=Vertebral Column Morphology, C-Start Curvature, and the Evolution of Mechanical Defenses in Tetraodontiform Fishes |journal=Copeia |volume=1998 |issue=4 |pages=971–984 |doi=10.2307/1447344 |jstor=1447344 |issn=0045-8511}}</ref> == Tacsanomaíocht == Áirítear sna Tetraodontidae idir 193 <ref name="Eschmeyer"/> go 206 <ref name=Froese /> speiceas d’iasc, atá roinnte ar 27 <ref name="Eschmeyer">{{cite web | url =http://researcharchive.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/SpeciesByFamily.asp | title =Species by family/subfamily |work= Eschmeyer's Catalog of Fishes | editor1= Fricke, R | editor2=Eschmeyer, WN | editor3 =Fong, JD | date = 2 October 2024 | publisher =California Academy of Sciences | access-date =10 October 2024 }}</ref> nó 28 géineas:<ref name=Froese /> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Amblyrhynchotes]]'' <small>Troschel, 1856</small> * ''[[Arothron]]'' <small>Müller, 1841</small> * ''[[Auriglobus]]'' <small>Kottelat, 1999</small> * ''[[Canthigaster]]'' <small>Swainson, 1839</small> * ''[[Carinotetraodon]]'' <small>Benl, 1957</small> * ''[[Chelonodon]]'' <small>Müller, 1841</small> * ''[[Chonerhinos]]'' <small>Bleeker, 1854</small> * ''[[Colomesus]]'' <small>Gill, 1884</small> * ''[[Contusus]]'' <small>Whitley, 1947</small> * ''[[Dichotomyctere]]'' <small>Duméril, 1855</small> * ''[[Ephippion]]'' <small>Bibron, 1855</small> * ''[[Feroxodon]]'' <small>Su, Hardy et Tyler, 1986</small> * ''[[Guentheridia]]'' <small>Gilbert et Starks, 1904</small> * ''[[Javichthys]]'' <small>Hardy, 1985</small> * ''[[Leiodon]]'' <small>Swainson, 1839</small> * ''[[Lagocephalus]]'' <small>Swainson, 1839</small> * ''[[Marilyna]]'' <small>Hardy, 1982</small> * ''[[Omegophora]]'' <small>Whitley, 1934</small> * ''[[Pelagocephalus]]'' <small>Tyler & Paxton, 1979</small> * ''[[Polyspina]]'' <small>Hardy, 1983</small> * ''[[Pao (fish)|Pao]]'' <small>Kottelat, 2013</small> * ''[[Reicheltia]]'' <small>Hardy, 1982</small> * ''[[Sphoeroides]]'' <small>Anonymous, 1798</small> * ''[[Takifugu]]'' <small>Abe, 1949</small> * ''[[Tetractenos]]'' <small>Hardy, 1983</small> * ''[[Tetraodon]]'' <small>Linnaeus, 1758</small> * ''[[Torquigener]]'' <small>Whitley, 1930</small> * ''[[Tylerius]]'' <small>Hardy, 1984</small> {{div col end}} <gallery widths=200 mode=nolines perrow=6 class="center"> File:Arothron stellatus Réunion.jpg|''[[Arothron stellatus]]'' File:Canthigaster valentini 1.jpg|''[[Canthigaster valentini]]'' File:Carinotetraodon irrubesco female.JPG|''[[Carinotetraodon irrubesco]]'' File:Carinotetraodon travancoricus by Parazelsus (cropped).jpg|''[[Carinotetraodon travancoricus]]'' File:Colomesus.jpg|''[[Colomesus asellus]]'' File:Tetraodon nigroviridis 1.jpg|''[[Dichotomyctere nigroviridis]]'' File:Ephippion guttifer crop.JPG|''[[Ephippion guttifer]]'' File:Lagocephalus lagocephalus.jpg|''[[Lagocephalus lagocephalus]]'' File:Omegophora cyanopunctata Bluespotted toadfish PC290509.JPG|''[[Omegophora cyanopunctata]]'' File:Bandtail puffer (Sphoeroides spengleri).jpg|''[[Sphoeroides spengleri]]'' File:Fugu in Tank.jpg|''[[Takifugu rubripes]]'' File:Smooth Toadfish-Tetractenos glaber.JPG|''[[Tetractenos glaber]]'' File:Goldringel-Kugelfisch.JPG|''[[Tetraodon mbu]]'' </gallery> {{div col end}} Ina theannta sin, tá na géinis iontaisithe seo a leanas ar eolas: †Archaeotetraodon Carnevale & Santini, 2006 †Eotetraodon Tyler, 1980 †Leithaodon Carnevale & Tyler, 2015 == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} [[Catagóir:Éisc]] [[Catagóir:Tetraodontidae |Tetraodontidae ]] [[Catagóir:Iascaireacht tráchtála] [[Catagóir:Ainmhithe aposematic ]] [[Catagóir:Finte percomorpha]] [[Catagóir:Tacsóin ainmnithe ag Charles Lucien Bonaparte]] a8no6mi8pl8ugr3zr5j3lcqjz56gyza 0 31867 1319753 1296511 2026-07-06T23:47:19Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319753 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Drámadóir]], scríbhneoir agus [[Craoltóireacht|craoltóir]] as [[Contae an Chláir]] ab ea '''Máiréad Ní Ghráda'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=76|teideal=NÍ GHRÁDA, Máiréad (1896–1971)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2019-04-28}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/people/nighrada.htm|teideal=Clare People: Mairéad Ní Ghráda|work=www.clarelibrary.ie|dátarochtana=2022-12-03}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/ni-ghrada-mairead-a6187|teideal=Ní Ghráda, Máiréad {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2022-12-03}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://corkcitylibraries.tumblr.com/post/646349857521549312/mair%C3%A9ad-n%C3%AD-ghr%C3%A1da-and-an-triail|teideal=Mairéad Ní Ghráda and An Triail|údar=Cork City libraries|dáta=2021|work=Tumblr|dátarochtana=2022-12-03}}</ref> Rugadh í i g[[Cill Mhaile]] (gar d'[[Inis (baile)|Inis]]) ar an [[23 Nollaig]] [[1896]] agus cailleadh í ar an [[13 Meitheamh]] [[1971]]. Scríobh sí na drámaí [[An Triail (Máiréad Ní Ghráda)|''An Triail'']] (1964), ar churaclam na h[[Ardteistiméireacht]]<nowiki/>a, agus ''[[Breithiúnas]]''',''''' ar cheann de mhórdhrámaí na Gaeilge,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/siopa/breithiunas/?lang=en|teideal=Breithiúnas|údar=Litríocht.com|language=ga-IE|dátarochtana=2022-12-03}}</ref> ar churaclam an GCE.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.rewardinglearning.org.uk/common/includes/microsite_doc_link.aspx?docid=1257-4|teideal=CCEA Draft GCE Specification in Irish|údar=rewardinglearning.org.uk/|dáta=2013|dátarochtana=2022|archivedate=2022-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221203002807/http://www.rewardinglearning.org.uk/common/includes/microsite_doc_link.aspx?docid=1257-4}}</ref> == Saol == === Tús a saoil === I gCill Mháille, taobh thiar d'Inis, Contae an Chláir, a rugadh Máiréad Ní Ghráda ar an 23 Nollaig 1896. B'[[Feirmeoir|fheirmeoir]] a hathair, Séamus Ó Gráda, a chaith tamall ina chomhairleoir áitiúil. Bhí [[an Ghaeilge|Gaeilge]] aige ó dhúchas. Meastar gur uaidh sin a tháinig grá Mháiréad don [[Teanga (cumarsáid)|teanga]]. Breac-Ghaeltacht a bhí i gCill Mháille, agus bhí Gaeilge ag muintir Mháiréad Ní Ghráda. Bhí giotaí de ''[[Cúirt an Mheán Oíche]]'' agus véarsaóicht Ghailge eile de ghlanmheabhair ag a hathair, ar chainteoir dúchais é. Bhí Séamus ina [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí]], agus bhíodh baill de ghluaiseachtaí náisiúnta ar lóistín sa teach sna blianta roimh bhunú [[Saorstát Éireann|Shaorstát Éireann]]. Duine díobh sin [[Earnán de Blaghd (Ernest Blythe)|Earnán de Blaghd]], [[Aire Rialtas|aire airgeadais]] chéad [[rialtas]] an tSaorstáit, a raibh Máiréad mar rúnaí aige ó 1921 go dtí 1923. Fuair sí [[oideachas]] [[Meánscoil|meánscoile]] i gClochar na Trócaire in Inis. Bhain sí duaiseanna amach sna scrúdaithe agus scoláireacht go [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliat]]<nowiki/>h. Bhain sí céim BA sa Ghaeilge sa bhliain 1919, faoi stiúir [[Dubhghlas de hÍde|Dhubhghlais de hÍde]]. Fuair sí céim MA sa Ghaeilge chomh maith<ref>Ní Ghlinn, Gearóidín. (2002). "An triail : staidéar ar an dráma don Ardteistiméireacht (Ardleibhéal)". Gill & Macmillan. OCLC 49738883</ref>. === Réabhlóidí === Bhí taithí ag an údar ar an bpolaitíocht aitiúil mar ba chomhairleoir contae agus náisiúntóir a hathair féin, Séamus Ó Gráda as [[Contae an Chláir|Contae an Chláir.]]<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://static1.squarespace.com/static/602f79a565837b32cc85cebe/t/619cc9343e898770578d14a2/1637665076775/1.+R%C3%A9amhr%C3%A1+-+Introduction.pdf|teideal=Réamhrá|údar=Éamon Ó Ciosáin|dátarochtana=2022}}</ref> Bhí sí sáite i gcorráil pholaitiúil na linne agus í ar an [[ollscoil]]. Bhí aithne aici ar go leor daoine a bhí páirteach sa ghluaiseacht náisiúnach, mar a bhí sí féin, sna blianta idir 1916 agus 1923. Ba bhall de [[Cumann na mBan|Chumann na mBan]] í.<ref>History Ireland. 2012. ''Mairéad Ní Ghráda (1896–1971)''. ''20th-century / Contemporary History''. 20 (1).</ref> Sa bhliain 1920 cuireadh i bpríosún í faoi bheith ag díol [[bratach]] do [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]]. Ghlac sí taobh an t[[Saorstát Éireann|Saorstáit]] i g[[Cogadh Cathartha na hÉireann|Cogadh na gCarad]] (1922-23). Chuaigh an tréimhse seo i gcion go mór uirthi: is é is cúlra d'fhormhór a cuid [[gearrscéal]]<nowiki/>ta agus dá mórdhráma deireanach ''[[Breithiúnas]]'' (1968). Mhúin Máiréad Ní Ghráda i scoil trialach i nGleann na gCaorach, Co. Bhaile Átha Cliath, (1919-20). Tamall ina dhiaidh sin, fuair sí post mar rúnaí [[Teachta Dála|TD]] de chuid [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedheal]], [[Earnán de Blaghd]]. [[Íomhá:Woman tuning radio 1923.jpg|mion|ag éisteach leis an [[raidió]] sna [[1920idí]] ; bhí Ní Ghráda ina láithreoir]] Phós sí Risteard Ó Ciosáin, oifigeach sna [[Garda Síochána|Gardaí]], sa bhliain 1923. Bhí beirt mhac acu, Séamus agus Brian. === Craoltóir === Chuir pobal na tíre aithne uirthi mar láithreoir ar [[Raidió Teilifís Éireann|Raidió Éireann]] (2RN) ó 1926 amach. Bhí freagracht uirthi chomh maith as cláracha do [[Bean|mhná]] agus do pháistí, agus as an g[[cartlann]] [[Ceol|cheoil]]. Ba í céad bhan[[Craoltóireacht|chraoltóir]] 2RN í, ag am nach raibh a leithéid ar an BBC féin. Post páirtaimseartha a bhí ann, áfach, agus d'éirigh sí as sa bhliain 1935, tar éis athrú [[Rialtas na hÉireann|rialtais]] i 1932.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.gaelminn.org/triail/nighrada.htm|teideal=Gaeltacht Minnesota: An Triail|work=www.gaelminn.org|dátarochtana=2019-04-28}}</ref> Mhair a spéis i gcúrsaí [[Oideachas|oideachais]] do pháistí, i gcúrsaí ban agus a dúil sa cheol go buan ina dhiaidh sin. === Scríbhneoir === [[Íomhá:Unitarian Church, St Stephens Green, Dublin (2683674018).jpg|mion|[[Amharclann an Damer]], BÁ¢]] Bhí spéis riamh aici i gcúrsaí [[Drámaíocht na Gaeilge|drámaíochta]]. Bhí sí ar dhuine den bhuíon a bhuanaigh An Comhar Drámaíochta sa bhliain 1923 chun drámaí Gaeilge a léiriú go rialta. Ba é ''An Uacht'' a céad dráma. Chum sí é do dhaltaí Choláiste Tís Chill Mhic Oda, áit a raibh sí ag teagasc, i 1931. Léirigh [[Micheál Mac Liammhóir|Mícheál Mac Liammóir]] ''An Uacht'' in [[Amharclann an Gheata]] in Aibreán 1931. [[Íomhá:Dublin Ireland Gate Theater 2009-09-27.JPG|mion|[[Amharclann an Gheata|Amharclanm an Gheata]] ]] [[Íomhá:Breithiúnas Máiréad Ní Ghráda polaiteoir.png|mion|[[Breithiúnas|''Breithiúnas'']]]] Lean Máiréad Ní Ghráda uirthi ag cumadh drámaí ó 1931 go dtí deireadh na [[1960idí]]. Le linn an ama sin, bhí sí ina heagarthóir ar leabhair scoile le Brún agus Ó Nualláin agus is iomaí sraith téacsleabhar Gaeilge, Béarla agus [[stair]]<nowiki/>e a scríobh sí nó a chuir sí in eagar, chomh maith leis an iris oideachais ''Teacher's Work.'' Chaith sí tamall ina cathaoirleach ar Chumann na Scríbhneoirí. Dá bharr sin agus de bharr a spéise sa drámaíocht, bhí sí páirteach sna hiarrachtaí a rinneadh le [[Amharclann|hamharclann]] Ghaeilge a bhunú i m[[Baile Átha Cliath]] ó na [[1940idí]] ar aghaidh. Cé go raibh sí féin bainteach le léirithe as Gaeilge in [[Amharclann na Mainistreach]] sa tréimhse sin, chreid sí gur ghá áras ar leith do dhrámaíocht na Gaeilge. Léiríodh drámaí léi in [[Amharclann an Damer]], a bhunaigh [[Gael Linn|Gael-Linn]] sa bhliain 1955, agus ba é ''An Triail'' (1964) an ceann ba mhó cáil (a bhí inchurtha leis [[An Giall]] le [[Breandán Ó Beacháin]]). Má bhain umhlaíocht le Máiréad Ní Ghráda i leith a cumais féin ba dhuine an-[[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleách]] a bhí inti. Bhí post dá cuid féin aici ar feadh a saoil, ag am ar mhinice na mná sa bhaile. Fuair sí bás i mBaile Átha Cliath ar an [[13 Meitheamh]] [[1971]]. == Eolas == * Éamonn Ó Cíosáin - ''An Triail: Breithiúnas, dhá dhráma le Máiréad Ní Ghráda'', Baile Átha Cliath, Oifig an tSoláthair, 1978. * Siobhán Ní Bhrádaigh - Máiréad Ní Ghráda—ceannródaí drámaíochta, 1996, Cló Iar-Chonnachta. * Rinne Alan Titley clár raidió i dtaobh a saothair. Cuireadh leagan próis i gcló é in ''Scríbhneoirí faoi Chaibidil'', 2010 in eagar ag Titley. == Foilseacháin == === Drámaí === * Giolla an tSolais (1945) * Lá buí Bealtaine (1953) * Úil glas Oíche Shamhna (1955) * Súgán sneachta (1959) * Stailc Ocrais (1960) * Mac Uí Rudaí (1961) * An Triail (1964): Scríobh Ní Ghráda an dráma seo sna [[1960idí]], ach tá sé chomh tráthúil sa lá atá inniu ann.  Léiríonn sí samplaí maithe den imeallú a bhíodh coitianta in Éirinn maidir le máithreacha singil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/entertainment/theatre-arts/our-forgotten-writer-who-put-society-on-trial-in-the-1960s-30743291.html|teideal=Our forgotten writer who put society on trial in the 1960s|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2019-04-28}}</ref> * [[Breithiúnas]] (1968) === Leabhair === * Tír na Deo (Peter Pan), 1938 * Manannán (1940) * Progress in Irish * [[Codladh Céad Bliain]] == Foinsí == * Ní Bhrádaigh, Siobhán, ''Máiréad Ní Ghráda Ceannródaí Drámaíochta'', [[Cló Iar-Chonnacht]], 1996. * Ó Siadhail, Pádraig, ''Stair Dhrámaíocht na Gaeilge 1900-1970'', [[Cló Iar-Chonnacht]], 1993. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Grada, Mairead Ni}} [[Catagóir:Daoine as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1896]] [[Catagóir:Básanna i 1971]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Máiréad Ní Ghráda]] [[Catagóir:Láithreoirí raidió Éireannacha]] [[Catagóir:Feiminigh Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] ouaiectd9a5978s6mgkd6sc12dwjrrp 0 32955 1319808 1140880 2026-07-07T09:51:57Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1319808 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is ceoltóir Gearmánach é Pierre Baigorry, nó '''Peter Fox''', mar is fearr aithne air. Rugadh é i m[[Beirlín]] ar an [[3 Meán Fómhair]] [[1971]]. Tá sé gníomhach mar cheann de na trí phríomhamhránaí an bhanna reggae dátheangach [[Seeed]] ó bunaíodh é sa bhliain 1998, agus tá rath nach beag bainte amach aige mar cheoltóir aonair freisin.<ref name="Tagesspiegel">[http://www.tagesspiegel.de/zeitung/ich-war-der-typ-mit-dem-waldhorn/1334364.html Peter Fox faoi agallamh ag an Tagesspiegel]</ref> == Beathaisnéis == Rugadh Peter Fox do lánúin [[Tír na mBascach|Bhascach]] i m[[Beirlín]] sa bhliain [[1971]], agus is ann, sa cheantar [[Kreuzberg]], a chónaíonn sé fós.<ref>[http://www.was-war-wann.de/musik/biografie/peter_fox.html was-war-wann.de]</ref> Thosaigh sé ag seinm ceoil ina pháiste beag dó, ar an fhliúit Shasanach agus ar an phianó i dtosach báire, agus ansin ar an chorn, rud a bhain áit amach dó i mbanna práis i Schönow.<ref name="Tagesspiegel"/> D'fhreastail sé ar Mheánscoil Fhrancach Bheirlín (''Französisches Gymnasium Berlin''), áit inar tugadh an leasainm "Foxi" air, mar gheall ar dhath a chuid gruaige. Is ón leasainm sin, maraon le leagan Gearmánach a thúsainm, ''Peter'', a thagann a ainm stáitse. Ar fhágáil an mheánscoil dó, bhí sé ar intinn aige bheith ina dhéantóir pianó, ach níor chuir sé an phrintíseacht i gcrích sa deireadh. Rinne Peter Fox céim sa cheol ina dhiaidh sin, agus ansin chinn sé ar mhalairt saoil ar fad le céim in Fhocleolaíocht an Bhéarla agus san oideachas do dhaoine a bhfuil riachtanais speisialta acu.<ref>[http://www.eventmagazin.info/_de/detail.php?rubric=features&nr=5396 Peter Fox faoi agallamh ag ''Event'']</ref> == Dioscliosta == === Albaim === {| class="wikitable" |- bgcolor="#cccccc" ! width="25" rowspan="2" | Bliain ! width="200" rowspan="2" | Teideal ! colspan="3" | Seasamh sna Cairteacha<ref>Seasamh sna Cairteacha: [http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Fox,Peter/?type=longplay DE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090502234014/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Fox,Peter/?type=longplay |date=2009-05-02 }}, [http://austriancharts.at/search.asp?cat=a&search=Peter+Fox AT], [http://hitparade.ch/search.asp?cat=a&search=Peter+Fox CH]</ref> ! width="250" rowspan="2" | Nótaí |- bgcolor="#dddddd" ! width="42"|DE ! width="42"|AT ! width="42"|CH |- | 2008 | Stadtaffe | align="center" <!--DE-->| 1<br /><small>(106 Seachtain)</small> | align="center" <!--AT-->| 1<br /><small>(97 Seachtain)</small> | align="center" <!--CH-->| 4<br /><small>(64 Seachtain)</small> | | <small>Dáta foilsithe: 26. September 2008<br />Méid díolta DE: + 1.100.000 (11x Ór) <ref name="DEgold">[http://www.musikindustrie.de/gold_platin_datenbank/ Gold-/Platin-Datenbank Deutschland] (Suchen: Peter Fox)</ref><br />Méid díolta AT: + 40.000 (2x Platnam) <ref>{{Lua idirlín |url=http://www.ifpi.at/?section=goldplatin |teideal=Gold-/Platin-Datenbank Österreich |dátarochtana=2011-05-27 |archivedate=2008-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081216161149/http://www.ifpi.at/?section=goldplatin }}</ref><br />Méid díolta CH: + 10.000 (Gold) <ref>[http://swisscharts.com/awards.asp?year=2009 Gold-/Platin-Datenbank Schweiz]</ref></small> |- | 2009 | Peter Fox & Cold Steel - Live aus Berlin | align="center" <!--DE-->| 2<br /><small>(35 Seachtain)</small> | align="center" <!--AT-->| 1<small> (21 Seachtain)</small> | align="center" <!--CH-->| 48<br /><small>(7 Seachtain)</small> | | <small>Dáta foilsithe: 27. November 2009<br />Méid díolta DE: 200.000 (4x Platnam) <ref name="DEgold"/></small> |} === Singlí === {| class="wikitable" |- bgcolor="#cccccc" ! width="25" rowspan="2" | Bliain ! width="200" rowspan="2" | Teideal ! colspan="3" | Seasamh na Cairteacha<ref>Seasamh sna Cairteacha: [http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Fox%2CPeter/single?sort=entry DE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111108172521/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Fox%2CPeter/single?sort=entry |date=2011-11-08 }}, [http://austriancharts.at/search.asp?cat=s&search=Pete+Fox AT], [http://hitparade.ch/search.asp?cat=s&search=Peter+Fox CH]</ref> ! width="250" rowspan="2" | Nótaí |- bgcolor="#dddddd" ! width="42"|DE ! width="42"|AT ! width="42"|CH |- | 2007 | Come Marry Me<br /><small>''Chefa''</small> | align="center" <!--DE-->| 90<br /><small>(Seachtain amháin)</small> | align="center" <!--AT-->| – | align="center" <!--CH-->| – | <small>Dáta foilsithe: 24. August 2007<br />Miss Platnum feat. Pete<!-- sic!! --> Fox |- bgcolor="#eeeeee" | 2008 | Alles neu<br /><small>''Stadtaffe''</small> | align="center" <!--DE-->| 4<br /><small>(51 Seachtain)</small> | align="center" <!--AT-->| 11<br /><small>(38 Seachtain)</small> | align="center" <!--CH-->| 49<br /><small>(9 Seachtain)</small> | <small>Dáta foilsithe: 15. August 2008<br />Méid Díolta DE: + 150.000 (Gold) <ref name="DEgold"/><br />Méid díolta AT: + 15.000 (Gold)</small> |- | 2008 | Haus am See<br /><small>''Stadtaffe''</small> | align="center" <!--DE-->| 8<br /><small>(70 Seachtain)</small> | align="center" <!--AT-->| 6<br /><small>(82 Seachtain)</small> | align="center" <!--CH-->| 16<br /><small>(43 Seachtain)</small> | <small>Dáta foilsithe: 17. Oktober 2008<br />Méid díolta DE: + 150.000 (Gold) <ref name="DEgold"/><br />Méid díolta AT: + 15.000 (Gold)</small> |- bgcolor="#eeeeee" | 2009 | Schwarz zu Blau<br /><small>''Stadtaffe''</small> | align="center" <!--DE-->| 3<br /><small>(26 Seachtain)</small> | align="center" <!--AT-->| 17<br /><small>(14 Seachtain)</small> | align="center" <!--CH-->| 36<br /><small>(5 Seachtain)</small> | <small>Dáta foilsithe: 6. Februar 2009 |- | 2011 | Sekundenschlaf <small>(feat. Marteria)</small> | align="center" <!--DE-->| 58<br /><small>(Seachtain)</small> | align="center" <!--AT-->| – | align="center" <!--CH-->| – | <small>Dáta foilsithe: 18. März 2011</small> |} == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Fox, Peter}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1971]] [[Catagóir:Ceoltóirí Gearmánacha]] [[Catagóir:Daoine beo]] 816uap4rli2vgypmysz9y7tsrjpy00n 0 36300 1319677 1239858 2026-07-06T18:14:38Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1319677 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] do cheantar [[An Mhí Thoir (Dáilcheantar)|an Mhí Thoir]] é '''Shane McEntee''' ({{lang-ga|Seán Mac an tSaoi}}) (rugadh é [[19 Nollaig]], [[1956]] agus bhásaigh sé ar an [[21 Nollaig]], [[2012]]). Bhíodh sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]]. Ba ''Aire stáit um Bia, Gairneoireacht agus Sábháilteacht Bia'' é. Bhí sé i gceannas ar ''Dee Local Bar''. Chuir sé lámh ina bhás féin sa bhliain 2012. Bhí sé pósta agus bhí ceathrar clainne air, ina measc [[Helen McEntee]] a tháinig i gcomharbacht air. Bhí baint mhór aige le [[Cumann Lúthchleas Gael]], agus bhuaigh a dheartháir Gerry McEntee, an máinlia, craobh na hÉireann sa pheil le [[CLG Chontae na Mí|foireann na Mí]]. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:McEntee, Shane}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1956]] [[Catagóir:Básanna in 2012]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:An Mhí Thoir (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae na Mí]] [[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]] [[Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Peileadóirí na Mí]] 3rt69swf28xrzv9iqh0st7taz7lc2ah 1319678 1319677 2026-07-06T18:15:20Z Seachránaí 53315 Catagóir:Lucht gnó na hÉireann 1319678 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] do cheantar [[An Mhí Thoir (Dáilcheantar)|an Mhí Thoir]] é '''Shane McEntee''' ({{lang-ga|Seán Mac an tSaoi}}) (rugadh é [[19 Nollaig]], [[1956]] agus bhásaigh sé ar an [[21 Nollaig]], [[2012]]). Bhíodh sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]]. Ba ''Aire stáit um Bia, Gairneoireacht agus Sábháilteacht Bia'' é. Bhí sé i gceannas ar ''Dee Local Bar''. Chuir sé lámh ina bhás féin sa bhliain 2012. Bhí sé pósta agus bhí ceathrar clainne air, ina measc [[Helen McEntee]] a tháinig i gcomharbacht air. Bhí baint mhór aige le [[Cumann Lúthchleas Gael]], agus bhuaigh a dheartháir Gerry McEntee, an máinlia, craobh na hÉireann sa pheil le [[CLG Chontae na Mí|foireann na Mí]]. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:McEntee, Shane}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1956]] [[Catagóir:Básanna in 2012]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:An Mhí Thoir (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae na Mí]] [[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]] [[Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]] [[Catagóir:Peileadóirí na Mí]] ghllqmnny5yyj0a4pzup7mdrmsw7vm2 14 36689 1319716 857192 2026-07-06T23:05:49Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1319716 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Ficsean eolaiochta i gClair theilifise}} [[Catagóir:Ficsean eolaíochta|+Clair theilifise]] 37nd3yxfs1jeyocxb1pyxwhf9876gny 0 37089 1319743 1294418 2026-07-06T23:33:28Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319743 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir agus scriptscríbhneoir Meiriceánach é '''Richard Burton Matheson''' a rugadh ar an [[20 Feabhra]], [[1926]] in [[Allendale]], [[New Jersey]]. Bhásaigh sé an [[23 Meitheamh]], [[2013]]. Throid sé sa [[Dara Cogadh Domhanda]] sula ndeachaigh sé i mbun pinn lena chuid a shaothrú. Scríobh sé scéalta ina measctar fantaisíocht, [[ficsean eolaíochta]], agus sceimhle. Is é an saothar is clúití a tháinig óna pheann ná ''I Am Legend'', a scannánaíodh cúpla uair agus a raibh an-tionchar aige ar sheánra an sceimhle. == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Matheson, Richard}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1926]] [[Catagóir:Básanna in 2013]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Críostaithe]] [[Catagóir:Daoine as New Jersey]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Ficsean Gotach]] [[Catagóir:Ficsean stairiúil]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Mistigh]] [[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scoláirí]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha]] 2akqrk3flnpetcjwemmjy6543rhugfr 14 42157 1319711 1261620 2026-07-06T22:57:31Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1319711 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Fantasaiocht}} [[Catagóir:Fantaisíocht|+Urscealta fantaisiochta]] [[Catagóir:Úrscéalta de réir sheánra]] 8amqewsp5fwknkixdhjta8ubqr49917 0 42158 1319776 1062806 2026-07-07T00:10:54Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319776 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Úrscéal|údar]] é '''George R. R. Martin''' a rugadh ar an [[20 Meán Fómhair]], [[1948]] in Bayonne, [[New Jersey]], [[SAM|Meiriceá]]. Scríobh sé a chéad úrscéal sa bhliain [[1977]], mar atá ''Dying of the Light''. Tháinig clú mór air nuair a scaoil sé an tsraith fantaisíochta dar ainm ''[[A Song of Ice and Fire]]'' (Fonn Oighir agus Tine). Tá ''[[Game of Thrones (sraith theilifíse)|Game of Thrones]]'', sraith dhrámata de chuid [[HBO]], bunaithe ar ''A Song of Ice and Fire''. ==Tagairtí== {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://georgerrmartin.com/ Suíomh oifigiúil] {{síol}} {{DEFAULTSORT:Martin, George R}} [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Úrscéalaithe|Martin, George R. R.]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1948|Martin, George R. R.]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha|Martin, George R. R.]] [[Catagóir:Daoine beo]] p0626o4moqvaq7eshww4apqual0fdcg 0 44184 1319688 1316285 2026-07-06T20:12:11Z Lankybasterd 72943 kit template 1319688 wikitext text/x-wiki {{Contae CLG bosca eolais | CLG contae = Londain | ainm i mBéarla = London GAA | cúige = [[Cumann Lúthchleas Gael na Breataine|CLG na Breataine]] | leasainm = Na deoraithe | dathanna = Uaine / Bán | staid = [[Páirc Smáirgaid]], [[Ruislip]] | sraith NHL = Roinn 2A | craobh peil = [[Corn Mhic Uidhir]] / Craobh Peile Sóisearach na Breataine | craobh iomána = [[Corn Uí Rinn]] | sraith Peil na mBan = [[Corn Bhreandáin Uí Mháirtín]] / Craobh Shóisir Peile na mBan na Breataine | pattern_la1 = _whiteborder | pattern_b1 = _thinwhitesides | pattern_ra1 = _whiteborder | leftarm1 = 30A330 | body1 = 30A330 | rightarm1 = 30A330 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | Íomhá = [[Íomhá:Londoncrest.png|90px]] | iomáint/peil ghaelach = [[Contae déach]] | sraith NFL = Roinn 4 | sraith camógaíocht = [[Corn Mháire Ní Chinnéide]] }} Is é '''Cumann Lúthchleas Gael, Coiste Londan''' an eagraíocht atá freagrach as na [[Na Cluichí Gaelacha|cluichí Gaelacha]] a imrítear i [[Londain]], [[An Bhreatain]], faoi cheannas [[Chumann Lúthchleas Gael]]. Tá sé mar chuid de [[Cumann Lúthchleas Gael na Breataine]]. == Clubanna == *[[An Riocht Ciarraí Gaels]] *[[Athar Uí Mhurchú]] *[[Cláirsigh Dulwich]] *[[Cláirsigh Harlesden]] *[[Clann na nGael]] *[[CLG Naomh Antaine]] *[[CLG Naomh Breandán]] *[[CLG Naomh Claret]] *[[CLG Cloigtheach]] *[[CLG Fulham na hÉireann]] *[[CLG Naomh Gaibriél]] *[[CLG Gardaí Éireannach]] *[[CLG Garryowen]] *[[CLG Naomh Kiernan]] *[[CLG Kilburn Gaeil]] *[[CLG Roibeard Emmet]] *[[CLG Seán Treacy]] *[[CLG Naomh Seosamh]] *[[CLG Tara]] *[[CLG Tomás Mac Curtáin]] *[[Cuchullain Puirséil]] *[[CLG Éire Óg]] *[[Gaeil Heston]] *[[Ghaeil Thír Chónaill]] *[[Granuaille]] *[[Moindearg]] *[[Neasden Gaels]] *[[Oileán Glas]] *[[Seamróga Londain Thuaidh]] *[[CLG Parnell]] *[[Shalloe Piarsaigh]] == Naisc sheachtracha == *[http://www.londongaa.org/ londongaa.org] - suíomh oifigiúil. == Tagairtí == {{Reflist}} {{stumpa}} [[Catagóir:Boird contae CLG|Londain]] [[Catagóir:Peil Ghaelach i Londain]] 3rjjwzj2aqj5wpgltgqtvduy3fmu5u7 0 46928 1319719 1288032 2026-07-06T23:12:48Z Ooligan 58193 photo/ foto/ image 1319719 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Íomhá:Boardwalk-02.jpg|mion|clé|An clárchosán in Atlantic City, ag féachaint ó thuaidh.]] Is baile é '''Atlantic City''' atá suite in oirdheisceart [[New Jersey]], [[SAM]] ar an oileán Absecon feadh chósta an [[Aigéan Atlantach|Atlantaigh]]. Bhí 39,558 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2010. Cónaíonn 274,549 duine i gceantar Atlantic City-Hammonton. [[Íomhá:Lucy the Elephant.jpg|mion|clé|An eilifint Lucy i Margate, lámh le Atlantic City]] [[Íomhá:1931 aerial view of Atlantic City, New Jersey (cropped).jpg|clé|mion]] Ionad mór saoire atá ann: is é Atlantic City lárionad an [[Cearrbhachas|chearrbhachais]] ar chósta thoir na Stát Aontaithe. Tá siopadóireacht, tránna, agus promanád adhmad, nó clárchosán, ann chomh maith. Tá cáil ar an gCé Chruach, a tógadh sa bhliain 1898. Tá teach solais Absecon suite in Atlantic City freisin. Is é Absecon an teach solais is airde i New Jersey agus é 171 troigh ar ard. Chéadlasadh é sa bhliain 1857. Tá na sráideanna sa bhunleagan den chluiche ''Monopoly'' bunaithe ar shráideanna in Atlantic City. == Tagairtí == {{Reflist}} {{New Jersey}} {{Síol-tír-us}} [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1854]] [[Catagóir:Cathracha in New Jersey]] 20sahntp40zcyowm1k5r5fdf297qv0i 1319721 1319719 2026-07-06T23:13:06Z Ooligan 58193 1931 1319721 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Íomhá:Boardwalk-02.jpg|mion|clé|An clárchosán in Atlantic City, ag féachaint ó thuaidh.]] Is baile é '''Atlantic City''' atá suite in oirdheisceart [[New Jersey]], [[SAM]] ar an oileán Absecon feadh chósta an [[Aigéan Atlantach|Atlantaigh]]. Bhí 39,558 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2010. Cónaíonn 274,549 duine i gceantar Atlantic City-Hammonton. [[Íomhá:Lucy the Elephant.jpg|mion|clé|An eilifint Lucy i Margate, lámh le Atlantic City]] [[Íomhá:1931 aerial view of Atlantic City, New Jersey (cropped).jpg|clé|mion|1931]] Ionad mór saoire atá ann: is é Atlantic City lárionad an [[Cearrbhachas|chearrbhachais]] ar chósta thoir na Stát Aontaithe. Tá siopadóireacht, tránna, agus promanád adhmad, nó clárchosán, ann chomh maith. Tá cáil ar an gCé Chruach, a tógadh sa bhliain 1898. Tá teach solais Absecon suite in Atlantic City freisin. Is é Absecon an teach solais is airde i New Jersey agus é 171 troigh ar ard. Chéadlasadh é sa bhliain 1857. Tá na sráideanna sa bhunleagan den chluiche ''Monopoly'' bunaithe ar shráideanna in Atlantic City. == Tagairtí == {{Reflist}} {{New Jersey}} {{Síol-tír-us}} [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1854]] [[Catagóir:Cathracha in New Jersey]] 8t8a310m92rby3ojglwye7u3r9u5gtn 0 49175 1319782 687200 2026-07-07T00:19:46Z Xqbot 3926 Bot: Ag socrú athsheolta dúbailte → [[Tetraodontidae]] 1319782 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Tetraodontidae]] g6j14iw1z14ln6f8do5jv7wil3iyulk 0 53889 1319764 1301404 2026-07-06T23:56:44Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319764 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is file [[Albain|Albanach]] é '''Maoilios Caimbeul'''. Scríobhann sé i n[[Gaeilge na hAlban]]. Rugadh ar [[23 Márta]] [[1944]] é i [[Stafainn]] san [[An t-Eilean Sgitheanach|Eilean Sgitheanach]]. ==Leabharliosta== * ''Eileanan'' (1980) Glaschú: Ollscoil Ghlaschú * ''Bailtean'' (1987) * ''A’ Càradh an Rathaid'' (1988) * ''Clann a' Phroifeasair'' (1988) * ''[[Talfasg]]'' (1990) * ''A’ Gabhail Ris'' (1994) * ''Saoghal Ùr'' (2002) * ''Breac a’ Mhuiltein'' (2007) * ''TEAS'' (2010) === Aistí === * 'Ath-Sgrùdadh (15): An Da-rìribh agus Mire na h-Ealain' ''[[Gairm]]'' 156, Fómhar 1991, lgh. 338-36. ==Nascanna seachtracha== * [http://www.bbc.co.uk/scotland/alba/foghlam/larachnambard/am_bard/maoilios_caimbeul.shtml Beathaisnéisín BBC - Làrach nam Bàrd] * [http://maoilioscaimbeul.co.uk/ Leathanach baile Maoilios Caimbeul] * [http://www.spl.org.uk/poets_a-z/campbell_myles.html Leabharlann na bhFilí Albanach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012112827/http://www.spl.org.uk/poets_A-Z/campbell_myles.html |date=2008-10-12 }} * [https://luath.co.uk/blogs/gaelic-blog/agallamh-le-maoilios-caimbeul Agallamh le Luath Press (2025)] {{DEFAULTSORT:Caimbeul, Maoilios}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]] [[Catagóir:Filí Albanacha]] [[Catagóir:Filí Gaelacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Albanacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Daoine beo]] e7uunbar8skqakcjgxwjuxc86ww8fy9 14 56555 1319713 1299581 2026-07-06T23:00:54Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1319713 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Clair ficsean eolaiochta}} [[Catagóir:Ficsean eolaíochta|+Clair]] [[Catagóir:Cláir theilifíse de réir seánra|Ficsean eolaiochta]] pcdg7qys156w4666ax09lcegganqh42 0 57695 1319686 1316287 2026-07-06T20:02:57Z Lankybasterd 72943 kit template 1319686 wikitext text/x-wiki {{Contae CLG bosca eolais | CLG contae = Albain | ainm i mBéarla = Scotland GAA | cúige = [[Cumann Lúthchleas Gael na Breataine|CLG na Breataine]] | leasainm = Alba | dathanna = Dúghorm / Bán | staid = Páirc an Phiarsaigh, [[Camas Long]] | sraith NHL = | craobh peil = Craobh Peile Sóisearach na Breataine | craobh iomána = | sraith Peil na mBan = Craobh Shóisir Peile na mBan na Breataine | pattern_la1 = _navyborder | pattern_b1 = _thinmidnightbluesides | pattern_ra1 = _navyborder | leftarm1 = 000075 | body1 = 000075 | rightarm1 = 000075 | shorts1 = 000075 | socks1 = 000075 | Íomhá = | iomáint/peil ghaelach = [[Peil ghaelach]] | sraith NFL = | sraith camógaíocht = }} Is é '''Cumann Lúthchleas Gael, Coiste na hAlban''' an eagraíocht atá freagrach as na [[Na Cluichí Gaelacha|cluichí Gaelacha]] a imrítear in [[Albain]], [[An Bhreatain]], faoi cheannas [[Chumann Lúthchleas Gael]]. Tá sé mar chuid de [[Cumann Lúthchleas Gael na Breataine]]. ==Clubanna== [[Drochaid a' Chòta]] *[[CLG Sands McSwiney]] [[Dún Déagh]] *[[Cumann Peile Dún Déagh Dálriada]] [[Dún Éideann]] *[[CLG Dún Éideann Uí Chonghaile]] [[Glaschu]] *[[CPG Gaeil Glaschu]] *[[CLG Cláirsigh Thír Conaill]] [[Sruighlea (cathair)|Sruighlea]] *CLG Stirling Carrigans ==Buaiteoirí== {|class="wikitable" ! style="background:silver;" | ! style="background:silver;" | '''Foireann''' ! style="background:silver;" | '''Buaiteoir''' ! style="background:silver;" | '''Blianta''' |- | 1 | [[CLG Dún Éideann Uí Chonghaile|Dún Éideann Uí Chonghaile]] | 13 | 1994, 2003, 2004, 2005, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2013, 2014, 2015, 2016 |- | 2 | Gaeil Mhaoil ​​Rua | 5 | 1989, 1995, 1997, 1998, 2000 |- | 3 | [[Sands McSwiney]] | 3 | 1990, 1991, 1999 |- | 4 | Naomh Pádraig | 3 | 1986, 1987, 1996 |- | 5 | [[CLG Cláirsigh Thír Conaill|Cláirsigh Thír Conaill]] | 2 | 2001, 2012 |- | 6 | [[CPG Glaschu|Glaschu]] | 2 | 2002, 2006 |- | 7 | [[Cumann Peile Dún Déagh Dálriada|Dún Déagh Dálriada]] | 2 | 1992, 1993 |- | 8 | Clan Na Gael | 1 | 1985 |- | 9 | Seamróga Beltane | 1 | 1988 |} == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael na Breataine]] [[Catagóir:Boird contae CLG|Albain]] [[Catagóir:CLG na hAlban]] o00w8599trv424oul7417al9rfmrqt9 0 57696 1319687 1316295 2026-07-06T20:10:07Z Lankybasterd 72943 kit template 1319687 wikitext text/x-wiki {{Contae CLG bosca eolais | CLG contae = Gloucestershire | ainm i mBéarla = Gloucestershire GAA | cúige = [[Cumann Lúthchleas Gael na Breataine|CLG na Breataine]] | leasainm = Glos | dathanna = Glas / Óir | staid = | sraith NHL = | craobh peil = Craobh Peile Sóisearach na Breataine | craobh iomána = | sraith Peil na mBan = Craobh Shóisir Peile na mBan na Breataine | pattern_la1 = _greenborder | pattern_b1 = _greenhorizontal | pattern_ra1 = _greenborder | leftarm1 = FFD700 | body1 = FFD700 | rightarm1 = FFD700 | shorts1 = 007500 | socks1 = FFFFFF | Íomhá = | iomáint/peil ghaelach = [[Peil ghaelach]] | sraith NFL = | sraith camógaíocht = }} Is é '''Cumann Lúthchleas Gael, Coiste Gloucestershire''' an eagraíocht atá freagrach as na [[Na Cluichí Gaelacha|cluichí Gaelacha]] a imrítear in [[Gloucestershire]], [[An Bhreatain]], faoi cheannas [[Chumann Lúthchleas Gael]]. Tá sé mar chuid de [[Cumann Lúthchleas Gael na Breataine]]. ==Clubanna== [[Brighton and Hove|Brighton]] *CLG Gaeil Brighton [[Briostó]] *CLG Cláirseacha Briostó [[Caerdydd]] *[[CLG Naomh Colmcille]] [[Casnewydd]] * CLG Bród na hÉireann [[Southampton]] *CLG Naomh Iúd [[Truru]] *CLG Naomh Ciarán == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael na Breataine]] [[Catagóir:Boird contae CLG|Gloucestershire]] 0ht0fv1vm0ajkj2kesl06z5mmhkimrn 0 57697 1319692 1316296 2026-07-06T20:22:47Z Lankybasterd 72943 kit template 1319692 wikitext text/x-wiki {{Contae CLG bosca eolais | CLG contae = Hertfordshire | ainm i mBéarla = Hertfordshire GAA | cúige = [[Cumann Lúthchleas Gael na Breataine|CLG na Breataine]] | leasainm = Herts | dathanna = Glas / Óir | staid = | sraith NHL = | craobh peil = Craobh Peile Sóisearach na Breataine | craobh iomána = | sraith Peil na mBan = Craobh Shóisir Peile na mBan na Breataine | pattern_la1 = | pattern_b1 = _upper_green3 | pattern_ra1 = | leftarm1 = 006600 | body1 = D7D700 | rightarm1 = 006600 | shorts1 = 006600 | socks1 = FFFFFF | Íomhá = | iomáint/peil ghaelach = [[Peil ghaelach]] | sraith NFL = | sraith camógaíocht = }} Is é '''Cumann Lúthchleas Gael, Coiste Hertfordshire''' an eagraíocht atá freagrach as na [[Na Cluichí Gaelacha|cluichí Gaelacha]] a imrítear in [[Hertfordshire]], [[An Bhreatain]], faoi cheannas [[Chumann Lúthchleas Gael]]. Tá sé mar chuid de [[Cumann Lúthchleas Gael na Breataine]]. ==Clubanna== [[Cambridge]] * [[CLG Cambridge Parnells]] [[Chelmsford]] * CLG Naomh Cedd [[Luton]] * [[CLG Gaeil Erin]] * [[CLG Naomh Damhnait]] * CLG Naomh Uinseann [[Oxford]] * [[CLG Éire Óg]] [[Reading, Berkshire|Reading]] * CLG Naomh Antaine [[St Albans]] * [[CLG Naomh Colmcille]] [[Waltham Cross]] * [[CLG Naomh Iósaf]] [[Watford]] * [[CLG Fhánaithe na Gleanna]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael na Breataine]] [[Catagóir:Boird contae CLG|Hertfordshire]] g2tfrzhg5bruswyhdth2c70wn64yy34 0 57698 1319691 1316289 2026-07-06T20:19:30Z Lankybasterd 72943 kit template 1319691 wikitext text/x-wiki {{Contae CLG bosca eolais | CLG contae = Sír Eabhrac | ainm i mBéarla = Yorkshire GAA | cúige = [[Cumann Lúthchleas Gael na Breataine|CLG na Breataine]] | leasainm = God's Own Country | dathanna = Gorm / Bán | staid = Páirc Beeston, [[Leeds]] | sraith NHL = | craobh peil = Craobh Peile Sóisearach na Breataine | craobh iomána = | sraith Peil na mBan = Craobh Shóisir Peile na mBan na Breataine | pattern_b1 = | pattern_la1 = _whiteborder | pattern_ra1 = _whiteborder | leftarm1 = 3030FF | body1 = 3030FF | rightarm1 = 3030FF | shorts1 = 3030FF | socks1 = 3030FF | Íomhá = | iomáint/peil ghaelach = [[Peil ghaelach]] | sraith NFL = | sraith camógaíocht = }} Is é '''Cumann Lúthchleas Gael, Coiste Yorkshire''' an eagraíocht atá freagrach as na [[Na Cluichí Gaelacha|cluichí Gaelacha]] a imrítear in [[Yorkshire]], [[An Bhreatain]], faoi cheannas [[Chumann Lúthchleas Gael]]. Tá sé mar chuid de [[Cumann Lúthchleas Gael na Breataine]]. ==Clubanna== [[Huddersfield]] *CLG Bráithre Phiarsaigh [[Leeds]] *[[CLG Cláirsigh Naomh Beinidict]] *CLG Hugh Uí Néill *CLG John F. Kennedy [[Newcastle]] *CLG Cuchulainns [[Sheffield]] * CLG Naomh Uinseann == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael na Breataine]] [[Catagóir:Boird contae CLG|Yorkshire]] fx4201tsmqgl585sfw12tlqcnucrtq4 0 57699 1319690 1316292 2026-07-06T20:16:21Z Lankybasterd 72943 kit template 1319690 wikitext text/x-wiki {{Contae CLG bosca eolais | CLG contae = Warwickshire | ainm i mBéarla = Warwickshire GAA | cúige = [[Cumann Lúthchleas Gael na Breataine|CLG na Breataine]] | leasainm = Warks | dathanna = Dubh / Bán | staid = [[Páirc na hÉireann]], [[Solihull]] | sraith NHL = Roinn 3A | craobh peil = Craobh Peile Sóisearach na Breataine | craobh iomána = [[Corn Labhraí Ó Meachair]] | sraith Peil na mBan = Craobh Shóisir Peile na mBan na Breataine | pattern_la1 = _shoulder_stripes_white_stripes | pattern_b1 = _shoulder_stripes_white_stripes | pattern_ra1 = _shoulder_stripes_white_stripes | leftarm1 = 000000 | body1 = 000000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | Íomhá = | iomáint/peil ghaelach = [[Iomáint]] | sraith NFL = | sraith camógaíocht = }} Is é '''Cumann Lúthchleas Gael, Coiste Warwickshire''' an eagraíocht atá freagrach as na [[Na Cluichí Gaelacha|cluichí Gaelacha]] a imrítear i [[Warwickshire]], [[An Bhreatain]], faoi cheannas [[Chumann Lúthchleas Gael]]. Tá sé mar chuid de [[Cumann Lúthchleas Gael na Breataine]]. ==Iomáint== ===Duaiseanna=== *'''[[Craobh Iomána Shóisear na hÉireann]]:''' 3 **1968, 1969, 1973 *'''[[Corn Lorenzo Ó Meachair]]:''' 2 **[[Corn Lorenzo Ó Meachair 2013|2013]], [[Corn Lorenzo Ó Meachair 2017|2017]] ==Clubanna== [[Birmingham]] *CLG Erin go Bragh *Club Iománaíochta Séan Mistéal *CLG Naomh Breandàin *CLG Seán Mac Diarmada [[Corby]] *CLG Uí Rathaille [[Coventry]] *CLG Ceithre Máistreacht *CLG Naomh Fionnbarra *CLG Ruairí Mac Easmainn [[Derby]] * CLG Naomh Seosamh [[Leicester]] *CLG Naomh Pádraig [[Northampton]] *CLG Mac Erin [[Nottingham]] *CLG Barnaib Naofa [[Rugby, Warwickshire|Rugby]] *Gaeil Rugbaí [[Wolverhampton]] *CLG Naomh Muire == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael na Breataine]] [[Catagóir:Boird contae CLG|Warwickshire]] gfshhle4dcf58bb5cf4ihyx0qquegzr 0 57700 1319685 1316280 2026-07-06T19:54:08Z Lankybasterd 72943 kit template 1319685 wikitext text/x-wiki {{Contae CLG bosca eolais | CLG contae = Lancasír | ainm i mBéarla = Lancashire GAA | cúige = [[Cumann Lúthchleas Gael na Breataine|CLG na Breataine]] | leasainm = Lancs<br>Contae Rós Dearg (Bearla: Red Rose County) | dathanna = Gorm / Buí | staid = Old Bedians, [[Didsbury|East Didsbury]] | sraith NHL = Roinn 4 | craobh peil = Craobh Peile Sóisearach na Breataine | craobh iomána = [[Corn Labhraí Ó Meachair]] | sraith Peil na mBan = Craobh Shóisir Peile na mBan na Breataine | pattern_b1 = _whitehorizontal | leftarm1 = 4040ff | body1 = 4040ff | rightarm1 = 4040ff | shorts1 = ffffff | socks1 = ffffff | Íomhá = | iomáint/peil ghaelach = [[Peil ghaelach]] | sraith NFL = | sraith camógaíocht = |pattern_la1=_yellowborder|pattern_ra1=_yellowborder}} Is é '''Cumann Lúthchleas Gael, Coiste Lancasír''' an eagraíocht atá freagrach as na [[Na Cluichí Gaelacha|cluichí Gaelacha]] a imrítear in [[Lancashire]], [[An Bhreatain]], faoi cheannas [[Chumann Lúthchleas Gael]]. Tá sé mar chuid de [[Cumann Lúthchleas Gael na Breataine]]. ==Clubanna== [[Learpholl]] *CLG Seán Mistéil *Cumann Peile Uilf Tóin [[Manchain]] *CLG Naomh Muire *CLG Naomh Bréanainn *CLG Naomh Lábhrais na Piarsaigh *CLG Naomh Peadar *CLG Oisín *Gaeil Iománaíochta Fullen [[Oileán Mhanann]] *Ellan Vannin Gaeil [[Warrington]] *CLG Na Mic Tíre == Peil Ghaelach == Is peile an spórt ceannasach i CLG Lancasír. Shroic an chontae ceithre Cluichí Cheannais Peile Sóisearach na Breataine i ndiaidh a chéile, ó 2009 go 2012. === Duaiseanna === *'''Craobh Peile Sóisearach na Breataine''' (3) **2010, 2011, 2012; runners-up 2009 == Iomáint == Ghlac CLG Lancasír páirt sa [[Corn Labhraí Ó Meachair]] agus Roinn 4 den [[Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann]] don chéad uair i [[2015 Lory Meagher Cup|2015]]. Roimhe sin, d'imir na imreoirí Lancasír le foireann [[CLG Warwickshire]]. == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael na Breataine]] [[Catagóir:Boird contae CLG|Lancasír]] hztowuxnb80xw1izqii0uisq267yj5k 0 59406 1319734 1305178 2026-07-06T23:21:39Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319734 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba scríbhneoir Gaeilge [[Éireannach]] é '''Mícheál Ó Brolacháin'''. Fuair sé bás ar [[31 Deireadh Fómhair]] [[2009]]. Bhí baint aige le lucht tacaíochta [[Ruagairí na Seamróige]] (''Shamrock Rovers''). Bhí cónaí air i m[[Baile na Manach]] i m[[Baile Átha Cliath]]. Sa bhliain [[2005]] rinneadh cur síos ar a úrscéal ''Pax Dei'' mar an t-aon úrscéal lánfhada [[Ficsean eolaíochta|ficsin eolaíochta]] le daichead bliain, agus dúradh gur úrscéal é a d'fhan dlúth le dúchas [[George Orwell|Orwell]] agus é ag caint ar [[Deachtóireacht|dheachtóireacht]] agus táirchéim na todhchaí. Is Ó Riain, [[Máiréad Ní Ghráda|Ní Ghráda]], agus [[Cathal Ó Sándair]] roimhe a bhí tar éis gort seo an fhicsin eolaíochta a threabhadh. ==Saothair== *''Pax Dei'', Baile Átha Cliath, 1985, 2 eagrán. *''Cá bhfuil tú anois?'', 1992, 2 eagrán *''Gréagóir Goraille'', 1993, eagrán amháin *''Laochra'' 1 eagrán 1983 *''Sráid Sicín : gearrscéalta'' ==Naisc sheachtracha== * [https://portraidi.ie/ga/micheal-o-brolachain/ Portráidí na Scríbhneoirí Gaeilge] {{DEFAULTSORT: Brolachain, Micheal O}} [[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] [[catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1960]] [[Catagóir:Básanna i 2009]] {{Síol-leabhar}} qf661sac6iuubh295ajgs5tb0s4wczq 0 59974 1319726 1307186 2026-07-06T23:15:50Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis agus sórtáil 1319726 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba údar, gearscéalaí, file agus píolóta san san Aerfhórsa Ríoga<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dahl, Roald (1916–1990)|url=http://dx.doi.org/10.1093/odnb/9780192683120.013.39827|publisher=Oxford University Press|date=2017-11-28}}</ref> é '''Roald Dahl''' ([[13 Meán Fómhair]] [[1916]] - [[23 Samhain]] [[1990]])<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/roalddahlingaeilge/|teideal=Roald Dahl sa Ghaeilge|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-11-23}}</ref> a scríobh leabhair do pháistí den chuid is mó.<ref>{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/?s=roald+dahl&post_type=product&dgwt_wcas=1|teideal=Leabhar Breac|údar=|dáta=|work=leabharbreac.com|dátarochtana=2020-11-24}}</ref> “Tá samhlaíocht dhorcha ghreannmhar ag Roald Dahl ina chuid scéalta. Agus is ceardaí focail é a bhaineann casadh is lúbadh astu chun breis grinn a fháisceadh astu. Dhíol sé timpeall dhá chéad caoga milliún leabhair go dtí 2018.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p04521p2|teideal=BBC World Service - World Business Report, Roald Dahl: As popular - and profitable - as ever|language=en-GB|work=BBC|dátarochtana=2019-03-31}}</ref> == Luathshaol == === Óige === Rugadh Dahl ar an [[13 Meán Fómhair]] [[1916]] i Villa Marie, Fairwater / [[Llandaff]], [[Caerdydd]]. Tháinig a thuismitheoirí, Harald Dahl agus Sofie Magdalene, as an Iorua.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dahl, Roald (1916–1990)|url=http://dx.doi.org/10.1093/odnb/9780192683120.013.39827|publisher=Oxford University Press|date=2017-11-28}}</ref> Chuaigh Harald ar imirce go dtí an [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]]. Phós Harald Dahl Marie Beaurin-Gresser ar dtús. Bhí beirt pháistí acu; Ellen Marguerite agus Louis.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Roald Dahl and Quentin Blake|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-137-28504-1_10|publisher=Macmillan Education UK|journal=Roald Dahl|date=2012|location=London|pages=160–175|author=Carole Scott}}</ref> Ar an mí-ádh, fuair Beaurin-Gresser [[bás]] sa bhliain 1907. Ceithre bliana níos déanaí, phós sé Sofie. Bhí ceathrar clainne acu - Astri, Alfhild, Else agus Roald Dahl. Sa bhliain 1920, nuair a bhí Roald Dahl trí bliana d'aois, fuair a dheirfiúr, Astri (7), bás le [[aipindicíteas]]. Cúpla seachtain níos déanaí, fuair a hathair Harald Dahl bás le [[niúmóine]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dahl, Roald (1916–1990)|url=http://dx.doi.org/10.1093/odnb/9780192683120.013.39827|publisher=Oxford University Press|date=2017-11-28}}</ref> === Scoil Repton === D'fhreastail Roald Dahl ar Scoil Repton i [[Derbyshire]]. Níor thaitin an scoil leis. Ní gá a rá, go raibh [[pionós corpartha]] i réim, tráth, agus bhaintí leas as, anois is arís, le smacht a choinneáil ar dhaltaí.<ref>{{Lua idirlín|url=http://dx.doi.org/10.1163/9789004322875_ncdn_1940_19400508|teideal=Issue 1940-05-08|work=North China Daily News Online|dátarochtana=2019-04-01}}</ref> Scríóbh Dahl sa leabhar ''[[Boy (leabhar)|Boy: Tales of Childhood]]'':<blockquote>"All through my school life I was appalled by the fact that masters and senior boys were allowed literally to wound other boys, and sometimes quite severely... I couldn’t get over it. I never have got over it".<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Calming the Nervous Heart: Autonomic Therapies in Heart Failure|url=http://dx.doi.org/10.15420/cfr.2018.20.2|journal=Cardiac Failure Review|date=2018|issn=2057-7540|pages=92|volume=4|issue=2|doi=10.15420/cfr.2018.20.2|author=Peter Hanna, Kalyanam Shivkumar, Jeffrey L Ardell}}</ref> </blockquote>Ní raibh Dahl rómhaith ag Scoil Repton ... dúirt múinteoir amháin <blockquote>"I have never met anybody who so persistently writes words meaning the exact opposite of what is intended".<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Roald Dahl and Quentin Blake|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-137-28504-1_10|publisher=Macmillan Education UK|journal=Roald Dahl|date=2012|location=London|pages=160–175|author=Carole Scott}}</ref> </blockquote>Ba duine ard é Dahl agus d'imir sé go leor spóirt nuair a bhí sé sa Scoil Repton, mar shampla [[cruicéad]], [[sacar]], [[raicéad scuaise]] agus [[galf]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dahl, Roald (1916–1990)|url=http://dx.doi.org/10.1093/odnb/9780192683120.013.39827|publisher=Oxford University Press|date=2017-11-28}}</ref> Chomh maith le spórt agus litríocht, bhí suim mór aige sa ghrianghrafaíocht.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dahl, Roald (1916–1990)|url=http://dx.doi.org/10.1093/odnb/9780192683120.013.39827|publisher=Oxford University Press|date=2017-11-28}}</ref> Nuair a bhí Dahl fós ag Scoil Repton, Ní raibh an [[Monarcha|mhonarcha]] seacláide ''[[Cadburys]]'' rófhad ó Scoil Repton agus bhí ar na gasúir a gcuid tuairimí a thabhairt do ''Cadburys'' nuair a tháinig táirgí nua amach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Godwin, Joseph, (born 7 July 1964), Director, BBC Academy and BBC Birmingham, since 2015|url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u253970|publisher=Oxford University Press|journal=Who's Who|date=2011-12-01}}</ref> Sa bhliain 1964 scríobh Dahl ''[[Charlie agus Monarcha na Seacláide]].''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Roald Dahl's incredible chocolate box|url=https://www.worldcat.org/oclc/57730407|publisher=Puffin|date=2005|location=London|oclc=57730407|coauthors=Blake, Quentin,|author=Dahl, Roald.}}</ref> == Cogadh == [[Íomhá:Roald Dahl's leather flying helmet.jpg|mion|Clogad leathair RAF ag Dahl|clé]] I mí na Samhna 1939, chuaigh Dahl sa ''Royal Air Force'' mar phíolóta san [[Royal Air Force|RAF]] le huimhir seirbhís 773022.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Geometry (Including Trigonometry)|url=http://dx.doi.org/10.2307/3606108|journal=The Mathematical Gazette|date=1940-12|issn=0025-5572|pages=363|volume=24|issue=262|doi=10.2307/3606108|author=H. Beardwood, E. R. Hamilton, A. Page}}</ref> Bhí sé i dtús i [[Dárasalám]], agus ansin [[Nairobi]], ag traenál ina ''De Havilland'' "Tiger Moth", d'eitil sé i d'aonar. I ndiaidh dó cáiliú ar 24 Lúnasa 1940,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Roald Dahl and Quentin Blake|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-137-28504-1_10|publisher=Macmillan Education UK|journal=Roald Dahl|date=2012|location=London|pages=160–175|author=Carole Scott}}</ref> d'eitil sé ó Abú Sueir go Mersa Matruh, san [[An Éigipt|Éigipt]]. Ach bhí sé ag éirí dorcha agus bhí air tuirlingt sa [[Gaineamhlach|ghaineamhlach]], ach thit sé go talamh de phléist.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dahl, Roald, (13 Sept. 1916–23 Nov. 1990), writer|url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u163382|publisher=Oxford University Press|journal=Who Was Who|date=2007-12-01}}</ref> Bhris Dahl a [[Blaosc|bhlaosc]] agus a [[srón]] agus d'fhág an timpiste [[Daille|dall]] ar feadh tamaill.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dahl's chickens: Roald Dahl|url=http://dx.doi.org/10.1007/bf01127092|journal=Children's Literature in Education|date=1988|issn=0045-6713|pages=143–155|volume=19|issue=3|doi=10.1007/bf01127092|author=David Rees}}</ref> D'fhág sé an t-ospidéal i mí Feabhra 1941 agus thosaigh sé ag eitilt arís. == Saol pearsanta == [[Íomhá:Patricia Neal und Roald Dahl.jpg|mion|Patricia Neal agus Roald Dahl|clé]] Phós Dahl an t-[[aisteoir]] Meiriceánach [[Patricia Neal]] ar an 2 Iúil 1953 i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]. Bhí cúigear clainne acu: * Olivia Twenty (1955-1962) * Chantal Sophia "Tessa" (1957) *Theo Matthews (1960) * Ophelia Magdalena (1964) * Lucy Neal (1965)<ref>{{Luaigh foilseachán|title=On translating word-formation in childlike language. Roald Dahl: The BFG|url=http://dx.doi.org/10.1515/9783110929645-018|publisher=De Gruyter|journal=Kognitive Aspekte der Sprache|location=Berlin, Boston|author=Klaus-Dieter Gottschalk}}</ref> Ar 5 Nollaig 1960, gortaíodh Theo Dahl; bhuail carr é agus d'fhulaing sé go huafásach; tháinig [[hiodracafalas]] air.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Roald Dahl and Quentin Blake|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-137-28504-1_10|publisher=Macmillan Education UK|journal=Roald Dahl|date=2012|location=London|pages=160–175|author=Carole Scott}}</ref><ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Roald Dahl and Quentin Blake|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-137-28504-1_10|publisher=Macmillan Education UK|journal=Roald Dahl|date=2012|location=London|pages=160–175|author=Carole Scott}}</ref> Sa bhliain 1962, bhuail [[Bruitíneach|an bhruitíneach]] Olivia Dahl (7).<ref name=":0" /> In 1965, bhuail ainéaras inchinn [[Patricia Neal]] agus í ag iompar clainne le Lucy.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=‘The problem of school’: Roald Dahl and Education|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-137-28504-1_5|publisher=Macmillan Education UK|journal=Roald Dahl|date=2012|location=London|pages=70–85|author=Pat Pinsent}}</ref> Ach tháinig sí slán as. Fuair Dahl agus Neal [[colscaradh]] sa bhliain 1983. Phós Dahl Felicity d'Abreu Crosland.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=All Grown Up: Filmic Interpretations of Roald Dahl’s Novels|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-137-28504-1_9|publisher=Macmillan Education UK|journal=Roald Dahl|date=2012|location=London|pages=142–159|author=June Pulliam}}</ref> Bhog sí isteach sa "Gipsy House", Great Missenden in [[Buckinghamshire]]. Bhí cónaí ar Dahl ann ó 1954. Scríobh sé an scéal ''Danny the Champion of the World'' ag an am sin.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Discovering structure in labeled data|url=http://dx.doi.org/10.1109/nafips.2008.4531218|publisher=IEEE|journal=NAFIPS 2008 - 2008 Annual Meeting of the North American Fuzzy Information Processing Society|date=2008-05|doi=10.1109/nafips.2008.4531218|author=D. Graves, W. Pedrycz}}</ref> == Scríbhneoireacht == Thosaigh Dahl ag scríobh sna [[1940idí]]. D'fhoilsigh Dahl a chéad scéal ar 1 Lúnasa 1942. ''<nowiki/>'A Piece of Cake''' agus é ag obair mar attaché in [[Washington, D.C.|Washington DC]] ag an sin. Cheannaigh an nuachtán ''The Saturday Post'' an scéal. Thug siad míle dollar do Dahl, an t-uafás [[Airgead (eacnamaíocht)|airgid]] ag an am. D'athraíodh an teideal go ''<nowiki/>'Shot Down Over by Libya'.''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Roald Dahl and Quentin Blake|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-137-28504-1_10|publisher=Macmillan Education UK|journal=Roald Dahl|date=2012|location=London|pages=160–175|author=Carole Scott}}</ref> === Leabhair do pháistí === Scríobh Dahl a chéad leabhar do pháistí sa bhliain 1943; '<nowiki/>''The Gremlins''' an t-ainm a bhí ar an scéal. Sheol Dahl an leabhar chuig Bean an Uachtaráin [[Eleanor Roosevelt]] agus léigh sí an scéal don a garpháistí.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Antibiotic Guardian campaign|url=http://dx.doi.org/10.1211/pj.2014.20066185|journal=The Pharmaceutical Journal|date=2014|issn=2053-6186|doi=10.1211/pj.2014.20066185}}</ref> Ina dhiaidh sin, scríobh Dahl go leor leabhar, mar shampla [[Charlie agus Monarcha na Seacláide]], [[Na Cailleacha]], [[Danny, Seaimpín an Domhan]], [[Na Gamail]], [[Matilda]], [[Boy (leabhar)|Boy]] agus a lán eile. Dúirt an criticeoir Amanda Craig ná "He was unequivocal that it is the good, young and kind who triumph over the old, greedy and the wicked".<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title=Fairy Tale and Anti-Fairy Tale: Roald Dahl and the Telling Power of Stories|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-137-28504-1_2|publisher=Macmillan Education UK|journal=Roald Dahl|date=2012|location=London|pages=14–30|author=Deborah Cogan Thacker}}</ref> Is bithiúnaigh iad na daoine fásta go minic, mar shampla, sa scéal ''[[Matilda]]'', is í Miss Trunchbull an bithiúnach; sa scéal ''Fantastic Mr Fox'', is iad na [[Feirmeoir|feirmeoirí]] na bithíunacha; sa scéal ''[[Na Cailleacha|Na Caileacha]]'', is í an Grand High Witch an bithíunach, agus sa scéal ''James and the Giant Peach'', is í Aunt Sponge an bithiúnach''.'' Dúirt an foclóirí Dr Susan Rennie: <blockquote>''"He didn't always explain what his words meant, but children can work them out because they often sound like a word they know, and he loved using onomatopoeia. For example, you know that something lickswishy and delumptious is good to eat, whereas something uckyslush or rotsome is not definitely not! He also used sounds that children love to say, like squishous and squizzle, or fizzlecrump and fizzwiggler"''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Martian dust devils may get a boost from their own shadows|url=http://dx.doi.org/10.1063/pt.5.029715|journal=Physics Today|date=2016|issn=1945-0699|doi=10.1063/pt.5.029715}}</ref></blockquote> === Leabhair do do dhaoine fásta === Scríobh Dahl gearrscéalta do dhaoine fásta chomh maith. Scríobh sé do ''Colliers'', ''Ladies Home Journal'', ''Playboy'' agus ''The New Yorker.''<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Fairy Tale and Anti-Fairy Tale: Roald Dahl and the Telling Power of Stories|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-137-28504-1_2|publisher=Macmillan Education UK|journal=Roald Dahl|date=2012|location=London|pages=14–30|author=Deborah Cogan Thacker}}</ref> Fuair Dahl gradam Edgar do na scéalta 'Someone Like You' (1954); 'The Landlady' (1959); agus 'Tales of the Unexpected: Skin' (1980).<ref name=":1" /> === Scripteanna scannáin === Sna [[1960idí]], scríobh Dahl dhá script scannán, 'You Only Live Twice' agus 'Chitty Chitty Bang Bang'.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dahl, Roald, (13 Sept. 1916–23 Nov. 1990), writer|url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u163382|publisher=Oxford University Press|journal=Who Was Who|date=2007-12-01}}</ref> Scríobh David Seltzer an scannán 'Willy Wonka and the Chocolate Factory'. Ní raibh Dahl róshásta leis an obair, mar ní raibh béim ar bith ag Charlie sa scannán.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Kecenderungan Kecemasan Neurotik Willy Wonka dalam Novel <em>Charlie and The Chocolate Factory</em> Karya Roald Dahl|url=http://dx.doi.org/10.31503/madah.v9i1.701|journal=Madah: Jurnal Bahasa dan Sastra|date=2018-04-27|issn=2580-9717|pages=73|volume=9|issue=1|doi=10.31503/madah.v9i1.701|author=Anang Viki Pratama Hadju}}</ref> Ní dhearna Dahl aon scannán eile. [[Íomhá:Roald Dahl Bibliotheek.JPG|mion|Scéaltá le Roald Dahl]] == Bás agus oidhreacht == [[Íomhá:Roald Dahl Plass plaque.jpg|mion|Roald Dahl Plass]] [[Ailse]] ba thrúig [[Bás|bháis]] do Dhal ar 23 Samhain 1990 in [[Oxford]], [[Sasana]] agus in aois 74 dó.<ref>{{Lua idirlín|url=http://dx.doi.org/10.1037/e472972008-001|teideal=Statistics of deaths reported to coroners: England and Wales 1984|dáta=1985|work=PsycEXTRA Dataset|dátarochtana=2019-04-02}}</ref> I mí na Samhain d'oscail an 'Roald Dahls Childrens Gallery' i [[Buckinghamshire]], [[Sasana]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=100 most popular picture book authors and illustrators : biographical sketches and bibliographies|url=http://worldcat.org/oclc/47011878|publisher=Libraries Unlimited|date=2000|oclc=47011878|author=McElmeel, Sharron L.}}</ref> Sa bhliain 2002 d'athraigh an chomhairle i Cardiff an 'Oval Basin Plaza' go 'Roald Dahl Plass'. Bhunaigh Dahl an 'Roald Dahl Foundation'. Cabhraíonn an [[carthanas]] le daoine óga atá tinn.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Williams, Michael Edward John, (19 Oct. 1933–17 April 1997), Golf Correspondent, Daily Telegraph, since 1971|url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u182796|publisher=Oxford University Press|journal=Who Was Who|date=2007-12-01}}</ref> Sa bhliain 2005 d'oscail an 'The Roald Dahl Museum and Story Centre' i Great Missenden, [[Buckinghamshire]], [[Sasana]]. Gach bliain, tugann caoga míle daoine cuairt air.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Hill, Jane, (born 10 June 1969), presenter, BBC TV News, since 1997|url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.258675|publisher=Oxford University Press|journal=Who's Who|date=2013-12-01}}</ref> == Féach freisin == * [[Charlie agus Monarcha na Seacláide]] * [[Danny, the Champion of the World]] * [[Na Gamail]] * [[Na Cailleacha]] * [[Matilda]] * [[Boy (leabhar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Dahl, Roald}} [[Catagóir:Roald Dahl| ]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1916]] [[Catagóir:Básanna i 1990]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Daoine as Caerdydd]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Filí Breatnacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Leabhair do pháistí]] [[Catagóir:Pearsanra míleata]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Breatnacha]] [[Catagóir:Spiairí]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Briotanacha]] 70d4jj94dea5506shjfo22tzpoz27oj 0 64409 1319758 1297461 2026-07-06T23:51:11Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319758 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Rugadh '''Seosamh Ó Tórna''' ar 2 Lúnasa 1888 i m[[Baile Átha Cliath]].<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=802|title=Ó TÓRNA, Seosamh (1888–1967) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Ba iad Francis Peter Thunder, cléireach, agus Dora Watson a thuismitheoirí. Bhí ceathrar deartháireacha agus triúr deirfiúracha aige. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Torna, Seosamh O}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1888]] [[Catagóir:Básanna i 1967]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] {{síol-beath-ie}} 2xz5bv7j42ecms5jou6sqdim153rqjj 0 68497 1319793 1257022 2026-07-07T00:45:36Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319793 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir [[An tSile|Sileach]] is ea '''Isabel Allende''' (foghraíocht in IPA: isaˈβel aˈʝende) a rugadh ar [[2 Bealtaine]] [[1942]].<ref>{{cite web|url=http://bigthink.com/ideas/20489|teideal=24 Samhain 2014}}</ref><ref>[http://www.emol.com/noticias/magazine/detalle/detallenoticias.asp?idnoticia=389856 Isabel Allende: "¡Escribo bien! Por lo menos admítanme eso"] [[Emol]], 17 Nollaig 2009<br /> ''Vengo a Chile por lo menos tres veces al año, me comunico con Chile todos los días a través de Skype con mi mamá, estoy enterada de lo que pasa y cuando me preguntan 'qué eres' digo automáticamente 'chilena'. Vivo en América, pero me siento profundamente chilena en la manera de vivir, de ser: soy mandona, metete, dominante, intrusa, hospitalaria, tribal.'' (Isabel Allende)</ref> Tá sí aitheanta as a cuid úrscéalta, ina mbíonn gnéithe den [[réalachas]] draíochta le feiceáil, úrscéalta mar ''La casa de los espíritus'', ("teach na dtaisí", 1982) agus ''La ciudad de las bestias'' ("Cathair na mbrúideanna", 2002). Bíonn díol maith ar a cuid leabhar. "An t-údar Spáinnise ar domhan is mó a léitear" a thugtar uirthi.<ref name="Cer1">{{Lua idirlín |url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=346023&CategoryId=13003 |teideal=''Isabel Allende Named to Council of Cervantes Institute.'' Latin American Herald Tribune. 23 D.F. 2009 |dátarochtana=2016-10-13 |archivedate=2011-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430032920/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=346023&CategoryId=13003 }}</ref> Sa bhliain 2004, glacadh Allende isteach insan [[American Academy of Arts and Letters]],<ref>{{cite web |url=http://www.artsandletters.org/academicians2_current.php |teideal=American Academy of Arts and Letters – Current Members |publisher=Artsandletters.org |date= |accessdate=2012-12-21 |dátarochtana=2016-10-13 |archivedate=2016-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624004136/http://www.artsandletters.org/academicians2_current.php }}</ref> agus sa bhliain 2010, fuair sí Gradam Náisiúnta na Litríochta sa tSile.<ref>{{cite web |url=http://www.latercera.com/noticia/cultura/2010/09/1453-288788-9-isabel-allende-gana-el-premio-nacional-de-literatura-tras-fuerte-campana-de.shtml |teideal=Isabel Allende gana el Premio Nacional de Literatura tras intenso lobby &#124; Cultura |publisher=La Tercera |date=1990-01-01 |accessdate=2012-12-21 |dátarochtana=2016-10-13 |archivedate=2013-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130728154319/http://www.latercera.com/noticia/cultura/2010/09/1453-288788-9-isabel-allende-gana-el-premio-nacional-de-literatura-tras-fuerte-campana-de.shtml }}</ref> Bhronn an tUachtarán [[Barack Obama]] Bonn Shaoirse an Uachtaráin uirthi sa bhliain 2014.<ref>{{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/blog/2014/11/10/president-obama-announces-presidential-medal-freedom-recipients |teideal=President Obama Announces the Presidential Medal of Freedom Recipients |accessdate=11 November 2014 |date=10 Samhain 2014 |work=The White House |dátarochtana=13 Deireadh Fómhair 2016 |archivedate=11 Samhain 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141111061946/http://www.whitehouse.gov/blog/2014/11/10/president-obama-announces-presidential-medal-freedom-recipients }}</ref> Bunaíonn Allende a cuid úrscéalta go minic ar a saol féin agus ar eachtraí [[stair]]iúla. Tugann siad ómós do shaol na mban, agus miotais agus [[réalachas]] fite fuaite lena chéile. Tá léachtaí tugtha ina lán áiteanna sna Stáit Aontaithe aici. Sa bhliain 1993 ghlac sí saoránacht Mheiriceánach. Tá sí pósta ar fhear Meiriceánach, agus táid ina gcónaí i g[[California]] ón mbliain 1989 i leith. Rugadh Allende mar '''Isabel Allende Llona''' in [[Líoma]], [[Peiriú]], mar a raibh a hathair, Tomás Allende, ina dhara-rúnaí in ambasáid na Sile. Ba chol ceathair leis é [[Salvador Allende]], Uachtarán na tSile ó 1970 go 1973. ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Allende, Isabel}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sileacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1942]] [[Catagóir:Réalachas draíochta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] l9ljrf4bnxfasbhxizws1mnwrsq4a35 0 73441 1319682 1223673 2026-07-06T18:35:27Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1319682 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach, dochtúir agus lia ab ea '''Joseph Patrick McGinley''' (1894-1974). Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ar dtús agus ansin [[Fine Gael]]. == Luath Shaoil == Rugadh é sna Braonacha, Leitir Ceanainn i 1894. Rinne sé staider ar Leigheas in Ollscoil na Ríona, Béal Feirste agus cailleadh é i 1916. == Cogadh na Saoirse == Thóg McGinley complacht de Óglaigh na Éireann i Leitir Ceanainn i 1917. Gabhadh é ar an 12ú Nollaig 1919, ar son óráid a thabhairt ar son an iasacht Dháil i Ros na Cille, Fanáid ar an 12ú Deireadh Fomhair. Cuireadh os comhair na cúirte i nDoire é ach dhiúltaigh sé an cúirt a aithint. Dúirt sé nach raibh cead ag cúirt gallda breithiúnais a dhéanamh ar. Rinneadh cionntach é agus cuireadh i bpriosúin Doire é agus níos moille go priosiún Mhuinseo. Níor ligeadh saor é go dtí mí Bealtaine 1920. <gallery> Íomhá:Treaty Debated 1922.jpg|Dul isteach chuig díospoireachtaí an Chonradh UCD 1922. Phil Cosgrave, E. Duggan, J.J. Walsh, Joe Sweeney(Col ceathrar do bean JP), Dr JP Mc Ginley </gallery> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:McGinley, Joseph}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1894]] [[Catagóir:Básanna i 1974]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Dún na nGall (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Máinlianna Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí Shinn Féin]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] qfu9ah3kjpg9e9i9erdjf610g23g6h1 0 73458 1319681 1000717 2026-07-06T18:32:35Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1319681 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Seán McGarry''' ([[2 Lúnasa]] [[1886]] - [[9 Nollaig]] [[1958]]). Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ar dtús agus ansin [[Cumann na nGaedheal]]. <gallery> Piece 207-147; Sean McGarry (1922).pdf|page=3|alt=Comhad faisnéise míleata ar Seán McGarryó Arm na Breataine Móire|Comhad faisnéise míleata ar Seán McGarryó Arm na Breataine Móire </gallery> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:McGarry, Seán}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1886]] [[Catagóir:Básanna i 1958]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Éirí Amach na Cásca]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Polaiteoirí Shinn Féin]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] o4hxtxb2ri507mz1z6ah5zrs4uypx5s 0 74108 1319679 994651 2026-07-06T18:18:14Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1319679 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Michael Óg McFadden''' ([[1885]] - [[27 Lúnasa]] [[1958]]). Bhí sé ina bhall de [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedheal]] ar dtús agus ansin [[Fine Gael]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 8ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 9ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 10ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 11ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 12ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 13ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:McFadden, Michael Óg}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Básanna i 1958]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 9ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 12ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 13ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Baill Sheanad Éireann]] [[Catagóir:Dún na nGall (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] ooiyjoy4v3utegcatkowdk4kk9ltgz8 0 74201 1319671 1080078 2026-07-06T17:43:57Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1319671 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Denis McCullough''' ([[24 Eanáir]] [[1883]] - [[11 Meán Fómhair]] [[1968]]). Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ar dtús agus ansin de [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedheal]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:McCullough, Denis}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1883]] [[Catagóir:Básanna i 1968]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Dún na nGall (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] e2g58puf45jnjhngtgo3rdzen7gwt0z 0 74210 1319672 1003061 2026-07-06T17:46:06Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1319672 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Seán McCurtin''' ([[24 Meitheamh]] [[1896]] - [[12 Samhain]] [[1982]]). Bhí sé ina bhall de [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedheal]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-dlí}} {{DEFAULTSORT:McCurtin, Seán}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1896]] [[Catagóir:Básanna i 1982]] [[Catagóir:Aturnaetha Éireannacha]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Thiobraid Árann]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] 98bikrvlyito0acxuz6lpskn6rmxp1d 1319673 1319672 2026-07-06T17:46:38Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1319673 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Seán McCurtin''' ([[24 Meitheamh]] [[1896]] - [[12 Samhain]] [[1982]]). Bhí sé ina bhall de [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedheal]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-dlí}} {{DEFAULTSORT:McCurtin, Seán}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1896]] [[Catagóir:Básanna i 1982]] [[Catagóir:Aturnaetha Éireannacha]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Thiobraid Árann]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]] 3hp338ti846xzvhgs01klkel65nitb4 0 74248 1319680 1243535 2026-07-06T18:28:38Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1319680 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Patrick McFadden'''. Bhí sé ina bhall de [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedheal]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:McFadden, Patrick}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Dún na nGall (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Fir]] fxhlnul3blqzzoblezsclvzq4e7w2wa 0 74411 1319676 997202 2026-07-06T18:10:08Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1319676 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Fred McDonogh''' ( - [[1 Nollaig]] [[1955]]). Bhí sé ina bhall de [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedheal]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-dlí}} {{DEFAULTSORT:McDonogh, Fred}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 1955]] [[Catagóir:Aturnaetha Éireannacha]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae na Gaillimhe]] o300pwg8x97he0uygx9g7rbm5i5ybd8 0 74501 1319674 998959 2026-07-06T17:49:05Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1319674 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Henry McDevitt''' (1904 – 4 Eanáir 1966). Bhí sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 10ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-dlí}} {{DEFAULTSORT:McDevitt, Henry}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1904]] [[Catagóir:Básanna i 1966]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Teachtaí Dála Fhianna Fáil]] 9qcsj6f67x2p8ssywvo8dpsyiib4d35 0 74679 1319683 1276511 2026-07-06T19:00:51Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1319683 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''John Joe McGirl''' ({{lang-ga|Seán Seosamh Mac Fhearghail}}; 25 Márta 1921 – 8 Nollaig 1988). Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 16ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:McGirl, John Joe}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1921]] [[Catagóir:Básanna i 1988]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1922–1969)]] [[Catagóir:Baill den 16ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den IRA Sealadach]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí Shinn Féin]] [[Catagóir:Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)]] fk3wtlpf7uwkt40xp6dpv4a3z3uym5e 0 74815 1319675 1243073 2026-07-06T18:08:39Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1319675 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Charles McDonald''' ([[11 Meitheamh]] [[1935]] – ). Bhí sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 20ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:McDonald, Charles}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1935]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 14ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 15ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 16ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 17ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 18ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 19ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 20ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Laoise]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Uíbh Fhailí]] rtk48or2pp4658wbyy8m5ym9sdf513b 14 77302 1319714 857217 2026-07-06T23:03:26Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1319714 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Ficsean eolaiochta a bhaineann leis na beatha eachtardhomhanda}} [[Catagóir: Ficsean eolaíochta|-Beatha eachtardhomhanda]] [[Catagóir: Beatha eachtardhomhanda sna meáin]] [[Catagóir: Beatha eachtardhomhanda]] o93hujygmgowho9x1oow12i3afe74ba 14 78350 1319712 1305139 2026-07-06T22:59:06Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1319712 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Ficsean eolaiochta de reir seanra}} [[Catagóir: Ficsean eolaíochta| Seanra]] [[Catagóir:Catagóirí de réir seánra]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach de réir seánra|-Ficsean eolaiochta]] 0ia8e6ntvkcfxvs7o8gf3cwhwaly8bg 14 82764 1319723 1279441 2026-07-06T23:15:11Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319723 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Dahl, Roald}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1916]] [[Catagóir:Básanna i 1990]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Daoine as Caerdydd]] [[Catagóir:Eitleoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Filí Breatnacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Leabhair do pháistí]] [[Catagóir:Pearsanra míleata]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Breatnacha]] [[Catagóir:Spiairí]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Briotanacha]] 6p8f0ygkjt45s71ezhhweb30uuoaqmk 0 87117 1319670 1179189 2026-07-06T17:41:56Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1319670 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach is é '''John McCoy'''. Rugadh é ar an [[1 Iúil]] [[1940]]. Bhí sé ina bhall de [[An Páirtí Daonlathach (Éire)|Pháirtí Daonlathach]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 25ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:McCoy, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1940]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 25ú Dáil]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Luimnigh]] [[Catagóir:Polaiteoirí liobrálacha]] sfvjon1r7z9ktd4wu73rcrpez8h7u2q 0 89020 1319651 1110739 2026-07-06T12:09:39Z Dowlinme 27972 /* Gairm */ thóg siad sos ón mbanna 1319651 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is banna ceoil Éireannach as [[Bré|Bré, Éire]] i g[[Contae Chill Mhantáin]] é '''Wyvern Lingo'''. Is iad Caoimhe Barry (guth, drumaí), Karen Cowley (guth, sintéiseoir, dord) agus Saoirse Duane (guth, giotár) baill an bhanna. == Stíl ceoil == Dar leis [[The Irish Times]] "their eponymous debut album goes even further down that experimental rabbit hole" óna gcuid oibre níos luaithe agus a gcuid oibre le [[Hozier]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/wyvern-lingo-wyvern-lingo-review-sensual-beat-driven-r-b-flavoured-pop-1.3397893|teideal=Wyvern Lingo: Wyvern Lingo review – Sensual, beat-driven, R&B-flavoured pop|údar=Lauren Murphy|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2019-03-21}}</ref> == Gairm == Ba chairde Barry, Cowley agus Duane óna gcuid óige a rinne naisc buan ceoil nuair a d'éirigh siad níos sine.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/lifestyle/culture/song-doesnt-quite-remain-the-same-for-wyvern-lingo-829797.html|teideal=Song doesn’t quite remain the same for Wyvern Lingo|údar=Monday, February 26, 2018-12:00 Am|dáta=2018-02-26|work=www.irishexaminer.com|dátarochtana=2019-03-21}}</ref> Roimh scaoileadh a chéad taifeadadh, rinne an banna comhoibriú leis an gceoltóir [[Hozier|Hozier.]] Chan siad an ceol tacaíochta sa bhanna beo aige agus chuaigh siad ar camchuairt mar an t-acht tosaigh.<ref name=":0" /> Chomh maith lena chéad turas mar an phríomhacht, bhíodh siad ar an raidió go minic in Éirinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://2fm.rte.ie/2018/02/20/wyvern-lingo-pop-gig-tower-records/|teideal=Wyvern Lingo are doing a pop up gig in Tower Records - RTÉ 2FM|dáta=2018-02-20|language=en-GB|work=RTÉ 2FM|dátarochtana=2019-03-21}}</ref> Chun tacú lena chéad albam, chuaigh Wyvern Lingo ar an teifilís den chéad uair ar [[The Late Late Show]], craolaithe ar [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.her.ie/music/wyvern-lingo-to-celebrate-ep-release-with-debut-late-late-show-performance-on-friday-281124|teideal=Wyvern Lingo To Celebrate EP Release With Debut Late Late Show Performance On Friday|language=en|work=Her.ie|dátarochtana=2019-03-21}}</ref> San agallamh Totally Dublin, rinne Duane trácht ar fuaim an bhanna agus an fás a tháinig air thar na blianta ó laethanta a nóige go dtí an lá atá inniu ann: "I wouldn’t call it a shift. As a band — our sound has matured. We’ve put a lot of work in and it’s kind of just naturally gone there. It felt like a very organic progression."<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.totallydublin.ie/music/music-features/sound-wyvern-lingo/|teideal=Sound: Wyvern Lingo|dáta=2018-02-12|language=en-US|work=Totally Dublin|dátarochtana=2019-03-21}}</ref> Chuaigh an banna ar shraith teilifíse le haghaidh cumadóirí ceoil [[Other Voices]], atá bunaithe i g[[Contae Chiarraí]], [[Éire]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.othervoices.ie/content/wyvern-lingo-1|teideal=Wyvern Lingo {{!}} Other Voices|work=www.othervoices.ie|dátarochtana=2019-03-21|archivedate=2019-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190321160754/http://www.othervoices.ie/content/wyvern-lingo-1}}</ref> Tháinig Wyvern Lingo chun a bheith ina mbanna tosaithe le MCD Productions, comhlacht ceolchoirme bolscaireachta Éireannaigh . Ba cheann de na príomhachtanna Windmill Lane sessions iad Wyvern Lingo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/entertainment/music/windmill-lane/artists/|teideal=Windmill Lane Sessions|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2019-03-21}}</ref> I mí Iúil 2018, bhí banna liostaithe mar acht tacaíochtaíocht le haghaidh an banna [[Walking on Cars]] do [[Féile Idirnáistiúnta Ealaíon na Gaillimhe]] 2018.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/14-of-the-best-rock-and-pop-concerts-and-festivals-to-catch-this-week-in-ireland-1.3571512|teideal=14 of the best rock and pop concerts and festivals to catch this week in Ireland|údar=Tony Clayton-Lea|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2019-03-21}}</ref> I mí Lúnasa sheinn siad ag féile [[An Phicnic Leictreach|Electric Picnic]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/electric-picnic-the-prodigy-ash-picture-this-gavin-james-added-to-line-up-1.3585712|teideal=Electric Picnic: The Prodigy, Ash, Picture This, Gavin James added to line-up|údar=Ronan McGreevy|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2019-03-21}}</ref> Sa bhliain 2022, d'fhógair Wyvern Lingo ar [[Instagram]] go mbeidh sos á thógáil acu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hotpress.com/music/wyvern-lingo-to-go-on-break-following-festival-season-and-work-on-some-other-projects-22910415|teideal=Wyvern Lingo to go on break following festival season and "work on some other projects"|údar=The Hot Press Newsdesk|language=en|work=Hotpress|dátarochtana=2026-07-06}}</ref> == Léirmheasanna == Dar le GoldenPlec, ba é chéad albam Wyvern Lingo (darb ainm Wyvern Lingo) cheann de na eisiúintí Éireannaigh is mó a a bhfuiltear ag súil leis in 2018.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.goldenplec.com/album-reviews/wyvern-lingo-wyvern-lingo/|teideal=Wyvern Lingo's self-titled debut is a brilliant record packed with elegantly crafted tunes|dáta=2018-02-11|language=en|work=GoldenPlec|dátarochtana=2019-03-21}}</ref> Ghin an banna sceitimíní don albam le 'Subside' agus 'I Love You Sadie' a scaoileadh. Bhí an dara ceann ainmnithe níos déanaí le haghaigh Choice Music Prize Song of the Year 2017 de chuid [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]]. Rinne GoldenPlec athbhreithniú ar an albam ar an slí a tharraigh sé roinnt de na gnéithe is fearr de [[Ceol rithim agus gormacha|R&B]] neo, [[Anamcheol]] agus Indie le chéile, agus luann siad an cumas atá ag an ngrúpa loinneoga speisialta agus foinn uaigneacha a scríobh.<ref name=":1" /> Dúirt an iris ceoil Éireannaigh Hotpress gur albam "easy to love debut album" é agus thug sé marc 8 as 10 do.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hotpress.com/music/iwyvern-lingoi-wyvern-lingo-21854616|teideal=Album Review: Wyvern Lingo, Wyvern Lingo|údar=Pat Carty|work=Hotpress|dátarochtana=2019-03-21}}</ref> == Dioscliosta == * ''The Widow Knows'' (E.P. 2014)<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/my-morning-feed-can-t-take-the-gravity-wyvern-lingo-s-political-groove-1.3392225|teideal=‘My morning feed can’t take the gravity’: Wyvern Lingo’s political groove|údar=Dean Van Nguyen No DatelineNo Dateline|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2019-03-21}}</ref> * ''Wyvern Lingo'' (2018)<ref name=":2" /> *''Awake You Lie'' (2021)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/wyvern-lingo-awake-you-lie-a-beacon-for-all-of-us-feeling-lost-at-sea-1.4485327|teideal=Wyvern Lingo: Awake You Lie – A beacon for all of us feeling lost at sea|údar=Lauren Murphy|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-07-02}}</ref> == Turais == Sa bhliain 2018, rinne Wyvern Lingo a chéad turas mar phríomhaoi in [[Éire|Éirinn]] agus sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://2fm.rte.ie/2018/01/23/wyvern-lingo-announce-biggest-headline-show-date/|teideal=Wyvern Lingo announce their biggest headline show to date - RTÉ 2FM|dáta=2018-01-23|language=en-GB|work=RTÉ 2FM|dátarochtana=2019-03-21}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] j7h7yitdlhgy2rktnvygd1xxmbzi9h8 0 93692 1319657 1314989 2026-07-06T13:20:36Z TGcoa 21229 1319657 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Moninne Chill Shléibhe''' ar dhuine de na chéad ban-[[Naomh|naoimh]] na h[[Éire|Éireann]] (timpeall 430idí - 517 AD).<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-moninne-chill-shleibh.html|teideal=Naomh Moninne Chill Shléibhe, ban-ab: Iúil 6 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-07-06|archivedate=2020-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200706165444/http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-moninne-chill-shleibh.html}}</ref> Thug [[Sagart|"sagart]] teagasc" di faoi bhunphrionsabail na beatha chrábhaidh. D’éirigh léi comhthionól [[Bean rialta|rialta]] a bhunú ag [[Sliabh gCuillinn]] i g[[Contae Ard Mhacha]] (inniu [[Cill Shléibhe]] nó Killevy nó Killeavy)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/2756|teideal=Cill Shléibhe/Killevy|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-07-06}}</ref>, a raibh ochtar maighdean, agus baintreach lena naíonán ina mbaill de. [[Íomhá:The grave of St. Monnina, Killeavy Graveyard.jpg|clé|mion|[[Uaimh (foirgneamh)|Uaimh]]]] Chaith siad saol díthreabhach a bhí bunaithe ar shampla [[Éilias]] agus [[Eoin Baiste|Eoin Bhaiste]].  Rugadh Moninne Chill Shléibhe i gContae an Dúin (ceantar Dhomhnach Mór) nó i gContae Lú (in aice le Fochairt) sna 430idí. D’éag sí sa bhliain 517/518. Ceiliúrtar a lá féile ar 6 Iúil. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:5ú haois]] [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Ban-naoimh na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Mná rialta]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]] 6ddq2hygzcw9j8uwsz5qzovuyypk7v8 1319659 1319657 2026-07-06T13:24:41Z TGcoa 21229 1319659 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Moninne Chill Shléibhe''' nó Darerca, a hainm baiste) ar dhuine de na ban-naoimh ba luaithe in Éirinn (timpeall 430idí - 517 AD).<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-moninne-chill-shleibh.html|teideal=Naomh Moninne Chill Shléibhe, ban-ab: Iúil 6 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-07-06|archivedate=2020-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200706165444/http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-moninne-chill-shleibh.html}}</ref> Tugadh Modwenna nó Bline (Blinne) uirthi freisin i dtraidisiúin áirithe. Ceiliúrtar a lá féile ar 6 Iúil. [[Íomhá:The grave of St. Monnina, Killeavy Graveyard.jpg|clé|mion|[[Uaimh (foirgneamh)|Uaimh]]]] == Óige == Tá dhá thraidisiún faoin áit ar rugadh í: deir cuid de na foinsí gur i gContae an Dúin a rugadh í (ceantar Dhomhnach Mór), agus deir cuid eile gurbh i gContae Lú, in aice le Fochairt, a rugadh í. B'é Machta, rí ar chríoch a shín ó Lú go hArd Mhacha, a hathair, agus ba iníon le rí eile ó thuaidh a máthair, Comwi (nó Coman). De réir an traidisiúin, bhaist Naomh Pádraig féin í ina naíonán, agus d'ainmnigh sé as a dheirfiúr féin, Darerca, í; dúirt sé freisin go gcuimhneofaí uirthi ar fud na tíre go deo. Fuair sí a hoiliúint reiligiúnach faoi threoir Naomh Bríd i gCill Dara. == Bunú a pobail rialta == Thug [[Sagart|"sagart]] teagasc" di faoi bhunphrionsabail na beatha chrábhaidh. D’éirigh léi comhthionól [[Bean rialta|rialta]] a bhunú ag [[Sliabh gCuillinn]] i g[[Contae Ard Mhacha]] (inniu [[Cill Shléibhe]] nó Killevy nó Killeavy)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/2756|teideal=Cill Shléibhe/Killevy|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-07-06}}</ref>, a raibh ochtar maighdean, agus baintreach lena naíonán ina mbaill de. Chaith siad saol díthreabhach a bhí bunaithe ar shampla [[Éilias]] agus [[Eoin Baiste|Eoin Bhaiste]].  Bhunaigh Moninne a céad phobal ag Fochairt i gContae Lú, in onóir do Bhríd. De réir an traidisiúin, chuir callán bainise ó theach cóngarach isteach ar na mná rialta, agus chuaigh siad ar lorg áite ní ba chiúine. Thaistil siad siar go Beiggéirín i gContae Loch Garman, áit ar chuir a gaol, Naomh Íobhar, ceann de na chéad easpaig in Éirinn, treoir orthu. D'fhill siad ar deireadh ar an tuaisceart, agus shocraigh siad ag Cill Shléibhe (Sliabh gCuilinn) i gContae Ard Mhacha. Thug "sagart teagasc" di faoi bhunphrionsabail na beatha chrábhaidh. D'éirigh léi comhthionól rialta a bhunú ag Sliabh gCuilinn, a raibh ochtar maighdean agus baintreach lena naíonán ina mbaill de. Tógadh an naíonán sin, ar a dtugtaí Luger, ina heaspag ina dhiaidh sin. Chaith siad saol díthreabhach a bhí bunaithe ar shampla Éilias agus Eoin Bhaiste, agus threoraigh Moninne féin an pobal ar feadh na mblianta ina dhiaidh sin. Chaith na mná rialta saol an-diongbháilte, agus uaireanta throscaidís chomh dian sin gur tháinig naoimh eile chun seiceáil orthu, ar eagla go rachadh siad in ainriocht. Deirtear gur ghnách léi an Saltair iomlán a aithris gach oíche agus í ina seasamh i sruthán uisce fuar. D'fhás an pobal go dtí thart ar 150 ban-rialta faoi dheireadh a saoil. == Bás agus cuimhneachán == D'éag Moninne sa bhliain 517 nó 518, agus adhlacadh í ag Cill Shléibhe, áit a bhfuil leac ghraonaite mhór ann fós, ar a dtugtar a huaigh. Tá tobar beannaithe in aice láimhe freisin, ar a dtugtar Tobar Naomh Moninne (nó Tobar Bline go háitiúil), a dtugann oilithrigh cuairt air go fóill ar a lá féile, an 6 Iúil; deirtear go leigheasann a uisce tinneas súl. Cuireadh cros bhán os a chionn i 1928. Sa 9ú haois, mhol an file Naomh Óengus, ina Fhéilire cáiliúil, Moninne mar "cholún álainn" a bhí "buach ar an bpurgacht" agus "gaol le Muire mhór." == Féach freisin == * [[Naomh Pádraig]] * [[Naomh Bríd]] * [[Sliabh gCuilinn]] * [[Cill Shléibhe]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:5ú haois]] [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Ban-naoimh na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Mná rialta]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]] jzwey5zfnpo7wvtpn2t1iyak62gmvbt 1319660 1319659 2026-07-06T13:36:02Z TGcoa 21229 1319660 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Moninne Chill Shléibhe''' nó Darerca, a hainm baiste) ar dhuine de na ban-naoimh ba luaithe in Éirinn (timpeall 430idí - 517 AD).<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-moninne-chill-shleibh.html|teideal=Naomh Moninne Chill Shléibhe, ban-ab: Iúil 6 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-07-06|archivedate=2020-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200706165444/http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-moninne-chill-shleibh.html}}</ref> Tugadh Modwenna nó Bline (Blinne) uirthi freisin i dtraidisiúin áirithe. Ceiliúrtar a lá féile ar 6 Iúil. [[Íomhá:The ruined conjoined churches at Killevy - geograph.org.uk - 3934729.jpg|clé|mion|220x220px|Cill Shléibhe<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/2756|teideal=Cill Shléibhe/Killevy|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-07-06}}</ref>]] [[Íomhá:Killevy Churches and Graveyard - geograph.org.uk - 256246.jpg|clé|mion|220x220px|Cill Shléibhe]] [[Íomhá:KilleavyOldChurch 09 12 09.jpg|clé|mion|220x220px|Cill Shléibhe]] [[Íomhá:The grave of St. Monnina, Killeavy Graveyard.jpg|clé|mion|[[Uaimh (foirgneamh)|Uaimh]]|220x220px]] == Óige == Tá dhá thraidisiún faoin áit ar rugadh í: deir cuid de na foinsí gur i gContae an Dúin a rugadh í (ceantar Dhomhnach Mór), agus deir cuid eile gurbh i gContae Lú, in aice le Fochairt, a rugadh í. B'é Machta, rí ar chríoch a shín ó Lú go hArd Mhacha, a hathair, agus ba iníon le rí eile ó thuaidh a máthair, Comwi (nó Coman). De réir an traidisiúin, bhaist Naomh Pádraig féin í ina naíonán, agus d'ainmnigh sé as a dheirfiúr féin, Darerca, í; dúirt sé freisin go gcuimhneofaí uirthi ar fud na tíre go deo. Fuair sí a hoiliúint reiligiúnach faoi threoir Naomh Bríd i gCill Dara. == Bunú a pobail rialta == Bhunaigh Moninne a céad phobal ag Fochairt i gContae Lú, in onóir do Bhríd. De réir an traidisiúin, chuir callán bainise ó theach cóngarach isteach ar na mná rialta, agus chuaigh siad ar lorg áite ní ba chiúine. Thaistil siad siar go Beiggéirín i gContae Loch Garman, áit ar chuir a gaol, Naomh Íobhar, ceann de na chéad easpaig in Éirinn, treoir orthu. D'fhill siad ar deireadh ar an tuaisceart, agus shocraigh siad ag Cill Shléibhe ([[Sliabh gCuillinn]], nó Killevy nó Killeavy)<ref name=":0" /> i g[[Contae Ard Mhacha]]. Thug "sagart teagasc" di faoi bhunphrionsabail na beatha chrábhaidh. D'éirigh léi comhthionól rialta a bhunú ag Sliabh gCuilinn, a raibh ochtar maighdean agus baintreach lena naíonán ina mbaill de. Tógadh an naíonán sin, ar a dtugtaí Luger, ina heaspag ina dhiaidh sin. Chaith siad saol díthreabhach a bhí bunaithe ar shampla [[Éilias]] agus [[Eoin Baiste|Eoin Bhaiste]], agus threoraigh Moninne féin an pobal ar feadh na mblianta ina dhiaidh sin. Chaith na mná rialta saol an-diongbháilte, agus uaireanta throscaidís chomh dian sin gur tháinig naoimh eile chun seiceáil orthu, ar eagla go rachadh siad in ainriocht. Deirtear gur ghnách léi an Saltair iomlán a aithris gach oíche agus í ina seasamh i sruthán uisce fuar. D'fhás an pobal go dtí thart ar 150 ban-rialta faoi dheireadh a saoil. == Bás agus cuimhneachán == D'éag Moninne sa bhliain 517 nó 518, agus adhlacadh í ag Cill Shléibhe, áit a bhfuil leac mhór ann fós, ar a dtugtar a huaigh. Tá tobar beannaithe in aice láimhe freisin, ar a dtugtar Tobar Naomh Moninne (nó Tobar Bline go háitiúil), a dtugann oilithrigh cuairt air go fóill ar a lá féile, an 6 Iúil; deirtear go leigheasann a uisce tinneas súl. Cuireadh cros bhán os a chionn i 1928. Sa 9ú haois, mhol an file Naomh Óengus, ina Fhéilire cáiliúil, Moninne mar "cholún álainn" a bhí "buach ar an bpurgacht" agus "gaol le Muire mhór." == Féach freisin == * [[Naomh Pádraig]] * [[Naomh Bríd]] * [[Sliabh gCuilinn]] * [[Cill Shléibhe]] * [[Annála Uladh]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:5ú haois]] [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Ban-naoimh na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Mná rialta]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]] 1zs8d7r9fygsej9wqo5bqrs4y7vijpt 1319661 1319660 2026-07-06T13:37:57Z TGcoa 21229 /* Bás agus cuimhneachán */ 1319661 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Moninne Chill Shléibhe''' nó Darerca, a hainm baiste) ar dhuine de na ban-naoimh ba luaithe in Éirinn (timpeall 430idí - 517 AD).<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-moninne-chill-shleibh.html|teideal=Naomh Moninne Chill Shléibhe, ban-ab: Iúil 6 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-07-06|archivedate=2020-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200706165444/http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-moninne-chill-shleibh.html}}</ref> Tugadh Modwenna nó Bline (Blinne) uirthi freisin i dtraidisiúin áirithe. Ceiliúrtar a lá féile ar 6 Iúil. [[Íomhá:The ruined conjoined churches at Killevy - geograph.org.uk - 3934729.jpg|clé|mion|220x220px|Cill Shléibhe<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/2756|teideal=Cill Shléibhe/Killevy|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-07-06}}</ref>]] [[Íomhá:Killevy Churches and Graveyard - geograph.org.uk - 256246.jpg|clé|mion|220x220px|Cill Shléibhe]] [[Íomhá:KilleavyOldChurch 09 12 09.jpg|clé|mion|220x220px|Cill Shléibhe]] [[Íomhá:The grave of St. Monnina, Killeavy Graveyard.jpg|clé|mion|[[Uaimh (foirgneamh)|Uaimh]]|220x220px]] == Óige == Tá dhá thraidisiún faoin áit ar rugadh í: deir cuid de na foinsí gur i gContae an Dúin a rugadh í (ceantar Dhomhnach Mór), agus deir cuid eile gurbh i gContae Lú, in aice le Fochairt, a rugadh í. B'é Machta, rí ar chríoch a shín ó Lú go hArd Mhacha, a hathair, agus ba iníon le rí eile ó thuaidh a máthair, Comwi (nó Coman). De réir an traidisiúin, bhaist Naomh Pádraig féin í ina naíonán, agus d'ainmnigh sé as a dheirfiúr féin, Darerca, í; dúirt sé freisin go gcuimhneofaí uirthi ar fud na tíre go deo. Fuair sí a hoiliúint reiligiúnach faoi threoir Naomh Bríd i gCill Dara. == Bunú a pobail rialta == Bhunaigh Moninne a céad phobal ag Fochairt i gContae Lú, in onóir do Bhríd. De réir an traidisiúin, chuir callán bainise ó theach cóngarach isteach ar na mná rialta, agus chuaigh siad ar lorg áite ní ba chiúine. Thaistil siad siar go Beiggéirín i gContae Loch Garman, áit ar chuir a gaol, Naomh Íobhar, ceann de na chéad easpaig in Éirinn, treoir orthu. D'fhill siad ar deireadh ar an tuaisceart, agus shocraigh siad ag Cill Shléibhe ([[Sliabh gCuillinn]], nó Killevy nó Killeavy)<ref name=":0" /> i g[[Contae Ard Mhacha]]. Thug "sagart teagasc" di faoi bhunphrionsabail na beatha chrábhaidh. D'éirigh léi comhthionól rialta a bhunú ag Sliabh gCuilinn, a raibh ochtar maighdean agus baintreach lena naíonán ina mbaill de. Tógadh an naíonán sin, ar a dtugtaí Luger, ina heaspag ina dhiaidh sin. Chaith siad saol díthreabhach a bhí bunaithe ar shampla [[Éilias]] agus [[Eoin Baiste|Eoin Bhaiste]], agus threoraigh Moninne féin an pobal ar feadh na mblianta ina dhiaidh sin. Chaith na mná rialta saol an-diongbháilte, agus uaireanta throscaidís chomh dian sin gur tháinig naoimh eile chun seiceáil orthu, ar eagla go rachadh siad in ainriocht. Deirtear gur ghnách léi an Saltair<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Psalter|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Psalter&oldid=1322700616|journal=Wikipedia|date=2025-11-17|language=en}}</ref> iomlán a aithris gach oíche agus í ina seasamh i sruthán uisce fuar. D'fhás an pobal go dtí thart ar 150 ban-rialta faoi dheireadh a saoil. == Bás agus cuimhneachán == D'éag Moninne sa bhliain 517 nó 518, agus adhlacadh í ag Cill Shléibhe, áit a bhfuil leac mhór ann fós, ar a dtugtar a huaigh. Tá tobar beannaithe in aice láimhe freisin, ar a dtugtar Tobar Naomh Moninne (nó Tobar Bline go háitiúil), a dtugann oilithrigh cuairt air go fóill ar a lá féile, an 6 Iúil; deirtear go leigheasann a uisce tinneas súl. Cuireadh cros bhán os a chionn i 1928. Sa 9ú haois, mhol an file Naomh Óengus, ina Fhéilire cáiliúil, Moninne mar "cholún álainn" a bhí "buach ar an bpurgacht" agus "gaol le Muire mhór." == Féach freisin == * [[Naomh Pádraig]] * [[Naomh Bríd]] * [[Sliabh gCuilinn]] * [[Cill Shléibhe]] * [[Annála Uladh]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:5ú haois]] [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Ban-naoimh na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Mná rialta]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]] 25uleo89vpy12dm6bds9ndvewsa8m64 0 93716 1319809 1308713 2026-07-07T11:58:03Z TGcoa 21229 1319809 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Drámadóir]] as [[Baile Átha Cliath]] ba ea '''Richard Brinsley Sheridan''' (a rugadh ar [[30 Deireadh Fómhair]] [[1751]] agus a d'éag [[7 Iúil]] [[1816]]), agus úinéir na h[[Amharclann|amharclainne]] Drury Lane i [[Londain]] ó 1776 go dtí 1811.<ref>{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly (1762-1826): Teanóir agus fear amharclainne.|údar=Comhar, 1982|dáta=|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2020-07-07}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Theatre Royal, Drury Lane|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Theatre_Royal,_Drury_Lane&oldid=963772238|journal=Wikipedia|date=2020-06-21|language=en}}</ref> Ba den fhíorfhuil é: a athair, Tomás, [[aisteoir]], agus a sheanathair, an Dr Thomas Sheridan (1687–1738), [[múinteoir]] cáiliúil agus cara mór [[Jonathan Swift|Swift]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1463|teideal=Ó SIORADÁIN, Donnchadh (c.1612–c.1687)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-07-07}}</ref> [[Íomhá:Portrait of Richard Brinsley Sheridan.jpg|clé|mion|231x231px|1788 - 1792]] [[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan - Stadsschouwburg 1904-1905.jpg|clé|mion]] == Londain == Fuair sé post san amharclann [[Drury Lane]], áit a raibh Bleá Cliathach eile - an [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|teanór Michael Kelly]] ag obair. Is léir freisin gurbh fhear mór grinn é Sheridan.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Memoirs of the Life of Richard Brinsley Sheridan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Memoirs_of_the_Life_of_Richard_Brinsley_Sheridan&oldid=1022336182|journal=Wikipedia|date=2021-05-09|language=en}}</ref> Oíche ar fhág [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly]] a theach faoi Sheridan agus beirt cairde leis, d'ól siad cúig bhuidéal [[Pórt|póirt]], dhá bhuidéal [[Fíon|fíona]] Maidéarach agus buidéal branda, agus bhí Sheridan chomh tinn sin ina dhiaidh nach bhféadadh sé éirí go dtí a seacht a chlog tráthnóna an lae dár gcionn. De réir Kelly, "''tomorrow'' was his day of business" agus deir sé go raibh an cúigiú mhír de ''Phizarro'' á scríobh ag Sheridan agus an dráma sin ar siúl ar an stáitse.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly|údar=Seán Hutton|dáta=1990idí|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2021-09-12}}</ref>[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan plaque at Stafford Post Office 02.jpg|clé|mion|296x296px|Stafford]] Tá a lán eolais i gcuimhní cinn Kelly faoi Sheridan. Is léir gur cuireadh an-bhéim ar an seó iontu agus go mbíodh fíormheascán sna ceoldrámaí. Tráth dá raibh Sheridan ag lorg ceoldráma a thuillfeadh airgead don amharclann, mhol Kelly sean-cheoldráma ''Cymon'' dó. "''Cymon'', my good Sir, would not bring sixpence to the treasury," arsa Sheridan leis.<ref name=":02" /> === Bás === Bhí Sheridan ite ag [[Fiach (airgeadas)|fiacha]] nuair a d'éag sé, in aois 64 bliain dó ar [[7 Iúil]] [[1816]]. == Féach freisin == * [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly (teanóir agus fear amharclainne)]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sheridan, Richard B}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1751]] [[Catagóir:Básanna i 1816]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] a0tkr7qkwfaik47mos56w459xgj8gte 0 94754 1319731 1299855 2026-07-06T23:17:53Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319731 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[scríbhneoir]] [[Ficsean|ficsin]] [[Meiriceánach]] agus scoláire é '''Tim Armstrong''' a chónaíonn ar an [[An t-Eilean Sgitheanach|Eilean Sgiathanach]] in [[Albain]]. Is as [[Seattle]] do Tim Armstrong ó thús. Tá sé ag cur faoi in Albain ó bhí bliain an dá mhíle ann. Is i measc [[Ceoltóir|cheoltóirí]] [[Punc-rac|punc]] [[Dún Éideann|Dhún Éideann]] a d'fhoghlaim sé [[Gaeilge na hAlban]] i dtosach, agus é ina bhall den bhanna ceoil, [[Mill a h-Uile Rud]]. Bhí baint aige le roinnt bannaí ceoil punc in Brunswick, [[Maine]] go déanach sna h[[1980idí|ochtóidí]]; Officer Friendly ina measc. Tháinig Mill a h-Uile Rud le chéile sa bhliain [[2003]]. [[Íomhá:Sabhal Mòr Ostaig - geograph.org.uk - 377379.jpg|mion|[[Sabhal Mòr Ostaig]]]] Sa bhliain [[2005]], bhog Armstrong go hAlbain le staidéar lánaimseartha a dhéanamh ar an t[[sochtheangeolaíocht]]. Thosaigh sé amach ina [[Taighde|thaighdeoir]] [[Bitheolaíocht|bitheolaíochta]], ach sa bhliain 2009, bronnadh PhD air sa t[[sochtheangeolaíocht]], ó [[Ollscoil]] [[Obar Dheathain]] agus ó [[Sabhal Mòr Ostaig|Shabhal Mòr Ostaig]]. Tá sé ina léachtóir sinsearach agus ina thaighdeoir i Sabhal Mòr Ostaig faoi láthair. Foilsíodh go leor saothar dá chuid le blianta anuas, i n[[Gaeilge na hAlban]] agus i m[[An Béarla|Béarla]] araon; ar an [[micribhitheolaíocht]], ar an gceol, sa teoiric shóisialta agus sa phleanáil teanga chomh maith leis an bhficsean. Bhí baint aige freisin le bannaí ceoil eile, [[Nad Aislingean]], agus [[Na Gathan]]. Tá sé ag obair faoi láthair ar a dhara húrscéal, ''[[An Luingeas Dorcha air Fàire]]''. ==Féach freisin== * [[Mill a h-Uile Rud]] * ''[[Air Cuan Dubh Drilseach]]'' * ''[[An Luingeas Dorcha air Fàire]]'' == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Armstrong, Tim}} [[Catagóir:Tim Armstrong| ]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Albanacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Albanacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Litríocht Ghaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Rac-cheoltóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Ceoltóirí Albanacha]] [[Catagóir:Ceol Ghaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Gaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Sabhal Mòr Ostaig]] [[Catagóir:Scoláirí]] [[Catagóir:Teangeolaithe]] [[Catagóir:Punc]] [[Catagóir:Rac-cheoltóirí]] e4y2xmcz7or3bblronjak6ji4u99qg7 0 95037 1319751 1304983 2026-07-06T23:45:09Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319751 wikitext text/x-wiki {{ambox |íomhá= [[Image:Ambox important.svg|40px]] |dath=#F4C430 |téacs='''Ní mór feabhas a chur ar an litriú agus/nó ar an ngramadach san alt seo. Ná bain an chlib seo den alt ach i ndiaidh do chainteoir dúchais nó líofa súil a chaitheamh air, le do thoil.''' {{#ifeq: {{{beag|}}}| |<br/><small>Tar éis an t-alt a cheartú, is féidir leat an teachtaireacht seo a bhaint de.</small>}} }} {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is údar Éireannach leabhair do leanaí é '''[[Eoin Colfer]]''' (rugadh 14 Bealtaine 1965). D’oibrigh sé mar mhúinteoir bunscoile sular tháinig sé chun bheith ina scríbhneoir lánaimseartha. Is mar údar an tsraith ''[[Artemis Fowl]]'' is mó atá aithne air. Meán Fómhair 2008, coimisiúnaíodh Colfer chun an séú tráthchuid a scríobh den sraith ''[[Hitchhiker's Guide to the Galaxy]]'' a scríobh, agus ''[[And Another Thing]]'' an teideal atá air<ref name="book6">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7619828.stm|teideal=New Hitchhiker's author announced|date=16 September 2008|accessdate=17 September 2008|publisher=BBC News |work=Entertainment/Arts}}</ref><ref name="reuters_book6">{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/oddlyEnoughNews/idUSLH9268320080917?feedType=RSS&feedName=oddlyEnoughNews&rpc=69 | teideal=Hitchhiker's Guide series to ride again | publisher=[[Thomson Reuters]] | date=17 September 2008 | accessdate=17 September 2008 | last=Griffiths | first=Peter}}</ref>. Bhí sé foilsithe i mí Dheireadh Fómhair 2009. Dheireadh Fómhair 2016, i gconradh le [[Marvel Comics]], d’eisigh sé ''[[Iron Man: The Gauntlet]]''. Bhí sé ina [[Laureate na nÓg]] ó 2014 go dtí 2016.<ref>{{cite news|url=https://childrenslaureate.ie/eoincolfer|teideal=Eoin Colfer (2014-2016)|date=|work=|publisher=Children's Book Ireland|accessdate=3 May 2019}}</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Colfer, Eoin}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1965]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí do pháistí]] [[Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Déaglitríocht]] [[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]] [[Catagóir:Fantaisíocht]] [[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] {{síol-beath-ie}} j7drtyjx282ip9gfd0ie0263eq0paz0 0 96692 1319766 1299568 2026-07-07T00:00:22Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319766 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir Meiriceánach agus ealaíontóir greannáin is ea '''Rachel Hartman''' (rugadh 9 Iúil, 1972 i Kentucky), agus údar ficsin d'aosaigh óga. Tá aithne uirthi as a leabhair ''[[Seraphina]]'' (2012), ''Shadow Scale'' (2015), agus ''Tess of the Road'' (2018). Scríbhneoir Meiriceánach agus ealaíontóir [[greannán]] is ea Rachel Hartman (rugadh 9 Iúil, 1972 i g[[Kentucky]]), agus údar leabhair d'aosaigh óga. Tá aithne uirthi as a leabhair ''Seraphina'' (2012), ''Shadow Scale'' (2015), agus ''Tess of the Road'' (2018) D’aistrigh [[Scott Oser]], bean chéile an údair ''Seraphina'' ó Bhéarla go Gaeilge le déanaí agus foilsíodh an leagan Gaeilge sa bhliain 2021.<ref>An Ceathrú Pólaí. https://www.anceathrupoili.com/ga/shop/seraphina/ </ref> == Luathshaol == Rugadh Rachel Hartman ar 9 Iúil, 1972 <ref name="Encyclopedia.com">[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/hartman-rachel-1972 "Hartman, Rachel 1972-"]. [[Encyclopedia.com]]. Retrieved June 4, 2018.</ref><ref>[http://www.nlb.gov.sg/biblio/201317539 "Shadow scale / Rachel Hartman."] National Library Board, [[Singapore]]. Retrieved June 4, 2018.</ref> i Kentucky.<ref name="OfficialBio">[https://rachelhartmanbooks.com/about/ "Bio"]. Rachel Hartman. Retrieved June 4, 2018.</ref> Bhí cónaí uirthi in áiteanna iomadúla lena n-áirítear [[Lexington, Kentucky]],<ref>Hartman, Rachel (2017). [https://rachelhartmanbooks.com/buy/ "Buy"]. Rachel Hartman. Retrieved June 4, 2018.</ref> [[Chicago, Illinois|Chicago]], [[Filideilfia, Pennsylvania|Philadelphia]], [[St. Louis|St Louis]], [[Sasana]], agus an t[[An tSeapáin|Seapáin]]. D’fhreastail sí ar [[Ollscoil Washington in St. Louis|Ollscoil Washington]], áit a bhfuair sí BA sa Litríocht. == Gairmréim == I 1996 d’fhoilsigh Hartman a céad greannán, ''Amy Unbounded,'' ''the Ashcan Series''. Fuair a céad leabhar, ''[[Seraphina]]'', Gradam William C. Morris 2013, a bronnadh ar an leabhar is fearr d'aosaigh óga a d’fhoilsigh údar tosaigh SAM<ref> ALA 2013 youth media award winners http://www.ala.org/news/pr?id=12298</ref> agus a bhuaigh Cybils Award 2012 don úrscéal fantaisíochta nó ficsean eolaíochta do dhaoine fásta óga is fearr.<ref> Cybils Awards. http://www.cybils.com/2013/02/the-2012-cybils-awards.html</ref> ''Bhí [[:en:Shadow_Scale|Shadow Scale]]'' le feiceáil ar Liosta na Leabhar Sárdhíola an ''[[The New York Times|New York Times]]'', do leabhair Dhaoine Fásta Óga, ina chéad seachtain incháilitheachta.<ref>New York Times. https://www.nytimes.com/best-sellers-books/2015-03-29/young-adult/list.html</ref> Scaoileadh a tríú húrscéal, ''Tess of the Road'', úrscéal compánach le carachtair nua chomh maith le láithriú carachtair óna chéad dá úrscéal, an 27 Feabhra, 2018.<ref>Coming Soonǃ. https://rachelhartmanbooks.com</ref> == Saol pearsanta == Tá cónaí ar Hartman i [[Vancouver, An Cholóim Bhriotanach|Vancouver, British Columbia]] lena fear céile [[Scott Oser]] agus a mac.<ref>Bio Rachel Gartman.https://rachelhartmanbooks.com/about/</ref><ref> Fall 2012 Flying Starts: Rachel Hartman. https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/authors/interviews/article/55258-fall-2012-flying-starts-rachel-hartman.htmɭ/</ref> I measc a caitheamh aimsire tá léamh, rólimirt, damhsa, agus an dordveidhil a sheinnim.<ref>Hartman, Rachel 1972. https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/hartman-rachel-1972</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * Suíomh Gréasáin oifigiúil. https://rachelhartmanbooks.com/ * The Comic Book Database. Rachel Hartman http://comicbookdb.com/creator.php?ID=13187 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140710210459/http://comicbookdb.com/creator.php?ID=13187 |date=2014-07-10 }} * Internet Speculative Fiction Database, Rachel Hartman. http://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?118942 * Library of Congress Authorities. Rachel Hartman. https://lccn.loc.gov/no2012161802 {{DEFAULTSORT:Hartman, Rachel}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Fantaisíocht]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1972]] j5nvznhvers5tu049hl5uo04iww9jtb 0 96778 1319689 1319435 2026-07-06T20:14:37Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1319689 wikitext text/x-wiki Is éard atá sa leathanach seo ná liostaí d''''Irisí''', '''Nuachtáin''' nó '''tréimhseacháin''' Ghaeilge a cuireadh i gcló nó atá fós á gcló go fisiciúil nó ar líne. Tá iarracht déanta bliain eisiúna agus tréimhse eisithe a aimsiú do gach ceann acu. (Mura raibh an t-eolas thuas ar fáil go saoráideach breacadh síos bliain na cóipe ba luaithe agus ba dhéanaí a dtángthas orthu agus cuireadh lúibín uilleach le comhartha ceiste roimhe nó ina dhiaidh (?< nó >?) chun léiriú nach eol dúinn an raibh cinn roimhe nó ina ndiaidh. Luaitear ainm eagarthóirí nuair atá sé ar eolas ach le roinnt irisí bhí an oiread sin eagarthóirí go mbeadh gá iad sin a liostáil in alt a bheadh bunaithe ar an iris áirithe sin). == Dímhaoiniú na nIrisí Gaeilge == Sa bhliain 2014, ar chúis laghdaithe mhaoinithe ón státchiste, d'éirigh [[Foras na Gaeilge]] as maoiniú a chur ar fáil do 10 n-iris nó nuachtán Gaeilge. B'iad sin '''An Sagairt''', '''[[An tUltach]]''' [https://antultach.wordpress.com/2017/10/30/murdair-mham-trasna/], [[Beo!|'''Beo.ie''']] [http://www.beo.ie], '''[[Feasta]]''', '''[[Gaelscéal]]''' [https://cadhan.com/gaelsceal/], '''[[Lá Nua]]''', '''[[Saol (Nuachtán)|Saol]]''', '''[[An Timire|Timire]]''' agus dhá iris ghréasáin a bhí ar Gaelport.com (''suíomh Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge''): [https://www.bai.ie/blog/2013/01/30/rochtain-nios-fearr-anois-na-riamh-ar-chlair-raidio-ghaeilge-a-bhuiochas-do-na-meain-dhigiteacha/ '''Cogar'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211128115419/https://www.bai.ie/blog/2013/01/30/rochtain-nios-fearr-anois-na-riamh-ar-chlair-raidio-ghaeilge-a-bhuiochas-do-na-meain-dhigiteacha/ |date=2021-11-28 }} agus '''As na Nuachtáin''' (an cúram san glactha ag [[PEIG.ie|'''Peig'''.ie]])'''.''' Bhí deireadh tagtha le '''[[Goitse]]''' an bhliain roimh ré ach ní bhfuair siad siúd maoiniú ó FnaG ná uaidh Údarás na Gaeltachta. Roimh dheireadh na bliana agus théis babhta iarratasa, chinn FnaG go maoineodh siad nuachtán agus iris ghréasáin úr '''[[Tuairisc.ie]]''' agus '''[[Nós|Nós.ie]]''' agus leanfaidís de bheith ag soláthair maoiniú don iris clóite '''[[Comhar]].''' Sléacht ar earnáil iriseoireachta na Gaeilge a bhí sa dímhaoiniú agus theip ar mhisneach mórán de na scríbhneoirí. Bhí ardán scríbhneoireachta á soláthair ag na hirisí seo agus lucht léithe fairsing acu uilig agus thar oíche múchadh na coinnle seo a bhí mar lonrú dóchas teanga. San áit a bhí clampar ní raibh ann ach ciúnas. Mhair trí iris gan mhaoiniú, b'iad sin '''[[Feasta]]''' ''([https://peig.ie/cartlann-feasta/ cartlann])'' a mhaoinigh CnaG go dtí 2023, agus an '''[[an Timire|Timire]]''' a clóitear sé huaire sa bhliain agus atá á maoiniú anois as síntiúis; Ba mar fhreagra ar an dímhaoiniú bunaíodh an iris '''[http://maidineacha-caife.weebly.com/an-taobh-oacute-thuaidh.html An Taobh Ó Thuaidh]''' chun iris Gaeilge a sholáthair dos na 43 ciorcal comhrá a bhí gníomhach roimh an bpaindéim ar fud Bhleá Cliath ach chuir an [[Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann|paindéim Covid]] deireadh le sin. Eisíodh céad eagrán '''[[An Timire|Timire Chroidhe Naomhtha Íosa]]''' i 1911, agus mar gurb é an iris Ghaeilge ab fhaide sa tsiúil é, bheartaigh an t-eagarthóir nach dteipeadh air faoina stiúir. Mar sin chinn sé daoine a aimsiú a bheadh toilteanach síntiús a ghlacadh, agus de bharr a hiarrachtaí tá os cionn míle síntiús anois ag an iris, sin 600 níos mó ná an iris '''[[Comhar]]'''. Ar eagla go meastar go bhfuil deireadh le cúlú mhaoinithe na hiriseoireachta Gaeilge, b'fhiú léamh faoin a raibh le rá ag Cathal Goan, cathaoirleach iris Comhair, in alt i [https://tuairisc.ie/deireadh-le-comhar-a-bheadh-i-bplean-fhoras-na-gaeilge-cathal-goan/ Tuairisc] sa bhliain 2019. == Irisí agus Nuachtáin atá fós á gcló nó á n-eisiúint ar líne == In ainneoin na dímhaoinithe, lean roinnt irisí dá gcló agus tháinig cinn nua chun cinn. Faoi láthair (Lúnasa 2024) tá 25 iris / nuachtán Gaeilge á gcló ar pháipéir nó ar líne. In ord aibítir siúd '''[[Aneas]]''' [https://munsterlit.ie/aneas/], '''[[An Gael (iris as Meiriceá)|An Gael]]''' [http://www.angaelmagazine.com] (Meiriceá), '''[https://gaeilge.org.au/ga/leamh/an-luibin An Lúibín]''' (Astráil), [[Breac (iris)|'''Breac''']] [https://issuu.com/uccstudentmedia/docs/_breac_magazine] ([[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|OsC]]), '''[https://www.cartlann.ie/biseach Biseach]''', '''[https://developmenteducation.ie/?s=Domhan+N%C3%ADos+Fearr Domhan Níos Fearr]''' '','' '''Eipic, Iris Eoghanach, Iorras Aithneach, [http://www.irisleabhar.ie Irisleabhar Mhá Nuad],''' [[Mionlach (iris)|'''Mionlach''']] [https://www.misneachabu.ie/siopa/], '''Newsletter''' (Gaeilge) na nÍosánach, '''[https://open.spotify.com/show/3TmMHhtD0j4HxAHcpDb2Wp Nuacht Mhall], [https://www.glornangael.ie/wp-content/uploads/2023/07/Nuachtlitir-Teanga-Ti-7-Iuil-2023.pdf Teanga Tí], [https://peig.ie/nuacht2/ Nuacht-PEIG.ie],''' '''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]''' [http://www.gaelscoileanna.ie/news/media/nuachtan-nua-seachtain-do-mhic-leinn/], Scríbhneoirí Cois Teorainn, '''[[An Timire|Timire]]''' [https://www.timire.ie/] (an chroí ro-naofa), agus seans go bhfuil ceann nó dhó eile. Na cinn atá fós á mhaoiniú ag Foras na Gaeilge ná '''[[Comhar]]''' [https://comhar.ie/iris/], '''[[COMHARTaighde]]''', '''[https://comhar.ie/og/ Comhar Óg]'''. '''[[NÓS]]''' [https://nos.ie/] agus '''[[Tuairisc.ie]]''' [https://tuairisc.ie/category/nuacht/]. Mar nach raibh na Cíona Lín spleách riamh ar FnaG níor chuir an dímhaoiniú isteach orthu mar lean siúd a bhí sé de mhisneach dul i mbun scríobh, ag scríobh - leithéidí: [http://smaointefanacha.blogspot.com '''An Codú''']''',''' '''[https://imuscrai.wordpress.com/tag/imuscrai/ IMúscraí], [https://www.gaa.ie/api/pdfs/image/upload/ulms3dw0sprkazrzzlxd.pdf Cuaille]'''. Sa bhliain 2021 [https://tuairisc.ie/dualgas-dli-le-cur-ar-gach-seirbhiseach-poibli-seirbhis-i-ngaeilge-a-chur-ar-fail-sa-ghaeltacht/ actaíodh] gur gá do comhluchtaí stát 5% dá mbuiséad fógraíochta a chaitheamh ar fhógraí i nGaeilge agus 20% dá bhfógraí a dhéanamh leis na meáin Gaeilge. Dá bharr tháinig bláthú ar iriseoireacht i nGaeilge in athuair. Tá an nuachtán neamhspleách nua [[An Páipéar (nuachtán)|'''An Páipéar''']], á gcló go seachtainiúil ó bhí 2024 ann. Tháinig fás freisin leis na bhforlíonta Gaeilge sna nuachtáin náisiúnta. In 2025 cuireadh [[Scéal (nuachtán)|'''Scéal''']] ar bun, nuachtán clóite a bhfaightear gach Máirt leis an t-''[[The Irish Times|Irish Times]]'' agus an t-''[[Irish Examiner]]''.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/tuarascail/2025/04/15/gearcheim-theangeolaiochta-bhrisfeadh-se-do-chroi/|teideal=Géarchéim theangeolaíochta: ‘Bhrisfeadh sé do chroí’|údar=[[Michelle Nic Pháidín]]|dáta=2025-04-15|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-06-01}}</ref><ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22505509/|teideal=Éanna Ó Caollaí, Irish Times.|údar=[[Adhmhaidin]]|dáta=2025-04-15|work=[[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601210820/https://podcast.rasset.ie/podcasts/audio/2025/0415/20250415_rteraidion-adhmhaidin-annacaolla_c22505509_22505539_232_.mp3|archivedate=2025-06-01}}</ref><ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22508576-aine-ni-dhonnaile-iriseoir/|teideal=Áine Ní Dhonnaile, iriseoir.|údar=[[Pé Scéal É]]|dáta=2025-04-25|work=[[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601194727/https://www.rte.ie/radio/podcasts/22508576-aine-ni-dhonnaile-iriseoir/|archivedate=2025-06-01}}</ref>. Tá [https://www.irishtimes.com/gaeilge/tuarascail/ Túarascáil], leath leathanach Gaeilge an t-''Irish Times'' chuile Luan agus ar líne fosta. [[ExtraG.ie|'''ExtraG''']] [https://businessplus.ie/media-plus/extrag-gach-seachtain-irish-daily-mail/] gach Aoine san ''[[Irish Daily Mail]]''. Ar feadh breis agus deich mbliana roimhe sin b'é an t-aon nuachtán clóite i nGaeilge dá raibh ann ná '''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]''', forlíonadh Gaeilge an ''[[Irish Independent]]''.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nuachtan-cloite-gaeilge-nua-seolta-ag-oireachtas-na-samhna/|teideal=Nuachtán clóite Gaeilge nua seolta ag Oireachtas na Samhna|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2 Samhain 2024|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-11-02}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/nuachtan-nua-le-seoladh-ag-an-oireachtas/|teideal=Nuachtán nua le seoladh ag an Oireachtas|údar=[[Ciarán Dunbar]]|dáta=16 Deireadh Fómhair 2024|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=03 Samhain 2024}}</ref> == Foinsí Taighde == Tá go leor teideal le fáil ar shuíomhanna gréasáin '''Leabharlann Náisiúnta na hÉireann''', '''World Cat,''' '''ISSUU''', '''Ainm.ie,''' '''Taisceadán Cheoil Dúchais na hÉireann''' agus tríd an focal 'iris' nó nuachtán nó irisleabhar a scríobh i mboscaí cuardaigh éagsúla. [[Íomhá:Nos logo.jpg|mion|''[[NÓS|NOS]]'']] [[Íomhá:Lógó Tuairisc.ie.jpg|mion|[[Tuairisc.ie]]]] Bhí go leor eolais maidir le hirisí na Sé Chontae i dtaispeántas a rinne '''Pobal'<nowiki/>'' i mBéal Feirste agus an leabhrán dar teideal ''<nowiki/>'Bolg an tSolair''' a d'eisigh siad sul má déanadh dímhaoiníodh orthu siúd. Bhí mórán teideal d'irisí éagsúla i leabhar Phillip O'Leary '''Gaelic Prose in the Irish Free State''' agus fuair údar an ailt seo neart eolais ó chuimhní [[Pádraig Ó Snodaigh|Phádraig Uí Snodaigh]] a bhí páirteach i mórán irisí a eisiúint é fhéin agus neart eolais ar theidil inmheánacha Shinn Féin ón Teachta Dála [[Aengus Ó Snodaigh]]. Táthar ag súil le lear mór irisí agus nuachtán a d'fhoilsigh [[Conradh na Gaeilge]] is a gcraobhacha thar na blianta a chur leis an liosta amach anseo. == Cíona Lín / ''Blaganna'' == Focal eile ar '<nowiki/>'''dialann'''<nowiki/>' is ea '<nowiki/>'''cín lae'''<nowiki/>'. Ciall ''''cín'''<nowiki/>' ná ''''leabhar''', dá réir luíonn sé le ciall gur ''''cín lae lín'''<nowiki/>' nó'n ngiorrúchán '''<nowiki/>'Cín Lín'''' a bheadh ar '''''Web log''''' nó '''''Blog'''''. Faraor b'é an traslitriú ''''Blag'''<nowiki/>' a roghnaigh formhór acu siúd a bhí ag cur a gcuid scríbhinn ar an ngréasáin, ach roghnaigh ''An Coimíneach'' ''''Cín lín Uí Choinmín'''<nowiki/>' a thabhairt ar a chuid iarrachtaí féin. Pléann Aonghus Ó hAlmhain (duine des na Cín línteoirí is fada sa tsúil) an sainfhocal 'Cín Lín' ina alt '[https://aonghus.blogspot.com/2013/01/cin-lin-no-blag-athuair.html Cín Lín nó Blag]'. Ag deireadh an ailt roghnaíonn sé feidhm a bhaint as ''''blag'''<nowiki/>' de dheasca ''blagadóir'' nó ''blagálaí'' a bheith níos éasca le rá. Eachtrannaigh le Gaeilge a thosaigh na céad ''cíona lín'' Gaeilge, B'iad siúd ''Séamus (Poncán) Ó Neachtain'' i 2002, ''Panu'' ''Höglund'' i 2003 agus ''Hillary Sweeney'' i 2004. Lean ''Aonghus Ó hAlmhain'' iad i 2005 agus ''Eoin Ó Riain'' leis An Codú i 2006. Lean lear mór eile iad go raibh ré órga ann idir 2009 agus 2013 nuair a bhí os cionn 50 cín lín gníomhach. B'ait nár mhair an tromlach i ndiaidh dí-mhaoiniú na n-irisí Gaeilge - cá bhfios ach gur chaith an dímhaoiniú scáth dorcha ar an earnáil tré chéile agus gur bhailigh an slua isteach ón dtrá, nó an é go ndeachaigh daoine i muinín na [[Meáin chumarsáide na hÉireann|meán sóisialta]] atá i bhfad níos gasta chun freagraí a fháil ar thuairimí. Cibé fáth, níl ach dosaen cín línteoirí fós ag gabháilt den cheird agus tá an dream ba luaithe chuige ''Hilary Sweeney'', [[Panu Petteri Höglund|''Panu Petteri Höglund'']], ''Denis King, Aonghus Ó hAlmhain agus Eoin Ó Riain'' fós ina measc. Tá 150 sa liosta atá ar fáil faoi bhun liostaí na n-irisí agus nuachtáin. == Liostaí na n-Irisí ⁊ Nuachtáin == Faoi 6 cholún lorgaíodh an t-eolas seo 1. '''Teideal''' 2. '''Cineál Foilseacháin''' 3'''. Blianta Eisithe''' 4. '''Buneolas''' 5. '''Eagarthóirí''' 6. '''Eolas Breise.''' Tá mórán bearnaí ann de thúisce easpa nó na foinsí eolais cuí. Féadfadh siúd le heolas cruinn é sin a líonadh isteach. Maidir le líon na n-irisí - aimsíodh '''380''' i n<u>[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#I nGaeilge Amháin|Gaeilge Amháin]]</u>, '''118''' gcinn i n<u>[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Gaeilge ⁊ Béarla|Gaeilge agus Béarla]]</u>, '''9''' gcinn i n<u>[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Gaeilge ⁊ Gaidhlic (⁊ Béarla)|Gaeilge, Gaeidhlige agus Béarla]],</u> '''10''' gcinn <u>[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Ilteangach|Ilteangach]]</u>, '''10''' [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla|<u>sraith Ghaeilge i nuachtáin Béarla</u>]] ''(is cinnte go bhfuil breis ann''), '''87''' gcinn le [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Teideal Gaeilge, altanna Béarla|<u>teideal Gaeilge</u> le h<u>altanna i mBéarla</u>]] agus '''2''' cheann i m[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#An Ghaeilge á bplé i mBéarla|<u>Béarla</u> <u>ag plé na Gaeilge</u>]]. Tá '''147''' [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Cíona Lín / Blaganna|Cíona Lín / Blaganna]] sa liosta thíos. === I nGaeilge Amháin === {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ I nGaeilge Amháin ! scope="col" | Teideal ! scope="col" | Nuachtán / Iris ! scope="col" | Blianta ! scope="col" | Buneolas ! scope="col" style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope="col" style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''Ach''' |Iris |?<1962>? |Iris Chuallacht Cholm Cille i gColáiste Mhá Nuad | | |- |'''Acta Medica Gadelica''' |Sraith |1983-1985 |Iris Acadamh na Lianna |''Liam Ó Sé'' |''is é bhunaigh é'' |- |'''Agus''' |Iris Míosúil |1961-98 |Corcaigh |''Diarmuid Ó Murchú ansin Diarmuid Ó Súileabháin'' ''don tríú bhliain deiridh nuair a baineadh an deontas daofa.'' | |- |'''Aiséirigh / Aiséirí''' |Bliainiris |1942-50?-75 |Bliainiris Chraobh na hAiséirí CnaG. Clóite ag Nuachtáin teo. |''Gearóid Ó Cuinneagáin'' |''Déanadh míosgán Béarla as nuair a scoilt an chraobh is nuair a bhunaigh Gearóid an páirtí polaitiúl Ailtirí na h-Aiséirigh.'' |- |'''Amárach (guth na Gaeltachta)''' |Nuachtán |1953-83 |Muintir na Gaeltachta / Comharchumann Chois Fharraige.Indreabhan, | | |- |'''Aimsir Óg''' |Iris |1999-'00> |Scéalta Aistí Dánta, Cúrsaí reatha, Critic, Béaloideas, Teanga |''Micheál Ó Cearúil'' |''trí h-eagrán (ceithre leabhar, eagrán a 3 in dhá chuid)'' |- |'''Aisling''' |Iris |1973-75>? |Iris ócáidiúl Dhún Chaoin cló Dhún Chaoin 10p mí na Nollag tháinig an chéad eagrán de Aisling – Pobal 24 Beal. 1974 |''Mícheál Ó Dubhshláine/ Aogán Ó Muircheartaigh'' |''dírithe ar phobal Dhún Chaoin is mó a bheidh sé de réir cosúlachta. Fíor iris logánta í idir dréachtú, bhéarsaí agus nuacht an pharóiste fiachla ann fosta – Pobal 24 Bealtaine 1974'' |- |'''An Aimsr Óg -''' |sraith |2002-'06 |Páipéar Ócáideach ag plé an teanga |''Micheál Ó Cearúil'' |''7 n-eagrán'' |- |'''An Aimsir Óg''' |sraith |2002-'04 |Paimfléid ar chás na Gaeilge i mórán rémsí |''Micheál Ó Cearúil'' |''5 eagrán'' |- |'''Anam Bheo''' |Nuachtán |2008 >? |Nuachtán mhíosúi de chuid na Bruiséile | |cruthaithe ag Pobal Gaeilge na Bruiséile |- |'''An Bárd''' |Iris |?<1917>? |Arna chur amach do mhuintir na Láimhe Deirge Béal Feirsde | |Uimh. 176 = 1917 |- |'''An Barr Buadh''' |Iriseán |1912 (3 mhí) |Seactanán Polaitiúl a bunaigh Pádraic Mac Piarais – |''Pádraic Mac Piarais'' |Lean ó Mhárta go Bealtaine 11 eagrán |- |'''An Bhearna Bhaoghail''' |Nuachtán |1912>? |idir láimhe ag Comhluadar Airt Uí Ghríofa 6 Sr. Fhearcair CA Shinn Féin | | |- |'''An Birín Beo''' |sraith |1824- 1925 |Gaeltacht Músgraidhe Corcaigh | | |- |'''An Branar''' |Iriseán |1919 - 1925 |Ó 1919-1920 Eisíodh as plás Ely (seoladh Chraobh na gCúig gCúigí CnG) Muintir an Bhranair, BÁC a d'eisigh é i 1925 as 122 faiche stiabhna (school of Irish Learning – Osbern Bergin) | | |- |'''An Bréagán''' |Iriseán |1912 – 1918 |Páipéir tosnuightheoirí Chraoibhe na gCúig Cúigí de CnG | |6 orlach x 4orlach – Do lucht foghlamtha ranganna G na craoibhe. Lámhscríofa sa chló Gaelach' |- |'''An Bhrídeog''' |Iriseán |1929 -32 |eipic |''Louise Gavin-Duffy ??'' |Leanann mar 'Fé Bhrat Bríghde' |- |'''An Briathar Saor''' |sraith |1994-96 |Chuile cheathrú? Wales Comhluadar Chaerdydd |''Patrick Egan'' | |- |'''An Camán''' |sraith |1898-38>? |Míosachána r aibh CnaG CLG páirteach ann. Cómh-Choiste na g-Cumann nGaedhealach BÁC |''Donnchadh Ó Brian / Pádraig Ó Caoimh'' | |- |'''An Caomhnóir''' |Iris |1989-'13>? |Nuachtlitir Fondúireacht an Bhlascaoid | | |- |'''An Chearnóg''' |Iris |1923 -25 |Iris Chonnachtach a bhí ar thaobh na bPoblachtach |''Athair Micheál Mac an Mhílidh an bhainisteoir'' |clóite ag [[The Connaught Telegraph|''Connaught Telegraph'']] |- |'''An Chléir''' | |1937>? |Tuarascbháil Chumann na Sagart nGaedhealach | | |- |'''An Chóisir Cheoil''' |leabhrán |?<1952-60>? |120 amhrán i 12 leabhrán amhráin |''Seán Ó Tuama'' | |- |'''An Chraobh-Ruadh''' |sraith |1913 -? |CnG Bhéal feriste / Árd-sgoil Ultach | |irisleabhar Chonnartha na Gaedhilge ghá chur amach ag muinntir na h-Ard-Sgoile Ultaighe, Béal Feirsde |- |'''An Claisceadal''' |sraith |1930-40 |Leabhrán le amhráin i nGaeilge |''Colm Ó Lochlainn'' | |- |'''An Codú''' |Iris ar líne |2006 -2021> |Smaointe Fánacha as Chonamara |''Eoin Ó Riain'' | |- |'''An Coileach Grinn''' |Greanán |1952>? |Greannán Gaeilge micléinn UCD |Micheál Ó Cíosóig agus [[Mícheál Ó Bréartúin|Micheál Ó Bréartúin]] |''ainmnithe i ndiaidh proinnteach 'The Green Rooster''' |- |'''An Crann''' |Sraith |1908-24>? |Coiste Feis Thír Chonaill. | |Foilsithe leis An Stoc (1917-1920, 1923-1931) Cf. R. de Hae, Clár-Litridheacht na Nua-Ghaedhilge. |- |'''[[An Cúléisteoir]]''' |Irislín |2004 – 2009 |Irislín Chonamara |''http://anghaeltacht.net/ce/cartlann/0101.html'' |Foilsithe ag Foilsitheoirí Read-out i mbaile na hAbhann ag |- |'''An Déiseach''' |Sraith bliantuil |1963>? |CLG PhortLáirge | | |- |'''An Domhain''' |Nuachtán |1991 |Aon eagrán amháin (meastar) | |Amhail is gur nuachtán triallach a bhí ann mar go raibh litreacha ón bpoball sa chéad eagrán agus freagra crossfhocal an eagrán roimhe san eagrán sin freisin. |- |'''An Dréimire''' |Sraith mhíosúil |1987 -1996 |Do lucht Ardteiste. Leantar mar 'Dréimire' i 1997 |''Áine Ó Cuireáin'' |Clóite ag Anois Teo. Go '97 ansin ~Gael-Linn. ''Ní fios ar clóadh idir 2001-08'' |- |'''An Duibhneach''' |Iris |?<1974>? |Iris Ráithiúl Coisde Cearta `Sibhialta'/náisiúnta Chroca Dhuibhne 5p |''Breandán Mac Gearailt'' |Tar éis do Breandán Mac Gearailt éirigh as bheith ina eagarthóir ar Misneach bhunaigh sé seo. |- |'''[[Aneas]]''' |Iris |2020 >-'23> |Belles Lettres as Gaeilge. Filíocht, Gearrscéalta, Critic liteartha |[[Simon Ó Faoláin]] |(Southward Editions €10 Corcaigh (ionad Litríochta an deisceart), d’fhás seo as an forlíonad Gaeilge dar teideal https://munsterlit.ie/aneas/ |- |'''An Fiolar''' |Iris |1930>? |Irisleabhar Scoile na Mainistreach (conc na mainstreach i dTuaisceart Éile) | | |- |'''An Fíor Éirionnach''' |Iris |1862>? | |''Richard D'alton is a scríobh'' |A scarce Tipperary journal” -Journal of the Waterford and South-East of Ireland Archaeological Society, Vol. XIII, pp. 107-111, 1910 |- |'''[[An Gael (iris as Meiriceá)|An Gael]]''' |Iris |2009-'26> |Cumann Carad na Gaeilge a chuireann amach é. | |An cumann céanna a chuir An Gaodhal amach in 1881 [https://www.magcloud.com/browse/Magazine/13595 Ar líne] |- |[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=759 '''An Gael Óg'''] |Irish |?<1965-1972>? | |[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=759 Aigistín Segius Ó Maoil Eoin] a scríobh mórán des na scéalta Seán Slattery a mhaisigh. |Ní heol ó na foinsí an fiontar úr a bhí ann seo nó leanúint den tsean iiris An Gadhael Óg a bhí ann seo. |- |'''An Gael Óg''' |Nuachtlitir |2011-13> |[[Na Gaeil Óga]] CLG a chuir amach | | |- |'''An Gael – An Dord Féinne''' | |?<1929 >? |[ Iml 7 Uimh.5 1929 ] | |deirtear go raibh an tArdeaspag ina chathaoirleach ar choiste a bhí ag bailiú airgid chun foclóir Gaeilge, a rinne Michael O’Keeffe as Sráid na Cathrach, a fhoilsiú. |- |'''An Gaedheal''' |iriseán |1916>? |The Gael : a weekly journal of stories, sketches, news notes, songs, etc | | |- |'''An Gaedheal Óg''' |Iris |?<1937-1945 |Iris do dhaltaí bunscoile. Bráiṫre Críostaṁla na h-Éireann a bhí istigh san iris 'Our Boys' | |Tháinig Tír na n-Óg sna sála air. De thúisce achannaí ó T. Deirg go Seán McEntee Aire. Airgeadais a foilsíodh an GÓ |- |'''An Gaeilgeoir''' |nuachtlitir | |Bráithre Críostaí na hÉireann BÁC | | |- |'''[[An Gairdín (irisín)|An Gairdín]]''' |Iriseán |2024 |Iris bhliantúil don bpobal [[AerachAiteachGaelach]] |Stiofán Ó Briain |'AerachAiteachGaelach – Irisín a hAon'. Chuir an dream chéanna, fé stiúr Conaill Ó Duibhir , a d'eisigh Aerach-Cueir[https://www.aerachaiteachgaelach.net/foilseachain aerachaiteachgaelach.net/foilseachain] [https://www.siopaleabhar.com/tairgi/an-gairdin-aerachaiteachgaelach-irisin-a-haon/ siopaleabhar.com/tairgi/an-gairdin-aerachaiteachgaelach-irisin-a-haon] |- |'''An Geata /An Geatín''' |Sraith / irislín |1993 -2021> |Nuachtlitir Ghaelacht na Mí | |Tugadh An Geatín air nuair a foilsíodh ar an idirlín amháin é |- |'''An Ghaoth Aneas''' |forlíonadh |2011>2016 |forlíonadh Gaeilge den iris Southword a d’eisigh Ionad Litríocht an deiscirt. |''Ailbhe Ní Ghearbhuigh ‘11-’14 + Colm Breathnach ‘15-’16'' |12 eagrán a thosaigh le heagrán a 20 de Southword, Mhaoinigh Foras naGaeilge é. Tháinig Aneas ina dhiadh i 2020 |- |'''An Giolla''' |irisleabhar |1951>? |Iris oifigiúil Giollaí na Saoirse | | |- |'''An Giorrfhiadh''' |Iris |1922>? |Iris Ghaeilge Phríosúin an Churraigh |''Proinsias Ó Riain'' | |- |'''An Glaodh''' |Iris |?<1945>? |An taon páipéar scoile sa tír scríofa i nGaeilge | | |- |'''An Glór''' |Iris |?<1940-47>? |Iris CnG Áth Cliath, Gach ré Shatharn |''Anraoi Ó Liatháin -'' |[ar fáil i leabharlann Gilbert Sr. An Phiarsaigh] Thánig 'Feasta' ina dhiadh. |- |'''An Grianán (CnG)''' |Páipéar | |Páipéar Cinn Bhliadhna do Ghaedhealaibh Chorcaighe : ar n-a chur amach ag Craoibh Naoimh Fionn-Bharra. | | |- |'''[[An Guth]]''' |Iris i bhfoirm leabhar |2003 – 2012 |Duanaire Gaeilge- Gaidhlig - Iris filíochta is próis – bliantiúl-ish |[[Rody Gorman|''Roddy Gorman'']] |Foilsithe ag Coiscéim 7 gcinn ar fad. ''“leanbh caithiseach Rody Gorman, a chuir filí Éireann agus Alban ag cabaireacht'' le chéile.” - ''Alan Titley'' |- |'''An Iodh Morainn''' |sraith |1940-46>? |Bliain Iris Cumann Gaelach Choláiste na hOllsgoile Áth Cliath |''Dónall Ó Móráin ⁊ Roibeárd Mac Góráin'' |Cló G. |- |'''An Iris''' |Iris |1945-46 |An Gúm – iris faoi scáth 'The Bell' |''Séamus Ó Néill'' | |- |'''An Lámh Dhearg''' |Iris |1971-74? |Coiste Troda Gaedhealtacht Dhún na nGall |''Seán Ua Cearnaigh (a bhí ina Chumannach)'' |Deich n-eagrán ar fad. ''Tá an stailc scoile i gcoinne chléir'' Bhaile Na Finne..... Meabhraíonn An Lámh Dhearg, uimh a 5, dúinn conas mar atá. - Pobal 6 DF 1978 |- |'''An Lasair''' |Iris |1919 |''níor foilsíodh riamh é (de thúisce gur líon An Branar an bhearna)'' | |Thug Seán Tóibín (athair Tomás agus Néill corcaigh) iarracht ar iris nua An Lasair a bhunú i 1919 chun an bhearna a d’fhág bás Irisleabhar na Gaedhilge a líonadh |- |'''An Leabharlann''' |Iris |1932>1938 |Journal for the Library association of Ireland | | |- |'''An Léitheoir''' |sraith |1955-1992>? |Bulletín na gciorcal Léitheoirí | |Nuacht Phortláirge a chuir i gcló |- |'''An Leughthóir Gaedhealach''' |Iris |1897>? |Iris Chraobh na Laoi. CnaG |''Osborne Bergin'' | |- |'''[[An Linn Bhuí]]''' |sraith |1997-'18>/ |Iris Ghaeltacht na nDéise (bliantúil) |''Leabhair na Linne / Pádraig Ó Meacháinn (UCC?) Aoibhnn Nic Dhonnachadha'' | |- |'''An Litríocht''' |Iris Míosúil |1953>? | |''Seán Ó Cuill'' |Cuireadh roinnt eagrán amach. Deartháir leis an eagarthóir é an manach Capaisíneach Pádraigh Ó Cuill. |- |'''An Lóchrann''' |sraith |1907-1931>? |Páipéar Gaedhilge in Aghaidh Gacha Míosa / Páipéar dátheangach míosamhail le h-aighaidh Gaedheal???? |''Pádraig Ó Siocfhradha 1907-13, Cormac Ó Cadhligh 1930-31'' |Pápeur le Gaedhilg in aghaidh an mhíosa (Ciarraí). “''d’fhéach Pádraig Ó Siochfhradha  chuige gur Ghaeilge amháin a bheadh i gcló inti”'' |- |'''An Lóchrann''' |Iris/leabharán |1969/1970 |Iris chomhairle Fhianna Fáil in Áth Cliath, Lár-Thuadh | |Uimh 2-3, Meitheamh 1969, June 18,1969 |- |'''An Lúibín''' |nuachtlitir |2004-2021> |Nuachtlitir Chuman Gaeilge na hAstráile |''Colin Ryan (aois 80)'' |Gach Coisís |- |'''An Muimhneach Óg''' |Iris |1903-05 |Irisleabhar Míosumhail chun Cabrughadh leis an Dream atá d'Iaraidh Éire Dhéanamh Gaedhealach | |páipéar míosúil a chuirfeadh an Cork Sun amach |- |'''An Músgraigheach''' |Iris |1943-45 |Bulletín ráithiúl do mhuintir Mhúscraí a d'fhoilsigh Cáirde Mhúsgraigheí | | |- |'''An Múscraíoch''' |Iris |1991>? |Corcaigh | | |- |'''An Nasc''' |Irisleabhar |1958>? |Journal of the Irish in German Society Vol.1 no.1 | | |- |'''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]''' |Nuachtán |2024> |Nuachtán neamhspleách |[[Caoimhín Ó Cadhla]] |Nuachtán seachtainiúil neamhspleách á fhoilsiú in [[Ráth Chairn]] ag [[Gaelmheáin Teoranta]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> |- |'''An Phoblacht''' |Nuachtán |2012 |Eagrán speisialta do Ard Fheis Sinn Féin 2012 - iomlán i nGaeilge | | |- |'''An Réalt''' |Iris |?<1920 -25>? |Iris an chumainn ghaeiligh Ollscoil ÁC | | |- |'''An Réiltín''' |Iris |1947>1969>? |Feasachán oifigiúl Ógra Éireann (cumann gaelach daltaí i scoileanna Na Bráithre Críostaí) |''T.N. > Ó Briain, Liam Ó Caithnia'' |Débhliantiúl (ráithiúl amantaí) filíocht, altanna. ''Im 15 Eag 1 1969 (1961=imleabhair 14)???'' |- |'''[[Léann Teanga: An Reiviú|An Reiviú]]''' |Iris bhliantiúl |2013-'14> |Iris léann teanga. [[Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge]] | | |- |'''An Reult''' |sraith |1920-25 |Irisleabhair na hOllscoile BÁC | |''Arna chuir amach do lucht an Chumainn Ghaedhealaigh i gColáiste ma h-Ollscoile i mBÁC'' |- |'''An Ridire Duibhneach''' |Nuachtán |1982 |Foilsithe ag Cearta Sibhialta na Gaeltachta Corca Dhuibhne |Fergus Ó Flahtarta, Breandán Mac Gearailt | |- |'''An Ridireacht Liteartha (1)''' | |1917 |Bunaithe ag Pádraig Ó Conaire d'fhonn cabhrú le scríbhneoireacht Ghaeilge |''Pádraig Ó Conaire'' | |- |'''An Róimh''' |Iris bhliantiúl |1923-25 ??1932>? |Irisleabhar Gaedheal ag cur síos ar imeachtaí na bliana sa Róimh. |''Eric Mac Fhinn'' | |- |'''An Saol Gaelach''' |sraith |1950-1965 |Comhdháil na Gaeilge, 44 Sráid Chill Dara | | |- |'''An Sagart''' |Iris |1958--2015. |Iris Cumann na Sagart – Coláiste Phádraig / foilsithe ag An Sagart. Ailt ar spioradáltacht, diagacht, liotúirge, éacuiméachas, ar Ghaeilge ⁊rl |''An tAth. Colmán Ó hUalacháin ⁊ [[Tomás Ó Fiaich]] 1958 -1963'' ''[[Pádraig Ó Fiannachta]] ó 1964 - 1973 / 1978 -1988 go 2015?'' An tAth. Cathal Ó hÁinle 1974-1977 | |- |'''An Scríobhnóir Óg''' |Iris/leabhar? |2013>? |Cnuasach gearrscéalta scríofa ag micléinn Coláiste na Tríonóide | | |- |'''Anseo is Ansiúd''' |Nuachtlitir |2016-2019>? |Pobal ar a'n iúil, Ceantar an Omaigh. 16 leathanach |Pádraig Mac Congáil |Feasachán imeachtaí Ghaeilge an Ómaigh agus Fhearmanach https://issuu.com/pobalaraniul/docs/nuachtlitir_eagran_5_me_n_f_mhair_2019 |- |'''An Sgéal Nua''' | |1920->? |foilsicheán Náisiúnta Trá Lí - Uimh 1 1920 | | |- |'''An Sguab''' |Iris ráithiúl |1922-32>? |cur síos ar chúrsaí na hÉireann, léirmheasanna, litreacha, comórtaisí ⁊rl |''Eamonn Mac Giolla Iasachta Pádraig Ó Cadhla a bhunaigh'' |nasc leis An Lóchrann |- |'''An Síol''' |Iris meánscoile |1952? |Iris Choláiste an Mhuireadaigh, Béal An Átha, Maigh Eo |''Peadar Bairéad (94)'' |Aon iris amháin a clóadh, Meánscoil B a bhí i gceist |- |'''An Síol''' |sraith |?<1942-69>? |Blian-Iris An Chuallacht Gaelaí, Ollscoil Chorcaí | | |- |'''An Síoladóir''' |iriseán |1920-22 |Irisleabhar Cumann na Sagart nGaedhealach | |Muintir Mhic an Giolla BÁC a d'Foilsigh |- |'''An Síoladóir Nua''' |iris ar líne |Earrach 2016 |Aistí stairiúla ar chúrsaí eaglasta Ghaeiligh. Stair An Sagairt leis. |''an tAth. Martin Mcnamara.'' |Ní raibh ann ach an taon eagrán amháin, óir gur éag an eagarthóir. |- |'''An Sléibhteánach''' |sraith |1912-38>? |Irisleabhar Choláiste Chnuic Mhellerí |''An tAb Mauris (Muiris Ó Faoláin) a bhunaigh'' |Iris na Mainistreach i gCeapach Choinn |- |'''An Staighre''' |sraith |1994-1997 |Míosagán. Foilsithe ag Anois, gaolta le Céim | |míosúil |- |'''[[An Stoc]]''' |Irisleabhar |1917-1932 |Míosagán. Colaiste na hOllscoile Gaillimh |''Tomás Ó Máile'' |Bhunaigh Pádraig Ó Conaire Pádraig Ó Máille agus a dheartháir Tomás Ó Máille an iris. Clódh an chás cheann i Mí na Nollag 1917. |- |'''An Stoc''' | |1990 -?? |Arna Fhoilsiú ag Dáil Uí Chadhain | | |- |'''[http://maidineacha-caife.weebly.com/an-taobh-oacute-thuaidh.html An Taobh Ó Thuaidh]''' |Iriseán |2014-2019> |'Ar fud chathair Átha Cliath' Iris mhíosúil Árna fhoilsiú ag Triúrach na Cathrach (BÁC) |''Pádraig Mac Éil'' |Á scríobh ag agus dos na 43 maidineacha Caifé a bhí á eagrú ag Seán Ó Coileáin ag eagru nó ag tacu leo roimh ré covid. Chathair Bhleá Cliath. Clóite in A4 den chéad uair d’eagrán Eanáir Feabhra 2019?, A5 a bhí ann roimh ré. |- |'''[[An Teachdaire Gaelach]]''' |iriseán míosúil |1829>? |Iris i nGaeilge na hAlban |''An Doctúir Urramach Tomás Mac Leoid'' | |- |'''An Teachdaire Ghaelach''' |foilseachán |185? |Nior foilsíodh riamh é – Béalfeiriste |Roibeád Mac Adháimh |Bhí sé beartaithe ag R Ma Adh. Ach is dócha go raibh in iomad oibre in ullmhú an fhoclóra le Aodh Mac Domhnaill. |- |'''An Teaghlach''' |Iris |1965 -1970 |Iris Cumann na dTeaghlaigh Ghaelacha, míosúil |''Fionntán Mac Aodh Bhuí'' |Bunaithe i mBÁC ag an eagraitheoir, is a chlann ag freastal ar Scoil Lorcáin. Leanadh dá gcló i gCorcaigh in Áras an gCraoibhín ar feadh 3 bhliain. Cuireadh roinnt eagráin i gcló i mBéal Feriste sa tsean-chló Níor lean ach ar feadh roinnt blianta, iarradh ar na coistí éagsúla na h-irisí ascríobh agus a chló iad féin. Rinneadh ceann i mBéal Feriste. |- |'''An t-Eaglaiseach Gaelach''' |sraith |1919-28 & 90-92 |Iris Gaeilge Eaglais na hÉireann (The Gaelic Churchman) | |Cumann Gaelach na h-Eaglaise, Deilgnis BÁC |- |'''An t-Eagrán''' |sraith |?<-2014> |Páipéir Gaeilge anChloáiste DIT san @edition. Scríobh do fhocail, inis do scéal | |https://twitter.com/eagrandit |- |'''An Teanga Mharthanach''' |sraith |1989-1994 | | |Clóite sna Stáit Aontaithe |- |'''An t-Éireannach''' |Iris |1910 -13>? |Iris an Chonartha in London |''Pádraig Sáirseál Ó hÉigarrtaigh'' | |- |'''[[An tÉireannach (iris)|An t-Éireannach]]''' |Nuachtán |1934-37 |'Guth na nGaedheal' - Páipéar seachtaineamhail |''Seán Beaumont'' |''Nuachtán Sóisialach Gaeltachta.'' Leabhar scríofa ag [https://www.jstor.org/stable/23197288?seq=1 Eamon Ó Cíosáin] ina dtaobh. Seán Beaumont a mhaíomh i 1937: ‘… we have what no other Irish paper ever had, a circulation in the Gaeltacht’. http://ga.sciencegraph.net/wiki//An_tÉireannach_(iris) |- |'''An t-Éireannach''' |Neamhrialtán |1985-1989 |Foilsithe i bPáras | | |- |'''An tEolaí''' |Nuachtlitir |1991 -2004 |Iris Eolaíochta don meánscoileanna | |Clóite go ráithiúl ag An Gúm |- |'''An t-Iniúchóir''' |Iris |?<1924 |Iris clóite i Meiriceá |''Pádraig Feirtéar'' | |- |'''An t-irisleabhar''' |sraith |<?1930-41>? |Ollsgoil na Gaillimh | | |- |'''*[[An Timire]] -''' '''''[Timire an Chroí Naofa (Íosa) / Timthire Chroidhe Naomhtha Íosa]''''' |Iris ráithiúl |1911-2021> |Foilseacháin Ábhar Spioradálta na hÍosánaigh (Leabhrán An Chuallachta Chráibhthigh á ngoirthear an Apstalacht Urnaightheach) |''An tAthair Frainc Mac Brádaigh'' |An iris leanúnach is sine sa Ghaeilge ⁊ in Éireann. ''Thosaigh mar Timthire an Chroidhe Naomhta Íosa'' |- |'''An Tír''' |Iris |1928-34 |Míosachán Gaedhilge | |Cló Lucht Laighean |- |'''An Tobar''' |Iris |?<2003>? |Iris choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh | |lean mar flúirse |- |'''An Tobar''' |Iris |<?2006>? |Tréimhseachán de chuid Institiúid Oideachais Marino | | |- |'''An t-Óglach''' |Tréimhsecháin |1918 -1923 |Óglaigh na hÉieann Old Dublin Brigade,, The Irish Army Quarterly |''Maorghinearál [[Piaras Béaslaí|Piaras Beaslaí]]'' |Clóite i 6 [[Sráid Fhearchair]] áit a raibh Oifigí Shin Féin sul má bhí oifigí Chonradh a Gaeilge ann. |- |'''An t-Oibrí''' |Sraith | |Ardchumann Oibrithe agus IL tSaothar na h-Éireann | | |- |'''An tOireachtas (tír agus teanga)''' |sraith |??? |Foilsithe i mBÁC | | |- |'''An Treallán''' |Iris |1952 |Roinn Oideachas (aon eagrán amháin a bhí ann cháin An Cadhnach é i Comhar) | |Ní cuireadh amach ach an t-aon Eagrán Amháin |- |'''An Trodaí''' |Iris (teanga?) |1982>? |Iris (lámh scríofa) Gaoltachta chimí Phoblachtacha Phort Laoise |''[[Dessie Ellis]], Eamonn Ó Nualláin'' | |- |'''[[An tUltach]]''' |Iris mhíosúil |1924-'17> |Comhaltas Uladh de chuid Conradh na Gaeilge | | |- |'''An Tuairisceán''' |Nuachtlitir |<1970-1971->? |Scaipiúchán Inmheánach Amháin (Meitheamh 1970 'Nuachtlitir atá ag an gConradh' – Pobal 8 Eanáir 1971 | | |- |'''An Tuairisceoir''' |Cín Lae Lín |2013-'21> |Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht. |''Ciarán Dúnbar'' |https://antuairisceoir.wordpress.com |- |'''Anam Beo''' |Nuachtán |2008>? |Nuachtán do Phobal Gaeilge na Bruiséile | | |- |'''[[Anois]]''' |Nuachtán |1984-96 |Curtha aamach ag Gael-Linn | |Tháinig seo in áit Inniu is cuireadh Foinse ina h-áit siúd |- |'''Ar Aghaidh''' |Nuachtán/iris |1931-70>? |'Míosacán' Páipéar le Gaedhealachas, Litridheacht, Éargna agus Géileagar |''Eric Mac fhinn'' |Scríobhadh é sa sean chló i gcónaí |- |'''Ár nGuth Féin''' |Iris |?<1975>? |Iriseáin cimí poblachtánach H-Block | | |- |'''Banba''' |Irisleabhar |1901 – 1906 |Clóite ag Muinntir Ḃrúin agus Nualláin | | |- |'''Banbha''' |Irisín |2025 – |Ellen Corbett a d'fhoilsigh, mar chuid den aonach bliantúil zín i m[[Béal Feirste]] ar an 8 Meitheamh 2025. | | |- |'''[[Beo!]]''' |Irislín |2001 - '14 |irislín de chuid Oideas Ghael - Gleann Cholm cille |''Seosamh Mac Muirí'' | |- |'''Bheul''' |Iris |?<2018> |[Iml 20 eag 2 Meith '18 Ionad na Gaeilge Labhartha UCC |''Nuala de Búrca'' | |- |'''Biseach''' |sraith |1966 – 2023> |Cumann Forbartha Chois Fharraige |''Seosamh Ó Braonáin ('18)'' |Cartlann [https://www.cartlann.ie/biseach Biseach] , Seoladh [https://www.coisfharraige.ie/cumann-forbartha/nuacht-chois-fharraige/cartlann-nuachta-1-samhain-2023/ Biseach 23] |- |'''Blaiseadh''' |Bliainiris |2004 - '06 |Bliainiris de chuid An Béal Binn Brí Chulainn [Trí h-eagrán] |''Nuala Nic Con Iomaire'' | |- |'''Blas''' |Iris Raidió |?<2015> |Irish Raidió mar Phodchraoladh ó BBC Uladh | | |- |'''Bliainiris''' |Iris+ Irislín |1999 – '16? |Foilsithe ag Carbad, Ráth Cairn uimhi 11. Carabad a chló ansin Leabhar Breac. |''Ruairí Ó hUigín agus Liam Mac Cóll'' | |- |'''Bliainiris na Scéime (trinity)''' |Iris | | | | |- |'''[[Bolg an tSoláthair (Cumann na nÉireannach Aontaithe, 1795)|Bolg an tSolair]]''' |Iris |1837 |Curtha amach ag The Home Mission | |Aithris ar ainm an chéad iris le Gaeilge a tháinig amach i 1795 |- |'''[[Breac (iris)|Breac]]''' |Iris |2021-2023> |Iris Chuallacht Ollscoil Chorcaí |''Caitríona Ní Chonaill'' (2022) |[https://www.independent.ie/regionals/cork/news/gaeltacht-mhuscrai-student-caitriona-ni-chonaill-gets-onoir-na-gaeilge-in-ucc/41614199.html alt] ar eargarthóir san Indo. |- |'''Breacadh''' |Iris |2003 – '13>? |Príomhiris Náisiúnta Na Gaeilge, trí n-uaire sa bhliain i Ngaeilge Nádúrtha na Gaeltachtaí |''Bunaithe ag na Coistí Gairmoideachais'' | |- |'''Cad é an Scéal?''' |Irisleabhar |2020 |25 scéal faoi éirinn agus an Eorap |Gerry Kiely - Ceann Ionadaíochta an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn |Iris de chuid an Choimisiúin Eorpach |- |'''Cairde''' |Míosachán |1979 -1982 >? |(iml 4 uimh 11 1982) “Míosacán Cairde Gaelinn” | | |- |'''Ceiliúradh an Bhlaoscaoid (Iris na hOidhreachta)''' |Sraith |1989 – '14> |Ábhar léachtaí ar reimsi éagsúla de shaol an bhlascaoid |''Micheál De Mórdha'' |15 cinn. 1 Is 2 Foilsithe ag An Sagairt, Coiscéim ó uimh a 3 |- |'''Céim''' |Iris oideachais |1996-2014 |Don ard teist,gnáth leibhéal agus an idirbhliain freisin, Leantar mar 'dréimire', 'idirchéim' ⁊ 'staighre' |''clóite ag Anois Teo.'' |ní h-eol ar foilsíodh idir 2001-2011 |- |'''Ceol ár Sinsear''' |Iris |1906? 1924-25> |Traditional Irish airs selected from Ceol ár Sinsear, Ár gCeol Féinig, Sídh-cheol, songs of the Gael arranged By Annie W.Patterson |''Ath. Padraig Breathnach a Chruinnigh'' |Clóite agMuintir Bhrúin agus Nualláin |- |'''CIC''' |Iris |?<1985>? |Iris do Ghael Óga Bhéal Feriste |Gearóid Ó Cairealláin | |- |'''Cillín''' Iris na Cheathrún Rua |iris |2013-2014 |Ábhar léitheoireachta a cgur ar fáil ón bpobal dn phobal ar a dhúchas féin |''Máire Ní Chualáin, Máire Feirrtéar, Máire Ní Fhlaithartaigh, Breandán Feirrtéir'' |altanna ar stair áitiúil ar dhaoine áitiúla, ⁊rl |- |'''Cinnlínte.blogspot /@ceannlinte''' |Iris ghréasán |2014 |Ábhar nuachta ilghnéitheach | |An chéad Postáil in Eanáir 2014 is stadadh ag cur ábhar leis i 12 Márta 2014, |- |'''Claíomh Solais an Churraigh''' |Iris Míosúil |1996>? |Eisithe ag cór na n-oifigeach san choláiste oiliúna sa gCurrach |''Micheál Mac Gréil An chéad eag:'' | |- |'''CLO''' | | |An club Leabhar BÁC | | |- |'''Cló: nuacht 35,''' |sraith | |Journal of the Irish print union | |Lean seo i ndiaidh “Míosachán na gClódóirí” |- |'''Cogar''' |Iris |2010 - '11>? |Iris stílbheatha agus comhrá comhaimseartha na hollscoile |''Cathal mac Dháibhéid, Eoin Ó Murchadha'' |Iris Chumann Gaelach UCD |- |'''Cogar''' |Iris idirlíon | |Iris mar sheirbhís do chraoltóirí raidió le Gaeilge, | |Gaelport.com CnnaG |- |'''Cois Deirge''' |Iris |1977 - 90 | | |Scríobh [[Seán Ó hÓgáin (sagart)|Seán Ó hÓgáin]] ann. |- |'''[[Comhar]]''' |Iris |1942 – 2021> |Iris Míosúil | | |- |'''Comhar Óg''' |Iris |2013 – 2020> |Iris liteartha agus ealaíne de shaothar déagóirí. | | |- |'''[[COMHARTaighde]]''' |Iris |2015 - 2020> |Ríomhiris acadúil phiarmheasta bhliantúil | | |- |'''Comhphairtíocht ar son na Spriocanna''' |Iris ar líne |2021 - >? |Iris eile do dhaltaí scoile ó Chúnam Éireann | |Clúdach céanna le 'Domhan Níos Fearr' ón roinn gnóthai Eachtracha https://www.ourworldirishaidawards.ie/wp-content/uploads/2020/10/Irish-Aid-2021-Pupils-supplement_IRISH_Online-version-2.pdf{{Dead link|date=Samhain 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |'''Comhscéala - nuachtlitir''' |Iris mhíosúil |1995>? |CnnaG | | |- |'''Cothrom (na) Féinne''' |Iris |?<1940>? |Iris de chuid Choláiste na h-Ollscoile BÁC |''Dónall Ó Móráin / Aogán Brioscú'' | |- |'''Craic''' |Iris |?<2008 >? |Irisleabhair Nua Na Cuallachta, i nDoire | | |- |'''Craobh Rua''' |Iris |>1913< |Craobh Rua CnaG 1 eagrán amháin (dar le Aodán Mac Póiín) |''Cú Uladh? Alt leis ann'' | |- |'''Cuaille''' |Iris lín |2020 - 2021> |Iris nua Ghaeilge an CLG, feiliúnach do lucht meánscoile |''Jamie Ó Tuama'' |Bunaithe ag oifigeach Gaeilge an CLG Jamie Ó Tuama le linn an chéad tréimhse dianghlasála 2020 |- |'''Cuisle na nGael''' |nuachtlitir | |Iris Choláiste Ollscoile BÁC | | |- |'''[[Cuisle (iris)|Cuisle]] -''' '''''iris don nua aois''''' |Iris |1998 - 2000 |Foilseachán an Phobail, Casla. Bhí baint ag [[Pléaráca Chonamara|Pléarácha]] leis. |''Uinsin Mac Dubhghaill'' |[[Donncha Ó hÉallaithe]] a bhunaigh [http://homepage.tinet.ie/%7Ecuisle1/cuisle.htm Suíomh idirlín] [https://cadhan.com/cuisle/ Cartlann ar líne] |- |'''Cumarsáid''' | | |Iris bhliantúil scoil iriseoireachta i Ráth Maonis | | |- |'''Cumarsáid:''' '''''Ceol Cois Móire''''' |Iris | |Bunaithe ag Padraig Ó Fiannúsa mar chuid de Cumann seanchais Cois Móire. | | |- |'''Cumasc''' |Iris idirlíon |1998 |An chéad Iris Ghaeilge ar an idirlíon |''Cynthia Ní Mhurchú'' |Comhfhiontar de chuid RnG, Foinse agus telecom Interneta |- |'''CultúrLán''' |Iris |?<2015-2017>? |Foilseacháin idir nuacht agus fógrai imeachta dé-mhíosúil Chultúrlann Mhic Adaim - Ó Fiach |''Conchubhair Ó Lioatháin'' | |- |'''Dáil Na Mumhan''' |nuachtlitir |?<2012 - 2014>? |Imeachtaí i gCúige Mumhan - nuahtlitir CnG i gcúige Mumhan | |www.dailnamumhan.ie |- |'''Dearcadh''' |Nnuachtán |?<1954>? |“Cuirtear an Náisiún Gaedhealach i n-ath-réim” | | |- |'''Deile''' |Iris |1995>? |Iris mhuintir Chonamara i mBaile Átha Cliath | | |- |'''Deirdre''' |Iris |1954 – 86 |Iris na mBan |''Gearóid Ó Cuinneagáin'' | |- |'''Dinnseanachas''' |Iris |1964 – 67>? |Iris Chumainn Logainmneacha | | |- |'''Dóchas''' |Iris |1966 |foilsithe and an Cumainn Gaelach Coláiste Phádraig | | |- |'''*Domhan Níos Fearr''' |Iris |2019 - 2021> |Iris do bhunscoileanna chun spriocanna Cúnamh Éireann a mhúineadh. | |Eisithe ag an Roinn Gnóthaí Eactracha https://developmenteducation.ie/app/uploads/2020/02/Irish-Aid-2020-Pupils-supplement-Irish_AW2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525130746/https://developmenteducation.ie/app/uploads/2020/02/Irish-Aid-2020-Pupils-supplement-Irish_AW2.pdf |date=2021-05-25 }} |- |'''*Dréimire''' |Iris oideachais |1997-2021> |cleachtaí d'ardleibhéal na hardteiste i bhfoirm iris a clóitear 6 nuair sa bhliain | |Gael-Linn féach idirchéim ⁊ staighre https://www.gael-linn.ie/en/teaching-learning/dréimire/113-0/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602212340/https://www.gael-linn.ie/en/teaching-learning/dr%C3%A9imire/113-0/ |date=2021-06-02 }} |- |'''Dúchas''' |Iris |?<1962 – 1966>? |Iris Chumainn Ghaelaigh Choáiste Phádraig, Droim Chonrach | |Cóip ar fáil ó ABE Books |- |'''Duilleog''' |Nuachtlitir |2008 - '19 |Nuachtlitir Chomhair Chumainn forbartha Ghaoth Dhobhair, An chrannóg, Doire Beag | |http://www.bealoideasbeo.ie/Duilleog |- |'''Éarna''' |Irisleabhar |1922-25 |Irisleabhar fe chúram an Scoil Cheilteach i gcoláiste na hOllscoile i gCorgcaigh | |''“Aims to encourage the use of "Irish as a conversational medium for living interests and modern thoughts".--v. 1, no. 1, p. 42.'' '' Irisleabhar nua é seo, Déanfa sé a chion féin chin Oideachais na tíre a Ghaelú de chionn litridheacht is ealadhntacht do cheapadh san Ghaedhilg”'' - fógra san iris An Róimh. |- |'''Éigse na Tríonóide''' |sraith | |Cumann Gaelach Coláiste na Trínóide | | |- |'''Éigse Nua-Ghaedhilge''' |Sraith |1933-34 |''Dhá thráctas ar fhillí na Gaeilge ó 16ú céad dtí lár 18ú céad'' |''Piaras Béaslaí'' |Eagrán a 1 16-17 céad Eagrán a 2 17-1850 |- |'''Éire Glas go Buan''' |Iris leabhar |2020 |"12 scéal faoin Aontas Eorpach agus comhshaoil na hÉireann" |Gerry Kiely, Ceann Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn |Irish Choinisiúin na hEorapa |- |'''Éire Óg 2 theangach''' |Iris | |bunaithe agus eagarthóir Gearóid Ó Murchu | | |- |'''Éire, Bliainiris Gael''' |Iris bliantúil |1940-84 |Rogha Saothair Gaedheal mBeo |''Roibéard Ó Faracháin'' |CnnaG |- |'''Éire Sean agus Nua''' |sraith |?<1953/61>? |Na Bráithre Críostaí | | |- |'''Eipic!''' |Iris |MF 2017 - 2022 >? |€2.50 Irisleabhar Nua Gaeilge le hAghaidh Dhaltaí na hÉireann |''Stephen Keane (primary planet)'' |foirm ordaithe [https://www.cogg.ie/eipic%2521-tairiscint-speicialta/ Eipic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922150201/https://www.cogg.ie/eipic%21-tairiscint-speicialta/ |date=2023-09-22 }} 10 gcinn li rith na scoilbhliana. Scríofa i mBéarla ar dtús ansin ofráileadh do COGG é agus mhaoinigh siad é agus Pádraig as COGG a cheartaíonn na haltanna. Aistriúchán a bhí i gceist ar dtus ach anois tá daoine ag scríobh altanna. |- |'''Eleathanach''' |Irisín |?<2009?-2020> |Roinn Froebel don Bhun- agus Luath- Oideachas, Ollscoil Mhá Nuad, OÉMN, i gcomhpháirt leis an Idirbhliain, Coláiste Alexandra, BÁC 6. |''https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document//Eleathanach%20363.pdf'' |Aon leathanach de ghearrtóga 3 nó ceithre uair le linn míonnna na bliana léinn. |- |'''Eureka''' |Iris |2004 -2016 |Forlíonadh Eolaíochta do scoileanna, i bpáirt le hIonad oideachais Eolaíochta Coláiste Pádraig |''John Walshe – aistrithe Baibre Ní Ógáin'' |Seachtainiúil le linn tréimhse na scoile leis an Irish Independent. |- |'''[[ExtraG Gach Seachtain|Extra G]]''' |Nuachtán |2025 -'26> |Forlíonadh sheachtainiúil san Irish Daily Mail. Ar líne leis. | |Bhí an suíomh Extra G ag baint feidhm as G´¨gail len a n-altán-na a aistriú ar feadh ar a laghad 5 bhliain ach ní go dtí 2025 ar bheartaigh an an DIM nuachtán a chló. Ní heol an bhfuil Gúgail fós á bhfostú acu. [https://extrag.ie/ extrag.ie] |- |"'''Fáinne an Lae"''' Nua | |1925 | |"8 Leathanach, Feabhair Mór - Cuir Síntúisí chuig an Stiúrthóir s Ó Súilleabháin 25 Cearnóg Pharnáil, Áth Cliath" fógra in iriseán. | |- |'''Fanad''' |Iris |??? |???? | | |- |'''Faoi Ghlas''' |Iris |?<1938-45>? |Iris Lámscríofa na bPoblachtánaig i bPríosúin na Croimghlinne Béal Feriste |''idir 4-5 go neamhrialta- Páipéar Gaeilge Shinn Féin Sráid Chaoimhín, Foilseacháin na Poblachta. BÁC'' | |- |'''Faoi Ghlas''' |Iris |?<1981>? |Iris Lámscríofa na bPoblachtánaig i bPríosúin Phort Laoise | | |- |'''Fastaoim''' |Iris |1971>1973/4 |Coisde cearta náisiúnta Chroca Dhuibhne |''Breandán Mac Gearailt / Breandán Feirtéir'' |Tháinig seo i gcorbacht ar 'Misneach'. Is deireadh ré foilsithe á bplé san iriseán 'Pobal' dúireadh “Tá Fastaoim marbh ach níl Corca Dhuibhne gan irisí” - Pobal 24 Bealtaine 1974 |- |'''Feabhas''' |seachtanán |?<2014> |Treoirleabhar do Scrúdú na Gaeilge na hardteistiméireachta | |Forlíonadh de chuid 'Seachtain' |- |'''Fearsaid''' |Iris |1956 arís i 2006> |Iris iubhaile an Chumainn Ghaelaigh Ollscoil na Banraíona Béal Feriste | | |- |'''[[Feasta]]''' |Iris |1948-2023> |Iris Liteartha, Bunaithe ag CnG ag cur nua scríobhnóireacht chun cinn |''Pádraigh Ó Fearghusa / Conchubhair Ó hAodha 2020'' |alt ar dheireadh [https://tuairisc.ie/deireadh-a-chur-leis-an-iris-feasta-tar-eis-75-bliain-de-dheasca-easpa-tacaiochta-on-stat/ Feasta] théis 75 bliain |- |'''Fé Bhrat Bhridhge''' |Iris bhliantiúl |1933>? |Uimhir a 5 1933. Iris bhliantiúil Scoil Bríghd Earlsfort Terrace BÁC 1. |''Gavin Louise duffy'' |foilsithe ag An Bhrídeog ->teideal 1-4 |- |'''Féile na nGaedhael''' |Irisean |1922 |Ráitheachán CnaG London, Féile bhríghde, Bealtaine, Lúnasa, Samhain | | |- |'''Féilire na Gaedhilge''' |almanag |1904-11 |Saghas Alamang, le féilte agus ainmneacha craobhacha, dialann ⁊rl |''Earnán De Siúnta'' |eisithe ag CnG |- |'''Fianna''' |Sraith |1922>? |The voice of young Ireland - Vol. I., no. 1, Tone commemoration number. | |Dublin woodprint works |- |'''Fír''' |Iris |1941-58 |Irisleabhar Chumann Éigse agus Seanchuis, Coláiste na hiolsgoile, Gaillimh | | |- |'''Fios Feasa /Splanc/Futa Fata /Gan Dabht''' |Nuachtlitir |?<2002 -03>? |Nuachtlitir Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh | |Flúirse agus Súil Eile á gcló leis |- |'''Fliuch''' |Iris |2015/6>2019 |Táir Iris - “An Chéad Phornó i nGaeilge'. Iris ghréasáin Déanta ag scoláirí meáin as Béal Feirste BÁC Gaillimh | |dhá h-eagrán 1 - 2015/6 - 2 - 2019 Is féidir 'teacht' air anseo https://https {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358 |date=2020-06-25 }}://archive.org/details/@fliuch_mag] |- |'''Flúirse''' |Iris |<?2008 -2011 |Iris Bhliantiúl/ Dé bhliantiúl Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh | |Foilsíonn siad Splanc, Fios Feasa, Suil Eile freisin |- |'''Flós Fómhair''' | |1?<973-'78>? |An t-Oireachtas |''Donnchadh Ó Súilleabháin'' | |- |'''[[Foinse]]''' |Nuachtán |1996 >'09 -'15 |Nuachtán Sheachtainiúl – nuacht idir/náisiúnta |''Breandán de Lap /'' ''S T Ó Gairbhí go 2009'' |Stad an nuachtán i 2009, ansin ghlac an Independent an teideal is d’fhoilsigh mar fhirlíona é gan na h-iriseoirí ceanna, cuireadh ar an idirlíon é i 2013 agus cuireadh deireadh leis i 2015. tháinig Gaelscéal ina dhiadh. |- |'''Fuaim na Mara''' |Irisleabhar |1925>? |Irisleabhar Choláiste Mhic Phiarais, Gaillimh | | |- |'''Gaedhal Feriste''' | |197?>? | | |Luaite ag Eoghan Ó Néil in aggalamh Nuacht 24 “sna seachtóidí bhí Gaedhal Feriste” |- |'''Gaelachas (II)''' |Iris | |Iris Nua aoise :Online magazine of Irish culture written entirely inthe Irish language. | |Níl an suíomh beo a thuilleadh |- |'''Gadelica''' |Irisleabhar |1912 -'13 |A journal of modern-Irish studies |''Tomás Ó Rathaile'' |Iris chun cabhrú le fás na teanga sa tsaol nua |- |'''[[Gaelscéal]]''' |Nuachtán |2009 -'13 |Nuachtan Seachtainiúl |''Ciarán Dúnbarra'' |Thánaig amach théis maoiniú Foinse a aistriú chucu |- |'''Gaelscoileanna''' |Iris |?<2013> |Iris -an fheachtas | | |- |'''Gaelport.com''' |Iris idirlín |1995-'14> |Príomhshuíomh eolas na Gaeilge CnnaG | | |- |'''Gaeltacht''' |nuahctán |1973 |'Páipéar Nuaíochta' áitiúil as iarthuaisceart Dhún na nGall faoi chúrsaí reatha a foilsíodh ar bhonn coicíse sa bhliain 1973. | |10 gcóip idir Feabhra agus Iúil 1973 http://www.bealoideasbeo.ie/gaeltacht |- |'''Gaeltacht 21''' |iris idirlín |2009- 2021> |Tháinig i ndiaidh an Cúl-éisteoir |''Eoin Ó Riain'' |Is cosúil nár bhfuair Eoin Ó Riain coladh oíche feadh na blianta i bhfiannaise stair na bpostálacha - aon am ó 3.30am go 6.45am agus é ag scríobh An Codú chomh maith. |- |'''Gáir an Chláir''' |sraith |2003>? |Nuachtlitir An Clár as Gaeilge | | |- |'''Gáire''' |Iris |1973>? |Iris Oideachais do rang a 1- 2 |''Seosamh Ó Muircheartaigh'' |(Folens) |- |'''Galvia''' |Iris |1954-74 |Irisleabhar Chumann Seandálaíochta is staire na Gaillimhe | | |- |'''Geamhar''' |Iris |<?<1956->? |Iris chuallacht Mhuire gan Smál, Sráid Gardiner BÁC |''Breandán Mac Giolla Choille'' | |- |'''Gealán''' |Iris |1976 |Irisleabhar teagaisc do dhaltaí |''Seosamh Ó Muircheartaigh'' |(Folens) |- |'''Gealán na n-Óg''' |Iris |1990-91 |Irisleabhar teagaisc do dhaltaí óga |''Seosamh Ó Muircheartaigh'' |(Folens) |- |'''Geasa''' |Iris |?<90aidí>? |Iris an Chumainn Ghaelaigh Ollscoil na Ríona BF |''Gearóid Ó Cearbhalláin'' | |- |'''Gearrbhaile''' |Iris bhliantiúl |1927>? |Ar n-a chur amach i gColáiste Seósaimh Naomhtha -Béal Átha na Sluagh |''Eric Mac Fhinn'' |Bunaithe ag Eric Mac Fhinn |- |'''Giota''' |Iris |<200?> |foilsithe ar shuíomh craiceáilte.com |''Rónán Mac Aodha bhuí?'' | |- |'''Gliondar''' |Iris | |Irisleabhar teagaisc do dhaltaí 7-9 |''Seosamh Ó Muircheartaigh'' |(Folens) |- |'''Glór''' |Irish/Nuachtlitir |2019> |Nuachtlitir Oifig Phleanáil Teanga Ghaoth Dobhair “Buanú agus neartú anghaeilge san Iarthuaisceart” | | |- |'''Glór ar Phár''' |Iris |1884-85 |Iris de chuid Glór na nGael | | |- |'''Glór Inse Bhán''' |Iris |?<1972>? |Iris Theampall an Ghleanntáin, Co. Luimnigh - Coiste Ghlór an nGael na háite | |Bhí baint ag Micheál ó hAirnéide leis |- |'''Glór na Carcach''' |Iris |1918 |Iris lámhscríofa na bpriosúnaigh |''Earnán De Blaghd'' | |- |'''Glór na Féile''' |Bliainiris |?<1979>? | | | |- |'''Glór Na Ly''' |sraith |1911-12>? |Páipéar nochda a n-ay an ví |''Shan Ó Cuív'' | |- |'''Glór Uladh''' |Nuachtán |?<1950 – 1957>? |The Voice of the Republican North, Foilsithe ag Sinn Féin Bhéal Feirste |''Jimmy steele'' | |- |'''Gluais''' |Iris Míosúill | | | | |- |'''Gob An Chlub''' |Nuachlitir |2001 >? |Nuachtlitir Úr do bhaill an Chlub a bheidh réibhléiseach, reibiliúnach,ragairneach, Raibileiseach, Radacach agus fiú ráiméiseach. | | |- |'''Goitse''' |Nuachtán |2010 – 2014 |Nuacht míosúil as Iarthar Dhún na nGall |''Danny Brown'' | |- |'''Greann''' |Iris | |Clóite i nDroichead Átha (Drogheda atá scríofa i gCatalóg LNÉ) | | |- |'''Greann''' |Iris | |Irislebhar teagaisc do dhaltaí 10-12 | | |- |'''Greann''' | | |Irish fun infact and fiction (Ní heol an ionann seo agus thuas) | | |- |'''Greannán''' | |?< 1992 >? |luaite i ‘Laochra Léinn’ in éindi le Lá agus Mahogany Gaspipe | | |- |'''Greann na Gaeilge''' | |1901-1907 |Leabhairín Gaeilge le hAghaidh an tSluaigh |''Éinrí Ua Muirgheasa'' | |- |'''Guth''' |Nuachtlitir |1965 – 67>? |Nuachtlitir Choiste Chathair Átha Cliath de Chonradh na Gaeilge 3d. | |Iml. 1, Uimh. 1, Samhain 1965. |- |'''Guth ⁊ Tuairim''' |sraith |1979 -1984 | colspan="2" |[Dublin] Association of Principals and Vice-Principals of Community and Comprehensive Schools. |[http://www.bealoideasbeo.ie/Guth_Tuairm Cartlann ar líne] |- |'''Guth An Ghárda''' |Irisleabhar? |?<1924>? | | |Clóite ag Alex Thom, BÁC Vol 1 Umh.10 -1924 |- |'''Guth Ghoill''' |Iris |?<2008-2020>? |Céim Aniar Teo. Áras Ros Goill, Na Dúnaibh, Tír Chonaill | | |- |'''Guth na Scannán''' |sraith |1956 |Journal of the Cork branch (Irish Film Society) | | |- |'''Húrascáil''' |Iris |1978? |Scig-iris oifigiúil Sheachtain na Gaeilge |''Gabriel Rosenstock?'' |Seans go mbeadh fhios ag Ciarán Ó Feinneadha |- |'''idirchéim''' |Iris |?<2011-2021> |cleachtaí don idirbhiain i bhfoirm iris a clóitear 3 n-uaire sa bhliain | |Gael-Linn |- |'''Imleachán''' |Iris |?<2008 >? |foilsithe ar shuíomh craiceáilte .com |''Rónán Mac Aodha bhuí?'' | |- |'''IMRAM''' |Iris |2015> |Iris litríochta na Gaeilge |''Liam Carson 7 Cathal Póirtéir'' | |- |'''iMúscraí''' |Iris/Nuachtlitir – Cín Lín |2011-2012 2012 > |Nuachtlitir chomharchumann forbartha Mhúscraí. 8 eagrán mar iris go 2012 is ó 2012 mar chín lín |''Conchubhair Ó Liatháin'' |http://issuu.com/imuscrai/docs/imuscrainua_4nua {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230304104124/https://issuu.com/imuscrai/docs/imuscrainua_4nua |date=2023-03-04 }} |- |'''In Ard An Tráthnóna Siar''' |nuachlitir lín |2012-'18> |r-Nuachtlitir Chorca Baiscinn, Bliantiúil gach Nollag |''Seosamh Mac Ionrachtaigh'' |Iris nua na Gaeilge ó Choiste forbartha Gaeltachta Chontae an Chláir. http://www.gaelscoileanna.ie/news/school-stories/seoladh-na-hirisleabhar-nua-in-ard-an-thrathnona-siar-r-nuachtlitir-chorca-baiscinn/ |- |'''Inis Fáil''' |Irislebhar |1923 -29 |Na Macaibh léighin i mBelmont, tig Lorcáin | |Lean mar Irisleabhar Lorcán Naomhtha' |- |'''Indiu / [[Inniu]]''' |Nuachtán |1943/84 |Glún na mBuaidhe – craobh na h-aiséirigh CnaG |''Ciarán Ó Nualláin go 1979,'' ''Tarlach Ó hUíd 1972-84'' |Míosagán go 1945, Seachtanán ina dhiadh sin Tháinig Inniu agus Amárach le chéile chun Anois a bhunú i 1984 |- |'''[[Innti]]''' |Iris |?<1984>? |Irisleabhar filiíochta | |“Filíocht ba mhó ba chúram d’Innti - Al T. |- | '''Iorras Aithneach''' |Irisleabhar |1990 - 2026> |Sean-phictiúir, nua-phictiúir, scéalta, cur sios ar imeachtai agus eachtrai a tharla |''Máirtín Ó Catháin'' (2021) |Agallamh ar [https://www.rte.ie/radio/podcasts/22040206-leabhar-iorras-aithneach-2021/ RnaG] le Mháirtín Ó C 2021 Anois ar an idirlíon ó 2023? Alt ar [https://peig.ie/en/2023/07/irisleabhair-a-bhfuil-sceal-pobal-gaeltachta-le-30-bliain-iontu-le-fail-ar-line/ PEIG] ins dtaca |- |'''Iris Chumann Seandálaíochta is Staire Chiarraí''' |Iris | |Páipéar reachtmhaine dá theanga chum Gaedhilge do chur ar ahaidh. | | |- |'''Iris an Fháinne''' |Iriseán |1919-31>? |Gasra an Fháinne, |''Piaras Béaslaí'' | |- |'''Iris an Phuist''' |Iris |1927 | | | |- |'''Iris Eoghanach''' | |2020 - 2021 |Iris Mhíosúil do ghaeil thír Eoghan, le fáil san Ulster  Herald,, Dungannon Herald, Strabane Chronicle |''Seán Mór'' |Ceithre scríobhnóir agus é ar fad déanta go deonach |- |'''Iris Eoin''' |Iris |?<1984-2021> |Iris bhliantiúl na ndaltaí as Coláiste Eoin agus Íosagáin BÁC |Eagarthoirí éagsula chuile bhliain |Bhíodh ainmneacha éagsúla orthu chuile bhliain 'An Cinsire',' Gliogar' |- |'''Iris Éigse''' | |1963-73 |Comhairle Náisiúnta Drámaíochta, | |Curtha i gcló ag Ó Siadhail |- |'''Iris Fhianna Fáil''' |Iris |1977-1993 |Fianna Fáil | | |- |'''Iris na hÉagsúlachta''' |Iris |2022 |leagan Gaeilge den Iris Diversity Journal |Barbara Nolan - Ceann Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn |Eisithe ar line ag an Aontas Eorpach Scéalta faoin Aontas Eorpach, mar aon le scéalta faoin gcomhionannas agus faoin gcuimsiú in Éirinn |- |'''Iris na hOidhreachta''' |Iris |1989 -2002> |Teidil éagsúla chuile bhlian ag braith ar an téama |''Pádraig Ó Fianachta'' |An Sagart a d'fhoilsigh |- |'''Iris na Tulaí''' |Iris |1993 |Gaillimh |''Seán Breathnach'' |Bhí baint ag An tAthar Fiontán Ó Monacháin atá ina Easpag ar Chill Dá Lua ó 2016 anois. |- |'''Iris IarChonnacht''' |Iris |?<1970>? | | |'''Deir Deasún Fennel (Pobal Bealtaine) go raibh Iris Iarchonnacht le teacht amach an lá a dtáinig sé amach''' Pobal 7 Samhail 1970' |- |'''Iris Oifigiúl an Aontas Eorpaigh''' |leabhar? (LNÉ) | | | | |- |'''Iris Oifigiúil na gCineálacha Plandaí''' |Irisleabhar |1981 |Controller of Plant Breeders' Rights | | |- |'''Irisleabhar''' |Irishleabhar |??? |Irishleabhar Roinn Chosanta -Cosaint Shibhialta (civil defence bulletin) | | |- |'''Irisleabhar Chnuc Mhuire''' |Irisleabhar | |Knock Shrine Annual | | |- |'''Irisleabhar Chorcaighe''' |Irisleabhar | | | | |- |'''Irisleabhar Chumann na gCéimithe i gCorcaigh?''' |Irisleabhar | -1923??? | | | |- |'''Irisleabhar Comhaltas Cána''' |Irisleabhar |?<1938>? | | | |- |'''Irisleabhar Lorcáin Naomhta''' |sraith |1922-25 |Mic Léighinn i mBelmont, Tig Lorcán BÁC | |'Inis Fáil' a bhí roimhe |- |'''Irisleabhar Muighe Nuadhad/Mhá Nuad''' |Irisleabhar |1897/9 -2021>? |Ollscoil Náisiúnta na hÉireann Má Nuad |''Pádraig Ó Fianachta.'' ''Eag. 2020 Tracey Ní Mhaonaigh'' |Meastar gur thosaigh sé i nGaeilge ach dátheangach le déanaí. Eag. 2020 i nGaeilge amháin Baineann traidisiún fada le h''Irisleabhar Mhá Nuad'', traidisiún ar cuireadh tús leis in eagrán na bliana 1898–99 den ''Record of The League of St. Columba''. Cuallacht Cholm Cille, cumann na mac léinn, a bunaíodh sa bhliain 1898, a chuir an ''Record'' amach agus é de chuspóir acu oidhreacht liteartha, eaglasta, staire agus teanga na tíre a chur chun cinn. Sa bhliain 1907, foilsíodh faoi ainm nua é — ''[http://www.irisleabhar.ie/ Irisleabhar Muighe Nuadhat]'' — ainm atá beo i gcónaí. |- |'''Keltic Journal and Educator''' |Irisleabhar |1869 -1871 |Irisleabhar Gaedhilge do foillsigheadh i Manchuin |''F/C Séamus Ó Rónáin'' |Canónach Ulick de Búca agus Tomás Ó Flannghaile (baile an Róba) ag scriobh ann. |- |'''Lá > [[Lá Nua]]''' |Nuachtán |1984>2007-2008 |An Cultúrlann Béal Feirste |''Conchubhair Ó Liatháin / Eoin Ó Néill / Domhall Mac Giolla Chóill/ áine Mhic Gearailt / Caomhán Ó Scollaí - dearthóir/'' |Ghlac anderstown News seilbh air i 2007 Ach baineadh a mhaoiniú dóibh i 2008. |- |'''Lasair''' |Iris bhliantiúl |1980-83 |Taighde agus Macnamh [3 h-eagrán ar fad], Coiscéim |''Pádraig Ó Snodaigh, Tomás Mac Síomóin'' | |- |'''Léachtaí An Fhóram Díospóireachta''' |Tréimhseachán |2011-'13> |Plé ar fhiúntas ath-shealbhú na Gaeilge mar leasa don Stát is don tír |''Breandán Mac Cormac, Peadar Kirby, Alan titley'' | |- |'''Léachtaí Cholm Cille''' |Sraith |1970 -'15> |á chló ag 'An Sagart' i Maigh Nuad |''Pádraig Ó Fiannachta'' | |- |'''Leadrán.com''' |Iris idirlín |2014> |“Tá neart suimiúl sa saol”, Nuacht, Spóirt, Teichneolaíocht, Ceol, Físeán | |Aidhmeanna: 3.Na rudaí ar siúl as Gaeilge timpeall an ghreásán a chur chun cinn 5. Gach riail ghramadach a briseadh |- |'''Léann''' |Iris |2007 |Cumann Léann na Litríochta Béal Feriste | | |- |'''Léann Taighde''' |Irislín |2015> |Iris Léann i nGaeilge le measúnú léannta déanta ar chuile alt. Choláiste Phádraig | |Saor in aisce |- |'''Leas''' |Iris |1972-5>? |Idir 4-5 go neamhrialta- Páipéar Gaeilge Shinn Féin Sráid Chaoimhín, Foilseacháin na Poblachta. BÁC |''Dónal Ó Lubhlaigh, Diarmuid Ó Súileabháin, Lorcán Ó Treasaigh'' | |- |'''Leoithní Aniar''' |Irisleabhar | |Irisleabhar Sgoil Mhuire Clochar na Trócaire, Béal Átha, An Fheardha | |Míosúil. |- |'''[[Éigse (iriseán)|Lia Fáil]]''' |Iris |1924-32 |Irisleabhar Gaedhilge Ollsgoile na hÉireann. |''Dubhghlas De hÍde'' |Comhluċt Oideaċais na hÉireann |- |'''Liarlóg -Lucsamburg''' |Irislín |2014 |Irisleabhar idirlíon Mhíosúil faoin saol i Lucsamburg. |''Seanán Ó Coistín as Cill Dara'' | |- |'''Lic an Teallaigh''' |Iris |1931 |An tAthair Eric Mac Fhinn |''Eric Mac Fhinn'' | |- |'''Loch Léinn''' |Irisleabhar |1903-05 |Irisleabhar Míosúil as Cill Áirne | | |- |'''Lug''' |Iris |1972-? |Iris nua liteartha le Tarlac de Blácam – Pobal 17 Iúil 1972 |Tarlac de Blácam + BrianMac Curtáin | |- |'''Luimne''' |Iris |1999-2000? |Colaiste Mhuire gan smál Luimneach (Mary I. College) |''Cathaoir Ó Braonáin'' | |- |'''Macalla''' |Irisleabhar |1976-83>? |Irisleabhar Coláiste na hOllscoile Gaillimh 1976. | | |- |'''[[Mahogany Gaspipe]]''' |Iris |1980>? 1998-'00 |Dírithe ar Dhaltaí Meánscoile |''Séamus Ó Maitiú'' |Eisithe ag Bord na Gaeilge ansin Gael-linn |- |'''Malairt''' |Iris |1977>78 (uimh2)>? |Iris An Chumann Ghaelach Ollscoil na Banríona |''Tomás Mac Sheoin'' | |- |'''Meitheal''' |Iris |1970->? |Iris Nua ó Chléirscoil Mhá Nuad | |(iris Champaí Cholmcille) agus smaointí doimhne ann faoi fhadhbanna na nGaeltachtaí Éagsúla.' Pobal 4 Meitheamh 1970 |- |'''[[Meon Eile]]''' |Iris Idirlíon |2014>2021> | | | |- |'''[[Mionlach (iris)|Mionlach]]''' |Iris |2015>2025> |Cúrsaí reatha, polaitíocht, nuacht idirnáisiúnta, critic, amhráin, fillíocht ⁊ tuilleadh |''foilsithe ag [[Misneach (grúpa)#Athnuachan in 2012|Misneach]] na Gaillimhe in Ollscoil na Gaillimhe'' |Grúpa clé-eiteach a dhéananns an nasc idir an ghéarchéim teanga agus an ghéarchéim eacnamaíochta |- |'''Míosachán na gClódóirí''' |Sraith | |Dublin, I.G.S. | | |- |'''Misneach''' |Iris |1919-22 |Irish Chonradh na Gaeilge | |Teideal úr ar 'Fáinne an Lae' |- |'''Misneach''' |Nuachtán |1971-75>? |Iris Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta (Corca Dhuibhne) |''Breandán Mac Gearailt'' |Lean Fastaoim agus Nuacht Dhuibhneach ina dhiaidh ach dar le Breandán Mac Gearilt tháinig Misneach thar nais ar feadh seal. |- |'''Molua''' |sraith/serial |?<1934-59 |Irisleabhar Cuallachta Griogóir, N. Organ of the Association of St. Gregory | | |- |'''Muintir Acla''' |Iris |1995-1998>? |Irisleabhar Coláiste na hOllscoile Gaillimh 1976. | | |- |'''Ná Bac Leis''' |Nuachtán |1915 |In aghaidh an Rialtas agus an Chogadh Mhór (18 ar fad) |''Seán Mac Giollarnáth'' | |- |'''Nasc''' |iriseán |1996 |Nuachtlitir an tionscnaimh bainistíochta straitéisí. | |Roinn an Taoisigh |- |'''Nasc''' |Iriseán |1991> |Iris Oifigiúl 'Ógras' | | |- |'''Nasc''' |Iris |1966-79>? |Irish chonradh na nÓg | | |- |Newsletter |Iris |2024> |Irish jesuits international Leagan Gaeilge Dé-bhliantúil |John Guiney |Foilsíodh an chéad cheann mar Imleabhair 40 Earrach 2024 |- |'''[[Nós (iris)|Nós]]''' |Iris |2008-2021> |Iris do dhéagóiri agus ógfhasta |''Tomaí Ó Conghille / Máiréad Ní Thuthaigh, Maitiú Ó Coimín'' |thosaigh mar iriseáin ghréasáin ansin maoiníodh le cur i gcló |- | '''[https://www.ucd.ie/icsf/en/studenthub/nua-aois/ Nua Aois]''' |Iris |1971-2015>? |Cumann Liteartha UCD Iris Ollscoil Bhaile Átha Cliath, Litríocht acadúlach agus tuaraimí |''Emma Ní Nualláin (2010-12)'' | |- |'''Nuacht''' |Nuachtán |?<2011>? |Eagrán speisialta do Sheachtain na Gaeilge Coiste An Chumainn Ghaelaigh UCD |''Cormac Breathnach,Lisa Nic an Bhreitheamh,Eoin Ó Cróinín'' | |- |'''Nuacht Átha Cliath''' |Iris |2013->'15 |Arna eisiúint ag Connolly Books. Eagrán 1 Fomhair 2013 Saor in aisce |''Cris Ní Choistealbha,'' ''Cormac Breathnach,'' ''Eoin Ó Cróinín,'' ''Eoghan Ó Murchadha'' | |- |'''Nuacht Baile na nGall''' |Leathanach FB |2014> | |''Duine le Raidió na Gaeltachta'' |Fós le haon Nuacht a chuir in airde agus mí-litrithe gan 'H' tar éis an B. |- |'''Nuacht Chorca Dhuibhne''' |sraith/serial |1972 -81 |Comharchumann Forbartha Chorca Dhuibhne – clóite i Luimneach | |An-leagan amach, an-slachtmhar... Clóite i Luimneach cén fáth' -Pobal 20 Márta 1973 |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/04/nuacht-feirste-sf-1986-6.pdf Nuacht Feirste]''' |Nuachtán |?<1986 - 1987 >? |Seachtanán | |"Uimh a 6, 1ú Márta 1986, 10p" "Uimh a 7,81ú Márta 1986, 10p" - Ui[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/nuacht-feirste-16-january-1987.pdf mh 49 16 Eanáir 10p.] |- |'''Nuacht Ghaeltarra''' |Iris |?<1971>? |Na Forbacha Gaeltarra Éireann | | |- |'''Nuacht Mhall''' |clos iris |2020 -2021> |Príomhscéalta na seachtaine léite go mall d’fhoghlaimeoirí CnaG Lúndain atá á ndéanamh. | |https://anchor.fm/cnag-ldn |- |'''Nuacht UCG''' |Sraith | | | | |- |'''[[Nuacht24.com|Nuacht 24.com]]''' |Suíomh Nuachta |2014 |G ní F: “ Cad é an gaol idir Nuacht 24 agus Nuacht24.com EÓN: “comhfhiontar é idir Nuacht 24, an comhlacht Rua Media agus Fusion Broadcast Teo. | | |- |'''[[Nuacht24|Nuacht 24]] / An Druma Mór.com''' |Nuachtán |2009 – 2010 9/5/2010 |Iomaí foinse nuachta Gaeilge ar an idirlíon, Cínlae-lín ina measc |''Eoghan Ó Néill'' |Bhíodh ghréasáin (An Droma Mhór.blogspot.com) Agus eagráin á gcló go 2010, ansin leanadh faoin ainm Nuacht24.com |- |'''Nuacht1.com''' |Ilnuachtaire / Lithreán Nuachta Gaeilge |?<2012-'15> |Coiste BÁC de CnG Nascanna go Gach alt as Beo, Foinse, gaelport, Gaelscéal, Meon eiel,Nuacht 24, Nuacht RTÉ Treibh (IT), Tuairisc, Podchraoltaí, blaganna. Athnuaithe gach lá. RnG, RnaL, RF, RrR, TG4, Pod Chrl. | | |- |'''Nuaidheacht''' |Nuachtlitir |1982-2000 |Nuachtlitir Conradh na Gaeilge, Washington | | |- |'''NUACHTLITREACHA + Tuarascálacha bhliantiúla''' | | |''Eisíonn beagnach chuile ranna agus fo-ranna rialtas tuarascáil bhliantiúl i nGaeilge freisin eisíonn na heagraisí Gaeilge agus na Gaelscoileanna nuachtlitreacha seachtainiúla nó míosúla ar an t-idirlíon agus ar phár. Freisin bíonn leabhráin ann dos na drámaí agus na sacraimintí eaglasta. Seo thíos roinnt des an naucht litreacha a bhíodh is a bhítear dá n-eisiúint.'' | | |- |'''Nuachtlitir''' |Iris |?< 1991>? |An Chomhchoiste Réamhscoilíochta Teo. | |maoinithe ag Údarás na Gaeilge agus an Chrannchur Náisiúnta |- |'''Nuachtlitir an Leitriúich''' | |?<1974>? | | |Eisithe ón nuaGhaeltacht (ó thaobh aitheantas de) An Chlocháin' – pobal 24 Beal 1974 |- |'''Nuachtlitir Chonradh na Gaeilge''' |Iris mhíosúil |1965>'17> |Eolas ó na cúigí agus thar lear |''Julian de Spáinn (ó 2011)'' | |- |'''Nuachtlitir Comhlathchas Náisiúnta Drrámaíochta''' |Iris bhliantúil |?<2011->? |Nuachtlitir ar fhéile náisiúnta drámaíochta Gaeilge | |eisithe ag an comhlachas Náisiúnta Drámaíochta, Camas, conemara |- |'''Nuachtlitir Chumainn Chultúrtha Mhic Reachtain''' | |198?-9? >? | | | |- |'''Nuachtlitir Drámaíochta''' |ráitheachán |?<2009-'14 |Comhalachas Náisiúnta Drámaíochta na hÉireann | | |- |'''Nuachtlitir Ghael Bhéal Feirste''' |Nuachtlitir |1969-9? >? | | | |- |'''Nuachtlitir Ghaelchultúir''' |Nuachtlitir |2010-2021> |Nuachtlitir chun daoine a chuir ar an eolas faoina seirbhísí a bhionn á gcur ar fáil acu. | | |- |'''Nuacht Litir''' |sraith |1997 |An Spidéal, Ros a Mhíl, Na Mionna | | |- |'''Nuacht Litir Páirtíocht Ghaeltacht Thír Chonaill MFG-teo''' |Iris |1997-98 |"Cur síos ar thograí sna Gaeltachtaí a fuair tacaíocht LEADER ó Mheitheal Forbartha na Gaeltachta” | | |- |'''Nuachtlitir Ealaíon Na Gaeltachta''' |Iris Gréasáin | |Ealaíon.ie | |Údarás na Gael |- |'''Nuachtlitir na Gaeilge''' |Iriseán |2000 |Cambridge Irish Language Group | | |- |'''Nuachtlitir Óige Ghaoth Dobhair''' |Iris shechtainiúil |?<1985 – 1987>? |foilsithe is dáilte ag a gClub Óige i nGaoth Dobhair | | |- |'''Nuachtlitir Teaghlaigh''' |Iris mhíosuil |2015-2021> |altanna, áiseanna do thuistí agus páistí, greanáin, faigh na focail agus mar sin de á n-éisiúnt ag Glór na nGael |Marcas Mac Ruairí | |- |'''[[Oghma (iris)|Oghma]]''' |Iriseán |1989-98 |irisleabhar litríochta |''Antain Mag Samhráin, Micheál Ó Cearúil, Seosamh Ó Murchú:'' |''tháinig Aimsear Óg ina dhiadh'' |- |'''Oideas''' |Iris |?<-1968-'14 |Iris na roinne oideachais | | |- |'''Óige''' |Iris |1923 |Irisleabhar do leanbhaibh scoile | |Foisitheoir :Guy |- |'''Ollscoil''' |Iris |1992-93>? |Ráitheacháin bunaithe ag Coiste Comórtha an Athar Mícheál Ó hIcí – 6 mhí a leann |''Tomás Ó Monacháiin /Pádraigh Mac Giolla Rí (Fionbarra Ó Brollacháin) feallbhuile na húdarás ar Údarás sa Ghaeltacht'' | |- |'''Ó Thuaidh''' |sraith |1993 -94 |An Daingean, Co. Chiarraí | | |- |'''P agus T''' |Iris | |Iris Oifige an Phoist | |Roinn Post & Telegrafa BÁC |- |'''[[PEIG.ie|PEIG]]''' |Iris Ghréasáin |2015 – 2021> |Pobal, Eolas, Ilmheáin, Gaeilge. CnG BÁC | |tógáil ar an méid a rinne Gaelport, 'As na Nuachtán' |- |'''[[Iris an Phléaráca|Pléarácha]]''' |Iris bhliantúil |1991 > 2014>? |Iris ina féile ina raibh clár na féile, cur síos ar na míreanna agus altanna ar ghnéithe éagsúla. |''coiste eagarthóireachta, Phléarácha Chonamara'' |http://www.cartlann.ie/exhibits/show/cartlann-an-phlearaca |- |'''Pobal''' |Iris |1970>? |Curtha in eagar ag Mícheál Ó Bréartúin, Pádraig Ó Snodaigh |''Mícheál Ó Breatúin Pádraig Ó Snodaigh'' |Pobal Teo. An Charraig Dubh |- |'''Pobal''' |Iris | |Seanchas agus scéilíní do Ghaedhil óga na hÉireann. | |Comhlacht Oideachais na hÉirean |- |'''Pop Nuacht''' |Iris Idirlíon |2011-12 |Seirbhís nuachta Gaeilge ar dhomhan Phopceoil an Bhéarla | |Raidió Rí Rá |- |'''Pléarácha''' |Nuachtán |1981>? |Nuachtán neamhspleách Gaeilge. | |Clóite i mBéal Feirste, neamhspleách ar dtús, ach mar fhorlíonadh leis an Andersonstown News ar ball. |- |'''Preas an Phobail''' |Nuachtán |?<1981>? |Nuachtán neamhspleách Gaeilge. | |Clóite i mBéal Feirste |- |'''Raithneach''' |Iris |1980 |Iris Chuman Gaelach Ollscoil Nua Uladh | | |- |'''Rannta an Mhadra''' |Irizín |1980 |Irizín rapcheoil go príomha, ó na himeachtaí Hiphap Gaelach le [[IMRAM]] | | |- |'''Rí Rá''' |Greanán |2013>? |Iris de mear-dhearáin ildaite | |Foilsithe ag Coimicí Gael |- |'''Rosc''' |Irisleabhar |1951-1985>? |Irisleabhar CnG Dáil na Mumhan | |Coicíseachán - Iris dhátheangach CNG darb ainm Rosc ní h-eol an ionann an dá cheann |- |'''Rosc Dubh''' |Comic/meardhearán <197? > | |Meardhearán chun cuidiú le airgead a thiomsú do malairt |''Liam de Frinse'' | |- |'''Rosc Ros Muc''' |sraith | | | |Foilsithe ag Leon Ó Mórcháin |- |'''Sa Ghaeltacht''' |nuahctán |1979 - 1980>? |'Iris Oifigiúil Údarás na Gaeltachta' - míosúil le nuacht ó na ceantreacha Gaeltachta. | |3 chóip le breathnú orthu ar an suíomh seo http://www.bealoideasbeo.ie/index.php/Sa%20Ghaeltacht |- |'''Samhlaíocht Aniar''' |Irisleabhar |1995-97 |Foilsithe i dTrá Lí |''Pádraig Mac Fhearghusa'' | |- |'''Saoirse''' |Iris |1970>1990 |ó Ghluaiseacht na Poblachta Plás Gardnar |Pádraig Ó Cnochúir |' Ní Fhacamar Fastaoim, An Lámh Dhearg ná Saoirse le fada an lá an beo marbh iad mar irisí? - Pobal 17 Iúli 1972. [https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/saoirse-february-1990.pdf Uimhir 9 Feabhra 1990 Luach 70p] |- |'''Saoirse''' |Iriseán |1998 |Foilsithe ag Roinn Chultúr Sinn Féin Béal Feriste (The local newsletter by the jackie Griffith Cumann Provisional Sinn Féin) | | |- |'''[[Saol (Nuachtán)|Saol]] > Saol.ie''' |Nuachtlitir |1974-'11-'14>? |Nuachtlitir mhíosúil do phobal na Gaeilge FnaG |''Colm Ó Tórna'' |Cuireadh dtín idirlíon ansin baineadh a mhaoiniú |- |'''Scathán (An?)''' |Iris |1950 -2006>? |Iris an Chumainn Ghaeligh (Ollscoil na Banríona BF) cultúr, oideachais, litríocht, na coláistí samhraidh..... | | |- |'''Scathán''' |Iris bliantiúl |?<2017 |Iris Roinn Na Gaeilge Coláiste Phádraig Drom Condrach | | |- |'''Scáthlán''' |Iris |1980 - 2016>? |Iris Chumann Staire agus Seanchais Ghaoth Dobhair |''Seán Ó Gallchóir agus Seán Mac Niallais ([http://www.bealoideasbeo.ie/sites/default/files/2018-12/Scáthlán1_1980_OCR_0.pdf Scáthlán a h1])'' |Comhar Chumann Forbartha Ghaoth Dobhairhttp://www.bealoideasbeo.ie/sites/default/files/2019-01/Scáthlán%203%20-%201986%20-%20OCR2019.pdf |- |'''[[Scéal (nuachtán)|*Scéal]]''' |Nuachtán |2025-26 |Nuachtán seachtainiúil Gaeilge |[[Éanna Ó Caollaí]] |Céad eagrán 15/04/2025. 16 lch an eagrán. Leagan clóite amháin. Ar fáil in éineacht le ''[[The Irish Times]]'' agus an ''[[Irish Examiner]]''.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" /> |- |'''Scéala Aduaidh''' |nuachtlitir |1988-89? |i gcló i mBéal Feriste | | |- |'''Scéal Úr''' |Nuachtán |1966 |Tablóid Ghaeltacht Bhéal Feriste | |Thosaigh is chríochnaigh sa bhliain chéanna. |- |'''Sciath con gCulainn''' |Iris lámhscríofa |1899 |Iris tiolcatha chun leas Ghluaiseacht na Gaeilge, Béal Feirste | | |- |'''Scoth Smaointe''' |sraith |1977-86 -2016>? |Cumann Gaelach Coláiste Mhuire gan Smál Luimneach | | |- |'''Scríobh''' |Irisleabhar |1974-84>? |An Clóchur | |“Díolaim shubstaintiúil éagsúil ar chuma Bliainiris ba ea Scríobh” -Al. T |- |'''Scríbhneoirí Cois Teorann 1>5''' |sraith |2015 >'19> |Coiscéim |''Prin Ó Duigneáin/Seosamh Mac Muirí'' |Meascra saothar pinn ó Liatroim |- |'''Sgéal Nua Na Gaillinhe''' | |1922-25 |National Publications | | |- |'''7 na Seachtaine''' |Iris |<?2014 |Iris Sheachtainiúl a bhí ar fáil ar Gaelport.com | |Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge |- |'''*[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]''' |Nuachtán |2013- 2021 |Seachtanán nó forlíne sheachtainiúil de chuid an ''[[Irish Independent]]'' | |Lean seo i ndiaidh a leagan siúd de Foinse |- |'''*Seachtain Óg''' |Nuachtán |?<2014- 2021>? |Forlíonadh seachtainiúil (de chuid 'Seachtain') Gaeilge do dhaltaí bunscoile | |''féach'' |- |'''Seanchas (ó) Chairbre''' |sraith |1982-93 |Foilsithe i Sciobairín, Corcaigh | | |- |'''*[https://www.tii.ie/ga/technical-services/archaeology/seanda-ezine/ Seanda]''' |Irisleabhar |2006- 2013 2014 -'26> |Iris seandálaíochta an ÚBN (NRA). Ar líne ó 2014 |Michael Stanley |Bonneagar Iompair Éireann ainm an údaráis ó bhí 2015 ann. Aistriúchán are you an iris den ainm céanna atá san iris seo. |- |'''Seraphica''' |Irisleabhar |?<1946-48>? |Bliainiris dá Fhoilsiú ag na Frainsiasaí Óga. | |Coláiste San Antoine i Lobháin; Coláiste San Isidhóir sa Róimh ; Coláiste San Antoine i nGaillimh. Franciscan students' annual. |- |'''Sonas''' |Greannán | |Iris oideachais do rang a h1 agus a 2 | |Folens |- |'''SOS''' |Nuactán Scoile |1987-1988 |Nuachtán sheachtainiúil Choláiste Eoin ⁊ Íosagáin | | |- |'''*Splanc''' |Iris |2015 – 2021> |Iris ranga don idirlbhliain |''Gaelinn le cabhair ó COGG'' |Tá suíomh ghréasáin le leagan digiteach agus obair bhreise. Féach freisin Dréinre, ⁊ Staighre [https://www.gael-linn.ie/ga/teaching-learning/splanc/113-2/ suíomh] |- |'''Splunc''' |Iris |2008 -'14> |Iris/ Meardhearán (comic) dé-bhliantiúl Comhluadar |''aistriúchán ar isir Boer Da an Bhreatain Bhig'' |eisithe ag comhluadar |- |'''Spreac''' |Nuachtlitir |<?2008>? |Nuachtlitir Chomhlucht forbartha An Spidéil Teoranta | | |- |'''*Staighre''' |Iris |1994-2021> |Cleachtaí d'ardleibhéal an teastas sóisear i bhfoirm iris a clóitear 6 n-uaire sa bhliain | |[[Gael Linn]] [https://www.gael-linn.ie/ga/teaching-learning/staighre/113-1/ suíomh] |- |'''Stáitse''' |Iris |1991 -2005 |Iris na Drámaíochta Gaeilge An Comhlahas Náisiúnta Drámaíochta | | |- |'''Studia Hibernica''' |Iris |1961> |Iris Stair na Gaeilge ⁊rl | |Coláiste Oilliúna Naomh Pádraig |- |'''Súil Eile''' |Iris |?2001<2016 |Iris Scoil Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh | |leanann seo Flúirse |- |'''Sult''' |Iris |?<2007-2015> |Iris bhliantiúl d'imeachtaí SnG ar fud na tíre | |Bhí ar fáil sa Daily Star go dtí 2013 - Daily Irish Mail i 2014 |- |'''Sult''' |Iris |<?1969?> |Doire | | |- |'''Tairseach''' |Iris |2003>2014 |Iris Bhliantiúil cúrsa iriseoireachta ITÁC | |[Eagrán a 2 - 2008] |- |'''Taighde agus Teagasc''' |Iris |2001 – 2008>? |Iris Bhliantiúil Ollscoil na banraíonna Beal Fesiete | |https://bill.celt.dias.ie/vol4/displayObject.php?TreeID=7612 |- |'''Teagasc na Gaeilge''' |Iris |1981-2010 |Iris Comhair na Múinteoirí Gaeilge (chríochnaigh le uimhir a 9 2010) | | |- |'''Teagmháil''' |Iris Ghréasáin |??? |Ceann des na céad Iris ghréasáin. Pléadh ealaíon na cumarsáide agus eolaíocht na ríomhaireachta, Sholáthair foclóir ríomhaireachta | |I nGaeilge den chuid is mó |- |'''Teangadóir''' |Iris |?<1953-60>? |Béal Feirste | |D'fhoilsigh Breandán Mac Aodha a chuid dánta ann |- |'''Tír na n-Óg''' |Greanán |1946-1979 |''Na Bráithre Críostaí'' | |Bhíodh sé ar fáil in eindí le 'Our Boys' tháinig sé sna sála ar an Gadhael Óg |- |'''Tradrai''' |Iris | |Iris Club na nÓg Cora Chaitlín, CLG Newmarket-on-Fergus, | | |- |'''Tuairisc''' |Nuachtlitir |?<1970-'76 |Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta. Indreabhán, 5p | |'Bhí marna ag an gcruinniú inar toghadh coiste eagarthóireachta Thuairisc...' -Pobal 7 Samhain 1970. 'Ach tháinig cúpla irisí nua ar an saol le tamall agus chonaiceamar uimhir amháin de Tuairisc ina chrot nua – go maire sé – Pobal 17 iúil 1972 |- |'''Tuairisceoir''' |Nuachtán |2013-'15> |Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht. | | |- |'''*[[Tuairisc.ie]]''' |Nuachtán |2014 - 2021 |Nuachtán Ghaeilge úr ar an idirlíon a maoiniú ag Foras na Gaeilge | | |- |'''Tuarascáil an Uachtaráin''' |Irisleabhar | |“ 4 ag tógáil Ollscoil Dlúth-thaighde den chéad scoth” Foilseachán taighde UCD | | |- |'''Tuarascáil Bhliantúil DKIT''' |Irisleabhar |2008 |Institúid teineolaíochta Dhún Dealagan | |https://www.dkit.ie/system/files/0809_Irish_Annual_Report_0.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129005712/https://www.dkit.ie/system/files/0809_Irish_Annual_Report_0.pdf |date=2017-11-29 }} |- |'''Tuarascáil Bhliantúil Teagasc''' |Irisleabhar |2007 | | | |- |'''Tuathal''' |Iris |2010-2013 |Iris Ghaeilge le Coláiste na Tríonóide- eagrán Nollag I 2011, seans gur iris séasúrach é | |http://issuu.com/tuathal/docs/tuathal2.2012 |- |'''Tús a’ Phota''' |Iris |1930 |Aguisín do Gearrbhaile' de thorradh na Laethannta Saoire) |''Eric Mac Fhinn'' |Chló sé lena airgead féin é. |- |'''Ulaidh ag Aiseirighe''' |Irisleabhar |???? |Foilsithe ag Resurgent Ulster, Béal Feirste | | |} === Gaeilge ⁊ Béarla === {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Gaeilge ⁊ Béarla ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''Ainm''' |Iris |1989-2018 |Iris ar logainmneacha -Bulletin of Ulster Placenames Soc. |''Leon Ó Móracháin a bhunaigh'' | |- |'''An Aisling''' |Iris |1985 -1991?> |A journal of tradional studies. |''Micheál Ó hAllmhuráin'' |Comhaltas CÉ Chiarraí Baile Thadhg |- |'''An Crann''' |Iris |1908-24>? | |''Séamus de Craig'' |Foilsithe leis An Stoc (1917-1920, 1923-1931) Cf. R. de Hae, Clár-Litridheacht na Nua-Ghaedhilge. |- |'''An Choinneal''' |Iris dé bhliaintiúil |1959-2021> |Parish publication, Louisburgh. Longest parish bulletinin Ireland |''Leon Ó Mórcháin a bhunaigh'' |Iris pharóiste Chluain Cearbán, Maigh Eo -'provide an insight into life in Kilgeever parish'. |- |'''An Chraobh-Ruadh''' |sraith |1895-1913>? |Seachtanán CnG | |irisleabhar Chonnartha na Gaedhilge ghá chur amach ag muinntir na h-Ard-Sgoile Ultaighe, Béal Feirsde |- |'''[[An Claidheamh Soluis]]''' |Nuachtán |1899>1917 / 1930-32 |CnG Bhéal Feriste / Árd-sgoil Ultach |''Eoin Mac Néill ->01 Pádraig Mac Piaras 03- 09'' |''Athraíodh an ainm go Fáinne an Lae ar feadh tréimhse agus ansin go Misneach arais go Fáinne an Lae agus thar nais dtín chéad ainm.'' |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/an-claoimh-solais-september-1983.pdf An Claoímh Solais]''' |nuachtán |1983>? |Nuachtán Chumann BÁC 6 & 8 |Cathal Hughes & Martin Forsythe | |- |'''An Connachtach / The Connachtman''' |Iris |1907-1908 |a bilingual journal devoted to the national revival. Áth Luain |''Seán Mac Giollarnáith'' |''Níor mhair ach tamall gairid'' |- |'''An Doras''' |Nuachtán/mórbhilleog |1996-1998 |Iris Mheirceánach faoin gCultur Gaelach | |Níl rian de ann ach i liosta ar www.3.smo.uhi.ac.uk |- |'''An Droichead – ''the bridge''''' | |1985-89 |An Irish magazine from New York / A bilingual journal from Ireland | |Is cosúil go raibh dhá iris nó an ceann céanna faoin teideal céanna á dháiledh in oirthear Mheirceá |- |'''An Duibhneach''' | |?<1971>? |Cumann Cearta sibhialta na Gaeltachta |Breandán Mac Gearailt |Tar éis do Breandán Mac Gearailt éirigh as bheith ina eagarthóir ar Misneach bhunaigh sé seo. |- |'''An Féinics''' | |?<1968-73>? |Comhairle na gCumann Gaeilge, Cumann na Gaeilge Nua Eabhrach |Seán MacPotait Eag. Cúnta: Deasún Breathnach | |- |'''An Fhearsaid''' |nuachtlitir |?<1995>? | | | |- |'''An Fhuinneog Ghaelach''' |Irirsán Ráithiúl |2002-2021> |Nuachtlitir Cumann Gaeilge na hAstráile Teo. | | |- |'''An Focal''' | | |Nuachtán Ollscoil Luimnigh. Roinnt colúin Ghaeilge ann | | |- |'''[[An Gaodhal]]''' |Iriseán |1881-1904> |Leabhar-aithris Míosamhal (Brooklyn, New York : Nolan Bros. Steam Print, December, 1881.) |''Micheál Ó Lócháin'' |tabhartha chum an teanga ghaedhilge a chosnadh agus a shaorthughadh agus chum féin-riaghla Chinidh na hÉireann |- |'''An Glór Poblachtach''' |Irisleabhar |2010 |Iris úr Shinn Féin  (le bheith ráithiúl) | |(bhí 500 síntús á lorg acu le go leanfadh siad leis) |- |'''An Leabharlann''' |sraith |1905-1909 |Irisleabhar cumann na Leabharlann | | |- |'''An Long / War Sheet''' |Irisleabhar |1922 |Warsheet No 1, foilsithe ag (IRA, BÁC) | | |- |'''An Múinteoir Náisiúnta''' | |?<1960-64>? |Tír Teanga Ceol | | |- |'''An Náisiún / The Nation''' |Páipéar |1952 | | | |- |'''An Nuaidheacht''' |sraith |1980-'02>? |Newsletter of Conradh na Gaedhilge Washington | | |- |'''An Óige''' |sraith |1930>? |A bright bi-lingual monthly |''Pádraig Ó Bróithe'' |Bunaithe ag an Eagarthóir |- |'''An Phoblacht/ Republican News''' |Nuachtán | |Nuacht le dearcadh poblactánach | | |- |'''An Píobaire''' |Iriseáinín |1969-78 -'14 |Na Píobairí Uileann i mBÁC a d'eisigh | |Ó 1999>14 i mBéarla |- |'''An Ráitheacháin''' | |1936>? |The Gaelic Quarterly Review,: Iris de chuifd an cumann lúthchleas Gael | |http://www.limerickcity.ie/media/1937%2003%20No%204.pdf{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |'''An Ridire''' | |?<1974>? |Ceoltóirí an Daingean | | |- |'''An Saol Gaelach''' |Iris |?<1919>? |Alt ar Thomas Mac Partland ann ar an 25 Eanáir 1919 | | |- |'''An Sgiath – The Shield''' |Sraith |1907 | | | |- |'''An Smaointeóir / The thinker''' |Irisleabhar |1919 -1920_>? |Irisleabhar Oifigeamhail Connradh Na Gaeilge de'n Státa Nuaig Eabhraic | |Irisleabhar Ráithiúil |- |'''An t-Eagrán''' | | |Nuachtán mhicléinn DIT i mBéarla ach Colúin Ghaeilge ann | | |- |'''An Teanga Bhinn''' |nuachtlitir |?<1996>? |Eisithe ag An Cumann Gaelach 7 Glór na nGael, Port a Dúinín | | |- |'''An tOibrí Imdhála: The Distributive Worker''' | |1957>? |incorporated ‘The Drapers Assistant’ and An Saothraí Riartha | | |- |'''Ard na hÉireann''' |Iris |1904 |''An Irish Ireland Magazine -'' |''issued by an Craobh Colm-cille, Connradh na Gaedhilge Tulach-mór. Nodlaig, 1904.'' | |- |'''As na Nuachtán''' |Iris Idirlíon |?<2014 |Ath-fhoilsiú ar altanna as na Nuachtáin a bhíonn Ag plé an Ghaeilge |''Gaelport.com C.NnaG'' |Ath bhunaithe fé scáth PEIG de chuid CnG |- |'''Banba''' |Iris |1901-06 |foilsithe ag Muintir Bhrúin agus Nualláin | | |- |'''Banba''' |irisleabhar |1921-22 |Gael Pub. & Trading Society | | |- |'''Béaloideas,''' |Irisleabhar |1927-'01>? |The Journal of Folklore society of Ireland / Cumann Béaloideasa Éireann |''Séamus Ó Duilearga'' |i nGaeilge den chuid is mó tríd go dtí na 70dí is ansin i mBéarla den chuid is mó ina dhiadh |- |'''Bean na hÉireann''' |Iris |1908-1911 |Iris Inghinidhe na hÉireann, ‘freedom for Our Nation and the Complete removal of all disabilities to our sex |''Maude Gone a bhunaigh'' |An chéad iris do Mhná in Éirinn.   Scríobh Caitlín Nic Gamhann alt ann. |- |'''[https://www.ucc.ie/en/anthropology/research/researchprojects/beascna/ Béascna]''' |Irisleabhar |2002-2017>? |Iris Bhéloideasa agus Eithneolaíochta Dept of folklore UCC | |''‘Béascna’ is one of only two scholarly journals in the Republic of Ireland publishing articles and reviews relating to Irish and European Folklore and Ethnology in general.'' |- |'''Bliainiris''' |sraith |1982 |Cuman staire agus seandálaíochta Thuaisceart Mhaigh Eo | | |- |'''[[Bolg an tSoláthair (Cumann na nÉireannach Aontaithe, 1795)|Bolg an tSolair]]''' |Iris |1795 |'Or The Gaelic Magazine' - Aistí, Amhráin is Gramadach. | |Clóite fé chúram na h-[[Cumann na nÉireannach Aontaithe|Éireannaigh Aontaithe]]. Aon eagrán amháin a eisíodh. Aistriúcháín le [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1047 Charlotte Brooke] ann |- |'''Cairde na Cruite''' |Nuachtlitir |1990-'10 | | | |- |'''Céim''' |sraith |1970>? |Coimisiún le rinicí Gaeilge | | |- |'''Ceol''' |Sraith |1963-86 |a journal of Irish music |''Breandán Breathnach'' | |- |'''Ceol Tíre''' |Billeog eolais |1973>? |Cumann Cheol Tíre Éireann = Folk Music Society of Ireland | |BÁC |- |'''Channel''' |iris liteartha |2019> |Iris liteartha dírithe ar an “dúlra, imní an chomhshaoil, agus smaoineamh éiceolaíochta”.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/abhar-i-ngaeilge-a-lorg-ag-iris-liteartha-i-mbaile-atha-cliath/|teideal=Ábhar i nGaeilge á lorg ag iris liteartha i mBaile Átha Cliath|dáta=2023-06-01|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2025-05-29}}</ref> |[[Cassia Gaden Gilmartin]]; Eagarthóir Gaeilge: [[Simon Ó Faoláin]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://channelmag.org/about-channel/|teideal=About - Channel, Ireland's Environmentalist Literary Magazine|language=en|work=[[Channel]]|dátarochtana=2025-05-29}}</ref> |I mBéarla go príomha; beagán i nGaeilge ó 2020 i leith, taobh le haistriúcháin go Béarla. Lonnaithe i mBaile Átha Cliath.<ref name=":2" /> |- |'''CNAG''' |iris/nuachtlitir? |1991- 1995 |Conradh Na Gaeilge 6 Sraid fhearcar BÁC 2 01757401-2 50p | |Eagrán 07 ‘93 táille 50p comóradh 100 bliain d e CnaG |- |'''Cogar''' |Iris |1964-69>? |The newsletter of Comhlachas Daonscoil | | |- |'''Comhaltas''' |Bliain-iris | |Bliain-iris comhaltas Ceoltoirí Éireann |''T.P. Ó Díomsaigh'' | |- |'''Comhaltas Ceoltóirí Éireann''' | |1976>? |'Comhdháil' | | |- |'''Corca Dhuibhne Beo / Mid and West Kerry Live''' |Iriseán - agus ar líne |2009-2026> |Corca Dhuibhne, Ciarraí |''Lorcán Slataire agus Mossy'' |Ag freastal ar Phobal Iarthar agus Lár-Chiaraí. Cinntítear go bhfuil an oiread Gaeilge is atá Béarla san iris. Diúltaíonn Foras na G. agus Údarás na G maoniú dóibh. [https://www.westkerrylive.ie/ West kerry Live] |- |'''Craic''' |Nuachtlitir |1993>? |Nuachtlitir Comhaltas an Chreagáin (The very occassional newsleter of CC) | |Uimhir 2 Eanáir 1993 |- |'''Cuisle na nGael''' |Iris |?<1985 -94>? |Iris Bhliaintiúl Chraobh an Iúir / The Journal of the Newry Branch Gaelic League | | |- |'''Dál gCais''' |Iris |1972-93 |The Journal of Clare |''Séamus Mac Dhaibhéid'' | |- |'''Duillí Éireann (Irish Pages)''' |Iriseán Dé bhliantiúl | |Iris scríbhneoireachta comhaimseartha – “ An teagrán Gaeilge dha theangach. | |foilsithe i mBéal Feriste? |- |'''Dála Gaedhal''' |billeog |1957 >? |Clann na Gaedhealtachta a d’fhoilsigh | |Clólann Juverna Teo., 4 thrácht (quote) as rosc agus eile agus torthaí chrannchur Taisge Éireann Sráid Árann Thoir BÁC, guthán sealadach 46956, An árd sgoil, sráid Duibhis, Béal Feirst, guthán 22210 |- |'''Eagar''' |Ráitheachán |1950? |Ráitheachán dhátheangach CnG |''Anraoi Ó Liatháin'' |'Rosc' an teideal nuair a tiontaíodh ina coicíseán é |- |'''[[Éigse (iriseán)|Éigse]]''' |iriseán |1939>?2006>? |a journal of Irish studies, Index to volumes 1-30 – Leabharlann na hÉireann |''Colm Ó Lochlainn'' |''/ Published (with the aid of the Adam Boyd Simpson Bequest) for the National University of Ireland'' |- |'''Éigse Cheol Tíre''' | | | | |Brún agus Ó Nualláin Teo. |- |'''Éire ag na Náisiúin Aontaithe''' '''Ireland at the United Nations,''' |Sraith leabhair |?<1957-1962>? | | | |- |'''Éire-The (Irish) Nation''' |Nuachtán |1923-24 |Den chuid is mó i mBéarla le roinnt i nGaeilge | | |- |'''Éire go Brágh''' |iriseán | |A Monthly Bilingual Magazine for the Preservation and Promotion of the Language, Industries, Music, Art and Literature | | |- |'''Éiriu''' |sraith |1904-07 |School of Irish Learning. Dublin Acadamh Ríoga na hÉireann | |Saothar ag Osborne Bergin, Kuno Meyer, agus John Strachan ann. |- |'''[[Fáinne an Lae 1898-1900|Fáinne an Lae]]''' |Nuachtán |1898-00 &1918-20 |Páipéar reachtmhaine dá theangach chum Gaedhilge do chur ar aghaidh. CnaG BÁC, |''https://www.coislife.ie/product/fainne-an-lae-agus-an-athbheochan-1898-1900/?attribute_pa_cludach=bog'' |''Súadh é isteach sa Chlaidheamh Soluis nuair a theip ar chúrsaí airgeadais an iris seo'' |- |'''Féile Zozimus''' |sraith |1992-94 |Curtha i gcló ag Gaelinn | | |- |'''Fianna''' |Nuachtán |1915-1916>? |Míosúil – roinnt gaeilge ann | |Fianna publishing Co. |- |'''Forbairt''' |Iris nuachta |?<2007>? |Comhairle Chontae Dhún na nGall, Rannóg pobail, fiontar Agus seirbhísí cultúrtha | | |- |'''Gaedelica''' |Iris |1912-13 |Tomás Ó Rathile | | |- |'''Glór Don Phobail''' |Iris |?<2007>? |Pobal le Chéile Teo. Ag obair ar son forbairt Pobail Chloich Cheann Fhaola, gort a choirce | | |- |'''Glór Inse Bán''' |sraith |?<1971 – 1979>? |Coiste Ghlór na nGael – Templeglantine (Teampall an Ghleanntáin?) | |Bhí baint ag Micheál ó hAirnéide leis |- |'''Glór Lurgain''' |Nuachtlitir |?<1945>? |Eisithe sa Lurgain | |www.pobailcl.com |- |'''*Gníomhaithe Spriocanna Domhanda/Global Goal Getters''' |Irish lín agus Clóite |2021> |Iris lán le dánta, ealaion agus físeán daltaí bunscoile ar théama spriocanna na Náisiúin Aontaithe. Iontrálacha sa chomórtas atá sna míreanna. 4 chinn in aghaidh na bliana.Clóitear an ceathrú ceann i Mí Aibreáin le míreanna na mbuaiteoirí. | |An Roinn Gnóthaí Eachtracha Mura gcuirtear aon ní chucu i nGaeilge ní bhíonn aon Ghaeilge san iris.Aaistrítear an Ghaeilge ar mhaithe leis na Neamh-Ghaeilgeoirí.. |- |'''Guth agus Tuairim''' |sraith |?<1980>? |[Dublin] Association of Principals and Vice-Principals of Community and Comprehensive Schools. | | |- |'''Guth na nGaedhael''' |Iris |1904-1938>? |Míosagán dhátheangach CnG Londan | |''being an half-yearly bi-lingual magazine published by the Gaelic League of London, and containing the programme of the Irish Musical Festival at the Queen's Hall on St. Patrick's Day.'' |- |'''Guth Ó Thuaidh''' |Iris |2008 -'14>? |Nuachtlitir Chumann Chultúrtha Mhic Reachtain, Béal Feirste Ag sprageadh na Gaeilge i mBéal Feriste | | |- |'''Inis Fáil''' | |1904>10? |"A magazine for the Irish in London." Published to maintain A sympathetic contact between Irishmen living abroad” | |London Branch of the Gaelic League], 1904-1910> |- |'''Inis Magazine''' |Iriseán |<2003-'17> |Iris Children's books Ireland a phléann is a dhéanann léirmheastoireachta ar leabhair leanaí na hÉireann i mBéarla is i nGaeilge | | |- |'''[https://republicanarchive.com/2024/09/15/iris-magazine/ Iris]''' |iriseán |1981 - 2015 |'The republican Magazine | |IRIS was an English and Irish language magazine which focuses on Irish republicanism, Irish politics, current affairs, history and foreign affairs. |- |'''Iris Iar Chonnacht''' |Iris |1970 |Iris chun gael na cathrach a mhealladh siar chun lonnú in iarthar Chonnacht. |''Seosamh Ó Cuaig, Des Fennel'' | |- |'''Iris Na Gaeilge''' |Iris |2001- '11 |Iris Dé-bhliaintiúl [[Coláiste na nGael]] (gréasán Gaeilge sa Bhreatain) | |http://www.colaiste-na-ngael.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220214124044/http://www.colaiste-na-ngael.com/ |date=2022-02-14 }} |- |'''Irish Pages – Duillí Éireann''' |sraith |2002-'14> | | | |- |'''Iris na Mara''' |Iris |2002-'06 2014> |Maritime Institute of Ireland, Dún Laoghaoire | | |- |'''Iris na Nodlag''' |Bliainiris |1945>? |Ógraidh Croise Deirge na hÉireann; The Irish Junior Red Cross. |''Leslie De Barra a bhunaigh'' |Bean céile Tom Barry an Poblachtánach |- |'''Iris Teoin/ Wolfe Tone annual''' |Bliainiris |1932-'54 | |''Brian Ó hUigín'' | |- |'''Irisleabhar na bhFiann''' |Irisleabhar? |1964 |Fianna Éireann | | |- |'''Irisleabhar Ceilteach''' |Irisleabhar |1952-54 |Irish Society Cambridge, Toronto Tír, Teang Ceol |''Iain Mac Aoidh, Pádraig Ó Broin'' | |- |'''Irisleabhar Mhuineacháin,''' |Irisleabhar |1976 -83>? |An Cumann Gaelach, Iris chraobh Mhuighneachán de CnG | | |- |'''[[Irisleabhar na Gaedhilge]] / The Gaelic journal''' |Irisleabhar |1882 -1909 |Exclusively devoted to the preservation and cultivation Of the Irish language |''Osborne Bergin'' ''Eoghan Ó Gramhnaigh'' |Ghlac CnG seilbh ar an Irisleabhar i 1894 tar éis do bhaill as Aontacht Na Gaeilge agus CnaG é a bhunú in 1893. Scríobh Páraic Mac Piarais, Eoin Mac Néill agus Peadar Ó Laoghaire [http://irisleabharnagaedhilge.fng.ie/index.php?irisleabhair_function=1&irisleabhair_file=IG01-3 téacsanna ar líne]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |'''Iris na Nodlag''' | |1944>? |Ógraidh Croise Deirge na hÉireann; |''Máire Ní Mhurchuadha'' | |- |'''Iris Drong Átha Cliath''' | |1939-. |National Association of the Old I.R.A. 1886-1963 |''Oscar Traynor'' | |- |'''Laochra Léinn''' |Iris |1992 >? |Bróisiúr Mheánscoil Feirste – anscoilbhliain 1991-1992 | |bunaíodh an choláise i 1991 |- |'''Leaves – Billeoga''' | |1938>? |“Politics, Literary, Irish, Ireland, Monthly . [1 Eanáir - 2 Feabhra] |Louis N. le Roux |foilsithe Michaelmas i mBÁC I mBéarla dar le Marsh's Library ach altanna ar an nGaeilge agus i nGaeilge in imleabhar a h1 uimhir a h1. Im. 1 uimh 2 ar díol ag https://www.abebooks.com/Leaves-Billeoga-Political-Literary-Irish-Ireland-Monthly/30547596652/bd |- |'''Ná Bac Leis''' |Páipéar |1921 |Clóite 'Internment Camp, Ballykinlar'. 3 h-eagrán, Alt amháin i nGaeilge i ngach eagrán | | |- |'''Newsletter of the School of Celtic Studies''' | |1987-96 |'Scéala Scoil an Léinn Cheiltigh' | | |- |'''Nuachtlitir An Droichead''' |nuachtlitir |?<1998>? |Béal Feirste | | |- |'''Nuacht Leabharlann Náisiúnta NA hÉireann''' | |1999->? |BÁC leantar mar NLI NEWS | | |- |'''Nuacht SMI''' | | | | | |- |'''Oideas''' |Iris |1968>? |Ráiteachán Roinn Oideachais | | |- |'''Ríocht na Midhe''' |Sraith |1955>? |records of Meath Archaeological and Historical Society. | | |- |'''Rosc (Dhá theangach)''' |Iris |1951 – 1982>? |Iris Dhá theangach Chonradh Na Gaeilge CnaG 20p |''Pádraig Ó Fearaíl'' |Lean seo i ndiaidh 'Eagar' IMLeabhar 30 Uimh.5 Nollaig 1981 / Eanáir 1982 |- |'''Samhain''' |Iriseán |1901-17>? |Iris WBYeats |''W.B. Yeats'' |[Cúirtéis clódóir] Foilsithe in éindí leis an Irish Week????????? |- |'''Scéal (irisleabhar)''' |Irisleabhar |2011-'15> |Journal of Coláiste na nGael, Britan. |''Scéal acts as our campaign briefing document'' | ''lean seo 'Iris Na Gaelige''' ''A5, 12 leathanach, 4 uair sa bhliain, 90% as Béarla'' |- |'''Scéala''' |sraith |197?> |Comhaltas Ceoltóirí Éireann – craobh Ardscoil Rís | |'''Gló G' dar le Tais.CDÉ.'' ''Scríobh Úna Uí Dhíosca ann'' |- |'''Scéalta (Dromahair)''' |Nuachtán |2015> |Ráiteachán i mBéarlaach colún Ghaeilge ann. | | |- |'''Scéal chatha Luimnighe''' |Irisleabhar |1922/3? |Limerick War News | | |- |'''Scéala Éigse Éireann''' |Iris |?<2008>? |Iris Poetry Ireland formhór i mBéarla | | |- |'''Scéilíní''' |Iris |?<2009>? |Nuachtlitir Dhátheangach choláiste Oriall | | |- |'''Sean Óglach''' |Irisleabhar | |Official organ of the National association of Old Irish republican Army | | |- |'''Sinsear''' |irisleabhar |1979 -2019 |''The Folklore Journal', Roinn Bhéaloidas Éireann, An Coláiste Ollscoile'' | |An 10ú hEagrán 2019 – 9= 2005. níor foilsíodh aon cheann idir 1984-89 |- |'''Spaoi''' |Greannán | |Education magazine for 1st and 2nd class | |Folens |- |'''[[Splonk]]''' |Ríomhiris |2019>2024 |Iris dátheangach [[Splancfhicsean|splancfhicsin]] |Príomheagarthóir: [[Nuala Ní Chonchúir]] |[https://www.splonk.ie Splonk.ie] Ar sos ó 2024 i leith |- |'''Sult''' |Irisleabhar |1961 |Coláiste Oiliúna Naomh Pádraig ??????? Folens?????????? | | |- |'''[[TEANGA]]''' |irisleabhar |1979— |[[Cumann na Teangeolaíochta Feidhmí in Éirinn]] IRAAL | | |- |'''Teangeolas''' |Iris |1974-'01 |Iris débhliantiúil Institiúd Teangeolaíochta Éireann | |''Bhí an chéad eagrán i nGaeilge agus dhá- theangach as sin amach ?????????'' |- |'''Teoiric''' |Iris |1971 - 1980>? |Theoretical Journal of the Republican Movement. ''"without theory there is no movement"'' | |15p https://www.leftarchive.ie/document/2109/#comments |- |'''The Gaelic Voice''' |Iris |1990 |Béal Feirste | | |- |'''The Irish People / An Choismhuintir''' |Irisleabhar |1973 |Republican movement Ireland a chur i gcló | | |- |'''The Standard – An t-Iolar''' |Irisleabhar |<?1950?> |Catholic Journal |''Peadar? Kirby'' |Bhí Paddy Kavanagh ag scríobh ann. ''Ghlaodhtí 'The Caholic Standard' mar leasainm air'' |- |'''The Star / An Reult''' |Nuachtán |1929 >? |"A national weekly devoted to politics, economics & social Affairs."review." - míosagain ó 1930 ar aghaidh | |Baint ag cumann na nGaedhael leis |- |'''The United Irishman''' |Nuachtán |1899-1906 |National weekly review | | |- |'''The United Irishman''' |Nuachtán |1932-1933 |Foilsicheán de chuid Cumann na nGaedheal – Foilsithe ag 'The Star' | | |- |'''Tomhas na Teanga''' |Sraith alt |2002 – 2010 |Tomhas na Teanga is a series of articles appearing in The National Hibernian Digest, |Séamas Ó Neachtain, a.k.a. Jim Norton |http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/T_na_T_Mar2010.htm |- |'''Treoir''' |Iris |1968>'14 |Iris Chomhaltas Ceoltóiri Éireann | | |- |'''Uladh''' |Iris |1904-1905 |a literary & critical magazine. | | |- |'''United Irishman''' |Nuachtán |1933 – 1936 |Ainm nua 'the united Irishman' de chuid Cumann na nGaedheal | |http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/index.htm |} == Gaeilge ⁊ Gaidhlic (⁊ Béarla) == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Gaeilge ⁊ Gaidhlic (⁊ Béarla) ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''[https://anpáipéar.ie/2025/10/aiteachcueir-irisin-nua-de-chuid-aerachaiteachgaelach/ Aiteach / Cuèir]''' |Iriseán |2025 |Irisí a dó Aerach Aireach Gaelach. don phobal Aiteach-Cuèir ar dhá thaobh de Shruth na Maoille. |Stiofán Ó Briain |Conall Ó Duibhir an dearthóir. Maoinithe ag Colm Cille. d'eisigh an dream céanna 'An Gairdín' an bhliain roimhe. |- |'''Am Foran''' |nuachtlitir |?<2013>? |The Gaelic council of Nova Scotia newsletter | |Gaidhlig den chuid is mó |- |'''An Deo-Ghréine''' | | | | | |- |'''An Gaidheal''' | |1923-49>?33 |The official magazine of An Comunn Gaidhealach | | |- |'''[[Buaidh]]''' |iris |2015> |Iris de chuid [[Misneachd na hAlban|Mhisneachd na hAlban]] | |[https://www.misneachd.scot/ misneachd.scot/] |- |'''Causeway / Cabhsair''' |iris | |Iris scríbhneoireachta Éireannaigh agus Albanaigh | |Iris ó [[Oilthigh Obar Dheathain|Ollscoil Obar Dheathain]] i ngach teanga de chuid an dá thír [https://www.abdn.ac.uk/llmvc/research/word/causeway/ abdn.ac.uk/llmvc/research/word/causeway/] |- |'''Cothrom''' | | | | | |- |'''Duillí ''(Journal of contemporary writing)''''' | |<?2013?> | | | |- |'''Fear na Ceilidh''' | | | | | |- |'''Gailig''' |Iriseán |1928-30 |Galaic na hAlban Cape Breton | | |- |'''Guth na Bliadhna / ''the voice of the year''''' |Irisean |1904-1925 |The monthly magazine of An Chonradh Gaidhealach | | |- |'''[[Mac-Talla (iris)|Mac-Talla]]''' |Iris |?<1892->? |Galaic na halban?? Sidni?? |''Alaisdair Mac Labhrainn'' |Eneas MacKay Alaisdair Mac Labhrainn |} == Ilteangach == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Ilteangach ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''An tEurópach''' |irisleabhar |1899-1900 |Irisleabhar ilteangach na heorapa – Éigse Ghaeilge Choláiste na tríonóide a bhí ina mbun |''Conall Cearnach, Patrick O Brien'' |'Ní bheidh slighe againn do Shacs-bheurla ann... Is beag is fiú cláirseach aon sreangan agus is beag is fiú sgoláire aon-teangain’  - Cuir i láthair na h-irise dar leis an alt in Comhar Iml. 39 Uimh. 4 le hAisling Ní Dhonnchadha |- |'''An Macaomh''' |Iris |1909-1913 |Iris trí theangach scoil éanna Gaeilge Béarla Fraincis, drámaí filíocht 7rl |Pádraig Mac Piarais |4 h-eagrán |- |'''An Sgolaire''' |Nuachtán sheachtainiúil |?<1913>? |Nuachtán trí theangach (G,B, F)de chuid daltaí Scoil Naomh Éanna. Clóadh 50 cinn agus dioladh ar 1p an ceann iad. | | |- |[[Carn (iris)|Carn]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228181545/https://www.celticleague.net/carn/ |date=2021-02-28 }} |Iris |1973-2014> |Iris ráithiúl an Chonradh Cheilteach /Celtic League i 7 dteanga | |''A Link between the Celtic Nations''' https://www.celticleague.net/carn/ |- |'''Fianna''' |Iris |1911- 1913>? |Iris i mBéarla agus Spáinis do Ghael na hArgaintíne | | |- |'''Glór don Phobal''' |Iris |2002 -2007>? |Ag obair ar son Forbairt Pobail [[Cloch Cheann Fhaola|Chloch Cheann Fhaola]] - Iriseán Pobail le Chéile, Leitir Cheanann. An é seo Glór don Pobail? | | |- |'''Hunmanitas''' |Iris |1930-1931 |i nGaeilge, Béarla, Fraincís scata Gaeilgeoir i mBÁC (muintir Humanitas) a bhunaigh é. |''Tomás Ó Cléirigh'' | |- |'''Irisleabhar Hibernia''' | |1938>56>? |I nGaeilge, Béarla agus i bhFraincís na hEilvéise | |Déanta i bhFribourg |- |'''Na Feadánaigh''' |sraith |1963 |The whistle Players' (i mBreatanais atá seo) |''Breandán Breathnach'' | |- |'''Scéala Scoile''' |Iris |?2000-2017> |Iris séasúrach Shruth na Gaeilge, Cláiste Chaitríona Ard Mhaca | |Eagrán 30 Nollag 2016 |} == Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''An Teanga Bheo''' | | |Colún san Irish Times | | |- |'''Billeog''' | | |Leathanch Altanna Gaeilge an Irish Times |''Pól Ó Muirí'' | |- |'''[[The Echo]]'''? |nuachtán |? |? |? | |- |'''Liatroim Ag Labhairt''' |Leathanach míosúil |2015-2016> |Leathanach de cheithre ghné alt Cainteoir na míosa, Colún na staire, seanfhocail, |''Proin Ó Duigneáin'' | |- |'''The Soverign Independent /An Saorfhlaitheas''' |Nuachtán |?2012 >2015? |Teoiricí Comhcheilge is a dtionchar ar Éirinn. An t-eagrán deireanach ag scríobh an teideal in nGaeilge freisin, leathanach cúil i nGaeilge |''á chruthú i dTuaisceart Liatroma'' | |- |'''Tomhas na Teanga''' |Sraith alt |2002 – 2010 |Tomhas na Teanga is a series of articles appearing In the National Hibernian Digest, |''Séamas Ó Neachtain, a.k.a. Jim Norton'' |http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/T_na_T_Mar2010.htm |- |'''Treibh''' | | |Altanna Gaeilge ón Irish Times |''Pól Ó Muirí'' |www.irishtimes.com/culture/treibh |- |'''[[Wings]]''' |Iris |? – 2026> |Colún rialta le [[Fearghas Mac Lochlainn]] faoin teideal "Ainmneacha Éanlaith Éireann" | |[https://birdwatchireland.ie/publications-list/publications-wings/ birdwatchireland.ie/publications-list/publications-wings/] |- |'''Derry people, Peoples press, Connacht press, Connacht sentinel''' | | |Bhí siad seo ag gacadh leis an deontas de €28 sa Tseachtain chun ábhar Gaeilge áitiúl a chuir ar fáil | | |} == Teideal Gaeilge, altanna Béarla == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Teideal Gaeilge, altanna Béarla ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''Ag Déanamh Ceoil''' |Irisleabhar | |52 fonn ceoil le húsáid i mbun múine. |''Comhaltas Ceoltóirí na hÉireann'' | |- |'''Ainriail''' | |1975 - 1987 |A Belfast Anarchist Monthly | |7 n-eagrán ar fad https://irishanarchisthistory.wordpress.com/2012/12/15/ainriail-belfast-no-1-1985/ |- |'''Ainriail''' | |1995-1996 |An Irish Anarchist Monthly | |Eagrán a 6 1996 50p https://www.leftarchive.ie/publication/27/ |- |'''AISÉIRÍ''' |nuachtán |?<1967>? Uimh. 5 1ml 24 |Saor Gaelach Críostúil! 6D | |Nuachtán an páirtí polaitiúl [[Ailtirí na hAiséirí]], - corporatism / fascism |- |'''An Bárr Buadh''' |Irisleabhar |1943> |Míosagáin, a monthly journal devoted to the activities and general welfare of the members of First Division the Southern Command and the L.D.F. ... | | |- |'''An Camchéachta / The Starry Plough''' | |1975-2009>? |The theoretical Magazine of the Republican Struggle - 8p | |Iris an IRSP a scoilt ó Shinn Féin |- |'''An Cosantóir''' |Iris |?<1947>? |The Defence Forces Magazine | | |- |'''An Eochair''' |Iris |1973 -1977 |A Bulletin of the Irish Republican Movement, Long Kesh | |https://www.leftarchive.ie/publication/2841/ |- |'''An Fianach''' '''''The Fenian''''' |nuachtán |1952> |Ireland's aspiration is for Unbounded Nationality | | |- |'''An Fiolar''' |Iris |1930>158>? |Irisleabhar Scoile na Mainistreach (conc na mainstreach i dTuaisceart Éile) | | |- |'''An Focal''' |Iris |?<2012>? |Irish Mhiic Léinn Ollscoil Luimnifgh | | |- |'''An Gael''' |sraith |1985 |Irish Arts Centre New York | | |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/an-ghuth-18-november-1978.pdf An Ghuth]''' |iris |1978-1979 |The voice of Sinn Féin. (dún na nGall) | | |- |'''An Glór''' |sraith |?<1943-55>? |The voice of the Guild of Irish Journalists |''Riobard A. Bramham.'' | |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/an-glor-1-jan-2007.pdf An Glor]''' |iris |2007 |Newsheet of Belfast Republican Socialist Youth Movement | | |- |'''An Glór Gafa''' |ráiteachán |1989-92 |'the captive voice” iris cimí poblachtach i H-block 26 cinn ar fad |''Brian Campbell / Mícheál Mac Giolla Gunna'' |Clóite agus dáilte ag Sinn Féin i mBéal Feriste |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/an-guth-august-1972.pdf An Guth] |iris |1972-1973 |Arna eisiúna ag cumann Brian Ó Diollúin, Sinn Féin Corcaigh | | |- |'''An Réabhlóid''' | |1984-1992 |Journal of People's Democracy | |foilsithe ag an ngluaiseacht People's Demcracy |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/06/an-pobal-eirithe-spring-1991-1.pdf An Pobal Éirithe] - The rRsen People |Iris |?<1989 -1991>? |The Magazine of The Irish in Britain representation Group | |alt amháin i nGaeilge ag Pádraig Ó Conchúir in Uimh. a 5 |- |'''[[An Phoblacht]] / Republican News''' |Nuachtán |19??-2015> |Nuachtán e chuid Shinn Féin | | |- |'''An Phoblacht''' |Iriseán |2019-2020> |Iriseán treasbhliantúil Shinn Féin £5 £4 | | |- |'''An Saorstát / The Free state''' |Nuachtán | |Seachtanán i mBéarla ar | | |- |'''An Saoghal Gaedhealach''' |Iris/Nuachtán |?<1918-1919>? | |''Ua hÉigeartaigh'' | |- |'''An Saoghal Gaedhealach''' |Irisleabhar |1950>? |The Vocational Education Bulletin Supplement |''foilsithe i Loch Garman'' | |- |'''An Scéal''' |Nuachtlitir |2006-'10 |the newsletter of the Irish community in Scotland |''riomhlitir ar fáil i gcóip crua ó leabharlanna i nGlaschú'' | |- |'''An Seanachaidhe /The Milesian''' | |1893-18? |lámhscríofa ag Árt Ó Gríofa – idir láimhe ag an Celtic Literary Society |''Liam Ó Maolruanaidh - William Rooney'' | |- |'''An Solas''' |Iris |?<1965>? |The Monthly Magazine of The Irish Comunist Group - Oct 19065 The Monthly Magazine for Irish Workers - Nov 1965 | | |- |'''An Solas''' |Iris |2004- 2006 | | |https://www.leftarchive.ie/document/318/ |- |'''An Spréach''' |Iris |2018 - >2020 |Indpendent non-profit Socialist Rpubicanmagazine. £2.50 €3.00. [leantar leis ar FB.] | |https://www.lasairdhearg.com/anspreach/ Seacht n-Iris ar fad |- |'''An Taisce''' |Iris |1975 - >? |Ireland's Consevation Journal | | |- |'''The Standard / An tIolar''' |seachtanán | | |''Peadar Kirby'' | |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/21349-an-to-no1.pdf An tÓglach]''' |Quarterly Journal |1918-22 1967 - 1970 |“The official organ of the Irish Volunteers” . |''(cinn eile ann leis Pierce Beaslaí)'' |''D'fhostaigh an t-airm Seán Ó Conchubhair chun cuidiú leo i gcúrsaí poiblíochta agus chun an iris a thabhairt amach'' |- |'''An tÉireannach''' |Iris |1985?>88? |Iris an 'Irish Association' i bParás - Iris cultúrtha a plé litriocht, ealaín 7rl, Dhá nó trí chinn sa bhliain. Corr-alt i nGaeilge Agallamh déanta le Becket. |''Dave Conachtan'' |Scríbhneoir eile a b'í Sylvua Hotinger Imircigh oillte as Éire a bhí san IA. Níor chláraigh siad a gcumann sa bhFrainc de reéir an dlí ach d'oscail siad Beár Éireannach i bParás agus bhíodh ranganna Gaeilge, Ceol Gaelach 7rl á n-eagrú acu. |- |'''An t-Éireannach Aontuighthe''' |Iriseán |1948 |The United Irishman: the voice of Irish republincanism | | |- |'''Ár n-Éire / Old''' | |1919-1923 |New Ireland publishing – weekly review | | |- |'''Beltaine''' |Iris |<1901>? |I mBéarla den chuid is mó |''W.B.Yeats'' |''Thug pé brabús do CnG'' |- |'''Biatas''' |Iris |1966->? |The Tillage Farmer | | |- |'''Bullán''' |Irisleabhar |1994>? |An Irish studies journal | |''Willow Press, Oxford'' |- |'''Cara''' |Iris |?<2014> |Iris do phaisinéirí eitleáin Air Lingus | | |- |'''Cáirdeas''' |Iris |?<1941>? |Journal of the Gaelic Christian Fellowship. | | |- |'''Cath Maige Mucrama''' | |?<1975>? |Imleabhar 50 d'imleabhar an chumain sin | | |- |'''Céim''' |Iris |1972 -'15>? |Iris Oifigiúl An choimisiún le Rincí Gaelacha (dé-bhliantúil) | | |- |'''Cogar''' |Iris |1974 |Iris Chomhaltas Ceoltóirí Éireann | |http://homepage.tinet.ie/~cuisle1/cuisle.htm |- |'''Cuisle''' |Iris |2011 |The voice of the Members (Fianna Fáil) | | |- |'''Dúchas''' |nuachtlitir |1972-79 |Scríobh Mac durcá?? agus Ó Murchú ann | |Irish American Cultural Institute. St. Paul Minnesota |- |'''Dúiche Néill''' |tréimhsechán |1986-96>? |“Tréimhseacháin léannta” áitiúl | |Scríobh Proinsias Ó Conluain ann go minic |- |'''Eile''' |Iris |2013 > 2021 |Iris don Aerach, |Scot de Buitléir | |- |'''Éire 19''' |Irisleabhar |1977 |University of Florida], | | |- |'''Éire''' |Nuachtán |1923 Ean- Bealtaine |Seachtainiúl |Countess Markievicz |Clóadh i nGas Chú na hAlban chun theacht i dtír ar chinnsearacht Stát le linn an chogadh Catharga. Tháinig seo i ndiaidh 'Poblacht na hÉireann'. |- |[https://republicanarchive.com/category/1940s/ '''Éireannach Aontuighthe'''] |Iriseán |1948- 1964>? |The United Irishman - "The Voice of Irish Republicanism" | |[https://catalogue.nli.ie/Search/Results?lookfor=Éireannach+Aontuighthe&type=AllFields Vol. 2 No. 3 1949] Leantar leis an dteideal seo go dtí 1951 agus i 1952 cuirtear an teideal béarla chun tosaigh leis an ceann Gaeilge i ribín agus an nath 'Is í an Phoblacht ár gcuspóir" thíos fé. |- |'''Éire Ireland''' |Irisleabhar |1949 – 1973 |Iris sheachtainiúl Na Roinne gnóthaí Eachtaracha = Ireland: Weekly etc | |Leantar é le Ireland Today |- |'''Éire-Ireland''' |Irisleabhar |1914-16>1918-22 |<nowiki>http://www.corkpastandpresent.ie/localstudies/newspaperlist/a-g/</nowiki> | | |- |'''Éire-Ireland''' |Irisleabhar |1966> 1995-? |a journal of Irish studies | |The Irish American Cultural Institute, St Paul, Minesota |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/12/eire-nua-1971.pdf Éire Nua]''' |Iris |1971, 1972. '74, '80. '90 & 2000 |the social and economic programme of Sinn Féin. | |Feabhra 1980 - “Irislitir makes it’s reappearance with this issue. Two copies will be sent to each cumann and they should be passed around for members to read and study.” [https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000852528 LNÉ] |- |'''[https://republicanarchive.com/2025/01/06/eolas/ Eolas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250925125902/https://republicanarchive.com/2025/01/06/eolas/ |date=2025-09-25 }}''' |Iris |1973 - 1975 |International Newsletter of the Irish republican Movement |Seán Ó Cionnaith? |Eolas was the International Newsletter of Official Sinn Fein in the 1970s. |- |'''Fianna''' | |1910/15? |Clóite san Airgintín |''Pádraig Mac Mághnais'' | |- |'''Fianna Fáil''' |Irisleabhar |1914 |THE IRISH ARMY A Journal for Millitant Ireland |Terrence McSwiney | |- |'''Focalín''' |Iris |1978 |(“A wee word” for the odd reader of CLR who does not understand the First Language) | | |- |'''Forgnán''' |iris |?<1962 >? |Journal of the Building Centre Dublin | |vol 1 No. 5 May 1962 |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/fuascailt-july_august-1996.pdf Fuascailt]''' |iris |1996-2006>? |Irish Political Prisoners campaign | | |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/glor-uladh-may-1955.pdf '''Glor Uladh'''] |iris |1955 |" The Voice of the Republican North" | |6 heagrán atá sa gcód ag The digital Republican archive. |- |'''[[Guth agus Tuairim|Guth ⁊ Tuaraim]]''' |nuacht iris |1979 - 1984 |Iris mhíosúil áitiúil ó thús na 1980idí a bhaineann le hiarthuaisceart Dhún na nGall. Gaeilge sa chéad eagrán ach ní ina dhiadh sin. | |http://www.bealoideasbeo.ie/Guth_Tuairm?page=0 |- |'''Inbhear''' |sraith |?<2010>? |Journal of Irish music and dance |''Niall Keegan'' | |- |'''Inis Fáil''' |Iris |1925>? |Bulletin de la Ligue pour l'Indépendance de l'Irlande. | | |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/iris-no-12-1988.pdf Iris]''' |iris |?<1988 -91>? |The Republican Magazine | |November 1988 - Number 12 May 1991 - Number 16 |- |'''IRIS''' |Iris |1981–1993, 2005–2019 |Gnóthaí Eachtracha, Bureau d’Affaires Etrangéres | |Imeartas focal a bhí sa teideal a dtánaig ó ‘Irish Republican Information Service” - dé-bhliatúil. |- |'''Iris An Airm''' |Nuachtán |1922>? |Foilsithe I mBÁC go Laethúil seachas an Satharn | | |- |'''Iris An Gharda,''' | |1969/1970 | | |<nowiki>http://www.policehistory.utvinternet.com/irisang.html</nowiki> |- |'''Iris Bheag''' |Nuachlitir |1987-1994? |the intention of this litle magazine is to provide a means of exchanging ideas and developing sinn Féin’s policies and strategies by disscussion. Rules 4. Material can be in Irish Or English7. IB is issued Free. Ib will be issued Monthly | |The Education department 44, Parnell Square, Dublin 1 Irish inbhéanach Shinn Féin – Aengus Ó Snod. |- |'''Iris Fhianna Fáil,''' | | | | |Teideal Nua: FF Newsletter |- |'''Iris Oifigiúl''' |Iris |?<2011>? |Irish Oifigiúl de chuid an rialtas | |[Uimh. 48 – 2011] |- |'''[[:en:Lia_Fáil_(political_party)|Lia Fáil]]''' |Iris |1957 |Fr. Fahy 10 -neagrán – he single handedly wrote the 10 highly inflamatory newspapers resulting in demotion in 1959 |Father John Fahy |Organ of the Land and Industrial Army of Ireland. |- |'''[https://muse.jhu.edu/journal/141 New Hibernia review / Iris Éireannach nua]''' |Iris ráithiúl |1997>2021 |St. Paul (Minnesota) Center for Irish Studies at the University of St. Thomas 1997 |Thomas Dillon Redshaw | |- |'''Nua''' |Iris |1997>2000? |studies in contemporary Irish writing. |Eugen O'Brien |Jefferson City, TN: Carson-Newman College |- |'''Nuacht CIÉ''' |Iris | |Baile Átha Cliath, An Roinn Faisnéise, Stáisiún Droichead an Rí. |''Lorcán Ó Treasaigh'' | |- |'''Nuacht Náisiúnta''' | |1923-25 | | | |- |'''Nuacht Náisiúnta''' |Iris |1969 -1976 |Iris inmheánach de chuid Sinn Féin, foilsithe i Gardiner Place | |<nowiki>http://www.iol.ie/~rjtechne/century130703///////1960s/nuacht69.htm</nowiki> |- |'''Obair''' |Iris |?<2014-'14>? |Bulletin of the office of public works | | |- |'''Our Girls/ Ár gCailíní''' | |1930-1933 |The Magazine for the Girls in Ireland | | |- |'''[[Poblacht na hÉireann (nuachtán)|Poblacht na hÉireann]]''' |Nuachtán |1922-23 |Bhí eagrán Albanach, Deisceartach agus ceann leis an dteideal bhreis War News ann | |Tháinig ‘Éire’ ina dhiadh tar éis bhás Childers a bhí i gceannas ar bolscaireacht poblachtánach. |- |'''Poblacht na nOibrithe''' |Iris |2012 - 2014 | | |iris de chuid éirigí a bunaíodh i 2006 https://www.leftarchive.ie/document/636/ |- |'''[https://pogmogoal.bigcartel.com Póg Mo Goal]''' |Iris |2015-2020 |i bhfoirm nuachtán eisithe ag Pogmogoal.com | |Póg Mo Goal is a beautifully produced football magazine, from right here in Dublin. |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/roisin-dubh-1975.pdf Roisín Dubh] |Iris |1975>? |The Voice of Kerry Republicanism | | |- |Rosc Catha |Iris |1972->1973? |Published by Clanna Eireann | |" Clann na hÉireann is a political movement representing the official Republican movement in England, Scotland and Wales" - Vol 1 No. 1 October 24 1972. 5p |- |'''[https://republicanarchive.com/2025/01/12/saoirse-irsp/ Saoirse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250114104418/https://republicanarchive.com/2025/01/12/saoirse-irsp/ |date=2025-01-14 }}''' |Iris |1980-2011 |Iris Pháirtí Shóisialta Phoblactánach na hÉireann (an IRSP) | |IRSP Paper (50p 70p abroad). dhá leathanach atá in [https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/saoirse-irsp-belfast-august-2011.pdf Eagrán 2011] |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/saoirse-the-tallaght-republican-september-1983.pdf Saoirse]''' , '''The Tallagh Republican''' |Iris |?<1983>? |"Eagran 1 Mean Fhómhair 1983" | |' In each issue we'll have a small rang Gaeilge'. Tugadh [[Tallaght Republican]] air I 1986 ach gan an rang beag Gaeilge. |- |'''Saoirse Éireann Wolftone Weekly''' |Nuachtán |1937/8>? |Seachtainiúl ‘twopence’ | |Vol 1. No 36 Saturday May 7 1938 |- |'''Saoirse Nua''' |Iris |?<2010-2014>? |The voice of the Republican Movement (Republican Sinn Féin) | |Issue 15 Spring 2014 |- |'''[http://www.irishlabourhistorysociety.com/index.php?page=saothar30&title=Saothar%2030 Saothar]''' |Iris |1975-2020> |Iris an chumainn le stair Lucht Saothair na hÉireann |''Pádraig Ó Snodaigh an chéad eagarthóir'' |Saothar 45 2020 |- |'''Scéal Eile''' |Nuachtlitir |?<2009>? |The Newsletter of the CooleyKeegan branch of CCÉ | | |- |'''[[Scéala Éireann]] / The Irish Press''' |Nuachtán |1931 -1995 |Bhíodh altanna Gaeilge thríd. | | |- |'''Sciath''' |Iris | |Journal of the National Industrial Safety Organisation   (deir NLI gur i nGaeilge atá sé) | |lean 'Health and Saftey é mar theideal |- |'''Sgéal Chatha Luimnigh''' |Nuachtán |?<1922>? |Limerick War News, nuachtán an rialtas sa choga cathardha | | |- |'''Seanchas Ard Mhaca''' |Iris |1957-1993 |Iris Stairáitiúl | | |- |'''Seanchas Dúthalla''' | |?<1971-91>? | | | |- |'''Sinn Féin''' |Iris |1923 – 1925 | |''Patrick J Little'' |18,000 cóip á ndíol. Tháinig seo i ndiaidh Éire |- |'''Sinn Féin (Daily)''' |Iris/nuachtán |1909-> 1910? | | | |- |'''Sinn Féin (Weekly)''' |Iris |1906> 1914? | | | |- |'''Sinsear''' | |?<1981- 1995>? |Roinn Béaloideasa Éireann Coláiste na hOllscoile | | |- |'''Spéis''' |sraith |2010 -'13 |Bulletin of the International Council for Traditional Music Ireland |''Liz Doherty, Thomas Johnston (2012)'' | |- |'''Táin''' |Iris démhíosúil |?<2003-2007>? |the Australian Irish Network |''Val Noone foilsitheoir'' | |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/teach-na-failte-janmar-2003.pdf Teach na Fáilte]''' | |2003 |republican and socialist ex-prisoner & family support | | |- |'''Teanglitir''' |Nuachtlitir |1985-1996 |"Patriotism" Irish Association of applied Lnguistics -IRAAL |''Dónall P. Ó Baoill (1-19) Jeff Kallen (20-25), Patrick Farren (25->)'' |''bhfuil éagsúlacht idir Iris na Gaeilge/ teanglitir/teangeolas/teanga'' |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/10785-teoric.pdf Teoraic] |iris |1975 -1976>? |Theoretical Journal of the Republican Movement "We hope to publish this magazine at least every quarter." | |"Without a revolutionary theory there can be no revolutionary movement - Lenin" |- |tiocfaidh Ár Lá |iris |?<1987>? |imlitir den gcoifte stailc ocrais cuimhneach áin Éireann | | |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/10/49987099-tal-22.pdf Tiocfaidh Ár Lá] |iriseán |?>2003>? |Celtic And Ireland - iris do thacathóir®i foireann Sacar Celtic. | |Bulletin of the Irish hunger Strike Commemoration committe (Birmingham. uimh. 5 2003 |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/tirgra-june-1964.pdf '''Tír Ghrá'''] |Iris |1963-1964>? |" The Voice of the Republican North | |Vol. 2 No. 5 April 1964 Luac 4d. |- |'''Treoir''' |Iris |?<1970-2020 > Vol.2 Uimhir.2 Márta -Aibrean |Iris oifigiúl Cómhaltas Ceóltóirí Eireann luach 1s. | | |- |'''An Sgrúdaightheoir The Examiner''' |Nuachtán |1930 -1960 |(Dundalk) Thosaigh mar an Newry Examiner | | |- |'''The Fanad Magazine''' | | | | | |- |'''The Gael''' |Iris | |The official journal of the Gaelic Athletic Association. | | |- |'''the Northern Patriot''' |Iris |1895 | | | |- |'''The Shan Van Vocht''' |Iris |1896 >? |(An tSean Bhean Bhocht) A National Monthly Magazine |''Alice Milligan, Eithne Carberry'' | |- |'''Young Ireland/Éire Óg''' |Irisleabhar |1919-1923 |Young Ireland i mBÁC | | |- |'''Uladh''' |irisleabhar |1904-05 |a literary & critical magazine. | | |- |'''Ulaidh Ag Aiséirghe''' |nuachtán |1952 - 1954 |Míosúil Resurgent Ulster - 'Ní Síothchán gan Saoirse' | |Resurgent Ulster a bhí ar an nuachtán ar dtús i 1952. Cuireadh an teideal Gaeilge air i Mí Aibreán 1954 go deireadh na bliana san. |} == An Ghaeilge á bplé i mBéarla == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ An Ghaeilge á bplé i mBéarla ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''Ancient Ireland''' |Iris sheactainiúl |1835 |Foilsithe i mBÁC John S. Folds |''Philip F. Brown / Pilib de Brúin'' |Established for the purpose of reviving the cultivation of the Irish language, and originating an earnest investigation into the ancient history of Ireland … |- |'''Celtica''' |irisleabhar |1946 - 2020 |peer-reviewed journal on Celtic Studies, including linguistics, literature, manuscript studies, textual criticism, history, law, Dialect studies and onomastics. |''Uimhi 31Barry J. Lewis, Ruairí Ó hUiginn'' |bliantúil ó bhí 2016 ann |- |'''Éiriu''' |sraith |1904-2013> |School of Irish Learning. Dublin Acadamh Ríoga na hÉireann | |Saothar ag Osborne Bergin, Kuno Meyer, agus John Strachan ann. |} == Cíona Lín / Blaganna == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Cíona Lín / Blaganna ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''Abair as Gaeilge é''' |2006 |mar ba mhaith liom mo chuid Ghaeilge a bhisiú. |''Julia - Meiriceánach'' |http://abair-as-gaeilge-e.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309193406/http://abair-as-gaeilge-e.blogspot.com/ |date=2021-03-09 }} |- |'''Aduaidh''' |2005 – 2007 |Focail fé thuairim i nGaoluinn.    |''Cionaodh'' |http://aduaidh.blogspot.com |- |'''Ag Seasamh an Fhóid''' |2016 – 2019 |togra ealaíne le comóradh a dhéanamh ar an tionchar a bhí ag muintir Ros Muc ar an bPiarsach sna blianta roimh an Éirí Amach |''Nuala Ní Fhlathúin agus'' ''Eoin Mac Lochlainn,'' |https://rosmuc2016.wordpress.com |- |'''Aisling''' |2006 – 2016 |“Is blag beag é seo ina ligim saor mo chuid smaoint...” |''Tim'' | |- |'''Amhráin Arann''' |2012 – 2014 |“..amhráin a cumadh in Árainn a eisiúint i bhfoirm leabhair le dlúthdhioscaí..” |''Deirdre Ní Chonghaile'' | |- |'''An Blag Ard''' |2010 | |''as an tSraith bháin dó'' |http://anblagard.blogspot.com |- |'''An Bhlaglann''' | |''Blag spéisiúil ar chúrsaí oideachais is teichneolaíocht Gaeilge -!G'' | |níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge |- |'''An Bothán Tréigthe''' |2007 – 2009 | | |http://anbothantreigthe.blogspot.com |- |'''An Cailín Deas''' | |''Blag an chailín deas Gaeltachta atá anois ina cónaí sa Chathair- IG'' | |níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge |- |'''An Cainteoir Dóchais''' |?<2009 >? | |''Michal as Poblacht na Seice'' | |- |'''An Caomhach''' |2005 - 2020 |Tuairimí agus fíricí nach mbíonn le fáil aon áit eile as Gaeilge. |''Séamus Poncán Ó Neachtain'' |http://caomhach.blogspot.com go mór ar son Iosrael – dar le Igaeilge |- |'''An Cheathrú Rua''' |2011 – 2012 |chun eolas a chur ar fáil don phobal. | |http://ancheathrurua.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200606123949/http://ancheathrurua.blogspot.com/ |date=2020-06-06 }} |- |'''An Cnagaire''' |2008 - 2020 | |''Póló'' |https://ancnagaire.blogspot.com |- |'''*An Codú''' |2006 -’ 21> |Smaointe Fánacha as Chonamara |''Eoin Ó Riain'' |''http://smaointefanacha.blogspot.com'' |- |'''An Coimíneach''' |2013-1015 |Cín Lín Uí Choimín | | |- |'''An Croí Ait''' |2011 – 2021> |Altanna agus ceachtanna mhúinteoira Gaeilge dá ranga agus d’fhoghlaimeoirí. Morán nasc chuig áiseanna éagsula |Caitríona Weafer Múinteoir, Éireannach I gCathair na nAingeal, |https://ancroiait.wordpress.com |- |'''An Doras Oscailte''' |2005 – 2012 |Blog ina dhéanfaidh mé cleachtadh ar mo chuid Gaeilge |mark bodah |http://dorasoscailte.blogspot.com |- |'''An Druma Mór''' |2008-? |''Blag chúrsai Reatha an sár iriseoir Eoghan Ó Néil -IG'' |''Eoghan Ó Néill'' |níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge |- |'''An Ghuí Aniar''' |2009 – 2011 | |''Ros Cománach i nGaillimh'' |http://anghuianiar.blogspot.com |- |'''An Mheabhair Foghlaimeora''' |2010 – 2011 | |''Bleáth cliathach a bhí 28'' | |- |'''An Litríocht seo Againne''' |2009 – 2011 |Is éard tá sa bhlag seo mo chuidse smaointe faoin litríocht seo againn |''Cailliomachas – leabharlannaí'' |http://litrocht.blogspot.com/2009/05/ |- |'''An Ruball Rua''' |2017 – 2020 |''Fáilte isteach ag an bhlag seo – teangacha a bheas le feiceáil:Gaeilge, français, English'' | |https://ruballrua.wordpress.com/tag/photography/ |- |'''*An Scríobhaí Siúlach''' |2021 |Cín Lín chun Connalach a lonnaigh san Oirua agus atá ag iarraidh an teasnamh scríobh i nGaeilge faoin tir a chuir ina cheart |''Kayla Reed'' |https://scriobhaisiulach.wordpress.com |- |'''An Solas''' |1965 |The Monthly Magazine of The Irish Communist Group. OCT '65 | |"The Monthly Magazine for Irish Workers"-. Nov. '65 |- |'''Anseo is Ansiúd''' |2010 |Blog as Gaeilge faoi gnáth rudaí an tsaoil agus mo chuid eachtraí éigsiúla. |''Gearóid Ó Madáin'' |http://anseoisansiud.blogspot.com |- |'''An t-Oileánach Tréighthe''' |2009 – 2012 | |''Proinsias Mac a’ Bhaird'' | |- |'''*An Tuairisceoir''' |2013 – 2021> |Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht. |''Ciarán Dúnbar agus roinnt eile'' |https://antuairisceoir.wordpress.com |- |'''An t-Ultach''' |2010 – 18? |Suíomh Chín lae don Iris gan ach 5 alt air |''Seán Rua Ó Murchú'' |https://antultach.wordpress.com |- |'''Anuas den tSeilf''' |2009 – 2011 |Nótaí agus smaointe iad seo de réir mar a thagann siad chugam |''Cailliomachas – leabharlannaí'' |http://cailliomachas.blogspot.com |- |'''Aodhán''' |2013 |Ag Smaoineamh os Ard |''Aodhán Ó Dea'' |http://aodhanodea.ie/blog/{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |'''Ar Son na Drúise''' | |suíomh, príobháideach é an suíomh seo | |https://arsonnadruise.wordpress.com |- |'''As an Nua''' |2016>? |formhór de i mBéarla de réir freagrai ar alt ar i dTuairaisc |Siún Ní Dhuinn |nasc ag rá gur suíomh ag déanamh aithris atá i gceist |- |'''As Ord Oráiste''' |2005 – 2006 |Dhá alt ón iriseoir seo as Béal Feriste |Liam O Raiste |http://asordoraiste.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506083934/http://asordoraiste.blogspot.com/ |date=2021-05-06 }} |- |'''Athfhás''' |2011 – 2016 |Seo nuacht agus eile ón iar-Ghaeltacht, áit atá ag teacht thar n-ais ina Ghaeltacht iomlán sar i bhfad! | |http://athfhas.blogspot.com |- |'''Bealach mo Shaoil''' |2005-2009 |chun mo chuid Gaeilge a cleachtadh, go príomha le greann - |''mac léinn sa tSúlainn'' |http://siuloir.blogspot.com |- |'''Baoismhacnamh''' |2005-2009 |chun mo chuid Gaeilge a cleachtadh, go príomha le greann - |''mac léinn sa tSúlainn'' |http://siuloir.blogspot.com |- |'''Betty Furlong''' |2018 -2020 | | | |- |'''Blag Cois Life''' |2010 – 2015 |Blog of Cois Life, Irish Language Publishers | |http://blagcoislife.blogspot.com |- |'''Blag Forbairt Naíonraí Teo.''' |2009 - 2013 |Blag é seo atá dírithe othur seo siúd a bhíonn ag obair i Naíonraí/naíscoileanna | |https://naionrai.wordpress.com |- |'''Blag Ghael Gan Náire''' |2007>? | | |http://gaelgannaire.blogspot.com/, |- |'''Blag Ghearóid''' |2006 – 2009 | | |http://gearoid.blogspot.com |- |'''Blag Mháirtín Uí Mhuilleoir''' | |Iar-pholaiteoir le Sinn Féin ar é Máirtín Ó Muilleoir | |caifear cuireadh a bheith ag duine chun é a léamh |- |'''*Blag Nua Gaeilge''' |2019 – 2021 | |''Panu Petteri Höglund'' ''Nó tá urscéal leis clóite ann'' |https://blagnuagaeilge.blogspot.com/2019/06/ |- |'''Blag Shomhairle''' |2005 -2006 |Níl fágtha ach nasc ar an suíomh blaganna | | |- |'''Baoismhacnamh''' |2018 -2020 | | | |- |'''Breacleabhar An imill''' |2004 – 2005 |'Sé is príomhchuspóir na mblaganna seo ná mo chuid Gaeulinne a chleachtadh agus a fheabhsú’ |''Conn -'' ''lonnaithe in Inis, Co. an Chláir'' |http://breacleabhar.blogspot.com |- |'''Brian Darby''' |2014 – 2015 |suíomh le altanna faoi na gcluichí Gaelacha |''Brian Darby'' |https://briandarby1.wordpress.com/category/gaeilge/ |- |'''Bród Éireannach''' |2005 -2006 |Seo mo bhlog. Beidh sé i nGaeilge agus i mBéarla |''Aingeal – foghlaimeoir Gaeilge Pennsylvania'' |http://aingealpuirseil.blogspot.com |- |'''Bruth Seanfharraige''' |2009 |'Ní beag beagán de drochbhrocán” |''An Deabhal Álainn'' |http://seanfharraige.blogspot.com |- |'''Cainteoir Doofus''' |2011-2012 |tuaraimíagus iad aisrithe sa cholún ar dheis | |http://www.cainteoirdoofus.com |- |'''Ceiliúradh''' |2011- 2013 | | |https://ceiliuradh.wordpress.com |- |'''Ceist Mór an lae''' |2006 – 2008 |Polaitíocht |''iriseoirí éagsula'' |http://ceistmhor.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728084521/http://ceistmhor.blogspot.com/ |date=2019-07-28 }} |- |'''Cha chanann? Canathaobh?!''' |2020 – 2021 |Tógáil ar Scoil Ghaeilge Ghearóid Tóibín agus na hamhrain a múineadh |''Séamus Poncán Ó Neachtain'' |https://amhrainghaeilge.blogspot.com |- |'''Chetwynde Downs''' |2006 – 2012 |Fear meánaosta beoir-bholgach frustráilte. Ag lorg síbearchaidreamh intleachtúil platónach le bean shéimh chneasta A thabharfadh cluas bhaúil do m'fhaidhbeanna pearsanta. | |http://chetwyndedowns.blogspot.com |- |'''Cín Lae Sclábhaí Pá''' |2008 - 2011 | |''Dubhaltach (Uí Reachtair?)'' |https://tadenc.blogspot.com/search?q=2011 |- |'''Cistin Chliste''' |2011 |Oidis agus altanna ar bhia i nGaeilge agus Sasanais | |https://cistinchliste.wordpress.com |- |'''CLG go Deo''' |2014 – 2015 |altann ar an Chumann lúthchleas Gael | |https://clggodeo.wordpress.com |- |'''Club Leabhar''' |2005 > 2006 |leabhair agus |''Aonghus Ó hAlmhain 7 Coleen Dollard'' |http://club-leabhair.blogspot.com |- |'''Coicís in Éireann''' |2007 – 2009 | |''mark bodah'' |http://coicisineirinn.blogspot.com |- |'''Crá Croí Cois Cuain''' |2006 -2018 |Sóisialachas agus an Ghaeilge | |https://cracroi.wordpress.com |- |'''Crosbhealaí''' |2008 – 2012 |Blag i nGaeilge ar chúrsaí an tsaoil. |''Aonghus Dwane'' |http://crosbhealai.blogspot.com |- |'''Cuisle''' |2005 |Mommy blogging as Gaeilge |''Nicole as Worchester'' |http://cuisle.blogspot.com |- |'''Cumann Carad na Gaeilge''' |2005 -2010 ‘15 -‘17 |Agallaimh agus caint as Gaeilge. |''Séamus Poncán'' |http://philo-celtic.blogspot.com |- |'''Cumann Scribhneirí Úra na Gaeilge''' |2007 – 2015 |23 scríobhnóir úra ag cur a saothar pinn in airde ar an idirlín | |http://scribhneoirioga.blogspot.com |- |'''*Cursaí Staire''' |2012 -2021 |Aistí ócáideacha ar an stair, ar staraithe, agus ar scríobh na staire. |''Vincent Morley'' |http://cstair.blogspot.com |- |'''Daoine Beaga''' |2011 |Corr alt ghairid |''Réaltán Ní Leannáin'' |http://daoinebeagadotcom.blogspot.com |- |'''Dialann Scott de Buitléir''' |?? |oscailte dóibh siúd le cuireadh amháin |''Scott de Buitléir'' |http://dialannscott.blogspot.com/ |- |'''Dónal Na Gealaí''' |2009 |6 nó seacht alt ar an réimsí éagsula den Ghaeilge |''Feilm Borland'' |http://donalnagealai.blogspot.com |- |'''Éan Bealtaine''' |2006 – 2011 |A nest for a May Bird's thoughts - Gaeilge I 2006 sasanais I 2011 |''Wren'' |http://eanbealtaine.blogspot.com/2011/ |- |'''Fada fada''' |2008 |comharthaí bóithre ceartaithe le péint |''Ceithearnach Comharthaí'' |http://fadafada.blogspot.com/?view=mosaic |- |'''Faoi Cheilt''' |2010 – 2014 | |''John'' |http://faoicheilt.blogspot.com |- |'''Feachtas''' |2012 |–Óg Ghluaiseacht na Gaeilge – Eolas agus imeachtaí an eagrais | |http://feachtas.blogspot.com/p/dean-teagmhail-linn.html |- |'''Fear Beag''' |2012 |5 alt fada | |http://fearbeag.blogspot.com |- |'''Feicim''' |2011 – 2017 |Gaeilge le Spraoi ar Inis Oírr. Fun Easy Irish Courses – Immersion Method! |''Bríd Ní Chualáin'' |https://feicim.wordpress.com |- |'''Fiche focal''' |2007 – 2011 | |''Connalach a d’fhreastail ar O na G'' |http://fichefocal.blogspot.com |- |'''Fiontar agus Scoil na Gaeilge''' |2015 – 2018 |suíomh le mórán eolas maidir le Fiontar |''blaganna ó Mhic léinn'' |https://fiontardcu.wordpress.com/about/ |- |'''Fis''' |2006 – 2013 |An chéad fhíschraoladh ó Chumann Carad na Gaeilge, D’fhág an leathanach is chuir in airde ar You tube |''Seéamus Poncánach'' |http://philo-celtic-feesh.blogspot.com  https://www.youtube.com/playlist?list=PL395B1BAD058326A1 |- |'''Foinsí''' |2009 – 2011 |liostaí foinsí ar na haistí sa dá chín lín eile ag an údar |''Cailliomachas – leabharlannaí'' |http://xn--foins-3sa.blogspot.com |- |'''Gaeilgeandedtec''' |2006 |cín lín Macléinn le deis ceartúcháin a dhéanamh, 4 nó 5 alt |''Mairead G'' |http://gaeilgeandedtec.blogspot.com{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |'''Gaeilge Faoi Thalamh''' |2004 >? |Arm Rúnda na Gaeilge | |''http://gaeilgefaoithalamh.blogs.ie'' |- |'''Gaeilge in Kirkby''' |2013 – 2016 |Is blag í chun suim sa Gaelige a spreagadh i measc mo phobail féin.… | |http://gaeligeinkirkby.blogspot.com |- |'''Gaeilge i gColáiste Ailigh''' |2011 - 2019 |Ar an suíomh seo gheobhaidh scoláirí cuidiú leis an Ghaeilge |''Proinsias Mac a’ Bhaird'' |http://gaeilgeigcolaisteailigh.blogspot.com |- |'''Gaeilge le Glam''' |2015 – 2016 |Ceathrar múinteoirí Gaeilge le suim i bhfaisean, i dtáirgí áilleachta, | |http://gaeilgeleglam.blogspot.com |- |'''Gaeilgeoir na Fionnlainne''' |2003 – 2006 |tuaraimí Phanu ar an saol. Filleann sé ar i 2013 théis cliseadh blogs.ie chun rá go mbeadh seo á n-úsáid aige feasta,. |''Panu Höglund'' |http://gaelpanu.blogspot.com |- |'''*Gaeltacht 21''' |2009 – 2021 | |''Eoin Ó Riain'' |http://gaeltacht21.blogspot.com |- |'''Gael trip''' |2016 – 2021 |Is í an sprioc atá againn i nGael Trip ná taisteal timpeall an Domhain agus an Ghaeilge a úsáid |''Oisín Mac CinnéideEmma Ní Nualláin'' |https://gaeltrip.com |- |'''Gan Ainm''' |2007 – 2011 |alt ar líon an dteaghlach a labhraionn Gaeilge |''solas dubh'' |http://ganainm.blogspot.com |- |'''Garraí Johnny Mhorgan''' |2009- 2010 |Cúrsaí cruthaitheachta, cúrsaí na n-ealaíon, dialann - i nGaeilge na hÉireann. |''Tadhg Mac Dhonngáin'' |http://garraijohnnymhorgan.blogspot.com |- |'''Gasúir le Gaeilge''' |2011-2017 |Plé ar ghasúir a thógáil le Gaeilge (I Pennsylvania) |''Lawrence Morris'' |https://gasuirlegaeilge.wordpress.com/page/25/ |- |'''Gnóthach''' |??? |nasc ar shuíomh coiscéim, imithe ón idirlíon anois | |http://gnothach.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150525015655/http://gnothach.blogspot.com/ |date=2015-05-25 }} |- |'''Go Maith''' |Feabhra go Márta bliain éigin |Comic strip |''Brian fitzmaurice 7 SC Durkin'' |http://gomaithcomic.blogspot.com/2007_02_06_archive.html |- |'''Grá fé Ghruaim''' | |oscailte dóibh siúd le cuireadh amháin | |http://nuaaois.blogspot.com/ |- |'''*Hillary NY''' |2004 – 2021 |Meascra i nGaeilge ó Nua Eabhrac - nó pé áit ina bhfuilim! |''Hilary Sweeney'' |http://hilaryny.blogspot.com |- |'''*Igaeilge''' |2009 – 2021 |Tuaraimí neamhspleácha Chonchubhair gan aon deontas |''Conchubhair Ó Liatháin'' |http://gaeltacht21.blogspot.com |- |'''Imeall''' |2004 -2009 |Blag fuaime ón imeall |''Conn Ó Muíneacháin'' |https://imeall.blogspot.com |- |'''iMúscraí''' |2008 – 2013 |Tionscnamh de chuid Comharchumann Forbartha Mhúscraí ar mhaithe le cur chun cinn na teanga agus ghnéithe eile de chultúr an cheantair. |''Conchubhair Ó Liatháin'' |https://imuscrai.wordpress.com |- |'''Íomhá an Lae''' |2007 - 2019 |Griangraif éagsúla a dhéanan mé o lá go lá agus mo chuid Smaointe faoi as Gaeilge | |http://iomhannablag.blogspot.com |- |'''*Irish Language blog''' |2019 – 2021 |930 mion cheacht ón shuiomh Transparent Language | |https://blogs.transparent.com/irish/la-fheile-padraig-3/ |- |'''Iris Eoghanaigh''' |2009 – 2011 |Tuaraimí, Nuacht, eolas |''Seán Mór – seo tús na hirise'' |http://eoghanach.blogspot.com |- |'''Is as An Baile Mé''' |2006 - 2007 |tuaraimí foghlaimeora |''Richard Achibld'' |https://foghlaimeoir.wordpress.com |- |'''Leadrán''' | |Níl rian de ar fáil ach mar nasc ar IGaeilge | |http://leadran.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926144537/http://www.leadran.com/ |date=2020-09-26 }} |- |'''Léigh Mé ar Mo T-Léine é''' |2006 – 2007 |Cin lae lín ar thaisteal ar fud an Bhraisil |''Alex Hijimans'' |https://naceithrehairde.travellerspoint.com |- |'''Líonra''' |2014 – 2021 |Blag d’fhoghlaimeoirí fásta Aonad na Gaeilge Ollscoil Luimnigh |''Deirdre Ní Loinsigh'' |https://lionra.wordpress.com/about/ |- |'''Litríocht na n-Óg''' |2010 – 2013 |An Tríú Comhdháil ar Litríocht agus ar Chultúr na nÓg | |http://litriochtnanog.blogspot.com |- |'''Máire ag Faire''' |2012 – 2013 |10 n-alt ar fad |''Máire burns – iarmhúinteoir Gaeilge'' |http://maireagfaire.blogspot.com |- |'''Máthair Gaelachais''' |2007 - 2016 | |''Jennifer'' |http://misemamai.blogspot.com |- |'''Mícheál John O Meachair''' |2012 – 2013 |Nasanna á gheallúint ach Níos mó air faoi féin ná aon rud eile |''Mícheál John O Meachair'' |'''Mícheál John O Meachair''' |- |'''Milseog Mhilis''' | |Gaeilge agus Sínis (Tá sé mar aidhm agam cultúr na nGael agus a dteanga a roint le muintir na hÁise | |https://milseogmhilis.wordpress.com |- |'''Mise Áine''' |2007 – 2011 | |''Áine'' |http://miseaine.blogspot.com - leanann mar Rámhaille |- |'''Mise Ciara''' |2013 – 2021 |Scríobh Eat Sleep |''Ciara Ní Éanacháin'' |http://miseciara.wordpress.com |- |'''Misneach Na Gaillimhe''' |2013 – 2017 |Sóisialaigh Na Gaeilge i nGaillimh | |http://misneachnagaillimhe.blogspot.com/2017/04/seilbh-glactha-ag-baill-misneach-ar.html |- |'''Mo Bhlog''' |2006 – 2009 |Ruminations & practice ‘ as Gaeilge’ |''Dalta i Minesota'' |http://mo-bhlog.blogspot.com |- |'''Muirann Ní Chonnaláin''' |2009 – 2010 |Céad iarracht scríobh as Gaeilge |''Muirann Ní Chonnaláin'' |http://poetryasgaeilge.blogspot.com |- |'''Múinteoir Sabine''' |2012 |Múinteoir bunscoilea rugadh sa Ghearmáin alt ar RnaG |''Sabine Nic Cionnaith'' |https://muinteoirsabine.wordpress.com |- |'''Myles an Nissan Micra''' |2010 – 2012 |a man of letters, public servant, polymath, tribune of the people, and pedant. He formerly wrote for a web magazine under the pseudonym 'Myles an Ford Fiesta' but has since changed his Mode of conveyance. | |http://mylesanm.blogspot.com |- |'''*Nótaí Imill''' |2009 – 2021 | |''Denis King – Seattle'' |http://nimill.blogspot.com |- |'''Nuacht1.com''' | |Gach Ailt – os na meáin Gaeilge / nascann chuig na stáisiúin Gaeilge Nuacht TG4 7 RTÉ Agus Podchraoltaí | |https://nuacht1.com/blaganna/ |- |'''Puc Saor''' |2014 – 2015 |Blag chun an CLG a phlé as Gaeilge. | |http://pucsaor.blogspot.com |- |'''*Rámhaille''' |2011 – 2021 |Mise Áine ag Rámhaille |''Áine'' |https://ramhaille.blogspot.com |- |'''Rán na nGág''' |2009 – 2019 |Is geal leis an bhfiach dubh a ghearrcach féin. |''Fergus Ó Néill'' |http://ormondo-fon.blogspot.com |- |'''*Rogha Gabriel''' |2012 – 2021 |Sleachta as saothar Ghabriel Rosenstock |''Gabriel Rosenstock'' |https://roghaghabriel.blogspot.com |- |'''Rud ar Bith''' |2008 – 2010 | |''student of the universe a fhreastalaíonn ar ghaeltachtMinesota'' |http://rudarbith.blogspot.com |- |'''Santa Cruz na Gréine''' |2009 - 2012 |Dialann ag cur síos ar an saol i Santa Cruz, California | | |- |'''Scáthán''' |2017 – 2019 | | |https://www.scathan.ie/2019 |- |'''Scéala Na Wombait''' |2004 – 2012 |altanna ar ainmhithie éagsula | |http://mhwombat.blogspot.com |- |'''*Scéalta Ealaíne''' |2019 - 2021 |Irish Art Blog 99% sa tSasanais |''Eoin Mac Lochlainn'' |https://emacl.wordpress.com |- |'''*Scott de Buitléir''' |2017-2021 | |Scott de buitléir |https://scottdebuitleir.com/category/gaeilge/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210616043012/https://scottdebuitleir.com/category/gaeilge/ |date=2021-06-16 }} |- |'''Scríbhneoirí Úra na Gaeilge''' |2007 – 2015 |Cín lín a bhí ag iarraidh saothar mórán scríbhneoir a thabhairt le chéile |''20 scríobhnóir éagsúla'' |http://scribhneoirioga.blogspot.com |- |'''Seo focan Iontach''' | |mar nasc ar mhórán cín lín ach é imithe ón tidirlíon | |ní oibríonn na nascanna |- |'''Seo Panu ag Labhairt''' | |Níl rian de ar an nasc atá ar lch cumann Carad na Gaeilge |''Panu Höglund'' |http://gaeilgepanu.blogs.ie {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229115403/http://gaeilgepanu.blogs.ie/ |date=2008-12-29 }} ff Gaeilgeoir na Fionnlainne |- |'''Sin É''' |2014 |'Blog' nua-aimseartha Gaeilge don na deagoirí agus daoine óga In Éireann agus na foghlaimeoir Gaeilge timpeall an domhain! |''Sinéad'' |http://istreiseanpeannnaanclaiomh.blogspot.com |- |'''Smaointe as Gaeilge''' |2020 |Occasional thoughts written in Irish -. Ní dhéanaim tada ach an Corrsmaoineamh a scríobh, anois 's aríst, | |https://smaointe-as-gaeilge.blogspot.com |- |'''*Smaointe Fánacha Aonghusa''' |2005 – 2021 |Mar a deir sé ar an gcanna! |''Aonghus Ó hAlmhain'' |https://aonghus.blogspot.com |- |'''Smaointe ón Champas''' |2013 |Smaointe a ritheann liom agus mé in ainm's a bheith ag staidéar! |''Colm Mac Fhionnghaile'' |http://smaointeonchampas.blogspot.com/2013/02/ |- |'''Stair i gColáiste Ailigh''' |2010 – 2011 |nascanna físe i mBéarla curtha i láthair ag an máistear i nGaeilge |''Proinsias Mac a’ Bhaird'' |http://staircolailigh.blogspot.com |- |'''Stádas na litríochta gaeilge''' |2010 |Aon alt amháin |''Ríona'' |http://stadasnalitriochta.blogspot.com |- |'''Tadhg An Mhargaidh''' |2006 |Blog Gaeilge faoi mo shaol sin an méid. Macléinn aerach as Vancouver. |''Tadhg'' |http://tadhganmhargaidh.blogspot.com |- |'''Taifead Taibhreamh''' |2006 |A bhrionglóidí scríofa ag an údar |''mark bodah'' |http://taibhreamh.blogspot.com |- |'''Te Bruite''' |2012 – 2013 |Nuacht faoi eisiún DC Rís | |http://tebruite.blogspot.com/2012/11/ |- |'''Thall is Abhus''' | |bainte den idirlíon an t-aon rian mar nasc ar Lch Anuas Den tSeilf | |http://seano-thallisabhus.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180820021118/http://seano-thallisabhus.blogspot.com/ |date=2018-08-20 }} |- |'''Tomhas na Teanga''' |2014 – 2021 |tosaithe i 2014 ach altanna ann ó 2002 |''Séamas Ó Neachtain,/ Jim Norton'' |http://tomhasnateanga.blogspot.com/?view=classic |- |'''Tomhais''' |2009 – 2010 |tomhasanna dhá líne – cad a bheadh ann? |''Aa Deabhal Álainn'' |http://tomhais.blogspot.com |- |'''Tuairimí Éagsúla''' |2011 – 2014 |éiríonn as is bunaíonn smaointe ón gcampas |''Colm Mac Fhionnghaile'' |http://anscolairescartha.blogspot.com |- |'''Turas Aisle''' |2017 – 2020 |Turas Amháin |''Réaltan Ní Leanáin'' |http://turasailse.blogspot.com |- |'''Uathachas in Éirinn''' |2008 – 2020 |Tuiste fhir óig le huathachas |''COC'' |http://blag.uathachas.ie |- |'''vernacularisms Gaeilge''' |2013 |Nótaí Ó Bhéal Feirste |''Jason Ó Ruairc'' |https://vernacularismsgaeilege.wordpress.com |- |'''Vítneam agus An Chambóid''' |2015 |Altann ar stair an Chambóid agus Vítneam |''Oanro'' |http://vitneamanchamboid.blogspot.com |} == Féach freisin == * [[Stair iriseoireacht na Gaeilge]] == Naisc sheachtracha == * [https://libguides.ucc.ie/newspapers/anghaeilge Nuachtáin agus Irisí as Gaeilge (Coláiste na hOllscoile Corcaigh)] ==Foinsí== * [[Regina Uí Chollatáin|Chollatáin, Dr Regina Uí]] (18 Aibreán 2011). [https://web.archive.org/web/20140401053959/http://www.forasnagaeilge.ie/dynamic/publications/TuarascailEarnailnaMeanGhaeilge.pdf ''"Tuarascáil ar straitéis úr maidir le Foras na Gaeilge i leith earnáil na meán Gaeilge clóite agus ar líne: Athláithriú agus athshealbhú teanga".''] == Tagairtí == {{reflist}} {{Nuachtáin in Éirinn}} {{DEFAULTSORT:Irisi agus Nuachtain Gaeilge}} [[Catagóir:Liostaí]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge| ]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha|*]] [[Catagóir:Irisí Gaeilge| ]] [[Catagóir:Nuachtáin na Gaeilge| ]] [[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn|*]] [[Catagóir:Tréimhseacháin]] [[Catagóir:Irisí Éireannacha|*]] [[Catagóir:Soláthraithe nuachta i nGaeilge|*]] [[Catagóir:Soláthraithe Éireannacha nuachta|*]] [[Catagóir:Nuachtáin|*]] [[Catagóir:Nuacht|*]] gofiwot982ovtn805i93m51q409voek 0 98945 1319740 1069883 2026-07-06T23:28:28Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319740 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Scríbhneoir [[Ficsean eolaíochta|ficsin eolaíochta]] ó na Stáit Aontaithe ab ea '''Franklin Patrick Herbert Óg''', nó '''Frank Herbert''' mar a shíníodh sé a chuid saothar. Rugadh in Tacoma, stát Washington, ar an 8ú lá de Mhí Dheireadh Fómhair sa bhliain 1920, agus shíothlaigh sé ar an 11ú lá d'Fheabhra sa bhliain 1986 i Madison, stát Wisconsin. Is é an saothar is tábhachtaí a tháinig óna pheann ná an t-úrscéal úd ''Dune'' ("An Dumhach") agus an tsraith úrscéalta a scríobh sé le scéal na Dumhcha a leanúint. Foilsíodh an chéad úrscéal sa tsraith faoi chlúdach leabhair sa bhliain 1965, ach roimhe sin féin bhí sé le léamh san iris chlúiteach ficsin eolaíochta úd ''Analog''. Tá imeachtaí an úrscéil úd ''Dune'' suite ar Arrakis, pláinéad gainimh a bhfuil "spíosra" rúndiamhair le fáil air. Is iad na péisteanna millteanacha a chónaíonn i ndoimhneacht na bhfásach gainimh a sholáthraíonn an spíosra, agus a lán airíonna éagsúla ag baint leis a tharraingíonn súil an réaltra go léir air. Teastaíonn an spíosra go géar ó eitleoirí na spásbhád idir-réaltach, ós rud é go gcaithfidh siad a bheith meabhrach ar thoisí uile na hollchruinne, agus iad ag ithe an spíosra leis an meabhraíocht seo a bhaint amach. Thairis sin áfach cuireann an spíosra fad le do shaol. Is iad an dá theaghlach uasal úd - muintir Atreides agus muintir Harkonnen - atá ag iarraidh teacht i seilbh Arrakis agus an spíosra. Thairis sin áfach tá Siúracha Bene Gesserit, cineál ord spioradálta do mhná, ag iarraidh a ladal féin a chur sna himeachtaí. Is é Paul Atreides atá i gcroílár an scéil - fear óg de mhuintir Atreides agus na Siúracha ag iarraidh é a iompú ina Kwisatz Haderach, sórt meisias a bhfuil i ndán dó an réaltra go léir a tharrtháil agus a rialú. Gné eile den scéal iad na ''Fremen'', muintir an fhásaigh a chuirfeadh na hArabaigh i gcuimhne duit. Tugann siad Muad'Dib ar Paul, nó sin é an t-ainm atá acu ar Mheisias. Le fírinne ba iad na Siúracha a scaip an finscéal meisiasach ina measc ar dtús, nó is cuid dá n-obair scéalaíocht den chineál sin a chur ag imeacht ar phláinéid phrimitíbheacha ar mhaithe leo féin. Siúr de chuid Bene Gesserit í máthair Paul, Jessica, agus í in ann teacht i dtír ar an seanchas seo le tearmann a fháil i measc na bhFremen di féin agus dá mac. == Féach freisin == * [[Ficsean eolaíochta]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Herbert, Frank}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1920]] [[Catagóir:Básanna i 1986]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] c6n26yipdh1oskn1bnksdkbgm0jbav7 0 99603 1319790 1270746 2026-07-07T00:40:04Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319790 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Ministir [[Eaglais na hÉireann]] agus [[scríbhneoir]], de shliocht [[Úgónaigh|Úgónach]], ab ea '''Charles Maturin''' ([[25 Meán Fómhair]] [[1782]] – [[30 Deireadh Fómhair]] [[1824]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://moli.ie/radio/series/dublingothic/charles-maturin-in-marshs-library/|teideal=Charles Maturin in Marsh’s Library – MoLI – Museum of Literature Ireland|work=moli.ie|dátarochtana=2022-10-29|archivedate=2022-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104131944/https://moli.ie/radio/series/dublingothic/charles-maturin-in-marshs-library/}}</ref> Tá clú ar a leabhar ''Melmoth the Wanderer''. bunchloch na gluaiseachta Gotaí in Éirinn. Díol an príomhcharachtar a anam leis an diabhal.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-ag-freastal-ar-an-mianach-gotach-ata-ionainn.aspx|teideal=Ag Freastal ar an Mianach Gotach atá Ionainn|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-10-30}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Gothic fiction|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gothic_fiction&oldid=1051881980|journal=Wikipedia|date=2021-10-26|language=en}}</ref> Óráidí iontach ar Shráid Aungier i m[[BÁC]] agus treascrach, ní raibh na heaspaig  róshásta lena chuid amaidí. Thochail Maturin uaigh dó féin agus d'éag [[30 Deireadh Fómhair]] [[1824]], in aois 42 dó. === Oidhreacht === Sean-uncail [[Oscar Wilde]] ar thaobh a mháthar ab ea Maturin. Sebastián Melmonth an t-ainm a thug Wilde air féin nuair a seiceáil sé isteach in óstán i dtuaisceart na Fraince agus é ar deoraíocht tar éis teacht amach as Príosún [[Reading, Berkshire|Reading]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bl.uk/collection-items/melmoth-the-wanderer|teideal=British Library|údar=Melmoth the Wanderer|work=www.bl.uk|dátarochtana=2022-10-30|archivedate=2022-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221030203317/https://www.bl.uk/collection-items/melmoth-the-wanderer}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.encyclopedia.com/arts/culture-magazines/wilde-oscar-1854-1900|teideal=Wilde, Oscar (1854 - 1900) {{!}} Encyclopedia.com|work=www.encyclopedia.com|dátarochtana=2022-10-30}}</ref> ''Melmoth'' an teideal ar úrscéal Sarah Perry sa bhliain 2018, agus ba í úrscéal ghotach ''Melmoth the Wanderer'' a spreag é.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/books/2018/oct/02/melmoth-sarah-perry-review|teideal=Melmoth by Sarah Perry review – a masterly achievement|dáta=2018-10-02|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2022-10-29}}</ref> == Féach freisin == * [[Maria Edgeworth]] * [[James Clarence Mangan]] * [[Sheridan Le Fanu]] * [[The Picture of Dorian Gray]] (1891), le [[Oscar Wilde]] * [[Bram Stoker]] * [[Ficsean Gotach]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} {{DEFAULTSORT:Maturin, Charles}} [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1782]] [[Catagóir:Básanna i 1824]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Ficsean Gotach]] [[Catagóir:Cléir Éireannach]] rydlhok30yr3pirqnfid1ibck6sghsn 14 100015 1319785 1311464 2026-07-07T00:25:56Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319785 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Carroll, Lewis}} [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1832]] [[Catagóir:Básanna i 1898]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Ceapadóirí Sasanacha]] [[Catagóir:Cléir]] [[Catagóir:Daoine faoi mhíchumas]] [[Catagóir:Fealsúna Sasanacha]] [[Catagóir:Ficsean Gotach]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Filí Sasanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Grianghrafadóirí]] [[Catagóir:Leabhair do pháistí]] [[Catagóir:Matamaiticeoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Oideoirí]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha]] 9h6nosenjw7hma0ekvkvmdg1ifdoxno 14 100401 1319709 1319619 2026-07-06T22:55:41Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1319709 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Gotach}} [[Catagóir:Ficsean uafáis|-Gotach]] [[Catagóir:Fantaisíocht|-Gotach]] [[Catagóir:Ficsean de réir seánra]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach de réir seánra]] ce76ei48085q4gskscz8thkulx3t91g 0 101762 1319755 1316687 2026-07-06T23:48:58Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319755 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is scríbhneoir, údar, aisteoir, file, aistritheoir, agus craoltóir é '''Seán Ó Muireagáin'''. Is as Uachtar Cluanaí i m[[Béal Feirste]] dó<ref>{{lua idirlín|url=https://belfastmedia.com/authors/sean-o-muireagain|teideal=Seán Ó Muireagáin}}</ref> Is scríbhneoir filíochta, amhrán agus gearrscéalta é. Tá 35 bliain caite aige ag obair in earnáil an [[Gaeloideachas (scolaíocht)|Ghaeloideachais]] sna [[Sé Chontae]], mar ghníomhaí, mar mhúinteoir naíscoile agus bunscoile agus, le 20 bliain anuas, mar Oifigeach Comhairleach.<ref name=":0">{{Lua idirlín|teideal=Ceardlann ar an bhFantaisíocht agus an Ficsean Eolaíochta le Seán Ó Muireagáin|url=https://www.aontasnascribhneoiri.ie/ga-IE/nuacht/ceardlann-ar-an-bhfantaisiocht-agus-an-ficsean-eolaiochta-le-sean-o-muireagain/|work=[[Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge]]|dátarochtana=2026-06-03|dáta=6 Samhain 2023}}</ref> D'fhoilsigh [[Éabhlóid (foilsitheoir)|Éabhlóid]] a chéad chnuasach gearrscéalta ''[[Gáire in Éag (leabhar)|Gáire in Éag]]'' in 2018. Scéalta corraitheacha suite i dtréimhse na d[[Na Trioblóidí|Trioblóidí]] atá ina chéad chnuasach gearrscéalta, a thugann léargas daonna ar shaol Bhéal Feirste le linn na coimhlinte.{{Foinse}} Foilsíodh ''[[Bádh B'fhéidir (leabhar)|Bádh B'fhéidir]]'' sa bhliain 2022. Bhí sé ar ghearrliosta Ghradam na Leabhar Éireannach agus bhuaigh an scéal 'An Chóir Chodlata' [[Duais an Mhaolánaigh]] i g[[Comórtais Liteartha an Oireachtas]] 2018.<ref name=":0" /> Scríobhann sé amhráin freisin. Is é láithreoir an chláir raidió ''[[Cóisir Filíochta (clár raidió)|Cóisir Filíochta]]'' é, ar fhilíocht na hÉireann an 21ú haois. Bíonn sé ina mholtóir ar phainéal [[Slam Filíochta Liú Lúnasa|Slam Filíochta]] [[Liú Lúnasa]]. Thug Ó Muireagáin ceardlann ar an bhfantaisíocht agus ar an bh[[ficsean eolaíochta]] ar líne sa bhliain 2023 i gcomhar le h[[Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge]]. Labhair sé faoi chleachtadh na seánraí seo sa Ghaeilge.<ref name=":0" /> Éabhlóid a d'fhoilsigh a chéad úrscéal ''[[Sí (úrscéal)|Sí]]'' sa bhliain 2025. == Naisc sheachtracha == * [https://raidiofailte.com/broadcaster/sean-o-muireagain/ Seán Ó Muireagáin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525184416/https://raidiofailte.com/broadcaster/sean-o-muireagain/ |date=2022-05-25 }} ar [[Raidió Fáilte]] * Próifíl [[ASG]]: [https://www.aontasnascribhneoiri.ie/ga-IE/eolaire/scribhneoiri/148/sean-o-muireagain/ Seán Ó Muireagáin] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Muireagain, Sean O}} [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Filíocht ó bhéal i nGaeilge]] [[Catagóir:Craoltóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Údair Ghaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Craoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Craoltóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine as Contae Aontroma]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]] gx3xxx1q4t6f37cnjggjo5htg6tofad 0 103849 1319797 1312635 2026-07-07T00:51:16Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319797 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Úrscéalaí]] [[An Bhriotáin|Briotanach]] - [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Mheiriceánach]] de shliocht [[An India|Indiach]] is ea '''Ahmed''' '''Salman Rushdie''' (a rugadh i [[Mumbai]] ar [[19 Meitheamh]] [[1947]]).<ref>{{Cite web-en|url=https://openthemagazine.com/columns/open-conversation/that-the-world-that-you-knew-and-that-in-a-way-made-you-that-world-vanishes-i-dont-think-im-alone-in-that-says-salman-rushdie/|title='That the world that you knew, and that in a way made you – that world vanishes. I don't think I'm alone in that,' says Salman Rushdie|author=Taseer|first=Aatish|date=2 August 2019|work=openthemagazine.com|publisher=Open|access-date=5 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805051233/https://openthemagazine.com/columns/open-conversation/that-the-world-that-you-knew-and-that-in-a-way-made-you-that-world-vanishes-i-dont-think-im-alone-in-that-says-salman-rushdie/|archive-date=5 August 2019}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/books/2010/oct/02/salman-rushdie-luka|teideal=Salman's children|dáta=2010-10-01|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2022-08-15}}</ref> Bhuaigh a dhara húrscéal, ''Midnight’s Children''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Midnight's Children|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Midnight%27s_Children&oldid=1104519290|journal=Wikipedia|date=2022-08-15|language=en}}</ref> (1981), an [[Duais Booker]] sa bhliain 1981. Measadh gurbh é “ "the best novel of all winners ever"” faoi dhó, ag comóradh 25 agus 40 bliain na duaise. Tharraing a cheathrú húrscéal, ''The Satanic Verses'' (1988), conspóid ar Rushdie. An bhliain dár gcionn, d'eiisigh an [[Ayatollah Khomeini]], ardcheannaire na hIaráine, [[fatwa]], ag iarraidh Rushdie a chur chun báis. == Saothar == Déileálann Rushdie go príomha le naisc, bristeacha, agus imirce idir [[sibhialtacht]]<nowiki/>aí an Oirthir agus an Iarthair, a leagtar ar fho-ilchríoch na hIndia de ghnáth. Is minic a nascann a chuid oibre [[réalachas]] draíochta le [[ficsean stairiúil]]. == Beatha == Tógadh Rushdie, de shliocht Ioslamach, mar [[Aindiachas|aindiachaí]] i [[Mumbai]] nuair a bhí sé ina pháiste.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2022-08-14-attack-on-salman-rushdie-makes-it-imperative-to-defend-the-right-to-write-freely/|teideal=FREEDOM & FATWAS: Attack on Salman Rushdie makes it imperative to defend the right to write freely|údar=J. Brooks Spector, J. Brooks Spector|dáta=2022-08-14|language=en|work=Daily Maverick|dátarochtana=2022-08-15}}</ref> D'fhreastail sé ar scoil don scothaicme, Rugby, i Sasana agus é ina dhéagóir. Bhain sé céim Baitsiléir Ealaíon amach in [[Ollscoil Cambridge]]. Bhí Rushdie ag obair i dtionscal na [[fógraíocht]]<nowiki/>a nuair a tháinig cáil air sa bhliain 1981 agus an [[Duais Booker]] bronnta air, do ''Midnight’s Children'' sa bhliain 1981. Sa bhliain 1983, toghadh Rushdie ina chomhalta den [[Royal Society of Literature]] (an Cumann Ríoga Litríochta). Ar 14 Feabhra 1989, d'eisigh an [[Ayatollah Khomeini]] fatwa in aghaidh Rushdie, ag iarraidh é a fheallmharú; maíodh go raibh an leabhar ''The Statanic Verses'' diamhaslach. Rinneadh bagairtí báis ina choinne Spreagúla an leabhar agus an fatwa díospóireachtaí agus agóidí go leor faoi róil na saoirse cainte agus an fhoréigin pholaitiúil. Ach gníomh polaitiúil a bhí ann ag an am don [[Ayatollah Khomeini|Ayatollah]], meastar, tráth a raibh teannas an-ghéar idir [[an Iaráin]] agus na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]].<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Comhairle na Moslamach ag cáineadh an ionsaithe ar Rushdie|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0815/1315814-comhairle-na-moslamach-ag-caineadh-an-ionsaithe-ar-rushdie/|date=2022-08-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> D'athraigh an fatwa saol Rushdie ar fad. Chuir [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas na Breataine]] an t-údar faoi chosaint na bpóilíní agus b’éigean dó dul i bhfolach.<ref>{{Cite news-en|url=https://fortune.com/2022/08/13/the-satanic-verses-author-salman-rushdie-on-ventilator-new-york-stabbing-liver-nerve-lose-eye/|title='The Satanic Verses' author Salman Rushdie on ventilator after New York stabbing|work=Fortune|access-date=15 August 2022|quote=The death threats and bounty led Rushdie to go into hiding under a British government protection program, which included a round-the-clock armed guard}}</ref> Ó 2000 ar aghaidh, bíonn Rushdie ina chónaí sna Stáit Aontaithe. Cheap sé go raibh sé níos sábháilte ann.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Joseph Anton: A Memoir|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Joseph_Anton:_A_Memoir&oldid=1104130983|journal=Wikipedia|date=2022-08-12|language=en}}</ref> === Gradam go leor === Bronnadh an iliomad gradam ar Rushdie sna blianta ina dhiaidh sin. Ceapadh Rushdie ina {{Lang|fr|Commandeur de l'[[Ordre des Arts et des Lettres]]}} na Fraince sa bhliain 1999. Rinneadh [[ridire]] de Rushdie sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2007 as a sheirbhísí don litríocht. Sa bhliain 2007, thosaigh sé ag múineadh in Ollscoil Emory. Toghadh Rushdie chuig an [[American Academy of Arts and Letters]] (Acadamh Ealaíon agus Litreacha Mheiriceá) sa bhliain 2008.<ref>{{Lua idirlín|url=https://literaturfestival.com/en/authors/salman-rushdie/|teideal=Salman Rushdie|language=en-US|work=international literature festival berlin|dátarochtana=2022-08-15}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sa bhliain 2008, d'aicmigh ''The Times'' é sa tríú háit déag ar a liosta den 50 scríbhneoir Briotanach is mó ó 1945 i leith. Sa bhliain 2012, d’fhoilsigh Rushdie ''Joseph Anton: A Memoir'', cuntas ar a shaol i ndiaidh na n-imeachtaí a lean ''The Satanic Verses''.<ref name=":1" /> Ainmníodh Rushdie ina Scríbhneoir Cónaithe Oirirce ag Institiúid Iriseoireachta Arthur L. Carter in Ollscoil Nua-Eabhrac sa bhliain 2015.<ref>{{Cite web-en|url=https://journalism.nyu.edu/about-us/faculty/distinguished-professionals-in-residence/|title=Distinguished Professionals in Residence|access-date=4 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170405170144/https://journalism.nyu.edu/about-us/faculty/distinguished-professionals-in-residence/|archive-date=5 April 2017}}</ref> === Iarracht ar dhúnmharú === Ar an [[12 Lúnasa]] [[2022]], sháigh fear de shliocht Liobánach Rushdie ag ócáid i Chautauqua, Nua-Eabhrac. ̊Sábháilteacht agus cosaint sna Stáit Aontaithe do scríbhneoirí" an teideal a bhí ar an léacht.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.chq.org/event/salman-rushdie-henry-reese/|teideal=Salman Rushdie & Henry Reese|language=en-US|work=Chautauqua Institution|dátarochtana=2022-08-15|archivedate=2022-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220812203236/https://www.chq.org/event/salman-rushdie-henry-reese/}}</ref> Gortaíodh Rushdie go dona, tar éis dó a bheith ag druidim ar an stáitse <ref>{{Cite web-en|url=https://www.nytimes.com/live/2022/08/12/nyregion/salman-rushdie-stabbed-new-york|title=Live Updates: Salman Rushdie Is Stabbed During Speech in Western New York|author=Gelles|first=David|date=12 August 2022|work=[[The New York Times]]|access-date=12 August 2022}}</ref><ref name=":0" /> Phléadáil Hadi Matar, an fear a gabhadh as an ionsaí, neamhchiontach in iarracht dúnmharaithe agus cúisimh ionsaithe dara céime <ref>{{Lua idirlín|url=https://nypost.com/2022/08/17/alleged-salman-rushdie-attacker-didnt-think-author-would-survive/|teideal=Salman Rushdie attacker praises Iran’s ayatollah, surprised author survived: jailhouse interview|údar=NY Post|dáta=2022-08-17|language=en-US|work=New York Post|dátarochtana=2022-09-01}}</ref> == Féach freisin == * [[Duais Booker]] * [[Saoirse chainte]] ==Naisc sheachtracha == *[https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0815/1315814-comhairle-na-moslamach-ag-caineadh-an-ionsaithe-ar-rushdie/ Nuacht RTÉ, Ionsaí ar údar cáinte, "mar a cháin muid ionsaí" Charlie Hebdo.] ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Rushdie, Salman}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Indiacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine Indiacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Aindiachaithe]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]] [[Catagóir:Réalachas draíochta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean stairiúil]] [[Catagóir:Saoirse cainte]] lrhn9hbiv4kzopf8lrdo5v6qcyh3tfm 0 105072 1319752 1305172 2026-07-06T23:46:50Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319752 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is scríbhneoir í '''Celia de Fréine''' a bhfuil go leor duaiseanna buaite aici dá cuid filíochta, ina measc [[Duais Patrick Kavanagh]] agus [[Gradam Litríochta Chló Iar-Chonnacht]]. Tá iliomad [[Duais an Oireachtais|duaiseanna Oireachtais]] buaite aici dá drámaí mar aon le duaiseanna dá scripteanna scannán agus teilifíse sa tír seo agus i Meiriceá. Bhuaigh ''[[Ceannródaí (beathaisnéis)|Ceannródaí]]'', a beathaisnéis ar [[Luíse Ghabhánach Ní Dhufaigh]], Duais Taighde na Bliana de chuid ACIS (2018) agus ainmníodh é ar ghearrliosta do Dhuais Love Leabhar Gaeilge, An Post Irish Book Awards (2018) agus do [[Gradam Uí Shúilleabháin|Ghradam Uí Shúilleabháin]]. Ainmníodh ''[[Cur i gCéill (úrscéal)|Cur i gCéill]]'', an chéad choirscéinséir óna peann, ar ghearrliosta do Dhuais Love Leabhar Gaeilge, An Post Irish Book Awards (2020). Foilsíodh a húrscéal [[:Catagóir:Ficsean tuairimeach|tuairimeach]] ''[[An Dara Rogha]]'' in 2021. ==Naisc sheachtracha== *[https://www.tg4.ie/en/player/categories/lifestyle-tv-shows/play/?pid=6349312188112&fbclid=IwAR0eyIedna7DFVflAJLNOxVwgVhLhWX2wYkyDmqoI7XwnnkupQtz13YTEhA Comhrá TG4] [[catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Freine, Celia de}} [[Catagóir:Leabhair le Celia de Fréine| ]] [[Catagóir:Filí]] [[Catagóir:Banfhilí]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí]] [[Catagóir:Údair Ghaeilge]] [[Catagóir:Aistritheoirí]] [[Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Drámadóirí]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Beathaisnéisithe]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Muintir Ros na Rún]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1948]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]] n2ooey1ka4u5clmp0zgrhle950ewef6 14 107317 1319772 1311722 2026-07-07T00:06:58Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319772 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Doyle, Arthur Conan}} [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1859]] [[Catagóir:Básanna i 1930]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Dhún Éideann]] [[Catagóir:Cogadh na mBórach]] [[Catagóir:Daoine as Dún Éideann]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Drámadóirí]] [[Catagóir:Fantaisíocht]] [[Catagóir:Ficsean Gotach]] [[Catagóir:Ficsean stairiúil]] [[Catagóir:Filí Albanacha]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna]] [[Catagóir:Imreoirí sacair Shasana]] [[Catagóir:Lianna Albanacha]] [[Catagóir:Oifigigh rialtais]] [[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]] [[Catagóir:Polaiteoirí Albanacha]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Albanacha]] cbeersohyhwavkgmw2rnh1wluf0assu 0 108559 1319652 1318590 2026-07-06T12:20:41Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1319652 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[File:Swifts creek 14-12-2006 1600 -2.jpg|thumb|right|Ag féachaint i dtreo Swifts Creek in Victoria i Mí na Nollag 2006 i rith shéasúr na dtinte coille in 2006-07.]] Is minic a bhíonn '''falscaithe san Astráil''', agus rinne siad athrú mór ar an tír ar feadh na millíún bliain. Is beag cuid den domhan is mó a raibh dóiteán ann ná oirthear na hAstráile agus fuair coillte eocalaipe na tíre cothú ó na tinte de bharr na héabhlóide. Ach inniu, deirtear go dtiocfaidh na tinte níos minice de thoradh an [[téamh domhanda|téimh dhomhanda]]. [[Íomhá:2019–20 Australian bushfire as seen by Himawari 8 2020-01-04.jpg|mion|Eanáir 2020... tinte ar dheis]] [[Íomhá:2020-01-04 East Australian and Mallacoota Fires Aqua MODIS-VIIRS-LABELS.png|mion|Eanáir 2020]] === Tubaistí === Is minic a ainmnítear stoirmeacha tine as an lá ar tharla siad, go háirithe na cinn a leanas: * Tinte ''Black Thursday'' in 1851, * Tinte Gippsland agus ''Black Sunday'' in 1925-6 in Victoria (maraíodh 60 duine le dhá mhí).<ref> [https://www.australiangeographic.com.au/topics/science-environment/2011/11/the-worst-bushfires-in-australias-history/ The worst bushfires in Australia’s history]; 3 Nov 2011; Australian Geographic]</ref> * ''Black Friday'' in 1939 in Victoria (maraíodh 71 duine agus dódh 650 teach), * ''Black Tuesday'' in 1967 sa Tasmáin (maraíodh 62 duine agus dódh beagnach 1,300 teach); * Tinte na mblianta 1974-75 a dhóigh 15% den tír * ''Ash Wednesday'' in 1983 in Victoria agus san Astráil Theas (maraíodh 75 duine, dódh beagnach 1,900 teach); * [[Falscaithe san Astráil, 2009|''Black Saturday'' in 2009]] in Victoria (maraíodh 173 duine go díreach agus dódh 2,000 teach);<ref>{{Lua idirlín|url=https://knowledge.aidr.org.au/resources/bushfire-black-saturday-victoria-2009/|teideal=Bushfire - Black Saturday, Victoria, 2009 {{!}} Australian Disaster Resilience Knowledge Hub|work=knowledge.aidr.org.au|dátarochtana=2024-02-09}}</ref> * [[Falscaithe san Astráil, 2019-2020|Tinte na mblianta 2019–20]].<ref>{{cite web|url= https://www.smh.com.au/national/nsw/extraordinary-2019-ends-with-deadliest-day-of-the-worst-fire-season-20191231-p53nw0.html|teideal='Extraordinary' 2019 ends with deadliest day of the worst fire season|date=2019-12-31|website=The Sydney Morning Herald|language=en|accessdate=2020-01-01}}</ref> I Mí Eanáir 2020 measadh gur dódh os cionn 1 billiún ainmhí sna tinte úd.<ref>[https://www.10tv.com/article/estimated-125-billion-animals-killed-australian-bushfires-2020-jan Estimated 1.25 billion animals killed in Australian bushfires] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200111222639/https://www.10tv.com/article/estimated-125-billion-animals-killed-australian-bushfires-2020-jan |date=2020-01-11 }}, TV10, 10 January 2020</ref> ===Roimh theacht na nEorpach=== Tá an tír ag triomú le 15 milliún bliain, rud is cúis le héiceolaíocht agus le timpeallacht a bheith ann a théann trí thine gan dua agus le hainmhithe agus plandaí a bheith ann a bhfuil taithí acu ar an tine. Tá cuid de na plandaí ag brath ar an tine chun iad féin a shíolrú. Bhaineadh na [[Bundúchasaigh na hAstráile|Bundúchasaigh]] tairbhe as an dóiteán chun an tír a ghlanadh mar áis sealgaireachta agus tá páirceanna náisiúnta agus seanchoillte ann anois ar gá iad a chaomhnú le cúnamh an dóiteáin. Deir an taighdeoir [[Tim Flannery]] (''The Future Eaters'') tá tine ar na fórsaí is tábhachtai i dtimpeallacht na hAstráile. Tá plandaí ann a bhfuil bealaí acu chun teacht slán ó thine coille nó a bhfuil gá acu léi chun bachlóga eipeachormánacha agus tiúbair adhmaid a mhúscailt. Tá síolta frith-thine nó tine-mhúscailte acu, nó tá olaí inlasta ina gcuid duilleog acu, rud a chuideodh le crainn eocalaipe agus a mbeadh speicis eile thíos leis.<ref>White, Mary E. & Frazier, Jim. ''The Greening of Gondwana''. Reed Books (athchló), 1994. ISBN: 0730104753.</ref> Chonaic na chéad taiscéalaithe Eorpacha deatach i mórán áiteanna. Chonaic an taiscéalaí Ísiltíreach [[Abel Janszoon Tasman]] agus a chriú deatach ar chósta na Tasmáine in 1642 agus thóg siad ceann do chrainn dhóite agus do chré bhruite sna coillte. Fad is a bhí foireann an Chaptaein [[James Cook]] ag mapáil an chósta thoir, chonaic siad tinte sna coillte an t-am ar fad beagnach.<ref name="”Rise”">Blainey, Geoffrey (2015). ''The Story of Australia's People: The Rise and Fall of Ancient Australia: Volume 1''. Penguin. 2015: lgh 50-51. ISBN: 978-1-76014-103-5</ref> Uaireanta bhí cúiseanna nádúrtha leis na tinte seo. Uaireanta lasadh d’aon ghnó iad. I mórán réigiún chuireadh Bundúchasaigh an féarach trí thine chun fás an fhéir a ghríosú agus cangarúnna nó ainmhithe eile a ramhrú agus chun prátaí coille<ref>''Ipomoea costata'', athair dhúchasach i dtuaisceart na hAstráile a bhfuil tiúbair inite aici.</ref> agus plandaí ísle eile a chur ag fás. Ag amanna áirithe den bhliain dhéanfaí bearnaí tine ar eagla na dtinte coille.<ref name=”Rise”/> I lár na hAstráile d’úsáid siad an dóiteán ar feadh na mílte bliain chun an tír a riar.<ref>[https://web.archive.org/web/20150227223739/http://www.schools.nt.edu.au/tlcland/publications/Fire%20Book.pdf "The Fire Book".] Tangentyre Landcare. 2005. É curtha i gcartlann ar an 27 Feabhra 2015.</ref> Deir Flannery gur tarraingíodh tubaiste ar an tír nuair a bhain na hEorpaigh riar na tine de na Bundúchasaigh.<ref>Flannery, Tim. [https://www.ecobooks.com/books/futureat.htm ''The Future Eaters: An Ecological History of the Australasian Lands and People'',] Grove Press 2002</ref> Tréigeadh na sean-nósanna dóiteáin agus agus cuireadh béim ar thinte a mhúchadh. Dúirt staidéar a rinneadh in 2001 gurb é an toradh a bhí ar neamart a dhéanamh sna sean-nósanna agus ar lómánaíocht gan srian, tinte móra coille a bheith coitianta i mórán áiteanna, go háirithe sa séasúr tirim.<ref>Ward, D.J., Lamont, B.B. & Burrows, C.L. (2001), "Historical role of fire": http://learnline.cdu.edu.au/units/env207/introduction/history.html</ref> Dhéanadh na Bundúchasaigh dóiteán ag amanna cuí i rith na bliana agus nuair a bhíodh an aimsir oiriúnach chuige. D’fhág seo go mbeadh dóiteán maolaithe ann agus gur bheag an baol go ndófaí barr na gcrann. Rinne na patrúin thraidisiúnta dóiteáin an méid speiceas a mhéadú in áiteanna áirithe, toisc gur dócha go bhfágfadh an dóiteán limistéar ina dhiaidh a bhí breac le plandaí a dhóití ag amanna difriúla. Is léir gurbh iad nósanna dóiteáin na mBundúchasach ba mó a chaomhnaigh timpeallacht oscailte a bhí lán de chrainn scoite agus d’fhéar. Nuair a stad siad den dóiteán d’fhás casarnach agus scrobarnach in áiteanna nach raibh siad le fáil roimhe sin.<ref>Jim Kohen, “The Impact of Fire: An Historical Perspective” (páipéar a léadh ag an 17ú seimineár débhliantúil de chuid SGAP i gColáiste Robert Menzies, Sydney, 1993): http://www.anpsa.org.au/APOL3/sep96-1.html</ref> De réir staidéir a rinneadh in 2017, nuair a leag Eorpaigh crainn fhásta sna coillte b’fhéidir gurbh é sin ba chúis le toir a fhás go forleathan ann, rud a chothaíonn tinte.<ref>{{Cite journal|title=Relationships between mature trees and fire fuel hazard in Australian forest|first1=Nicholas|last1=Wilson|first2=Geoffrey J.|last2=Cary|first3=Philip|last3=Gibbons|date=15 June 2018|journal=International Journal of Wildland Fire|volume=27|issue=5|pages=353–362|doi=10.1071/WF17112|hdl=1885/160659}}</ref> In [[Queensland]] tugadh féar gamba (''Andropogon gayanus'') isteach mar bhia d’eallach in 1942 agus cuireadh go forleathan ó 1983 i leith é. Ach thig leis tinte móra a chothú, rud is cúis le dochar fadtréimhseach a dhéanamh don timpeallacht.<ref>{{cite web |teideal=Gamba grass (''Andropogon gayanus'') |url=http://www.daff.qld.gov.au/plants/weeds-pest-animals-ants/weeds/a-z-listing-of-weeds/photo-guide-to-weeds/gamba-grass |work=A–Z listing of weeds: Photo guide to weeds |publisher=Queensland Department of Primary Industries |dátarochtana=2023-06-18 |archivedate=2014-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141014033916/http://www.daff.qld.gov.au/plants/weeds-pest-animals-ants/weeds/a-z-listing-of-weeds/photo-guide-to-weeds/gamba-grass }}</ref><ref>Lesley Head, Jennifer Atchison. 2015. Governing invasive plants: Policy and practice in managing the Gamba grass (Andropogon gayanus) – Bushfire nexus in northern Australia. Land Use Policy 47: 225–234</ref> ===An ré choilíneach=== [[File:WP Black Thursday.jpg|thumb|400px|Pictiúr de na tinte coille in 1851 ar “Black Thursday” in Victoria]] Chuir aeráid the agus tinte gaofara coille na hAstráile imní agus uafás ar lonnaitheoirí Eorpacha. In 1851 rinne na tinte slad ar chúig mhilliún heicteár in Victoria; mharaigh siad timpeall dháréag daoine in éineacht le milliún caora agus na mílte beithíoch.<ref>Blainey, ibid., lgh 386-387</ref><ref>[https://www.ffm.vic.gov.au/history-and-incidents/past-bushfires Forest Fire Management Victoria - Past bushfires]; www.ffm.vic.gov.au; online 19 Jan 2020</ref> Rinne na lonnaitheoirí iarracht ar a nósanna feirmeoireachta a chur in oiriúint don tír nua: chuir siad barraí glasa ag fás timpeall a gcuid cruach féir, rinne siad bearnaí tine timpeall na bpáirceanna, d’éirigh siad an-aireach agus iad ag dó coinligh agus crann díchoirtithe.<ref>Blainey, ibid., lch 387</ref> Ach bhí tinte móra ann i gcónaí, leithéidí na dtinte a tháinig in 1898 in Gippsland Theas in oirthear Victoria ar “Red Tuesday”. Dhóigh siad 260,000 heicteár agus breis is 2,000 foirgneamh.<ref>[https://www.ffm.vic.gov.au/history-and-incidents/past-bushfires Forest Fire Management Victoria - Past bushfires]; www.ffm.vic.gov.au; online 19 Jan 2020</ref> ===Ó chónascadh na stát (1901) i leith === Bhí tinte móra coille ann ar feadh an 20ú haois. Maraíodh níos mó daoine agus scriosadh níos mó maoine de thoradh na dtinte de réir mhéadú an daonra agus leathadh na cathrach isteach sna coillte.<ref>Mr N. P. Cheney, CSIRO Division of Forestry; [https://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/0/6C98BB75496A5AD1CA2569DE00267E48 BUSHFIRES - AN INTEGRAL PART OF AUSTRALIA'S ENVIRONMENT]; ''The Year Book of Australia 1995'': www.abs.gov.au</ref> Le deich mbliana anuas nó mar sin tugadh ceadúnais rialtais chun cláir coiscthe tine a chur ar siúl ar thailte Bundúchasacha i dtuaisceart na hAstráile. Sa réigiún sin déantar an chasarnach atá mar bhreosla ag tinte a dhó de réir an mhonsúin. Dóitear an talamh ó phaiste go paiste le tinte “fionnuara” i rith an luathshéasúir thirim idir Mí Mhárta agus Mí Iúil.<ref> [https://www.theguardian.com/australia-news/2020/jan/19/right-fire-for-right-future-how-cultural-burning-can-protect-australia-from-catastrophic-blazes Right fire for right future: how cultural burning can protect Australia from catastrophic blazes,] ''The Guardian'', 18 Eanáir 2020</ref> Thosaigh na cláir seo sna 1980idí agus sna 1990idí nuair a tháinig na Bundúchasaigh ar ais go dtí a dtailte féin. Dhóigh tinte coille sa tuaisceart 57% níos lú acra in 2019 ná mar a rinne siad idir 2000 agus 2010.<ref>[https://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=12301169 Reducing fire, and cutting carbon emissions, the Aboriginal way,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813140259/https://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=12301169 |date=2020-08-13 }} ''NZ Herald'', 17 Eanáir 2020</ref> Dúirt Oliver Costello ón Indigenous Firesticks Alliance gur lú an meas atá ar riar tine Bundúchasach sa deisceart ná sa tuaisceart. I limistéar an [[Kimberley]] reáchtálann an Chomhairle Talún cruinnithe chun a dheimhniú go bhfuil na daoine cearta i mbun dóiteáin. Socraíonn an grúpa na línte dóiteáin ach is iad na maoirseoirí fiadhúlra Bundúchasacha a lasann na tinte le cabhair ó theicneolaíocht a sholáthraíonn tuairiscí ar an aimsir agus aird á tabhairt ar dhála an lae. Deir Costello: “There’s no investment really outside of northern Australia Indigenous fire management of any significance."<ref> [https://www.theguardian.com/australia-news/2020/jan/19/right-fire-for-right-future-how-cultural-burning-can-protect-australia-from-catastrophic-blazes Right fire for right future: how cultural burning can protect Australia from catastrophic blazes,] ''The Guardian'', 18 Eanáir 2020</ref> == Cúiseanna == Is iondúil go mbíonn teas an-mhór, bogthaise íseal agus gaoth ard ann roimh na tinte, rudaí a thagann le chéile chun an timpeallacht is fearr a chruthú chun tine a mhéadú.<ref>[https://www.australiangeographic.com.au/topics/science-environment/2011/11/the-worst-bushfires-in-australias-history/ The worst bushfires in Australia’s history]; 3 Nov 2011; Australian Geographic]</ref> === Adhaint, breosla agus gaoth === Is í an tintreach is cionsiocair leis an gcuid is mó de thinte ar an iargúil.<ref>{{Cite web | url=https://www.abc.net.au/news/2020-01-11/australias-fires-reveal-arson-not-a-major-cause/11855022 |teideal = We crunched the numbers on bushfires and arson — the results might surprise you|date = 10 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.abc.net.au/news/2020-01-15/is-arson-mostly-to-blame-for-the-bushfire-crisis/11865724 | teideal=Some Coalition MPS say arson is mostly to blame for the bushfire crisis. Here are the facts| date=14 January 2020}}</ref> Rud eile is cionsiocair leo línte cumhachta a leagan nó stuanna leictreacha a theacht as na línte i ngaoth ard. Na tinte a lastar de thoradh coirloisceoireachta nó neamhchúraim is iondúil go mbíonn siad le fáil in áiteanna ar furasta teacht orthu agus cuirtear srian leo gan mhoill. Is iomaí tine a thosaigh de thoradh drithlí as feithiclí feirme nó gléasra (líomhadóirí nó táthairí), tinte campaí, toitíní (uaireanta), agus dóiteáin rialaithe a théann ar seachrán ó bhearnaí tine. Faightear breosla i gcrainn, i gcasarnach agus i bhféar, agus soláthraíonn an ghaoth breis ocsaigine. Is féidir le tinte móra a ghaoth féin a dhéanamh. Eascraíonn an ghaoth sin ó na cuilithí a dhéantar le teas na gréine, agus nuair a chlaontar na cuilithí seo ó phlána cothrománach go dtí plána ingearach déantar sí gaoithe a fhéadann craobhacha agus smionagar laomtha a chaitheamh achar mór uathu.<ref>[https://science.howstuffworks.com/nature/natural-disasters/wildfire1.htm How Wildfires Work], Kevin Bonsor, How Stuff Works</ref> Braitheann caoiríl na tine agus a luas ar an teocht thimpeallach, an méid breosla, taise an bhreosla, luas na gaoithe agus an fhána.<ref name=Geo>Geoscience Australia: Bushfire: https://www.ga.gov.au/scientific-topics/community-safety/bushfire</ref> * Tá an breosla déanta de choirt scaoilte, de dhuilleoga tirime agus de chraoibhíní, agus dónn sé níos fíochmhaire má tá sé cruinnithe le chéile gan a bheith ró-dhlúth. Dónn píosa beaga breosla, leithéidí cipíní, go gasta; is minic a dhónn píosaí móra, leithéidí corp crainn, tar éis go n-imíonn an fronta dóiteáin ar aghaidh.<ref name=Geo/> * B’fhéidir nach ndófadh breosla tais ar chor ar bith. Is maith an comhartha ar chontúirt tine an t-achar a bhí ann ó thit aon bháisteach agus an méid báistí a bhí ann.<ref name=Geo/> * Tiomáineann an ghaoth an tine trí lasracha a shéideadh isteach i mbreosla nua agus trí ocsaigin a sholáthar. Chomh maith leis sin, lasann sí tinte nua trí aibhleoga a spré in airde i dtreo go bhféadann siad tinte nua a adhaint suas le 30 ciliméadar as sin le cóir na gaoithe. Má an ghaoth níos luaithe ná timpeall 15 ciliméadar san uair tagann neart mór i dteas agus i luas na tine. Má théann an tine in athrach treo is féidir le ciumhais an dóiteáin leathadh.<ref name=Geo/> * Dá airde an teocht is ea is dóichí go dtosóidh tine nó go leanfaidh sí uirthi ag dó. Is gaire an breosla dá phointe adhainte agus teocht ard ann, agus is gasta a dhónn breosla réamhthéite.<ref name=Geo/> * Tá tábhacht le bogthaise choibhneasta sa mhéid go bhfuil sé níos fusa ag plandaí dul trí thine i mbogthaise íseal toisc go scaoileann siad a gcuid taise níos éasca.<ref name=Geo/> * Déanann tinte a gcuid breosla a réamhthéamh le radaíocht agus le comhiompar. Dá bhrí sin déanann siad luas a ghéarú i gcoinne aird agus luas a mhaolú le fána. Tá tábhacht le géire na fána. Méadaíonn luas an dóiteáin faoi dhó de réir gach 10% de mhéadú ar ghéire na fána, i dtreo go mbíonn a luas ceithre huaire níos mó ar fhána fiche céim ná ar thalamh comhréidh.<ref name=Geo/> [[Íomhá:"Our house is on Fire" Greta Thunberg - Melbourne climate strike - IMG 4181 (47385366001).jpg|mion|"Our house is on Fire", agód i Melbourne, 2019]] === Athrú aeráide === Théigh aeráid na hAstráile níos mó ná céim amháin Celsius le céad bliain anuas, rud ba chúis le méadú ar iomadúlacht agus ar dhéine na dtriomach agus na dtonnta teasa.<ref name="ScientificAmerican">{{cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/observations/australias-angry-summer-this-is-what-climate-change-looks-like/|teideal=Australia's Angry Summer: This Is What Climate Change Looks Like|author=Nerilie Abram|date=31 December 2019|publisher=Scientific American|accessdate=3 Eanáir 2019}}</ref> Ón mbliain 2005 i leith a tharla ocht gcinn de na blianta is teo a taifeadadh san Astráil.<ref>[https://www.stuff.co.nz/environment/climate-news/118568474/australia-bushfires-spew-twothirds-of-national-carbon-emissions-in-one-season Australia bushfires spew two-thirds of national carbon emissions in one season,] Stuff, 3 Eanáir 2019</ref> Dúirt staidéar a rinneadh ag Ollscoil Melbourne in 2018 gur dócha go bhfuil na triomaigh mhóra a tharla i ndeisceart na hAstráile go déanach sa 20ú haois agus go luath sa 21ú haois “without precedent over the past 400 years".<ref>[https://theconversation.com/recent-australian-droughts-may-be-the-worst-in-800-years-94292 Recent Australian droughts may be the worst in 800 years,] The Conversation, 2 Mí na Bealtaine 2018.</ref> Tháinig méadú ar an meánteocht samhraidh ar fud na tíre,<ref>[https://www.climatecouncil.org.au/not-normal-climate-change-bushfire-web/ The facts about bushfires and climate change,] Climate Council, 13 Mí na Samhna 2019</ref> agus níor taifeadadh riamh aon séasúr ba theo ná tús an tsamhraidh in 2019.<ref>[https://www.tai.org.au/sites/default/files/Climate%20of%20the%20Nation%202019%20%5BWEB%5D.pdf Climate of the Nation2019,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112014904/https://www.tai.org.au/sites/default/files/Climate%20of%20the%20Nation%202019%20&#91;WEB&#93;.pdf |date=2020-11-12 }} The Australia Institute, lch 3.</ref> Ba í an bhliain 2019 an bhliain ba thirime san Astráil ó 1900 i leith agus an bháisteach 40% níos ísle ná an meánmhéid.<ref name="auto2">[https://www.theguardian.com/environment/2020/jan/13/explainer-what-are-the-underlying-causes-of-australias-shocking-bushfire-season Explainer: what are the underlying causes of Australia's shocking bushfire season?] ''The Guardian'', 12 Eanáir 2020</ref> Déanann tonnta teasa agus triomaigh an chasarnach a thriomú agus géaraíonn riosca an dóiteáin. D’éirigh an scéal níos measa le tríocha bliain anuas.<ref>[http://www.climateinstitute.org.au/verve/_resources/bushfirenationalbrief.pdf "Bushfire weather in Southeast Australia: Media Brief"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029184134/http://www.climateinstitute.org.au/verve/_resources/bushfirenationalbrief.pdf |date=2013-10-29 }}, The Climate Institute, 26 Meán an Fhómhair 2007.</ref> Ó lár na 1990idí i leith tháinig laghdú 15% ar an mbáisteach i ndeireadh an Fhómhair agus i dtús an gheimhridh agus laghdú 25% ar an meánbháisteach i Mí Aibreáin agus i Mí na Bealtaine.<ref name="auto">[https://www.climatecouncil.org.au/not-normal-climate-change-bushfire-web/ The Facts about Bushfires and Climate Change,] Climate Council, 13 Mí na Samhna 2019</ref> Tá sé ráite ag an bPainéal Idir-rialtais um Athrú Aeráide gurbh fhéidir a bheith cinnte go ndéanfadh athrú antrapaigineach aeráide iomadúlacht agus déine na dtinte a mhéadú san Astráil, tuairim a dheimhnigh a lán tuairiscí eile ó shin.<ref name=ScientificAmerican/> == Féach freisin == * [[Falscaithe san Astráil, 2019-2020]] * [[Falscaithe san Astráil, 2009]] * [[Séasúir na bhfalscaithe san Astráil]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stair na hAstráile]] [[Catagóir:Téamh domhanda]] [[Catagóir:Falscaithe]] ebfzctgkeakvbpht8gvu37pg75mzhxp 0 109632 1319769 1303340 2026-07-07T00:05:25Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319769 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is scríbhneoir scripte agus úrscéalaí Éireannach é '''Richie Conroy''' a oibríonn ar chláir teilifíse agus scannáin don aos óg ar [[Disney]], [[RTÉ]], [[BBC]] agus ar [[TG4]]. Ba é ''Dialann Emily Porter: An Jailtacht'' ([[LeabhairCOMHAR]]) a chéad úrscéal. Foilsíodh gearrscéalta dá chuid sa leabhar ''Saibhreas'' (Mentor Press). Tá aitheantas faighte aige agus bronnadh gradaim air dá shaothair go náisiúnta agus go hidirnáisiúnta. Bhí sé ina scríbhneoir cónaithe in [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath]] sa bhliain 2021. Is as [[Cill Dara]] dó. Is é [[Don Conroy]] a athair. ==''Dialann Emily Porter: Thíos Seal Thuas Seal''== Scéal é seo faoi Emily, cailín atá sona sásta. Tá sí san idirbhliain agus tá sí ag siúl amach le buachaill agus tá múinteoir nua ar scoil atá spreagúil, cineálta agus an-dathúil. Ach, ní fada go dtosaíonn rudaí ag dul in olcas di agus go mbíonn fadhbanna le réiteach aici. Ar a bharr sin, tá rún ag tuismitheoirí Emily a athróidh a saol go hiomlán. Bhuaigh an saothar ''Dialann Emily Porter: Thíos Seal Thuas Seal'' an chéad duais i gComórtas A3: Ficsean do Dhaoine Óga (13-15) i g[[Comórtais Liteartha an Oireachtais]] sa bhliain 2020. D’fhoilsigh LeabhairCOMHAR é sa bhliain 2021 agus bhí sé ainmnithe ar ghearrliosta [[Gradam Réics Carló|Ghradam Réics Carló]] 2022. ==Saothair eile scriptscríbhneoireachta== * ''Two by Two'' * ''Fran: Assistant Manager'' * ''The Wild Adventures of Blinky Bill'' * ''Roy'' * ''Drop Dead Weird'' * ''The Ugly Duckling and Me'' * ''[[Ón Domhan Thíos (closdráma)|Ón Domhan Thíos]]'' {{DEFAULTSORT:Conroy, Richie}} [[Catagóir:Scríbhneoirí scripte Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Béarla]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Déaglitríocht]] [[Catagóir:Scríbhneoirí do pháistí]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] bx8f51qlxjai3p3413sjsq57xpuf0ww 14 109997 1319710 1297066 2026-07-06T22:56:53Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1319710 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Realachcas draiochta}} [[Catagóir:Fantaisíocht|-Realachas draiochta]] [[Catagóir:Réalachas (na healaíona)|-Realachas draiochta]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach de réir seánra]] 81q71na72j316u9mmaeygnnojawylp3 0 110658 1319665 1310787 2026-07-06T14:32:43Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1319665 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Irish Government Logo.png|mion]] [[Ciste infheistíochta stáit]] de chuid [[Rialtas na hÉireann]] is ea an '''Future Ireland Fund (FIF)'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://assets.gov.ie/273531/4396392a-b46d-4566-9f34-ee30abeaa949.pdf|teideal=General Scheme of the Future Ireland Fund and Infrastructure, Climate and Nature\; Regulatory Impact Analysis|údar=gov.ie|dáta=DF 2023|dátarochtana=Samhain 2023}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/en/money-and-tax/budgets/budget-2024/|teideal=Budget 2024|údar=Citizensinformation.ie|language=en|work=www.citizensinformation.ie|dátarochtana=2023-11-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/dail/2023-10-11/18|teideal=Financial Resolution No. 4: General (Resumed) – Dáil Éireann (33rd Dáil) – Wednesday, 11 Oct 2023 – Tithe an Oireachtais|údar=Tithe an Oireachtais|dáta=2023-10-11|language=ga|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2023-11-25|archivedate=2023-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231110062339/https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/dail/2023-10-11/18/}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.kildarestreet.com/debates/?id=2023-11-16a.117|teideal=Ceisteanna ó Cheannairí -...: 16 Nov 2023: Dáil debates (KildareStreet.com)|work=www.kildarestreet.com|dátarochtana=2023-11-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/your-money/2023/10/10/new-infrastructure-climate-and-nature-fund-geared-to-meet-challenges-and-costs-of-a-warming-world/|teideal=New climate fund is arguably the single most important element of Budget 2024 and a historic first|údar=Irish Times|dáta=DF 2023|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2023-11-25}}</ref> Fógraíodh an ciste ar 10 Deireadh Fómhair 2023. Cuirfidh an Rialtas 0.8% den [[olltáirgeacht intíre]] sa FIF gach bliain le linn 2024-2035 (timpeall €4.3 billiún in 2024).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Buiséad 2024: achoimre ar na príomhbheartais|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1010/1410017-buisead-2024-achoimre-ar-na-priomhbheartais/|date=2023-10-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/opinion/commentanalysis/arid-41245786.html|teideal=John Gibbons: New fund could be the turning point environmentalists waited for|údar=John Gibbons|dáta=2023-10-12|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2023-11-26}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=As it happened: Govt announces Budget 2024 measures|url=https://www.rte.ie/news/2023/1010/1409930-budget-2024/|date=2023-10-10|language=en-IE|author=RTÉ News}}</ref> Sa bhliain 2023, b'fhéidir go mbeidh thart ar €100 billiún ar fáil le tacú leis an Stát dul i ngleic le deacrachtaí a bhaineann leis an daonra atá ag dul in aois agus an t-éileamh a bheidh ar sheirbhísí an stáit sa tréimhse sin, srl.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/roth-mor-na-polaitiochta-ag-casadh-leis/|teideal=Roth mór na polaitíochta ag casadh leis|údar=Ursula Ní Shabhaois|dáta=2023-10-30|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-11-27}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Beidh cuid den FIF le fáil ó 2040 ar aghaidh.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/markets/europe/how-irelands-new-sovereign-wealth-fund-will-work-2023-10-10/|teideal=How Ireland's new sovereign wealth fund will work|dáta=2023-10-10|language=en|work=Reuters|dátarochtana=2023-11-27}}</ref> Is i an [[Gníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta|Ghníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=National Treasury Management Agency|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Treasury_Management_Agency&oldid=1174135701|journal=Wikipedia|date=2023-09-06|language=en}}</ref> a bhainistíonn an Ciste. == Féach freisin == * [[Ciste Bonneagar, Aeráide agus Nádúir]] * [[Gníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta]] * [[Caiteachas caipitiúil]] * [[Athrú aeráide in Éirinn]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-athrú-aeráide}} [[Catagóir:Cistí infheistíochtaí]] [[Catagóir:Rialtas na hÉireann]] [[Catagóir:Aeráid na hÉireann]] [[Catagóir:Athrú aeráide]] [[Catagóir:Eacnamaíocht na hÉireann]] [[Catagóir:GBCN]] gliwlotajq14d42voqx75pl93cu99ee 0 117106 1319800 1316045 2026-07-07T06:38:34Z Marcas.oduinn 33120 /* 2025 */ Nasc (Nós) 1319800 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Bhí teochtaí curiarrachta nua ann ar fud an domhain, aon uair amháin eile, le linn 2025. Mar shampla, bhí mí an Mhárta 2025 an Márta ba theo dár taifeadadh riamh san Eoraip (go dtí sin).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[Íomhá:The-Jet-stream-from-north-China-and-Japan-crosses-the-southern-USA-and-over-to-Europe Q320.jpg|clé|mion|2025: Tháinig ''La Niña'' in áit ''El Niño'' |220x220px]] [[Íomhá:Sunset fire Los Angeles view 1.jpg|clé|mion|An radharc ó Sunset bd, West Hollywood, Los Angeles, Eanair 2025|220x220px]] [[Íomhá:Storm Éowyn hits Ireland (Copernicus 2025-01-27).png|clé|mion|Stoirm Éowyn (Copernicus 2025-01-27)|220x220px]] [[Íomhá:Precipitation anomaly in Europe, March 2025 (Copernicus 2025-04-09).png|clé|mion|Mí an Mhárta 2025: fliuch sa Spáinn, tirim in Éirinn (Copernicus 2025-04-09)|220x220px]] [[Íomhá:Abbeydorneystormeowyn.jpg|clé|mion|220x220px|Ba le [[Stoirm Éowyn]] in 2025 a tháinig na gálaí ba mheasa riamh in Éirinn]] == Cúlra == Bhí teochtaí curiarrachta ann ar fud an domhain le linn 2024. Ar an 10 Eanáir 2025, dúirt an tseirbhís [[Clár Copernicus|Copernicus]], a dhéanann anailís ar an athrú aeráide, gurbh í an bhliain 2024 ba theo riamh ó cuireadh tús le taifid.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='2024 ba theo riamh'-Copernicus|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490071-2024-ba-theo-riamh-copernicus/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ag deireadh na bliana 2024, bhí an chuid is mó taighdeoirí ag súil go mbeadh 2025 beagán níos fuaire ná 2023 agus 2024, mar gheall ar [[El Niño]] 2023-2024. Tá baint ag ''El Niño'' le hardú teochta, fearthainn throm agus triomach ar fud an domhain ó am go chéile,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Met Éireann: 2023 ar an mbliain ba theo riamh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1228/1423946-met-eireann-2023-ar-an-mbliain-ba-theo-riamh/|date=2023-12-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tháinig ''[[La Niña]]'' in áit ''El Niño'' i ndeireadh na bliana 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theinertia.com/environment/january-warmest-record-la-nina-2025-began/|teideal=Despite Arrival of La Niña, 2025 Began With the Warmest January On Record|údar=Juan Hernandez|dáta=2025-02-07|language=en-US|work=The Inertia|dátarochtana=2025-02-08}}</ref> Ceapadh go mbeadh Eanáir 2025 níos fuaire ná Eanáir 2024 mar gheall ar theacht ''[[La Niña]]'' in áit El Niño. Ach a mhalairt ar fad a tharla agus bhris Eanáir 2025 taifead Eanáir 2024.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/8-feabhra-2025-ard-mhacha/id1525428808?i=1000690265747|teideal=Nuacht Mhall (Ard Mhacha)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=8 Feabhra 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-02-08}}</ref> == 2025 == Ba é Eanáir 2025 an mhí Eanáir ba theo riamh ar domhan, go dtí sin. Ceapadh go mbeadh Eanáir 2025 níos fuaire ná Eanáir 2024 mar gheall ar imeacht [[El Niño]]. Ach a leithéid a tharla agus bhris Eanáir 2025 taifead Eanáir 2024. Lean an taifead nua sraith de thaifid teochta níos airde ó lár 2023. Ach fós, i mí Feabhra, bhí an chuid is mó taighdeoirí ag súil go mbeadh 2025 beagán níos fuaire ná 2023 agus 2024.<ref name=":2" /> Taifead aeráide aon uair amháin eile: bhí mí an Mhárta 2025 an Márta ba theo dár taifeadadh riamh san Eoraip (go dtí sin), dar le [[Clár Copernicus|Copernicus]]<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://climate.copernicus.eu/second-warmest-march-globally-large-wet-and-dry-anomalies-europe|teideal=Second-warmest March globally, large wet and dry anomalies in Europe|údar=Copernicus|dáta=2025-04-08|work=climate.copernicus.eu|dátarochtana=2025-04-09}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.seaandjob.com/worlds-record-breaking-heat-streak-extends-into-march/|teideal=World’s Record-Breaking Heat Streak Extends Into March {{!}} Sea and Job|údar=SEAANDJOB|language=en-US|dátarochtana=2025-04-09}}</ref> agus focal ar bith faoi ar tuairisc.ie nó rte.ie. Dar le Copernicus, d'ardaigh meánteocht na mór-roinne i mí Márta go dtí breis agus 6 Celsius, rud a d’fhág go raibh sé 0.26C ní ba theo ná mí Márta 2014, an ceann ba theo roimhe sin.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/drochthuar-daeraid-an-phlaineid-e-an-t-ardu-leanunach-teasa/ Drochthuar d’aeráid an phláinéid é an t-ardú leanúnach teasa|údar=NÓS|dáta=2025-04-10|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> Ar bhonn domhanda bhí an teocht 1.6C níos airde ná na leibhéil a bhí ann roimh an ré thionsclaíoch, rud ar ábhar mór imní é ó tharla go raibh sé de sprioc ag an domhan ag an am an difear sin a shrianadh go dtí 1.5C faoi 2100. Le cois an teasa neamhghnách san Eoraip, thit muiroighear an Artaigh go dtí an leibhéal ab ísle in aon mhí Márta ag a bhfuil sonraí satailíte ag Copernicus ina leith.<ref name=":3" /> Bhuail tonn teasa iarthar na hEorpa i mí an Mheithimh 2025. {{Main|Tonnta teasa na hEorpa, 2025}} == Tubaistí == Bhris [[Falscaithe i ndeisceart California, Eanáir 2025|falscaithe amach i Los Angeles agus sna ceantair máguaird]] ar chósta thiar na Stát Aontaithe i mí Eanáir 2025, Ba mhillteanach an tubaiste timpeallachta é.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/01/12/us/californias-worst-wildfires-history.html|teideal=How the Destruction in Los Angeles Ranks in California’s Fire History|údar=Samuel Granados, Nicholas Bogel-Burroughs, Soumya Karlamangla|dáta=2025-01-09|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2025-01-10}}</ref> {{Main|Falscaithe i ndeisceart California, Eanáir 2025}} == In Éirinn == Ba í 2025 an dara bliain ba teocha in Éirinn ó tosaíodh na taifid agus tá 7 gcinn den 10 mbliana ba theocha riamh tagtha le 20 bliain anuas. Bhí an bháisteach níos tréine freisin.<ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|title="Praiseach" ó neamart Rialtas cáinte ag Ceannasaí Athrú Aeráide|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566232-praiseach-neamart-rialtas-cainte-ag-ceannasai-athru-aeraide/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> I dtús mhí Aibreáin in Éirinn, bhí an aimsir "breá" brothallach. Bhí idir theaspach agus thriomach ar fud na tíre idir 8-11 Aibreán – teaspach de réir Met Éireann agus triomach de réir Uisce Éireann – agus an teocht chomh hard le 21.8 céim i g[[Caisleán na Deirge]] ar an 10 Aibreán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/weather/articles/c99p142g143o|teideal=Highest temperature of the year reached as hay fever season continues|dáta=2025-04-11|language=en-GB|work=BBC Weather|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> Bhí Uisce Éireann ag achainí ar an bpobal a bheith spárálach agus uisce a chaomhnú.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Teocht chomh hard le 20 céim inniu, 21 céim amárach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0409/1506630-teocht-chomh-hard-le-20-ceim-inniu-21-ceim-amarach/|date=2025-04-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí an teocht chomh hard le 29+ céim in áiteanna in Éirinn ar an 20-21 Meitheamh<ref>{{Cite news|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/northern-ireland/ni-weather-mini-heatwave-ends-with-scattered-showers-to-continue/a592223428.html|teideal=NI weather: Mini heatwave ends with scattered showers to continue|dáta=2025-06-22|language=en-GB|work=BelfastTelegraph.co.uk|dátarochtana=2025-06-22}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Teaspach as cuimse geallta, athrú aeráide is cúis leis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0620/1519456-teaspach-as-cuimse-geallta-athru-aeraide-is-cuis-leis/|date=2025-06-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> agus bhí an samhradh thar a bheith brothallach. Timpeall 19 Iúil 2025, fuair idir 800 agus 900 iasc bás in [[Abhainn Dhroichead Uí Dhálaigh]] in oirthuaisceart [[Loch Síleann]] i g[[Contae an Chabháin|Co an Chabháin]]. An aimsir ba chúis le marú na n-iasc. Bhí teocht an uisce ró-ard agus an leibhéal ocsaigine tuaslagtha ró-íseal ag an am.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Iascach Intíre Éireann leis an dlí a chur ar thruaillitheoirí'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0929/1535840-iascach-intire-eireann-leis-an-dli-a-chur-ar-thruaillitheoiri/|date=2025-09-29|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ba le [[Stoirm Éowyn]] in 2025 a tháinig na gálaí ba mheasa riamh agus ba í an stoirm ba mheasa riamh ó thaobh costais agus luach €300 milliún de chúiteamh árachais íoctha amach, gan trácht ar na laigeachtaí a léiríodh sa ngréasán fuinnimh agus uisce agus cumarsáide. Ar an taobh eile den scéal b'éigean d'Uisce Éireann ciondáil a dhéanamh ar 49 soláthar uisce poiblí sa samhradh anuraidh nuair a tugadh foláireamh teaspaigh in 15 contae.<ref name=":4" /> == Féach freisin == * [[Aimsir na bliana 2022]], [[Aimsir na bliana 2023]], [[Aimsir na bliana 2024]], [[Aimsir na bliana 2026]] * [[Tonnta teasa na hEorpa, 2025]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:2025}} [[Catagóir:Aimsir na bliana 2025]] [[Catagóir:Athrú aeráide]] 4jeqeqzqt2qxa4hvfa2stlqm8iw9ta0 0 119824 1319770 1306624 2026-07-07T00:06:07Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1319770 wikitext text/x-wiki Seo a leanas liosta de lochanna ar oileán [[Éire|na hÉireann]], i dteannta le tábla desna cinn is mó. De réir [[Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Éire)|Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil]] (GCC), tá tuairim is 12,000 loch i b[[Poblacht na hÉireann]], le hachar níos mó ná 1,200 ciliméadar cearnach.<ref>[https://www.epa.ie/pubs/reports/water/waterqua/Water%20Quality%20in%20Ireland%202010-2015.pdf Water Quality in Ireland 2010–2015], cuid 3.1, lth. 27. GCC, 2017. {{ISBN|978-1-84095-735-8}}.</ref> Is é [[Loch nEathach]] i d[[Tuaisceart Éireann]] an loch is mó de réir achair. Is é [[Loch Coirib]] an dara is mó, agus an ceann is mó sa Phoblacht. De réir toirte, is é Loch nEathach fosta an loch is mó, agus [[Loch Measca]] an ceann is mó sa Phoblacht. == Lochanna is mó == Is iad a leanas na lochanna fionnuisce is mó na hÉireann:<ref>[http://www.osi.ie/Education/Primary-Schools/Seniors/Mountains,-Rivers-Lakes-(1).aspx Mountains, Rivers and Lakes], [[Suirbhéireacht Ordanáis na hÉireann]]</ref><ref>[http://www.fishinginireland.info/trout/shannon/derg.htm Lough Derg], Fishing in Ireland</ref><ref>[http://www.ecn.ac.uk/sites/site/lakes/lough-erne Lough Erne], UK Environmental Change Network</ref> {| class="wikitable sortable" ! Ord<br />de&nbsp;réir<br />achair !! Loch !! Achar<br />km² !! Meán-<br />domhain<br />m !! Uas-<br />domhain<br />m !! Toirt<br />×10⁶&nbsp;m³ !! Imeall-<br />bhord<br />km <ref>Suirbhéireacht Ordanáis na hÉireann ''Generalised Rivers & Lakes''</ref> !! Contaetha |- | 1 || [[Loch nEathach]] || 396 || 9.0 || 25 || 3,528 || 186 || [[Contae Aontroma|Aontroim]], [[Contae an Dúin|An Dún]], [[Contae Ard Mhacha|Atá Mhacha]], [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghan]], [[Contae Dhoire|Doire]] |- | 2 || [[Loch Coirib]]<ref>[http://invasivespeciesireland.com/wp-content/uploads/2010/11/Case_Study_2_Lagarosiphon_major_Lough_Corrib.pdf Lagarosiphon major] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201116012755/http://invasivespeciesireland.com/wp-content/uploads/2010/11/Case_Study_2_Lagarosiphon_major_Lough_Corrib.pdf |date=2020-11-16 }} – An Aggressive Invasive Species in Lough Corrib</ref> || 176 || 6.5 || 50.9 || 1,158 || 392 || [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]], [[Contae Mhaigh Eo|Mhaigh Eo]] |- | 3 || [[Loch Deirgeirt]]<ref>[http://wldb.ilec.or.jp/Lake.asp?LakeID=EUR-22&RoutePrm=0%3A%3B14%3Aload%3B14%3Aload%3B14%3Aload%3B14%3Aload%3B14%3Aload%3B World Lake Database] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150621232653/http://wldb.ilec.or.jp/Lake.asp?LakeID=EUR-22&RoutePrm=0%3A%3B14%3Aload%3B14%3Aload%3B14%3Aload%3B14%3Aload%3B14%3Aload%3B |date=2015-06-21 }}</ref> || 130 || 7.6 || 36 || 988 || 229 || [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]], [[Contae an Chláir|An Clár]], Gaillimh |- | 4 || [[Loch Éirne]] Íochtarach<ref>Heavily Modified Water Bodies – North Western River Basin District P.31 {{lua idirlín | url = http://www.doeni.gov.uk/niea/hmwb_nw.pdf | teideal=Archived copy | dátarochtana=2014-10-25 | url-status=dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20141025024015/http://www.doeni.gov.uk/niea/hmwb_nw.pdf | archive-date=2014-10-25 }}</ref> || 109 || 11.9 || 69 || 1,300 || 270 || [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]] |- | 5 || [[Loch Rí]]<ref>[http://wldb.ilec.or.jp/Lake.asp?LakeID=EUR-21&RoutePrm=0%3A%3B14%3Aload%3B14%3Aload%3B14%3Aload%3B14%3Aload%3B World Lake Database] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150621171638/http://wldb.ilec.or.jp/Lake.asp?LakeID=EUR-21&RoutePrm=0%3A%3B14%3Aload%3B14%3Aload%3B14%3Aload%3B14%3Aload%3B |date=2015-06-21 }}</ref> || 105 || 6.2 || 35 || 651 || 192 || [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]], [[Contae an Longfoirt|Longfort]], [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]] |- | 6 || [[Loch Measca]]<ref>[http://www.epa.ie/licences/lic_eDMS/090151b28039ad8b.pdf P.8], [[Comhairle Contae Mhaigh Eo]]</ref> || 83 || 15.0 || 58 || 1,300<ref>[http://www.epa.ie/licences/lic_eDMS/090151b28039ad8b.pdf P.12], CCME</ref> || 192 || Maigh Eo, Gaillimh |- | 7 || [[Loch Con]]<ref>"The trophic status of Lough Conn" P.7, CCME</ref> || 50 || 7.0 || 34 || 350 || 108 || Maigh Eo |- | 8 || [[Loch Aillionn]]<ref>[http://www.epa.ie/wfdstatus/LAKES/LK_Appendices_all_FK_8-10-2007.pdf P158] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160417030217/http://www.epa.ie/wfdstatus/LAKES/LK_Appendices_all_FK_8-10-2007.pdf |date=2016-04-17 }}, [[Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Éire)|Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil]]</ref> || 35 || 10.9 || 42.7 || 391 || 53 || [[Contae Liatroma|Liatroim]], Ros Comáin |- | 9 || [[Loch Éirne]] Uachtarach<ref>Heavily Modified Water Bodies – North Western River Basin District P.29 {{lua idirlín | url = http://www.doeni.gov.uk/niea/hmwb_nw.pdf | teideal=Archived copy | dátarochtana=2014-10-25 | url-status=dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20141025024015/http://www.doeni.gov.uk/niea/hmwb_nw.pdf | archive-date=2014-10-25 }}</ref> || 34 || 2.3 || 27 || 79 || 255 || Fear Manach |- | 10 || [[Loch Meilbhe]]<ref>[http://www.epa.ie/wfdstatus/LAKES/LK_Appendices_all_FK_8-10-2007.pdf P159] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160417030217/http://www.epa.ie/wfdstatus/LAKES/LK_Appendices_all_FK_8-10-2007.pdf |date=2016-04-17 }}, CCG</ref> || 23 || 7.8 || 44 || 175 || 54 || Fear Manach, Liatroim |- | 11 || [[Loch Léin]]<ref>NS Share [https://nora.nerc.ac.uk/id/eprint/801/1/NS-SHARE_Deep_water_Final_Report_v3-Formatted.pdf Deep water Final Report v3, lch. 15</ref> || 20 || 13.4 || 60 || 269 || 51 || [[Contae Chiarraí|Ciarraí]] |- | 12 || [[Poll an Phúca (taiscumar)|Poll an Phúca]]<ref>NS Share [https://nora.nerc.ac.uk/id/eprint/801/1/NS-SHARE_Deep_water_Final_Report_v3-Formatted.pdf Deep water Final Report v3, lch. 16</ref> || 20 || 6.8 || || 135 || 64 || [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]] |- | 13 || [[Loch Síleann]]<ref>[http://www.wfdfish.ie/wp-content/uploads/2011/10/Sheelin_report1.pdf P.3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201114130759/http://www.wfdfish.ie/wp-content/uploads/2011/10/Sheelin_report1.pdf |date=2020-11-14 }}, Sampling fish for the Water Framework Directive</ref> || 19 || 4.4 || 15 || 83.6 || 36 || An Iarmhí, [[Contae an Chabháin|An Cabhán]], [[Contae na Mí|An Mhí]] |- | 14 || [[Loch Ceara]] || 16 || 1.8 || 18 || 28.8 || 75 || Maigh Eo |} Nóta: Toirt = Achar * Meándomhain Is é [[Loch Mhucrois]], i [[Lochanna Chill Airne]], an loch Éireannach is doimhne, le huasdomhain 75 m aige.<ref>[http://www.gleannfia.com/lakes.htm Lakes of Killarney] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220815062605/http://www.gleannfia.com/lakes.htm |date=2022-08-15 }}, Glen Fia</ref> == Lochanna fionnuisce == Níl ann sa liosta a leanas ach lochanna atá tábhachtach ó thaobh tíreolaíochta, geolaíochta nó staire de. Cuirtear ann fosta na contaetha agus achair. Tógadh lochanna na Poblachta go formhór as an tuairisc ''A Reference Based Typology and Ecological Assessment System for Irish Lakes'' leis an [[Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Éire)|nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil]].<ref name=EPA>{{lua idirlín | url = https://www.epa.ie/publications/research/water/Final-Report-(2000-FS1-M1).pdf | teideal = A Reference Based Typology and Ecological Assessment System for Irish Lakes | dáta = 2006 | leathanaigh = 10–13 | foilsitheoir = [[Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Éire)]] | dátarochtana = 14ú Deireadh Fómhair 2022 }}</ref> [[Íomhá:Lough Bunny, to the northern side of Mullach Mor - geograph.org.uk - 67168.jpg|thumb|[[Loch Buinne]] sa [[an Bhoirinn|Bhoirinn]]]] [[Íomhá:Fishing Boats on Inchiquin, Lough Corrib.jpg|thumb|right|Báid iascaireachta ar [[Inis Mhic Uí Chuinn]], [[Loch Coirib]]]] [[Íomhá:LoughCullin2.JPG|thumb|[[Loch Cuilinn]] faoi [[Néifinn]]]] [[Íomhá:Lough Dan looking north May 2015 01.JPG|thumb|[[Loch Deán]]]] [[Íomhá:Loughdergdonegal.jpg|thumb|[[Loch Dearg]] agus ''Station Island'']] [[Íomhá:Knockeyon 07.jpg|thumb|right|[[Loch Dairbhreach]] agus [[Cnoic Eoghain]]]] [[Íomhá:Derryclare Lough - geograph.org.uk - 540873.jpg|thumb|[[Loch Dhoire an Chláir]]]] [[Íomhá:DooLough Pass Road - BenCreggan - Delphi Pass.JPG|thumb|[[Dúloch, Contae Mhaigh Eo (Muraisc)|Dúloch]], Maigh Eo agus Delphi]] [[Íomhá:Glanmore Lake - geograph.org.uk - 155097.jpg|thumb|[[Loch an Ghleanna Mhóir]]]] [[Íomhá:Loch an Ghleanna Bhig (Glenbeg Lough) - geograph.org.uk - 263779.jpg|thumb|[[Loch an Ghleanna Bhig]]]] [[Íomhá:Glencar Lough and Benbulbin.jpg|thumb|[[Loch Ghleann an Chairthe]] agus [[Binn Ghulbain]]]] [[Íomhá:LoughGur 2002.jpg|thumb|[[Loch Goir]]]] [[Íomhá:View north west across Lough Inagh towards the Twelve Bens - geograph.org.uk - 199770.jpg|thumb|[[Loch Eidhneach]] agus na [[Beanna Beola]]]] [[Íomhá:Lough Key Forest Park 2010 052.jpg|thumb|[[Loch Cé]] agus [[Carraig Locha Cé]]]] [[Íomhá:Kylemore lough - Diamond Hill.JPG|thumb|[[Loch na Coille Móire]] agus [[Binn Ghuaire]]]] [[Íomhá:NunsTurgesius Castle isles Lough Lene.JPG|thumb|right|[[Loch Léinn]] agus [[Inis Turgesius]]]] [[Íomhá:Inishee Island, Lough Macnean Lower - geograph.org.uk - 984290.jpg|thumb|[[Loch Mac nÉan Íochtair]] agus ''Inishee Island'']] [[Íomhá:Maumeen Lough and the Twelve Bens - geograph.org.uk - 608201.jpg|thumb|[[Loch Mháimín]] agus na Beanna Beola]] [[Íomhá:Lough Tay Panorama.jpg|thumb|[[Loch Té]] agus [[Sléibhte Chill Mhantáin]]]] [[Íomhá:IE Lough Veagh 01.jpg|thumb|[[Loch Ghleann Bheatha]] i nGleann Bheatha]] [[Íomhá:Killykeen Lough Oughter-1.jpg|thumb|[[Loch Uachtair]] ag [[Coillidh Chaoin]]]] {| class="wikitable sortable" ! Loch !! Contae !! Achar km² !! Achar sq&nbsp;mi |- | [[Loch an Chuais]] || Ciarraí || {{convert|0.66|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an Leaca Mór]] || Dún na nGall || {{convert|0.61|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an Leamhnachta]] || An Clár and Gaillimh || {{convert|0.55|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Aillionn]] || Liatroim || {{convert|33.6|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Locha Lua]] || Corcaigh || {{convert|1.36|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an Easaird]] || Gaillimh|| {{convert|0.87|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an Eanaigh Mhóir]] || Ros Comáin || {{convert|0.53|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an Iúir (loch)|Loch an Iúir]] || Dún na nGall || {{convert|1.59|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch na nArd-doiriú]] || Gaillimh || {{convert|0.81|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Arbhach]] || Sligeach, Ros Comáin|| {{convert|12.47|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an tSéideáin]] || An Clár || {{convert|0.38|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an Tóraic]] || An Clár || {{convert|1|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Eachros Beag]] || Gaillimh || {{convert|0.5|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Bhaile Uí Chuirc]] || Gaillimh || {{convert|0.74|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Bhaile na hInse]] || Gaillimh || {{convert|1.7|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Bhaile an tSagairt]] || Tír Eoghain || ||<!--placeholder, remove final || when adding a value--> |- | [[An Loch Bán]] || An Mhí, An Iarmhí || {{convert|0.75|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Beara]] || Dún na nGall || {{convert|0.63|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[An Loch Beag]] || Doire, Aontroim || {{convert|4.7|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Claonloch, Contae Liatroma (Droim Dhá Thiar)|Claonloch]] (Droim Dhá Thiar) || Liatroim || {{convert|1.01|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Bhéal Trá]] || Maigh Eo || {{convert|4.1|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Bó Dearg]] || Ros Comáin, Liatroim || {{convert|5.1|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Bó Finne, Contae na Gaillimhe|Loch Bó Finne]] || Gaillimh || {{convert|0.92|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Bó Finne]] || Liatroim, Ros Comáin || {{convert|2.6|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch na Breaclaí]]|| An Cabhán || {{convert|1.7|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Buinne]] || An Clár || {{convert|1.03|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Camloch]] || Ard Mhacha || {{convert|0.72|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Cárthaí]] || Ciarraí || {{convert|4.9|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Ceara]] || Maigh Eo || {{convert|15.6|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Charraig an Droichid]] || Corcaigh || {{convert|5.8|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Charraig an Phoirt]] || Liatroim || {{convert|0.46|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch na Ceathrún Móire]] || Maigh Eo || {{convert|9.3|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Bhaile Choille Fóir]] || Liatroim || {{convert|0.21|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Bhaile na hUamha]] || Ros Comáin || {{convert|0.64|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Chléithe]] || Ard Mhacha || ||<!--placeholder, remove final || when adding a value--> |- | [[Loch Chluain na Cloiche]] || Sligeach || {{convert|0.62|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | ''[[Cloonagh Lough]]'' || Ros Comáin || {{convert|0.71|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Oileán Uí Eadhna]] || Ciarraí || {{convert|1.28|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Locha Chluain Í]] Láir || Ciarraí || {{convert|0.71|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Con]] || Maigh Eo || {{convert|48.5|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Conbhuí]] || Liatroim || {{convert|0.6|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Coirib]] || Gaillimh, Maigh Eo || {{convert|172.9|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch na gCurrach]] || Ros Comáin || {{convert|1.5|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Chrathaí]] || Dún na nGall || {{convert|0.5|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Raithin]] || Maigh Eo || {{convert|1.11|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Collán]] || An Clár || {{convert|0.5|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Choileáin Uí Shíoda]] || An Clár || {{convert|1.55|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Cuilinn]] || Maigh Eo || {{convert|10.2|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Luíoch]] || Ciarraí || {{convert|10.4|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Cútra]] || Gaillimh || {{convert|3.9|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Deán]] || Cill Mhantáin || {{convert|1|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[An Loch Uachtair]] || Cill Mhantáin || ||<!--placeholder, remove final || when adding a value--> |- | [[Loch Deirgeirt]] || An Clár, Gaillimh, Tiobraid Árann || {{convert|122.2|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Dearg]] || Dún na nGall || {{convert|8.8|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Dairbhreach]] || An Iarmhí || {{convert|9.1|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Dhoire an Chláir]] || Gaillimh || {{convert|2.24|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Dúlocha]] || An Clár || {{convert|1.3|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Dúloch, Contae Mhaigh Eo (Muraisc)|Dúloch]] || Maigh Eo || {{convert|1.55|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Dhrom Mór]] || An Clár || {{convert|0.49|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Dhroim Dhá Liag]] || Liatroim || {{convert|0.05|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Dhoirinse]] || Dún na nGall || {{convert|0.70|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Éadaoine]] || Ros Comáin || {{convert|2.8|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an Chlocháin Léith]] || Dún na nGall || {{convert|0.61|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Dhún Lúiche]] || Dún na nGall || {{convert|1.1|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Iascaí]] || Sligeach || {{convert|1.2|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Éigis]] || Muineachán || {{convert|1.2|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Eanach]] || Doire || ||<!--placeholder, remove final || when adding a value--> |- | [[Loch Ainninn]] || An Iarmhí || {{convert|11.6|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Éirne]] Íochtair || Fear Manach || {{convert|109|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Éirne]] Uachtair || Fear Manach || {{convert|34|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Eirid]] || Ros Comáin || {{convert|0.82|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Iascaigh]] || Dún na nGall || {{convert|3.8|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Fí]] || Gaillimh || {{convert|1.74|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Fíoch]] || Maigh Eo || {{convert|4|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Fearna]] || Dún na nGall || {{convert|1.81|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Finne]] || Dún na nGall || {{convert|1.2|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Foirbis]] || Longfort || {{convert|3|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Fuinseann]] || Ros Comáin || {{convert|3.8|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch na Foirnéise]] || Maigh Eo || {{convert|1.8|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Uí Ghadhra]] || Sligeach || {{convert|12.6|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Fionnmhaí]] || Liatroim || {{convert|3.9|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Gartáin]] || Dún na nGall || {{convert|2.05|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Gile (Sligeach agus Liatroim)|Loch Gile]] || Sligeach, Liatroim || {{convert|13.8|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Gile (Contae Chiarraí)|Loch Gile]] || Ciarraí || {{convert|1.4|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an Ghleanna Mhóir]] || Ciarraí || {{convert|0.57|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an Ghleanna]] || Dún na nGall || {{convert|1.68|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Ghleann Éada]] || Liatroim || {{convert|0.7|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an Ghleanna Bhig]] || Corcaigh || {{convert|0.66|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Ghleann an Chairthe]] || Liatroim, Sligeach || {{convert|1.2|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Ghleann Dá Loch]] || Gaillimh || {{convert|0.83|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Ghleann Mhac Muirinn]] || Gaillimh || {{convert|1.7|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Gabhlach]] || Dún na nGall || {{convert|0.6|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Gamhna]] || An Cabhán, Longfort || {{convert|4.2|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Gréine]] || An Clár || {{convert|3.7|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Coiteáin]] || Ciarraí || {{convert|2.46|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | ''[[Lough Gullion]]''<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.doeni.gov.uk/niea/protected_areas_home/new_assi_landing_page/county_armagh-2/lough_gullion_assi.htm |teideal=Northern Ireland Environment Agency |dátarochtana=2025-06-19 |archivedate=2015-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002124238/http://www.doeni.gov.uk/niea/protected_areas_home/new_assi_landing_page/county_armagh-2/lough_gullion_assi.htm }}</ref> || Ard Mhacha || {{convert|1.3|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Goir]] || Luimneach || {{convert|0.8|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Eidhneach]] || Gaillimh || {{convert|3.1|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Inse Chrónáin]] || An Clár || {{convert|1.2|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Inse Uí Chuinn]] || An Clár || {{convert|1.08|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Cloonee and Inchiquin Loughs, Uragh Wood|Loch Inse Choinn]] || Ciarraí || {{convert|0.77|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Inis Cara]] || Corcaigh || {{convert|4.9|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an Oileáin]] || An Dún || ||<!--placeholder, remove final || when adding a value--> |- | [[Loch Iarainn]] || An Iarmhí || ||<!--placeholder, remove final || when adding a value--> |- | [[Loch Inse Riabhaí]] || An Dún || {{convert|1|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Oileán Éadaí]] || Maigh Eo || {{convert|1.39|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Cheis Charraigín]] || Liatroim || {{convert|0.39|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Cé]] || Ros Comáin || {{convert|8.9|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Chill Ghlais]] || Ros Comáin || {{convert|2.02|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Choill an Iúir]] || An Iarmhí || {{convert|2.6|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | ''[[Kiltooris Lough]]'' || Dún na nGall || {{convert|0.43|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Cinnéile]] || Longfort, An Iarmhí, Cabhán || {{convert|1.95|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Chionn Droma]] || Dún na nGall || {{convert|0.61|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch na Coille Móire]] || Gaillimh || {{convert|1.32|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Tóchair]] || Loch Garman || {{convert|3|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Léinn]] || Ciarraí || {{convert|19.78|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Léin]] || An Iarmhí || {{convert|4.2|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Leitir Creamha Rua]] || Gaillimh || {{convert|0.82|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an Chrainn Chrín]] || Maigh Eo || {{convert|1.23|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | ''[[Lickeen Lough]]'' || An Clár || {{convert|0.84|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Mac nÉan Íochtair]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://wfdfish.ie/wp-content/uploads/2010/08/Macnean_Upper_report_2010.pdf |teideal=Inland Fisheries of Ireland: Sampling Fish (Page 2) |dátarochtana=2025-06-19 |archivedate=2021-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516195526/http://wfdfish.ie/wp-content/uploads/2010/08/Macnean_Upper_report_2010.pdf }}</ref> || Fear Manach || {{convert|4.6|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Mac nÉan Uachtair]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://wfdfish.ie/wp-content/uploads/2010/08/Macnean_Upper_report_2010.pdf |teideal=Inland Fisheries of Ireland: Sampling Fish (Page 2) |dátarochtana=2025-06-19 |archivedate=2021-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516195526/http://wfdfish.ie/wp-content/uploads/2010/08/Macnean_Upper_report_2010.pdf }}</ref> || Fear Manach, An Cabhán, Liatroim || {{convert|10|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Marbh]] || Liatroim || {{convert|0.1|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Measca]] || Maigh Eo, Gaillimh || {{convert|83.4|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Mháimín]] || Gaillimh|| {{convert|0.56|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Mám Aodha]] || Gaillimh || {{convert|0.28|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Míle]] || Dún na nGall || {{convert|0.57|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Míolach]] || Ros Comáin || {{convert|1.16|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Meilbhe]] || Fear Manach, Liatroim || {{convert|22.1|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Moirne]] || Dún na nGall || {{convert|0.67|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Mhuiceanach]] || An Clár || {{convert|0.96|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Mucnú]] || Muineachán || {{convert|3.6|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Mhucrois]] || Ciarraí || {{convert|2.7|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch na Cuinge Uachtarach]] || Dún na nGall || {{convert|2.1|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch na Fuaiche]] || Gaillimh || {{convert|2.5|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch nEathach]] || Aontroim, An Dún, Ard Mhacha, Tír Eoghain, Doire || {{convert|396|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Uí Fhloinn]] || Ros Comáin || {{convert|1.37|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Uachtair]] || An Cabhán || {{convert|6.6|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Uail]] || An Iarmhí || {{convert|10.2|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Poll an Phúca (taiscumar)|Poll an Phúca]] || Cill Mhantáin || {{convert|19.5|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an Phoirt Mhóir]] || Aontroim || {{convert|2.86|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Ramhar]] || An Cabhán || {{convert|7.1|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Riach]] || Gaillimh || {{convert|3|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Rí]] || An Iarmhí, Longfort, Ros Comáin || {{convert|106.1|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Claonloch, Contae Liatroma (Maothail)|Claonloch]] (Maothail)|| Liatroim || {{convert|1.65|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an Rois]] || Gaillimh || {{convert|1.4|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an Scoir]] || Liatroim || {{convert|1.14|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Síleann]] || An Cabhán, An Mhí, An Iarmhí || {{convert|18.2|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Siabhair]] || An Iarmhí || ||<!--placeholder, remove final || when adding a value--> |- | [[Loch Sindile]] || Gaillimh || {{convert|0.7|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Saileán]] || An Cabhán || {{convert|1.6|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | ''[[Lough Skean]]'' || Ros Comáin || {{convert|1.14|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Eoin]] || Liatroim || {{convert|1.46|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Sáile]] || Loch Garman || {{convert|3.2|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Tailt]] || Sligeach || {{convert|1.1|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Té]] || Cill Mhantáin || {{convert|0.5|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Theach an Teampla]] || Sligeach || {{convert|1.2|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[An Loch Uachtarach]] || Ciarraí || {{convert|1.7|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Sceithí Uachtair]] || An Cabhán || {{convert|0.61|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch an Urláir]] || Maigh Eo || {{convert|1.15|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Ghleann Bheatha]] || Dún na nGall || {{convert|2.61|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[An Loch Bán, Contae Mhuineacháin|An Loch Bán]] || Muineachán || {{convert|0.54|km2|sqmi|disp=table|sortable=on}} |- | [[Loch Gaineamháin agus Loch na mBreac Dearg]] || Ciarraí || ||<!--placeholder, remove final || when adding a value--> |} == Lochanna goirte == * [[Loch Tóchair]], Loch Garman == Turlacha == {{príomhalt|Turlach}} * ''[[Loughareema]]'', Aontroim * [[Turlach Ghleann na Madadh]], Gaillimh * [[Loch an Leathbhaile]], Gaillimh * [[Turlach Ráth Asáin]], Gaillimh * [[Log na Sionna]], Cabháin == Taiscumair == * [[Poll an Phúca (taiscumar)|Poll an Phúca]], Chill Mhantáin * ''[[Silent Valley Reservoir]]'', An Dún * [[Taiscumar Speilgeach]], An Dún * [[Taiscumar Fheartraí]], Cill Mhantáin == Lochanna farraige == * [[Loch Lao]], Aontroim agus An Dún * [[Loch Cuan]], An Dúin * [[Loch Feabhail]], Dún na nGall agus Doire * [[Cuan na Gaillimhe]] nó Loch Lurgain, Gaillimh * [[Loch Oighinn]], Corcaigh * [[Loch Latharna]], Aontroim * [[Loch Machan]], Corcaigh * [[Inbhear na Sionainne]], An Mhumha * [[Cuan Thrá Lí]] nó Loch Foirdhreamhain, Ciarraí * [[Cuan Phort Láirge]] nó Loch Dá Chaoch, Port Láirge * [[Cuan Loch Garman]], Loch Garman == Fiordanna == * [[Loch Cairlinn]], Lú agus An Dún * [[Loch Súilí]], Dún na nGall * [[An Caoláire Rua]], Maigh Eo agus Gaillimh == Féach freisin == * [[Aibhneacha na hÉireann]] * [[Liosta Aibhneacha na hÉireann]] * [[Tomhaidhm]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Lochanna na hÉireann| ]] h5ht2djrjsu9ow99r69ahds9zrijxwp 0 119890 1319798 1304501 2026-07-07T01:04:07Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1319798 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Is loch [[fionnuisce]] é ''' Loch Mhucrois'''<ref name=logainm /> (aitheanta fosta mar An Loch Meánach nó An [[Torc]]), suite i b[[Páirc Náisiúnta Chill Airne]], [[Contae Chiarraí]].<ref name=di1 /> Is é ar cheann desna trí [[Lochanna Chill Airne]] mór le rá, i dteannta le [[Loch Léin]] agus [[An Loch Uachtarach]]. Is é an loch is doimhne na hÉireann, le doimhneacht go {{convert|75|m|ft}}.<ref name=gf /> == Fiadhúlra == I measc na n-iasc i Loch Mhucrois tá [[bradán]] agus [[breac donn]].<ref name=fi /><ref name=di2 /> Is gnáthóg é freisin do [[ruabhreac]] mbaolsrónach (''Salvelinus obtusus'') atá i mbaol criticiúil. == Féach freisin == * [[Liosta Lochanna na hÉireann]] == Tagairtí == {{reflist|refs = <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/ga/1165210 | teideal = Loch Mhucrois | foilsitheoir = [[An Coimisiún Logainmneacha]] | dátarochtana = 10ú Márta 2020 | teanga = ga | work = [[logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (logainm.ie)}}</ref> <ref name=di1>{{lua idirlín | url = https://www.discoverireland.ie/kerry/muckross-lake-loop-and-torc-waterfall | teideal = Muckross Lake Loop and Torc Waterfall}}</ref> <ref name=gf>{{lua idirlín | url = http://www.gleannfia.com/lakes.htm | teideal = Killarney Lakes | ainm = Foran | sloinne = Enterprise | suíomh = www.gleannfia.com | dátarochtana = 2025-06-23 | archivedate = 2022-08-15 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220815062605/http://www.gleannfia.com/lakes.htm }}</ref> <ref name=fi>{{lua idirlín | url = http://www.fishinginireland.info/salmon/southwest/laune.htm | teideal = Fishing in Ireland | dáta = 16ú Aibreán 2018}}</ref> <ref name=di2>{{lua idirlín | url= http://www.discoverireland.ie/Activities-Adventure/muckross-lake/50183 | teideal= Muckross Lake - Activities | dátarochtana= 2025-06-23 | archivedate= 2016-12-20 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20161220104419/http://www.discoverireland.ie/Activities-Adventure/muckross-lake/50183 }}</ref> }} [[Catagóir:Lochanna Chontae Chiarraí]] {{síol-tír-ie}} sz7vxh4z2ammzhv0l3bfbtwkxdm9wk1 0 120148 1319799 1308983 2026-07-07T01:23:07Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1319799 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Tá ''' Lochanna Chill Airne ''' suite i b[[Páirc Náisiúnta Chill Airne]] gar do {{h|Cill Airne}} féin, [[Contae Chiarraí]]]. Tá trí loch ann: [[Loch Léin]], [[Loch Mhucrois]] agus [[An Loch Uachtarach]].<ref name=readersnatural /> == Timpeallacht == Tá na lochanna suite i ngleann íseal ach {{convert|20|m|abbr=on}} thar [[leibhéal na mara]],<ref name=readersnatural /> leis [[Na Cruacha Dubha]] ar gach taobh, san áireamh. [[Corrán Tuathail]] (an sliabh is airde i nÉirinn), [[An Sliabh Corcra]], [[An Mhangarta]] agus [[Sliabh Torc]]. Ar an mbóthar [[N71]] idir Chill Airne agus [[an Neidín]] tá a ionad amhairc darb ainm ''[[Ladies View]]''.<ref name=":0" /> == Loch Léin == {{príomhalt|Loch Léin}} [[Íomhá:Lough Leane (pixinn.net).jpg|thumb|Loch Léin]] Is Loch Léin<ref name=Lakes /> an loch is mó, agus an ceann is faide ó thuaidh, le hachar {{convert|19|km2|acre}} aige.<ref name=park2 /> Sreabhann [[An Leamhain]] as an loch siar ó thuaidh, i dtreo {{h|Cill Orglan}} agus i m[[Bá an Daingin]] isteach. Tá an-chuid oileán beag faoi chrainn sa loch, san áireamh [[Inis Faithlinn]] le fothrach Mhainistir Inis Faithlinn.<ref name=readersnatural /> Ar an mbruach thoir, tá leithinis darbh ainm, [[Oileán an Rois]], air a fuarthas an ceárta den [[an Choparaois|Choparaois]] is luaite i [[réamhstair na hÉireann]].<ref name=Brad146 /> Faightear [[Caisleán an Rois]], [[daingean]] den 15ú haois, ar bhruach thoir an locha, taobh ó thuaidh den leithinis. == Loch Mhucrois == {{príomhalt|Loch Mhucrois}} [[Íomhá:Muckross Lake - geograph.org.uk - 260386.jpg|thumb| Radharc ar Loch Mhucrois ó Droichead an Bhricín]] Aitheanta fosta mar An Loch Lárnach nó Loch an Toirc, tá Loch Mhucrois suite díreach ó dheas de Loch Léin.<ref name=ballantyne /> Tá eatarthu leithinis beag, agus Droichead áirseach chloiche an Bhricín ag dul trasna air.<ref name=readersnatural /> Is é an loch is doimhne na hÉireann, huasdomhain {{convert|75|m|ft}} aige.<ref name=foran /> Tá [[fánaíocht]] pábháilte tuairim is {{convert|10|km|1|abbr=on}} ar fad timpeall an locha.<ref name=":0" /> == An Loch Uachtarach == {{príomhalt|An Loch Uachtarach}} [[Íomhá:Killarney Upper Lake.jpg|thumb|An Loch Uachtarach]] Is é An Loch Uachtarach an loch is lú den trí loch. Idir é agus Loch Mhucrois tá is sruthán lúbach tuairim is {{convert|4|km|1|abbr=on}} ar fad.<ref name=readersnatural /> == Béaloideas == De réir béaloidis, bhí Cáit Ní Chearnaigh ar tóir taoiseach faoi gheasa Ó Donnchadha, agus gur éag sí ar míre. Feictear Cáit i ndán le [[Letitia Elizabeth Landon]]'s in éineacht le '' The Upper Lake of Killarney '' le [[William Henry Bartlett]];<ref name=landon /> agus i ndán le Landon, '' Kate is Craz'd,'' in éineacht le pictiúr le [[Joseph John Jenkins]].<ref name=anLandon2 /> Ní hionann an bhean seo agus a té a bhíodh bialann aici in ''Kate Kearney's Cottage'' ag [[Dún Lóich]]. == Gailearaí == [[Íomhá:Ross Castle across the Lakes of Killarney.JPG|thumb|thumb|Caisleán an Rois ag Loch Léin]] [[Íomhá:Killarney lake.jpg|thumb|Droichead an Bhricín, áit a thagann Loch Léin agus Loch Mhucrois Lake le chéile]] [[Íomhá:Lakes of Killarney.JPG|thumb|An radharc ó ''Ladies' View'']] [[Íomhá:DV405 no.243 Map of the Lakes of Killarney.png|thumb|Léarscáil na Lochanna maisithe ag an ealaíontóir Francach, [[Alphonse Dousseau]], idir 1830 agus 1869]] [[Íomhá:"Lake surrounded by mountains in an unknown location" (is lakes of Killarney) (26040083492).jpg|thumb| Grianghraf den Loch Uachtar foilsithe ag [[Fergus O'Connor]] c. 1920, le clampar thíos ar dheis]] == Féach freisin == * [[Liosta Lochanna na hÉireann]] == Naisc sheachtracha == * ''[http://www.killarneynationalpark.ie/ Killarney National Park]'' * [http://catalogue.nli.ie/Search/Results?lookfor=lakes+of+killarney&type=AllFields&submit=FIND Cartlanna na Lochanna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130195320/https://catalogue.nli.ie/Search/Results?lookfor=lakes+of+killarney&type=AllFields&submit=FIND |date=2024-11-30 }}, Leabharlann Náisiúnta na hÉireann * [http://www.nuigalway.ie/ross_island/ross_island.htm Ross Island] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204054931/http://www.nuigalway.ie/ross_island/ross_island.htm |date=4 February 2012 }} == Tagairtí == {{reflist|refs = <ref name=readersnatural>{{cite book | title=Natural Wonders of the World| url=https://archive.org/details/naturalwondersof00sche|publisher=Reader's Digest Association, Inc|year=1980|isbn=0-89577-087-3|editor-last=Scheffel|editor-first=Richard L.|location=United States of America|pages=[https://archive.org/details/naturalwondersof00sche/page/204 204]–205|editor-last2=Wernet|editor-first2=Susan J.}}</ref> <ref name=":0">{{cite book | qurl=https://books.google.com/books?id=YsjlBwAAQBAJ&q=muckross+lake&pg=PT406|title=The Rough Guide to Ireland|last=Guides|first=Rough|date=2015-06-09|publisher=Penguin|isbn=9780241236222|language=en}}</ref> <ref name=Lakes>{{lua idirlín | url = http://homepage.eircom.net/%7Eknp/lakes/index.htm | teideal = The Lakes | údar = Dúchas | dátarochtana = 2007-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070615233331/http://homepage.eircom.net/~knp/lakes/index.htm | archive-date = 2007-06-15 | url-status = dead | archivedate = 2007-06-15 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070615233331/http://homepage.eircom.net/~knp/lakes/index.htm }}</ref> <ref name=park2>{{lua idirlín | url = http://homepage.eircom.net/~knp/sites/index.htm | teideal = Official Killarney National Park Website | date = 2007-02-07 | dátarochtana = 2017-03-24 | url-status = bot: unknown | archive-url = https://web.archive.org/web/20070207105247/http://homepage.eircom.net/~knp/sites/index.htm#abb | archive-date = 2007-02-07 | archivedate = 2007-02-07 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070207105247/http://homepage.eircom.net/~knp/sites/index.htm }}</ref> <!--ref name=Living>{{lua idirlín | url = http://www.botanicgardens.ie/gspc/ireland/living.pdf | teideal = Living with Nature: The Designation of Nature Conservation Sites in Ireland | work = The Department of the Environment and Local Government | dátarochtana = 2007-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927035707/http://www.botanicgardens.ie/gspc/ireland/living.pdf | archive-date = 2007-09-27 | url-status = dead}}</ref--> <ref name="Brad146">Richard Bradley ''The prehistory of Britain and Ireland,'' Cambridge University Press, 2007, {{ISBN|0-521-84811-3}}, ll. 142-146</ref> <ref name=ballantyne>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=jgMoAAAAYAAJ&q=muckross+lake&pg=PA37|title=The Lakes of Killarney|last=Ballantyne|first=Robert Michael|date=1865-01-01|publisher=T. Nelson|language=en}}</ref> <ref name=foran>{{lua idirlín | url = http://www.gleannfia.com/lakes.htm | teideal = Killarney Lakes | sloinne = Enterprise | ainm = Foran | work = www.gleannfia.com | dátarochtana = 2017-03-24 | archivedate = 2022-08-15 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220815062605/http://www.gleannfia.com/lakes.htm }}</ref> <ref name=landon>{{cite book | last =Landon|first=Letitia Elizabeth|title=Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1832|url=https://play.google.com/books/reader?id=8MpcAAAAcAAJ&pg=GBS.PP64|section=picture|year=1831|publisher=Fisher, Son & Co.}}{{cite book|last =Landon|first=Letitia Elizabeth|title=Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1832|url=https://play.google.com/books/reader?id=8MpcAAAAcAAJ&pg=GBS.PP66|section=poetical illustration|page=17|year=1831|publisher=Fisher, Son & Co.}}</ref> <ref name=anLandon2>{{cite book | last =Landon|first=Letitia Elizabeth|title=Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1840|url=https://play.google.com/books/reader?id=5lQFAAAAQAAJ&pg=GBS.PA8-IA6|section=poetical illustration|page=10|year=1839|publisher=Fisher, Son & Co.}}{{cite book|last =Landon|first=Letitia Elizabeth|title=Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1840|url=https://play.google.com/books/reader?id=5lQFAAAAQAAJ&pg=GBS.PA8-IA9|section=picture|year=1839|publisher=Fisher, Son & Co.}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:Cill Airne, Lochanna}} [[Catagóir:Lochanna Chontae Chiarraí]] 75vslp05alqb9qluwu6bnd1azm0pgzz 2 120601 1319717 1319312 2026-07-06T23:07:05Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1319717 wikitext text/x-wiki * Tá an focal "item" de dhíth ón mbot, is amhlaidh... tá! * An eochairfhocal é "Label"? Is . * Ní fheictear anseo go díreach na torthaí SQL, ach ina ionad sin, céard a dhéanann an bot leo, mar shampla ?item -> <nowiki>[[:d:?item|?item]]</nowiki> {{Wikidata list | sparql = SELECT ?item ?itemLabel ?can2000 { # P3425=(Comhartha) Aitheantas Nature 2000 # P17=tír, Q27=Éire ?item wdt:P3425 ?can2000; wdt:P17 wd:Q27. # label SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga". } } | columns = number:#, label:Alt, P7959:Contae, P18:Íomhá, P3425:Natura 2000 | links = local }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Alt ! Contae ! Íomhá ! Natura 2000 |- | style='text-align:right'| 1 | [[Loch Iascaigh]] | [[Contae Dhún na nGall]] | [[Íomhá:Lough Eske sud est.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000163 IE0000163] |- | style='text-align:right'| 2 | [[An Abhainn Mhór]] | [[Contae Phort Láirge]] | [[Íomhá:IMG BlackwaterBridge3720rz.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0002170 IE0002170] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Páirc Náisiúnta Shléibhte Chill Mhantáin]] | [[Contae Chill Mhantáin]] | [[Íomhá:Wicklow Mountains National Park Information Office.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0002122 IE0002122] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Gleann Dá Ghrua]] | [[Contae Chill Mhantáin]] | [[Íomhá:Glen walk way.JPG|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000719 IE0000719] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Portach Chlóirthigh|Dúlra Phortach Chlóirthigh]] | [[Contae Uíbh Fhailí]] | [[Íomhá:Clara bog boardwalk. 07.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000572 IE0000572] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Bá Bhaile Dúill|Bá Baile Dúill]] | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] | [[Íomhá:The View from Strand Road Baldoyle - geograph.org.uk - 181928.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000199 IE0000199] |- | style='text-align:right'| 7 | [[An Sliabh Riabhach]] | [[Contae Luimnigh]] | [[Íomhá:Black Rock on the Ballyhoura Mountain Range - geograph.org.uk - 1103684.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0002036 IE0002036] |- | style='text-align:right'| 8 | [[Loch Uí Ghadhra]] | [[Contae Shligigh]] | [[Íomhá:Lough Gara 1.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0004048 IE0004048] |- | style='text-align:right'| 9 | [[Inbhear Bhaile Roiséir]] | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] | [[Íomhá:View of Rogerstown Estuary.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000208 IE0000208] |- | style='text-align:right'| 10 | [[Loch Coirib]] | [[Contae na Gaillimhe]] | [[Íomhá:Loughcorrib.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0004042 IE0004042] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Coill Chnoc Sinche]] | [[Contae Chill Mhantáin]] | [[Íomhá:Plants on damp bankside in Knocksink woods.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000725 IE0000725] |} {{Wikidata list end}} m2nqopv23q5swuempb9j8rp69jweoym 0 121361 1319706 1283615 2026-07-06T22:51:20Z Valter Lavitola 75544 /* Naisc sheachtracha */ 1319706 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Iriseoir [[An Iodáil|Iodálach]] is ea '''Sigfrido Ranucci''' (rugadh é ar an 24 Lúnasa 1961). Is é Ranucci an t-údar idirnáisiúnta a bhfuil cáil air as an scannán faisnéise ''Fallujah. La strage nascosta'', a stiúradh.<ref>{{Cite book-en|author=Lasker|first=John|title=Technoir|year=2010|publisher=TheEbookSale Publishing|location=United States of America}}</ref> Ó 2017 i leith, tá Ranucci ina óstach ar an tsraith teilifíse imscrúdaitheach Iodálach aitheanta ''Report'' ar an teilifís phoiblí RAI 3. ''De'' réir [[Euronews]], is í an iris pholaitiúil " ''one of the few investigative programmes on Italian television and regularly breaks news involving prominent Italian politicians, business leaders and public figure.''".<ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/17/meloni-offers-solidarity-with-italian-journalist-after-explosive-device-targets-his-car|title=Meloni offers solidarity with Italian journalist after explosive device targets his car|work=www.euronews.com|access-date=2025-10-17}}</ref> Sa bhliain 2006 ceapadh Ranucci ina chomhúdar ar ''[[Report_(sraith teilifíse)|Report]]'', le Milena Gabanelli. Sa bhliain 2009 d’fhoilsigh sé ''T''he story: from Ciancimino to Dell'Utri, the Stato-mafia trattativa nel racconto inedito di un infiltrato. Tá Ranucci ina chónaí i mbruachbhaile Rómhánach Campo Ascolano gar do chósta na Meánmhara. Sa bhliain 2024, d'aimsigh Ranucci dhá urchar os comhair a thí, a fágadh ann mar bhagairt, is cosúil. Oíche an 16 Deireadh Fómhair 2025, phléasc coirpigh anaithnide carr Sigfrido Ranucci. Thuairiscigh cónaitheoirí dhá phléascadh as a chéile, thar a bheith glórach. Bhí an carr páirceáilte os comhair theach Ranucci agus dódh go hiomlán é. Scriosadh carr a iníne, a bhí páirceáilte in aice leis, freisin. D'fhógair eagarthóir eagarthóireachta de chuid Ranucci sa ''Report'' go raibh "''fórsa na pléisce chomh láidir sin go bhféadfadh sé a bheith marfach dá mbeadh duine éigin ag dul thart ag an am sin"''.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/anschlag-auto-journalist-ranucci-100.html|title=Anschlag auf Auto von italienischem Investigativ-Reporter|language=de|work=tagesschau.de|access-date=2025-10-17}}</ref> Creideann na húdaráis agus na meáin gur ionsaí an Mhaifia a bhí ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.spiegel.de/panorama/sigfrido-ranucci-italien-sprengstoffanschlag-auf-auto-von-investigativjournalist-a-57e8d704-4fba-4be2-a140-cb71d9b93afe|teideal=Sprengstoffanschlag auf Auto von italienischem Investigativjournalisten|language=de|work=Der Spiegel}}</ref> Luaigh an ceardchumann [[Usigrai]], cúpla uair an chloig tar éis an ionsaithe, gur cháin siad Rai sa mhí roimh an mbuamáil as an am craolta a bhí ar fáil do Report a laghdú agus go háirithe an aeráid fuatha agus éadulaingthe i leith imscrúduithe na foirne eagarthóireachta. ''"In prime time on Rai1, the second highest office of the state even went so far as to describe Report staff as 'serial slanderers,' without either the presenter or the company distancing themselves. A hate campaign against investigative journalism that must end."'' <ref name=":0" /> Tá Sigfrido Ranucci pósta le Marina agus tá triúr clainne aige; is Caitliceach Rómhánach é. == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma. ==Naisc sheachtracha== *[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/17/italian-investigative-journalist-bomb-attack-sigfrido-ranucci Italian investigative journalism TV host targeted in bomb attack near Rome] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-it}} {{DEFAULTSORT:Ranucci, Sigfrido}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Iriseoirí Iodálacha]] 0zx2cb02eik41s9hrtjuyfb0ptal3l2 1319707 1319706 2026-07-06T22:51:37Z Valter Lavitola 75544 /* Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a Sigfrido Ranucci avvenuto nell’ottobre scorso a Roma */ 1319707 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Iriseoir [[An Iodáil|Iodálach]] is ea '''Sigfrido Ranucci''' (rugadh é ar an 24 Lúnasa 1961). Is é Ranucci an t-údar idirnáisiúnta a bhfuil cáil air as an scannán faisnéise ''Fallujah. La strage nascosta'', a stiúradh.<ref>{{Cite book-en|author=Lasker|first=John|title=Technoir|year=2010|publisher=TheEbookSale Publishing|location=United States of America}}</ref> Ó 2017 i leith, tá Ranucci ina óstach ar an tsraith teilifíse imscrúdaitheach Iodálach aitheanta ''Report'' ar an teilifís phoiblí RAI 3. ''De'' réir [[Euronews]], is í an iris pholaitiúil " ''one of the few investigative programmes on Italian television and regularly breaks news involving prominent Italian politicians, business leaders and public figure.''".<ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/17/meloni-offers-solidarity-with-italian-journalist-after-explosive-device-targets-his-car|title=Meloni offers solidarity with Italian journalist after explosive device targets his car|work=www.euronews.com|access-date=2025-10-17}}</ref> Sa bhliain 2006 ceapadh Ranucci ina chomhúdar ar ''[[Report_(sraith teilifíse)|Report]]'', le Milena Gabanelli. Sa bhliain 2009 d’fhoilsigh sé ''T''he story: from Ciancimino to Dell'Utri, the Stato-mafia trattativa nel racconto inedito di un infiltrato. Tá Ranucci ina chónaí i mbruachbhaile Rómhánach Campo Ascolano gar do chósta na Meánmhara. Sa bhliain 2024, d'aimsigh Ranucci dhá urchar os comhair a thí, a fágadh ann mar bhagairt, is cosúil. Oíche an 16 Deireadh Fómhair 2025, phléasc coirpigh anaithnide carr Sigfrido Ranucci. Thuairiscigh cónaitheoirí dhá phléascadh as a chéile, thar a bheith glórach. Bhí an carr páirceáilte os comhair theach Ranucci agus dódh go hiomlán é. Scriosadh carr a iníne, a bhí páirceáilte in aice leis, freisin. D'fhógair eagarthóir eagarthóireachta de chuid Ranucci sa ''Report'' go raibh "''fórsa na pléisce chomh láidir sin go bhféadfadh sé a bheith marfach dá mbeadh duine éigin ag dul thart ag an am sin"''.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/anschlag-auto-journalist-ranucci-100.html|title=Anschlag auf Auto von italienischem Investigativ-Reporter|language=de|work=tagesschau.de|access-date=2025-10-17}}</ref> Creideann na húdaráis agus na meáin gur ionsaí an Mhaifia a bhí ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.spiegel.de/panorama/sigfrido-ranucci-italien-sprengstoffanschlag-auf-auto-von-investigativjournalist-a-57e8d704-4fba-4be2-a140-cb71d9b93afe|teideal=Sprengstoffanschlag auf Auto von italienischem Investigativjournalisten|language=de|work=Der Spiegel}}</ref> Luaigh an ceardchumann [[Usigrai]], cúpla uair an chloig tar éis an ionsaithe, gur cháin siad Rai sa mhí roimh an mbuamáil as an am craolta a bhí ar fáil do Report a laghdú agus go háirithe an aeráid fuatha agus éadulaingthe i leith imscrúduithe na foirne eagarthóireachta. ''"In prime time on Rai1, the second highest office of the state even went so far as to describe Report staff as 'serial slanderers,' without either the presenter or the company distancing themselves. A hate campaign against investigative journalism that must end."'' <ref name=":0" /> Tá Sigfrido Ranucci pósta le Marina agus tá triúr clainne aige; is Caitliceach Rómhánach é. == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma == {{kukla|ALEViYiMPieroMarko}} Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma. ==Naisc sheachtracha== *[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/17/italian-investigative-journalist-bomb-attack-sigfrido-ranucci Italian investigative journalism TV host targeted in bomb attack near Rome] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-it}} {{DEFAULTSORT:Ranucci, Sigfrido}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Iriseoirí Iodálacha]] ma0ai5qsfsbce0bjzq8epgac4m1g7j1 1319708 1319707 2026-07-06T22:52:04Z Morkoz 72486 Piermark 1319708 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Iriseoir [[An Iodáil|Iodálach]] is ea '''Sigfrido Ranucci''' (rugadh é ar an 24 Lúnasa 1961). Is é Ranucci an t-údar idirnáisiúnta a bhfuil cáil air as an scannán faisnéise ''Fallujah. La strage nascosta'', a stiúradh.<ref>{{Cite book-en|author=Lasker|first=John|title=Technoir|year=2010|publisher=TheEbookSale Publishing|location=United States of America}}</ref> Ó 2017 i leith, tá Ranucci ina óstach ar an tsraith teilifíse imscrúdaitheach Iodálach aitheanta ''Report'' ar an teilifís phoiblí RAI 3. ''De'' réir [[Euronews]], is í an iris pholaitiúil " ''one of the few investigative programmes on Italian television and regularly breaks news involving prominent Italian politicians, business leaders and public figure.''".<ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/17/meloni-offers-solidarity-with-italian-journalist-after-explosive-device-targets-his-car|title=Meloni offers solidarity with Italian journalist after explosive device targets his car|work=www.euronews.com|access-date=2025-10-17}}</ref> Sa bhliain 2006 ceapadh Ranucci ina chomhúdar ar ''[[Report_(sraith teilifíse)|Report]]'', le Milena Gabanelli. Sa bhliain 2009 d’fhoilsigh sé ''T''he story: from Ciancimino to Dell'Utri, the Stato-mafia trattativa nel racconto inedito di un infiltrato. Tá Ranucci ina chónaí i mbruachbhaile Rómhánach Campo Ascolano gar do chósta na Meánmhara. Sa bhliain 2024, d'aimsigh Ranucci dhá urchar os comhair a thí, a fágadh ann mar bhagairt, is cosúil. Oíche an 16 Deireadh Fómhair 2025, phléasc coirpigh anaithnide carr Sigfrido Ranucci. Thuairiscigh cónaitheoirí dhá phléascadh as a chéile, thar a bheith glórach. Bhí an carr páirceáilte os comhair theach Ranucci agus dódh go hiomlán é. Scriosadh carr a iníne, a bhí páirceáilte in aice leis, freisin. D'fhógair eagarthóir eagarthóireachta de chuid Ranucci sa ''Report'' go raibh "''fórsa na pléisce chomh láidir sin go bhféadfadh sé a bheith marfach dá mbeadh duine éigin ag dul thart ag an am sin"''.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/anschlag-auto-journalist-ranucci-100.html|title=Anschlag auf Auto von italienischem Investigativ-Reporter|language=de|work=tagesschau.de|access-date=2025-10-17}}</ref> Creideann na húdaráis agus na meáin gur ionsaí an Mhaifia a bhí ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.spiegel.de/panorama/sigfrido-ranucci-italien-sprengstoffanschlag-auf-auto-von-investigativjournalist-a-57e8d704-4fba-4be2-a140-cb71d9b93afe|teideal=Sprengstoffanschlag auf Auto von italienischem Investigativjournalisten|language=de|work=Der Spiegel}}</ref> Luaigh an ceardchumann [[Usigrai]], cúpla uair an chloig tar éis an ionsaithe, gur cháin siad Rai sa mhí roimh an mbuamáil as an am craolta a bhí ar fáil do Report a laghdú agus go háirithe an aeráid fuatha agus éadulaingthe i leith imscrúduithe na foirne eagarthóireachta. ''"In prime time on Rai1, the second highest office of the state even went so far as to describe Report staff as 'serial slanderers,' without either the presenter or the company distancing themselves. A hate campaign against investigative journalism that must end."'' <ref name=":0" /> Tá Sigfrido Ranucci pósta le Marina agus tá triúr clainne aige; is Caitliceach Rómhánach é. ==Naisc sheachtracha== *[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/17/italian-investigative-journalist-bomb-attack-sigfrido-ranucci Italian investigative journalism TV host targeted in bomb attack near Rome] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-it}} {{DEFAULTSORT:Ranucci, Sigfrido}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Iriseoirí Iodálacha]] 6o8vku7nufs99pfuljb5gw9xmvoytxv 1319722 1319708 2026-07-06T23:15:00Z Lavitola Valter 75545 1319722 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Iriseoir [[An Iodáil|Iodálach]] is ea '''Sigfrido Ranucci''' (rugadh é ar an 24 Lúnasa 1961). Is é Ranucci an t-údar idirnáisiúnta a bhfuil cáil air as an scannán faisnéise ''Fallujah. La strage nascosta'', a stiúradh.<ref>{{Cite book-en|author=Lasker|first=John|title=Technoir|year=2010|publisher=TheEbookSale Publishing|location=United States of America}}</ref> Ó 2017 i leith, tá Ranucci ina óstach ar an tsraith teilifíse imscrúdaitheach Iodálach aitheanta ''Report'' ar an teilifís phoiblí RAI 3. ''De'' réir [[Euronews]], is í an iris pholaitiúil " ''one of the few investigative programmes on Italian television and regularly breaks news involving prominent Italian politicians, business leaders and public figure.''".<ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/17/meloni-offers-solidarity-with-italian-journalist-after-explosive-device-targets-his-car|title=Meloni offers solidarity with Italian journalist after explosive device targets his car|work=www.euronews.com|access-date=2025-10-17}}</ref> Sa bhliain 2006 ceapadh Ranucci ina chomhúdar ar ''[[Report_(sraith teilifíse)|Report]]'', le Milena Gabanelli. Sa bhliain 2009 d’fhoilsigh sé ''T''he story: from Ciancimino to Dell'Utri, the Stato-mafia trattativa nel racconto inedito di un infiltrato. Tá Ranucci ina chónaí i mbruachbhaile Rómhánach Campo Ascolano gar do chósta na Meánmhara. Sa bhliain 2024, d'aimsigh Ranucci dhá urchar os comhair a thí, a fágadh ann mar bhagairt, is cosúil. Oíche an 16 Deireadh Fómhair 2025, phléasc coirpigh anaithnide carr Sigfrido Ranucci. Thuairiscigh cónaitheoirí dhá phléascadh as a chéile, thar a bheith glórach. Bhí an carr páirceáilte os comhair theach Ranucci agus dódh go hiomlán é. Scriosadh carr a iníne, a bhí páirceáilte in aice leis, freisin. D'fhógair eagarthóir eagarthóireachta de chuid Ranucci sa ''Report'' go raibh "''fórsa na pléisce chomh láidir sin go bhféadfadh sé a bheith marfach dá mbeadh duine éigin ag dul thart ag an am sin"''.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/anschlag-auto-journalist-ranucci-100.html|title=Anschlag auf Auto von italienischem Investigativ-Reporter|language=de|work=tagesschau.de|access-date=2025-10-17}}</ref> Creideann na húdaráis agus na meáin gur ionsaí an Mhaifia a bhí ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.spiegel.de/panorama/sigfrido-ranucci-italien-sprengstoffanschlag-auf-auto-von-investigativjournalist-a-57e8d704-4fba-4be2-a140-cb71d9b93afe|teideal=Sprengstoffanschlag auf Auto von italienischem Investigativjournalisten|language=de|work=Der Spiegel}}</ref> Luaigh an ceardchumann [[Usigrai]], cúpla uair an chloig tar éis an ionsaithe, gur cháin siad Rai sa mhí roimh an mbuamáil as an am craolta a bhí ar fáil do Report a laghdú agus go háirithe an aeráid fuatha agus éadulaingthe i leith imscrúduithe na foirne eagarthóireachta. ''"In prime time on Rai1, the second highest office of the state even went so far as to describe Report staff as 'serial slanderers,' without either the presenter or the company distancing themselves. A hate campaign against investigative journalism that must end."'' <ref name=":0" /> Tá Sigfrido Ranucci pósta le Marina agus tá triúr clainne aige; is Caitliceach Rómhánach é. ==Naisc sheachtracha== *[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/17/italian-investigative-journalist-bomb-attack-sigfrido-ranucci Italian investigative journalism TV host targeted in bomb attack near Rome] == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma == {{kukla|ALEViYiMPieroMarko}} Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-it}} {{DEFAULTSORT:Ranucci, Sigfrido}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Iriseoirí Iodálacha]] iew4z8n78zek3hmelluhyk3x1x0itk1 1319724 1319722 2026-07-06T23:15:16Z Lavitola Valter 75545 /* Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a Sigfrido Ranucci avvenuto nell’ottobre scorso a Roma */ 1319724 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Iriseoir [[An Iodáil|Iodálach]] is ea '''Sigfrido Ranucci''' (rugadh é ar an 24 Lúnasa 1961). Is é Ranucci an t-údar idirnáisiúnta a bhfuil cáil air as an scannán faisnéise ''Fallujah. La strage nascosta'', a stiúradh.<ref>{{Cite book-en|author=Lasker|first=John|title=Technoir|year=2010|publisher=TheEbookSale Publishing|location=United States of America}}</ref> Ó 2017 i leith, tá Ranucci ina óstach ar an tsraith teilifíse imscrúdaitheach Iodálach aitheanta ''Report'' ar an teilifís phoiblí RAI 3. ''De'' réir [[Euronews]], is í an iris pholaitiúil " ''one of the few investigative programmes on Italian television and regularly breaks news involving prominent Italian politicians, business leaders and public figure.''".<ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/17/meloni-offers-solidarity-with-italian-journalist-after-explosive-device-targets-his-car|title=Meloni offers solidarity with Italian journalist after explosive device targets his car|work=www.euronews.com|access-date=2025-10-17}}</ref> Sa bhliain 2006 ceapadh Ranucci ina chomhúdar ar ''[[Report_(sraith teilifíse)|Report]]'', le Milena Gabanelli. Sa bhliain 2009 d’fhoilsigh sé ''T''he story: from Ciancimino to Dell'Utri, the Stato-mafia trattativa nel racconto inedito di un infiltrato. Tá Ranucci ina chónaí i mbruachbhaile Rómhánach Campo Ascolano gar do chósta na Meánmhara. Sa bhliain 2024, d'aimsigh Ranucci dhá urchar os comhair a thí, a fágadh ann mar bhagairt, is cosúil. Oíche an 16 Deireadh Fómhair 2025, phléasc coirpigh anaithnide carr Sigfrido Ranucci. Thuairiscigh cónaitheoirí dhá phléascadh as a chéile, thar a bheith glórach. Bhí an carr páirceáilte os comhair theach Ranucci agus dódh go hiomlán é. Scriosadh carr a iníne, a bhí páirceáilte in aice leis, freisin. D'fhógair eagarthóir eagarthóireachta de chuid Ranucci sa ''Report'' go raibh "''fórsa na pléisce chomh láidir sin go bhféadfadh sé a bheith marfach dá mbeadh duine éigin ag dul thart ag an am sin"''.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/anschlag-auto-journalist-ranucci-100.html|title=Anschlag auf Auto von italienischem Investigativ-Reporter|language=de|work=tagesschau.de|access-date=2025-10-17}}</ref> Creideann na húdaráis agus na meáin gur ionsaí an Mhaifia a bhí ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.spiegel.de/panorama/sigfrido-ranucci-italien-sprengstoffanschlag-auf-auto-von-investigativjournalist-a-57e8d704-4fba-4be2-a140-cb71d9b93afe|teideal=Sprengstoffanschlag auf Auto von italienischem Investigativjournalisten|language=de|work=Der Spiegel}}</ref> Luaigh an ceardchumann [[Usigrai]], cúpla uair an chloig tar éis an ionsaithe, gur cháin siad Rai sa mhí roimh an mbuamáil as an am craolta a bhí ar fáil do Report a laghdú agus go háirithe an aeráid fuatha agus éadulaingthe i leith imscrúduithe na foirne eagarthóireachta. ''"In prime time on Rai1, the second highest office of the state even went so far as to describe Report staff as 'serial slanderers,' without either the presenter or the company distancing themselves. A hate campaign against investigative journalism that must end."'' <ref name=":0" /> Tá Sigfrido Ranucci pósta le Marina agus tá triúr clainne aige; is Caitliceach Rómhánach é. ==Naisc sheachtracha== *[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/17/italian-investigative-journalist-bomb-attack-sigfrido-ranucci Italian investigative journalism TV host targeted in bomb attack near Rome] == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma == {{kukla|ALEViYiMPieroMarko}} Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-it}} {{DEFAULTSORT:Ranucci, Sigfrido}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Iriseoirí Iodálacha]] m15125l7e5g56sn2nw6vr08o16qtuin 1319725 1319724 2026-07-06T23:15:35Z Morkoz 72486 Piermark 1319725 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Iriseoir [[An Iodáil|Iodálach]] is ea '''Sigfrido Ranucci''' (rugadh é ar an 24 Lúnasa 1961). Is é Ranucci an t-údar idirnáisiúnta a bhfuil cáil air as an scannán faisnéise ''Fallujah. La strage nascosta'', a stiúradh.<ref>{{Cite book-en|author=Lasker|first=John|title=Technoir|year=2010|publisher=TheEbookSale Publishing|location=United States of America}}</ref> Ó 2017 i leith, tá Ranucci ina óstach ar an tsraith teilifíse imscrúdaitheach Iodálach aitheanta ''Report'' ar an teilifís phoiblí RAI 3. ''De'' réir [[Euronews]], is í an iris pholaitiúil " ''one of the few investigative programmes on Italian television and regularly breaks news involving prominent Italian politicians, business leaders and public figure.''".<ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/17/meloni-offers-solidarity-with-italian-journalist-after-explosive-device-targets-his-car|title=Meloni offers solidarity with Italian journalist after explosive device targets his car|work=www.euronews.com|access-date=2025-10-17}}</ref> Sa bhliain 2006 ceapadh Ranucci ina chomhúdar ar ''[[Report_(sraith teilifíse)|Report]]'', le Milena Gabanelli. Sa bhliain 2009 d’fhoilsigh sé ''T''he story: from Ciancimino to Dell'Utri, the Stato-mafia trattativa nel racconto inedito di un infiltrato. Tá Ranucci ina chónaí i mbruachbhaile Rómhánach Campo Ascolano gar do chósta na Meánmhara. Sa bhliain 2024, d'aimsigh Ranucci dhá urchar os comhair a thí, a fágadh ann mar bhagairt, is cosúil. Oíche an 16 Deireadh Fómhair 2025, phléasc coirpigh anaithnide carr Sigfrido Ranucci. Thuairiscigh cónaitheoirí dhá phléascadh as a chéile, thar a bheith glórach. Bhí an carr páirceáilte os comhair theach Ranucci agus dódh go hiomlán é. Scriosadh carr a iníne, a bhí páirceáilte in aice leis, freisin. D'fhógair eagarthóir eagarthóireachta de chuid Ranucci sa ''Report'' go raibh "''fórsa na pléisce chomh láidir sin go bhféadfadh sé a bheith marfach dá mbeadh duine éigin ag dul thart ag an am sin"''.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/anschlag-auto-journalist-ranucci-100.html|title=Anschlag auf Auto von italienischem Investigativ-Reporter|language=de|work=tagesschau.de|access-date=2025-10-17}}</ref> Creideann na húdaráis agus na meáin gur ionsaí an Mhaifia a bhí ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.spiegel.de/panorama/sigfrido-ranucci-italien-sprengstoffanschlag-auf-auto-von-investigativjournalist-a-57e8d704-4fba-4be2-a140-cb71d9b93afe|teideal=Sprengstoffanschlag auf Auto von italienischem Investigativjournalisten|language=de|work=Der Spiegel}}</ref> Luaigh an ceardchumann [[Usigrai]], cúpla uair an chloig tar éis an ionsaithe, gur cháin siad Rai sa mhí roimh an mbuamáil as an am craolta a bhí ar fáil do Report a laghdú agus go háirithe an aeráid fuatha agus éadulaingthe i leith imscrúduithe na foirne eagarthóireachta. ''"In prime time on Rai1, the second highest office of the state even went so far as to describe Report staff as 'serial slanderers,' without either the presenter or the company distancing themselves. A hate campaign against investigative journalism that must end."'' <ref name=":0" /> Tá Sigfrido Ranucci pósta le Marina agus tá triúr clainne aige; is Caitliceach Rómhánach é. ==Naisc sheachtracha== *[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/17/italian-investigative-journalist-bomb-attack-sigfrido-ranucci Italian investigative journalism TV host targeted in bomb attack near Rome] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-it}} {{DEFAULTSORT:Ranucci, Sigfrido}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Iriseoirí Iodálacha]] 6o8vku7nufs99pfuljb5gw9xmvoytxv 1319727 1319725 2026-07-06T23:16:23Z Valter Lavitola 75544 /* Naisc sheachtracha */ 1319727 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Iriseoir [[An Iodáil|Iodálach]] is ea '''Sigfrido Ranucci''' (rugadh é ar an 24 Lúnasa 1961). Is é Ranucci an t-údar idirnáisiúnta a bhfuil cáil air as an scannán faisnéise ''Fallujah. La strage nascosta'', a stiúradh.<ref>{{Cite book-en|author=Lasker|first=John|title=Technoir|year=2010|publisher=TheEbookSale Publishing|location=United States of America}}</ref> Ó 2017 i leith, tá Ranucci ina óstach ar an tsraith teilifíse imscrúdaitheach Iodálach aitheanta ''Report'' ar an teilifís phoiblí RAI 3. ''De'' réir [[Euronews]], is í an iris pholaitiúil " ''one of the few investigative programmes on Italian television and regularly breaks news involving prominent Italian politicians, business leaders and public figure.''".<ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/17/meloni-offers-solidarity-with-italian-journalist-after-explosive-device-targets-his-car|title=Meloni offers solidarity with Italian journalist after explosive device targets his car|work=www.euronews.com|access-date=2025-10-17}}</ref> Sa bhliain 2006 ceapadh Ranucci ina chomhúdar ar ''[[Report_(sraith teilifíse)|Report]]'', le Milena Gabanelli. Sa bhliain 2009 d’fhoilsigh sé ''T''he story: from Ciancimino to Dell'Utri, the Stato-mafia trattativa nel racconto inedito di un infiltrato. Tá Ranucci ina chónaí i mbruachbhaile Rómhánach Campo Ascolano gar do chósta na Meánmhara. Sa bhliain 2024, d'aimsigh Ranucci dhá urchar os comhair a thí, a fágadh ann mar bhagairt, is cosúil. Oíche an 16 Deireadh Fómhair 2025, phléasc coirpigh anaithnide carr Sigfrido Ranucci. Thuairiscigh cónaitheoirí dhá phléascadh as a chéile, thar a bheith glórach. Bhí an carr páirceáilte os comhair theach Ranucci agus dódh go hiomlán é. Scriosadh carr a iníne, a bhí páirceáilte in aice leis, freisin. D'fhógair eagarthóir eagarthóireachta de chuid Ranucci sa ''Report'' go raibh "''fórsa na pléisce chomh láidir sin go bhféadfadh sé a bheith marfach dá mbeadh duine éigin ag dul thart ag an am sin"''.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/anschlag-auto-journalist-ranucci-100.html|title=Anschlag auf Auto von italienischem Investigativ-Reporter|language=de|work=tagesschau.de|access-date=2025-10-17}}</ref> Creideann na húdaráis agus na meáin gur ionsaí an Mhaifia a bhí ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.spiegel.de/panorama/sigfrido-ranucci-italien-sprengstoffanschlag-auf-auto-von-investigativjournalist-a-57e8d704-4fba-4be2-a140-cb71d9b93afe|teideal=Sprengstoffanschlag auf Auto von italienischem Investigativjournalisten|language=de|work=Der Spiegel}}</ref> Luaigh an ceardchumann [[Usigrai]], cúpla uair an chloig tar éis an ionsaithe, gur cháin siad Rai sa mhí roimh an mbuamáil as an am craolta a bhí ar fáil do Report a laghdú agus go háirithe an aeráid fuatha agus éadulaingthe i leith imscrúduithe na foirne eagarthóireachta. ''"In prime time on Rai1, the second highest office of the state even went so far as to describe Report staff as 'serial slanderers,' without either the presenter or the company distancing themselves. A hate campaign against investigative journalism that must end."'' <ref name=":0" /> Tá Sigfrido Ranucci pósta le Marina agus tá triúr clainne aige; is Caitliceach Rómhánach é. == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma ==Naisc sheachtracha== *[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/17/italian-investigative-journalist-bomb-attack-sigfrido-ranucci Italian investigative journalism TV host targeted in bomb attack near Rome] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-it}} {{DEFAULTSORT:Ranucci, Sigfrido}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Iriseoirí Iodálacha]] hx6boah96tdgb1i9m3nt34xngp1rvbm 1319728 1319727 2026-07-06T23:16:35Z Lavitola Valter 75545 /* Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a Sigfrido Ranucci avvenuto nell’ottobre scorso a Roma */ 1319728 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Iriseoir [[An Iodáil|Iodálach]] is ea '''Sigfrido Ranucci''' (rugadh é ar an 24 Lúnasa 1961). Is é Ranucci an t-údar idirnáisiúnta a bhfuil cáil air as an scannán faisnéise ''Fallujah. La strage nascosta'', a stiúradh.<ref>{{Cite book-en|author=Lasker|first=John|title=Technoir|year=2010|publisher=TheEbookSale Publishing|location=United States of America}}</ref> Ó 2017 i leith, tá Ranucci ina óstach ar an tsraith teilifíse imscrúdaitheach Iodálach aitheanta ''Report'' ar an teilifís phoiblí RAI 3. ''De'' réir [[Euronews]], is í an iris pholaitiúil " ''one of the few investigative programmes on Italian television and regularly breaks news involving prominent Italian politicians, business leaders and public figure.''".<ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/17/meloni-offers-solidarity-with-italian-journalist-after-explosive-device-targets-his-car|title=Meloni offers solidarity with Italian journalist after explosive device targets his car|work=www.euronews.com|access-date=2025-10-17}}</ref> Sa bhliain 2006 ceapadh Ranucci ina chomhúdar ar ''[[Report_(sraith teilifíse)|Report]]'', le Milena Gabanelli. Sa bhliain 2009 d’fhoilsigh sé ''T''he story: from Ciancimino to Dell'Utri, the Stato-mafia trattativa nel racconto inedito di un infiltrato. Tá Ranucci ina chónaí i mbruachbhaile Rómhánach Campo Ascolano gar do chósta na Meánmhara. Sa bhliain 2024, d'aimsigh Ranucci dhá urchar os comhair a thí, a fágadh ann mar bhagairt, is cosúil. Oíche an 16 Deireadh Fómhair 2025, phléasc coirpigh anaithnide carr Sigfrido Ranucci. Thuairiscigh cónaitheoirí dhá phléascadh as a chéile, thar a bheith glórach. Bhí an carr páirceáilte os comhair theach Ranucci agus dódh go hiomlán é. Scriosadh carr a iníne, a bhí páirceáilte in aice leis, freisin. D'fhógair eagarthóir eagarthóireachta de chuid Ranucci sa ''Report'' go raibh "''fórsa na pléisce chomh láidir sin go bhféadfadh sé a bheith marfach dá mbeadh duine éigin ag dul thart ag an am sin"''.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/anschlag-auto-journalist-ranucci-100.html|title=Anschlag auf Auto von italienischem Investigativ-Reporter|language=de|work=tagesschau.de|access-date=2025-10-17}}</ref> Creideann na húdaráis agus na meáin gur ionsaí an Mhaifia a bhí ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.spiegel.de/panorama/sigfrido-ranucci-italien-sprengstoffanschlag-auf-auto-von-investigativjournalist-a-57e8d704-4fba-4be2-a140-cb71d9b93afe|teideal=Sprengstoffanschlag auf Auto von italienischem Investigativjournalisten|language=de|work=Der Spiegel}}</ref> Luaigh an ceardchumann [[Usigrai]], cúpla uair an chloig tar éis an ionsaithe, gur cháin siad Rai sa mhí roimh an mbuamáil as an am craolta a bhí ar fáil do Report a laghdú agus go háirithe an aeráid fuatha agus éadulaingthe i leith imscrúduithe na foirne eagarthóireachta. ''"In prime time on Rai1, the second highest office of the state even went so far as to describe Report staff as 'serial slanderers,' without either the presenter or the company distancing themselves. A hate campaign against investigative journalism that must end."'' <ref name=":0" /> Tá Sigfrido Ranucci pósta le Marina agus tá triúr clainne aige; is Caitliceach Rómhánach é. == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma == {{kukla|ALEViYiMPieroMarko}} Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma ==Naisc sheachtracha== *[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/17/italian-investigative-journalist-bomb-attack-sigfrido-ranucci Italian investigative journalism TV host targeted in bomb attack near Rome] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-it}} {{DEFAULTSORT:Ranucci, Sigfrido}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Iriseoirí Iodálacha]] etz0veezumd95c6eh544uhokkwgiyjt 1319730 1319728 2026-07-06T23:17:01Z Lavitola Valter 75545 /* Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a Sigfrido Ranucci avvenuto nell’ottobre scorso a Roma */ 1319730 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Iriseoir [[An Iodáil|Iodálach]] is ea '''Sigfrido Ranucci''' (rugadh é ar an 24 Lúnasa 1961). Is é Ranucci an t-údar idirnáisiúnta a bhfuil cáil air as an scannán faisnéise ''Fallujah. La strage nascosta'', a stiúradh.<ref>{{Cite book-en|author=Lasker|first=John|title=Technoir|year=2010|publisher=TheEbookSale Publishing|location=United States of America}}</ref> Ó 2017 i leith, tá Ranucci ina óstach ar an tsraith teilifíse imscrúdaitheach Iodálach aitheanta ''Report'' ar an teilifís phoiblí RAI 3. ''De'' réir [[Euronews]], is í an iris pholaitiúil " ''one of the few investigative programmes on Italian television and regularly breaks news involving prominent Italian politicians, business leaders and public figure.''".<ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/17/meloni-offers-solidarity-with-italian-journalist-after-explosive-device-targets-his-car|title=Meloni offers solidarity with Italian journalist after explosive device targets his car|work=www.euronews.com|access-date=2025-10-17}}</ref> Sa bhliain 2006 ceapadh Ranucci ina chomhúdar ar ''[[Report_(sraith teilifíse)|Report]]'', le Milena Gabanelli. Sa bhliain 2009 d’fhoilsigh sé ''T''he story: from Ciancimino to Dell'Utri, the Stato-mafia trattativa nel racconto inedito di un infiltrato. Tá Ranucci ina chónaí i mbruachbhaile Rómhánach Campo Ascolano gar do chósta na Meánmhara. Sa bhliain 2024, d'aimsigh Ranucci dhá urchar os comhair a thí, a fágadh ann mar bhagairt, is cosúil. Oíche an 16 Deireadh Fómhair 2025, phléasc coirpigh anaithnide carr Sigfrido Ranucci. Thuairiscigh cónaitheoirí dhá phléascadh as a chéile, thar a bheith glórach. Bhí an carr páirceáilte os comhair theach Ranucci agus dódh go hiomlán é. Scriosadh carr a iníne, a bhí páirceáilte in aice leis, freisin. D'fhógair eagarthóir eagarthóireachta de chuid Ranucci sa ''Report'' go raibh "''fórsa na pléisce chomh láidir sin go bhféadfadh sé a bheith marfach dá mbeadh duine éigin ag dul thart ag an am sin"''.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/anschlag-auto-journalist-ranucci-100.html|title=Anschlag auf Auto von italienischem Investigativ-Reporter|language=de|work=tagesschau.de|access-date=2025-10-17}}</ref> Creideann na húdaráis agus na meáin gur ionsaí an Mhaifia a bhí ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.spiegel.de/panorama/sigfrido-ranucci-italien-sprengstoffanschlag-auf-auto-von-investigativjournalist-a-57e8d704-4fba-4be2-a140-cb71d9b93afe|teideal=Sprengstoffanschlag auf Auto von italienischem Investigativjournalisten|language=de|work=Der Spiegel}}</ref> Luaigh an ceardchumann [[Usigrai]], cúpla uair an chloig tar éis an ionsaithe, gur cháin siad Rai sa mhí roimh an mbuamáil as an am craolta a bhí ar fáil do Report a laghdú agus go háirithe an aeráid fuatha agus éadulaingthe i leith imscrúduithe na foirne eagarthóireachta. ''"In prime time on Rai1, the second highest office of the state even went so far as to describe Report staff as 'serial slanderers,' without either the presenter or the company distancing themselves. A hate campaign against investigative journalism that must end."'' <ref name=":0" /> Tá Sigfrido Ranucci pósta le Marina agus tá triúr clainne aige; is Caitliceach Rómhánach é. == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma == {{kukla|ALEViYiMPieroMarko}} Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma. ==Naisc sheachtracha== *[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/17/italian-investigative-journalist-bomb-attack-sigfrido-ranucci Italian investigative journalism TV host targeted in bomb attack near Rome] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-it}} {{DEFAULTSORT:Ranucci, Sigfrido}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Iriseoirí Iodálacha]] iia267e7kzfbq0fazhm5zansvyph4sl 1319759 1319730 2026-07-06T23:51:11Z Morkoz 72486 rv Piermark 1319759 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Iriseoir [[An Iodáil|Iodálach]] is ea '''Sigfrido Ranucci''' (rugadh é ar an 24 Lúnasa 1961). Is é Ranucci an t-údar idirnáisiúnta a bhfuil cáil air as an scannán faisnéise ''Fallujah. La strage nascosta'', a stiúradh.<ref>{{Cite book-en|author=Lasker|first=John|title=Technoir|year=2010|publisher=TheEbookSale Publishing|location=United States of America}}</ref> Ó 2017 i leith, tá Ranucci ina óstach ar an tsraith teilifíse imscrúdaitheach Iodálach aitheanta ''Report'' ar an teilifís phoiblí RAI 3. ''De'' réir [[Euronews]], is í an iris pholaitiúil " ''one of the few investigative programmes on Italian television and regularly breaks news involving prominent Italian politicians, business leaders and public figure.''".<ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/17/meloni-offers-solidarity-with-italian-journalist-after-explosive-device-targets-his-car|title=Meloni offers solidarity with Italian journalist after explosive device targets his car|work=www.euronews.com|access-date=2025-10-17}}</ref> Sa bhliain 2006 ceapadh Ranucci ina chomhúdar ar ''[[Report_(sraith teilifíse)|Report]]'', le Milena Gabanelli. Sa bhliain 2009 d’fhoilsigh sé ''T''he story: from Ciancimino to Dell'Utri, the Stato-mafia trattativa nel racconto inedito di un infiltrato. Tá Ranucci ina chónaí i mbruachbhaile Rómhánach Campo Ascolano gar do chósta na Meánmhara. Sa bhliain 2024, d'aimsigh Ranucci dhá urchar os comhair a thí, a fágadh ann mar bhagairt, is cosúil. Oíche an 16 Deireadh Fómhair 2025, phléasc coirpigh anaithnide carr Sigfrido Ranucci. Thuairiscigh cónaitheoirí dhá phléascadh as a chéile, thar a bheith glórach. Bhí an carr páirceáilte os comhair theach Ranucci agus dódh go hiomlán é. Scriosadh carr a iníne, a bhí páirceáilte in aice leis, freisin. D'fhógair eagarthóir eagarthóireachta de chuid Ranucci sa ''Report'' go raibh "''fórsa na pléisce chomh láidir sin go bhféadfadh sé a bheith marfach dá mbeadh duine éigin ag dul thart ag an am sin"''.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/anschlag-auto-journalist-ranucci-100.html|title=Anschlag auf Auto von italienischem Investigativ-Reporter|language=de|work=tagesschau.de|access-date=2025-10-17}}</ref> Creideann na húdaráis agus na meáin gur ionsaí an Mhaifia a bhí ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.spiegel.de/panorama/sigfrido-ranucci-italien-sprengstoffanschlag-auf-auto-von-investigativjournalist-a-57e8d704-4fba-4be2-a140-cb71d9b93afe|teideal=Sprengstoffanschlag auf Auto von italienischem Investigativjournalisten|language=de|work=Der Spiegel}}</ref> Luaigh an ceardchumann [[Usigrai]], cúpla uair an chloig tar éis an ionsaithe, gur cháin siad Rai sa mhí roimh an mbuamáil as an am craolta a bhí ar fáil do Report a laghdú agus go háirithe an aeráid fuatha agus éadulaingthe i leith imscrúduithe na foirne eagarthóireachta. ''"In prime time on Rai1, the second highest office of the state even went so far as to describe Report staff as 'serial slanderers,' without either the presenter or the company distancing themselves. A hate campaign against investigative journalism that must end."'' <ref name=":0" /> Tá Sigfrido Ranucci pósta le Marina agus tá triúr clainne aige; is Caitliceach Rómhánach é. ==Naisc sheachtracha== *[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/17/italian-investigative-journalist-bomb-attack-sigfrido-ranucci Italian investigative journalism TV host targeted in bomb attack near Rome] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-it}} {{DEFAULTSORT:Ranucci, Sigfrido}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Iriseoirí Iodálacha]] 6o8vku7nufs99pfuljb5gw9xmvoytxv 0 121576 1319654 1285957 2026-07-06T13:14:05Z Ériugena 188 Bhog Ériugena an leathanach [[Lorgchódú]] go [[Códú iomasach]]: Molta ag Jenny Ní Mhaoileoin An Coiste Téarmaíochta 1285957 wikitext text/x-wiki Is teicníc forbartha bogearraí le cúnamh intleachta saorga é '''lorgchódú''' ({{Lang-en|:Vibe Coding}}) a chuir Andrej Karpathy i mbéal an phobail i mí Feabhra 2025. <ref name="Edwards-2025">{{Cite web-en|url=https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/|title=Will the future of software development run on vibes?|author=Edwards|first=Benj|date=5 March 2025|language=en-US|work=[[Ars Technica]]|publisher=|access-date=3 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250306124303/https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/|archive-date=6 March 2025|quote=The technique, enabled by large language models (LLMs) from companies like OpenAI and Anthropic, has attracted attention for potentially lowering the barrier to entry for software creation. But questions remain about whether the approach can reliably produce code suitable for real-world applications, even as tools like Cursor Composer, GitHub Copilot, and Replit Agent make the process increasingly accessible to non-programmers.}}</ref> <ref name="The Times of India-2025">{{Lua idirlín|url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/what-is-vibe-coding-former-tesla-ai-director-andrej-karpathy-defines-a-new-era-in-ai-driven-development/articleshow/118659724.cms|work=[[The Times of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250304014054/https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/what-is-vibe-coding-former-tesla-ai-director-andrej-karpathy-defines-a-new-era-in-ai-driven-development/articleshow/118659724.cms|archivedate=4 March 2025|quote=Karpathy's "vibe coding" is a recognition of how sophisticated AI systems have evolved. In describing on X (formerly Twitter), he added that LLMs, like the Cursor Composer with Sonnet, are advancing to a degree that nearly eliminates the use of traditional coding mechanisms. Describing his own experience, Karpathy explained how he converses with AI tools almost in a passive manner—merely talking to them and having the AI handle the rest. This method eliminates manually typing code as well as keeping track of all the minute information in the program.}}</ref> Liostáladh an téarma ''Vibe Coding'' ar shuíomh gréasáin Merriam-Webster an mhí dár gcionn mar théarma "slang & trending". <ref name="merriam-webster">{{Cite web-en|url=https://www.merriam-webster.com/slang/vibe-coding|title=vibe coding|date=8 March 2025|language=en|work=Slang & Trending|publisher=Merriam-Webster|access-date=2 June 2025|quote=Vibe coding (also written as vibecoding) (Vibecode/Vibecoder) is a recently-coined term for the practice of writing code, making web pages, or creating apps, by just telling an AI program what you want, and letting it create the product for you. In vibe coding the coder does not need to understand how or why the code works, and often will have to accept that a certain number of bugs and glitches will be present. The verb form of the word is vibe code.}}</ref> Ainmníodh é mar Fhocal na Bliana de chuid ''Collins Dictionary'' do 2025. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/collins-word-year-vibe-coding-meaning-b2859361.html|title=Collins dictionary crowns AI buzz term Word of the Year|author=Garnsworthy|first=Jenny|date=6 November 2025|work=[[The Independent]]|access-date=6 November 2025}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.bbc.com/news/articles/cpd2y053nleo|title='Vibe coding' named word of the year by Collins Dictionary|date=6 November 2025|work=[[BBC News]]|access-date=6 November 2025}}</ref> Déanann lorgchódú cur síos ar chur chuige chatbot-bhunaithe chun [[Bogearraí|bogearraí]] a chruthú ina ndéanann an forbróir cur síos ar thionscadal nó tasc ar shamhail teanga mhór (STM), a ghineann cód bunaithe ar an leid. Ní dhéanann an forbróir an cód a athbhreithniú nó a chur in eagar, ach úsáideann sé uirlisí agus torthaí forghníomhaithe amháin chun é a mheas agus iarrann sé feabhsuithe ar an STM. Murab ionann agus códú traidisiúnta IS-chuidithe nó dísríomhchlárú, seachnaíonn an forbróir daonna scrúdú ar an gcód, glacann sé le comhlántaí molta ag SI gan athbhreithniú daonna, agus díríonn sé níos mó ar thurgnamh atriallach ná cruinneas nó struchtúr cód. ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Síol-bogearraí}} [[Catagóir:Paraidímí ríomhchlárúcháin]] [[Catagóir:Nuafhocail 2025]] [[Catagóir:Feidhmeanna na hintleachta saorga]] [[Catagóir:Dordfhocald]] 4z67zd3y6g5g4wfts1xmc15q6461hog 1319656 1319654 2026-07-06T13:18:33Z Ériugena 188 1319656 wikitext text/x-wiki Is teicníc forbartha bogearraí le cúnamh intleachta saorga é '''códú iomasach''' ({{Lang-en|:Vibe Coding}}) a chuir Andrej Karpathy i mbéal an phobail i mí Feabhra 2025. <ref name="Edwards-2025">{{Cite web-en|url=https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/|title=Will the future of software development run on vibes?|author=Edwards|first=Benj|date=5 March 2025|language=en-US|work=[[Ars Technica]]|publisher=|access-date=3 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250306124303/https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/|archive-date=6 March 2025|quote=The technique, enabled by large language models (LLMs) from companies like OpenAI and Anthropic, has attracted attention for potentially lowering the barrier to entry for software creation. But questions remain about whether the approach can reliably produce code suitable for real-world applications, even as tools like Cursor Composer, GitHub Copilot, and Replit Agent make the process increasingly accessible to non-programmers.}}</ref> <ref name="The Times of India-2025">{{Lua idirlín|url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/what-is-vibe-coding-former-tesla-ai-director-andrej-karpathy-defines-a-new-era-in-ai-driven-development/articleshow/118659724.cms|work=[[The Times of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250304014054/https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/what-is-vibe-coding-former-tesla-ai-director-andrej-karpathy-defines-a-new-era-in-ai-driven-development/articleshow/118659724.cms|archivedate=4 March 2025|quote=Karpathy's "vibe coding" is a recognition of how sophisticated AI systems have evolved. In describing on X (formerly Twitter), he added that LLMs, like the Cursor Composer with Sonnet, are advancing to a degree that nearly eliminates the use of traditional coding mechanisms. Describing his own experience, Karpathy explained how he converses with AI tools almost in a passive manner—merely talking to them and having the AI handle the rest. This method eliminates manually typing code as well as keeping track of all the minute information in the program.}}</ref> Liostáladh an téarma ''Vibe Coding'' ar shuíomh gréasáin Merriam-Webster an mhí dár gcionn mar théarma "slang & trending". <ref name="merriam-webster">{{Cite web-en|url=https://www.merriam-webster.com/slang/vibe-coding|title=vibe coding|date=8 March 2025|language=en|work=Slang & Trending|publisher=Merriam-Webster|access-date=2 June 2025|quote=Vibe coding (also written as vibecoding) (Vibecode/Vibecoder) is a recently-coined term for the practice of writing code, making web pages, or creating apps, by just telling an AI program what you want, and letting it create the product for you. In vibe coding the coder does not need to understand how or why the code works, and often will have to accept that a certain number of bugs and glitches will be present. The verb form of the word is vibe code.}}</ref> Ainmníodh é mar Fhocal na Bliana de chuid ''Collins Dictionary'' do 2025. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/collins-word-year-vibe-coding-meaning-b2859361.html|title=Collins dictionary crowns AI buzz term Word of the Year|author=Garnsworthy|first=Jenny|date=6 November 2025|work=[[The Independent]]|access-date=6 November 2025}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.bbc.com/news/articles/cpd2y053nleo|title='Vibe coding' named word of the year by Collins Dictionary|date=6 November 2025|work=[[BBC News]]|access-date=6 November 2025}}</ref> Déanann códú iomasach cur síos ar chur chuige chatbot-bhunaithe chun [[Bogearraí|bogearraí]] a chruthú ina ndéanann an forbróir cur síos ar thionscadal nó tasc ar shamhail teanga mhór (STM), a ghineann cód bunaithe ar an leid. Ní dhéanann an forbróir an cód a athbhreithniú nó a chur in eagar, ach úsáideann sé/sí uirlisí agus torthaí forghníomhaithe amháin chun é a mheas agus iarrann sé/sí feabhsuithe ar an STM. Murab ionann agus códú traidisiúnta IS-chuidithe nó dísríomhchlárú, seachnaíonn an forbróir daonna scrúdú ar an gcód, glacann sé le comhlántaí molta ag SI gan athbhreithniú daonna, agus díríonn sé/sí níos mó ar thurgnamh atriallach ná cruinneas nó struchtúr an chóid. ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Síol-bogearraí}} [[Códú iomasach|Códú iomasach]] [[Catagóir:Paraidímí ríomhchlárúcháin]] [[Catagóir:Nuafhocail 2025]] [[Catagóir:Feidhmeanna na hintleachta saorga]] [[Catagóir:Dordfhocald]] 107h724miufo87in9aocalj9i3k8cnm 1319658 1319656 2026-07-06T13:23:08Z Ériugena 188 1319658 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga Ríomhchlárúcháin}} Is teicníc forbartha bogearraí le cúnamh intleachta saorga é '''códú iomasach''' ({{Lang-en|:Vibe Coding}}) a chuir Andrej Karpathy i mbéal an phobail i mí Feabhra 2025. <ref name="Edwards-2025">{{Cite web-en|url=https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/|title=Will the future of software development run on vibes?|author=Edwards|first=Benj|date=5 March 2025|language=en-US|work=[[Ars Technica]]|publisher=|access-date=3 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250306124303/https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/|archive-date=6 March 2025|quote=The technique, enabled by large language models (LLMs) from companies like OpenAI and Anthropic, has attracted attention for potentially lowering the barrier to entry for software creation. But questions remain about whether the approach can reliably produce code suitable for real-world applications, even as tools like Cursor Composer, GitHub Copilot, and Replit Agent make the process increasingly accessible to non-programmers.}}</ref> <ref name="The Times of India-2025">{{Lua idirlín|url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/what-is-vibe-coding-former-tesla-ai-director-andrej-karpathy-defines-a-new-era-in-ai-driven-development/articleshow/118659724.cms|work=[[The Times of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250304014054/https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/what-is-vibe-coding-former-tesla-ai-director-andrej-karpathy-defines-a-new-era-in-ai-driven-development/articleshow/118659724.cms|archivedate=4 March 2025|quote=Karpathy's "vibe coding" is a recognition of how sophisticated AI systems have evolved. In describing on X (formerly Twitter), he added that LLMs, like the Cursor Composer with Sonnet, are advancing to a degree that nearly eliminates the use of traditional coding mechanisms. Describing his own experience, Karpathy explained how he converses with AI tools almost in a passive manner—merely talking to them and having the AI handle the rest. This method eliminates manually typing code as well as keeping track of all the minute information in the program.}}</ref> Liostáladh an téarma ''Vibe Coding'' ar shuíomh gréasáin Merriam-Webster an mhí dár gcionn mar théarma "slang & trending". <ref name="merriam-webster">{{Cite web-en|url=https://www.merriam-webster.com/slang/vibe-coding|title=vibe coding|date=8 March 2025|language=en|work=Slang & Trending|publisher=Merriam-Webster|access-date=2 June 2025|quote=Vibe coding (also written as vibecoding) (Vibecode/Vibecoder) is a recently-coined term for the practice of writing code, making web pages, or creating apps, by just telling an AI program what you want, and letting it create the product for you. In vibe coding the coder does not need to understand how or why the code works, and often will have to accept that a certain number of bugs and glitches will be present. The verb form of the word is vibe code.}}</ref> Ainmníodh é mar Fhocal na Bliana de chuid ''Collins Dictionary'' do 2025. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/collins-word-year-vibe-coding-meaning-b2859361.html|title=Collins dictionary crowns AI buzz term Word of the Year|author=Garnsworthy|first=Jenny|date=6 November 2025|work=[[The Independent]]|access-date=6 November 2025}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.bbc.com/news/articles/cpd2y053nleo|title='Vibe coding' named word of the year by Collins Dictionary|date=6 November 2025|work=[[BBC News]]|access-date=6 November 2025}}</ref> Déanann códú iomasach cur síos ar chur chuige chatbot-bhunaithe chun [[Bogearraí|bogearraí]] a chruthú ina ndéanann an forbróir cur síos ar thionscadal nó tasc ar shamhail teanga mhór (STM), a ghineann cód bunaithe ar an leid. Ní dhéanann an forbróir an cód a athbhreithniú nó a chur in eagar, ach úsáideann sé/sí uirlisí agus torthaí forghníomhaithe amháin chun é a mheas agus iarrann sé/sí feabhsuithe ar an STM. Murab ionann agus códú traidisiúnta IS-chuidithe nó dísríomhchlárú, seachnaíonn an forbróir daonna scrúdú ar an gcód, glacann sé le comhlántaí molta ag SI gan athbhreithniú daonna, agus díríonn sé/sí níos mó ar thurgnamh atriallach ná cruinneas nó struchtúr an chóid. ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Síol-bogearraí}} [[Códú iomasach|Códú iomasach]] [[Catagóir:Paraidímí ríomhchlárúcháin]] [[Catagóir:Nuafhocail 2025]] [[Catagóir:Feidhmeanna na hintleachta saorga]] [[Catagóir:Dordfhocald]] jaduwlado3ws5hdl0amfr80o1bm9td3 1319662 1319658 2026-07-06T13:41:51Z Dowlinme 27972 1319662 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga Ríomhchlárúcháin}} Is teicníc forbartha bogearraí le cúnamh intleachta saorga é '''códú iomasach''' ({{Lang-en|:Vibe Coding}}) a chuir Andrej Karpathy i mbéal an phobail i mí Feabhra 2025. <ref name="Edwards-2025">{{Cite web-en|url=https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/|title=Will the future of software development run on vibes?|author=Edwards|first=Benj|date=5 March 2025|language=en-US|work=[[Ars Technica]]|publisher=|access-date=3 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250306124303/https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/|archive-date=6 March 2025|quote=The technique, enabled by large language models (LLMs) from companies like OpenAI and Anthropic, has attracted attention for potentially lowering the barrier to entry for software creation. But questions remain about whether the approach can reliably produce code suitable for real-world applications, even as tools like Cursor Composer, GitHub Copilot, and Replit Agent make the process increasingly accessible to non-programmers.}}</ref> <ref name="The Times of India-2025">{{Lua idirlín|url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/what-is-vibe-coding-former-tesla-ai-director-andrej-karpathy-defines-a-new-era-in-ai-driven-development/articleshow/118659724.cms|work=[[The Times of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250304014054/https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/what-is-vibe-coding-former-tesla-ai-director-andrej-karpathy-defines-a-new-era-in-ai-driven-development/articleshow/118659724.cms|archivedate=4 March 2025|quote=Karpathy's "vibe coding" is a recognition of how sophisticated AI systems have evolved. In describing on X (formerly Twitter), he added that LLMs, like the Cursor Composer with Sonnet, are advancing to a degree that nearly eliminates the use of traditional coding mechanisms. Describing his own experience, Karpathy explained how he converses with AI tools almost in a passive manner—merely talking to them and having the AI handle the rest. This method eliminates manually typing code as well as keeping track of all the minute information in the program.|teideal=What is ‘vibe coding’? Former Tesla AI director Andrej Karpa defines a new era in AI driven development}}</ref> Liostáladh an téarma ''Vibe Coding'' ar shuíomh gréasáin Merriam-Webster an mhí dár gcionn mar théarma "slang & trending". <ref name="merriam-webster">{{Cite web-en|url=https://www.merriam-webster.com/slang/vibe-coding|title=vibe coding|date=8 March 2025|language=en|work=Slang & Trending|publisher=Merriam-Webster|access-date=2 June 2025|quote=Vibe coding (also written as vibecoding) (Vibecode/Vibecoder) is a recently-coined term for the practice of writing code, making web pages, or creating apps, by just telling an AI program what you want, and letting it create the product for you. In vibe coding the coder does not need to understand how or why the code works, and often will have to accept that a certain number of bugs and glitches will be present. The verb form of the word is vibe code.}}</ref> Ainmníodh é mar Fhocal na Bliana de chuid ''Collins Dictionary'' do 2025. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/collins-word-year-vibe-coding-meaning-b2859361.html|title=Collins dictionary crowns AI buzz term Word of the Year|author=Garnsworthy|first=Jenny|date=6 November 2025|work=[[The Independent]]|access-date=6 November 2025}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.bbc.com/news/articles/cpd2y053nleo|title='Vibe coding' named word of the year by Collins Dictionary|date=6 November 2025|work=[[BBC News]]|access-date=6 November 2025}}</ref> Déanann códú iomasach cur síos ar chur chuige chatbot-bhunaithe chun [[Bogearraí|bogearraí]] a chruthú ina ndéanann an forbróir cur síos ar thionscadal nó tasc ar shamhail teanga mhór (STM), a ghineann cód bunaithe ar an leid. Ní dhéanann an forbróir an cód a athbhreithniú nó a chur in eagar, ach úsáideann sé/sí uirlisí agus torthaí forghníomhaithe amháin chun é a mheas agus iarrann sé/sí feabhsuithe ar an STM. Murab ionann agus códú traidisiúnta IS-chuidithe nó dísríomhchlárú, seachnaíonn an forbróir daonna scrúdú ar an gcód, glacann sé le comhlántaí molta ag SI gan athbhreithniú daonna, agus díríonn sé/sí níos mó ar thurgnamh atriallach ná cruinneas nó struchtúr an chóid. ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Síol-bogearraí}} [[Códú iomasach|Códú iomasach]] [[Catagóir:Paraidímí ríomhchlárúcháin]] [[Catagóir:Nuafhocail 2025]] [[Catagóir:Feidhmeanna na hintleachta saorga]] [[Catagóir:Dordfhocald]] 7gur57d11s4z2x6kr7njrb450n3e1bg 14 123065 1319732 1299606 2026-07-06T23:19:44Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1319732 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Leabhair le Tim Armstrong}} [[Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha|Armstrong, Tim]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Albanacha|Armstrong, Tim]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge|Armstrong, Tim]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Albanacha|Armstrong, Tim]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha|Armstrong, Tim]] [[Catagóir:Litríocht Ghaeilge na hAlban|Armstrong, Tim]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] cbhd8ul1sre5u5k4sxvml8ocqx5wqg2 14 123068 1319718 1297763 2026-07-06T23:12:47Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1319718 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Scribhneoiri ficsin thuairimigh}} [[Catagóir:Scríbhneoirí de réir seánra|Ficsean tuairimeach]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach|+Scribhneoiri]] ii72zza1my2u8mpzmm7jyqk3izqthwe 14 123398 1319715 1299822 2026-07-06T23:04:32Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1319715 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Irisi ficsean eolaiochta}} [[Catagóir:Irisí liteartha|Ficsean eolaiochta]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta|+Irisi]] [[Catagóir:Irisí de réir ábhair|Ficsean eolaiochta]] 00zj076hzvqx6d3iy4pxy899h2vimkc 0 123925 1319744 1301399 2026-07-06T23:36:07Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1319744 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is scríbhneoir [[Albain|Albanach]] é '''[[Alistair Paul]]''' a bhfuil ina chónaí in [[Oileán Arainn]] na hAlban.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://luath.co.uk/products/iomall|teideal=Iomall by Alistair Paul {{!}} Gaelic Sci-Fi Short Stories|language=Béarla ⁊ Gaeilge na hAlban|work=[[Luath Press]]|dátarochtana=2026-03-09}}</ref> Ghnóthaigh a chnuasach gearrscéalta ''[[Linne Dhomhain]]'' an chéad áit sa chatagóir Scríbhinní Gan Foilsiú is Fearr do Dhaoine Fásta ag [[Duaiseanna Litríochta na Gàidhlig]] sa bhliain 2020. Foilsíodh an bhliain dar gcionn é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://luath.co.uk/products/linne-dhomhain|teideal=Linne Dhomhain: Award-Winning Gaelic Short Stories by Alistair Paul|language=as Béarla ⁊ Gaeilge na hAlban|work=[[Luath Press]]|dátarochtana=2026-03-09}}</ref> Ainmníodh a leabhar ''Fir an Diùraidh'' le haghaidh Dhuais Chomann Gàidhealach Londain airson Leabhar Ficsin in 2023.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaelicbooks.org/na-duaisean-litreachais-2023-gearr-liostaichean|teideal=Na Duaisean Litreachais 2023: Geàrr-liostaichean|údar=Thomasin Collins|dáta=2023-08-22|language=as Gaeilge na hAlban|work=Comhairle nan Leabhraichean|dátarochtana=2026-03-09}}</ref> Sa bhliain 2025 foilsíodh a chnuasach [[ficsean eolaíochta]] ''[[Iomann na hEorpa|Iomall]]'',<ref name=":0 /> cnuasach a ainmníodh ar ghearrliosta 2022.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaelicbooks.org/na-duaisean-litreachais-2022-gearr-liostaichean|teideal=Na Duaisean Litreachais 2022: Geàrr-liostaichean|údar=Alison Lang|dáta=2022-08-18|language=as Gaeilge na hAlban|work=[[Comhairle nan Leabhraichean]]|dátarochtana=2026-03-09}}</ref> Tá scríbhneoireacht dá chuid tar éis a bheith foilsithe ar ''[[STEALL]]'', ''[[Dàna]]'', ''[[Poet's Republic]]'' agus ''[[Tuath (iris)|Tuath]]''.<ref name=":0" /> ==Féach freisin== * ''[[Linne Dhomhain]]'' * ''[[Iomall (leabhar)|Iomall]]'' ==Naisc amach== * Suíomh oifigiúil: [https://www.alistairpaul.co.uk alistairpaul.co.uk] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Paul, Alistair}} [[Catagóir:Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Albanacha]] [[Catagóir:Litríocht Ghaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Fantaisíocht]] [[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]] {{síol-beath}} bopzou7zpe5bzx6bkdbrafxix5emn37 0 127007 1319655 2026-07-06T13:14:05Z Ériugena 188 Bhog Ériugena an leathanach [[Lorgchódú]] go [[Códú iomasach]]: Molta ag Jenny Ní Mhaoileoin An Coiste Téarmaíochta 1319655 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Códú iomasach]] 01szjhcoggagqlhoadicw9ybiha0e5r 0 127008 1319664 2026-07-06T13:44:18Z Ériugena 188 Bhog Ériugena an leathanach [[Iasc torcánach]] go [[Tetraodontidae]]: Laidin 1319664 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Tetraodontidae]] g6j14iw1z14ln6f8do5jv7wil3iyulk 6 127009 1319698 2026-07-06T21:56:10Z TGcoa 21229 Rinne mé é 1319698 wikitext text/x-wiki == Achoimriú == Rinne mé é == Ceadúnú == {{Attribution}} mk9sllai7p4n8lct8n38coubhjw5m0z 6 127010 1319699 2026-07-06T21:57:25Z TGcoa 21229 Rinne mé é 1319699 wikitext text/x-wiki == Achoimriú == Rinne mé é == Ceadúnú == {{Attribution}} mk9sllai7p4n8lct8n38coubhjw5m0z 0 127011 1319702 2026-07-06T22:31:07Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le 'Maíonn '''Dlí Benford''' go mbíonn, i mbailiúchán sonraí ar bith, uimhreacha a thosaíonn  leis an digit 1 le feiceáil níos minice (30.1%). == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Dlíthe eolaíocha]] [[Catagóir:Staidreamh]]' 1319702 wikitext text/x-wiki Maíonn '''Dlí Benford''' go mbíonn, i mbailiúchán sonraí ar bith, uimhreacha a thosaíonn  leis an digit 1 le feiceáil níos minice (30.1%). == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Dlíthe eolaíocha]] [[Catagóir:Staidreamh]] ay2n3nbb0tywol1w213xk4ruv07i0v6 1319703 1319702 2026-07-06T22:33:51Z TGcoa 21229 1319703 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Rozklad benforda.svg|mion]] Maíonn '''Dlí Benford'''<ref>i mBéarla, ''Benford's law''</ref> go mbíonn, i mbailiúchán sonraí ar bith, uimhreacha a thosaíonn  leis an digit 1 le feiceáil níos minice (30.1%).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/baile/nuachtagusimeachtai/preasraitis/2025-preasraitis/preasraiteas-searmanasbronntacso2025/|teideal=Preasráiteas - Searmanas Bronnta CSO 2025 - CSO - Central Statistics Office|údar=cso.ie|dáta=2025-10-15|language=ga-IE|work=www.cso.ie|dátarochtana=2026-07-06}}</ref> == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Dlíthe eolaíocha]] [[Catagóir:Staidreamh]] 6kmn67ilxej61tqgn2xnv4tazqly5xg 1319704 1319703 2026-07-06T22:35:46Z TGcoa 21229 1319704 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Rozklad benforda.svg|mion]] Maíonn '''Dlí Benford'''<ref>i mBéarla, ''Benford's law''</ref> go mbíonn, i mbailiúchán sonraí ar bith, uimhreacha a thosaíonn  leis an digit 1 le feiceáil níos minice (30.1%).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/baile/nuachtagusimeachtai/preasraitis/2025-preasraitis/preasraiteas-searmanasbronntacso2025/|teideal=Preasráiteas - Searmanas Bronnta CSO 2025 - CSO - Central Statistics Office|údar=cso.ie|dáta=2025-10-15|language=ga-IE|work=www.cso.ie|dátarochtana=2026-07-06}}</ref> == Féach freisin == * [[Teoirim na teorann lárnaí]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Dlíthe eolaíocha]] [[Catagóir:Staidreamh]] [[Catagóir:Uimhreacha]] t76zbhvnizwt71w269wnmwo2ds0sm5c 1319705 1319704 2026-07-06T22:39:28Z TGcoa 21229 1319705 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Rozklad benforda.svg|mion]] Maíonn '''Dlí Benford'''<ref>Nó '''Dlí''' '''Newcomb–Benford.''' i mBéarla, ''Benford's law''</ref> go mbíonn, i mbailiúchán sonraí ar bith, uimhreacha a thosaíonn  leis an digit 1 le feiceáil níos minice (30.1%).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/baile/nuachtagusimeachtai/preasraitis/2025-preasraitis/preasraiteas-searmanasbronntacso2025/|teideal=Preasráiteas - Searmanas Bronnta CSO 2025 - CSO - Central Statistics Office|údar=cso.ie|dáta=2025-10-15|language=ga-IE|work=www.cso.ie|dátarochtana=2026-07-06}}</ref> == Féach freisin == * [[Teoirim na teorann lárnaí]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Dlíthe eolaíocha]] [[Catagóir:Staidreamh]] [[Catagóir:Uimhreacha]] ip1635q0d6opcxn5a6jwh4gtte2r5vo 1 127012 1319807 2026-07-07T09:50:41Z Ériugena 188 /* Aposematic animals */ mír nua 1319807 wikitext text/x-wiki == Aposematic animals == Leagan Gaeilge á lorg ó Tearma.ie ̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 09:50, 7 Iúil 2026 (UTC) 8u61ol8b6fk6jn0e1oahqzosag6acer